HBML3303SMP PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK

Document Sample
HBML3303SMP PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK Powered By Docstoc
					PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
TAKRIF PSIKOLINGUISTIK                                                                    berpendapat bahawa otak manusia dipraprogramkan
RPsikologi ialah disiplin ilmu yang mengkaji hal-hal yang berkaitan dengan                oleh mekanisme kognitif yang disebut sebagai Peranti
akal budi atau jiwa dan juga tingkah laku manusia. Ilmu linguistik pula ialah             Pemerolehan Bahasa atau Language Acquistion Device
bidang yang mengkaji bahasa dan cara bahasa berfungsi untuk membantu                      (LAD). Alat ini telah membolehkan individu untuk
manusia mencapai matlamat atau hasrat dalam kehidupan hariannya                           menjana ayat gramatis dengan cara sejagat atau bebas
Rbidang psikolinguistik merupakan                                                         budaya.
gabungan dua bidang ilmu, iaitu bidang psikologi dan linguistic                           setiap manusia yang dilahirkan di dunia sudah ada kecekapan untuk
Rdisiplin psikolinguistik meneliti perkara-perkara yang dikaji dalam disiplin             berbahasa apabila sampai waktunya. Potensi berbahasa ini sebenarnya
linguistik dan psikologi kerana kedua-dua bidang ini adalah saling                        ialah sifat akal, iaitu yang bersifat semula jadi. Dengan yang demikian,
bekerjasama dalam menyelesaikan persoalan bahasa.                                         akalnya membolehkan seseorang untuk menerbitkan perkataan atau ayat
Psikolinguistik sebagai Satu Disiplin ilmu                                                yang tak terkira.
                                                                                          RChomsky berpendapat bahawa bahasa yang dipelajari melalui satu set
                                                                                          rumus yang digunakan untuk menerbitkan kalimat baharu itu. Di sini beliau
                                                                                          memperkenalkan dua istilah seperti berikut:
                                                                                             Kompetens
                                                                                          Kompetens dapat diertikan sebagai sistem rumus yang mampu
                                                                                          menghasilkan kalimat yang tidak terbatas. Dengan kata lain, kompetens
                                                                                          ialah pengetahuan penutur mengenai bahasanya. Ia merupakan unsur
                                                                                          dalaman dan berada di dalam otak
                                                                                             Prestasi
                                                                                          diertikan sebagai bunyi-bunyi yang dilafazkan. Bunyi-bunyi ini bermakna
                                                                                          dan dapat difahami oleh pendengarnya. Berbaze dengan kompetens ia
                                                                                          terletak di bahagian luar otak


                                                                                          KEDUDUKAN PSIKOLINGUISTIK DALAM
                                                                                          KAJIAN BAHASA
                                                                                          Mangantar (1987), secara amali disiplin ini cuba menerapkan
                                                                                          pengetahuan linguistik dan psikologi terhadap penyelesaian masalah
                                                                                          bahasa. Antaranya adalah seperti masalah pengajaran dan pembelajaran
                                                                                          termasuk pengajaran bacaan, kedwibahasaan dan multibahasaan, serta
                                                                                          penyakit bertutur seperti afasia dan gagap, komunikasi, pemikiran
DEFINISI                                                                                  manusia, dialek, pidginisasi dan kreolisasi dan masalah sosial lain yang
RGarnham (1985), psikolinguistik ialah kajian tentang mekanisme mental                    melibatkan bahasa.
yang membolehkan manusia menggunakan bahasa.                                              RBidang psikolinguistik muncul berdasarkan kesedaran ahli bahasa
RMatthews (1997) berpendapat bahawa bidang ini ialah kajian bahasa                        bahawa kajian bahasa tidak boleh dilakukan secara persendirian tetapi
dari pada sudut psikologi                                                                 perlu dilakukan secara kerjasama dengan disiplin lain.
RAitchison (1998), pula mendefinisikan psikolinguistik sebagai kajian
bahasa dan akal budi.
RMangantar Simanjuntak (1980), mentakrifkan psikolinguistik sebagai
cabang linguistik yang bergabung dengan ilmu psikologi untuk
menganalisis bahasa dan pertuturan, iaitu proses-proses yang berlaku
pada waktu seseorang bertutur dan memahami ayat-ayat yang
didengarnya.
Rpsikolinguistik merupakan disiplin ilmu yang meneliti perkara-perkara
yang dikaji dalam ilmu linguistic dan psikolog
Rdikenali juga sebagai psikologi bahasa. Disiplin ilmu ini secara saintifik
menganalisis perkara-perkara yang berlaku dalam akal budi manusia                         Teori Huraian Bahasa
semasa seseorang itu berbahasa.                                                           Teori bahasa ialah pendapat atau pandangan yang dikemukakan dalam
Matlamat Psikolinguistik                                                                  bidang bahasa. Oleh yang demikian, kita dapat memahami teori huraian
George A. Miller (1965), ilmu psikolinguistik bertujuan untuk menghuraikan                bahasa sebagai pendapat yang memerihalkan teori dalam bahasa, iaitu
proses psikologi yang berlaku ketika orang menggunakan ayat                               pandangan atau pemikiran tokoh-tokoh tentang huraian bahasa.
Rtujuan utama psikolinguistik adalah untuk mencari satu teori bahasa                      (a) Teori Tradisional (Panini)
yang munasabah dan unggul daripada segi linguistik dan psikologi, yakni                   Teori Tradisional oleh Panini (ahli tokoh fonetik India) menganggap
teori yang mampu menerangkan hakikat bahasa dan pemerolehannya                            bahawa bahasa ialah ucapan fikiran dan perasaan manusia dengan teratur
Rpsikolinguistik merupakan bidang ilmu yang berminat untuk mengetahui                     serta menggunakan alat untuk membunyikan suara. Selain itu, ciri nahu
hal yang berlaku dalam akal budi manusia semasa seseorang itu                             teori ini mementingkan bahasa tulisan. Dalam hubungan ini, semua
berbahasa.                                                                                bahasa mempunyai peraturan yang sama dengan bahasa Yunani. Di
Rpsikolinguistik juga mengkaji salah satu aspek terpenting dalam disiplin                 samping itu, semua penutur diwajibkan untuk mematuhi peraturan dan
ini, iaitu cara-cara kanak-kanak menguasai bahasa.                                        kesilapan yang dilakukan dianggap sebagai kesalahan.
RBerdasarkan takrif oleh Aitchison (1987), kita dapat membahagikan                        (b) Teori Struktural (Bloomfield
kajian psikolinguistik kepada empat aspek utama, iaitu:                                   Teori ini dipelopori oleh Bloomfield, Edward Sapir,
(a) Aspek yang berkaitan dengan pemerolehan pengetahuan bahasa                            de Saussure dan Otto Jespersen. Mereka berpendapat bahawa bahasa
pertama atau bahasa ibunda.                                                               ialah sistematis, mempunyai tatabahasa yang tersendiri, hidup dan
(b) Aspek yang berkaitan dengan proses pemahaman input bahasa.                            berubah. Mereka juga berpendapat bahawa perkaitan antara
(c) Aspek yang berkaitan dengan proses penghasilan output bahasa.                         fonem sebagai unit bahasa yang terkecil, dan unit tatabahasa dan ayat
(d) Aspek yang berkaitan dengan penyimpanan maklumat bahasa atau                          dapat dianalisis secara konstituen terdekat. Dalam kajian nahu pula
pengetahuan bahasa.                                                                       mereka berpendapat bahawa bahasa sebagai sistem yang mempunyai ciri
TEORI PSIKOLINGUISTIK                                                                     peraturan, sistem, arbitari untuk perhubungan. Mereka menumpukan
Rteori psikolinguistik adalah sesuatu pendapat atau pandangan yang                        kajian terhadap fonologi, morfologi dan sintaksis. Golongan
dikemukakan dalam bidang                                                                  struktural juga berpendapat bahawa huraian bahasa dilakukan secara
Psikolinguistik                                                                           induktif. Mereka juga berpendapat bahawa huraian bahasa tidak
Noam Chomsky                                                                              mementingkan makna dan analisis dibuat secara luaran
                                                                                                                                                                1

