Docstoc

BIOLOGJI

Document Sample
BIOLOGJI Powered By Docstoc
					U NIVERSITETI “KRISTAL” T IRANE




                     Mr.Nevruz Zogu
Gjurmet e jetes sone ne planetin toke jane shume te hershme,pas krijimit
   te tokes si planet dhe ftohjes se saj jane krijur shume elemente,nder te
   cilet edhe at ate cilet marrin pjese ne ndertimin e qenjeve te gjalla.

Simbas shkenctarit te njohur OPARI ne fillim ne uje jane krijuar pikat te
   cilat permbanin Azot ku ai keto pika i ka quajtur KOACERVATE

Disa nga Koacervate ne zhvillimim e metutjeshem kane fituar aftesin e
   ndarjes ne dy ose me shume pika te reja qe do te thote kane fituar cilsin
   e jetes .




           Mr Nevruz Zogu
Keto me vone kan fituar cilsin e levizjes ,shkembimin e
  materieve dhe energjise ndijshmerine etj.Me kalimin
  e kohes keto pika jane dalluar nga bota jo e gjalle e
  cila i ka rrethuar.

Me kohen jane shendrruar ne qenje te par ate gjalla te
 cilat kane pas ndertim shume primitive i cili deri
 diku i perngjane kerbaqorve te pare nga te cilet me
 vone jane ndertuar edhe bimet dhe shtazet.Prej asaj
 kohes deri me sot bota gjalle vazhdimisht eshte
 zhvilluar duke ju pershtatur kushteve te jeteses cilat
 perhere ndryshojne.
       Mr Nevruz Zogu
   Ne natyre sot gjendet nje numer i madh i qenjeve te gjalla bime,shtaze
    dhe mikrorganizma,dhe siq dihet shkenca qe eshte marre me keto
    studime eshte Biologjia,Bio-jete dhe Logos Shkence.

Simbas studimit dhe hulumtimit ajo ndahet ne Botanika qe studjon boten
   Bimore ,Zoologji qe studion kafshet dhe Antropologji qe studjon
   njeriun.

Keto dege

1.Morfologji - Morfologjia merret me studimin e rregullave
2.Anatomi - studimi i strukturave anatomike që mund të shihen me sy
3.Fiziologji- studimi i strukturave anatomike që nuk mund të shihen me sy
4.Ekologji - është degë e biologji së, e cila studion shpërndarjen dhe
   pasurin e jetës dhe marrëdhëniet ne mes organizmave me njeri tjetrin
5.Gjenetike - njohja e një sistemi trashëgues

             Mr Nevruz Zogu
   Botanika mirret pra me studimin e botes bimore ,studjon pamjen e
    jashteme ndertimin si dhe jeten e bimeve ne lidhje me kushtet e
    mjedisit ujor dhe atij tokesor,ku ato e realizojn jeten e tyre.Po ashtu
    mirret me klasifikimin e bimeve duke i rradhitur simbas farefisnis dhe
    zhvillimit historik.Njohurit nga lenda e botanikes i ndihmojn njeriut te
    njoh sa ma mire bimet dhe ti shfrytzoj ato.Njeriu nga bimet perfiton
    shume nga ana e ekonomike dhe industriale.

   Vetem ne Kosove rriten mbi 2500 lloje te egra bimore shume prej te
    cilave kane rendesi ne ekonomi edhe shkence e sidomos shkence
    mjeksore(Fitoterapi)




            Mr Nevruz Zogu
   Bimet pra ndahen ne bimet e gjelberta dhe
    bimet jo te gjelberta

   Pra bimet permbajne ne vete krijesa te
    quajtura KLOROPLASTE ku me ndihmen e te
    cilave gjate procesit te fotosintezes krijojne
    lend ushqyese organike prandaj quhen
    organizma AUTOTROFE ose vete ushqyese
    ,Ndersa bimet jo te gjelberta permbajn
    KLORUPLASTE Kepurdhat nuk krijojn vet
    ushqim po e marrin te gatshme prej bimeve te
    gjelberta dhe quhen organizma
    HETEROTROFE.

         Mr Nevruz Zogu
      Fotositeza
   Fotosinteza (greq. fos, foto-s = dritë; sinthesis =
    bashkim) është shndërrimi i energjisë së dritës
    diellore në energji kimike nga organizmat e gjalla.
    Lëndët e para që nevojiten për kryrjen e saj janë
    dioksidi i karbonit dhe uji, burimi i energjisë është
    drita e diellit, dhe lëndët e fituara janë glukoza dhe
    oksigjeni. Është procesi më i rëndësishëm biokimik i
    shkëmbimit të lëndëve në tokë, ngaqë pothuajse
    gjithë jeta varet nga fotosinteza.
    Fotosinteza është një proces i ndërlikuar që ndodh
    tek bimët, [alga] dhe disa bakterie.




            Mr Nevruz Zogu
 Bimet jane te gjelberta per asrye se permbajne klorofil.
  Klorofili eshte present ne paqetime te vogla , kloroplaste
  , ne qeliza te bimeve te gjerberta.
  Prezenca e kloroplasteve eshte nje nga dallimet ne mes
  bimeve e shtazeve. Lenda e klorofitit eshte ajo qe ka
  aftesin te thith energjin prej drites se diellit .
 Me ndihmen e energjise se drites bimet krijojn sheqer

rrushi (glukoz ) nga dioksidit i karbonit dhe uji .
Dioksidi i karbonit gjendet ne air , ndersa uji thithet nga
toka me ndihmen e rrenjeve.

         Mr Nevruz Zogu
Mr Nevruz Zogu
Dioksidi i karbonit dhe uji se bashku permbajn me shume
  atome te oksigjenit se sa kan nevoj bimet te prodhojn
  sheqer. Tepricen bimet e lirojn jasht ne form te oksigjenit
  te lire. Per ate arsye gjendet oksigjeni ne air . Prodhimi i
  sheqerit te rrushit en drite si burim energjije quhet
  fotosintez ( foto=drit, sintez=bashkim ) . Energjija e
  diellit qe e drejton lidhet me sheqerin e rrushit . Per kete
  arsye sheqeri i rrushit eshte lende e pasur energjetike.

         Mr Nevruz Zogu
QELIZA (CELL)
Qeliza është njësia thelbsore, funksionale strukturale
e të gjitha organizmave të gjalla, bartëse e jetës,
sepse në të zhvillohen të gjitha proceset jetësore (funksionet).

