Docstoc

03

Document Sample
03 Powered By Docstoc
					                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu



                                                                 T.C.

                                                 ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI

                                           ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ




KYOTO PROTOKOLÜ ESNEKLİK MEKANİZMALARI VE DİĞER
    ULUSLARARASI EMİSYON TİCARETİ SİSTEMLERİ
                ÖZEL İHTİSAS KOMİSYONU RAPORU




                                            Aralık, 2008




                                                                                                                   1
                                    “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
           13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


    Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Karbon Ticareti Sistemleri
                               Özel htisas Komisyonu1 Raporu

    Ç NDEK LER


I. MEVCUT DURUM                                                                                           3
         I.1 Giri4                                                                                        3

         I.2 Uluslararas Çabalar                                                                          4

                  I.2.1 Sözle4me ve Kyoto Protokolü                                                       4

                  I.2.2 2012-Sonras Dönem                                                                 12

         I.3. Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar                                                       16

II. KARBON T CARET                                                                                        19

         II.1 Karbon Piyasas ve Ulusal Uygulamalar                                                        19

         II.2 Uluslararas Uygulamalar                                                                     21

         II.3 Avrupa Birli i Emisyon Ticareti Sistemi                                                     25

III. GÖNÜLLÜ KARBON P YASALARI                                                                            27

         III.1 Uluslararas 14leyi4                                                                        27

         III.2 Proje Geli4im Süreci                                                                       34

         III.3 Türkiye’deki Uygulamalar                                                                   37

IV. SONUÇ VE ÖNER LER                                                                                     41




EKLER
EK-I:
Kyoto Protokolü, Esneklik Mekanizmalar ve Karbon Ticareti alan nda Takip edilmesi / bulundurulmas
önerilen yay nlar
EK-II:
Kyoto Protokolü, Esneklik Mekanizmalar ve Karbon Ticareti alan nda Kat l m sa lanmas n n yararl
olaca dü4ünülen etkinlikler listesi
EK-III:
Kyoto Protokolü, Esneklik Mekanizmalar ve Karbon Ticareti alan nda Sektörel veritaban nda bulunmas
gereken ki4i/kurum bilgileri
EK-IV:
Örnek Proje Referans Emisyon Faktör Hesaplamalar


1
  13.5.2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl n n oluruyla olu4turulan komisyonda:
Dr.O uz CAN (Ba4kan), Yunus ARIKAN (Ba4kan Yard mc s ), Yrd. Doç. Dr. Etem KARAKAYA (üye), Haluk SAYAR (üye) yer
alm 4t r. Komisyonun sekretarya çal 4malar Çevre Yönetimi Genel Müdürlü ü Hava Yönetimi Dairesi personeli (Recep IAH1N
(Genel Müdür Yard mc s ), Dr. Mustafa IAH1N (Daire Ba4kan ), Fulya SOMUNKIRANOJLU (Iube Müdürü), Evren TÜRKMENOJLU
(Mühendis), Mehrali ECER (Mühendis), Tu ba 1ÇMEL1 (Mühendis), Emre USTA (Mühendis)) taraf ndan yürütülmü4tür .

                                                                                                                          2
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


I. MEVCUT DURUM

I.1 Giri8

    klim de i8ikli i, “nedeni ne olursa olsun iklimin ortalama durumunda ve/ya da de i4kenli inde onlarca y l
ya da daha uzun süre boyunca gerçekle4en de i4iklikler” biçiminde tan mlanmaktad r. Günümüzde sözü edilen
küresel iklim de i8ikli i ise, fosil yak tlar n yak lmas , arazi kullan m de i4iklikleri, ormans zla4t rma ve
sanayi süreçleri gibi insan etkinlikleriyle atmosfere sal nan sera gaz birikimlerindeki h zl art 4 n do al sera
etkisini kuvvetlendirmesi sonucunda Yerküre’nin ortalama yüzey s cakl klar ndaki art 4 ve iklimde olu4an
de i4iklikleri ifade etmektedir.2

Hükümetleraras 1klim De i4ikli i Paneli - IPCC'nin 2007 y l nda yay mlanan Dördüncü De erlendirme
Raporu'na göre, küresel s nma art k tart 4mas z bir gerçektir ve bunun önemli bir bölümünden büyük bir
                                                                                                                 o
olas l kla insano lu sorumludur. Küresel ortalama yüzey s cakl                         son yüzy lda 0.74          C yükselmi4tir.
S cakl klardaki art 4a ba l olarak, hidrolojik döngünün de i4mesi, kara ve deniz buzullar n n erimesi, kar ve
buz örtüsünün alansal daralmas , deniz seviyesinin yükselmesi, 4iddetli hava olaylar n n s kl                    n n ve 4iddetinin
artmas , kurakl k, çölle4me, salg n hastal klar n ve zararl lar n artmas gibi, dünya ölçe inde sosyoekonomik
sektörleri, ekolojik sistemleri ve insan ya4am n do rudan ya da dolayl olarak etkileyecek önemli sonuçlar n
                              3
olaca     öngörülmektedir.



1klim de i4ikli i ile mücadele           ekonomiler üzerinde farkl yönlerden f rsat ve tehditleri içermektedir.
Uluslararas kamuoyunun bir arada hareket etmesi halinde sera gazlar n azaltma çabas n n ekonomik
bedelinin üstesinden gelinebilecek seviyelerde kalabilece i tahmin edilmektedir. 1klim De i4ikli inin ekonomi
üzerine olan etkilerinin incelendi i STERN Raporunda hiçbir önlem al nmad                          takdirde, iklim de i4ikli inin
özellikle çevre, g da, su ve sa l k üzerine olumsuz etkilerinin ekonomiye olan yans mas n n geli4mekte olan
ülkelerde daha büyük olaca         ifade edilmektedir. 1klim de i4ikli inin getirece i ilave maliyetlerin Gayri safi yurt
içi hâs lan n % 20’sine ula4mas beklenmektedir. Di er yandan raporda, 1klim de i4ikli i etkilerinin azalt m na
yönelik yap lacak sera gazlar n n azalt m çal 4malar maliyetlerinin etkisi ise GSY1H’n n %1’i ile s n rl
olabilece i ifade edilmektedir.

1klimdeki de i4imlerin gözle görünür hale gelmesi ve bu de i4imlerin insan kaynakl faaliyetler sonucu ortaya
ç kt    n destekleyen bilimsel çal 4malar n artmas sonucunda ülkeler 1992 y l nda Rio Dünya Zirvesi olarak
an lan toplant da bir araya gelip Birle4mi4 Milletler 1klim De i4ikli i Çerçeve Sözle4mesini haz rlam 4lard r. 1997
y l nda Sözle4me’nin Kyoto Protokolü haz rlanm 4 ve Sözle4me’nin Ek-1 listesinde bulunan ülkelere say sal sera
gaz azalt m yükümlülükleri getirilmi4tir. Kyoto Protokolü resmiyet kazanmas için gerekli 4artlar sa layarak 16
Iubat 2005 y l nda yürürlü e girmi4tir.

Geli4mi4 ülkeler, say salla4t r lm 4 sera gaz azalt m ve s n rlama hedeflerine ula4malar n kolayla4t rmak ve
emisyonlar n azalt c uygulamalar n daha dü4ük maliyet ile gerçekle4tirmeleri için Protokol’de proje ve piyasa

2
    www.unfccc.int ,
3
    IPCC, 2007, 4th Assessment Report: Climate Change Mitigation, 2007,

                                                                                                                                    3
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


temelli esneklik mekanizmalar tan mlanm 4t r. Ülkeler ulusal sera gaz emisyonu azalt m önlemlerinin (Enerji
verimlili i, yenilenebilir enerjiye geçi4 gibi…) yetersiz veya ekonomik olarak uygulanabilir olmad                   durumlarda
bu mekanizmalara ba4vurmaktad rlar.

Küresel s nmaya neden olan sera gaz emisyonlar n n azalt lmas n n zorunlulu u anla4 ld                         nda, bu gazlar n
azalt lmas nda piyasa mekanizmas n n önemli bir rol oynayabilece i görü4ü önem kazanm 4t r. Bu ba lamda,
piyasa kurallar na göre çal 4acak bir karbon piyasas ve ticarete konu olan karbondioksitin bir fiyat n n olmas
emisyonlar azaltmada önemli bir enstrüman olarak görülmektedir. Teoriye göre, karbon piyasas emisyonlar
azaltmak için mevcut kaynaklar n en ucuz maliyetle kanalize edilmesini sa lamaktad r (Saruc ve Karakaya,
2008). Bu anlamda, belirlenen limitten fazla emisyon salanlar cezaland r l rken, daha az salanlar ise
ödüllendirilmektedir.4 Ayr ca kirletme birimlerini mülkiyet hakk na dönü4türerek ve bu birimlere bir fiyat
vererek karbonun tüm dünyada ticaretinin yap lmas n mümkün k lar. Bu sayede, düzgün i4leyen bir karbon
piyasas i4letmelerin daha az sera gaz emisyonu salmas n te4vik ederek temiz teknolojiyi kullanmaya
yönlendirir ve di er i4letmelere göre avantaj sa lar (UNFCCC, 2007).

I.2 Uluslararas Çabalar

I.2.1 Sözle8me ve Kyoto Protokolü

1972 y l nda Stockholm’de gerçekle4tirilen Uluslararas 1nsan Çevresi Konferans , çevre sorunlar n n s n ra4an
niteli i nedeniyle, çözümlerinin de uluslararas i4birli i içerisinde ele al nmas gereklili ini ortaya koymas
aç s ndan önemli bir dönüm noktas olmu4tur. Ayn y l kurulan Birle4mi4 Milletler Çevre Program (UNEP), çevre
alan nda pek çok i4birli inin ba4lat lmas için önemli bir kurumsal zemin olu4turmu4tur. UNEP’in olu4umu,
tehlike alt ndaki türlerin korunmas na yönelik CITES Sözle4mesi, deniz kirlili ine kar4 MARPOL, uzun menzilli
hava kirli i, Akdeniz Eylem Plan , ozon tabakas n n inceltilmesine yönelik Viyana Sözle4mesi ve Montreal
Protokolü gibi uluslararas alanda pek çok önemli ve somut i4birliklerinin olu4umunun önünü açm 4t r.

Birle4mi4 Milletler Çevre program – UNEP ve Dünya Meteoroloji Oganizasyonunun- WMO olu4turdu u uluslar
aras bilimsel bir kurum olan; Hükümetler aras 1klim De i4ikli i Paneli -IPCC- International Panel on Climate
Change’ iklim de i4ikli i konusunda karar vericilerin ihtiyaç duydu u objektif bilgi kayna n te4kil etmek üzere
1988 y l nda kurulmu4tur. IPCC iklim de i4ikli inin nedenlerini, iklim de i4ikli inin çevresel, sosyo-ekonomik
sonuçlar n , uyum-adaptasyon ve azalt m/sava4 m-mitigasyon seçeneklerini ara4t rarak de erlendirme raporlar
halinde yay nlamaktad r.5

“Atmosferdeki sera gaz birikimlerini, iklim sistemi üzerindeki tehlikeli insan kaynakl etkiyi önleyecek bir
düzeyde durdurmay ba4armay ” hedefleyen Birle4mi4 Milletler 1klim De i4ikli i Çerçeve Sözle4mesi (BM1DÇS)
1992 y l nda Rio’da gerçekle4tirilen Yeryüzü Zirvesi’nde Çölle4me ile Mücadele Sözle4mesi ve Biyolojik Çe4itlilik
Sözle4mesi ile beraber imzaya aç lan Rio Sözle4meleri’nin üçüncüsüdür.

Bununla beraber, 1994 y l nda yürürlü e giren BM1DÇS’nin, gerek insan kaynakl iklim de i4ikli ini olu4turan
sera gazlar n n enerji, sanayi, ula4t rma, tar m, at k, ormanc l k ve arazi kullan m alanlar nda ortaya ç kmas ve

4
    www.pointcarbon.com
5
    www.ipcc.ch

                                                                                                                                  4
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


buna kar4 çözümlerin de yine bu alanlarda geli4tirilecek radikal dönü4ümlere ba l olmas gerekse her geçen
gün s kla4an, 4iddetlenen ve etkileri artan iklime ba l do a olaylar nedeniyle, di erleri ile kar4 la4t r ld                    nda,
ad ndan en çok söz ettiren uluslararas çevre sözle4mesi oldu u gözlemlenmektedir.