                                                                  Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
(c) Teori Transformasi Generatif (Chomsky) Teori yang dipelopori oleh                  sesuatu yang dibawa lahir atau yang berada di dalam manusia.
Noam Chomsky ini bersetuju bahawa manusia dilahirkan dengan                            Sebenarnya, hipotesis ini pernah dikemukakan oleh Chomsky.
kecekapan semula jadi untuk berbahasa. Penutur natif berkebolehan untuk                Rberpendapat bahawa seseorang kanak-kanak menggunakan
membentuk dan memahami pertuturan yang baharu. Daripada kebolehan                      keupayaan yang sedia ada pada mereka untuk merumus dan membentuk
ini, akan terbentuklah rumus-rumus bahasa secara transformasi yang                     ayat mengikut sistem bahasa yang mereka peroleh.
lengkap berdasarkan bahasa pertama terlebih dahulu. Binaan ayat                        Rberpendapat bahawa manusia mempunyai kompetens (competence)
biasanya mempunyai hubungan erat antara elemen dan menggunakan                         dan prestasi (performance) bahasa. Kompetens di sini dapat
simbol atau rumus untuk menganalisis nahu. Sesuatu binaan ayat dapat                   diertikan sebagai rumus-rumus yang ada dalam mental manusia.
dihuraikan dengan memahami stuktur luaran dan stuktur dalaman.                         Manakala prestasi ialah aspek penggunaan bahasa oleh penutur
(d) Teori Fungsional (Halliday                                                         berdasarkan kecekapan bahasa manusia. Oleh hal demikian, teori ini
Halliday dan Wilkins mempelopori teori fungsional. Teori ini berkembang                mengutamakan proses berfikir berbanding dengan perlakuan manusia.
pada tahun 1960- an dan 1970-an. Penteori ini mengkaji bahasa dari                     Teori Interaksionalis (Bloom)
segi struktur dan fungsi bahasa sebagai alat komunikasi. Di samping itu,               RBloom, Bowennan, Cromer dan Halliday
mereka menganggap bahawa bahasa sebagai alat pertuturan. Oleh hal                      Rgolongan interaksionalis kelihatan telah
yang demikian, dapatan mereka ini mementingkan aspek semantik.                         berkompromi dengan mengambil jalan tengah antara teori behavourisme
Mereka bersetuju bahawa kewujudan variasi dalam penggunaan bahasa                      dan mentalis. Mereka berpendapat bahawa persekitaran luaran dan faktor
tidak boleh dinafikan. Penggunaan bahasa dapat menggambarkan fikiran                   bawaan semula jadi memainkan peranan yang sama penting dalam
dan emosi penutur. Golongan ini beranggapan bahawa pengukuhan                          pemerolehan bahasa oleh kanak-kanak. Kanak-kanak selain menerima
bahasa adalah secara verbal dan non-verbal. Aliran dan golongan ini                    latihan bahasa yang pasif daripada ibu bapa mereka, juga dapat
bukan sahaja mengkaji bahasa daripada segi struktur tetapi memberi                     memproses bahasa secara aktif kerana memiliki struktur dalaman dalam
perhatian juga kepada fungsi bahasa sebagai alat komunikasi. Aspek yang                pemerolehan bahasa. Faktor-faktor seperti persekitaran sosial,
ditekankan ialah perubahan-perubahan yang berlaku pada bentuk-bentuk                   pematangan, biologi dan kognitif memainkan peranan penting dalam
bahasa ketika seseorang itu berkomunikasi.                                             perkembangan bahasa kanak-kanak. Faktor-faktor ini saling berinteraksi
                                                                                       lalu melakukan penyesuaian antara satu sama lain. Terdapat dua
Topik 2 Proses Dalaman Penerbitan Bahasa PertuturandanKomunikasi                       pendekatan utama bagi golongan interaksionalis seperti berikut:
TAKRIF PEMEROLEHAN BAHASA                                                                 Pendekatan kognitif
Kamus Linguistik (1997), mentakrifkan pemerolehan bahasa sebagai                          Pendekatan sosial
proses pembelajaran bahasa daripada satu aspek hingga keseluruhannya.                  Pemahaman kanak-kanak tentang bahasa berakar umbi daripada
Maksudnya, proses seseorang penutur seperti kanak-kanak menjadi                        perkembangan kognitif; dan perkembangan bahasa juga terlahir sebagai
penutur jati bagi bahasa natifnya, atau proses seseorang kanak-kanak                   akibat persekitaran sosial yang disediakan oleh ibu bapa mereka. Interaksi
ataupun dewasa menjadi penutur bahasa kedua. Mangantar Simunjuntak                     sosial antara kanak-kanak dan ibu bapa amat penting kerana memberikan
(1987), berpendapat bahawa pemerolehan bahasa ialah proses yang                        pengalaman bahasa bagi kanakkanak.
berlaku di dalam otak seseorang kanakkanak sewaktu memperoleh                          R Halliday (salah seorang tokoh interaksionalis, beranggapan bahawa
bahasa ibundanya. Dalam bidang psikolinguistik, konsep pemerolehan                     perkembangan bahasa kanak-kanak melibatkan proses kognitif dan proses
bahasa selalunya dikaitkan dengan pembelajaran bahasa pertama.                         interaksi bahasa. Beliau berpendapat bahawa kanak-kanak memperoleh
                                                                                       bahasa kerana mereka mempunyai keperluan untuk berinteraksi dengan
TEORI PEMEROLEHAN BAHASA                                                               ahli masyarakat dalam persekitaran mereka. Halliday juga berpendapat
Teori Behaviouris (Skinner)                                                            bahawa proses kognitif penting dalam perkembangan bahasa, khususnya
RTeori Behaviouris adalah berasaskan pemerolehan bahasa pertama oleh                   dalam usaha kanak-kanak mentafsirkan makna yang terdapat dalam
kanakkanak. Teori ini juga dikenali sebagai teori mekanis. Biasanya kanak-             situasi sosial mereka dan kemudian menggambarkan makna tersebut
kanak belajar bahasa secara tidak formal melalui proses peniruan daripada              dalam bentuk bahasa.
ahli keluarganya, khususnya daripada ibu bapanya. Oleh hal demikian, ibu
bapa menjadi model bahasa bagi anak mereka. Kanak-kanak menguasai                      EVOLUSI PERTUTURAN
bunyi-bunyi dan menyebut perkataan yang telah didengar oleh mereka                     Fungsi Otak dan Mekanisme Otak
secara berulang kali sehingga mereka dapat melafazkannya dengan betul.                 Otak manusia dapat dibahagikan kepada dua bahagian, iaitu bahagian
Behaviorisme berpandangan bahawa bahasa merupakan satu tabiat yang                     bawah dan bahagian atas. Bahagian bawah dikenal dengan nama batang
diperoleh.                                                                             otak manakala bahagian atas sebagai serebrum. Batang otak memastikan
RTeori ini tidak mementingkan fungsi mental dan perkara yang dikaji                    badan kita sentiasa hidup dengan mengawal pernafasan, degup jantung,
dalam teori ini ialah data, iaitu kalimat-kalimat yang dapat diamati dan               dan sebagainya. Serebrum pula merupakan bahagian yang amat penting
diukur. Teori ini berpandangan bahawa bahasa terjadi hasil daripada                    bagi kehidupan kita kerana bahagian ini menjana bahasa. Selain itu,
operasi rangsangan dan gerak balas yang bergantung pada ciri-ciri naluri               serebrum juga mengintegrasikan manusia dengan persekitarannya.
manusia. Justeru bahasa ialah proses peri laku yang berdasarkan operasi                Serebrum dibahagikan kepada dua bahagian, iaitu hemisfera kiri dan
rangsangan dan respons. Golongan behaviouris berpendapat bahawa                        hemisfera kanan.
pemerolehan adalah sesuatu perlakuan yang terjadi melalui ulangan
perlakuan itu.
Rlatihan dan latih tubi amat penting dijalankan dengan
kerap untuk membolehkan pemerolehan bahasa berlaku sehingga menjadi
amalan kebiasaan. Dengan ini, kemahiran bahasa dapat diperoleh

Teori Mentalis (Chomsky)
Rpemerolehan bahasa sebagai proses
pemikiran yang melibatkan aktiviti mental. Teori ini yang juga dikenal
sebagai teori kognitif menjelaskan bahawa bahasa sebagai pengetahuan
yang dihasilkan melalui proses dalam otak. Oleh itu, menurut teori ini,
bahasa ialah aktiviti mental yang merupakan kebolehan semula jadi
manusia. N. Chomsky, salah seorang pelopor teori ini berpendapat
bahawa manusia dilahirkan bersama Peranti Pemerolehan Bahasa
(Language Acquisition Device) atau LAD. Alat ini menyebabkan manusia
mempunyai kebolehan semula jadi untuk menguasai bahasa
RMangantar (1987), juga berpendapat bahawa manusia memang
dilahirkanb bersama sesuatu yang membolehkannya berbahasa dengan
mudah dan cepat. bBeliau menyebut hal ini sebagai hipotesis nurani, iaitu

                                                                                                                                                                2

                                                               Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
                                                                                              Teori behavourisme menegaskan bahawa manusia memperoleh bahasa
                                                                                           kerana terdapat rangsangan dan tindak balas. Kemudian manusia
                                                                                           menguasai sesuatu bahasa melalui proses pengulangan sehingga
                                                                                           terbentuk kebiasaan atau tabiat dalam dirinya.
                                                                                              Teori mentalis berpandangan bahawa manusia secara semula jadi
                                                                                           mempunyai keupayaan untuk berbahasa. Terdapat LAD dalam otak
                                                                                           manusia untuk membina bahasa mereka secara aktif.
                                                                                              Teori ini juga berpendapat bahawa ada dua proses dalam penguasaan
                                                                                           bahasa, iaitu kecekapan dan prestasi.
                                                                                              Teori interaksionalis beranggapan bahawa pemerolehan bahasa
                                                                                           melibatkan dua proses, iaitu proses mental dan interaksi bahasa.
                                                                                              Terdapat banyak bahagian otak yang terlibat dalam fungsi bahasa.
Bahagian otak yang penting ialah medula, pons, talamus, korteks, dan                       Antara yang penting ialah hemisfera kiri.
korpus kalosum. Medula berperanan dalam hal seperti pernafasan, degup                         Penerbitan bahasa merupakan aktiviti mental yang melibatkan hal
jantung, pemindahan, kordinasi pergerakan, tindak balas di luar kawalan,                   menghasilkan, memahami dan melaksanakan pertuturan dalam
penghadaman dan emosi. Pons pula dikaitkan dengan refleksi manakala                        komunikasi.
talamus berkaitan dengan pertuturan dan bahasa. Korteks terdiri daripada                      Penerbitan pertuturan dalam otak melibatkan tiga peringkat yang
enam lapisan tisu yang berkedut dan bengkok-bengkok. Korpus kalosum                        penting, iaitu konseptualisasi, formulasi dan pelaksanaan.
berperanan sebagai penyelaras proses mental bagi kedua-dua hemisfera.                         Bertutur melibatkan operasi semantik, sintaksis dan fonologi.
                                                                                              Pengleksikalan ialah proses memilih kata semasa kita hendak
Setiap hemisfera dibahagikan kepada empat bahagian, iaitu cuping frontal,                  berkomunikasi dengan orang lain.
cuping parietal, cuping temporal, dan cuping oksipital. Setiap msatu
hemisfera mempunyai tugas utama. Hemisfera kiri bertugas untukm
                                                                                           Topik3 Struktur Dalaman Penglahiran Bahasa
mengawal bahasa, operasi logik, analitik, dan matematik. Sementara itu,                    PEMENDAMAN DAN PENGGUNAAN LEKSIKAL
hemisfera kanan bertugas untuk mengawal emosi, mengecam muka, dan                          Asosiasi Perkataan
mengenal struktur badan. Pematangan fungsi tertentu otak, khususnya                        Dalam otak kita ada leksikon atau leksikon mental (mental lexical).
fungsi verbal menjadi mantap di hemisfera kiri                                             Leksikon di sini bermaksud kosa kata atau perbendaharaan kata yang
Bahasa dan Otak                                                                            disimpan dalam akal budi kita dalam bentuk entri leksis bagi setiap item.
Sebenarnya, otak memberikan tugas kepada hemisfera otak, iaitu                             Item-item leksis disusun dalam leksikon dengan cara yang demikian untuk
hemisfera kiri dan kanan. Operasi bahasa, logik dan analisis, serta                        membolehkan kita mendapatkan semula perkataan dengan pantas. Hal
matematik bertahap tinggi biasanya berlaku di hemisfera kiri.                              menyimpan leksikon dalam otak disebut sebagai pemendaman leksikal
Sementara itu, hemisfera kanan cukup berkesan dalam hal mengenal                           (lexical storage). Oleh itu, kita akan sentiasa berusaha untuk mencapai
emosi, mengecam muka, dan mengambil kira struktur perkara secara                           kata yang terpendam dalam leksikon kita untuk bercakap atau menulis.
global tanpa sebarang analisis. Kita menyebut bidang tugas hemisfera kiri                  Manakala akses leksikal (lexical access) adalah proses mendapatkan kata
dan kanan sebagai lateralisasi. Lateralisasi otak menjelaskan bahawa otak                  daripada leksikon mental.
mempunyai tanggungjawab khusus untuk mengembangkan bahasa                                  Asosiasi perkataan lazimnya mula berlaku apabila seseorang itu bertindak
PROSES PENERBITAN BAHASA DALAM PERTUTURAN DAN                                              balas terhadap sesuatu rangsangan, iaitu kata yang dilihat atau didengar.
KOMUNIKASI                                                                                 Asosiasi atau kaitan berlaku untuk mendapatkan makna perkataan, dan
Penerbitan bahasa dapat diertikan sebagai aktiviti atau proses                             bukannya bentuk perkataan tersebut. Asosiasi makna dengan leksikon
mental yang terlibat dalam hal menghasilkan, memahami lalu memperoleh                      adalah lebih kuat berbanding dengan asosiasi kesamaan bunyi atau
bahasa oleh kanak-kanak atau orang dewasa. Ketika kita menghasilkan                        tulisan. Oleh hal demikian, asosiasi perkataan di sini merujuk kepada tugas
pertuturan atau ketika mendengar dan memahami sesuatu pertuturan,                          otak kita meneliti kata-kata yang terpendam dalam jaringan semantik untuk
terdapat huraian yang berlaku dalam otak kita. Aktiviti inilah yang dikenal                membuat pilihan perkataan. Makna asosiasi perkataan lazimnya adalah
sebagai pemprosesan bahasa.                                                                berdasarkan pengelompokan semantik, iaitu cara kata-kata dihimpunkan
Levelt (1989), proses penerbitan pertuturan dapat dibahagikan kepada                       dalam kumpulan berdasarkan pertalian makna.
tiga aspek, iaitu konseptualisasi (conceptualisation), formulasi (formulation)             Kebanyakan model asosiasi perkataan yang terkini mengandaikan bahawa
dan pelaksanaan (articulation). Semasa konseptualisasi, seseorang                          katakata
penutur membentuk sesuatu niat lalu memilih maklumat yang relevan                          dikaitkan dalam satu jaringan yang kompleks. Jaringan ini
daripada ingatan atau persekitaran sebagai persediaan untuk membina                        menggambarkan
pertuturan yang dihasratkan. Inilah yang disebut sebagai proses peringkat                  hubungan semantik seperti berikut:
mesej (message-level processes). Proses formulasi pula melibatkan hal                         Sinonimi
menterjemahkan konsep yang diwakili itu ke dalam bentuk bahasa.                               Antonimi
Akhirnya, proses pelaksanaan pula melibatkan perancangan fonetik dan                          Hiponimi
artikulasi pertuturan.
                                                                                           Model Penglahiran Leksikal
Operasi semantik dalam proses penerbitan melibatkan pemilihan
perkataan yang sesuai dengan idea dan makna yang dihasratkan. Proses
memilih kata ini disebut sebagai pengleksikalan (lexicalisation). Operasi
sintaksis pula merupakan hal pemilihan pola ayat yang sesuai dan dalam
pola ayat inilah semua perkataan yang terpilih itu disusun. Operasi fonologi
pula melibatkan tugas menerbitkan idea dalam bentuk bunyi bahasa yang
dihasilkan oleh sistem ujaran seperti lidah.
Permulaan proses penerbitan ada kaitan dengan proses pemahaman.
Oleh sebab proses pemahaman merupakan proses mental, kita perlu
membuat persepsi dan kemudian memproses bunyi-bunyi yang didengar
atau dituturkan itu. Jadi proses pemahaman melibatkan tiga gerak laku
yang berurutan, iaitu menanggapi maklumat deria dan
mengenalpastikannya, menentukan makna perkataan, dan memproses
perkataan yang telah ditentukan maknanya menurut
kaedah semantik yang betul (Zulkifli Hamid, 1994).
RUMUSAN
   Pemerolehan bahasa ialah proses penguasaan bahasa oleh seseorang
                                                                                           Peringkat ini merupakan pencarian semula (retrieval) entri leksis daripada
tanpa disedari atau dipelajari secara formal.
                                                                                                                                                                        3