    Pershkruan ndertimin dhe funksionin themelor te njesis themelore te
    ndertimit te qenjeve te gjalla,ajo pershkruan ndertimin mikroskopik te drites
    dhe demonstron tekniken e mikroskopimit gjate vrojtimit te qelizes bimore
    dhe shtazore,krahason strukturen e qelizave,bimore dhe shtazore

   Qeliza është trupthi i cili është i mbështjellur me mbështjellës qelizor. Ajo është
    e mbushur me lëngun e dendur qelizor – citoplazmëm. Në të janë të vendosura
    pjeset e imëta qelizore – organelet, të cilat kryejnë funksione të ndryshme
    jetësore.

   Qelizat sipas formës janë të ndryshme. Qelizat shtazore mund të kenë formë të
    drejtkëndëshit, pllakore dhe cilindrike (qelizat epiteliale), zgjatore (q.
    Muskulore), yjore (q. Eshtrore), të degëzuara (q. Nervore) etj. Qelizat shtazore
    janë më të vogla se sa ato bimore



               Mr Nevruz Zogu
Qeliza është njësia baze ndertimore dhe funksionale e
organizmit. Organizmat e gjallë ndërtohen
(trupi i njeriut rreth 100 trilion) nga disa llojë qelizash
të cilat biologët dhe kimistët i klasifikojne në disa grupe:

   Qelizat dhjamore janë si fluska shumë të vogla ku secila mban një rruazë të vetme të vyer
    si rezerve energjie.

   Qelizat e gjakut përbëjnë thuaj se gjysmën e qelizave të trupit të njeriut. Qelizat e kuqe të
    gjakut shpërndajnë oksigjenin në organizëm. Organizmi i njeriut prodhon në çdo
    sekondë rreth 2 milion qeliza të reja.

   Qelizat nervore janë telat e trupit, d.m.th nëpërmjet tyre bëhet shpërndarja e sinjaleve
    elektrike me një shpejtësi prej qindra kilometrave në orë. Truri i njeriut ka rreth 100
    milliardë qeliza nervore.

   Qelizat kockore. Edhe pse në shikim të parë kocka duket e vdekur dhe është e fortë si
    shkëmbi ajo ndërtohet nga qëliza të gjalla. Qelizat e rrethojnë veten me minerale në
    mënyrë që ta bëjnë kockën të fortë.

               Mr Nevruz Zogu
Shkenca qe meret me studimin e qelizes quhet Citologji.

   Qelizat kanë forma nga me te ndryshmet.
   Qelizat epiteliale te cilat ndertojne indet siperfaqesore, mbrojtese te
   trupit tonë te cilat kanë formë kubi.
   Qelizat te tjera,p.sh. qelizat e rruazave te bardha te gjakut, apo qelizat e
   amebes nuk kanë formë te qendrueshme.




            Mr Nevruz Zogu
   NDARJA QELIZORE
   Ndarja qelizore ka elemente te perbashketa per
    bimet dhe per shtazet.
   Nje ndarje qelizore zakonisht zgjat shume 1 ore
   Te disa lloje qelizash ajo perfundon brenda 20
    minutave




          Mr Nevruz Zogu
Teoria qelizore pohon se:
 Njësia bazë ndërtimore dhe funksionale e gjallesave
  është qeliza
 Qelizat e kanë prejardhjen e tyre nga qeliza

 Qeliza është njësia bazë e e zhvillimit dhe e rritjes

 Qeliza është njësia bazë e ripërtëritjes

 Qeliza është njësia bazë e trashëgimisë

PËRBËRËSIT E QELIZËS
  Në çdo qelizë mund të dallojmë këto struktura
  qelizore:
 Membrana qelizore

 Protoplazma




         Mr Nevruz Zogu
Fermentimi eshte proces anaerob i zberthimit
  te glukozes deri ne alkool.Ky proces quhet
  frymarrje anaerobe ose si Fermentim,dhe
  dallojm dy lloje Fermentimin acido llaktik
  ose tharmit te bukes dhe ate alkoolik te
  vererat dhe rakiat.




      Mr Nevruz Zogu
   Shumimi i qelizave

Shumimi i qelizave ose riprodhimi eshte njera prej vequrive kryesore te
   jetes,qeliza e caktuar rritet dhe shumohet ne baze te vendimit
   rregullues te trupit duke siguruar qe organizmi i rritur te zevendesoj
   qelizat e shpenzuara ose te demtuara,

Psh Zevendsimi i qelizave muskulore si pergjigje e ushtrimeve fizike,ose
   humbja eritrocteve kur personi ngjitet neper lartesi mbidetare,Qeliza
   amnore para se te filloje te shumohet duhet te rritet dhe te kete te
   dyfishuara te gjitha organelet e saj ne menyre qe qelizat e krijuara bija
   te fitojn sasai te barabart te strukturave qelizore.




           Mr Nevruz Zogu
Eshte ndarje direkte e drejte perdrejt e
  qelizes,gjate se ciles berthama ndahet ne dy
  pjese pa u shkatrruar membrana
  berthamore,keshtu qe nuk paraqiten
  kromozomet dhe nuk formohet boshti
  ndarjes,psh Nga nje qelize ame krijohen dy
  qeliza bija pak a shume te madhesis se
  njejte


      Mr Nevruz Zogu
   Ndarja e thjeshte qelizore (mitoza)

   Qelizat ndahen kur bimet dhe shtazet rriten dhe kur qelizat e vjetra ne
    trup cila zevendesohen me te reja.Kjo ndodh permes ndarjes qelizore e
    cila quhet ndarje e thjeshte qelizore.Gjate ndarjes se thjeshte qelizore
    ndahet qdo kromozom(molekula e ADN – se )ne gjatesi me kohe dhe
    behen dy kromozome te reja (molekula te ADN-se)
   Ato shkojne secila ne qelizen e vet te re e dhe kane te njejten permbatje
    kromozomesh sikurse qeliza meme.Ne nje qelize njeriu kemi 23 qifte
    krozomesh.
   Kur qeliza nuk ndahet molekuat e ADN-se paraqiten si fije te gjata ne
    berthamen qelizore.Fijet e ADN-se bashkohen dhe i formojne
    shkopinjet e shkurter te cilet quhen kromozome.




           Mr Nevruz Zogu
   1.Kur qeliza nuk ndahe, molekulat e ADN-se paraqiten si fije te gjata ne
    berthamen qelizore. Nuk mund te shihen nje kromozom.

