ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΟΥΜΑΝΙΑ – ΠΩΣ ΘΑ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ;
ΤΗ
1. Εισαγωγή Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων αποτελεί µια από τις θεµελιώδεις ελευθερίες που εγγυάται η κοινοτική νοµοθεσία και περιλαµβάνει το δικαίωµα εγκατάστασης και εργασίας σε άλλο κράτος µέλος. Το δικαίωµα της ελεύθερης κυκλοφορίας στο εσωτερικό της Κοινότητας δεν αφορά µόνον τους εργαζοµένους, αλλά και άλλες κατηγορίες προσώπων, όπως τους φοιτητές, τους συνταξιούχους και τους πολίτες της ΕΕ γενικά. Αποτελεί ίσως το σηµαντικότερο δικαίωµα των προσώπων στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου και ένα ουσιαστικό στοιχείο της εσωτερικής αγοράς και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας. Η εγκατάσταση σε άλλη χώρα είναι πολύ σηµαντική απόφαση και οι πολίτες πρέπει να είναι σωστά ενηµερωµένοι για τα δικαιώµατά τους. Ο Οδηγός αυτός εξηγεί τον τρόπο µε τον οποίο θα εφαρµοστεί η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζοµένων για τους πολίτες της Βουλγαρίας και της Ρουµανίας µετά την ένταξη των δύο αυτών χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007, βάσει των µεταβατικών ρυθµίσεων που καθορίζονται στη συνθήκη προσχώρησης. Περιλαµβάνει επίσης κατάλογο µε τις πηγές πληροφόρησης σχετικά µε την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζοµένων και τα δικαιώµατα των πολιτών. Είναι σηµαντικό να σηµειωθεί ότι οι µεταβατικές ρυθµίσεις ισχύουν µόνον για την πρόσβαση των εργαζοµένων στην αγορά εργασίας. 2. Μεταβατικές ρυθµίσεις α) Θα µπορώ να εργαστώ σε άλλο κράτος µέλος της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 2007; Τα πρώτα δύο χρόνια που θα ακολουθήσουν την ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουµανίας, η πρόσβαση των βούλγαρων και των ρουµάνων εργαζοµένων στις αγορές εργασίας των κρατών µελών της ΕΕ-251 θα εξαρτάται από το εθνικό δίκαιο και την πολιτική των κρατών αυτών, καθώς και από τις διµερείς συµφωνίες που ενδεχοµένως έχουν υπογράψει µε τη Βουλγαρία και τη Ρουµανία. Ορισµένα κράτη µέλη έχουν δηλώσει ότι σκοπεύουν να ανοίξουν πλήρως την αγορά εργασίας τους στους εργαζόµενους από τη Βουλγαρία και τη Ρουµανία. Άλλα κράτη µέλη της ΕΕ-25 σκοπεύουν να περιορίσουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, οπότε το πιθανότερο είναι πως θα χρειαστείτε άδεια εργασίας κατά τη διάρκεια της περιόδου που τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 θα εφαρµόζουν εθνικά µέτρα. β) Τι θα συµβεί στο τέλος του 2008; Στο τέλος της πρώτης διετίας ύστερα από τη διεύρυνση, η Επιτροπή θα συντάξει έκθεση, βάσει της οποίας το Συµβούλιο θα αναθεωρήσει τη λειτουργία των µεταβατικών ρυθµίσεων. Επιπλέον, καθένα από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 πρέπει να κοινοποιήσει επίσηµα στην Επιτροπή εάν προτίθεται να συνεχίσει την εφαρµογή των εθνικών µέτρων για τρία ακόµη χρόνια κατ’ ανώτατο όριο (στην περίπτωση αυτή και πάλι θα χρειάζεστε άδεια εργασίας) ή εάν θα εφαρµόσει το καθεστώς της απόλυτα ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζοµένων που προβλέπει η κοινοτική νοµοθεσία (οπότε θα µπορείτε να πάτε και να εργαστείτε ελεύθερα στο κράτος αυτό). γ) Πότε θα µπορώ να εργαστώ ελεύθερα στα κράτη µέλη της ΕΕ-25;
ΕΕ-25 σηµαίνει όλα τα κράτη µέλη που αποτελούσαν την ΕΕ πριν από την 1η Ιανουαρίου 2007: Βέλγιο, Τσεχική ∆ηµοκρατία, ∆ανία, Γερµανία, Εσθονία, Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Κύπρος, Λεττονία, Λιθουανία, Λουξεµβούργο, Ουγγαρία, Μάλτα, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία, Σουηδία, Ηνωµένο Βασίλειο.