Kyoto Protokolü ise, iklim de i4ikli i ile sava4 m konusunda at lacak ad mlar n etkinle4tirilmesi yönündeki ilk
ad m olarak, 1997 y l nda kabul edilmi4 ve 2005 y l nda yürürlü e girmi4tir. Protokol’de belirlenen hedeflere
ula4mak için piyasa ekonomisi ilkelerine göre geli4tirilen esneklik Mekanizmalar                              ve yükümlülüklere
uyulmamas         halinde   geli4tirilen    yapt r mlar     sistemi,    Kyoto     Protokolü’nü       di er    uluslararas      çevre
sözle4melerinden farkl k lan en önemli özellikler aras nda say lmaktad r.

      1klim De i4ikli i-Küresel s nma hipotezi 1760 y l nda Horace Benedict de Saussure’s heliotermometre
arac l    yla, sera etkisini canland ran ilk deneyi gerçekle4tirdi ve ilk olarak-yüz seksen y l önce-1827 y l nda
Fourier taraf ndan ortaya konulmu4tur. 1896 y l nda Arhenius atmosferdeki karbondioksit birikiminin %40’a
varan oranda de i4mesinin buzul ça n n ba4lay 4 ya da biti4ini sa layabiliece ini iddia etti. Dünya Meteoroloji
Örgütü verilerine göre, ölçüme dayal s cakl k gözlemlerinin ba4lad                   1861 y l ndan beri ya4anan s ras yla en
s cak y llar 2005, 1998, 2002, 2003 ve 2004 olarak kaydedilmi4tir. Buna ra men uluslararas alanda kaydedilen
ilerlemelerin, sadece son 25-30 y ll k döneme yo unla4mas önemli bir ayr nt olarak ortaya ç kmaktad r. Ba4ta
CO2 olmak üzere hemen hemen pek çok sera gaz n n gerek insan sa l                        gerek ekosistem için do rudan akut
ve toksik bir etki yaratmamalar nedeniyle “atmosferik kirletici gazlar” aras nda de erlendirilmemeleri, sürecin
                                                                                                                   6
bu kadar a r ve zorlu müzakerelerle ilerlemesinin en büyük nedenleri aras nda yer almaktad r.

Bu çerçevede, ço unlukla Hükümetleraras 1klim De i4ikli i Paneli’nin (IPCC) yay nlad                                De erlendirme
Raporlar , uluslararas alandaki siyasi uzla4ma ve anla4malar n da zeminini olu4turmu4tur. Bu süreçteki tek
istisna, 2001 y l nda yay nlanan 3. De erlendirme Raporu (TAR) kapsam nda ya4anm 4, Kyoto Protokolü’nün
yürürlü e girmesi sürecinde uluslararas müzakerelerdeki gecikmeler nedeniyle, bu raporun ard ndan yeni bir
siyasi uzla4ma belgesi ortaya konulamam 4t r. Benzer bir sonuçla bir daha kar4 la4 lmamas için hem 4.
De erlendirme Raporu di erleriyle kar4 la4t r ld           nda daha uzun bir sürede ve biraz gecikmeyle tamamlanm 4
hem de raporla beraber siyasi anla4ma zemininin olgunla4t r lmas için çabalar yo unla4t r lm 4t r.

                         Çizelge.1 – Uluslararas iklim de i4ikli i rejiminin müzakere süreçleri

                                                Süreç
      Dönem                                                                                        Sonuç
                           Bilimsel                            Siyasi
                             IPCC                                                         Birle4mi4 Milletler 1klim
                                                   Hükümetleraras Müzakere
                       1. De erlendirme                                                     De i4ikli i Çerçeve
     1990/1992                                            Komitesi
                            Raporu                                                              Sözle4mesi
                                                        (INC-1990)
                          (FAR-1990)                                                        (BM DÇS - 1992)
                             IPCC
                                                      Berlin Buyru u Geçici
                       2. De erlendirme                                                       Kyoto Protokolü
     1995/1997                                           Çal 4ma Grubu
                            Raporu                                                             (KP - 1997)
                                                        (AWBM - 1995)
                         (SAR - 1995)
     2007/2009               IPCC                    1. Hat: Bali Eylem Plan               2012 Sonras 1klim

6
    TPI, Technology Partnership Initiative, Jan.2006 Issue 48



                                                                                                                                    5
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                     4. De erlendirme                 (BM1DÇS -2007)                  De i4ikli i Rejimi için Yeni
                          Raporu                 2. Hat: AWG ve 2. Gözden               Uluslararas Anla4ma
                       (AR4 - 2007)                  Geçirme (KP-2005)                  (Kopenhag - 2009)


Sanayile4mi4 ülkelerin sera gaz sal mlar na ait ilk resmi verilerin bile, ancak 1996 y l ndan itibaren kamuoyuna
aç klanmas ve do rulanmaya ba4lamas , insan kaynakl sera gazlar n n sal mlar nda sektörler ve ülkeler
düzeyinde say sal verilerin ortaya ç kmas n n da uzun bir zamana yay lmas na neden olmu4tur.

1992 y l itibar ile, insan kaynakl sera gaz sal mlar ile küresel iklim de i4ikli i aras ndaki ili4kiyi net olarak
ortaya koyan bilimsel verilerde hükümetleraras düzeyde uluslararas bir uzla4man n sa lanamamas , insan
kaynakl sera gaz sal mlar n n azalt lmas kapsam nda yükümlülüklerin ve buna ba l yapt r mlar n somut
olarak tan mlanmas konusunda da bir belirsizli in ortaya ç kmas na neden olmu4tur.

Bu belirsizlikler nedeniyle, BM1DÇS metninde, azalt lmas gereken sera gazlar n n adlar dahi yer almam 4 ve
böylelikle küresel sal mlardan hangi ülkelerin ne kadar sorumlu olduklar somut olarak vurgulanmam 4t r.
Bunun yerine, insan kaynakl sera gaz sal mlar n n, özellikle fosil yak tlar n a4 r h zl tüketilmesi ve orman
alanlar n n h zl bir 4ekilde bozulmas nedeniyle ortaya ç kt            konusunda genel bir uzla4ma ifade edilmi4tir.

Bu genel uzla4man n sonucunda, BM1DÇS kapsam nda, insan kaynakl sera gazlar n n sal mlar nda tarihsel
sorumlulu a sahip olan ülkeler için sanayile4me düzeyi, olu4turulan i4leyi4in gerektirdi i finansal sorumluluk
için geli4mi4lik ve zenginlik düzeyi gibi mu lak ve resmi olmayan kriterler geli4tirilmi4tir.

1990’lu y llar n ba4 nda uluslararas alanda ya4anan siyasi rejim de i4iklikler de, gayr resmi olarak, BM1DÇS
kapsam ndaki ülkelerin s n fland r lmas nda dikkate al nan di er önemli bir etken olmu4tur.

Böylelikle, BM1DÇS kapsam nda ülkeler, geli4mi4lik ve sorumluluk parametrelerinin net bir 4ekilde ortaya
konulmas yerine, “zenginler klubü” olarak adland r lan Ekonomik Kalk nma ve 14birli i Örgütü (OECD) üyesi
olmalar ve eski Do u Bloku’nun Orta ve Do u Avrupa’l üyeleri olmalar na göre, ekonomik ve tarihsel aç dan
sorumlu ülkeler olarak tan mlanm 4, bu kapsama girmeyen ülkeler ise, hiçbir geli4mi4lik tan mlamas
yap lmadan tek bir çat alt na al nm 4t r.

1997 tarihli Kyoto Protokolü’nde de, geli4mi4lik ve tarihsel sorumluluk düzeyi için bir tan mlama geli4tirmek
yerine BM1DÇS kapsam ndaki grupland rmaya sad k kal nm 4, hatta azalt m kapsam na al nan sektörlere
s n rlama getirilmi4 ve azalt m yükümlülükleri mutlak de erler olarak de il, 1990 y l n n oranlar olarak ifade
edilmi4tir.

Oysaki sal mlar n uluslararas i4birli i ile azalt lmas gibi benzer bir kapsam ve hedef içeren ve çok daha eski bir
uluslararas anla4ma olan Ozon Tabakas n n Korunmas na Yönelik Viyana Sözle4mesi ve onun Montreal
Protokolü, BM1DÇS ve Kyoto Protokolü’nden farkl olarak, ozon tabakas na verilen zarar için s n r sal m de er
belirtilmi4 ve bu kapsamda hangi ülkelerin sorumlu, hangi ülkelerin ise geli4mekte olan ülke olarak
de erlendirildi i net olarak ifade edilmi4tir.

BM1DÇS ve Kyoto Protokolü’nde ülkelerin tan mlamalar Çizelge 2’de, BM1DÇS’ye taraf olan ülkelerin resmi
yükümlülükleri ise Çizelge 3’de özetlenmektedir.


                                                                                                                                  6
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




                      Çizelge.2 – BM1DÇS ve Kyoto Protokolü’nde resmi ülke s n fland rmalar

 Belge       sim     Tan m                        Taraflar                                       Temel Konu
                                                  • 15 Üyeli Avrupa Birli i
                                                                                                 Tarihsel
                     Geli4mi4 Ülkeler ve          • 1990 tarihinde OECD üyesi olan
                                                                                                 Sorumluluk
            Ek-I     Ek-I’de yer alan                ve AB D 4 nda Kalan Ülkeler
                                                                                                 (Sanayile4mi4
                     Di er Taraflar               • Orta ve Do u Avrupa ülkeleri
BM1DÇS                                                                                           Ülkeler)
                                                     (Rusya ve Ukrayna Dahil)
                     Geli4mi4 Ülkeler ve          • 15 Üyeli Avrupa Birli i
                                                                                                 Mali Sorumluluk
            Ek-II    Ek-II’deki di er             • 1990 tarihinde OECD üyesi olan
                                                                                                 (Zengin Ülkeler)
                     Geli4mi4 Taraflar               ve AB D 4 nda Kalan Ülkeler
                     Say salla4t r lm 4           Türkiye ve Belarus d 4 ndaki                   Kyoto
                     Emisyon Azalt m              BM1DÇS Ek-I Listesi                            Protokolü’nün 1.
                     S n rlama ya da              (Türkiye ve Belarus KP’nin kabul               Döneminde sera
                     Azalt m Yükümlülü ü          edildi i tarihte BM1DÇS’ye taraf               gaz emisyonlar n
KP          Ek-B
                     (2008-2012                   de illerdi. Belarus, 2006 y l nda              azaltma ya da
                     aras ndaki sal mlar n        al nan 10/CMP2 numaral kararla Ek-             s n rlama
                     1990 y l na göre             B Listesine dahil edildi ancak bu              yükümlülü ü olan
                     %si)                         karar henüz yürürlü e girmedi.)                ülkeler


                                     Çizelge.3 – BM1DÇS taraflar n n yükümlülükleri
Ülkelerin
                       Yükümlülükler
Tan m
                       - 1klim de i4ikli i ile sava4 m ve etkilere uyum konusunda progamlar geli4tirmek
Tüm Taraflar
                       - Teknoloji transferi, biyolojik e4itlili in korunmas ve sürdürülebilir kullan m ,
(Madde 4.1)
                         ara4t rma ve e itim alanlar nda i4birli i yapmak
Ek-II Ülkeleri         - Geli4mekte olan ülkelere sava4 m ve uyum konular nda mali ve teknik destek
(Madde 4.3, 4.5)         sa lamak
                       - Sera gazlar envanterlerini her y l ve daha ayr nt l verilerle düzenli olarak
                         sunmak
                       - Ulusal politikalar hakk nda bilgi ve izlenen politika ve önlemlerin etkisini
Ek-I Ülkeleri            de erlendiren Ulusal Bildirim raporlar n daha s k ve ayr nt l olarak sunmak
(Madde 4.2)            - 1klim de i4ikli i ile sava4 mda izlenecek politika ve önlemler için öncü rol
                         oynamak
                       - Sera gazlar sal mlar n , gönüllülük temelinde, “bireysel ya da ortak olarak”
                         2000 y l itibar ile 1990 düzeyine çekmek
                       - Ulusal Bildirimlerini, Taraf olmalar n izleyen ilk 3 y l içinde, daha sonra uygun
Ek-I D 4                 olduklar nda sunmak,
(Madde 4.6, 4.10)      - Sa lanan desteklerle paralel olarak sava4 m ve uyum konusunda çaba
                         göstermek


BM1DÇS’nin 1994 y l nda yürürlü e girmesi ve 1995 y l nda yay nlanan IPCC 2. De erlendirme Raporu’nda
insan kaynakl iklim de i4ikli inin daha güçlü verilerle ortaya konulmas , sera gazlar n n sal mlar nda tarihi
sorumluluk ta4 yan ülkelerin (Sözle4me Ek-I Ülkeleri) Sözle4me’de iyi niyet temelinde kalan yükümlülüklerinin,
daha somut ve etkin bir 4ekilde yerine getirilmesine yönelik çabalar n yo unla4mas na neden olmu4tur.