   2.Fijet e ADN-se bashkohen dhe i formojn shkopinjet e shkurter, te cilet
    quhen kromozome. Kromozomet tash kane filluar ndarjen per se gjati.
    Kjo duket nga kromozomi i cili del me i zmadhuar.(kromozomi eshte
    duke u ndare ne dy kromozome qe secili permban nje kopje nga
    molekula e meparshme e ADN-se

   3. Membrana berthamore shperbehet dhe kromozomet vendoesen ne
    nje rresht ne qender te qelizes .

   4.Kromozomet ndahen krejtesisht per se gjati. Gjysmat (ne te vertet
    kromozomet e reja) shkojn secila drejt fundit (poleve) te qelizes.

   5. Qelizat ndahen ne dy pjese. Te dyja qelizat e reja permbajne te njejtin
    numer dhe lloj te kromozomeve, sikurse qeliza meme.

   6. Ndarja qelizore ka perfunduar. Membrana berthamore eshte krijuar
    dhe molekulat e ADN-se paraqiten perseri si fijet gjata


            Mr Nevruz Zogu
Mr Nevruz Zogu
   NDARJA REDUKTIVE (MEJOZA)
   Formimi i qelizave seksuale te bimeve dhe te shtazeve behet gjate ndarjes
    reduktive, (mejozes), kur qdo qeliz seksuale, krahasohet me qelizet, ka
    numrin e pergjysmuar te kromozomeve. Ky redukim(pergjysmim) i
    kromozomeve behet per arsye se gjat bashkimit te qelizave seksuale
    mashkullore dhe femerore numri i tyre prap dyfishohet.
   Qelizat seksuale mashkullore dhe femerore numri i kromozmeve prap
    behet 46 qe eshte karakteristik per njeriun. Sikur te mos ishte ky proces
    (mejoza) , numri i kromozomeve ne qdo gjenerate te ardhshme do te
    katerfishohet, tetfishohej e keshtu deri ne pafundshmeri. Gjate frytnimit
    bashkohen kromozomet e vezores dhe spermatozoidit
               Mr Nevruz Zogu
   domosdoshme qe qelizat seksuale te permbajne me shume se gjysmen
    e kromozomeve qe permbajn qelizat e tjera. Perndryshe, numri I
    kromozomeve ne qeliza dyfishohet per qdo gjenerate.

   1.Nje qelize meme ne nje testise. Molekulat e AND-se ende jane te
    shperndara si fije te gjata dhe kromozome nuk mund te dallohen

   2.Fijet e ADNse bashkohen dhe paraqiten si kromozome
   3.Qeliza ndahet. Secila qelize e re merr nga nje kromozom nga qdo qift
    kromozomi, do te thot gjysma e numrit te kromozomeve.


   4. Kromozomet ndahen per se gjati dhe dyfishohen

   5.Permes nje ndareje te re qelizore (mitoze), krijohen 4 qeliza, qdo
    njera nga nje gjysme tube(permbajtjeje) kromozomesh.

   6. Ndarja qelizore eshte perfunduar.Ato te kater qelizat zhvillohen ne
    spermatozoide


           Mr Nevruz Zogu
Mr Nevruz Zogu
Me trashigimi nenkuptojm aftesit e
  organizmave qe te bartin ne gjeneratat vijuse
  veqorite e ngjajshme.
Keshtu ne saje te procesit te trashegimise
  pasardhsit prinderve te tyre.
Kjo aftesi realizohet ne baze te lendes
  trashiguese qe e ka cdo organizem


      Mr Nevruz Zogu
Berthama e qelizes eshte bartese e lendes trashiguese-gjenet.
   Gjenet kontrollojn te gjitha aspektet e jetes se nje organizmi . Pra
   gjenet kontrollojn zhvillimin e karakteristikave biologjike te cilat
   barten prej nje gjenerate ne tjetren.
Gjeni eshte segment i ADN-se dhe gjendet ne kromozone . Njeriu ne
   qelizat trupore i ka 46 kromozone ndersa ne qelizat seksuale ka
   23 sish. Kromozomet me mikroskop te zakonshem verehen se
   jane dy nga dy ndermjet vete te ngjajshme dhe shenohen si
   kromozome homologe ( njeri me origjin nga babai ndersa tjetra
   me origjin nga nena ) .
Keshtu njeriu ka 23 qifte te kromozomeve , prej te cilave 22 jane
   autosome , ndersa nje qift kromozome seksuale (sepse prej
   kombinimit te tyre varet percaktimi i seksit ) . Pjeset perberse te
   AND-se jane : nukleotidet qe ndertojn nga shum atome.




          Mr Nevruz Zogu
   ADN- ja Molekule e jetes
   Kemi mesuar se cdo qelize qelize bimore dhe shtazore permban
    numer te caktuar te kromozomeve ne berthamen e vet.Rolin
    kryesore ne perberjen e kromozomeve e ka AND-ja(acidi
    dezoksiribonukleik)
   Ne perberjen e AND-se marrin pjese
    fosfori,sheqeri,dezijsuruboza(prej nga edhe ka marre emrin
    AND-ja) dhe kater baza azotike te cilat mes tyre jane te lidhura
    ne renditje te caktuar.
   Keto kater baza adenina,guanine,citozina,timina
   Lidhja ne mes bazave kryhet ne menyren te caktur qe do te
    thote se nje baze e nje zinxhiri lidhet me bazen e caktur te
    zinxhirit tjeter,psh A-T ose C-G. Molekula e ADN – se perbehet
    nga dy fije qe jane te perdredhura rreth njera-tjetres ne forme
    spiraleje.Fijet mbahen se bashku nga bazat azotike qe ne qifte
    jane te lidhura njera me tjetren.



           Mr Nevruz Zogu
ADN




 Mr Nevruz Zogu
Gjenetika eshte nje shkence qe nuk ka me shume se 100 vjet
   qe i ka nisjet e veta po edhe pse kaq e re ka zene nje vend
   mjaft te rendesishem ne jeten tone te perditshme duke
   filluar qe nga ana mjeksore si psh terapite e semundjeve te
   ndryshme e deri te perdorimi i gjenetikes ne raste te
   ndryshme kriminalistike.
Ta marresh holle holle, gjenetika eshte nje shkence
   mikroscopike sepse merret pak a shume me materialin qe
   ndodhet ne berthamat e qelizave permasat e te cilave
   shkojne ne te dhjetrat e micronit(10^-7).