                                                                   Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
leksikon. Sebaik sahaja entri leksikal bagi sesuatu perkataan diakses,                    jenis ini perlu menyelenggarakan beberapa maklumat. Antara fungsinya
maka maklumat tentang kata tersebut sudah sedia wujud. Terdapat                           ialah mentafsir dan menghasilkan bahasa. Ingatan jangka panjang
beberapa model penglahiran leksikal. Antara model tersebut adalah seperti                 mencatat pengalaman lepas dalam daerah otak yang dikenal sebagai
berikut:                                                                                  serebral korteks. Kita boleh memendamkan beberapa fakta dalam ingatan
(i) Model Serial                                                                          jangka panjang jika pengalaman yang berkaitan dengan sesuatu fakta
Model ini berpendapat bahawa kita akan mencari padanan bagi perkataan                     berlaku secara berulang-ulang.
yang kita dengar atau baca. Oleh yang demikian, jelas bahawa kata-kata
yang kerap digunakan akan cepat dikenal pasti berbanding dengan yang                      Penggunaan Daya Ingatan
kurang kerap. Model ini mencadangkan bahawa kata-kata tidaklah                            Ingatan merupakan faktor penting dalam pemerolehan keupayaan
terpendam begitu sahaja dalam leksikon tetapi mengikut urutan kekerapan                   memahami dan menghasilkan pertuturan dalam bahasa. Tanpa keupayaan
penggunaannya. Model ini disokong oleh model Search yang dipelopori                       ingatan, kita tidak dapat mempelajari perkataan dan nahu sesuatu bahasa.
oleh Forster (1979).                                                                      Bagi ingatan jangka panjang, seseorang cenderung menyimpan isi atau
(ii) Model Search                                                                         makna ayat didengar. Isi atau makna dapat disimpan dalam ingatan untuk
Model search merupakan satu lagi model bagi mengakses leksis. Model ini                   jangka waktu yang lama. Kebolehan ini berbeza antara individu. Lazimnya,
berpendapat bahawa kata-kata yang dipendam dalam leksikon mental                          perkataan yang terkandung dalam ayat akan dibuang daripada ingatan.
diteliti secara serial, iaitu satu per satu item untuk menemui padanannya                 Kajian yang dibuat antara kedua-dua jenis ingatan menunjukkan bahawa
dalam isyarat bahasa, iaitu yang didengar atau dilihat.                                   perkataan atau ayat yang dihafal secara harfiah hilang dengan cepat,
(iii) Model Verifikasi                                                                    sedangkan makna atau konsep masih bertahan dalam ingatan dengan
Satu lagi model search dipelopori oleh Becker (1979) yang dikenal sebagai                 lebih lama. Keadaan ini menjelaskan bahawa perkataan dan ayat yang
model verifikasi. Model ini menghadkan subset perkataan yang dicari                       dihafal secara harfiah disimpan dalam ingatan jangka pendek. Tafsiran
dengan menggunakan kriteria semantik (makna), iaitu item dikaitkan                        semantik, isi atau makna yang biasanya bertahan lama akan disimpan
dengan konteks tertentu dan kriteria ortografi, iaitu item yang mempunyai                 dalam ingatan jangka panjang.
bentuk yang sama dengan kata sasaran.                                                     RUMUSAN
PEMPROSESAN BAHASA                                                                          Dalam otak kita terdapat leksikon mental, iaitu kosa kata dalam keadaan
Usaha memproses bahasa, lazimnya melibatkan empat kemahiran, iaitu:                       yang tersedia untuk digunakan.
    Kemahiran bertutur                                                                      Leksikon umumnya merujuk kepada perbendaharaan kata, iaitu
    Kemahiran mendengar                                                                   sejumlah perkataan yang dimiliki oleh seseorang penutur.
    Kemahiran membaca                                                                       Pemendapan leksikal merujuk kepada penyimpanan perkataan dalam
    Kemahiran menulis                                                                     otak untuk digunakan ketika kita memerlukannya.
Selain itu, pemprosesan bahasa juga melibatkan hal mendapatkan item                         Ketika kita mendapatkan semula perkataan daripada leksikon, proses itu
leksikal daripada leksikon mental.. Pemprosesan bahasa merujuk kepada                     dinamakan akses leksikal atau mendapatkan semula perkataan.
caramanusia memproses pertuturan atau tulisan, lalu memahami proses                         Terdapat banyak model penglahiran leksikal. Antaranya ialah model
tersebut sebagai bahasa. Kebanyakan teori terbaharu menyokong idea ini                    Serial, model Search, dan model Verifikasi.
dan berpendapat bahawa proses ini dijana keseluruhanya oleh otak kita.                      Pemprosesan bahasa merujuk kepada cara kita memproses pertuturan
Terdapat dua model pemprosesan bahasa. Model tersebut adalah seperti                      atau tulisan dalam otak kita.
berikut:                                                                                    Dua model pemprosesan bahasa ialah model bawah ke atas dan model
(a) Model Bawah ke Atas (bottom-up processing)                                            atas ke bawah.
(b) Model Atas ke Bawah (up-bottom processing)
Model pemprosesan bahasa atas ke bawah merujuk kepada pengaruh                            Topik4 Pengenalan Semantik
pengetahuan peringkat tinggi (konsepsi) terhadap pemprosesan peringkat
bawah tanggapan). Misalnya, ketika kita merancang untuk                                   Takrif Semantik dan Makna
bertutur atau menulis, kita mengalami proses atas bawah. Proses ini                       Palmer (1992), istilah semantic merujuk kepada kajian makna. Istilah ini
bermula dengan proposisi yang adalah besar, iaitu peringkat konsepsi.                     merupakan istilah yang agak baharu dalam bidang linguistik. Istilah ini
Kemudian proses ini bergerak ke bawah dan berakhir dengan                                 sebenarnya berasal daripada kata adjektif bahasa Yunani semantikos,
yang kecil, iaitu tanggapan. Tanggapan di sini ialah kata-kata lisan atau                 yang bermaksud penting atau bererti. Istilah semantik mula-mula
tulisan pada halaman buku bagi orang yang merancang pertuturan atau                       diperkenalkan oleh M. Bréal daripada kata Perancis semantique. Kini,
tulisan. pemprosesan atas ke bawah merujuk kepada proses konsepsi                         istilah semantik digunakan untuk merujuk kepada kajian makna dalam
manakala pemprosesan bawah ke atas merujuk kepada tanggapan atau                          bidang linguistik. Kata semantik juga diertikan sebagai „ilmu tentang
persepsi                                                                                  makna atau erti. Kini, makna menjadi sebahagian daripada ilmu linguistik.
Daya Ingatan dan Bahasa.
Menurut Noor Aina Dani (2007), daya ingatan merupakan gudang untuk                        RUllmann (1962) mentakrifkan semantik sebagai kajian makna perkataan.
menyimpan fakta dan pengetahuan am yang dipelajari seseorang. Semua                       RLyons (1981) pula mendefinisikan semantik sebagai kajian makna,
perkara itu secara tidak langsung digunakan untuk menyimpulkan makna.                     sementara semantic linguistik ialah kajian tentang semua jenis makna
Noor Aina menyatakan bahawa ingatan mempunyai empat jenis makna                           yang ditetapkan dalam bahasa.
seperti                                                                                   RKreidler (1998) menerangkan bahawa semantik ialah kajian makna
berikut:                                                                                  secara sistematik, manakala semantik linguistik ialah kajian cara
    sebagai produk yang merujuk kepada jumlah perkara yang tinggal dalam                  bagaimana makna disusun dan dinyatakan dalam bahasa.
akal budi kita sebagai peristiwa yang dialami.                                            RNathesan (2001) pula menyatakan bahawa semantik ialah suatu bidang
    diumpamakan seperti tempat                                                            ilmu yang mengkaji makna perkataan dan
    sebagai satu sifat khas dalam sistem saraf manusia yang memberikan                    ayat dalam bahasa.
kita sesuatu produk.                                                                      R Secara umum, kata makna membawa
    diibaratkan sebagai satu kuasa                                                        erti “maksudÊ atau “erti”.
Danial Schacter (1996), berpendapat bahawa otak kita dilengkapi dua jenis                  Kamus Linguistik (1997) memasukkan dua entri bagi kata makna, iaitu:
ingatan untuk memproses maklumat, iaitu ingatan yang bekerja dan                           1. erti yang didukung oleh kata atau kumpulan
ingatan jangka panjang. Ingatan yang bekerja memproses maklumat masa                      kata,
sekarang, manakala ingatan jangka panjang menyimpan maklumat bagi                         2. Pemahaman sesuatu ujaran oleh pendengar, atau pemahaman kata
jangka masa yang lama. Ingatan yang bekerja membolehkan kita                              atau frasa bertulis oleh pembaca.
melakukan perkara-perkara yang mudah, seperti mengingat nombor                            Asal Usul Istilah Semantik
telefon bimbit rakan kita. Oleh hal demikian, ingatan jenis ini terlibat dalam            Menurut Lyons (1968), Micheal Breál, ahli bahasa Perancis, mencipta
proses penyimpanan dan pemprosesan maklumat secara serentak                               istilahsemantik pada tahun 1883. Kemudian, beliau memperkenalkan
(Salthouse et.al, 1989). Semasa memproses sesuatu maklumat, ingatan                       istilah ini dalam ilmu linguistik (Ullmann, 1966). Istilah ini juga pernah
                                                                                          digunakan dalam sebuah kertas kerja yang berjudul “Reflected meanings:
                                                                                                                                                                     4

