Συνοπτική παρουσίαση των αποτελεσµάτων της δηµόσιας διαβούλευσης που διεξήγαγε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή µε θέµα την πολυγλωσσία 14 Σεπτεµβρίου – 15 Νοεµβρίου 2007
Σύνοψη Πλαίσιο Η αύξηση της κινητικότητας στο εσωτερικό της Ένωσης, τα µεταναστευτικά ρεύµατα από τρίτες χώρες και η παγκοσµιοποίηση έχουν ως αποτέλεσµα την αύξηση του αριθµού των γλωσσών µε τις οποίες έρχονται καθηµερινά σε επαφή οι πολίτες και οι επιχειρήσεις. Τηρώντας τις θεµελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσµευθεί να προωθήσει την εκµάθηση γλωσσών και τη γλωσσική πολυµορφία. Από τις 14 Σεπτεµβρίου έως τις 15 Νοεµβρίου του 2007 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξήγαγε δηµόσια διαβούλευση καλώντας τους πολίτες να εκφράσουν τις απόψεις και τις προσδοκίες τους σχετικά µε τη γλωσσική πολιτική. Τα αποτελέσµατα της έρευνας αυτής, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο ευρείας διαδικασίας διαβούλευσης, θα χρησιµεύσουν ως βάση για νέα ανακοίνωση της Επιτροπής που πρόκειται να δηµοσιευθεί στα τέλη του 2008. Το εν λόγω έγγραφο θα πραγµατεύεται το ζήτηµα της θέσης και του ρόλου των γλωσσών σε µια Ευρώπη που χαρακτηρίζεται από ολοένα και µεγαλύτερη πολυγλωσσία. Μεθοδολογία Το ερωτηµατολόγιο κάλυψε έξι διαφορετικούς τοµείς που όλοι τους συνδέονται στενά µε τους τρόπους και το βαθµό χρήσης και προώθησης των γλωσσών στην ΕΕ (ξεκινώντας από τις διατάξεις σχετικά µε τη µάθηση, καλύπτοντας τις κοινωνικές, πολιτιστικές και οικονοµικές πτυχές του ζητήµατος και φθάνοντας έως τη λειτουργία των θεσµικών οργάνων της ΕΕ). Οι συµµετέχοντες καλούνταν να απαντήσουν στις 16 ερωτήσεις της έρευνας είτε διατυπώνοντας ελεύθερα τις παρατηρήσεις τους είτε επιλέγοντας µεταξύ έτοιµων απαντήσεων. Για ορισµένες ερωτήσεις έπρεπε να πράξουν και τα δύο. Το παρόν έγγραφο παρουσιάζει τα κύρια αποτελέσµατα της διαβούλευσης. Για όλες τις «κλειστές» ερωτήσεις ήταν δυνατή η κατάρτιση στατιστικών, ενώ οι απαντήσεις στις «ανοικτές» ερωτήσεις αποτέλεσαν αντικείµενο εκτενούς ανάλυσης και οµαδοποιήθηκαν ανάλογα µε τους επαναλαµβανόµενους θεµατικούς άξονες, έτσι ώστε να εντοπισθούν τάσεις και συσχετισµοί. Μέσω των παρατηρήσεων που διατυπώθηκαν ελεύθερα κατέστη επίσης δυνατή η κατανόηση των αιτίων που κρύβονταν πίσω από τις διάφορες επιλογές των συµµετεχόντων. Συµµετοχή Η διαβούλευση ήταν ανοικτή για όλα τα ενδιαφερόµενα µέρη τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης. Ελήφθησαν 2.419 οριστικές απαντήσεις σε όλες τις επίσηµες γλώσσες της ΕΕ. Η ενηµέρωση σχετικά µε την έρευνα πραγµατοποιήθηκε µε τη µορφή ανακοινώσεων σε διάφορες ιστοσελίδες του δικτυακού τόπου «Europa», σχετικών αναφορών στον τύπο και σε δηµόσιες οµιλίες, καθώς και απευθείας ενηµέρωσης µεγάλου αριθµού ατόµων, οργανώσεων και δικτύων που στο παρελθόν είχαν εκφράσει το ενδιαφέρον τους για τις ευρωπαϊκές πολιτικές. Λόγω του ότι δεν συγκεντρώθηκαν πληροφορίες σχετικά µε τον τρόπο που οι συµµετέχοντες έµαθαν για τη διαβούλευση, είναι δύσκολο να εκτιµηθεί το ποσοστό των συµµετεχόντων που επισκέφθηκαν «αυθόρµητα» το δικτυακό τόπο «Europa» ή διάβασαν σχετική αναφορά στον ευρωπαϊκό τύπο, σε σχέση µε το ποσοστό των συµµετεχόντων που είχαν λάβει απευθείας ενηµέρωση. Αξίζει, ωστόσο, να σηµειωθεί ότι τις απαντήσεις υπέβαλαν µεµονωµένα άτοµα και οργανισµοί που ενδιαφέρονται γενικά για τις ευρωπαϊκές
1