Böylece, 1. Taraflar Konferans ’nda olu4turulan Berlin Buyru u Geçici Çal 4ma Grubu (AGBM), 2 y ll k yo un
müzakereler sonunda Protokol metnini ortaya ç karm 4 ve Protokol Kyoto’da gerçekle4tirilen 3. Taraflar
Konferans ’nda kabul edilerek imzaya aç lm 4t r. Kyoto Protokolü kapsam nda her ne kadar daha kapsaml


                                                                                                                                   7
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


yükümlülükler belirlense de, bunlar n ayr nt lar ve i4leyi4i aradan geçen 4 y l boyunca devam eden ve zaman
zaman kesilme noktas na gelen müzakereler sonucunda 2001 y l nda Marake4’te toplanan 7. Taraflar
Konferans ’nda belirlenmi4tir.

Kyoto Protokolü kapsam nda sera gazlar ve sektörlerin daha ayr nt l tan mlanmas yla, ilk yükümlülük dönemi
olan 2008-2012 y llar aras nda Ek-I ülkelerinin sera gaz emisyonlar n n 1990 y l seviyesinin toplamda %5.2
alt na çekilmesi hedefi ortaya konulmu4tur. Bu ülkelerin 1990 y l ndaki tür gazlar itibar yla emisyon miktarlar
2006 y l nda sunulan son envanterlerine ve raporlar na dayanarak kesinle4tirilmektedir.

Ancak bu hedefin kendisi kadar, bu hedefin nas l belirlendi i de oldukça önemli bir ayr nt d r. Protokol’ün Ek-B
Listesinde yer alan emisyon azaltma ya da s n rlama hedefleri, beklenildi i ya da zannedildi i gibi, Ek-B
Listesi’nde yer alan tüm ülkeler için ortak bir emisyon azalt m yükümlülü ünün belirlenip, daha sonra bu
yükümlülü ün ülkeler aras nda e4it ya da adil payla4 m olarak ortaya ç kmam 4t r.

“Yukar dan a4a ” ya da “tümden gelim” olarak adland r labilecek bu yöntem yerine, “a4a dan yukar ” ya da
“tümevar m” olarak tan mlanabilecek bir yöntem izlenmi4tir. Bu yöntemde, Sözle4me’nin Ek-I Listesinde yer
alan her Taraf ülke, kendisi için bir emisyon azalt m hedefi öngörmü4, daha sonra bu hedefler, Sözle4me’ye
taraf olan bütün ülkelerin kat ld      müzakere sürecinde, kar4 l kl ikna ve pazarl klar sonucunda üzerinde ortak
bir noktada uzla4 lm 4t r.

Dolay s yla, Ek-B ülkelerinin toplam %5.2 oran ndaki sera gaz azalt m hedefi, Ek-I Listesinde yer alan her
Taraf ülkenin kendi inisiyatifiyle karar verdi i ya da ikna oldu u tekil emisyon azalt m ya da s n rlama
hedeflerinin, eklenmi4 toplam olarak ortaya ç km 4t r. Bu nedenle, Kyoto Protokolü’nün Ek-B Listesi, bilimsel
veriler ve gerekler temel al narak de il, Ek-I Ülkelerinin sera gaz sal mlar n n azalt lmas yükümlülüklerinin
acilen hayata geçirilmesine yönünde uluslararas toplumun beklentilerinin bir an önce kar4 lanmas na yönelik,
somut ve ilk ad m olarak, siyasi müzakerelerle belirlenmi4tir. BM1DÇS ve Kyoto Protokolü’nün çe4itli aç lardan
kar4 la4t r lmas Çizelge 4’te, her iki sürecin i4leyi4inde etkin olan yap lar Çizelge 5’de özetlenmektedir.




                                                                                                                                  8
                                          “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                 13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                           Çizelge.4 – BM1DÇS ve Kyoto Protokolü’nün kar4 la4t r lmas
                 BM DÇS                                          KYOTO PROTOKOLÜ
                                            Sadece 1. Dönemi (2008-2012) için yükümlülükler tan ml .
                                            2005 y l ndan itibaren 2012-sonras dönem için (süre,
Tüm iklim görü4melerinin temel metni.
                                            yükümlülük oranlar , ülkeler) yeni görü4meler ba4layacak, bu
                                            amaçla yeni ittifaklar kurulabilecektir.
                                            Yürürlü e girmesi için, 55 ülkenin Taraf olmas ve bu
Yürürlü e girmesi için 50 ülkenin Taraf
                                            ülkelerin toplam sal mlar n n da, Ek-I Ülkelerinin toplam
olmas yeterli.
                                            sal mlar n n %55’ini a4mas gerekli
                                            Protokol kapsam nda azalt lmas hedeflenen gazlar (CO2,
Sera gazlar tan mlanmamaktad r.
                                            CH4, N2O, PFC, HFC, SF6) Ek-A Listesinde belirtilmi4tir.
                                            Sal mlar n s n rland r lmas kapsam nda ele al nacak alt
Sadece ana sektörler (enerji, sanayi,
                                            sektörler tan mlanm 4t r. (Ek-A) Dolay s yla baz alt sektörler
ula4t rma, tar m, at k, ormanc l k)
                                            kapsam d 4 na al nm 4t r (Ör. Uluslararas sivil havac l ktan
belirlenmi4tir.
                                            kaynaklanan sal mlar)
Ek-I Ülkeleri için sadece 2000 y l hedefi 1. Dönemde (2008-2012), her bir Ek-I ülkesinin say sal sera
(niyet düzeyinde) var.                      gaz emisyon azalt m hedefi Ek-B Listesinde belirtilmi4tir.
Listelerin olu4umu için sadece OECD
                                            Müzakereler sonucunda, Ek-I Listesindeki her ülke, Ek-B
üyeli i ve sanayile4mi4lik dereces esas
                                            Listesinde kendisi için farkl bir yükümlülük belirlemi4tir.
al n yor.
                                            Hedeflerin tutmamas halinde sonraki dönemler için
Yapt r m gücü zay f.
                                            yükümlülükler a rla4t r l yor.
Esneklik kurallar sadece belli ülkeler      Tüm Taraf ülkeler, kurallar na uymak kayd yla, Esneklik
(Geçi4 Ekonomisi Ülkeleri) için geçerli.    Mekanizmalar na (CDM, JI, ET) kat labilir.
Taraflar Konferans ’nda kabul edilen bir
                                            De i4ikli in yürürlü e girebilmesi için Taraf ülkelerin ¾’ünün
de i4iklik, ülkeler 6 ay içerisinde itiraz
                                            onay belgeleri gerekir.
etmezse yürürlü e girer.
                                            Uyum konusu, CDM gelirleriyle olu4turulacak bir fon d 4 nda,
Uyum konusu s n rl da olsa dile getirilir.
                                            ele al nmaz.
Ek-I D 4 ülkelerin yükümlülükleri           Ek-I D 4 ülkeler için yeni hiçbir yükümlülük getirmez, onlara
tan mlan r.                                 CDM projelerine evsahipli i hakk tan r.
Karar alma ve uygulama organlar var.        Ek olarak, yapt r m gücüne sahip Uygunluk Komitesi var.




                                                                                                                                9
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                    Çizelge.5 – BM1DÇS ve Kyoto Protokolü süreçlerinde etkin olan yap lar
Kapsam      Yap                   Temel 8levi
                                  Sözle4me çerçevesindeki en üst karar organ d r. Her y l toplanarak
            Taraflar              Sözle4me’nin uygulanmas n de erlendirir, Sözle4me kurallar n daha
            Konferans             ileriye ta4 yacak kararlar al r ve önemli yeni yükümlülüklere yönelik
            (COP)                 görü4meleri yürütür. 1ki yard mc organ ise COP haz rl klar n yürütmek
                                  amac yla y lda en az iki kez toplan r.
            Bilimsel ve           Bilim, teknoloji ve yöntemle ilgili konularda COP için dan 4manl k görevini
            Teknolojik            yürütür. Ülke bildirimleri ve emisyon envanteri standartlar n n
            Dan 4ma               geli4tirilmesine yönelik yönlendirmeleri yapmak da yine bu organ n
            Yard mc Organ         görevidir.
            (SBSTA)
            Yürütme               Sözle4me’nin uygulanmas na ili4kin de erlendirme ve inceleme
            Yard mc Organ         çal 4malar na yard mc olur. Ayr ca finansal ve idari i4lerle de ilgilenir.
            (SBI)
                                  Uluslararas kamu görevlilerinden olu4ur. Ba4ta COP, yard mc organlar ve
                                  bunlar n bürolar olmak üzere iklim de i4ikli i sürecinde görev yapan
                                  bütün kurumlar desteklemek amac yla Sözle4me organlar n n
            Sekretarya
                                  toplant lar na ili4kin pratik düzenlemeleri yapar, Taraflar n yükümlülüklerini
                                  yerine getirmelerinde yard mc olur, veri ve bilgi toplay p da t r ve ilgili
                                  di er uluslararas kurulu4larla görü4melerde bulunur.
BM1DÇS
                                  GEF, 1991 y l nda, çevreyle ilgili olarak küresel yararlar sa layacak
                                  projeler için geli4mekte olan ülkelere finansman sa lanmas amac yla
                                  uygulay c kurulu4lar olarak Dünya Bankas , UNEP ve UNDP taraf ndan
                                  kurulmu4tur. Bu kapsamda sadece iklim de i4ikli iyle ilgili projeler de il,
                                  ayn zamanda biyolojik çe4itlilik, ozon tabakas n n korunmas ve
            Küresel Çevre
                                  uluslararas sularla ilgili projeler de desteklenmektedir. GEF halen
            Fonu (GEF)
                                  Sözle4me’nin finansal mekanizmalar n i4letmektedir. Bu çerçevede,
            (özerk kurum)
                                  geli4mekte olan ülkelere hibe ya da kredi biçiminde kaynak
                                  aktar lmaktad r. COP, iklim de i4ikli i politikalar , program öncelikleri ve
                                  finansmandan yararland rma ölçütleri ile ilgili konularda GEF için sürekli
                                  rehberlik sa larken, GEF de iklim de i4ikli i alan ndaki çal 4malar n her y l
                                  düzenli olarak COP toplant lar nda sunar.
                                  1klim de i4ikli i konular nda ya4amsal önemde bir bilgi kayna d r. IPCC
            Hükümetleraras        be4 y l ara ile iklim de i4ikli i biliminin durumu ile ilgili kapsaml ilerleme
             1klim                raporlar yay nlar. IPCC ayr ca, COP ya da SBSTA taraf ndan yöneltilecek
            De i4ikli i           talepler üzerine belirli konularda Özel Raporlar ya da Teknik
            Paneli (IPCC)         De erlendirmeler haz rlar. Panelin metodoloji alan ndaki çal 4malar ,
            (özerk kurum)         Taraflar n sera gaz envanterlerinin olu4turulmas için ortak rehberler
                                  haz rlanmas nda önemli bir rol oynam 4t r.
            Taraflar              Sadece Protokol’e Taraf olan ülkelerin hükümet temsilcilerinin yer ald ve
            Toplant s             Protokol ile ilgili her türlü karar n tart 4 larak kabul edildi i karar organ d r.
            COP/MOP
            TKD (CDM) 1cra        Temiz Kalk nma Düzene i projelerinin i4leyi4inden sorumludur.
            Kurulu
            6. Madde              Ortak Yürütme (JI) projelerinin i4leyi4inden sorumludur.
Kyoto       Dan 4ma
Protokolü   Komitesi
            Uygunluk              Bünyesindeki iki birim arac l yla, Taraf ülkelerin Kyoto Protokolü
            Komitesi              yükümlülüklerinin yerine getirilmesi çal 4malar n izler ve denetler.
             Kolayla4t r c l k    Ülkelerin yükümlülüklerinin zaman nda ve tam olarak yerine getirilmesinde
                      Birimi      yard mc olur
                                  Yükümlülüklerini yerine getiremeyen ülkelere yönelik uygulanacak
             Yapt r m Birimi
                                  yapt r mlar belirler




                                                                                                                                10
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


BM1DÇS ve Kyoto Protokolü, her ne kadar resmi kurullarda al nan kararlar do rultusunda ilerlese de, bu
kurullarda al nan kararlar, ülkeler aras nda olu4turulan siyasi ve ekonomik ittifaklar n sonucuna göre
4ekillenmektedir. Ancak bu ittifaklarda, müzakerelerin ba4lad                   1990 y l ndan bu yana oldukça büyük
de i4imler ya4anm 4t r. 1990’l y llarda, Ek-I, Ek-II ve Ek-I D 4 ülkelerde göreceli olarak benzer siyasi
beklentilere sahip homojen gruplar n varl       ndan söz etmek olas yd .