                                                                  Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
a point of semantics” pada tahun 1894. Walau bagaimanapun istilah ini                 RMenurutnya, bahasa mempertalikan suatu imej (makna) dengan satu set
tidak digunakan secara meluas selepas itu.                                            lambang (bunyi bahasa atau simbol dalam teks tertulis). Jadi, lambang
Dewasa ini, semantik menjadi sebahagian daripada linguistik dan                       linguistik atau bahasa terdiri daripada penanda dan petanda. Petanda ialah
merupakan bidang yang mengkaji makna dalam bahasa secara saintifik.                   perkara “yang dijelaskan” manakala penanda ialah perkara”yang
Semantik dan Linguistik                                                               menjelaskan”. Penanda ialah makna atau mesej daripada petanda yang
                                                                                      wujudnya daripada bunyi-bunyi bahasa. Misalnya, kata meja ialah penanda
                                                                                      manakala bunyi kata meja ialah petanda. Kedua-dua penanda dan
                                                                                      petanda menjadi satu kesatuan yang merujuk kepada referen atau rujukan.
                                                                                      RRujukan ialah benda atau hal yang berada di luar bahasa. Kedua-dua
                                                                                      bunyi dan benda membentuk konsep, iaitu tanggapan yang terbentuk
                                                                                      dalam fikiran. Sementara itu, Ogden dan Richard (1923) pula telah
                                                                                      mengajukan teori klasik mereka, iaitu teori `segi tiga semiotikÊ. Dalam
                                                                                      teorinya, Ogden dan Richard melihat perhubungan antara simbol dan
                                                                                      perujuk dengan rujukan atau fikiran
Bidang semantik amat penting kerana kajian bahasa tidak akan menjadi
sempurna jika tidak ada unsur makna. Semantik menjadi amat penting
dalam tatabahasa, dan tanpanya, kita mungkin dapat membina atau
melafazkan ayat atau ujaran yang tepat dari segi rumusnya
tetapi tidak tepat dari segi ilmu semantik.
Sejarah Semantik
pada mulanya istilah semantik digunakan untuk
merujuk kepada perkembangan dan perubahan makna dalam bahasa.
Sebelum tahun 1930, kajian semantik telah memberi fokus kepada aspek
                                                                                      Simbol di sini merujuk kepada unsur linguistik atau bahasa, iaitu kata, ayat
kajian tradisional, iaitu perubahan makna. Tetapi, selepas tahun 1930,                atausebagainya. Perujuk ialah benda dan sebagainya, manakala fikiran atau rujukan
perubahan telah berlaku dan semantik sudah mula melihat masalah                       ialah konsepnya. Menurut teori ini, tidak terdapat hubungan langsung antara simbol
deskriptif dan struktur dalam semantik (Ullmann, 1966).                               dan perujuk. Kaitannya adalah melalui fikiran atau rujukan, iaitu konsep fikiran kita.
Tahun 1931 merupakan detik bersejarah dalam sejarah semantik. Ini                     Ada kalanya, simbol diertikan sebagai perkataan, perujuk sebagai objek atau benda,
kerana pada tahun itu telah muncul tulisan Gustaf Stern yang berjudul                 dan rujukan sebagai konsep oleh sesetengah ahli bahasa.
Meaning and Change of Meaning with Special Reference to English
                                                                                      ERTI DAN RUJUKAN
Language. Penerbitan tulisan ini telah membawa trend baharu dalam
bidang semantik. Menurut Ullmann (1966), kajian semantik selepas tahun                Erti
1950 tidak lagi memberi perhatian terhadap perubahan makna dan sebab-                 Hubungan erti atau pengertian (sense) menjadi sebahagian yang penting dalam
sebabnya. Sebaliknya, kajian mula beralih kepada aspek dalaman tentang                kajian bahasa. Dalam semantik, terdapat berbagai-bagai jenis hubungan erti, seperti
perbendaharaan kata dan juga daripada prinsip umum kepada kajian                      sempit dan luas, mati dan hidup, dan jual dan beli. Dalam kamus, sesuatu kata
bahasa yang tertentu.                                                                 mendapat hubungan erti dengan kata yang dirujuknya. Oleh yang demikian, kamus
Nor Hashimah (1994), terdapat dua tahap perkembangan dalam ilmu                       memberikan makna rujukan kepada penggunanya. Hal ini dapat dilakukan dengan
semantik. Kedua-dua tahap tersebut adalah seperti berikut:                            menghubungkannya melalui hubungan erti. Maksudnya, kamus menyediakan rujukan
                                                                                      bagi kata yang tidak diketahui maknanya. Misalnya, kamus akan memberikan makna
(a) Semantik falsafah                                                                 `luas” bagi kata `besar” di dalamnya. Makna ini disebut sebagai makna rujukan
(b) Semantik linguistic                                                               Rujukan dan Denotasi
                                                                                      Istilah rujukan dalam semantik telah pun digunakan sebagai kontras kepada istilah
SKOP SEMANTIK                                                                         denotasi. Istilah denotasi telah digunakan dalam pengertian yang lebih luas untuk
Penamaan                                                                              berkontras dengan erti untuk membezakan dua aspek makna yang amat berlainan
Biasanya, kita memberi nama kepada semua benda. Jadi kata-kata ini                    tetapi saling berkaitan.
                                                                                      RRujukan ialah kaitan antara pernyataan bahasa seperti buku ini, dan orang lain
telah memperoleh nama atau label untuk merujuk kepada orang, benda,                   dengan apa jua pernyataan dalam situasi penggunaan, termasuk apa yang
dan lain-lain. Kanak-kanak pun mempelajari bahasa melalui proses                      digambarkan oleh perucap. Denotasi pula ialah potensi perkataan seperti buku atau
penamaan kerana semua benda yang dilihat akan diberi nama oleh ibu                    orang untuk dinyatakan sesuatu pernyataan bahasa. Maksudnya, rujukan ialah cara
bapa mereka. Oleh yang demikian, kata-kata ialah nama atau label yang                 perucap dan pendengar menggunakan pernyataan bahasa, manakala denotasi ialah
diberikan kepada benda-benda tersebut. Umpamanya, meja dan Rama                       ilmu yang dimiliki mereka untuk membolehkan mereka menggunakannya
merupakan nama atau label yang diberikan kepada benda dan orang                       dengan jayanya.
tersebut. Jadi meja ialah nama bagi sejenis perabot yang digunakan untuk              RRujukan juga melibatkan hubungan antara unsur-unsur linguistik, ayat dan lainlain
                                                                                      dengan dunia pengalaman bukan linguistik. Erti adalah berkaitan dengan sistem
menyimpan kain. Sementara itu, Rama ialah nama orang. Oleh hal                        hubungan yang kompleks yang berlaku antara unsur linguistik itu sendiri, iaitu
demikian, kata meja dan Rama ialah nama yang menggantikan atau                        melibatkan hubungan intralinguistik sahaja
merujuk kepada perabot dan orang tersebut. Walau bagaimanapun,
terdapat masalah dalam teori penamaan ini. Dapatkah semua perkataan                   Perkataan
dirujuk kepada sesuatu benda tertentu? Bolehkah kata sifat                            Perkataan merupakan unit bahasa yang terkecil yang mengandungi makna. Oleh itu,
seperti comel dan kata kerja seperti bergerak dapat dirujuk kepada                    perkataan merupakan salah satu unit asas dalam ilmu semantik kerana merupakan
sesuatu benda atau orang? Nampaknya, teori penamaan ini tidak dapat                   satu binaan yang membawa makna.
                                                                                      Ayat
diaplikasi bagi semua golongan kata. Kita tidak boleh menghubungkan                   Ayat ialah unit tatabahasa yang mempunyai makna. Lazimnya, kita faham
semua perkataan dengan benda-benda secara langsung. Dengan                            bahawa ayat merupakan pengungkapan pemikiran yang sempurna. Bidang yang
demikian kita perlu ada cara lain untuk mengatasi masalah tersebut.                   mengkaji struktur ayat ialah bidang sintaksis. Selain mengkaji struktur ayat,sintaksis
Justeru ahli bahasa telah mengemukakan beberapa pandangan                             juga mengkaji klausa dan frasa. Umumnya, ayat terdiri daripada dua konstituen, iaitu
atau teori lain untuk mengatasi masalah tersebut. Salah satu caranya                  subjek dan predikat. Subjek dan predikat pula mengandungi frasa tertentu. Dalam
adalah melalui perantaraan konsep pemikiran.                                          bahasa Melayu, terdapat empat jenis frasa, iaitu frasa nama (FN), frasa kerja (FK),
                                                                                      frasa adjektif (FA), dan frasa sendi (FS). Keempat-empat frasa ini mendukung makna
                                                                                      tersendiri ketika digunakan dalam ayat.
Konsep                                                                                Makna ayat akan menjadi jelas jika ayat tersebut sempurna. Misalnya, ayat cantik
RKonsep pemikiran dianggap pandangan yang menarik dan lebih                           tidak membawa apa-apa makna jika kita mengeluarkan ayat tersebut. Sebenarnya,
dipercayai                                                                            ayat cantik sudah mengalami pengguguran konstituen subjeknya. Ayat ini menjadi
dalam kajian makna. Ahli-ahli falsafah dan bahasa sejak zaman dahulu                  sempurna dan lengkap makna jika ditambah dengan frasa nama rumah itu. Dengan
sehingga sekarang telah berpegang pada pandangan ini. Terdapat dua                    demikian terbentuklah ayat ‘Rumah itu cantik’, iaitu gabungan rumah itu dan cantik
teori yang mendukung pandangan ini. Ferdinand de Saussure dan Ogden                   (FN + FA).
dan Richards merupakan tokoh-tokoh yang memperkenalkan teori yang                     Oleh hal demikian, makna ayat amat bergantung kepada makna yang didukung oleh
                                                                                      perkataan dalam ayat tersebut. Dua ayat yang mengandungi perkataan yang sama
terkenal ini. De Saussure (1916) memperkenalkan teori “tanda’ untuk                   tidak semestinya membawa makna yang sama.
menunjukkan gabungan petanda dan penanda.
                                                                                                                                                                               5