1
Κατ’ αρχήν, οι µεταβατικές ρυθµίσεις αναµένεται να λήξουν πέντε χρόνια ύστερα από τη διεύρυνση. Ωστόσο, τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν από την Επιτροπή άδεια για να παρατείνουν την εφαρµογή των εθνικών µέτρων για άλλα δύο χρόνια, µόνο όµως εάν αντιµετωπίζουν σοβαρές διαταραχές στην αγορά εργασίας τους (ή εάν υπάρχει κίνδυνος να δηµιουργηθούν τέτοιου είδους διαταραχές). Οι µεταβατικές ρυθµίσεις δεν είναι δυνατόν να παραταθούν πέρα από το απολύτως ανώτατο όριο των επτά ετών. δ) Θα χρειάζοµαι άδεια εργασίας όταν επιτραπεί η ελεύθερη κυκλοφορία; Όταν αρθούν οι περιορισµοί που προβλέπουν οι εθνικές νοµοθεσίες και επιτραπεί η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζοµένων, τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 δεν θα µπορούν να σας ζητήσουν άδεια εργασίας ως προϋπόθεση για την πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, θα µπορούν να εκδίδουν άδειες εργασίας σε εργαζόµενους από τη Βουλγαρία και τη Ρουµανία, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό γίνεται µόνο για λόγους παρακολούθησης και στατιστικής. ε) Μπορούν τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 να επιβάλουν εκ νέου περιορισµούς («ρήτρα διασφάλισης»); Εάν ένα κράτος µέλος της ΕΕ-25 έχει διακόψει την εφαρµογή των εθνικών µέτρων και εφαρµόζεται η απολύτως ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζοµένων σύµφωνα µε την κοινοτική νοµοθεσία, µπορεί να ζητήσει την άδεια για την εκ νέου επιβολή περιορισµών εάν αντιµετωπίζει σοβαρά προβλήµατα στην αγορά εργασίας του ή εάν υπάρχει κίνδυνος να αντιµετωπίσει τέτοιου είδους προβλήµατα. Η Επιτροπή πρέπει να αποφασίσει τι είδους περιορισµοί µπορούν να επιβληθούν και για ποιο χρονικό διάστηµα. Οποιοδήποτε κράτος µέλος µπορεί στη συνέχεια να ζητήσει από το Συµβούλιο να ακυρώσει ή να τροποποιήσει τις αποφάσεις της Επιτροπής και προς το σκοπό αυτό πρέπει να ληφθεί απόφαση µε ειδική πλειοψηφία. Παρόλο που «ρήτρες διασφάλισης» περιλαµβάνονται σε όλες τις συνθήκες προσχώρησης, καµία χώρα δεν τις έχει επικαλεστεί. στ) Θα υποστώ διακριτική µεταχείριση στην αγορά εργασίας; Η διακριτική µεταχείριση λόγω εθνικότητας απαγορεύεται. Όσον αφορά την πρόσβαση στις θέσεις εργασίας, τα κράτη µέλη πρέπει να δίνουν προτεραιότητα στους εργαζόµενους από τη Βουλγαρία και τη Ρουµανία σε σχέση µε τους εργαζόµενους από τρίτες χώρες. Ορισµένες θέσεις εργασίας στο δηµόσιο τοµέα µπορεί να διατίθενται αποκλειστικά στους πολίτες του κράτους µέλους υποδοχής. ζ) Θα αντιµετωπίζω περιορισµούς ακόµη και εάν δεν είµαι εργαζόµενος; Πρέπει να ξέρετε ότι αυτές οι µεταβατικές ρυθµίσεις αφορούν αποκλειστικά τους εργαζόµενους όχι την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ούτε την ελευθερία εγκατάστασης, τους σπουδαστές, τους συνταξιούχους, τους τουρίστες κ.λπ. (µε µια περιορισµένη εξαίρεση για τους παρόχους υπηρεσιών, η οποία εξηγείται στη συνέχεια). 