Ancak zaman içerisinde,

    •   Avrupa Birli i’nin siyasi bir aktör olarak ortaya ç karak sera gaz emisyonlar n n azalt lmas için daha
        aktif, güçlü ve kararl politikalar izlemesi,

    •   ABD’nin 2000 y l ndan itibaren Kyoto Protokolü’nü reddeden bir tav r içerisine girmesi,

    •   Rusya Federasyonu’nun 2000’li y llardan daha ba ms z bir politika izlemesi,

    •   Çin, Brezilya, Meksika ve Hindistan’ n Ek-I D 4 Ülkeler aras nda öne ç kmas ,

    •   1klim de i4ikliklerine ba l olarak artan do a olaylar n n yaratt               sonuçlar n küçük ada devletleri ile
        OPEC aras ndaki gerilimi artt rmas ,

    •   Ek-I D 4 Ülkeler aras nda Çin, Brezilya, G. Afrika, Hindistan, G.Kore ve Meksika gibi ileri geli4mekte
        olan ülkelerin say s n n artmas

Günümüzde iklim de i4ikli i müzakerelerinin çok daha karma4 k bir ili4kiler ve dengeler üzerinde ilerlemesine
neden olmu4tur. Bu süreçte ortaya ç kan müzakere gruplar Iekil 1’de özetlenmektedir.




                       Iekil.1 – BM1DÇS ve Kyoto Protokolü’nde siyasi müzakere gruplar

Küresel iklim de i4ikli i sorununun toplumun hemen hemen her katman n                                ilgilendirmesi, BM1DÇS
kapsam ndaki müzakerelerin ba4lang c ndan itibaren sivil toplumun da sürece aktif olarak kat lmas na yol
açm 4t r. Ba4larda sadece çevreciler ve özel sektörün izledi i toplant lar, son dönemlerde çok de i4ik


                                                                                                                                11
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


kesimlerin de kat l m na sahne olmu4tur. BM1DÇS Sekretaryas taraf ndan sa lanan çe4itli süreçlerini seslerini
ve görü4lerini müzakere heyetleriyle payla4ma f rsat                    bulan sivil toplum kurulu4lar              Çizelge 6’da
özetlenmektedir.

                               Çizelge 6 - BM1DÇS Sürecinde sivil toplum kurulu4lar

Hedef Kitle / Temel Grup              E8güdüm                                            Sözcü
                                       Yap s
Çevreci gruplar                    ENGOs                   1klim Eylem A (CAN)
14 dünyas ve özel sektör           BINGOs                  Uluslararas Ticaret Odas (ICC)
Ara4t rma ve ba ms z
                                   RINGOs                  Avrupa Politikalar Çal 4ma merkezi (CEPS)
kurulu4lar
Yerel Yönetimler                   LGMA                    Uluslararas Yerel Çevre 1nisiyatifleri Birli i (ICLEI)
Yerel Topluluklar                  IPO                     Tropik Ormanlar Kabile Halklar Birli i
Örgütlenme süreci devam eden Temel Gruplar: Sendikalar, gençlik kurulu4lar



I.2.2 2012-Sonras Dönem

Kyoto Protokolü, ilk a4amada sadece birinci yükümlülük dönemi olarak 2008-2012 tan mlanm 4, 2012 sonras
dönemdeki i4leyi4in, Protokol’ün 3.9 ve 9. numaral                   maddelerinde tan mlanan müzakere süreçleriyle
belirlenmesi öngörülmü4tür.

Bunun yan nda, ABD’nin, BM1DÇS’ye taraf olmas na ra men, 2000 y l ndan bu yana Kyoto Protokolü’ne ve
Kyoto Protokolü ile ilgili her türlü konuyla ilgili görü4melere kat lmay reddetmesi de, iklim de i4ikli i ile ilgili
uluslararas müzakerelerin, fiilen, BM1DÇS ve Kyoto Protokolü olmak üzere, paralel ama baz farkl l klar n
oldu u iki ayr zeminlerde ilerlemesine yol açm 4t r. 2012 sonras döneme ili4kin temel hukuki çerçeve Çizelge
7’de verilmektedir.

                      Çizelge 7 – 2012 sonras döneme yönelik müzakerelerin hukuki temelleri

Temel        lgili Madde         çerik
Metin       ve Ülkeler

                                14bu Sözle4menin ve Taraflar Konferans n n benimseyebilece i herhangi bir ilgili
            Madde 2 –           yasal belgenin nihai amac , Sözle4menin ilgili hükümlerine göre, atmosferdeki
            BM1DÇS’ye           sera gaz birikimlerini, iklim sistemi üzerindeki tehlikeli insan kaynakl etkiyi
BM1DÇS                          önleyecek bir düzeyde durdurmay ba4armakt r. Böyle bir düzeye ekosistemin
            taraf olan
                                iklim de i4ikli ine do al bir 4ekilde uyum sa lamas na, g da üretiminin zarar
            bütün ülkeler
                                görmeyece i ve ekonomik kalk nman n sürdürülebilir 4ekilde devam na izin
                                verecek bir zaman dahilinde ula4 lmal d r.
                                Ek-I’deki Taraflar n sonraki dönemler için yükümlülükleri, 21. Maddenin 7.
            Madde 3.9 –         Paragraf ndaki 4artlara göre kabul edilecek olan, bu protokoldeki Ek-B’ye ait
            BM1DÇS Ek-          de i4ikliklerle yap lacakt r. Bu Protokoldeki Taraflar n toplanmas n sa layan
            I’de yer alan       Taraflar Bulu4mas , yukar da 1. Paragrafta belirtilen ilk yükümlülük döneminin
Kyoto       tüm ülkeler         bitiminden en az yedi y l (2005) önce bu yükümlülükleri de erlendirmeye
Protokolü                       ba4layacakt r.
                                Bu Protokoldeki Taraflar n toplanmas n sa layan Taraflar Konferans , konu ile
            Madde 9 –
                                ilgili teknik, sosyal ve ekonomik bilgiler gibi iklim de i4ikli i ve etkilerine ait
            Bütün Kyoto
                                mevcut bilimsel bilgi ve de erlendirmelerin 4 nda, bu Protokolü periyodik
            Protokolü
                                olarak gözden geçirecektir. Bu de erlendirmeler, Sözle4medeki ilgili görü4lerle

                                                                                                                                 12
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


             Taraflar           ve özellikle sözle4menin 4. Maddesinin 2(d) paragraf nca ve 7. Maddesinin 2(a)
                                paragraf nca istenenlerle koordineli olacakt r. Bu görü4ler esas al narak, bu
                                Protokoldeki Taraflar n toplanmas n sa layan Taraflar Konferans uygun eylemi
                                gerçekle4tirecektir.
                                1lk de erlendirme, bu Protokoldeki Taraflar n toplanmas n sa layan Taraflar
                                Konferans n n ikinci oturumunda yer alacakt r. Daha sonrakiler düzenli aral klarla
                                ve uygun zamanda yap lacakt r.



Kyoto Protokolü’nün, imzaya aç lmas n n ard ndan geçen 7 y ll k bir süre sonunda yürürlü e girmesi, fiilen,
Kyoto Protokolü’nün uygulanmas n n ba4lamas ile 2012 sonras n kapsayacak ikinci yükümlülük dönemi
müzakerelerinin de bir arada yürümesi zorunlulu unu ortaya ç karm 4t r. Söz konusu zorunluluk, 2005 y l nda
ayn zamanda gerçekle4tirilen BM1DÇS 11. Taraflar Konferans (COP11) ve Kyoto Protokolü 1. Taraflar
Bulu4mas (COP/MOP1) görü4melerine damgas n vurmu4tur.

Bu çerçevede, Kyoto Protokolü’nün 3.9 numaral maddesine göre BM1DÇS Ek-I Listesinde yer alan ülkelerin,
2012 sonras dönemdeki yükümlülüklerinin belirlenmesine temel olu4turmas için, bir Geçici Çal 4ma Grubu
(AWG) olu4turulmu4tur. Ancak insan kaynakl sera gaz sal mlar nda en büyük tarihsel sorumlulu u bulunan
ABD’nin, Kyoto Protokolü’ne taraf olmad            için bu grup içerisinde yer alamamas , 2012 sonras dönemdeki
uluslararas iklim de i4ikli i rejiminde ABD’nin tamamen d 4lanmas na sonucuna yol açm 4t r. Bu durum, hem
ABD’nin 2012 sonras dönemde de uluslararas süreçten kopmas n istemeyen ABD içi ve d 4 çevreler hem de
ABD’nin 2012 sonras dönemde mevcut ko4ullardan daha fazla olumsuz bir konuma dü4mesini istemeyen ABD
Federal Yönetimi taraf ndan olumlu kar4 lanmam 4t r.

Bu nedenle, ABD’nin de fiilen 2012 sonras görü4melerde yer alabilmesi için ABD’nin taraf oldu u BMD1ÇS
zemininde bir sürecin olu4turulmas            gereklili i ortaya ç km 4t r. Bu amaçla COP11’de, “Sözle4me’nin
uygulanmas n destekleyerek iklim de i4ikli ini ele almak amac yla uzun vadeli i4birli i eylem program
Görü4mesi/Diyalo u ” ba4l kl bir süreç ba4lat lm 4t r. Bununla beraber, 2008 y l na kadar toplam 4 çal 4tay
arac l   yla gerçekle4tirilecek bu Diyalog sürecinin, “gelecekte müzakere, yükümlülük, süreç, çerçeve veya
görevlendirmelere yönelik herhangi bir önyarg olmaks z n” yürütülmesine özel bir önem verilmi4tir. COP11’de
ba4lat lan Diyalog süreci ise, 2007 y l nda Bali’de gerçekle4tirilen 13. Taraflar Konferans ’nda (COP13) kabul
edilen Bali Eylem Plan ve bu plan görü4mekle görevli bir Geçici Çal 4ma Grubu’nun (AWGLCA) olu4turulmas
ile sonuçlanm 4t r. Gerek AWGLCA gerek AWGKP çal 4malar n n 2009 sonunda sonland r lmas , böylece
olu4turulacak yeni rejimin ülkelerce onay sürecinin zaman nda tamamlanmas ve 1. yükümlülük dönemi ile
2012 sonras süreç aras nda hiçbir bo4lu a izin verilmemesi hedeflenmektedir.

Mevcut Kyoto Protokolü’nün; ilk a4amada k sa bir yapt r m dönemi içermesi, çok say da ülkenin (182) taraf
olmas na ra men son derece k s tl say da ülke (Ek-B; 39) için bir yükümlülük içermesi, baz önemli sektörlerin
(ör: uluslararas sivil havac l ktan kaynaklanan emisyonlar) emisyon azalt m ya da s n rlama yükümlülü ü alt na
girmemesi ve uyum konusunun hiçbir 4ekilde kapsam dahiline al nmamas n n, 2012 sonras dönem için dikkate
al nmas süreçlerinde öne ç kacak konular n ba4 nda yer almas beklenmektedir. Halen yürümekte olan süreçler
Çizelge 8’de ve Iekil 2’de özetlenmektedir

                                                                                                                                 13
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                               Çizelge 8 – 2012 sonras dönem müzakere zeminleri

Süreç       Tan m        Kapsam                       Temel Çerçeve

                                                      Bali Eylem Plan ’nda sava4 m, uyum, teknoloji transferi ve
                         Tüm BM1DÇS
                                                      finansman konular yer al yor. 1.b.i maddesinde “geli4mi4
            AWGLCA       Taraflar n n 2012
                                                      ülkelerin” emisyon azalt m yükümlülükleri tan mlan rken,
BM1DÇS                   sonras için uzun
            (2007)                                    1.b.ii maddesinde “geli4mekte olan ülkelerin” emisyon
                         vadeli i4birli i
                                                      azalt m na yönelik eylemleri, ilgili finansman ve kapasite
                         çal 4malar
                                                      geli4tirme çal 4malar ile desteklenece i belirtiliyor.