                                                              Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
Rmakna ayat terjelma berdasarkan perkataan-perkataan yang                                 semantik dengan beberapa alasan tertentu. Salah satu sebab adalah
termuat dalamnya.                                                                         kerana terdapatnya kesukaran yang cukup rumit dari segi teori dan praktik
                                                                                          dalam hal mengendalikan konteks dengan memuaskan.
RUMUSAN
                                                                                          Mereka berhujah bahawa kita selalunya sedia memaklumi makna sesuatu
  Semantik ialah cabang linguistik yang memberi tumpuan kepada
                                                                                          ayat yang diujarkan atau dibina sebelum menggunakannya dalam satu-
persoalan makna dalam bahasa.
                                                                                          satu konteks. Sama ada makna sesuatu ayat itu taksa atau menyimpang,
  Oleh itu, semantik ialah bidang ilmu yang mengkaji makna perkataan
                                                                                          kita dapat mengetahuinya secara terpisah daripada konteks. Justeru,
dan ayat dalam bahasa.
                                                                                          makna dianggap bebas daripada konteks dan oleh hal demikian kajian
  Bidang semantik amat penting dalam kajian bahasa kerana tanpa unsur
                                                                                          bahasa tidak perlu merujuk kepada konteks.
makna, bahasa tidak akan menjadi ÂbermaknaÊ.
                                                                                          KONTEKS KEADAAN
  Teori penamaan merujuk proses memberi nama atau label kepada
                                                                                          Konteks keadaan mempunyai peranan penting Konteks keadaan
benda,orang dan lain-lain yang terdapat di sekeliling kita.
                                                                                          mempunyai peranan penting dan amat relevan dalam kajian
  Teori makna tiga segi semiotik menerangkan bahawa hubungan makna
                                                                                          semantik. Ada juga ahli bahasa yang mentakrifkan konteks keadaan
dapat dijelmakan melalui kata, konsep dan objek.
                                                                                          sebagai keperihalan keadaan. (Sila rujuk topik 7, Rencana Linguistik, hlm.
  Erti (sense) merupakan inti bagi bentuk bahasa. Sementara itu, denotasi
                                                                                          159-164.) Ketika kita membincangkan tentang keperihalan keadaan, kita
merujuk kepada golongan orang, benda dan lain-lain. Biasanya ia diwakili
                                                                                          perlu mengenal dua orang sarjana yang sering dikaitkan dengan konsep
oleh perkataan atau ungkapan. Rujukan pula menunjukkan orang atau
                                                                                          tersebut. Mereka adalah Brainslou Malinowski, ahli antropologi, dan John
benda sebenarnya yang dirujuki dalam satu-satu konteks tertentu.
                                                                                          Rupert Firth, ahli linguistik.
  Makna kata dapat difahami dalam hubungannya dengan perkataan lain.
                                                                                          Mereka berdua pernah menegaskan bahawa makna dalam bahasa
  Makna ayat akan menjelma berdasarkan kata-kata yang dimuatkan
                                                                                          menjadi jelas dalam konteks bahasa itu digunakan.
dalamnya.
                                                                                          Malinowski dan Firth
Topik5 Konteks dan Rujukan                                                                Istilah keperihalan keadaan (context of situation) pertama kali digunakan
RELATIVITI LINGUISTIK                                                                     oleh Beliau menghasilkan kaedah ini untuk mentafsir dan memahami
RMenurut Asmah Hj Omar (1986) relativiti bahasa menyatakan bahawa                         pertuturan masyarakat peribumi sepenuhnya ketika menjalankan
bahasa mempengaruhi cara penuturnya mempersepsi dan memahami                              kajiannya. Hujah Malinoswki ini adalah berdasarkan pemerhatiannya
alam sekilingnya.                                                                         terhadap bagaimana bahasa masyarakat yang dikaji disesuaikan dengan
RKamus Linguistik (1997) menerangkan relativiti bahasa sebagai                            aktiviti seharian mereka. Firth lebih gemar melihat keperihalan keadaan
fahaman linguistik yang menyatakan bahawa bahasa penutur menentukan                       sebagai sebahagian alat linguistik. Keperihalan keadaan ini paling sesuai
pandangan dunianya melalui katagori tatabahasa dan klasifikasi semantik                   digunakan sebagai suatu kerangka tersusun yang baik bagi memahami
yang wujud dalam sistem bahasa dan budaya yang diwarisinya.                               peristiwa bahasa. Firth menggunakan keperihalan keadaan sebagai satu
Maksudnya, cara kita melihat dunia amat bergantung pada bahasa yang                       cara untuk menganalisis makna dengan sepenuhnya secara abstrak.
kita gunakan. Kita menggolongkan pengalaman kita melalui bahasa kita.                     Beliau berpendapat bahawa kaedah ini sesuai digunakan sebagai rangka
Oleh itu, pembelajaran tentang dunia dan pembelajaran bahasa                              untuk memahami makna sesuatu pertuturan. Hal ini kerana bahasa
merupakan aktiviti yang tidak boleh dipisahkan. Jadi, dunia kita adalah                   merupakan susunan daripada konteks, yakni situasi penggunaan bahasa.
sebahagiannya ditentukan oleh bahasa.                                                     Dengan demikian, konteks merupakan suatu aspek yang
Ringkasnya, bahasa menentukan cara orang memahami dan menyusun                            amat penting untuk dipelajari. Justeru, Firth mencadangkan kategori yang
dunia mereka.                                                                             berikut untuk memahami keperihalan keadaan:
Humbolt, ahli bahasa dan falsafah Jerman merupakan orang yang                             (a) Ciri-ciri relevan mengenai peserta; orang, keperibadiannya
mempelopori teori relativiti bahasa. Kemudian pada abad ke-20, teori ini                  (i) gerak ujaran peserta
menjadi lebih terkenal sebagai hipotesis Sapir-Whorf kerana diperkembang                  (ii) gerak bukan ujaran peserta
oleh dua orang ahli antropologi, Sapir dan Whorf berdasarkan teori relativiti             (b) Objek-objek yang relevan
bahasa. Teori ini menerangkan hubungan antara bahasa dan fikiran.                         (c) Kesan gerak ujaran tersebut
Hipotesis ini juga menyatakan bahawa struktur bahasa kita menentukan                      Dengan cara yang demikian, dapatlah keperihalan keadaan dikumpulkan
cara kita memahami dunia pada kadar tertentu. Ketika kita membicarakan                    dan digolongankan sebelum analisis bahasa dapat dijalankan. Hal ini
hubungan bahasa dan fikiran, maka aspek semantik menjadi amat penting.                    merupakan amat penting dalam analisis bahasa. Malinowski. Ketika
Sapir dan Whorf                                                                           membuat kajian tentang bahasa yang digunakan oleh masyarakat peribumi
Edward Sapir, ahli antropologi dan ahli bahasa Amerika serta Benjamin                     di Kepulauan Triobriand, Pasific Selatan, beliau mendapati bahawa ujaran
Lee Whorf, pengikut Sapir, amat tertarik dengan soal hubungan bahasa                      akan menjadi bererti jika dilihat dalam konteks penggunaannya
dan fikiran. Mereka berhujah bahawa ada kaitan rapat antara bahasa dan
fikiran kita; dalam erti kata lain kedua-duanya adalah sama. Pandangan                    Konteks dan Makna
inilah kemudian menjadi hipotesis relativiti bahasa atau yang lebih terkenal              Dalam bahasa, konteks merupakan factor yang amat penting untuk
sebagai hipotesis Sapir-Whorf.                                                            memudahkan berlakunya komunikasi yang jelas. Ada masa kita rasa
Hipotesis ini sebenarnya mencakupi dua prinsip, iaitu:                                    bingung akan makna bahasa yang diujarkan kerana ujaran tersebut kurang
(a) Penentuan bahasa (linguistic determinism)                                             maklumat kontekstual. Dengan mengambil kira unsur konteks, kita dapat
(b) Relativiti bahasa (linguistic relativity)                                             mengelakkan unsur ketaksaan makna dalam ujaran atau tulisan kita.
Prinsip penentuan bahasa (linguistic determinism) menerangkan bahawa                      ayat yang berikut, konteks menjadi amat mustahak. Dalam ayat, „Ayah
bahasa menentukan cara kita berfikir. Prinsip relativiti bahasa (linguistic               menghantar kawat kepada abang di Sandakan,‰ konteks amat penting
relativity) pula menerangkan bahawa perbezaan yang dikodkan dalam                         untuk membezakan makna kata kawat. Hal ini kerana kata ini bersifat
sesuatu bahasa tidak dapat dikodkan dalam bahasa yang lain. Whorf                         homonimi, iaitu kata yang mendukung dua makna, iaitu dawai dan
berhujah bahawa perbezaan ini menyebabkan seorang penutur sesuatu                         telegram.
bahasa tidak boleh memahami penutur bahasa lain kerana perbezaan                          Dalam hal ini, Wittgenstein (1953), ahli falsafah yang terkenal, pernah
konsep yang terdapat dalam bahasa-bahasa tersebut. Whorf yang meneliti                    menegaskan bahawa Âmakna kata tidak dapat diketahui kecuali dilihat
beberapa bahasa peribumi Amerika mendapati bahawa bahasa yang                             dalam penggunaannya atau dalam konteks penggunaannyaÊ. Ullmann
berbeza-beza ini membahagikan dunia secara berbeza-beza. Sesuatu                          (1954) juga sependapat dengan berhujah bahawa makna perkataan hanya
konsep yang mewakili sesuatu ÊbendaÊ dalam satu bahasa barangkali                         dapat ditentukan berdasarkan penelitiaan terhadap penggunaannya.
mewakili satu “peristiwa”, atau “proses’ dalam bahasa yang lain.                          BEHAVIORISME, KONTEKS, KEBUDAYAAN DAN GAYA
Perbezaan bahasa ini, kata beliau, mewakili perbezaan sebenar cara                        Behaviorisme
seorang penutur pelbagai bahasa memahami dunia                                            Malinowski dan Firth mempercayai bahawa huraian sesuatu bahasa itu
Pengetepian Konteks                                                                       tidak akan lengkap, sekiranya kita tidak merujuk kepada keperihalan
Dalam bahasa, konteks memainkan peranan amat penting untuk                                keadaan peristiwa bahasa itu berlaku. Oleh itu, makna unsur bahasa itu
memahami bahasa yang dilafazkan. Tetapi, kita mendapati bahawa ada                        mengambil kira seluruh keadaan bahasa yang digunakan. Hal ini
sebilangan ahli bahasa yang selalu mengetepikan konteks dalam kajian                      menjelaskan bahawa kita melihat bahasa dalam konteks behaviorisme,
                                                                                          yakni konsep yang diperkenalkan oleh Bloomfield dalam bidang linguistik.
                                                                                                                                                                   6

