Docstoc

วัฒนธรรมของไทย

Document Sample
วัฒนธรรมของไทย Powered By Docstoc
					                                         วัฒนธรรม

ความหมายของวัฒนธรรม
           วัฒนธรรมเปนวิถีชีวิตเกิดจากระบบความสัมพันธระหวางมนุษยกับสิ่งแวดลอมหรือธรรมชาติ
มนุษยกับมนุษยและมนุษยกับสังคม ดังนั้นงานดานวัฒนธรรมจึงเปนงานที่ขอบขายกวาง ไดแก
ประเพณี คานิยม ความดีงามความเปนระเบียบเรียบรอยในสังคม บางครั้งรวมไปถึงการละเลน การ
ฟอนรํา เปนตน มีนักปราชญไดใหทรรศนะเกี่ยวกับเรื่องนี้ไวแตกตางกันดังนี้
           พระยาอนุมานราชธน ผูมีผลงานดีเดนทางวัฒนธรรมระดับโลกประจําป พ.ศ. 2531 กลาววา
เรื่องของวัฒนธรรมเปนเรื่องกวางขวางเพราะมีการนําเอาวิชาหลายสาขามารวมกันเปนวิชาเดียวคือ
หมวดวิชาสังคม สาขามานุษยวิทยาวัฒนธรรม ผนวกกับวิชามนุษยศาสตร ที่วาดวยคุณคาของปรัชญา
ภาษา ศิลปะและวรรณกรรม
           นักมานุษยวิทยา ไดใหคําจํากัดความของวัฒนธรรมไววา เปนสิ่งรวมทั้งหมดที่ซับซอน
ประกอบดวยความรู ความเชื่อ ศิลปะ กฎหมาย ศีลธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี
           นักสังคมวิทยา พยายามจะอธิบายวา เปนวิถีชีวิตของมนุษยที่เกิดจากความสัมพันธระหวาง
มนุษยกับมนุษย มนุษยกับสังคม และมนุษยกับสิ่งแวดลอม หากเขียนเปนแผนภูมิงานดานวัฒนธรรมได
ดังนี้

                                       วัฒนธรรม

          สังคม                                                      มนุษยศาสตร

               โครงสรางของ
                                                                          ปรัชญา
                สังคม
                                                                          ภาษา
                สถาบันครอบครัว
                                                                          ศิลปะ
                การบานการเมือง
                                                                          วรรณกรรม
                รัฐศาสตร
                กฎหมาย
                                                                                               12


ประเภทของวัฒนธรรม
          ดังนั้นหากแจกแจงรายละเอียดลงไปวา วัฒนธรรมคืออะไร เพื่อใหเห็นเปนรูปธรรมมากขึ้น
จึงมีการแบงลักษณะวัฒนธรรมได 2 ประเภทคือ

        1. วัฒนธรรมเกี่ยวกับวัตถุ ( Material Culture ) ไดแกสิ่งประดิษฐ เชน เครื่องมือเครื่องใช
และ ผลงานศิลปะดานตาง ๆ
        2. วัฒนธรรมทางจิตใจที่ไมเกี่ยวกับวัตถุ ( Non Material Culture ) หมายถึงแบบอยางปฏิบัติ
หรือแนวทางความคิด ศีลธรรม ธรรมเนียม ประเพณี ปรัชญา กฎหมาย ภาษา เปนตน

บอเกิดแหงวัฒนธรรม
           บอเกิดหรือที่มาของวัฒนธรรม ไดแก
           1. ศาสนา นับวาเปนรากฐานของวัฒนธรรม เนื่องจากศาสนามีคําสอนใหผูนับถือและ
           ปฏิบัติที่กอใหเกิดผลงานดานศิลปกรรม สาขาตาง ๆ เชน จิตรกรรม ประติมากรรม และ
สถาปตยกรรม รวมทั้งงาน งานประณีตศิลป
           2. ประเพณี ชาติตาง ๆ ลวนมีประเพณีของตนเองและถายทอดสืบกันมาไดแก ประเพณีเกี่ยว
กับ การเกิด การบวช การแตงงานและการตาย รวมทั้งประเพณีสวนรวม ที่เกี่ยวของกับศาสนาเชนงาน
บุญ งานตรุษสงกรานต รวมทั้งงานเทศกาล การเฉลิมฉลอง
           3. ธรรมชาติและสภาพแวดลอมหลักของธรรมชาติยอมมีเกิด มีเจริญ ทั้งคนและสัตวตนไม
เชนเดียวกันไมอยูคงที่ยอมเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา สภาพแวดลอมทางภูมิศาสตร ภูมิอากาศ ภูมิ
ประเทศยอมมีผลผลักดันใหเกิด รูปแบบวัฒนธรรมได เชน ภาคเหนืออุดมสมบูรณดวยปาไม โดย
                                                                  ั
เฉพาะไมสักมากมาย จึงมีผลทําใหเกิดภูมิปญญาของชาวเหนือ มีนิสยและจิตใจรักการสรางสรรค ศิลป
วัฒนธรรมที่โดดเดนในความเปนเอกลักษณของศิลปะชาวเหนือ เชน บานพักอาศัย วัดวาอารามลวน
สรางขึ้นอยางสวยงาม เปนที่ชื่นชอบของชาวไทยและชาวตางชาติ
           4. ความเชื่อ ความเชื่อดานตาง ๆ เชนนับถือผีบรรพบุรุษ ความเชื่อเกี่ยวกับอาชีพการเกษตร
และพิธีกรรมตาง ๆ ลวนทําใหกอเกิดวัฒนธรรมได

การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรม
        วัฒนธรรมของทุกชาติทุกภาษายอมมีการเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา สภาพของสังคม สภาพ
เศรษฐกิจ สภาพการเมืองและการเพิ่มของประชากร เปนตน ทําใหสมาชิก ในสังคมตองปรับปรุงและ
แกไขปญหาสิ่งแวดลอม มีสวนทําใหจิตใจ ความเชื่อและทัศนคติการดําเนินชีวิตเปลี่ยนไปมีผลตอวัฒน
ธรรมถูกเปลี่ยนแปลงและมีการปรับปรุงใหสอดคลองไปดวย
                                                                                                 13


                                 ประเพณีไทย (Thai Tradition)

ความหมายของประเพณี
          ความหมายตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2525 หมายถึง สิ่งที่นิยมถือประพฤติ
ปฏิบัติสืบตอกันมาเปนแบบแผน ขนบธรรมเนียมหรือจารีตประเพณี
          พระยาอนุมานราชธนใหความหมายวา ความประพฤติของชนหมูหนึ่งอยูในที่แหงหนึ่ง ถือกัน
มาเปนแบบแผนกันมาอยางเดียวกัน และสืบตอกันมานาน ถาใครในหมูประพฤติออกนอกแบบก็ผิด
ประเพณี หรือผิดจารีตประเพณี
          ประเพณีของคนในกลุมหนึ่งกลุมใดจะมีลักษณะเฉพาะของคนในกลุมนั้นประพฤติปฏิบัติสืบ
ตอกันมาตากคนรุนหนึ่ง สูอีกรุนหนึ่งตอเนื่องกัน คนในสังคมนั้นจะกระทําเหมือน ๆ กัน ทํารวมกันจน
กลายเปนมรดกทางสังคม

ความเปนมาของประเพณี
             ประเพณีเกิดจากสภาพสังคม ธรรมชาติ ทัศนคติ เอกลักษณ คานิยม และความเชื่อของคนใน
สังคมตอสิ่งที่มีอํานาจ เหนือมนุษย อํานาจของดินฟาอากาศ และเหตุการณที่เกิดขึ้นโดยไมทราบสาเหตุ
ดังนั้นเมื่อเกิดภัยพิบัติขึ้น มนุษยจึงตองออนวอนรองขอในสิ่งที่ตนคิดวาจะชวยไดพออภัยนั้นผานพนไป
มนุษยไดแสดงความรูคนตอสิ่งนั้น ๆ ดวยการกระทําบูชา เพื่อความเปนสิริมงคลแกตนเอง เมื่อความ
ประพฤตินั้นคนสวนรวมในสังคมถือกันเปนธรรมเนียม หรือถือกันเปนระเบียบแบบแผน กระทําติดตอ
กันจนกลายเปนประเพณีของสังคม

ความสัมพันธระหวางประเพณีกับพิธีกรรม
           ดังไดกลาวมาถึงที่มาของประเพณี สวนพิธีกรรม เปนองคประกอบที่สําคัญอยางหนึ่งของ
ประเพณี ไมวาประเพณีทางศาสนา หรือขนบธรรมเนียมประเพณี จะตองมีพิธีกรรมหรือวิธีการปฏิบัติ
พิธีกรรมคือวิธีการชนิดหนึ่งที่จะนําไปสูจุดหมาย หากจะกลาวถึงประเภทของประเพณีไทยสวนใหญ
ได คือ
ประเพณีเกี่ยวกับชีวิต
        1. พิธีเกี่ยวกับการเกิด ถือเปนเรื่องสําคัญและเปนอันตรายที่สุดของหญิงผูเปนมารดา เพราะ
สังคมไทยในสมัยกอนวิทยาการดานการแพทยยังไมเจริญ การคมนาคมยังไมสะดวก ยารักษาโรคยังไม
เพียงพอ หมอทําคลอดเปนหมอกลางบานหมอตําแยก็หายากพิธีกรรมที่เกี่ยวกับการเกิดจึงขึ้นอยูกับความ
เชื่อและพิธีกรรมเกี่ยวกับการเกิด มี 3 ประการคือ
                                                                                                      14