         Mr Nevruz Zogu
   Pjeset e njepasnjeshme te ADN-se jane gjenet , ne te cilat jane te
    shkruara informatat gjenetike per rrjedhjen e proceseve jetesore ne
    qeliza , perberjen dhe formen e tyre. Keshtu ne gjene gjenden
    informata per te gjitha veqorit e nje organizmi p.sh ngjyra e syve ,
    forma e veshve dhe veqorit e tjera.
   Molekula e ADN-se ka shume gjene . P.sh. llogaritet se njeriu ka afro
    30.000 gjene . Ka raste kur nje gjen percakton nje veqori por edhe raste
    kur nje gjen ndikon ne shum veqori.Gjithashtu ka raste kur veqoria
    percaktohet nga shume gjene.

   Pasardhesit bartin veqorit e prinderve , por mund te bartin edhe
    ndonje veqori te nderruar ,ky fenomen quhet nderrim trashigues-
    mutacion. Nese nderrimi ndodh ne gjenin e vendosur ne kromozomet
    autosome shenohet si mutacion somatic , ndersa nese nderrimi ndodh
    ne gjenin e vendosune kromozomet seksuale shenohet si mutacion i
    lidhur per seks




           Mr Nevruz Zogu
Nese marrim parasysh qe cdo sekond trupi i njeriut
  prodhon rreth 2 milion qeliza gjaku dhe se po kaq
  qeliza shkaterrohen,ose qe jetegjatesia e qelizave te
  bardha eshte shume i shkurter dhe se here pas here
  duhet te zevendesohen dhe se cdo sekond trupi i
  njeriut duhet te jete ne gjendje ti beje balle
  mikroorganizmave te ndryshem qe mund ta
  sulmojne dhe se sa dhjetra lloje hormonesh qe duhet
  te prodhohen cdo sekond qe ta mbajne trupin ne nje
  ekuiliber te mahnitshem do ta kuptonim me mire se
  sa rendesi ka ajo strukture e vogel brenda cdo
  qelize.
Ka raste qe mjafton nje gabim ne ato 3 miliard baza,sic
  ndodh ne disa semundje gjenetike dhe trupi i njeriut
  mund te shkoje drejt vdekjes.

        Mr Nevruz Zogu
   Semundja me shpesh paraqitet te femijet te
    farefiseve te afert.
   Meqenese eshte semundje recesive,atehere
    mund te fshehet dhe papritmas te paraqitet.
   Gjithashtu gjeni i caktuar ne kromozomin X
    shkakton daltonizmin,mosaftesin e dallimit
    te ngjyrave,e cila eshte semundje recesive


        Mr Nevruz Zogu
Vecorite dominante jane keto :

   Floket ngjyrembyllet,lakimi i
    gjuhes,shkurtpamesia,gishtat e ngjitur,gishtat e
    shkurter,shume gishta,grupet e gjakut.

   Vecorite recesive jane keto :

   Floket ngjyrecelt,moslakimi i gjuhes,sy
    normale,gishta normal,numri normal i
    gishtave,grupet e gjakut OA,B,AB.
             Mr Nevruz Zogu
Mr Nevruz Zogu
PRINDERIT                PASARDHESIT
0-O                      0-O
O-A                      A-O
O-B                      B-O
O-AB                     0-A,O-B
A-A                      A-A
A-B                      A-B
A-AB                     B-A
B-O                      B-O
B-A                      B-A
B-AB                     AB-B
AB-O                     AB-O
AB-A                     AB-A,B
AB-B                     A-B,AB
AB-AB                    A,B,AB




        Mr Nevruz Zogu
Fillimi Uljes                        82%
Fillimi ecjes                        68%
Ngjyra e Syve                        89%    Metoda Citogjenetike
Shtypja e gjakut                   63.00%
Pulsi                                54%
Dore Majtesi ose Djathtesi           79%
Lija e vogel                         95%
Shputat e rrafsheta                  32%
Diabetus Mellitus                    84%
TBC                                  74%
EPI                                  72%
Paraliza e femijeve                  36%
Scarlatina                           64%
Rikecjet                             88%
CA e lukthit                         27%
CA e gjirit                          6%
CA Uterusit                          6%
Idiotizma                            94%
SCH                                  80%
Depresioni                           77%
Mongolismi                           89%
Kriminaliteti                        68%
Pirja e duhanit                      91%
Alkoolizmi                          100%
Konsumimi I kafes                    94%

                  Mr Nevruz Zogu
Mutacionet dominante
Distrophia muskulore
Sindaktilia-Gishtat e ngjitur
Brahidaktilia-Gishtat e shkurtut
Fenotipi i Ahondroplazis(Shkurtabiqet)
Sindromi Turner-individ qrregullime seksuale me
  ovarium te pa zhvilluar(ex –poburtet)
Sindromi i Klinfelterit (individ me gjinje te zhvilluar
  dhe testise pa zhvilluara)
Hunda-Nord,Afrikane
Sy Down

        Mr Nevruz Zogu
MR.NEVRUZ ZOGU
   Shkenctar te gjenetikës moderne kishte filluar në kopshtin e tij,ai ishte një
    murg austriak në 1860.
    Murgu ishte Gregor Mendel, dhe kontributin e tij në studimin e trashëgimisë
    është diskutuar në çdo libër mësimi biologji.
    Ironikisht, puna e tij u injorua dhe nuk rizbuluar deri në fillim të shekullit të
    20.
   Qrregullimet gjenetike

          :Chromosomal
          Abnormalities

          :Mendelian diseases

          :Multifactorial diseases
   Definition: Sëmundjet në të cilat phenotypes janë
    përcaktuar kryesisht nga veprimi, mungesën e veprimit, e
    mutacioneve individuale.
    Rrallë 1% të të gjithë individëve të jetojnë të lindur
    4 llojet e trashëgimisë

            : X lidhura dominant
            : X lidhura ikës
   Offspring ka një shans për të qenë të prekura 50:50
    Ndikuar në mënyrë të barabartë të dy gjinitë
    Shembuj
            Grupi i gjakut ABO sistemit
            Retinoblastoma
            Neurofibromatosis
            Sindromi Marfans
            Coli familjare polyposis
   Probability 25% (1:4)
   Both sexes equally affected
   Examples
      Hemoglobinopathies: sickle cell anaemia,thalassemia
      Inborn errors of metabolism:PKU,Alkaptonuria……
      Albinism
      Cystic Fibrosis
      Hirschsprung disease
   Një gjen mutant mbi kromozom X tek meshkujt do të
    shprehë veten të gatshme pasi që nuk ka allele normale,
    por një gjen mutant mbi kromozom X i femrave nuk do të
    shprehë veten në prani të një allele normalExamples
         Hemophilia
         Colour blindness
         Duchenne muscular dystrophy
         G6PD deficiency
                  G6PD deficiency