                         Ek-I Listesinde yer
                                                      Ek-I ülkelerinin sera gaz azaltma potansiyelleri ve
                         alan Taraflar n 2012
            AWGKP                                     hedefler için seçenekleri, hedeflere ula4mak için
                         Sonras
            (2005)                                    kullan labilecek araçlar, Ek-I ülkelerinin yeni
                         Yükümlülükleri
                                                      yükümlülükleri
                         (Madde 3.9)

                                                      CDM ve JI projelerinden gelirlerin uyumun finansman nda
Kyoto                                                 kullan lmas , Ek-B’de yeni yükümlülüklerin tan mlanmas ,
Protokolü                                             Protokol çal 4malar nda yer alacak uzmanlar n özlük
            2.           Tüm Kyoto Protokolü          haklar , esneklik düzeneklerinin iyile4tirilmesi, olumsuz
            Gözden       Taraflar                     etkilerin azalt lmas . Ayr ca iklim sigortalar , olas yeni
            Geçirme
                         (Madde.9)                    yükümlülüklerin yap s , uluslararas sivil havac l k ve depo
            (2006)
                                                      yak tlar sal mlar , yenilenebilir enerji ve enerji verimlili i
                                                      çal 4malar na daha fazla destek, “geli4mi4”, “geli4mekte
                                                      olan” ve “etkilenebilir” ülke tan mlar n n netle4tirilmesi




                       1. Hat
        Sava8 m                          Bali Eylem Plan
                       BM DÇS
        Uyum                                                         Yeni Anla4man n           Yeni
                                                 Rusya               imza ve                   uluslararas
                                                 Önerisi             onay süreci               rejim
        Teknoloji
                        2. Hat         AWG (EK-I/B)
        Finans                       2. Gözden Geçirme
                        KP

                                                              2009                        2012
                                                       COP15 - Kopenhag           KP – 1.Dönem Sonu

                                     Şekil 2 – 2012 Sonrası için müzakere süreci
Yukar daki veriler 4   nda, 2009 y l nda ortaya ç kacak yeni rejimin a4a daki kavram ve süreçleri

içermesi beklenmektedir;

    •    2. Dönemin en az ndan 2012-2020 dönemini kapsamas ;



                                                                                                                                14
                                          “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                 13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


    •   Uluslararas sivil havac l k ve denizcilik ile ormans zla4madan kaynaklanan sal mlar gibi yeni kavram ve
        sektörlerin sera gaz emisyon azalt m yükümlülü ü kapsam na al nmas ;

    •   Ek-B Listesi’ne Beyaz Rusya (10/CMP2 numaral karar uyar nca) ile K br s (GKRY) ve Malta’n n (2004
        y l ndan itibaren AB üyesi olmalar nedeniyle) dahil edilmesi;

    •   AWG-KP çal 4malar n n sonucu olarak Ek-B listesinde yer alan ülkelerin daha fazla emisyon azalt m
        yükümlülü ü üstlenmeleri;

    •   AWG-LCA ve KP 2. Gözden Geçirme süreçlerinin sonucu olarak, Ek-B Listesi d 4 nda, Ek-I ya da Ek-B
        Listesi d 4 nda kalan ülkelerden baz lar n n, daha esnek yükümlülüklerle sera gaz sal mlar n n
        azalt lmas na katk da bulunmas ;

    •   Uyum ve uyumun finansman ;

    •   Emisyon ticareti ya da CDM/JI gibi esneklik düzeneklerinin daha etkin kullan lmas .

    Ayr ca tart 4 lan ve gündemde olan di er ba4l klar ise: CCS- Karbon yakalama ve depolama projelerinin
    CDM esneklik mekanizmas ndan faydalanabilmesi, Uyum Fonunun hayata geçirilmesi, Tarihsel sorumluluk,
    farkl la4t r lm 4 yeni karbon e4de er skalas , yerel yönetimlerin müzakerelerde ve uygulamalarda daha aktif
    olmalar , geli4mi4/geli4mekte olan ülke s n fland rmalar n n yeniden yap land r lmas ve tan mlanmas ,
    üretim perspektifinden envanter hesaplanmas yerine tüketim perspektifinden emisyon envanterinin
    olu4turulmas , Ormanc l k – REDD projelerinin CDM içerisinde yer almas ve ayr 4t r lm 4 fon olu4turulmas ,
    sektörel yakla4 m olup müzakerelerde ele al nmaktad r.

Sektörel Yakla8 m:

2012 ve sonras post Kyoto dönemi için gündeme al nan iklim de i4ikli i ile mücadele çabalar ndan birisi de
Kyotoya taraf ülkelerin olu4turdu u geçici çal 4ma gurubu AWG-KP’nin gelecek taahütleri de içine alan çal 4ma
ba4l klar ndan olan uluslar aras sektörel yakla4 md r. Uluslar aras bir çok alanda daha önce uygulamas
bulunan sektörel yakla4 m özellikle uluslara aras ticaret rejiminde tar m ve tekstilde ba4ar ile
uygulanmaktad r. Bununla birlikte iklim de i4ikli i müzakere toplant lar nda ele al nan birden fazla sektörel
yakla4 m tipi bulunmaktad r. Bunlar:

    1) Multilateral sectoral agreement- Çok Boyutlu sektörel yakla4 m: Hükümetlerin belirlenen sektörler için
       seragaz emisyonlar n azalt m olarak tan mlanabilecek bu yakla4 mda bir veya birden fazla sektör için
       belirlenecek hedef ülke genel emisyon hedefinden ayr tutulabilece i gibi, daha önce yap lm 4 olan
       taahhüde ek olarak da takip edilebilir. Burada sektörel taahhütlerin olu4turulabilmesi için teknoloji
       tabanl standartlar n, vergilendirme sistemlerinin, en iyi uygulama standartlar n n, harmonize edilmi4
       sektör ortalamalar n n belirlenmi4 olmas gerekmektedir. Di er yandan sektörel anla4malar ba4ka
       yakla4 mlar da içerebilir. Örne in ula4t rma sektöründe; uzun dönem emisyon azalt m hedefi, araçlar
       için yak t ekonomisi standard , yak tlar için dü4ük karbon standard ve alternatif teknolojilerin
       geli4tirilmesi için ortakla4a programlar sektörel anla4malarda belirlenebilecek hedefleri te4kil
       edebilmektedir. Burada önemli olan hususlardan birisi de kat l mc ülkelerin her hangi tip
       taahhütlerinin ayn temel üzerinde te4kil ettiriliyor olmas d r.

    2) Sektörel Kredilendirme Mekanizmas : Her ne kadar CDM –temiz kalk nma mekanizmas proje temelli
       sertifikaland r lm 4 emisyon azalt m sunsa da, sektörel kredilendirme mekanizmas nda sektör tabanl
       olu4turulacak baseline- baz de erler üzerinden yap lacak azalt mlar n ticaretini ön görmektedir. E er


                                                                                                                               15
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


          sektörün emisyonlar belirlenen hedefi a4 yorsa bunun yasal sonuçlar -yapt r mlar olmamakta, fakat
          hedefin alt na inilebilmesi halinde sa lanan azalt m kredilendirilerek uluslar aras ticareti
          yap labilmektedir. Böylece sektörel kredilendirme mekanizmas sektörel kay ps z hedef – sectoral no-
          lose target yakla4 m na da hizmet edecektir.

      3) Tek tarafl sanayi inisiyatifleri: Belirli bir sektördeki firmalar n (sektörel ticaret birliklerinin) gönüllülük
          esas na göre kendi sektörlerinde azalt m sa lamas d r. Örnekler: TOVALOP- petrol kirlili ine kar4
          tanker sahiplerinin olu4turdu u bir giri4im, küresel üretimin 4 te birini te4kil eden 10 lider 4irketin
          olu4turdu u Çimento sektörü sürdürülebilir kalk nma                 sürdürülebilir inisiyatifi i4 konseyi (çimento
          üretimi kaynakl seragaz emisyon azalt m metodolojisi ayr nt lar üzerinde çal 4makta.), Benzer
          inisiyatif olarak Alüminyum sanayi kaynakl                 PFC emisyonlar n tespiti konular                  örnek olarak
          verilmektedir.



I.3 Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar

Kyoto Protokolü’nü di er uluslararas çevre sözle4melerinden farkl k lan en önemli özelliklerinden birisi de
hedeflere ula4mak için tan mlanan “Esneklik Mekanizmalar d r”.

Proje temelli esneklik mekanizmalar ndan ilki olan Temiz Kalk nma Mekanizmas (CDM), EK–I ülkeleri’nin, bu
ekin d 4 nda kalan ülkelerde uygulanan projeler çerçevesinde geli4mi4 teknolojiyi transfer etmelerini, böylelikle
sera gaz emisyonlar nda gerçek, ölçülebilir, proje faaliyeti sonucu olu4an azalt m sa lam 4 olmalar n gerekli
k lmakta ve kazand klar Sertifikaland r lm 4 Emisyon Azalt m Kredilerini (Certification Emissions Reduction-
CER), kendi azalt m yükümlülükleri kapsam nda de erlendirilerek, ülke içinde bu miktara kadar daha fazla
sal m yapma hakk kazanmalar n sa lamaktad r. Proje temelli olarak tan mlanan CDM Kyoto protokolünün
12.5 maddesinde tan mlanm 4t r.7 24 Kas m 2008 tarihi itibariyle 1231 proje kay t olmu4, 4200 proje geli4im
                                                                                                             8
halinde olup; tahmin edilen CER miktar 2012 sonu itibariyle 2,9 milyarton CO2-e4de                  erdir.       Kay tl 1231 projenin
%30.06’s Hindistan, %24,94’ü Çin, %11,86’s Brezilya ve %8,69’u Meksika ülkelerinde gerçekle4tirilmektedir.

Di er bir proje temelli esneklik mekanizmas olan Ortak Yürütme (JI) kapsam nda ise, herhangi bir EK-I ülkesi
taraf ndan, ba4ka bir Ek-I ülkesinde emisyon azalt m na yönelik ortak proje yürütebilir. Haz rlanan bu projeler
yoluyla emisyon azalt mlar n ba4aran ev sahibi Ek–I taraf ülke Emisyon Azalt m Kredisi (Emissions Reduction
Units-ERU) kazanmakta ve bu miktar yat r mc di er EK–I ülkesine satabilmektedir. Yat r mc EK–I ülkesi sat n
ald     krediler ile toplam emisyon permisini art r rken, transfer edilen Emisyon Azalt m Kredisi miktar proje ev
sahibi ülkenin toplam permisinden (her ikisi de Ek1 ülkesi oldu u için) dü4ülür. Kyoto protokolünün 5 ve 7.
maddelerinin gere i yerine getirilmedi i taktirde transfer gerçekle4tirilemez. Emisyon azalt m kredisi Kyoto
Protokolünün 3. Maddesi gere i olan taahhütlerin yerine getirilebilmesi amac yla mevcut yerel faaliyetlere ek
bir faaliyet sonucu olu4mal d r.9 Ortak Yürütme Mekanizmas protokolün 6. Maddesinde tan mlanm 4t r.
CDM’den farkl olarak Track1 (uygunluk kriterlerini sa layan ev sahibi ülkenin do rulamas hali) ve Track 2


7
  CDM/JI Manual 2008 for Project Developers and Policy Makers , Ministry of Env. Japan
8
  www.cdm.unfccc.int
9
  Decision 9/CMP.1

                                                                                                                                   16
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


(JISC- JI supervisory commitee – ortak yürütme üst kurulu taraf ndan uygunluk kriterini sa lamayan ev sahibi
ülkelerde yapt raca      ba ms z do rulama) olarak iki ayr verifikasyon-do rulama prosedürü mevcuttur. Ortak
yürütmede uygunluk kriterleri: Kyoto protokolüne taraf olmak, belirlenmi4 hedeflerinin hesaplanabilmesi ve
kay t alt nda tutulur olmas , seragaz envanter tahmini ve azalt m ile ilgili sa l kl çal 4an ulusal bir sistemin
mevcut olmas , Ulusal kay t sisteminin kurulmu4 olmas , y ll k ulusal envanterin sunulmu4 olmas
gerekmektedir. Aral k 2008 itibariyle toplamda 312milyon ton ERU’ya ula4an 185 adet proje (16 adet Track 1,
169 adet Track 2) PDD’si ( Project Design Document- Proje Tasar m Doküman ) haz rlanarak yay nlanm 4t r.10

Proje temelli piyasalar içindeki önemli kavramlardan biri de “özgün getiri (additionality)”dir. Additionality
yani projenin özgün getirisi, projelerin olmazsa olmaz bir bile4eni olup; projenin mevcut durumda (business as
usual) gerçekle4emeyece inin ve sera gaz azalt m hedefi oldu unun kan tlanmas gereklidir. Projenin özgün
getirisi durumu birçok 4ekilde kan tlanabilir (uygulanabilirlik, teknoloji transferi, kapasite geli4tirme vb.).

Özgün Getiri de erlendirmesinde projenin sera gaz emisyon azalt m sa l yor olmas (çevresel getiri), Karbon
kredisi sat 4 ndan elde edilecek gelirin projenin yap labilirli ini önemli ölçüde iyile4tirmesi (finansal ve yat r m
getirisi), projenin gerçekle4tirildi i ülkedeki 4artlara uygun olarak en uygun teknolojinin kullan lyor olmas
(teknolojik getiri) olmak üzere olu4turdu u farkl l k göz önünde bulundurulur.