                1.1 ปองกันอันตรายที่จะเกิดกับหญิงมีครรภ
                1.2 เพื่อใหคลอดงายไมเปนอันตรายถึงแกกรรม
                1.3 เพื่อปกปองรักษาทารกที่คลอด
         ดวยเหตุ 3 ประการนี้แตเดิมสวนใหญ เปนเรื่องปองกันมิใหผีราย ที่ถือวาจะเขามารบกวนทํา
อันตรายแกทารกและมารดา จึงเกิดความเชื่อตาง ๆ นานาขอยกตัวอยางขอหามคนตั้งครรภในสมัย
โบราณบางสวนเชน
         - หามหญิงมีครรภไปเผาศพ หรือไปเยี่ยมคนไขหนักไมได จะทําใหเสียขวัญและแสลงทางใจ
         - หามตกปลาหรือฆาสัตว และหามกลาวเท็จ
         - หามนั่งนอน หรือยืนคางคาประตู
         - หามไปดูคนอื่นคลอดลูก เพราะจะทําใหเขาคลอดไมได เปนตน
         พิธีกรรมเกี่ยวกับการเกิดในสมัยโบราณตั้งแตกอนคลอด ตอนคลอดและหลังคลอด รวมทั้ง
การกําหนดอยูไฟ พิธีกรรมตาง ๆ นี้ชาวไทยไดยึดถือปฏิบัติกันมาแลวก็คอย ๆ เปลี่ยนแปลงแกไขให
เหมาะสมกับสภาพสังคมและสิ่งแวดลอม ตอมาดานการแพทยและสาธารณสุขที่ภูมิปญญาสากลโดยมี
ชาวตางชาติเขาชวงในสมัยรัชกาลที่ 5 ทําใหเกิดการยอมรับวิทยาการใหมเขามาแทนพิธีกรรมแบบเกา
พิธีกรรมแบบเดิมก็คอย ๆ หายไปในที่สุด
         2. พิธีเกี่ยวกับการบวชเมื่อเด็กตัดจุกหรือโกนจุกแลวก็เริ่มใหเขาศึกษาเลาเรียนในสมัยโบราณ
เด็กชายไปเรียนหนังสือที่วัดจึงเกิดพิธีการบวชขึ้นเพื่อใหเด็กเปนสามเณรและศึกษาเลาเรียนกับพระที่วัด
สวนเด็กหญิงจึงไมมีพิธีรีตองเทากับเด็กชาย เพียงใหรูหนาที่ของแมบานแมเรือนที่ดีเทานั้น เด็กชายเมื่อ
บวชเปนสามเณรมีอายุ ครบ 20 ปแลวก็อุปสมบทเปนพระภิกษุ
         3. พิธีแตงงาน เปนการทําพิธีเพื่อใหชายหญิงอยูกินกันตามประเพณีเมื่อหญิงชายมีอายุมากพอ
สมควรที่จะมีคูครอง แยกเรือนออกไปประกอบอาชีพตามลําพัง ขั้นตอนการจัดพิธีแตงงานโดยสังเขป
              ทาบทาม เมื่อฝายชายสนใจฝายหญิง ฝายขายจะใหคนที่สนิทสนมดีไปทาบทาม ผูที่จะไป
ทาบทามตองมีศิลปะในการพูดชักจูงใหฝายหญิงเห็นดี เห็นงามดวย เพราะการทาบทามเปนการดูทาที
และความสมัครใจของฝายหญิงควร
              การสูขอ เมื่อทั้งสองฝายตกลงใจ ฝายชายก็จะจัดการไปสูขอฝายหญิงโดยฝายชายจะจัด
 “ เฒาแก ” ไปขอเพื่อตกลงนัดหมายเรื่องขันหมาก สินทอดทองหมั้นกําหนดวันแตงงาน
              การหมั้น เมื่อสูขอแลว ผูใหญฝายหญิงจะเรียกสินสอดทองหมั่น ซึ่งอาจเปนเรือนหอ
เรือกสวนไรนา เงินทอง เครื่องประดับเชนแหวนเพชรตามที่ตกลงกัน
              พิธีแตงงาน ในสมัยโบราณนิยมจัดสองวันคือ วันสุกดับวันกอนแตงงานจริง เวนแตใน
ปจจุบันรวบรัดทําพิธีในวันฤกษดีในวันเดียว ฝายชายจะนําผาไหวและขันหมากไปยังบานเจาสาว ซึ่งมี
                                                                                                      15

ทั้งขันหมากเอก และปนหมากโท โดยมีการแหขันหมากไปบานเจาสาวเพื่อเขาพิธีการแตงงานจากนั้น
เปนพิธีหลั่งน้ําพุทธมนตไปขั้นตอนตอไป
               พิธีหลั่งน้ําพุทธมนต พิธีหลั่งน้ําพุทธมนตหรือหลั่งน้ําสังขเปนพิธีเชิญทานผูใหญมาเปน
ประธานในงานนี้มีการคลองพวงมาลัย ใหคูบาวสาว แลวสวมมงคล จุณเจิมกระแจะที่หนาผากและแลว
หลั่งน้ําสังขตามลําดับไดแก บิดา มารดา ญาติทั้งสองฝาย ตอจากนั้นเปนพิธีปูที่นอนและพิธีสงตัว
               พิธีปูที่นอน เมื่อไดฤกษดีฝายเจาสาวจะจัด แจงปูที่นอนที่เตรียมไว แลวเชิญผูใหญที่คุณ
ลักษณะดี ทั้งสามีภรรยา มาทําพิธีปูที่นอน และอวยพรใหคูบาวสาวอยูเย็นเปนสุขเหมือนฟกมีน้ําในดี
หนักแนนเหมือนศิลปะและมีความเจริญงอกงามเหมือนถั่วงา
               พิธีสงตัว พิธีสงตัวเจาสาวใหแกเจาบาวในเรือนหอโดยหาฤกษวันที่ดี เรียกวา “วันเรียง
หมอน ” โดยผูเริ่มพิธีโดยมารดาเจาสาวนําเจาสาวมาสงใหเกาเจาบาวที่เรือนหอ และสั่งสอนใหเจาสาว
มีความเคารพ และซื่อสัตวตอสามีและอบรมเจาบาวใหเลี้ยงดูและปฏิบัติตอภรรยาอยางเหมาะสมกับหนา
ที่ของสามี ขั้นตอนนี้เปนขั้นตอนสุดทาย
          4. พิธีเกี่ยวกับงานศพ การเกิดแกเจ็บตายในเรื่องธรรมดาของสัตวโลก การตายโดยไมมีใคร
สามารถหลีกหนี คนที่อยูขางหลังก็จะจัด การทําพิธีตาง ๆ ใหแกศพ เชนนําศพไปฝงหรือเผาตาม
ประเพณีโดยมีขั้นตอนโดยสังเขปดังนี้
          - การอาบน้ําศพ เปนการชําระศพใหสะอาด เพื่อใหผูตายไปสูภพอื่นในลักษณะที่สะอาด
               หมดจด
          - การแตงตัวศพ มีขั้นตอนใหญดังนี้ หวีผม นุงผาสวมเสื้อศพและรดน้ําศพ
          - การตั้งศพ สวดศพ การนําศพออกจากเรือน วันเผาศพ
          - การไวทุกข ประเพณีการไวทุกขเปนการแสดงถึง ความโศกเศราอาลัยรักผูที่จากไป
                                                                                                          16

ประเพณีสวนรวม
         ประเพณีสวนรวม ไดแกประเพณีที่จัดขึ้นพรอมกันทั่วไป สวนใหญเปนประเพณีที่เกี่ยวของ
กับพุทธศาสนาไดแก ประเพณีงานบุญในรอบป ไดแก ที่เปนพื้นฐานทางสังคมไทย