                                                                  Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
Bloomfield merupakan ahli bahasa yang mula-mula memasukkan kajian                         Konteks pula dirujuk kepada situasi penggunaan bahasa dalam satu-
makna dalam linguistik (Nor Hashimah, 1994). Walaupun tidak                             satu keadaan.
mempelopori sebarang teori makna, namun dalam tulisan-tulisannya,                         Relativiti bahasa merujuk kepada cara kita melihat dunia berdasarkan
Bloomfield lebih menekankan hubungan bentuk dan makna kerana bentuk                     pengalaman bahasa kita.
selalunya melahirkan makna.                                                               Terdapat hubungan erat antara bahasa dan fikiran. Hipotesis Sapir-
Dengan kata lain, beliau memberi perhatian kepada bentuk-bentuk ujaran                  Whorf menerangkan hubungan antara pertuturan orang dengan fikirannya.
yangmelibatkan keadaan penutur dan pendengar berdasarkan rangsangan                       Keperihalan keadaan merujuk kepada penggunaan bahasa berdasarkan
dan tindak balas, iaitu amalan behaviorisme. Oleh itu, Bloomfield                       sesuatu konteks bahasa itu digunakan.
merupakan orang pertama yang pertama kali menghubungkan konsep ini                        Konteks merupakan faktor penting untuk menghilangkan kekaburan atau
dalam bidang linguistik. Bloomfield berpendapat bahawa makna kepada                     ketidakjelasan makna sebarang ujaran dan tulisan.
sesuatu bentuk bahasa ialah situasi ketika penutur mengeluarkan ujaran                    Behaviorisme dalam linguistik menerangkan bahawa ujaran bahasa
dan tindak balas yang ditimbulkannya kepada pendengar. Beliau                           yang berlaku antara penutur dan pendengar adalah berdasarkan
mengatakan bahawa bahasa adalah satu tingkah laku manusia yang sama                     rangsangan dan tindak balas.
dengan tingkah laku yang lain. Sehingga tingkah laku manusia yang lain                    Sistem deiksis dalam bahasa menjadi faktor penting untuk membantu
itu berpunca daripada adanya rangsangan, maka bahasa dapat dilahirkan                   memahami konteks penggunaan bahasa.
sebagai gerak balas terhadap rangsangan itu. Oleh yang demikian,                          Umumnya, terdapat tiga jenis deiksis dalam bahasa. Deiksis merupakan
menurut Bloomfield, yang harus dikaji ialah tingkah laku                                kata yang berfungsi untuk menentukan orang, benda, atau idea dalam
yang terjadi ketika ucapan itu terlahir daripada mulut seseorang hingga                 satu-satu konteks bahasa.
ucapan itu diterima dan difahami oleh pendengar, dan demikian
sebaliknya.                                                                             Topik 6 Semantik dan Leksikal
RMenurut Bloomfield, rangsangan (stimulus) (S) menyebabkan seseorang                    MEDAN DAN KOLOKASI
untuk memberi respons (r), yang juga merupakan lakuan bahasa (speech                    Medan makna ialah satu set perkataan yang mempunyai pertalian rapat
act). Kepadapendengar, lakuan bahasa ini merupakan rangsangan (s)                       yang boleh dikenal pasti, seperti set tetikus, papan kekunci, monitor,
yang melahirkan gerak balas (R). Gerak balas ini barangkali boleh jadi                  pencetak dan sistem unit (Finegan, 2004: 195-196). Kajian lanjutan oleh
suatu tindakan atau pemahaman. Oleh itu, behaviorisme menganggap                        Trier telah menghasilkan konsep medan (O Grady, 2000: 213). Beliau
bahasa sebagai satu set kebiasaan yang diserapkan ke dalam sistem saraf                 menjelaskan bahawa dalam medan makna ada makna inti dan makna
penutur ibunda.                                                                         sampingan. Makna sampingan adalah bertindih dengan bahagian makna
Konteks, Kebudayaan dan Gaya                                                            perkataan-perkataan lain.
Walaupun kita tidak perlu mentafsirkan makna menurut konteks, namun
ciri-ciri konteks dapat dikenal pasti melalui sistem deiksis. Kaitan paling             Medan Makna
penting antara bahasa dan konteks dapat ditafsirkan oleh penutur bahasa                 Wujudnya lapisan perbendaharaan kata sedemikian berlaku kerana setiap
melalui system deiksis. Kebanyakan bahasa mempunyai kategori deiksis                    perkataan tidak wujud secara terpencil tetapi mempunyai hubungan antara
yang berfungsi untuk menentukan jenis deiksis. Misalnya, dalam bahasa                   satu sama lain berdasarkan jalinan perkataan yang mungkin ada kaitan
Inggeris sistem deiksis dapat dibahagikan kepada empat kategori seperti                 dengan tatabahasa atau kedua-duanya sekali. Konsep jalinan perkataan
yang berikut:                                                                           juga boleh menjurus kepada makna sahaja dengan berdasarkan satu
(a) kata ganti diri orang pertama dan kedua seperti I, we dan you yang                  lingkaran yang mengelilingi lambang.
disebut sebagai deiksis orang. Deiksis ini digunakan untuk membolehkan                  Satu lagi gagasan penting tentang konsep jalinan perkaitan bagi perkataan
penutur mengaitkan apa yang disampaikan kepada peserta dalam sesuatu                    ialah konsep lingkungan pengertian. Konsep medan makna juga timbul
peristiwa bahasa.                                                                       berdasarkan gagasan bahawa perbendaharaan kata sesuatu bahasa itu
(b) sistem kala (tenses) dan adverba temporal (temporal adverbs) yang                   mempunyai struktur tatabahasa dan fonologi. Dalam perbendaharaan kata
membolehkan penutur mengaitkan hal yang dikatakan merujuk kepada                        sesuatu bahasa terdapat medan atau lingkungan konsep yang mesti
masa peristiwa bahasa itu berlaku.                                                      bertindih kerana adanya perkaitan dan pergantungan. Jika medan cukup
(c) adverba lokasi (location adverbs) seperti here dan there, dan kata                  besar, maka lapangan itu akan membentuk subperbendaharaan kata.
tunjuk seperti this dan that yang membolehkan perucap dapat mengenal                    Medan mengandungi kata kunci yang mengelilingi satu kata kunci sebagai
pasti objek yang relatif kepada kedudukan sendiri.                                      pusatnya atau kata fokus. Kata kunci merupakan sejumlah perkataan
(d) kedudukan status sosial melalui deiksis sosial.                                     dalam perbendaharaan kata sesuatu bahasa yang sangat kuat
Walau bagaimanapun, terdapat tiga jenis deiksis yang utama, iaitu orang,                mempengaruhi pembentukan fikiran konsep sesebuah masyarakat tentang
benda, dan idea atau peristiwa dalam kebanyakan bahasa. Dengan                          kewujudan, alam, realiti dan kehidupan. Kata kunci bertindak sebagai
demikian, melalui kategori deiksis, kita dapat mengenal pasti orang, benda              kata fokus apabila perkataan itu menampakkan lapangan semantik yang
dan peristiwa berdasarkan hubungannya dengan penutur dari segi ruang                    ketara dan penting serta sangat rapat hubungannya dengan makna pusat
dan masa. Umpamanya, dalam satu wacana, penutur hendaklah mengenal                      bagi sesuatu perbendaharaan kata dalam sesuatu bahasa.
pasti pesertanya, iaitu dirinya sendiri, dan orang atau mereka yang dilawan             Kata kunci atau kata fokus ialah konsep makna asasi dan makna
cakap. Lazimnya kita menggunakan kata ganti nama orang pertama                          perkaitan.. Konteks pula ialah situasi yang mendahului dan membentuk
seperti saya, kita atau engkau. Pilihan ganti nama ini bergantung pada                  medan, tetapi tidak semua yang menghasilkan medan.
faktor sosial. Misalnya, penutur akan berengkau dengan orang yang
dilawan cakap jika orang itu muda daripadanya, atau mempunyai                           Kolokasi
kedudukan sosial yang rendah daripadanya. Keduanya, kita biasa                          Kolokasi bermaksud hubungan kedudukan atau kewujudan antara satu
menggunakan kata tunjuk sini dan sana dan kata ganti                                    perkataan dengan satu perkataan yang lain dalam susunan (Kamus
tunjuk itu dan ini dalam bahasa Melayu untuk membezakan jarak                           Dewan, 2000). Bagi memudahkan anda menaakul maksud kolokasi, anda
kedudukan penutur dengan sesuatu, dan kedudukan lain atau jarak yang                    perlu mengetahui hubungan tentang ketepatan sesuatu ayat, iaitu antara
lebih jauh. Hubungan ruang tepat yang dapat ditunjukkan oleh perkataan-                 sifat dan nama.
perkataan tadi akan berubah mengikut bahasa-bahasa tertentu. Ketiga,
terdapat beberapa kata adverba seperti sekarang, kemudian, serta kata
adverba yang lebih khusus seperti kelmarin dan esok, lusa, tulat dalam
bahasa Melayu untuk menerangkan hubungan masa. Oleh hal demikian,
kita tidak boleh mengabaikan penggunaan deiksis dalam kajian makna
kerana bahasa penuh dengan penggunaan deiksis. Penggunaan
memahami konteks penggunaan bahasa.

RUMUSAN
  Makna sebahagian besarnya adalah berkenaan hubungan antara                            Dalam kolokasi, anda perlu memfokuskan kepada sesuatu perkataan yang
bahasa, serta dunia bahasa itu digunakan.                                               mempunyai kaitan dengan
                                                                                        sesuatu situasi sahaja.
                                                                                                                                                           7

                                                                Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
Paradigmatik dan Sintagmatik                                                        SISTEM WARNA
Lazimnya, para pengkaji selalunya berkelompok-kelompok dengan cara                  Sistem warna adalah berdasarkan konsep hiponim dan hipernim. Selain
berpegang kepada idea-idea atau prinsip-prinsip tertentu yang didukung              itu, sistem warna juga berpandukan konsep perlambangan.
dan diperjuangkan bersama. Fahaman menyalurkan idea dan prinsip yang
diterima bersama oleh sekelompok penyelidik atau ilmuwan ini dikenali               Konsep Hiponim dan Hipernim
sebagai paradigmatik dan sintagmatik.                                               Maksud hiponim ialah perkataan yang mempunyai makna yang boleh
Pendapat Kuhn (1970:11) Maksud                                                      mencakupi makna perkataan lain, di samping mempunyai hierarki dengan
Paradigmatik dan sintagmatik merupakan kerangka ilmu bahasa yang                    sesuatu perkataan yang merupakan subordinat bagi sesuatu perkataan
didukung sekumpulan ahli bahasa dengan berasaskan prinsip. Fungsi                   yang superordinat (O Grady, 2000: 119-120).
Paradigmatik dan sintagmatik membantu penyelidikpenyelidik bahasa                   Konsep Perlambangan
dalam membentuk metodologi kajian, selain mentafsirkan perolehan data.              Konsep perlambangan menunjukkan bahawa warna membawa maksud
                                                                                    tertentu. Terdapat warna yang melambangkan sesuatu yang positif dan
                                                                                    negatif. Misalannya, warna kuning bermaksud raja; hijau adalah subur;
                                                                                    merah adalah garang atau berani; biru adalah perpaduan; putih adalah
                                                                                    suci; dan hitam adalah kegelapan.
                                                                                    KOLOKASI DAN PERIBAHASA
                                                                                    Peribahasa ialah simpulan bahasa, perumpamaan, pepatah dan bidalan
                                                                                    atau juga disebut bahasa kiasan. Terdapat penggunaan kata-kata yang
                                                                                    membawa kolokasi dengan makna asalnya. Contohnya, tulang apabila
                                                                                    digunakan dalam peribahasa menjadi ringan tulang atau berat tulang.
                                                                                    Dalam contoh tersebut, anda dapati makna ringan tulang berkolokasi
                                                                                    dengan rajin.

                                                                                    peribahasa boleh mencakupi perumpamaan, pepatah dan bidalan.
                                                                                    Peribahasa juga boleh mencakupi perbilangan dan lidah pendeta.
                                                                                    Peribahasa yang dipilih hanyalah merujuk kepada beberapa peribahasa
                                                                                    yang mengandung unsur-unsur pemilihan gender atau jantina dalamnya.
                                                                                    Selain itu, ada beberapa lagi simpulan bahasa ataupun peribahasa dalam
                                                                                    bahasa Melayu yang turut mencerminkan unsur jantina, seperti puteri
                                                                                    berkolokasi dengan lilin, suri berkolokasi dengan rumah, orang berkolokasi
                                                                                    dengan dapur dan sebagainya. Contoh-contoh yang diberikan ini sering
                                                                                    kali digunakan untuk kaum perempuan sahaja. Sebagai contoh, puteri lilin
                                                                                    yang merujuk kepada seorang perempuan yang tidak tahan berpanas.
                                                                                    Menurut Crosby dan Nyquist (1977: 57), bahasa perempuan itu
                                                                                    didefinisikan sebagai 'laras bahasa wanita'.

                                                                                    RUMUSAN

                                                                                    Dalam semantik, medan makna ialah satu set perkataan yang mempunyai
                                                                                    pertalian rapat yang boleh dikenal pasti.
                                                                                       Dalam medan, ada makna inti dan makna sampingan. Makna
                                                                                    sampingan adalah bertindih dengan bahagian makna perkataan-perkataan
                                                                                    lain.
                                                                                       Wujudnya lapisan perbendaharaan kata kerana setiap perkataan tidak
                                                                                    wujud secara terpencil, tetapi mempunyai hubungan antara satu sama lain
                                                                                    berdasarkan jalinan perkataan yang mungkin ada kaitan dengan
                                                                                    tatabahasa atau kedua-duanya sekali.
                                                                                       Kata kunci atau kata fokus ialah konsep makna asasi dan makna
                                                                                    perkaitan. Jika anda merujuk kepada lambang, maknanya ialah pemikiran
                                                                                    atau konsep tentang sesuatu benda atau perkara.
                                                                                    Kolokasi bermaksud hubungan kedudukan atau kewujudan antara satu
                                                                                    perkataan dengan satu perkataan yang lain dalam susunan.
                                                                                       Fahaman penyaluran idea dan prinsip yang diterima bersama oleh
                                                                                    sekelompok penyelidik atau ilmuwan ini dikenali sebagai paradigmatik.
                                                                                       Dalam ilmu psikolinguistik, terdapat dua kategori pendapat tentang
                                                                                    paradigmatik, masing-masing berasaskan teori behavioris dan mentalis.
                                                                                       Sistem warna adalah berasaskan konsep hiponim dan hipernim. Selain
                                                                                    itu, sistem warna juga membabitkan konsep perlambangan.
                                                                                       Konsep perlambangan menunjukkan bahawa warna membawa maksud
                                                                                    tertentu. Terdapat warna yang melambangkan sesuatu yang positif dan
                                                                                    negatif.
                                                                                       Peribahasa ialah simpulan bahasa, perumpamaan, pepatah dan bidalan
                                                                                    atau juga disebut bahasa kiasan. Terdapat penggunaan kata-kata yang
                                                                                    membawa berkolokasi dengan makna asalnya.
                                                                                       Peribahasa boleh mencakupi perbilangan dan lidah pendeta. Peribahasa
                                                                                    yang dipilih hanyalah merujuk kepada beberapa peribahasa yang
                                                                                    mengandung dalamnya unsur-unsur pemilihan gender atau jantina.