DISTROPHI MUSC.
   Daughters are affected, sons escape

   Examples
        Vitamin D resistant Rickets
        Familial hypophosphatemia
        Blood group Xg
   ABO System

        Gastric and duodenal ulcer : Group O
        Stomach cancer : Group A

   Rhesus system
        Erythroblastosis foetalis
   Prevalent in blacks specially in
    certain parts of Africa
   Heterozygous: apparently
    healthy
    Homozygous: severely anaemic
    and die before puberty
   Clinical features
   No specific treatment
   Prenatal diagnosis and
    prevention
   Reduktim në zinxhir
    sintezë globin (alfa ose
    beta)
    Klinike karakteristika-
    anemi, shënoi
    hepatosplenomegaly dhe
    talasemisë facies
    Diagnoza Prenatal dhe
    parandalimin e
   15-20 të çdo 100.000
    meshkujve
    Mangësi të koagulimit të
    faktorit VIII
    Sëmundje progresive të
    përbashkët dhe atrofi
    muskulare
    Shkakun e vdekjes: efekteve
    anësore të Rx-AIDS dhe
    infeksioneve të tjera, sëmundje
    të mëlçisë e mesme të hepatitit
   E zakonshme në
    popullsinë evropiane
    (1 në 2000 lindje)
    Ndikon frymëmarrjes
    dhe traktet
    gastrointestinale dhe
    gjëndra djerse
    Viscid mukoza
    sekrecione-të
    shkaktojë pengim të
    frymëmarrjes,
    canaliculi bile
    Jetëgjatësia tani më
    shumë se 30 vjeç
   Mungesa e hydroxylase alanine phenyl
    Akumulimin e alanine phenyl në gjak dhe indet e trurit esp
    kryesor për të vonuar mendor
    Diagnoza me zbulimin e ngritur nivelet e gjakut të alanine
    phenyl
    Trajtimi: dietë e ulët në alanine phenyl
   Promovimin e
    përgjithshme e shëndetit
    Mbrojtje specifike
    Paraprake dhe Rx
        Zbulimin e
    transportuesit
        Diagnoza Prenatal
        Shqyrtimit neonatale
        Duke njohur raste
    preclinical
   Rehabilitation
   Organizma te ndryshem per te jetuar kane
    nevoje per ushqim dhe oksigjen.
   Lendet ushqyese dhe oksigjeni nga mjedisi i
    jashtem barten ne organzimin e shtazes
    nepermes organeve te trejtjes dhe te organeve
    te tretjes dhe te organeve te frymemarrjes.
   Ushqimi dhe oksigjeni shperndahen ne te
    gjitha pjeset e trupit te shtazes dhe te
    njeriut.Funkisionin e shperndarjes se ushqimit
    dhe te oksigjenit e kryen sistemi i qarkullimit
    te lengjeve trupore

         Mr Nevruz Zogu
                Sistemi i mbyllur i gjakut (sistemi
                 vaskular)haset te gjakut te
                 kurrizoret qe kane organin
                 qendror-zemren(sistemi
                 kardiovaskular)
                Te keto shtaze eshte arritur
                 shkalla me e larte e zhvillimit
                 posaqerisht te sisoret ku sistemi i
                 qarkullimit te gjaku t
                 karakterizohet me pranin e
                 zemres dhe te eneve te
                 gjakut(arieteve dhe venave)
Mr Nevruz Zogu
                    Gjaku i cili qarkullon neper arteriere
                     (perjashtim bejne arteret e
                     mushkerive)dhe ate nga zemras kah
                     pjeset periferike trupore permban
                     mjaft oksigjen andaj ka ngjyre te kuqe
                     te qelet.

                    Gjaku arterioz u dorezon oksigjen
                     qelizave aktive dhe absorbon acidin
                     karbonik andaj gjaku e humb ngjyren
                     e meparshme dhe merr keshtu ngjyre
                     te kuqe te mbyllur gjaku venoz i cili
                     nepermjet venavne (perjashtim bejne
                     venat e mushkerive qe bartin gjak te
                     oksiduar)kthehet ne zemer
Mr Nevruz Zogu
                 .Ne pjesen perfundimtare enet e
                   gjakut degezohen ne shume ene te
                   vogla –kapilare te cilat kane pore
                   shume te holla andaj e
                   mundesojne depertimin e gazrave
                   dhe materieve ushqyese.
                 Zemra si organ qendror i tere
                   sistemit qarkullues eshte e
                   vendosur ne strajcen e posaqme
                   nga indi lidhor qe quhet perikard.
                 Eshte organ zemra i zgavruar i cili
                   vazhdimisht punon,pune kjo qe
                   perfshinsistolen(kontraktimi,mble
                   dhja)diastolen.Gjate sistolave
                   zgavrat e zemres zbrazen kurse
                   gjate diastolave ato mbushen me
                   gjak

Mr Nevruz Zogu
      Te keto e qarkullime te gjakut ne pergjithesi ngjajne
       me ato te shpendeve ; si te shpendet zemra eshte e
       ndare ne kater dhoma : ne dy vesheza dhe dy
       barkushe.
      Eshte ketu gjaku i paster qe ndodhet ne anen e majte
       te zemres , nuk perzihet me gjakun e papaster qe
       ndodhet ne anen e djathte. Me kete rast gjaku qe
       rrjedh neper organet e mbrenshme nuk eshte gjak i
       perzier sit e zvarraniket por gjak i paster.
       Gjate levizjes se ti neper trup gjaku kalon neper dy
       rrath qarkullimi . Qarkullimi i madhe perfshin rrugen
       qe e bene gjaku nga barkushja e majte e zemres
       neper trup e gjere ne veshezen e djathte, ndersa
       qarkullimi i vogel perfshin rrugen qe bene gjaku nga
       barkushja e djathte neper mushkeri gjere ne
       veshezen e majte.
      Qarkullimi i plot i gjakut luan rolin kryesor qe
       gjitaret te kene temperature te qendrushme te trupit.