                                  แผนภูมิแสดงงานประเพณีสวนรวม


                                                        วันขึ้นปใหมสากล
                                                        1 มกราคม เริ่ม พ.ศ.
                       ประเพณี                               2484
                       ลอยกระทง                                                วันมาฆะบูชา
                                              ธันวาคม
                                                                              15 ค่ํา เดือน 3
                                                         มกราคม

                                  พฤศจิกายน
          ทอดกฐิน
                                      12 1 2 กุมภาพันธ
          วันออก             ตุลาคม
                                             3
                                                    มีนาคม
                                    11         4
                             กันยายน 10                             5    เมษายน
          วันสารท                           9                                       วันตรุษสงกรานต
         แรม 15 ค่ํา
                                  สิงหาคม          8 7 6                              วันขึ้นปใหมเดิม
                                                                    พฤษภาคม
                                            กรกฎาคม      มิถุนายน
                                                                              วันวิสาขบูชา
                                                                          วันเพ็ญเดือน 6
                                  วันอาสาฬหบูชา
                                  วันเขาพรรษา


       ประเพณีวันขึ้นปใหมสากล 1 มกราคม เริ่มป พ.ศ. 2484
       - วันมาฆะบูชา 15 ค่ําเดือน 3 วันที่พระภิกษุจํานวน 1250 รูปมาประชุมโดยมิไดนัดหมาย
       - วันสงกรานต วันขึ้นปใหมเดิม วันที่ 13 , 14 และ 15 เมษายน
       - วันวิสาขบูชา วันเพ็ญเดือน 6 ตรงกับวัน ประสูติ ตรัสรู ปรินิพาน
       - วันอาสาฬหบูชา วันเพ็ญเดือน 8 ( ปฐมเทศนา ) กอนเขาพรรษา 1 วัน
       - วันเขาพรรษา แรม 1 ค่ําเดือน 8 พระภิกษุจําพรรษาตลอดฤดูฝน 3 เดือน
       - วันสารท ( ทําบุญกลางป ) เปนชวงพืชผลไมใหผลมีการทําขาวทิพย ( คะยาสารท )
                                                                                                   17

         - ทอดกฐิน ( ทําบุญกลางป ) กลวยไขใสบาตรที่วัด
         - วันออกพรรษา ตรงกับ 15 ค่ําเดือน 11
         - ประเพณีลอยกระทง วันเพ็ญเดือน 12 วัตถุประสงค บูชาพระบรมสารีริกธาตุ ขอบคุณ
แมน้ําคงคา และตอนรับพระพุทธเจาเสด็จกลับจากโปรดพุทธมารดา
         - ประเพณีเทศนมหาชาติ การเทศนเรื่องพระมหาเวสสันดรชาดก เปนประเพณี จัดขึ้น
ในชวงเวลาหลังออกพรรษา พนหนากฐินในระยะเดือน 11 12 และเดือนอาย

หมายเหตุ ประเพณีทอดผาปา ไมไดกําหนดเวลา จึงจัดไดตลอดฤดูกาล แตที่นิยมกันในชวงออกพรรษา
ประเพณีทองถิ่น
            ประเพณีทองถิ่นเปนประเพณีที่จัดขึ้นในแตละทองถิ่น ที่มีลักษณะเฉพาะซึ่งอาจจะแตกตางไป
โดยโครงสรางทางสังคม และวัฒนธรรมของทองถิ่นนั้น ๆ หากเราจะแบงทองถิ่นไทยเพื่อของประเพณี
ทองถิ่นไทยตามภาคได 4 ภาค ไดแก ประเพณีทองถิ่นภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคอีสาน และภาคใต ซึ่ง
เรื่องนี้ขอยกตัวอยางใหเห็นถึงลักษณะของประเพณีที่โดดเดนนาสนใจ มีบางแหง จัดเปนกิจกรรมสง
เสริม ธุรกิจการทองเที่ยวและนํารายไดดานเศรษฐกิจแกชุมชนทองถิ่นนั้น ๆ
 1. ประเพณีทองถิ่นภาคเหนือ
            ภาคเหนือหรือลานนามีประเพณีทองถิ่นตามพื้นฐานโครงสรางมีหลากหลายกลุมวัฒนธรรม
เชนชาวไทยลื้อ ไทยใหญ ชาวเขา เปนตน แตในที่นี้จะขอยกตัวอยางประเพณีที่เดน ๆ ที่นาสนใจ เชน
          1.1 ประเพณีสงกรานต หรือขึ้นปใหม เริ่มตั้งแตวันที่ 13-15 เมษายน ในวันที่ 13 เมษายน
เรียกวาวัน “ สังขารลอง ” มีการจุดประทัด ยิงปนเพื่อขับไลสิ่งที่เปนเสนียดจัญไรใหตามไปกับปเกา
ชาวบานทําความสะอาดบาน เครื่องใชเครื่องนุงหม อาบน้ําชําระรางกาย แตงกายดวยเสื้อผาใหม
                 - วันที่ 14 เมษายน เรียกวา “ วันเนาว ” วันนี้เปนวันที่กลาวคําหยาบโดยชาวบาน
จะตื่นขึ้นแตเชา จัดทําอาหารมาปรุงเพื่อนําไปถวายพระภิกษุและอุทิศสวนกุศลญาติพี่นองที่ลวงลับตก
เย็นขนทรายเขาวัดเพื่อกอพระเจดียทรายที่วัด มีการรดน้ําสาดน้ํากัน
                 - วันที่ 15 เมษายน เรียกวา “ พญาวัน ” ตอนเชานําอาหารไปทําบุญที่วัด พอสายก็เอาไม
ไปค้ําตนโพธิ์ เปนนิมิตหมายวาไดค้ําจุนพระพุทธศาสนาใหสืบทอดตอไป ฟงเทศน ปลอยนก ปลอยปลา
สรงน้ําพระพุทธรูป และพระเจดียที่วัด เมื่อเสร็จพิธีทางวัดก็เริ่มพิธีทางบาน คือการไปดําหัวผูใหญที่เคารพ
ในครอบครัว ครูอาจารยและผูมีพระคุณตั้งแตวันที่ 15 จนสิ้นเดือนเมษายน การรดน้ําดําหัวเปนประเพณี
ในการแสดงออกถึงความกตัญูกตเวทีของผูนอยและขอพรจากผูใหญ เพื่อความเปนสิริมงคลตอตนเอง
            1.2 ประเพณีเลี้ยงขันโตก ประเพณีรับประทานอาหารดวยขันโตกซึ่งเปนภาชนะของชาว
เหนือ ขันโตกทําจากไมสักนํามากลึงทําเชิงหรือตีนเชิง ลงรัก ลงชาด การจัดงานตองหาบริเวณวางเพียง
พอแกจํานวนแขก นอกจากจะใชที่สําหรับรับประทานอาหารแลว ตองมีที่สําหรับแสดงมหรสพดวย
สถานที่จัดประเพณีเลี้ยงขันโตก
                                                                                                                                 18