3. Τι συµβαίνει εάν εργάζοµαι ήδη σε ένα από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25; Εάν εργάζεστε νόµιµα σε ένα από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 κατά την ηµέρα της προσχώρησης και διαθέτετε άδεια εργασίας ή εξουσιοδότηση διάρκειας 12 µηνών τουλάχιστον, θα έχετε άµεση πρόσβαση στην αγορά εργασίας του κράτους µέλους αυτού, όχι όµως αυτοµάτως και στις αγορές εργασίας των άλλων κρατών µελών της ΕΕ-25 τα οποία εφαρµόζουν εθνικά µέτρα κατά τη διάρκεια των µεταβατικών ρυθµίσεων. Εάν µεταβείτε σε κράτος µέλος της ΕΕ-25 µετά από την ηµεροµηνία της διεύρυνσης και διαθέτετε άδεια εργασίας για το κράτος αυτό διάρκειας 12
τουλάχιστον µηνών, θα έχετε τα ίδια δικαιώµατα. Εάν όµως εγκαταλείψετε οικειοθελώς την αγορά εργασίας του κράτους µέλους υποδοχής, θα χάσετε το δικαίωµα πρόσβασης στην αγορά εργασίας του κράτους αυτού µέχρις ότου λήξει η εφαρµογή των µεταβατικών ρυθµίσεων. 4. Τι γίνεται µε τα µέλη της οικογένειάς µου; Τα µέλη της οικογένειας εργαζόµενου από τη Βουλγαρία ή τη Ρουµανία, ο οποίος κατά την ηµεροµηνία της προσχώρησης διέθετε άδεια εργασίας σε ένα από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 µε διάρκεια ισχύος 12 µηνών τουλάχιστον, θα διαθέτουν άµεση πρόσβαση στην αγορά εργασίας του κράτους µέλους αυτού. Εάν τα µέλη της οικογένειας µεταβούν στο κράτος µέλος αυτό για να εγκατασταθούν µαζί µε τον εργαζόµενο µετά την ηµεροµηνία της διεύρυνσης, θα έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας του κράτους µέλους εφόσον παραµείνουν σε αυτό επί 18 µήνες ή τρία χρόνια µετά από τη διεύρυνση, όποια από τις δύο ηµεροµηνίες είναι ενωρίτερα. Ως «µέλη της οικογένειας» στην περίπτωση αυτή νοούνται ο/η σύζυγος του εργαζοµένου και τα παιδιά τους, εάν είναι κάτω των 21 ετών ή εάν εξαρτώνται από αυτούς. 5. Τι είναι η ρήτρα διατήρησης της ισχύουσας κατάστασης («ρήτρα standstill»); Η «ρήτρα standstill» σηµαίνει ότι τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 δεν µπορούν να κάνουν την πρόσβαση των εργαζοµένων από τη Βουλγαρία και τη Ρουµανία στις αγορές εργασίας τους περισσότερο περιοριστική από ό,τι ήταν την ηµέρα της υπογραφής της συνθήκης προσχώρησης, στις 25 Απριλίου 2005. Εποµένως, εάν ένα από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 έχει επιβάλει ποσόστωση για τους εργαζοµένους από τη Βουλγαρία ή τη Ρουµανία στο πλαίσιο διµερούς συµφωνίας η οποία υπογράφτηκε το 2005 ή παλαιότερα, δεν µπορεί να επιβάλει χαµηλότερη ποσόστωση. 6. Θα µπορώ να πάω να εργαστώ στη Βουλγαρία ή στη Ρουµανία; Εάν είστε πολίτης ενός από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25, δεν υπάρχουν αυτόµατοι περιορισµοί για το δικαίωµά σας να µεταβείτε στη Βουλγαρία ή στη Ρουµανία µε σκοπό να εργαστείτε. Ωστόσο, εάν το κράτος µέλος αυτό επιβάλει περιορισµούς στους υπηκόους της Βουλγαρίας ή της Ρουµανίας, τότε η Βουλγαρία ή η Ρουµανία µπορεί να επιβάλει ισοδύναµους περιορισµούς στους εργαζοµένους από το συγκεκριµένο κράτος µέλος. Εάν κάποιο από τα κράτη µέλη της ΕΕ-25 εξακολουθεί να εφαρµόζει εθνικά µέτρα αντί για την ελεύθερη κυκλοφορία που προβλέπει η κοινοτική νοµοθεσία, τότε η Βουλγαρία µπορεί να κάνει χρήση της «ρήτρας διασφάλισης» για να επιβάλει περιορισµούς στους εργαζόµενους από τη Ρουµανία και η Ρουµανία µπορεί να κάνει χρήση της «ρήτρας διασφάλισης» για να επιβάλει περιορισµούς στους εργαζόµενους από τη Βουλγαρία εάν αντιµετωπίζουν διαταραχές στις αγορές εργασίας τους (βλ. παράγραφο 2 στοιχείο ε) πιο πάνω). 