                Iekil 3 – UNFCCC/CCNUCC Ek 10 “Özgün Getiri” de erlendirilmesi ve gösterimi arac

Piyasa temelli esneklik mekanizmas olan Emisyon Ticaret Sistemi’nde ise; Kyoto Protokolünde say sal emisyon
azalt m yükümlülü ü alm 4 ülkeler, belirlenmi4 olan emisyon azalt m miktarlar n n bir bölümünün ticaretini
yapabilir. Di er bir ifadeyle taahhüt edilen emisyon miktar ndan daha fazla azalt m yapan taraf ülke,
emisyonundaki bu ilave azalt m bir ba4ka ülkeye satabilir.

10
     http://www.cdmpipeline.org/ji-projects.htm

                                                                                                                                   17
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Protokol’ün 6. Maddesi (JI-Ortak Yürütme Mekanizmas ), 12. Maddesi (CDM-Temiz Kalk nma Mekanizmas ) ve
17. Maddesi (ET-Emisyon Ticareti söz konusu Mekanizmalar n, Ek-B ülkelerinin yükümlülüklerini yerine
getirmek amac yla kendi ülkelerinde yürütecekleri çal 4malar destekleyen nitelikte olmas n öngörmektedir.
Çizelge 9 süreçlerin tan m n , Iekil 3 ve 4 ise 2007 itibar ile küresel piyasalar n konumunu ortaya koymaktad r.

         Çizelge 9 - Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar n n temel tan mlar (REC Türkiye, 2006)
                                         Kat l mc Ülkeler
                      lgili Kyoto
                                      Yat r mc        Evsahibi
Mekanizma Türü        Protokolü                                        Geçerli Karbon Birimi
                                      (Karbon         (Karbon
                       maddesi
                                        Al c )         Sat c )
Temiz Kalk nma
                                                      Ek-I D 4        Sertifikaland r lm 4 Emisyon
Mekanizmas            12. Madde     Ek-B Ülkeleri
                                                       Ülkeler          (Sal m) Azalt m (CER)
(CDM)
Ortak Yürütme (JI)     6. Madde              Ek-B Ülkeleri          Emisyon Azalt m Birimi (ERU)
Emisyon Ticareti                                                   Tahsislendirilmi4 Miktar Birimi
                      17. Madde              Ek-B Ülkeleri
(ET)                                                                              (AAU)


Iekil 4 Esneklik Mekanizmalar n n Kyoto Protokolü Ek-B Listesinde yer alan bir ülkenin emisyon azalt m
hedeflerini yerine getirmek için nas l kurgulanabilece ini 4ematik olarak göstermektedir. Buna göre, bir ülke
için 1990 y l nda X miktarda olan emisyonlar, Kyoto Protokolü Ek-B Listesinde yer alan oranlarda azalt ld ktan
ya da s n rland ktan sonra, 2008-2012 aras nda salabilece i maksimum miktar AAU olarak tan mlan r. Ülke,
1990 y l emisyon rakam ile AAU miktar aras nda kalan miktara ula4mak için ülke içerisinde yürütece i ulusal
politika ve önlemler ve a açland rma çal 4malar na ek olarak, belirledi i ulusal öncelikleri do rultusunda,
esneklik mekanizmalar ndan diledi ini, teknik gereklerini yerime getirmek kayd yla kullanma hakk na sahiptir.




          Iekil 4 – Kyoto Protokolü yükümlülükleri kapsam nda Esneklik Mekanizmalar n n kullan m

Kyoto Protokolü’nün Ek-B Listesinde yer alan bir ülkenin, Esneklk Düzenekleri’nden yararlanabilmesi için
a4a daki ko4ullar yerine getirmesi gerekmektedir;

    •   Protokol’ün Ek-B Listesinde ve ilgili 3.7 ve 3.8 numaral maddelerinde belirtildi i 4ekilde, kendilerine
        tahsislendirilmi4 emisyon miktar n , e4de er-CO2 birimi üzerinden hesaplam 4 olmak.


                                                                                                                                18
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


     •   Uusal s n rlar kapsam nda sera gazlar n n sal mlar n ve uzakla4t r lmalar n tahminine yönelik ulusal bir
         sistemin kurulmu4 olmas .

     •   Esneklik Düzenekleri kapsam ndaki projeler sonucunda ortaya ç kacak çe4itli emisyon de erlerinin
         belirlenmesini ve de i4imini kay t alt na alacak ve izleyecek bir ulusal kay t sisteminin kurulmu4 olmas
         ve bu bilgilerin her y l düzenli olarak Sekretarya’ya iletilmesi.

     •   Sera gazlar n n sal mlar ve uzakla4t r lmalar ile ilgili verilerin her y l düzenli olarak Sekretarya’ya
         bildirilmesi.

     •   1990-2004 Y llar aras nda kaydedilen geli4meleri özetleyen “Gösterilebilir 1lerleme Raporu”nun 2006
         y l nda Sekretarya’ya sunulmas .

     •   Ek-B’de yer alan emisyon de erlerinin hesaplanmas na dair “1lk Rapor”un 2006 y l nda Sekretarya’ya
         sunulmas



II. KARBON T CARET

II.1 Karbon11 Piyasas ve Ulusal Uygulamalar

Küresel s nmaya neden olan sera gaz emisyonlar n n azalt lmas n n zorunlulu u anla4 ld                          nda, bu gazlar n
azalt lmas nda piyasa mekanizmas n n önemli bir rol oynayabilece i görü4ü önem kazanm 4t r. Bu ba lamda,
piyasa kurallar na göre çal 4acak bir karbon piyasas ve ticarete konu olan karbondioksitin bir fiyat n n olmas
emisyonlar azaltmada önemli bir enstrüman olarak görülmektedir. Teoriye göre, karbon piyasas emisyonlar
azaltmak için mevcut kaynaklar n en ucuz maliyetle kanalize edilmesini sa lar. Bu anlamda, belirlenen limitten
fazla emisyon salanlar cezaland r rken daha az salanlar ise ödüllendirir (PointCarbon, 2004). Ayr ca kirletme
birimlerini mülkiyet hakk na dönü4türerek ve bu birimlere bir fiyat vererek karbonun tüm dünyada ticaretinin
yap lmas n mümkün k lar. Bu sayede, düzgün i4leyen bir karbon piyasas i4letmelerin daha az sera gaz
emisyonu salmas n te4vik ederek temiz teknolojiyi kullanmaya yönlendirir ve di er i4letmelere göre avantaj
sa lar (UNFCCC, 2007). Bu k s mda karbon piyasas nda olu4an fiyatlar n temel belirleyicileri, piyasan n yap s ,
unsurlar ve gelecekte nas l geli4ece i incelenecektir.

Karbon piyasas n n ilk olu4umunda öncülü ü 2002 y l itibar ile kendi s n rlar içerisinde olu4turduklar ulusal
emisyon ticareti sistemleri ile Danimarka ve 1ngiltere yapm 4t r.

2002-2006 y llar aras nda 1ngiltere’de uygulanan Emisyon Ticareti Program (UK-ETS) hem 2005 y l nda
Avrupa Birli i bünyesinde uygulamaya giren AB Emisyon Ticareti’nin altyap s n olu4turmas hem de dünyada
uygulanan ilk emisyon kotas ticareti sistemi olmas itibar ile önemli bir deneyimdir. Program kapsam nda 33
kurulu4 yer alm 4 ve 2006 verileriyle 7.2 milyon e4lenik-CO2 sal m tasarrufu gerçekle4tirilmi4tir.




11
  Her ne kadar terim olarak karbon piyasas1 ve karbon fiyat1 kullan1lsa da, literatürde genellikle bu terimler sera
gazlar1n1n tümünü temsil etmektedir. Piyasan1n çok büyük bir k1sm1n1 karbondioksit ticareti olu5turdu6undan ve di6er
sera gazlar1 da karbon e5de6eri olarak çevrildi6inden karbon piyasas1 denmektedir.

                                                                                                                                  19
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Türkiye’nin geli4im sürecinde örnek olabilece i ön görülen 1ngiltere ve Yeni Zellanda’dan güncel uygulamalara
de inilmi4tir.

Karbon Azalt m Taahhütleri (CRC: Carbon Reduction Commitment) 1ngiltere’de a4amal olarak ilgili
sektörlerden azalt m taahhüdü istemektedir. 16 Haziran 2008 tarihli aç klama da 6 milyon KWh y ll k tüketimi
olan ve/veya 500.000 £ y ll k elektrik faturas ödeyen her kurum Karbon azalt m taahhüdü vermek zorunda
b rak lm 4t r.

16 Haziran 2008 tarihinde yay nlanan tebli            ile Yerel yönetimler karbon ayak izi kapsam nda raporlanmak
üzere tüm devlet okullar da Karbon Azalt m Taahhüdü (CRC) sistemine dahil edilmi4tir. Çocuk, Okul ve Aile
Departman n n (DCSF: Department for Children, Schools and Families) yapm 4 oldu u ara4t rmaya göre; enerji
tüketimi, binan n ya4 ve fiziksel durumu, e itim saatleri, elektrikli aletlerin tipi ve miktar na ba l olarak
özellikle orta ö retim kurumlar nda daha fazla olmak üzere dü4ük maliyetli veya maliyetsiz % 20’nin üzerinde
enerji tasarrufunun sa lanabilece i ön görülmü4tür. 6milyon KWh/y l dan fazla elektrik tüketimi olan özel
okullarda kapsama dahil edilmektedir.12,13

Yeni Zelanda Emisyon Ticareti Sistemi:

Yeni Zelanda hükümetinin 11 Eylül 2008 tarihinde onaylayarak yürürlü e soktu u NZ ETS – Emisyon Ticareti
Plan nda ba4l ca 4u hususlar dikkati çekmektedir.14

     •   Hedefleri birinci taahhüt dönemi sonuna kadar ba lay c olmamak 4art yla ilerlemenin kayd ve
         izlenmesi amac yla olu4turmak,

     •   2013 y l itibariyle tüm sera gazlar n ve tüm sektörleri kapsayan zorunlu emisyon azalt m plan
         devreye almak,

     •   Tar m sektöründen kaynaklanan sera gaz emisyonlar n 2013 y l na kadar 300.000 ton CO2 e4lenik
         azaltmak,

     •   Konutlarda enerji verimlili ini te4vik için 1 milyar AU$’l k bir paket olu4turmakt r.

1klim De i4ikli i Kanun Tasar s nda ise a4a daki zamana yay l bir geçi4 süreci ön görülmektedir:

     •   2008 y l nda Ormanc l k faaliyetlerinin sisteme dahil edilmesi,

     •   2010 y l nda Sabit Enerji ve Sanayinin,

     •   2011 y l nda s v fosil kökenli yak tlar n ve ula4 m n,

     •   2013 y l nda da Tar m, at k ve kalan di er sektörlerin sisteme dahil edilmesi planlanm 4t r.15

Plan oldukça detayl olup; 2011 y l nda ta4 mac l kta kullan lan dizel-benzinli araçlar 2011 y l nda sisteme dahil
oluncaya kadar, Wellington’s 4irketine ait elektrikle çal 4an otobüsler ve trenler de muaf say lmas ön
görülmü4tür.



12
   http://www.defra.gov.uk/environment/climatechange/uk/business/crc/timeline.htm
13
   UK sustainable development strategy, HM Government Executive Summary, 2008
14
   NZ-climate-change-bill-dec07
15
   Emissions Trading Scheme for New Zealand Report to Business New Zealand 26 March 2007, nzier

                                                                                                                                 20
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




                               Iekil 5 –Emisyon Ticaret Sistemi Tasar m Parametreleri16

Ulusal Emisyon Ticareti Sistemi olu4turma a4amalar ; s ras yla, kapsama al nacak sera gazlar ve s ras , ulusal
hedeflerin belirlenmesi, kay t sistemi-kütük olu4turulmas , sektörlerin tespiti ve kotalar n (permilerin)
belirlenmesi ve da t m , uluslar aras piyasalar ile entegrasyonu, 4eklinde özetlenebilir.

II.2 Uluslararas Uygulamalar

2005 y l ndan itibaren Kyoto Protokolü’nün resmiyet kazanmas ile birlikte karbon piyasas n n daha h zl bir
4ekilde geli4ti i görülmü4tür. Bu büyümede en önemli etkenlerin ba4 nda Avrupa Birli i EU ETS bölgesel
karbon ticareti sisteminin ba4lamas en önemli gösterge olmu4tur. Yine ayn dönemde, Norveç ulusal düzeyde
kendi emisyon ticareti sistemini büyük ölçekli kurulu4lar dahil ederek ba4latm 4t r. Kyoto dönemi olan 2008-
2012 öncesi dönemde ayr ca proje temelli esneklik mekanizmalar ndan CDM’in h zl bir 4ekilde geli4me
sa lad     , di er mekanizma olan JI’in ise Kyoto dönemi resmi ticaretinin mmkün olmas sonucu daha yava4
geli4ti i görülmü4tür.