                 - ทํารั้วพิธีในการสมโภช ตกแตงดวยตนกลวยตนออย ปกโดยรอบบริเวณงานมีการตก
แตงดวยโคมไฟ เทียนไข ภายในปูเสื่อจนเต็มเพื่อใหแขกเขามานั่งและชมการละเลนรวมทั้งรับประทาน
อาหาร
                 - อาหารสําหรับขันโตก ไดแก ขาวนึ่ง ขางเหนียวใสกลอง แกงออม แกงฮินเลไสอั่ว
แคบหมู น้ําพริกออง จิ้นลาง ผัก อาหารเหลานี้ตักใสถวยในขันโตก ของหวานไดแกขนมจอก ขนม
เทียนการละเลนในงานเลี้ยงขันโตก
                   การละเลนเปนการแสดงศิลปะพื้นเมืองไดแก ฟอนเล็บ ฟอนเทียน ฟอนดาบ การแห
ขันโตกเขาขบวน แขกที่ถูกเชิญเขาสูบริเวณพิธี เจาภาพจะนําพวงมาลัยกลองคอแขกทุกคน เมื่อดนตรี
ขึ้นก็เริ่มฟอนรํา นําขบวน ขันโตกเอก กลองขาวใหญขันโตกโท ขันโตกเล็ก ตามเปนแถว แขกที่มานั่ง
คอยชมปรบมือใหระยะจนกวาขันโตกเอกจะถึงแขกผูเปน ประธานนั่ง จึงหยุดฟอน จากนั้นนําขันโตก
ไปวางไวตามจุดแลวเชิญรับประทานได การแสดงบนเวทีใหแขกไดชมกันเชน ฟอนนอยใจยา ฟอนชาว
เขา ฟอนเล็บ เปนตน
             ประเพณีเลี้ยงขันโตกหรือขันโตกดินเนอรเปนเชิญแขกมารับประทานอาหารแบบพื้นเมืองของ
ชาวลานนา มีการแสดงและการละเลนประกอบ เพื่อสรางบรรยากาศตามประเพณีของทองถิ่นภาคเหนือ
                                                     เทศกาลและงานประเพณีภาคเหนือ

                                                          ประเพณีสูขวัญขาว ประเพณีขานขาวจี่
                                                          การตั้งธรรมหลวง ประเพณีทานขาวหงาม
                                          ประเพณี         (การฟงเทศน       ฟงเทศนมหาชาติ
                                    - งานยี่เปง             มหาชาติ)
                                    - ลอยโขมดหรือ
                                      ลอยกระทง                                                        ประเพณีงานมาฆะ
                                    - บูชาเกษธาตุจุฬามณี                       มกราคม
                                                                   ธันวาคม
                             ประเพณี            พฤศจิกายน
                      -   ทอดผาปา                                                        กุมภาพันธ
                          ทอดกฐิน                       12             1 2
 ประเพณีกินกวยสลาก




                      -                                                                                      ประเพณีปอยสางลอง
                      -   บุญเทศกาลออกพรรษา ตุลาคม                                     3                     ประเพณีปอยนอย
                                                                                                    มีนาคม
                      -   ประเพณีจองพารา            11                                   4
                                               กันยายน
                                                          10                             5          เมษายน
                                                                 9                   6                       ประเพณีสงกรานต
                                                     สิงหาคม           8 7
                                                                                         พฤษภาคม
                                      ประเพณี                   กรกฎาคม       มิถุนายน
                                บูชาอินทขีลเสา
                                หลักเมืองเชียงใหม                                                  ประเพณีสรงน้ํา
                                                           ประเพณี                 ประเพณี            พระธาตุ
                                                         วันเขาพรรษา        ฟอนผีมดผีเมง
                                                         ถวายเทียนพรรษา      เลี้ยงผีปูยา ตายาย
                                                         ถวายผาอาบน้ําฝน
                                                                                           19