Mr Nevruz Zogu
Mr Nevruz Zogu
Organ qendror te qarkullimit te gjakut eshte zemra.Kjo
  gjendet ne pjesen e perparme te trupit prapa organeve
  te frymarrjes.
Zemra e peshqive eshte e perbere nga dy dhomeza:njera
  quhet veshez ndersa tjetra barkushe me tkurrjen e
  veshezes gjaku kalon ne barkushe dhe me tkurrjen e
  barkushes gjaku largohet nga zemra me ane te nje
  sistemi enesh,qe quhen arterie.
Ne mes ketyre nje arterie del nga barkusha e zemres
  degezohet duke i formuar kater qifte,me arteriet e tjera
  me te vogla,qe quhen arterie verzore;keto arterie e
  bartin gjakun ne verza,ku ai formohet me oksigjen dhe
  liron dioksidin e karbonit.




        Mr Nevruz Zogu
Prej verzave gjaku bartet me ane te tjera,te cilat
  vazhdimit degezohen duke shperndare gjakun
  ne te gjitha organet e trupit.Ketu gjaku e leshon
  oksigjenin dhe pasi ngarkohet me dioksid
  karboni e produkteve te tjera,kthehet ne zemer
  me anen e eneve qe quhen vena.Ky gjak ka
  ngjyre me te erret.
Zemra e peshqive permban,pra,gjak te pa
  paster.Nga kjo qe theksuam shihet se peshit
  kane qarkullim te mbyllur




         Mr Nevruz Zogu
   Oragn qendror i qarkullimit te gjakut gjithashtu
    eshte zemra. Ajo ndodhet ne pjesen e perparme te
    zgavres se trupit ne mes dy mushkerive.
   Zemra e bretkoses ka nje ndertim me te
    nderlikuar se sa ajo e peshqve . Ajo eshte e ndare
    ne tri zgavra; ne dy vesheza dhe nje barkushe .
    Gjaku del nga barkushja e zemres dhe nerpermjet
    aterieve shperndahet ne te gjithe trupin si dhe ne
    mushkeri.
   Nga trupi gjaku qe eshte i ngarkuar me dioksid
    karboni kthehet ne veshezen e djathte, ndersa nga
    mushkerit , i pasuruar me oskigjen , gjaku kthehet
    ne veshezen e majt. Me kete menyr te bretkosa ka
    dy qarkullime gjaku: qarkullimi I madhe dhe
    qarkullimi i vogel.




                  Mr Nevruz Zogu
   Me ane te qarkullimit te madhe , gjaku kalon nga
    barkushja e zemres neper trup, per tu kthyer ne
    veshezen e djatht dhe me ane te qarkullimit te vogel ose
    qarkullimi mushkeror, gjaku leviz nga barkushja ne
    drejtim te mushkerive dhe prej kendej ne veshezen e
    majte te zemres. Veshezat permbajn gjak te ndrryshem:
    vesheza e majt gjak te pasuruar me oksigjen ndersa
    vesheza e djatht permban gjak te papaster ( me dioksid
    te karbonit ).
   Barkusha permban gjak te perzier , meqenese ketu vjen
    gjaku nga te dy veshezat. Edhe ne organet e ndrryshme
    te trupit , gjaku qe qarkullon eshte perseri i perzier


          Mr Nevruz Zogu
Me perjashtim te krokodilave zemra ashtu si
 edhe te uj toksoret eshte e ndar ne dy
 vesheza dhe nje barkushe, me ndryshim se
 te zvaraniket ne barkushe ndodhet nje fare
 perdeje, e cila e ndan kete ne nje gjysme te
 majte dhe nje gjysme te djathte.




      Mr Nevruz Zogu
   Ne kete menyre keto shtaze gjaku i paster
    vazhdon te perzihet me gjakun e papaster,
    por kjo perzirje behet me nje sasi te vogel,
    sesa tek ujetoksoret. Prandaj , edhe ne
    trupin e zvarranikeve, sidomos ne pjesen e
    prapme te tyre, qarkullon gjak i perzier
    gjak pjeserisht i oksigjenuar
          Mr Nevruz Zogu
Te shpendet zemra eshte me e zhvilluar dhe me e
  fuqishme sesa ajo e zvarranikeve . Gjate fluturimit
  ajo duhet te beje nje pune me te madhe. Ne kete rast
  te gjitha organet, veqanerisht muskujt e fluturimit
  jane te pershkuara nga nje sasi e madhe gjaku . Per
  kete arsye zemra punon me nje ritem me te
  shpejtuar .
Zemra e shpendeve eshte e ndar ne kater vesheza dhe
  dy barkushe . Gjaku i paster del nga barkushja e
  majt dhe me ane te nje ene te quajtur aorte,
  shperndahet ne te gjitha pjeset e trupit.


        Mr Nevruz Zogu
           Gjaku i pa paster grumbullohet ne
             veshezen e djatht , prej nga kalon ne
             barkushen e djatht nga e cila , me ane
             te arterieve mushkerore , shkon ne
             mushkeri ku e len dioksidin e karbonit
             dhe e merr oksigjenin .
           Prej mushkerive me ane te venave
             mushkerore tani gjaku I paster hyn ne
             veshezen prej nga zbret ne barkushen e
             majte, e cila me ane te enes te quajtur
             aorte e shperndan gjakun ne te gjithe
             trupin e shpendit. Ndryshe nga
             ujetoksoret e zvarranikve dhe e
             shpendeve, nuk ndodh perzirja e gjakut


Mr Nevruz Zogu
         USHQIMI DHE TE USHQYERIT

   Ushqimi eshte i nevojshem per rritjen
    njerezore, zhvillimin dhe funksionimin e trupit.
   Ushqimi i mire kerkon nje diete te balancuar qe
    siguron nje sasi ditore te pershtatshme te te
    gjithe perberesve ushqimore si dhe nje
    furnizim optimal te trupit njerezor me energji.
   Ushqimi duhet te jete i sigurte, me vlera
    ushqimore dhe te sigurohet ne menyre te
    qendrueshme per te ruajtur dinjitetin e
    konsumatoreve dhe identitetin kulturor te tyre.