“ Policy Note for the European Parliament”; raporunda17 CDM- Temiz kalk nma Mekanizmas n n a4a daki
eksikliklerine de inilmektedir:
                   Co rafi Da l mdaki adaletsizlik, Afrika vs. Çin tezatl
                   En az geli4mi4 ülkelerin kapasite geli4im ihtiyac , DNA te4kil ettirememeleri uzman s k nt s ,
                   Özgün getiri- Additionality kriterinin uygulamada çok net olmamas ,


16
     Climate Change and Energy Sector Strategic Advice, 2008, Frazer Lindstrom
17
     Joyeeta Gupta; “ Policy Note for the European Parliament”; Ecofys raporu

                                                                                                                                   21
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                   CDM’in sürdürülebilir kalk nmaya olan katk s her zaman için net de il 4eklinde getirilen öz
                   ele4tiriler,
                   SF6 N2O gibi sera etkisi yüksek gazlarda ucuz yat r mlar ile yap lan azalt mlar ve sürdürülebilir
                   kalk nmaya katk da bulunmamas , (Öneri: Projelerin sürdürülebilir kalk nmaya olan katk s
                   indekslenerek buna göre özgün getiri kriterinin irdelenmesi)
                   CDM Board’un müracaat eden bir çok projeyi de erlendirememesi –bürokrasi, maliyet, süre,
                   yetersiz kapasite ve eleman say s
                   Geli4mekte olan ülkelerde sürdürülebilir kalk nma öncelikleri ile örtü4memesi, Uzun vadeli
                   emisyon azalt m n n k sa vadeli emisyon azalt m projelerinin gölgesinde kalmas .
                   Sürdürülebilir Kalk nmaya do rudan olan etkileri ölçümlenebilir olmas na ra men (örne in
                   rüzgar santrali kurulumunun sera gaz emisyon azalt m na etkisi) , Dolayl etkiler uzun vadeli
                   ve ölçüm belirsizli i nedeniyle tan mlanamamaktad r (örnek: rüzgar santrali kuruldu unda
                   bölgenin turizm aç s ndan cazip hale gelmesi ve di er yat r mlar çekmesi)
olarak s ralanmaktad r. Ayr ca Climate Action Network’ün Kyoto Protokolünün 9. Maddesi aç s ndan CDM’in
incelendi i raporunda yukar daki ele4tirilere ek olarak DOE’lerin (Designated Operational Entity: EB tarafindan
akredite edilmi4 geçerleme ve do rulama faaliyetlerini yürüten üçüncü kurulu4lar) performans na yönelik ciddi
endi4eler de dile getirilmektedir.18

Kyoto hedeflerine ula4mak amac yla kurulan yukar da sayd                   m z uygulamalar n d 4 nda tamamen gönüllülük
esas na göre geli4en ve farkl             unsurlardan olu4an gönüllü emisyon piyasalar                    da 4u anda faaliyet
göstermektedir (Bayon, Hawn ve Hamilton, 2007). Genellikle sosyal sorumluluk gere i kendi emisyonlar na
kar4 l k olarak ba4ka bir yerde uygulanan proje sonucu azalt lm 4 sera gaz emisyonlar n n sat ld                        denkle4tirici
(offset) piyasalarda VER kredileri sat lmaktad r. Yine, gönüllü emisyon piyasalar olarak Avustralya'daki New
South Wales sera gaz azalt m Plan (NSW) ve Amerika Birle4ik Devletleri'nde bir k s m çok-uluslu 4irketlerin
dahil oldu u karbon ticaret sistemi olan ‘Chicago Climate Excanges’ (CCX) mübadele platformu-borsa 2003
y l ndan beri faaliyet göstermektedir (Ellis ve Tirpak, 2006).

Iimdiye kadarki uygulamalara bak ld             nda, karbon piyasas n olu4turan uygulamalar n farkl 4ekillerde ve
amaçlarla yap land       , farkl sektörleri ve ülkeleri kapsad            görülmektedir. Karbon piyasas , mübadele 4ekli
aç s ndan yap lan s n fland rmaya göre, kirletme hakk n temsil eden permilerin i4lem gördü ü emisyon ticareti
sistemi (ETS) seklinde ve azalt lan ton ba4 na emisyon kredilerinin i4leminin yap ld                       proje-temelli esneklik
mekanizmalar ndan olu4maktad r. Karbon piyasas ayr ca Kyoto Protokolü’nden kaynaklanan uluslararas
yükümlülükler       ve     düzenlemelere          göre      olu4mu4       zorunlu       karbon       piyasas       ve     tamamen
ülkelerin/i4letmelerin/4ah slar n hiç bir yükümlülükleri olmad                halde kendi tercihleri sonucu olu4an gönüllü
piyasalar seklinde de s n fland r labilir. Karbon piyasalar sadece tek bir ülke içinde yap lan uygulama
olabilece i gibi birçok ülkeden olu4an uluslararas nitelikte bir piyasa da olabilir. Küresel karbon piyasas tabiri
ise farkl 4ekilde s n fland r labilecek bu olu4umlar n tüm toplam n ifade etmektedir (Ellis ve Tirpak, 2006).




18
     http://www.climatenetwork.org/

                                                                                                                                   22
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


A4a daki Iekil 6’da tarihi çok yeni olan karbon piyasas n n hangi bölgelerde nas l geli4ti ine yönelik bilgiler
sunulmaktad r.


                                 Küresel Karbon Piyasas1
                                         Gönüllü piyasalar-VER: Kyoto –d 0
                                                    CCX, NSW
                                                                      ABD
                                          Swiss     NZ              Bölgesel -
                                                                     CCAR,         Tam Küresel Ticaret
                                                          Japonya
                                                 Kanada              RGGI,               Tüm Gazlar,
                                        Norveç
                                                                                   Tüm yüksek emisyon salan
                                                    EU ETS                                 ülkeler,
                          UK   Norveç                Nap2                                Ula0t rma?
                    DK                             Sadece CO2                         CCS Teknolojisi?
                          EU ETS
                           nap1             Kyoto EK1 Emisyon                           EU ETS
                         Sadece CO2,
                                                  Ticareti                               Nap3
                                                                                       Tüm Gazlar?
                                                                                        Ula0t rma?
                                   CDM: Tüm seragazlar , tüm sektörler               CCS Teknolojisi?


                                                      JI:
                                          Tüm seragazlar , tüm sektörler

                 Kyoto öncesi           Kyoto Dönemi (2008-2012)                 Kyoto Sonrasi


                            Iekil 6: Karbon piyasas n n farkl aktörleri ve dönemsel geli4imi19

Iimdiye kadar olu4turulmu4 olan karbon piyasalar (Danimarka ve 1ngiltere ulusal sistemleri hariç) Kyoto
Dönemi olan 2008-2012 aras nda da faaliyetlerine daha da büyüyerek devam edeceklerdir. Kyoto döneminde
yeni uygulamalar nda artarak karbon piyasas na dahil olaca                       görülmektedir. Bunlardan en önemlisi Kyoto
Protokolü’nde öngörülen uluslararas emisyon ticareti sisteminin faaliyete geçecek olmas d r. EK-I ülkeleri
aras nda AAU birimlerinin ticaretinin yap laca              bu sistem EU ETS’de dahil olmak üzere yükümlülük alm 4 tüm
ülkelerin karbon piyasalar için bir çat niteli inde olacakt r. Bu dönemde ayr ca Japonya, 1sviçre, Kanada ve
Yeni Zelanda gibi Kyoto üyesi ülkelerin kendi ulusal ETS uygulamalar n                              kurmalar     planlanmaktad r
(Worldbank, 2007). Kyoto döneminde gönüllü piyasalar nda artarak geli4ece i beklenmektedir. Önceki
dönemdeki gönüllü uygulamalara ilave olarak özellikle Kyoto’ya taraf olmayan ABD’nde baz eyaletlerin
bölgesel olu4umlara giderek karbon ticareti sistemi olu4turmalar planlanmaktad r. Bu yönde karar alan ve
haz rl klar n tamamlayan California ve çevresindeki baz bat eyaletlerinden olu4an ‘California Climate Action
Register’ (CCAR) ve kuzeydo u eyaletlerinden baz lar n n olu4turdu u ‘Regional Greenhouse Gas Initiative’
(RGGI) gönüllü ETS uygulamalar na Kyoto dönemi içinde ba4layacaklard r (Bayon, Hawn ve Hamilton, 2007).
Faaliyette olan Chicago 1klim Borsas CCX’e ilave olarak New York borsas (NYCX) ve kuzeydo u Eyaletleri




19
     Küresel 1s1nma ve Kyoto Protokolü, Saruç ve Karakaya, Bölüm 9 Sf. 215

                                                                                                                                  23
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Borsas (NECX) da önümüzdeki y llarda karbon ticareti mübadelesine ba4lamay planlamaktad r (Worldbank,
2007:19)

Kyoto-sonras görü4meleri henüz sonuçlanmad                    için küresel emisyon ticaretinin 2012 sonras nda nas l
geli4ece i konusunda belirsizlik devam etmektedir. Ancak, 4imdiki üyelere ek olarak Kyoto’yu imzalamayan
geli4mi4 ülkeler ve baz büyük emisyon salan geli4mekte olan ülkeleri de içerecek daha büyük bir uluslararas
karbon piyasas n n olu4aca        beklentisi büyüktür (CEPS, 2007). Öte yandan, Kyoto donemi sonras için daha
yüksek emisyon hedefi alm 4 olan Avrupa Birli i, mevcut EU ETS uygulamas n daha fazla sera gaz ve sektörü
içerecek 4ekilde geli4tirerek bölgesel karbon ticaretine devam edece ini deklare etmi4tir (European
Commission, 2007). Önceki bolümde belirtildi i gibi, proje temelli esneklik mekanizmalar ndan Temiz Kalk nma
Mekanizmas , ya4anan tecrübeleri hesaba katarak 2012 sonras nda da karbon piyasas n n en önemli
unsurlar ndan bir tanesi olacakt r.

Geli4imi oldukça yeni olan karbon piyasas n n ticari hacmine, farkl uygulamalar n 4imdiye kadarki geli4imine ve
gelecekte nas l bir büyüme trendi gösterece ine yönelik bilgiler bu piyasan n sera gaz emisyonu azalt m nda
etkinli ini ve temiz teknolojiye yat r mlar n yönünü göstermesi aç s ndan önemlidir.

                                   Çizelge 10 - Küresel karbon pazarlar n n durumu20

                                                            HAC M                          DEGER
                              PAZAR
                                                      (Milyon CO2-e8)                    (Milyon $)

                                                         24.6 (2006)                    96.7 (2006)

                    GÖNÜLLÜ PAZARLAR                     65.0 (2007)                   330.8 (2007)

                                                       %264 büyüme                    %342 büyüme

                           ZORUNLU                      1,642 (2006)                  31,051 (2006)

                          PAZARLARI                     2,918 (2007)                  63,697 (2007)

                         (KYOTO, AB)                   %178 büyüme                    %205 büyüme

                                                        1,667 (2006)                  31,148 (2006)

                            TOPLAM                      2,983 (2007)                  64,028 (2007)

                                                       %179 büyüme                    %206 büyüme




20
     Ecosystem Marketplace, New Carbon Finance, 2008

                                                                                                                                  24
                                               “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                      13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu



                       60%
                                                            Sera Gaz! Sal!m Tasarrufu (Toplam: ~220 milyon ton e*-CO2/y!l)
                               52%
                                                            Proje Say!s! (Toplam: ~1100)
                       50%



                       40%

                                                                  31%
                       30%

                                                                                                                        23%
                                     22%
                       20%
                                                            14%                                                   15%
                                                   13%
                                              9%                                                      9%
                       10%
                                                                               7%
                                                                                                3%
                                                                                    2%
                        0%
                                  Çin          Brezilya     Hindistan          G.Kore            Meksika             Di er




                      Iekil 7 – Ülkelere Göre CDM Proje Say lar ve Emisyon Azalt m Miktarlar 21

II.3 Avrupa Birli i Emisyon Ticareti Sistemi

Sera gazlar n azaltmak amac yla geli4tirilmi4 olan emisyon ticareti sisteminin günümüzdeki en büyük
uygulamas Avrupa Birli i içinde 2005 y l nda faaliyete geçmi4 olan Avrupa Birli i Emisyon Ticareti Sistemidir
(European Union Emission Trading Scheme- EU ETS). Avrupa Birli i, en etkin sera gaz azalt m sa layacak
uygulamalar n ba4 nda emisyon ticareti sisteminin olaca n belirtmektedir (European Commission, 2007:3). Iu
an için uygulamaya ba4lam 4 ve karbon piyasas n n en büyü ü olmas itibari ile bu k s mda EU ETS’in kurulu4u,
özellikleri, potansiyel etkileri ve geli4imine yönelik ayr nt l bir de erlendirme yap lacakt r.