          1. งานประเพณีปอยหลวง นิยมทําในเดือน 5,6,7 และ 8 เปนการทําบุญฉลองงานใหญ เชน
ฉลองโบสถ วิหาร พระเจดีย มีการเตรียมงานลวงหนาหลายวัน ใน 3-7 วัน
          2. งานประเพณีปอยนอย หรือปอยบวชลูกแกว ( การบวชเณร ) มีงาน 2 วัน ประเพณีปอย
หลวงเปนของจังหวัดแมฮองสอน
          3. ปอยเขาสงฆ คือการทําบุญอุทิศสวนกุศลใหแกผูตายจาการคลอดบุตร ซึ่งถือวามีบาปกรรมมาก
          4. ประเพณีสรงน้ําพระธาตุ ในวันขึ้น 15 ค่ํา เดือน 6 ( พฤษภาคม ) มีความคลายคลึงกันทั่ว
ไปทั้งภาคเหนือยกเวนประเพณีสรงน้ําพระธาตุหริภุญไชยตองมีน้ําพระราชทานสําหรับสรงพระธาตุ น้ํา
พระราชทานนี้นํามาจากบอน้ําโบราณที่บนดอยคะฆอ ซึ่งประชาชนถือวาเปนน้ําศักดิ์สิทธิ์
          5. ประเพณีขันโตก หรือขันโตกดินเนอรเปนการจัดงานขึ้นเพื่อเชิญแขกมารับประทานอาหาร
แบบพื้นเมืองลานนาไทย มีการแสดงและการละเลนประกอบ ขันโตกมี 3 ขนาด ขันโตกหลวง
ขันโตกฮาม ขันโตกนอย
          6. ประเพณีบูชาอินทขิล ( จังหวัดเชียงใหม ) เปนประเพณีไหวหลักเมืองเพื่อความเปนสิริ
มงคล จะชวยใหฝนตกตองตามฤดูกาล ซึ่งจะจัดขึ้นในชวงเดือน 8-9
          7. ประเพณียี่เปง จังหวัดเชียงใหม มีการปลอยลอยโคม มีการจุดประทัด ดอกไมไฟ งานจัด
ขึ้น 3 วัน คือวันขึ้น 14 ค่ํา ลอยโคมบูชาพระธาตุจุฬามณี จุดประทีปดอกไมไฟ วัน 15 ค่ํา เปนวันที่
ทุกบานจุดประทีปโคมไฟ ทําบุญ ฟงเทศน ตกแตงบานดวยตนไม ดอกไมตามวัดประดับดวยโคมพัด
          8. ประเพณีตั้งธรรมหลวง การฟงเทศนมหาชาติภาคเหนือจัดในวันเพ็ญเดือน 12 เดือนอาย
                                                                                                        20

2. ประเพณีทองถิ่นภาคกลาง
          ภาคกลางตั้งอยูตอนกลางของภูมิภาค มีความกวางใหญรวมไปถึงภาคกลางตอนบน ไดแก
จังหวัดสุโขทัย จังหวัดพิษณุโลก และภาคกลางตอนลางถึงจังหวัดสมุทรสมคราม จังหวัดสมุทรปราการ
จังหวัดนครปฐม ดานประเพณีและงานเทศกาลของภาคกลางจึงมีความหลากหลาย
          เนื่องจากสภาพที่ตั้งของภาคกลาง เปนพืชที่ราบลุม มีน้ําทวมถึงเกิดความอุดมสมบูรณเหมาะ
แกการเพาะปลูก โดยเฉพาะขาว จนไดชื่อวา “ เปนอูขาวอูน้ําของประเทศ ” งานประเพณีและเทศกาล
ของภาคกลางที่สําคัญไดแก

                                     เทศกาลและงานประเพณีภาคกลาง

                                                              ปใหม
                        ฤดูหนาว                                                  งานเทศกาลประจําป
                                     งานเทอดพระเกียรติ
                                     กรมหลวงชุมพร




                                             ธันวาคม     มกราคม

                                 พฤศจิกายน
                                                                    กุมภาพันธ
           ออกพรรษา
                                                   ๑     ๒
                                            ๑๒                  ๓
                            ตุลาคม
                                                                           มีนาคม
                                       ๑๑                            ๔
                            กันยายน
                                       ๑๐                           ๕      เมษายน
                                            ๙
                                                   ๘ ๗ ๖
                                                                                                     ฤดูรอน

                                  สิงหาคม
                                                                    พฤษภาคม
                                            กรกฎาคม      มิถุนายน


        ฤดูฝน
                                      เขาพรรษา
                                                                                           21

       -   เทศกาลแหงมังกรและสิงโตทอง นครสวรรค
       -   เทศกาลอนุสรณสถาน รัชกาลที่ 2 จังหวัดสมุทรสงคราม
       -   เทศกาลพระนครคีรี จังหวัดเพชรบุรี
       -   เทศกาลนมัสการพระพุทะบาท จังหวัดสระบุรี
       -   เทศกาลพระนารายณมหาราช จังหวัดลพบุรี
       -   เทศกาลหุนฟางนก จังหวัดชัยนาท
       -   เทศกาลทางน้ํา
       -   ลอยกระทง
       -   รับบัว บางพลี
       -   แหหลวงพอโต ทางน้ํา
       -   แขงเรือภาคกลาง
           เปนตน

หมายเหตุ ...
          เทศกาล ( Festival ) หมายถึง วันหรือเวลาเมื่อประชาชนมีงานเฉลิมฉลอง หรืองานรื่นเริงที่
มีความสําคัญทางศาสนา งานเทศกาลทองถิ่น สามารถคิดกิจกรรมในการจัดงาน ไดแตตองอยูบนพื้น
ฐานวัฒนธรรมประเพณีของทองถิ่น เชนเทศกาลหุนฟางนก , เทศกาลผลไม เปนตน
          งานประเพณี ( Tradition ) หมายถึง ธรรมเนียมประเพณีที่ปฏิบัติสืบตอกันมาจนเปนแบบ
แผนมาตลอด
          งานออกรานตลาดนัด ( Fair ) หมายถึง ตลาดนัดที่จัดขึ้นตามสถานที่ตาง ๆ ตามความเหมาะ
สมโดยกําหนดวันจัดขึ้นโดยกลุมพอคา
                                                                                                              22