πολιτικές και ειδικότερα για τη θέση και το ρόλο των γλωσσών στην ΕΕ. Παρά το σχετικά υψηλό αριθµό συµµετεχόντων, τα αποτελέσµατα της εν λόγω διαβούλευσης δεν θα πρέπει συνεπώς να εκληφθούν ως αποτελέσµατα έρευνας της κοινής γνώµης, αλλά ως απόψεις πολιτών που επέλεξαν να έρθουν σε διάλογο µε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά µε το είδος της Ευρωπαϊκής Ένωσης του µέλλοντος που επιθυµούν. Εξαιρετικό ποσοστό συµµετοχής Οι 2.419 οριστικές απαντήσεις στην έρευνα µε θέµα την πολυγλωσσία συνιστούν εξαιρετικό ποσοστό συµµετοχής για δηµόσια διαβούλευση µε αντικείµενο ευρωπαϊκές πολιτικές, καθότι τέτοιου είδους διαβουλεύσεις λαµβάνουν κατά µέσο όρο από 200 έως 500 απαντήσεις. Ένα επιπλέον εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της συµµετοχής είναι η επικράτηση των µεµονωµένων απαντώντων έναντι των ατόµων που απαντούσαν εξ ονόµατος οργανισµών. Στο ευρύ φάσµα χωρών από τις οποίες προέρχονταν οι απαντώντες συγκαταλέγονται όλες οι χώρες της ΕΕ και της ΕΖΕΣ καθώς και οι υποψήφιες χώρες· επιπροσθέτως, ελήφθη σηµαντικός αριθµός απαντήσεων από άλλες ηπείρους. Η διαβούλευση ήταν διαθέσιµη στις 22 επίσηµες γλώσσες της ΕΕ, αλλά στο σύνολό τους οι συµµετέχοντες αντιστοιχούσαν σε 57 µητρικές γλώσσες, συµπεριλαµβανοµένων πολλών περιφερειακών και µειονοτικών γλωσσών καθώς και γλωσσών που οµιλούνται σε χώρες εκτός της ΕΕ. Το υψηλό αυτό ποσοστό συµµετοχής που καλύπτει τόσο µεγάλη γεωγραφική έκταση και προέρχεται κυρίως από ιδιώτες, καταδεικνύει ότι ο τρόπος διδασκαλίας, αντιµετώπισης και χρήσης των γλωσσών στην Ευρώπη είναι θέµα που αγγίζει ιδιαίτερα τα αισθήµατα των ανθρώπων. Πέραν τούτου, το σηµαντικό ποσοστό των συµµετεχόντων που έχουν άλλη µητρική γλώσσα από τις επίσηµες γλώσσες της ΕΕ αποδεικνύει ότι η πολυγλωσσία στη σηµερινή Ευρώπη είναι µια πραγµατικότητα, η πολυπλοκότητα της οποίας εκτείνεται πολύ πέρα από τη διαχείριση 23 γλωσσών εργασίας. Αυτό σηµαίνει ότι τίθενται ερωτήµατα που δεν αφορούν απλώς και µόνο ζητήµατα λειτουργίας, αλλά καλύπτουν πολύ ευρύτερο φάσµα γλωσσών από αυτές που απολαύουν αναγνώρισης ως επίσηµες γλώσσες. Εν ολίγοις: τι πιστεύουν οι συµµετέχοντες στη διαβούλευση σχετικά µε τις γλώσσες; • Οι συµµετέχοντες σε ποσοστό µεγαλύτερο του 96% συµφωνούν ότι η γλωσσική πολυµορφία της ΕΕ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή από τους ευρωπαίους πολιτικούς και ότι οι γλωσσικές δεξιότητες είναι σηµαντικές τόσο για την καθηµερινή όσο και για την επαγγελµατική ζωή. • Σύµφωνα µε τους συµµετέχοντες οι πιο σηµαντικοί παράγοντες για την επιτυχή εκµάθηση γλωσσών είναι η έναρξη σε νεαρή ηλικία και η απόκτηση άµεσης εµπειρίας στη χώρα της γλώσσας-στόχου. • Τα περισσότερα άτοµα θεωρούν ότι η γλωσσική πολυµορφία της ΕΕ είναι πλεονέκτηµα που πρέπει να διαφυλαχθεί και επιθυµούν να ενταχθεί σε πλαίσιο που δεν θα έχει µόνο οικονοµικό και λειτουργικό χαρακτήρα, αλλά θα αναγνωρίζει παράλληλα τις ταυτότητες και τους πολιτισµούς που εκπροσωπούν οι γλώσσες. • Οι υποστηρικτές των περιφερειακών και µειονοτικών γλωσσών πιστεύουν ότι µπορούν να γίνουν περισσότερα για το σεβασµό των γλωσσών αυτών ιδιαίτερα στις υπηρεσίες εκπαίδευσης και τις δηµόσιες υπηρεσίες και επιθυµούν την ανάληψη µεγαλύτερου προστατευτικού ρόλου από µέρους της ΕΕ. • Οι περισσότεροι συµµετέχοντες επιθυµούν την προώθηση από τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης ενός διαπολιτισµικού κοινωνικού µοντέλου που θα αναγνωρίζει την αξία της
2
γλωσσικής και πολιτιστικής ταυτότητας και θα επικεντρώνεται στην ανεκτικότητα και όχι στην αντιπαράθεση. • Στη συντριπτική τους πλειονότητα οι συµµετέχοντες συµφωνούν µε την άποψη ότι είναι πιο εύκολο να δραστηριοποιείται κανείς επιχειρηµατικά στο εξωτερικό όταν γνωρίζει την τοπική γλώσσα και ότι είναι, κατά συνέπεια, προς το συµφέρον των εταιρειών να επενδύουν στην ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων των υπαλλήλων τους. • Η πλειονότητα είναι της άποψης ότι οι µετανάστες θα πρέπει να διατηρήσουν τη γλώσσα του τόπου καταγωγής τους και να θεωρούν τη γλωσσική και πολιτιστική τους ταυτότητα απαραίτητη βάση ένταξης σε διαφορετικές γλωσσικές και πολιτιστικές κοινότητες. • Οι περισσότεροι έχουν τη γνώµη ότι οι δαπάνες λόγω της εργασίας σε 23 επίσηµες γλώσσες είναι δικαιολογηµένες ή ότι θα πρέπει ακόµη και να αυξηθούν.
3