          Mr Nevruz Zogu
    Profesionistet Europiane ne shkencen e
    ushqimit, teknologjine dhe shkencen e te
    ushqyerit kontribuojne ne menyre te
    vazhdueshme ne permiresimin e prodhimit
    te ushqimit, ruajtjen dhe shperndarjen si
    edhe ne ushqimin dhe mireqenien e
    njerezve duke vene ne zbatim shkencat baze
    ne fushat e kerkimit aplikativ




         Mr Nevruz Zogu
   Ushqimi eshte nje ceshtje e rendesishme strategjike dhe
    politike

   Ndotja e ushqimit me agjente mikrobiologjike, kimike
    dhe fizike apo alergene ushqimore mbetet nje ceshtje
    kyc e shendetit publik;

   Prodhimi lokal i produkteve ushqimore ndikon ne
    kulturen rajonale, ruan diversitetin biologjik dhe
    kontribuon ne stabilitetin shoqeror dhe ekonomik
    rajonal;

   Zinxhiri i transportit te ushqimeve ne distanca te largeta
    mund te reduktoje cilesine ushqimore dhe mund te kete
    nje efekt te demshem mbi mjedisin;


          Mr Nevruz Zogu
Tretja fillon me coptimin e ushqimit në gojë nga dhëmbët,
  prej këtej kalon në stomak ku përzihet me lëngun e
  stomakut dhe coptohet më tej. Pasi ushqimi ka qëndruar
  për një farë kohë në stomak, kalon në zorrë, ku lëndët
  ushqyese thithen. Prej këtej lëndët ushqyese kalojnë në
  gjak dhe transportohen me anë të gjakut atje ku trupi ka
  nevojë për ato.
Në qoftë se marrim shumë energji ajo rezervohet si dhjam.
  Nëse rezervohet shumë dhjam ne bëhemi të shëndoshë,
  gjë që bën që organizmi të mbingarkohet, sepse ne
  peshojmë shumë.
Dhe pse nuk je i shëndoshë mund të jetosh jo shëndetshëm.
  Arsyeja mund të jetë kur ha gjëra që nuk duhet. Prandaj
  është e rëndësishme të jetosh dhe të hash shëndetshëm
  dhe mos të jesh mbi peshë.


        Mr Nevruz Zogu
Ushqimi perzier prej lukthit nepermjet vrimes pirolike derdhet ne
   zorren e holle, gjegjesishte ne zorren dymbedhjetgishtore.
Ne kete pjese te sistemit te tretjes, nen veprimin e lengut zorror,
   vrerit dhe lengut pankreatik, behet pjesa kryesore e tretjes se
   ushqimit. Ketu behet tretja e plote gati e te gjitha materjeve
   ushqyese.
Tretja e materjeve ketu behet gjate pH te mjedisit per afer 8,5.
   Perberja e acidit (thartines) prej lukthit neutralizohet gjate
   kalimit ne zoren dymbedhjetgishtore (duodenum), qe arihet pH i
   duhur i mjedisit per veprimin e enzimeve.ne ndikimin e legjeve
   te permendura, materiet ushqyese-sheqernat, proteinet dhe
   yndyrnat zberthehen deri ne materie qe mund te resorbohen ne
   gjak dhe limfe




         Mr Nevruz Zogu
Tretja ne zorren e trashe
   Tretja dhe resorbimi i ushqimit plotesisht kryhet ne
    zorren e trashe. Lengu i zores se trashe nuk ka fermente,
    ka reaksion alkalik.
   Ne pjesen fillestare te kolonit kryhet tretja e pjeses se
    patretur te ushqimit nen dikimin e fermenteve qe vijne
    me himusin prej zorres se holle.
   Njekohesisht atij resorbohen sasit te vogla te glykozes
    aminoacidet, acidet yndyrore dhe gliceroli.
   Ne zorren e trashe gjendet flora e pasur e bakterieve te
    cilet me enzimet e veta i zberthejne sheqernat proteinet
    gjate se ciles krijohen gazrat e ndryshme dioksid
    karboni, hidrogjen, metan, azot dhe materje toksike:
    indol, skatol, amonjak etj.

          Mr Nevruz Zogu
   Pjesa me e madhe largohet nga organizmi nje pjese e
    vogel kalon ne gjak prej atij ne melqij ku
    neutralizohet.
   Ne baze te kesaj funksioni i zores se trashe qendron
    ne resorbimin e ujit, i disa kriprave minerale dhe i
    disa sasive te vogla ushqyese deri sa permbajtja nuk
    arrin konzistencen e fecesit.
   Ne pjesen distale te zorres se trashe krijohet fecesi
    prej mateieve te pashfrytezuara ushqyese brenda
    dites krijohet 150-200 gr feces.
   Defekacioni - nenkuptojme hedhjen e mases fekale
    nga organizmi. Qendra e defekasionit gjendet ne
    palcen kurizore.


         Mr Nevruz Zogu
   Lëndët ushqyese që i japin trupit energji
    janë, karbohidratet, proteina dhe yndyrna,
    dhe lëndët që e ndihmojnë trupin që të
    funksionojë më mirë, janë vitaminat dhe
    mineralet.
   Këto lëndë të ndryshme janë përshkruar më
    poshtë



        Mr Nevruz Zogu
Karbohidratet gjenden në formë niseshteje dhe
  sheqeri. Niseshteja gjendet në perime, si patatet dhe
  drithërat (në drithërat përfshihet buka, orizi,
  makaronat).
Perimet, patatet dhe drithërat janë të shëndetshme
  sepse ato përmbajnë shumë karbohidrate në formë
  niseshteje, dhe njëkohësisht kanë përmbajtje të ulët
  dhjamore. Këto lloj karbohidratesh quhen prandaj
  karbohidratet “e mira”. Nga këto ne duhet të hamë
  shumë.
Gjenden dhe karbohidrate “të këqija” nga të cilat nuk
  duhet të hamë shumë. Karbohidratet e “këqija” vijnë
  nga të gjitha produktet që përmbajnë sheqer, si
  ëmbëlsirat, çokollata, akullore, dhe pijet freskuese

        Mr Nevruz Zogu
Së bashku me sheqerin nga të gjitha këto ne
  marrim gjithashtu shumë lëndë ngjyruese
  dhe lëndë shijuese, për të cilat ne nuk kemi
  nevojë.
Dhe pse ne nuk kemi nevojë për sheqerin nga
  këto produkte, ne hamë ose pijmë sasira
  shumë të mëdhaja ëmbësirash, çokollate,
  akullore dhe pije freskuese – sigurisht sepse
  shumë njerëz mendojnë se ato shijojnë më
  mirë se patatet.