7. Τι συµβαίνει εάν εργάζοµαι σε επιχείρηση που παρέχει υπηρεσίες στην Αυστρία ή στη Γερµανία; Όσον αφορά την Αυστρία και τη Γερµανία ισχύει ειδική «ρήτρα διασφάλισης» στο πλαίσιο της οποίας τα κράτη αυτά µπορούν να περιορίζουν τη δυνατότητα επιχειρήσεων που έχουν έδρα στη Βουλγαρία και στη Ρουµανία να παρέχουν υπηρεσίες για τις οποίες απαιτείται η προσωρινή µετακίνηση εργαζοµένων. Ωστόσο, αυτό ισχύει µόνον για περιορισµένο κατάλογο τοµέων, για παράδειγµα στις κατασκευές και στον τοµέα του βιοµηχανικού καθαρισµού, και τα κράτη µέλη µπορούν να επικαλεστούν τη ρήτρα διασφάλισης µόνον εάν υπάρχουν σοβαρές διαταραχές στους εν λόγω τοµείς υπηρεσιών και µόνον κατά την περίοδο κατά την οποία η Αυστρία και η Γερµανία εφαρµόζουν εθνικά µέτρα στο πλαίσιο των µεταβατικών ρυθµίσεων. Η διαδικασία
είναι η ίδια µε αυτή που εξηγείται στην παράγραφο 2 στοιχείο ε) πιο πάνω σχετικά µε την κύρια ρήτρα διασφάλισης. 8. Τι δικαιώµατα κοινωνικής ασφάλισης θα έχω; Το κοινοτικό σύστηµα για το συντονισµό των συστηµάτων κοινωνικής ασφάλισης για άτοµα τα οποία διακινούνται εντός της Κοινότητας (το οποίο περιλαµβάνεται στους κανονισµούς αριθ. 1408/71 και αριθ. 574/72) θα ισχύει από την ηµέρα της προσχώρησης. Έτσι δεν θα χάσετε καµία από τις εισφορές που έχετε καταβάλει και θα καλύπτεστε κανονικά από το σύστηµα κοινωνικής ασφάλισης του κράτους µέλους στο οποίο εργάζεστε. 9. Συµπέρασµα Οι µεταβατικές ρυθµίσεις που προβλέπονται στη συνθήκη προσχώρησης είναι περίπλοκες, όµως αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η εφαρµογή τους µπορεί να είναι ελαστική. Είναι, εποµένως, δύσκολο να δοθούν ακριβείς πληροφορίες, καθώς καθένα από τα κράτη µέλη της ΕΕ25 πρέπει να λάβει απόφαση σχετικά µε την πρόσβαση στις αγορές εργασίας του για τους πολίτες της Βουλγαρίας και της Ρουµανίας. Ένα καλό σηµείο για να ξεκινήσετε είναι ο δικτυακός τόπος του συστήµατος EURES της Επιτροπής, ο οποίος παρέχει πληροφορίες για θέσεις εργασίας στα κράτη µέλη.
10. Πηγές πληροφοριών • http://ec.europa.eu/eures (αναζήτηση θέσης εργασίας) • http://ec.europa.eu/youreurope (πληροφορίες σχετικά µε τη µετάβαση σε άλλο κράτος µέλος) • http://ec.europa.eu/employment_social/social_security_schemes/index_en.htm (συντονισµός των συστηµάτων κοινωνικής ασφάλισης) • http://ec.europa.eu/enlargement/index.htm (γενικές πληροφορίες σχετικά µε τη διεύρυνση) • http://ec.europa.eu/europedirect/index_en.htm (γενικά ερωτήµατα σχετικά µε την ΕΕ) • http://ec.europa.eu/employment_social/legis_en.html (κοινοτική νοµοθεσία) • http://ec.europa.eu/enlargement/countries/acceding_en.htm (το κείµενο της συνθήκης προσχώρησης) • http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/com/2002/com2002_0694en01.pdf (ανακοίνωση του 2002 της Επιτροπής σχετικά µε την ελεύθερη κυκλοφορία)