3. ประเพณีทองถิ่นภาคอีสาน
         อีสานหรือภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีขนาดพื้นที่กวางใหญประมาณ 1 ใน 3 ของประเทศ
อีสานในอดีตซึมซับหลักฐานทางโบราณคดีมาตั้งแตยุคกอนประวัติศาสตร ผานยุคทวารวดี พบสิ่งกอ
สราง โบราณวัตถุสถานวัฒนธรรมขอมหรือเขมร ตอมามีกลุมวัฒนธรรมไทย-ลาว ที่อพยพเขามาตั้ง
หลักแหลงหนาแนนจนเกิดเปนบานเมืองสืบตอมาถึงปจจุบัน
         ภาคอีสานมีประเพณีทองถิ่นมีพิธีกรรมที่เรียกวา งานบุญในรอบปหรือที่เรียกวา “ ฮีตสิบสอง ”
หมายถึงจารีตประเพณีที่ปฏิบัติกันมาในสิบสองเดือนตามลําดับไดแก

                                     เทศกาลและงานงานประเพณีภาคอีสาน


                                           บุญขากรรม           บุญคุณลาน


                           บุญกฐิน
                                                                                       บุญขาวจี่
                                                  ธันวาคม   มกราคม
                                      พฤศจิกายน                        กุมภาพันธ
                                                        1   2
          บุญออกพรรษา                           12                3                             บุญเผวส
                                 ตุลาคม                                       มีนาคม
                                           1                           4
                                กันยายน
                                           10                          5      เมษายน
              บุญขาวสาก                          9               6                             บุญสงกรานต
                                      สิงหาคม           8 7
                                                                       พฤษภาคม
                                                กรกฎาคม     มิถุนายน
                   บุญขาวประดับดิน                                                 บุญบั้งไฟ
                                           บุญเขาพรรษา
                                          15 ค่ํา เดือน 8    บุญชําฮะ




          1     เดือนเจียง งานบุญเขากรรม ทําบุญใหแกพระสงฆที่อยูปริวาสกรรม
          2     เดือนยี่ งานบุญคุณลาน คือการทําบุญขวัญขาวเปลือกในลาน
          3     เดือนสาม งานบุญขาวจี่ ทําเพื่อถวายภิกษุสามเณรในวันมาฆบูชาหรือภายหลังทํานาเสร็จ
          4     เดือนสี่ งานบุญเผวส การฟงเทศมหาชาติในวันเดียวถือวาบุญกุศลมาก
                                                                                              23

         5 เดือนหา งานบุญสงกรานต เปนการทําบุญเนื่องในวันขึ้นปใหม 13-14 เมษายน
         6 เดือนหก งานบุญบั้งไฟ เปนงานบุญบูชาอารักษหลักเมืองและขอฝนตอพญาแถน
โดยมีความเชื่อวาการทําบั้งไฟแลวฝนจะตก ในงานนี้มีการประกวดแขงขันบั้งไฟ
         7 เดือนเจ็ด งานบุญชําระ งานบุญเพื่อชําระลางสิ่งอัปมงคลและอาเพศรายทั้งหลาย
และในโอกาสนี้มีการทําบุญหลักบาน หลักเมือง ผีปูตา ผีบรรพบุรุษและผีตาแฮก
         8 เดือนแปด งานบุญเขาพรรษา 15 ค่ําเดือน 8 มีการทําบุญเลี้ยงพระ
         9 เดือนเกา งานบุญขางประดับดิน เปนการทําบุญอุทิศใหแกผูลวงลับไปแลวคลาย
กับประเพณีภาคใตวันสารทหรือวันชิงเปรต
         10 เดือนสิบ งานบุญขาวสาก หมายถึงขาวสลากภัตร
         11 เดือนสิบเอ็ด งานบุญออกพรรษา มีการทําบุญถวายภัตตาคาร สวดมนต ฟงเทศน
ฟงธรรม ตอนกลางคืนจุดใตประทีป จุดโคมไฟ แกปราสาทผึ้งไปวัด บางแหงมีพิธีไหลเรือไฟ
ลอยกระทง
         12 เดือนสิบสอง งานบุญกฐิน

4 ประเพณีทองถิ่นภาคใต
           ภูมิประเทศภาคใตตั้งอยูบนคาบสมุทรอินเดีย เปนสวนแผนดินยื่นออกไปเปนแหลม ตั้งอยู
ระหวางทะเลอันดามัน กับทะเลจีนใตพื้นที่ มีหลายลักษณะคือมีที่ราบสําหรับปลูกขาว มีปาไมมีภูเขา มี
หาดทราย ชายทะเล มีทะเลสาบ เกาะแกงทั้งขนาดใหญและขนาดเล็กงานประเพณีภาคใตที่สําคัญเปนที่
รูจักกันโดยทั่วไป เชน
           ประเพณีชักพระหรือลากพระ จัดขึ้นในเดือน 11 ตามความเชื่อวาเมื่อพระพุทธองคเสด็จกลับ
จากโปรดพุทธมารดาลงมายังมนุษยโลกนั้นชาวเมืองมีความปติยินดีในการเสด็จกลับจากสวรรคชั้น
ดาวดึงส ของพระพุทธองค ชาวบานตางก็เตรียมถวายอาหารและชาวเมืองไดแหนแหไปที่ประทับของ
พระองค โดยทั่วไปใชพระพุทธรูปปางอุมบาตร ถาทองที่ใดใกลน้ําก็ใชแหทางเรือ วัดบางแหงอยูหาง
ไกลแมน้ําก็จะใชรถลาก ประเพณีชักพระที่จัดงานยิ่งใหญมากคือจังหวัดสุราษฎรธานี
           ประเพณีสารทเดือนสิบ ในทองที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ชุมพร และระนอง เรียกวาวันรับ
สงตายาย ซึ่งจัดขึ้นในเดือน 10 เปนการทําบุญใหแกผูลวงลับ โดยมีความเชื่อวาญาติที่ตายไปมีบาปจะ
เปน “ เปรต ” และไดรับการปลอยตัวจากพญายมใหมาพบญาติบนมนุษยโลก ในวันแรม ค่ําเดือนสิบ
ฝายญาติจะนําอาหารไปทําบุญเพื่ออุทิศผูลวงลับ
                                                                                                                           24