                                                                                    Topik 7 Semantik Leksikal
                                                                                    Dalam semantik leksikal, kita boleh memberikan makna bagi perkataan
                                                                                    dengan meninjau perhubungan antara unsur-unsur yang membentuk
                                                                                    struktur makna bagi sesuatu perkataan. Struktur makna perkataan dikenali
                                                                                    dengan istilah sinonim, antonim, honmonim, homofon, homograf, hiponim,
                                                                                                                                                           8

                                                            Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
hipernim, polisem, pertindihan dan ketaksaan. Di dalam topik ini juga, kita             pengucapan dan gaya tertentu mengucapkan sesuatu ungkapan (Kamus
akan membincangkan kaedah mengkaji makna perkataan menerusi                             Dewan, 2000: 999).
perbandingan dengan struktur makna bagi perkataan-perkataan yang                        Terdapat dua makna berlainan wujud yang bermaksud polisem tulen. Pada
sama.                                                                                   situasi lain pula, jika sesuatu perkataan sekadar mempunyai sama sebutan
SINONIM DAN ANTONIM                                                                     atau sama ejaan dibentuk sebagai kata masukan berlainan, maka
Sinonim                                                                                 perkataan berkenaan bukan tergolong dalam polisem yang mempunyai
Sinonim bermaksud perkataan yang berlainan bentuk ejaan atau bunyi                      banyak makna.
tetapi mempunyai makna yang sama atau hampir sama (OÊ Grady, 2000:                      (b) Polisem Konteks
118). Contoh bagi sinonim, iaitu induk ialah ibu atau emak atau yang                    Jika anda melihat secara teliti makna sesuatu perkataan, maka terdapat
terutama. Antonim pula ialah perkataan yang berlainan bentuk ejaan atau                 perkataan yang mempunyai makna yang berlainan yang bergantung pada
bunyi tetapi mempunyai makna yang berlawanan (Kuiper & Allan, 2004:                     konteks.
57). Contoh bagi antonim pula ialah tinggi yang lawannya rendah. Makna
ini juga disebut sebagai antonim berperingkat yang menunjukkan bahawa                   Pertindihan
skalanya adalah mutlak tetapi berterusan. Terdapat juga antonim saling
melengkapi, iaitu hidup lawannya mati. Bagi contoh antonim berhubungan
pula adalah seperti pensyarah lawannya siswa yang hubungannya adalah
berkait-kait dan bersimetri. Selain itu, terdapat
juga antonim resiprokal, misalnya majikan lawannya pekerja.
Istilah sinonim juga merujuk kepada fenomena bahasa apabila terdapatnya
perkataan-perkataan yang mempunyai makna yang sama. Walau
bagaimanapun, tidak semestinya ada perkataan-perkataan yang
mempunyai makna yang sama secara keseluruhannya. Walaupun ada
perkataan-perkataan yang sama makna, contohnya kereta dan motokar,
tetapi penggunaannya tidaklah menyeluruh. Maknanya memang sama
dalam frasa seperti kereta besar dan motokar besar.
Antonim
Bagi antonim, terdapat juga jenis-jenisnya berdasarkan penelitian. Jenis-               Ketaksaan
jenis tersebut ialah antonim berpasangan, berperingkat dan berhubungan,                 Ketaksaan yang terdapat dalam sesuatu ayat juga tergolong sebagai
HONMONIM, HOMOFON DAN                                                                   struktur makna berdasarkan teori semantik.
HOMOGRAF
Honmonim merujuk kepada homofon dan homograf (Finegan, 2004: 195-
196). Homofon pula bererti sebutan adalah sama, tetapi ejaan berlainan (O
Grady, 2000: 120-121). Manakala homograf ialah ejaan sama tetapi
sebutan berlainan (Finegan, 2004: 195).




Hiponim dan Hipernim
Maksud hiponim ialah perkataan yang mempunyai makna yang boleh
mencakupi makna perkataan lain, di samping mempunyai hirarki dengan                     (a) Ketaksaan Struktural
sesuatu perkataan yang merupakan subordinat bagi sesuatu perkataan                      Ketaksaan struktural melibatkan lebih daripada satu pentafsiran bagi suatu
yang superordinat (O Grady, 2000: 119-120).                                             konstituen, seperti frasa, klausa dan ayat. Contoh, „Dua orang pelajar
Hiponim wujud apabila ada perkataan yang berfungsi sebagai nama kelas                   menerima anugerah inovasi sains yang mengharumkan nama universiti
bagi segolongan perkataan (Abdullah Hassan, 2006: 233). Dalam                           (b) Ketaksaan Leksikal
sesetengah bahasa lain, golongan kata seperti ini akan lebih jelas                      Ketaksaan leksikal melibatkan lebih daripada satu pentafsiran bagi sesuatu
maknanya jika anda dapat meneliti struktur tatatingkatnya.                              perkataan. Contoh, „Pelajar tersebut masih memikirkan sesuatu di dalam
                                                                                        kamarnya
                                                                                        (c) Ketaksaan Metafora
                                                                                        Ketaksaan metafora melibatkan lebih daripada satu pentafsiran bagi unsur
                                                                                        unsur kiasan yang pada dasarnya sensitif terhadap budaya

                                                                                        RUMUSAN
                                                                                           Sinonim bermaksud perkataan yang berlainan bentuk ejaan atau bunyi
                                                                                        tetapi mempunyai makna yang sama atau hampir sama.
                                                                                           Dalam semantik leksikal, ada beberapa jenis sinonim, iaitu sinonim
                                                                                        pinjaman, konteks, laras sosial, dan kolokasi.
POLISEM, PERTINDIHAN DAN KETAKSAAN
                                                                                           Antonim pula ialah perkataan yang berlainan bentuk ejaan atau bunyi
Polisem
                                                                                        tetapi mempunyai makna yang berlawanan.
Polisem bermaksud perkataan sama yang mempunyai beberapa makna
                                                                                           Bagi antonim, terdapat juga jenis-jenisnya berdasarkan penelitian. Jenis-
yang berkaitan secara konseptual (Kuiper & Allan, 2004: 55). Abdullah
                                                                                        jenis tersebut ialah antonim berpasangan, berperingkat dan berhubungan.
Hassan (2006: 231) pula memberikan maksud perkataan yang semula jadi
                                                                                           Honmonim merujuk kepada homofon dan homograf. Homofon pula
mempunyai banyak makna. Selepas anda mempelajari dua jenis polisem,
                                                                                        bererti sebutan adalah sama, tetapi ejaan berlainan. Homograf ialah ejaan
saya akan menunjukkan kepada anda tentang cara-cara untuk
                                                                                        sama tetapi sebutan berlainan.
menentukan polisem.
                                                                                           Maksud hiponim ialah perkataan yang mempunyai makna yang boleh
(a) Polisem Tulen
                                                                                        mencakupi makna perkataan lain, di samping mempunyai hierarki dengan
Berdasarkan sebuah kamus, kata polisem mengandungi satu senarai
                                                                                        sesuatu perkataan yang merupakan subordinat bagi sesuatu perkataan
makna yang berlainan yang kesemuanya dihuraikan bawah satu kata
                                                                                        yang superordinat.
masukan sahaja. Contohnya, kata pelat bermakna kurang betul cara
                                                                                                                                                                   9

                                                                Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
  Hiponim wujud apabila ada perkataan yang berfungsi sebagai nama                          Golongan kata
kelas bagi segolongan perkataan.                                                           Bentuk kata
  Polisem bermaksud perkataan sama yang mempunyai beberapa makna
yang berkaitan secara konseptual. Perkataan yang semula jadi mempunyai
banyak makna.
  Ketaksaan struktural melibatkan lebih daripada satu pentafsiran bagi
suatu konstituen, seperti frasa, klausa dan ayat. Contoh, „Dua orang
pelajar menerima anugerah inovasi sains yang mengharumkan nama
universiti
  Ketaksaan leksikal melibatkan lebih daripada satu pentafsiran bagi
sesuatu perkataan. Contoh, „Pelajar tersebut masih memikirkan sesuatu di
dalam kamarnya
  Ketaksaan metafora melibatkan lebih daripada satu pentafsiran bagi
unsurunsur kiasan yang pada dasarnya sensitif terhadap budaya. Contoh,                  Bentuk kata ialah unit tatabahasa yang tunggal dan terhasil menerusi
„Perbuatan rakan anda itu biadab                                                        proses pengimbuhan, penggandaan dan pemajmukan. Bentuk kata juga
Topik 8 Hubung Kait Semantik dengan Tatabahasa                                          terbahagi kepada beberapa jenis seperti berikut:
TATABAHASA                                                                                 Kata tunggal
Tatabahasa merupakan sebahagian daripada kajian bahasa yang meliputi                       Kata terbitan
kata, frasa, klausa dan ayat (Abdullah Hassan & Ainon Mohd., 1994:11)                      Kata majmuk
.-memberikan perhatian terhadap pembentukan kata, selain proses                            Kata ganda
penerbitan ayat.
-Kajian tatabahasa adalah dalam dua cara, iaitu morfologi (cara
pembentukan perkataan) dan sintaksis (cara penyusunan ayat).
Perkataan - terbina daripada gabungan bunyi-bunyi yang bermakna
yang digabungkan menjadi suku kata.
Ayat -terbina daripada rentetan perkataan yang bermak
Tatabahasa Formal
Tatabahasa formal merujuk kepada penggunaannya dalam ujaran atau
tulisan yang lengkap dari segi morfologi dan sintaksis (Vinacke, 1952:37).
Morfologi mengandung konsep asas, iaitu morfem dan perkataan.
(a) Morfem
Morfem unit tatabahasa terkecil yang menjalankan tugas nahu.




(b) Perkataan
Perkataan ialah unit ujaran bebas yang mempunyai makna.




Sintaksis - mengandung konsep asas, iaitu ayat, klausa dan frasa.
Ayat
Ayat ialah unit pengucapan paling tinggi yang mempunyai makna lengkap.



Klausa
Klausa ialah unit gabungan yang mengandung subjek dan predikat serta                    Proses pembentukan kata melibatkan pengimbuhan (awalan, akhiran,
menjadi konstituen dalam ayat                                                           sisipan dan apitan), pemajmukan (pengimbuhan kata majmuk > ambil alih
                                                                                           mengambil alih dan penggandaan kata majmuk > alat tulis alat-alat
                                                                                        tulis) dan penggandaan (penuh, separa dan berentak).