      Mr Nevruz Zogu
Ndryshimi midis karbohidrateve “të mira”
 (niseshteja) dhe “të këqija” (sheqeri), është
 se sa shpejt ato thithen nga zorra dhe
 kalojnë në gjak. Karbohidratet e “këqija”
 merren më shpejtë nga trupi, kjo bën që ato
 mos të kenë asnjë të mirë, sepse kjo
 pjesërisht shkakton luhatje të madhe të
 sheqerit në gjak (sheqeri në gjak duhet të
 qëndrojë kryesisht konstant), dhe gjithashtu
 nuk të japin ndjesinë e ngopjes.

      Mr Nevruz Zogu
Në qoftë se nuk arrihet ndjesia e ngopjes atëherë
  njeriu ka tendencë të hajë përsëri, kjo bën që
  njeriu merr më shumë energji se sa ka nevojë
  dhe prandaj shëndoshet.
Prandaj duhet të hamë ushqim ku një pjesë e
  madhe e energjisë vjen nga karbohidratet “e
  mira”, e ndërsa këtyre u duhet kohë më e gjatë
  për tu tretur në stomak dhe zorrë, në këtë
  mënyrë sheqeri në gjak është më konstant dhe
  jep një ndjesi ngopje më të gjatë.

       Mr Nevruz Zogu
Proteina është një lëndë ushqyese shumë e rëndësishme,
  sepse ajo përdoret pjesërisht për të krijuar energji dhe
  pjesërisht për të ndërtuar gjithë organizmin. Për shkak
  të funksionit ndërtues të proteinave është shumë keq që
  të kesh mungesë proteinash ndërsa je në rritje e sipër.

Proteina mund të jetë me prejardhje shtazore ose bimore.
  Proteina shtazore vjen nga kafshët dhe gjendet për
  shembull në vezë, qumësht, djath, mish dhe peshk.
  Proteina bimore vjen nga bimët dhe gjendet për
  shembull në bizele, fasule (fasule soje, fasule të bardhe
  dhe të errëta), oriz , miell e drithëra. Proteinat marrin
  pjesë në mirëmbajtjen e indeve të lëkurës


         Mr Nevruz Zogu
. Prandaj është e rëndësishme që ato të
   përfshihen në të gjitha racionet tona ditore.
   Proteina nuk është e nevojshme që të
   përbëjë një pjesë të madhe të ushqimit
   sepse vetëm një sasi e vogël proteine e një
   cilësie të mirë siguron që cilësia e
   përbashkët proteinore e gjithë ushqimit të
   jetë e mirë.
Nuk është e nevojshme që të hahen ushqime
   me prejardhje shtazore për të ngrënë
   mjaftueshëm proteina

       Mr Nevruz Zogu
                         Yndyra
Yndyrna është një lëndë ushqyese që përmban më shumë
  energji, në 100 gramë yndyrë ka dyfish më shumë
  energji se sa në 100 gramë karbohidrate.
Do me
  thënë që njerzit duhet të bëjnë kujdes që të mos të hanë
  shumë yndyrna, sepse njeriu absorbon shumë energji
  shpejt dhe prandaj rezikon të bëhet i shëndoshë.
Mund të jetë e vështirë për të parë sa yndyrë ka në një
  ushqim – vetëm kur ka gjalpë, vaj ose margarinë, që janë
  pothuajse yndyrna.
Prandaj mund të flitet për dhjamë të fshehur , që është ai
  dhjam që nuk mund të shihet direkt me sy (për shembull
  është e vështirë të shikohet se sa dhjam ka në djath që
  mund të përmbaj nga 10% deri në 80% yndyrë).

        Mr Nevruz Zogu
Prandaj është mirë që të lexohet përbërja sa
  yndyrë ka në produktin ushqyes përkatës.
Ushqimi i përpunuar industrialisht nuk është
  më i keq se ushqimi i gatuar në shtëpi, por
  duhet pasur parasysh që dhjami është më i
  lirë se mishi dhe prandaj për prodhuesit
  është me interes që të shkëmbejnë pjesë të
  mishit me dhjam.

      Mr Nevruz Zogu
Midis të tjerave është shumë e pashëndetshme
 për enët e gjakut në trup të ekspozohen nga
 shumë yndyra, sepse yndyra mund të
 grumbullohet në muret e enëve të gjakut dhe
 në këtë mënyrë rritet rreziku për bllookimin e
 enëve të gjakut, prej të cilave njeriu mund të
 vdesi.
Ndër të tjerash sasia e madhe e yndyrës në
 ushqim bën që njeriu të peshojë shumë. Njeriu
 është mbipeshë kur merr më shumë energji,
 sesa ka nevojë, sepse trupi e e grumbullon këtë
 energji ekstra në formë dhjami rreth barkut
 ose vende të tjera në trup.
       Mr Nevruz Zogu
   Vitaminat dhe mineralet janë lëndë që duhet ti
    marrë trupi nga ushqimi që ne hamë. Mund të
    përdoren vitamina ose minerale në formë të
    pilulave, por nëse ju hani ushqime të
    shëndetshme dhe të ndryshme gjatë gjithë vitit,
    nuk është e nevojshme.
   Vitaminat janë lëndë të vogla organike, që ne
    duhet ti marrim në doza shumë të vogla. Ato
    janë të rëndësishme për shumë funksione në
    trup, midis të tjerash, metabolizmin

         Mr Nevruz Zogu
Ne nuk mund të prodhojmë vetë vitamina në
 trup, prandaj duhet ti marrim ato nëpërmjet
 ushqimit. Vitaminat ndahen në ato që
 shkrihen në ujë si (Vitamina-B dhe
 Vitamina-C) dhe ato që shkrihen në yndyrna
 si (Vitamina-D, Vitamina-E dhe
Vitamina-K). Mineralet janë lëndë bazë që
 janë me rëndësi jetësore për ne

      Mr Nevruz Zogu
Ashtu si vitaminat dhe mineralet ne i marrim nga
  ushqimi që hamë, sepse ato nuk krijohen në
  trupin tonë.
Minerale janë për shembull natriumi, kaliumi,
  kalciumi, magneziumi, hekuri, jodi, mangani,
  bakri, zinku, kromi, fluori, seleni, dhe siliciumi.
Është e vështirë për të përcaktuar nëse ne
  marrim mjaftueshëm vitamina dhe minerale.
Në qoftë se dyshon që nuk i merr mjaftueshëm
  me anë të ushqimit është mirë të kërkosh të
  bësh një vizitë te mjeku i familjes.

       Mr Nevruz Zogu
                 Mr.Nevruz Zogu
Mr Nevruz Zogu

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:1879
posted:9/15/2011
language:Albanian
pages:90