          ประเพณีแหผาขึ้นธาตุ ประเพณีนี้นิยมทํากันในจัดหวัดนครศรีธรรมราชโดยชาวเมืองไดรวม
มือกันบริจาคเงินตามกําลังศรัทธา ซื้อผามาเย็บยาวนับพันหลาแลวจัดกระบวนแหไปวัดพระธาตุวร-
มหาวิหาร เพื่อนําไปพันโอบรอบองคเจดียพระบรมธาตุ ซึ่งจัดขึ้นในวันเพ็ญเดือนหก ประเพณีภาคใต
นอกจากดังกลาวแลว ยังมีประเพณีที่สําคัญอีกหลายอยางดูในแผนภูมิงานเทศกาลและประเพณีของภาค
ใต
                                                  เทศกาลและงานประเพณีภาคใต


                                                 งานเทอดพระเกียรติ
                                                 กรมหลวงชุมพร


                                                                                              - งานสมโภช
                                                                                                เจาแมลิ้มกอเหนี่ยว
                                                            ธันวาคม   มกราคม

                                                พฤศจิกายน
                      ประเพณี                                                    กุมภาพันธ
                                                                 1    2                                       งานแขงขัน
                   ชักพระแขงโพน                          12                 3                                นกเขาชวา
                      ลากพระ
 เทศกาลกินเจ




                                        ตุลาคม                                          มีนาคม
                                                    11                           4
                                       กันยายน
                                                    1                            5      เมษายน
                      ประเพณี                               9                                            งานประเพณี
                   งานสารทเดือนสิบ
                                                                           6                                 ปลอยเตา
                                                สิงหาคม
                                                                 8 7
                                                                                 พฤษภาคม
                                                          กรกฎาคม     มิถุนายน
                           งานวันเงาะโรงเรียน
                                                                                         งานแหผาขึ้นธาตุ
                                                     ประเพณี
                                                 โคมไหวพระจันทร




               -   งานแขงโพนพระ จังหวัดพัทลุง แขงขันตีตะโพนในงานลากพระ
               -   งานประเพณีชักพระ จัดงานใหญจังหวัดสุราษฎรธานี งานจัดตรงกับวันออกพรรษา เดือน 11
               -   แหผาขึ้นธาตุ จังหวัดนครศรีธรรมราช ในวันมาฆะบูชา วันวิสาขบูชา
               -   งานประเพณีปลอยเฒา จังหวัดพังงา ทายเมืองและจังหวัดภูเก็ต
               -   งานเทิดพระเกียรติกรมหลวงชุมพร จังหวัดชุมพร
               -   งานแขงขันนกเขาชวา จังหวัดยะลา และสตูล
                                                                                              25

        - งานสมโภชเจาแมลิ้มกอเหนี่ยว จังหวัดปตตานี
        - งานโคมไหวพระจันทร หาดใหญ จังหวัดสงขลา
        - งานสงเสริมเทศกาลผลไมไทย-หาดใหญ เทศกาลกินเจ หมายถึงกินผักตามคนจีน
มีความเชื่อวากินผักชวยใหหายโรคหายภัย
        - สารทเดือนสิบ ( ชิงเปรต ) วันรับตายายเปนการทําบุญใหแกญาติผูลวงลับไปแลว

คุณคาและประโยชนของประเพณีและวัฒนธรรม
          หากเราพิจารณาถึงประโยชนและคุณคาของประเพณีและวัฒนธรรมของชาตินั้น จะทําใหเขาใจ
โครงสรางพื้นฐานดานสังคม วิถีชีวิต ประเพณีวัฒนธรรมและคานิยมของชนในแตละทองถิ่น กลาวคือ
          1. แสดงถึงประวัติความเปนมาในอดีตของชุมชนในแตละทองถิ่นและของชนในชาติเพราะ
ประเพณีวัฒนธรรมเปนมรดกทางสังคมที่สืบทอดจากอดีตสูปจจุบันทําใหเราสามารถศึกษาความเปนมาได
          2. แสดงถึงเกียรติและสรางความภาคภูมิใจของคนในทองถิ่น และของชนใจชาติที่มีวัฒนธรรม
เปนของตนเอง เนื่องจากวัฒนธรรมเปนเครื่องแสดงถึงความเจริญของคนในสังคม
          3. กอใหเกิดความสามัคคีเปนอันหนึ่งอันเดียวในลักษณะรวมในวัฒนธรรมเดียวกัน ซึ่งสามารถ
สรางความเขาใจอันดีกวา คนที่ตางวัฒนธรรม
          4. ใชเปนแหลงทรัพยากรในการพัฒนาธุรกิจ อุตสาหกรรมการทองเที่ยวที่สามารถนํารายไดเขา
สูประเทศ เนื่องจากงานดานประเพณีวัฒนธรรมวิถีชีวิตของคนในทองถิ่น มีสีสันแหงวัฒนธรรมเชน
ขบวนแห มีการละเลนสรางความสุข สนุกสนานเพลิดเพลินเหลานี้เปนสิ่งดึงดูดนักทองเที่ยวไดเปนอยางดี
          5. ชวยใหชาวบานมีอาชีพ และสรางรายไดจากนักทองเที่ยว เชนขายของผลิตภัณฑ OTOP
ขายของที่ระลึกที่เปนงานหัตถกรรม ผาไหม ผาทอและงานศิลปหัตถกรรม อื่น ๆ

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:15
posted:10/17/2011
language:Thai
pages:15
Description: วัฒนธรรมของไทย
Withaya wongonta Withaya wongonta http://nextentech.in.th
About