                                                                                        Golongan kata terdiri daripada kata nama, iaitu nama am, nama khas dan
                                                                                        kata ganti nama; kata kerja, iaitu kata kerja transitif (perbuatan + objek,
                                                                                        seperti frasa menanak nasi) dan kata kerja tak transitif (tanpa pelengkap,
                                                                                        seperti ayat Dia ketawa) dan (dengan pelengkap, seperti ayat Dia tinggal di
(c) Frasa                                                                               Puchong), kata adjektif (seperti rajin, kuat dan pantas), kata tugas; kata
Frasa ialah satu susunan yang mengandung sekurang-kurangnya satu                        penyambung ayat (tetapi), kata praklausa (amboi, kenapa, arakian dan
atau dua perkataan yang berpotensi untuk diperluas menjadi dua                          hatta), kata prafrasa (seperti sedang bantu, pun penegas, terlalu
perkataan atau lebih. Ia tidak mengandung subjek atau predikat seperti                  penguat, tidak nafi, ialah pemeri, antara arah, satu bilangan dan
klausa tetapi boleh menjadi unsur dalam klausa                                          tentang sendi nama).
Kategori Tatabahasa                                                                     (b) Sintaksis
                                                                                        bidang ilmu bahasa yang mengkaji proses pembinaan ayat.
Dalam bahagian ini, anda akan diberi pendedahan tentang kategori                        Dalam sintaksis, wujud hukum atau rumus tatabahasa yang berdasarkan
tatabahasa, iaitu morfologi dan sintaksis.                                              kaedah penggabungan dan penyusunan perkataan untuk membina
(a) Morfologi                                                                           sesuatu ayat.
bidang kajian tentang aspek kata dari segi:                                             (i) Pola Ayat Dasar
   Struktur kata                                                                        Terdapat empat pola ayat dasar:
   Binaan kata                                                                              Frasa Nama + Frasa Nama (Saya + guru)
                                                                                                                                                                10

                                                                Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
    Frasa Nama + Frasa Kerja (Pelajar itu + sedang membaca)                               menerusi fikiran. Hakikat ini mentafsir sesuatu kejadian dalam suasana
    Frasa Nama + Frasa Adjektif (Syahirah + sangat pandai)                                huraian yang dapat difahami dan diterima umum serta selaras dengan
    Frasa Nama + Frasa Sendi Nama (Bunga itu + di atas meja)                              hukum alam yang benar-benar berlaku secara nyata.
(ii) Susunan Ayat                                                                         Logik Predikat
    Susunan Biasa: Bas itu telah berlepas.                                                Logik predikat berdasarkan dua ciri. Ciri-ciri tersebut adalah seperti berikut:
    Susunan Songsang: Yang Sedang menulis artikel itu Encik Sarbini.                      (a) Predikat Keterangan atau Rujukan Sebenar dan Bukan Keterangan
(iii) Ragam Ayat                                                                          atau Rujukan Sebenar
    Ayat Aktif: Pihak tentera melancarkan peluru berpandu itu.                            (i) Predikat Keterangan atau Rujukan Sebenar
    Ayat Pasif: Peluru berpandu itu dilancarkan oleh pihak tentera.                       Ayat 1: Rosli nak jadi macam Mawi, iaitu artis paling popular yang
(iv) Jenis Ayat                                                                           berasal dari Johor.
    Ayat Penyata: Rumah besar itu milik Ali.                                              (ii) Predikat Bukan Rujukan Sebenar
    Ayat Tanya: Dia mengarang novel itu?                                                  Ayat 2: Rosli nak jadi macam Mawi.
    Ayat Perintah: Baca arahan dengan teliti (suruhan); Dilarang                          Ayat 1 adalah lengkap kerana ada predikat yang mempunyai unsur
berniaga di kawasan ini (larangan); Sila masuk (silaan); dan Harap                        keterangan dan rujukan.
dapat bersabar (permintaan).                                                              Ayat 2 tidak dapat ditentukan siapa sebenarnya Mawi kerana tiada
(v) Bentuk Ayat                                                                           unsur keterangan atau rujukan sebenar.
    Ayat Tunggal: Pelajar tersebut sedang menulis.                                        (b) Predikat Umum dan Khusus
    Ayat Majmuk: Dia menulis sambil membaca (gabungan); Salimah                           Ayat: Tenggiling mempunyai kulit keras.
sedang makan ayam goreng yang ayah beli itu (pancangan relatif);                          Ayat tersebut di atas adalah umum dan khusus dengan merujuk kepada
Kerajaan mengumumkan bahawa semua kakitangan awam akan                                    ciri sebenar yang memang ada pada tenggiling, iaitu berkulit keras.
menerima kenaikan gaji (pancangan komplemen); Kita mesti                                  Tatabahasa Kasus
bersatu demi keamanan negara (pancangan keterangan); dan                                  Tatabahasa Kasus diperkenalkan oleh Fillmore melalui buku beliau „The
Perdana Menteri menyatakan bahawa kerajaan akan memberikan                                Case for Case (1968). Tatabahasa Kasus sering dijadikan rujukan oleh
perhatian kepada sektor pelancongan kerana sumbangan                                      ahli-ahli semantikatau psikolingusitik dalam beberapa kajian linguistik.
pentingnya untuk meningkatkan pendapatan negara (campuran).                               Menurut Steinberg(terjemahan Azhar Simin: 1990: 75):
(vi) Proses Penerbitan Ayat                                                               „Sebenarnya, Fillmore layak digelar ahli Nahu Hubungan Asal kerana
Proses Pengguguran: Anda baca arahan dengan teliti. > Baca arahan                         beliau merupakan ahli linguistik pertama yang sedar dan lantas mahu
dengan teliti (pengguguran frasa nama sebagai subjek); Adik                               mencuba untuk menyelesaikan masalah memperinci pertalian semantik
membaca buku. Adik menulis. > Adik membaca buku dan menulis                               antara konstituen konstituen asasnya.
(pengguguran frasa kerja); Cincin itu untuk ibu. Rantai itu untuk ibu.                    Analisis Tatabahasa Kasus boleh dilakukan dengan melihat kepada dua
> Cincin dan rantai itu untuk ibu (pengguguran frasa sendi nama);                         aspek, iaitu:
Ibu bapa perlu dihormati oleh anak-anak. > Ibu bapa perlu dihormati                       (a) Kelas Kata atau Kategori Kata
(pengguguran sebahagian frasa predikat); Faiz membaca novel. Novel                        (b) Bentuk Jelmaan Kasus
itu ditulis oleh Sarbini. > Faiz membaca novel yang ditulis oleh                          Bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Indo Eropah mempunyai kasus-
Sarbini (pengguguran frasa nama yang mendahului frasa relatif); dan                       kasus yang nyata, malah boleh wujud dalam setiap kelas kata, iaitu sama
Aktiviti membaca sangat berfaedah. > Membaca sangat berfaedah                             halnya dalam bahasa Arab. Namun tidak begitu kedudukannya dalam
(pengguguran kata nama yang berfungsi sebagai inti dalam frasa                            bahasa Melayu. Sebabnya, kasus dalam bahasa Melayu paling ketara
nama).                                                                                    wujud dalam kelas kata kerja. Dalam bahasa Melayu juga, kasus tergolong
(vii) Analisis Ayat                                                                       dalam „gramatika dependensi atau diistilahkan sebagai Valensi Verba
Analisis ayat merupakan ayat yang diberikan penanda frasa atau                            (Harimurti, 1984). Secara amnya, mengikut peraturan, kesesuaian kasus
rajah pohon yang bertujuan untuk menganalisis penggolongan frasa                          tatabahasa wujud untuk mengelakkan kesulitan dalam pengkajian
atau kata yang membina ayat.                                                              tatabahasa. Misalnya, kata kerja dalam sesuatu ayat tidak berubah tanpa
                                                                                          mengira bilangan dan kata nama ganti diri pertama bagi sesuatu subjek
Tatabahasa dan Leksikon                                                                   (Thomson, 1959). Dari segi bilangan dan kasus, setiap kata adjektif harus
Leksikon juga mengandung maklumat yang sama, malah ditambah dengan                        mempunyai hubungan secocok dengan kata nama yang digunakan dalam
kata leksikal dalam bahasa. Maklumat itu terdiri daripada makna dalam                     ayat. Sebagai contoh, kotak kotak Besar mengandung kata adjektif yang
bentuk ciri-ciri semantik, maklumat sintaksis seperti posisi kata dalam ayat,             menggunakan bentuk jamak bersama-sama dengan kata nama jamaknya.
ciri-ciri morfologi dan fonologi. Dalam tatabahasa transformasi, leksikon                 Dalam situasi lain, sesuatu perkataan dalam bahasa Inggeris memerlukan
mengandung ciri-ciri morfologi, fonologi, semantik dan sebagainya. Suatu                  imbuhan akhiran pada kata nama untuk menunjukkan penggunaan kasus
kelompok ciri-ciri bagi sesebuah item leksikal kemudiannya disisipkan                     aksuatif. Berhubung dengan penggunaan kasus tatabahasa berikutnya,
bawah kategori simbol yang selaras dengannya. Leksikal dengan secara                      bahasa Melayu menggandaikan penggunaan perkataan yang
automatis menggantikannya melalui transformasi penyisipan .                               menunjukkan jantina adalah langsung dalam penyebutan kata-kata
HUBUNGAN GRAMATIS                                                                         perhubungan mesra bagi keluarga.
-merujuk kepada penggunaan ejaan,tatabahasa, susunan struktur dan
makna yang tepat. Dalam konteks yang lebih ilmiah, sesuatu ayat yang                      RUMUSAN
mengandung kesemua aspek tersebut dikatakan mempunyai aspek                               Tatabahasa merupakan sebahagian daripada kajian bahasa yang meliputi
kegramatisan.                                                                             kata, frasa, klausa dan ayat. Bidang ini memberikan perhatian terhadap
Komponen dan Ayat                                                                         pembentukan kata, selain proses penerbitan ayat.
                                                                                             Kajian tatabahasa adalah dalam dua cara, iaitu morfologi (cara
                                                                                          pembentukan perkataan) dan sintaksis (cara penyusunan ayat).
                                                                                             Tatabahasa formal merujuk kepada penggunaannya dalam ujaran atau
                                                                                          tulisan yang lengkap dari segi morfologi dan sintaksis.
                                                                                             Proses pembentukan kata melibatkan pengimbuhan (awalan, akhiran,
                                                                                          sisipan dan apitan), pemajmukan (pengimbuhan kata majmuk > ambil alih
                                                                                             mengambil alih dan penggandaan kata majmuk > alat tulis alat-alat
                                                                                          tulis) dan penggandaan (penuh, separa dan berentak).
                                                                                             Sintaksis ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji proses pembinaan
HUBUNGAN PREDIKAT DAN HUJAHAN                                                             ayat. Dalam sintaksis, wujud hukum atau rumus tatabahasa yang
Hubungan predikat dan hujahan merujuk kepada aspek berpelengkap atau                      berdasarkan kaedah penggabungan dan penyusunan perkataan untuk
berketerangan dengan objek atau frasa sendi nama+objek atau frasa kerja                   membina sesuatu ayat.
(transitif dan tak transitif) + objek dan frasa adjektif.                                    Hubungan gramatis merujuk kepada penggunaan ejaan, tatabahasa,
Hujahan adalah berdasarkan keadaan yang logik, teratur dan sistematik                     susunan struktur dan makna yang tepat. Dalam konteks yang lebih ilmiah,

                                                                                                                                                                      11

                                                                  Log on to http://oumclub.blogspot.com
PSIKOLINGUISTIK DAN SEMANTIK HBML 3303SMP
sesuatu ayat yang mengandung kesemua aspek tersebut dikatakan
mempunyai kegramatisan.
   Hubungan predikat dan hujahan merujuk kepada berpelengkap atau
berketerangan dengan objek atau frasa sendi nama + objek atau frasa
kerja (transitif dan tak transitif) + objek dan frasa adjektif.
   Hubungan predikat dan hujahan merujuk kepada aspek berpelengkap
atau berketerangan dengan objek atau frasa sendi nama + objek atau
frasa kerja (transitif dan tak transitif) + objek dan frasa adjektif.
   Leksikon mengandung maklumat yang lebih luas. Jika anda teliti kamus,
anda akan mendapati bahawa kamus mengandung banyak maklumat
seperti sebutan, ejaan, golongan kata dan makna.
SEMAK KENDIRI 8.3
Topik 9 : Makna Ujaran, Semantik dan Logik




                                                                                                      12

                                                              Log on to http://oumclub.blogspot.com

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:3586
posted:8/10/2009
language:Malay
pages:12
Description: Nota Ringkas Modul HBML3303SMP,