Avrupa Birli i Emisyon Ticareti Sistemi 2003 y l nda yay nlanan 2003/87/EC22 say l yönetmelik ile kurulmu4tur.
Karbondioksit (CO2) emisyonlar n azaltmaya yönelik olarak geli4tirilmi4 ilk bölgesel emisyon ticareti plan d r.
25 Avrupa Birli i ülkesinden yakla4 k 11500 i4letme bu sistemin içine dahil edilmi4tir. Sistemin içinde elektrik
santralleri, petrol rafineleri, demir-çelik, çimento, cam ve seramik ve ka t gibi enerji yo un sektörlerdeki
büyük kirletici i4letmeler yer almaktad r ve bu sisteme dahil olan isletmeler toplam AB sera gaz n n %40’ na
kar4 l k gelmektedir (EEA, 2007:51). Elektrik sektörü sistem içindeki %50’lik CO2 oran ile en büyük paya
sahiptir (IEA, 2007:16).          EU ETS sisteminin isleyi4i kabaca 4u 4ekilde aç klanabilir; sisteme dahil olan
i4letmelere ülkeleri taraf ndan belirlenen y ll k kullanabilecekleri ‘emisyon tahsisleri’ (emission allowances) ile
belli bir kota getirilir. Toplam emisyon kotas hesap birimi olarak belirlenen ve ton ba4 na birim permi anlam na
gelen EUA (European Union Allowance) say s ile ifade edilir. EUA permi miktar ilgili sektördeki i4letmelerin
geçmi4 y llardaki karbondioksit emisyon miktarlar esas al narak belirlenir. 14letmeler o y l içinde kendileri için
tahsis edilen miktar kadar CO2 emisyonu salabilirler. Her y l n sonunda i4letmeler tahsis edilen EUA emisyon
permilerini, gerçekle4en CO2 emisyonlar ile kars la4t rarak izin verilen miktara e4it gelecek 4ekilde tekrar ülke


21
     www.unfccc.int, 2008
22
     Yönetmelik için bak1n1z Official Journal L 275, 25.10.2003, p.32

                                                                                                                                    25
                                               “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                      13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


yetkili organ na iade etmek zorundad r. Bu süreçte isletmelerin gerçekle4en emisyonlar dü4üldükten sonra
e er ellerinde hala EUA permisi kalm 4 ise, bu miktar piyasada kota hedefini tutturamam 4 i4letmelere
satabilir, ya da sonraki y llar için kullanmak üzere ellerinde tutup biriktirebilirler (banking). Artan permilerin
sonraki y llarda tekrar kullan lmas na yönelik kural n uygulanmas                       NAP1 ve NAP2 döneminde farkl l k
göstermektedir. Iöyle ki, NAP1 döneminde fazla olan permilerin sadece NAP1 içindeki sonraki y lda
kullan lmas mümkünken, NAP2 döneminde elde bulundurulan fazla permiler sadece ayn dönem içinde de il,
NAP3 (2013 sonras ) dönemi içinde de kullan labilir (PointCarbon, 2007a). Bir di er önemli özellik ise Ba lant
Yönetmeli i (Linking Directive)23 ile EU ETS sisteminin içine proje temelli esneklik mekanizmalar (CDM ve JI)
da belli bir limit ile dahil edilebilmektedir. Buna göre emisyon ticareti sistemine dahil olan i4letmeler, y l
içindeki hedeflerini tutturabilmek için kendi azalt m çabalar ve/veya ba4ka firmalardan emisyon ticareti yolu ile
permi sat n alma haricinde Temiz Kalk nma Mekanizmas (CDM) yada Ortak Yürütme (JI) projelerinden
kazan lan kredileri de kullanabilirler. Ancak bu mekanizmalardan faydalanman n belli bir s n r vard r ve o
s n r n üstüne ç k lamaz.

EU ETS uygulamas ilki pilot uygulama olmak üzere bir dizi dönemlerden olu4maktad r. Pilot uygulama olarak
isimlendirilen ilk ‘ulusal taahhüt plan ’ (National Allocation Plan- NAP1) dönemi 1 Ocak 2005 tarihinde
ba4lam 4t r ve 2005-2007 y llar aras n kapsamaktad r. EU ETS Yönetmeli ine göre, üye ülkeler ‘ulusal taahhüt
planlar n ’ kendileri belirledikten sonra Avrupa Komisyonu’nun onay na sunarlar. NAP haz rlan rken, her bir
i4letmeye ne kadar emisyon kotas sa lanaca                 ve hangi yolla da t laca         (bedava yada müzayede yöntemi)
kurallar dahilinde ilgili ülkenin kendi karar na kalm 4t r ancak toplam NAP miktar n n kabulü Komisyon’un karar
ile geçerlilik kazanabilecektir. Üye ülkeler ve Komisyon aras nda anla4mazl k oldu unda üst mahkeme karar
verecektir. NAP1 (2005-2007) ticaret döneminde pek mahkeme yoluna ba4vurulmam 4 olsa da Kyoto
dönemine tekabül eden NAP2 (2008-2012) ticaret döneminde özellikle yeni üyelerden bir k sm n n Komisyonu
mahkemeye verdi i görülmektedir. NAP1 ticaret döneminde EUA emisyon permilerinin i4letmelere da t m ,
maksimum %5 kadar müzayede yöntemi ile geri kalan ise bedava (grandfathering) olacak 4ekilde yap lm 4t r.
NAP2 dönemi için müzayede ile da t m oran üst limiti %10 olarak belirlenmi4tir. NAP1 döneminde hedefini
tutturamayan i4letmeler için uygulanacak ceza ton ba4 na 40 Euro, NAP2 dönemi için ceza miktar ise ton
ba4 na 100 Euro olarak belirlenmi4tir.24

Herhalükarda EU ETS birçok ülkeyi de kapsayacak 4ekilde kurulmu4 ve i4lemlerine devam etmektedir. Avrupa
Komisyonu, düzgün i4leyen bir emisyon ticareti sisteminin enerji verimlili inde iyile4me, temiz teknolojiye geçi4
ve di er bir tak m yap sal de i4iklikleri sa layarak sera gaz emisyonunu en ucuza azaltaca n belirtmektedir
(European Commission, 2007).

Iimdiye kadar ki yap lan gözden geçirme toplant lar sonucunda, EU ETS’in ikinci NAP döneminde ve
sonras nda daha fazla sera gaz n ve sektörü içererek yoluna devam edece i planlanmaktad r. Avrupa
Komisyonu Kyoto sonras dönemde emisyon tahsislerinin ülke ölçe inde de il, Avrupa Birli i ölçe inde
yap labilece ini belirtmektedir. Bu sayede ulusal ölçekte da t m planlar (NAP) yap lmas na gerek kalmayacak

23
     Yönetmelik için bak1n1z Official Journal L 338, 13.11.2004, p. 18
24
     Ayr1nt1l1 bilgi için bak1n1z http://ec.europa.eu/environment/climat/emission.htm


                                                                                                                                    26
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


ve üye ülkeler ile Komisyon aras nda olu4acak gerilim/anla4mazl klardan kaç n lm 4 olacaklard r. Komisyon,
üçüncü ticaret dönemini (NAP3), ilk iki dönemin aksine, daha uzun bir zaman dilimine yayman n faydal
olaca     dü4üncesiyle 2013-2020 olarak planlamaktad r. NAP3 dönemi içinde ayr ca ‘karbon tutma ve depolama’
(CCS) teknolojisine yönelik uygulamalar nda emisyon ticareti sistemi içerisine dahil edilmesi öngörülmektedir.25

III. GÖNÜLLÜ KARBON P YASALARI

III.1 Uluslararas       8leyi8

Gönüllü Karbon Piyasalar , bireylerin, kurum ve kurulu4lar n, firmalar n, sivil toplum örgütlerinin ve
etkinliklerin faaliyetleri sonucu olu4an sera gaz emisyonlar n n gönüllü olarak azalt m n , dengeleyebilmesini
kolayla4t rmak amac yla olu4turulan bir pazard r.

Bilinen ilk gönüllü karbon yat r m 1989 y l nda, (BMD1ÇS ve KP’den çok önce) Amerikal AES 4irketinin
Guatemala’da yapt       yeni elektrik santralinin CO2 sal m n azaltmak amac yla Guetemala çiftçilerine 50 milyon
a aç dikimine bedel maliyeti ödemesiyle gerçekle4tirilmi4tir. Bu ödeme kanuni bir zorunluluk nedeniyle de il,
tamamen firma pazarlama ve tan t m stratejisi hedefiyle yap lm 4t r.

Bu süreç, Kyoto Protokolü kapsam nda zorunlu olarak uygulanan Esneklik Mekanizmalar na benzer bir
süreçtir. Kamunun bu sürece ulusal yükümlülükler kapsam nda dahil olmamas (yani gönüllü karbon
piyasas nda yap lan azalt mlar n ulusal yükümlülük kapsam na girmemesi), gönüllü karbon piyasalar n Kyoto
Protokolü kapsam ndaki zorunlu süreçlerden ay ran en önemli fark l klar n ba4 nda gelmektedir. Karbon
ticareti farkl 4ekillerde gerçekle4tirilebilir, bundan dolay karbon emisyon azalt m daha esnek ve yenilikçi
olarak sa lanabilir.

Gönüllü Karbon Piyasas nda kurum ve kurulu4lar n hedefleri, Devletin belirledi i politikalar ve hedeflerden
ba ms z olarak geli4tirilebilir. Kat l m için herhangi bir s n rlama yoktur. Karbon nötür olmak isteyen
organizasyonlar faaliyetleri çerçevesinde olu4turduklar (atmosfere sal m n gerçekle4tirdikleri) sera gazlar n
hesaplayarak (karbon ayak izlerini ölçerek) bu emisyonlar n azaltmak ve dengelemek için emisyon azalt m
sa layan projelerin üretmi4 olduklar karbon kredilerini sat n al rlar.

Gönüllü karbon azalt m süreçlerinde olu4an karbon kredilerinin (VER- Voluntary or Verified Emission
Reduction) standartlar        ve ticareti kurallar        konusunda piyasada çok say da standard n yer ald
gözlenmektedir.

Çizelge12, Gönüllü karbon ticaretinde yer alan temel aktörlerin tan mlamakta, 2007 y l itibar ile yakla4 k 265
milyon dolarl k bir ciroya sahip gönüllü karbon ticaretinin, tüm dünyadaki karbon piyasas ndaki pay % 0.5’ten
az olmakla beraber, h zla büyümekte oldu u gözlenmektedir.




25
     European Energy Review magazine, December, 2008

                                                                                                                                  27
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                         Çizelge 12 - Gönüllü karbon ticaretindeki temel aktörlerin tan m 26
                         Al c lar                                          Sat c lar
      • Kyoto Protokolü Ek-A Listesinde yer             • Kyoto Protokolü’ne taraf olmayan ülkelerde,
        almayan sektörlerin firmalar (ör.               • Kyoto Protokolü Ek-B Listesinde yer
        Uluslararas sivil havac l k firmalar )            almayan ülkelerde,
      • Kyoto protokolüne taraf olmayan ya da           • Kyoto Protokolü’ne taraf olan ancak CDM/JI
        Kyoto Protokolü Ek-B Listesinde yer               süreçlerinin a4 r maliyetli ve zor oldu unu
        almayan ülkelerde karbon sal mlar n               dü4ünen kurulu4lar.
        dengelemek isteyen firmalar                     • Kyoto Protokolü Ek-A listesinde yer
      • Kyoto Protokolü ile do rudan yükümlülük           almayan sektörlerde veya CDM EB
        alt na girmeyen etkinlik sahipleri (ör.           taraf ndan henüz onaylanmam 4 sera gaz
        Kültürel ve sportif bulu4malar, bankalar,         sal mlar n n azalt lmas n sa layan
        ticaret merkezleri, perakende sektörü)            yenilenebilir enerji, enerji tasarrufu, arazi
      • Küresel ısınmanın farkında olan ve                kullan m , ormanc l k ve sürdürülebilir at k
         çözümü için bireysel katkıda bulunanlar                 yönetimi projelerinde
                                                               • “Temiz Kalk nma Mekanizmas ”
                                                                 sekretaryas (EB) taraf ndan proje
                                                                 yönteminin henüz onaylanmam 4 oldu u
                                                                 durumlarda,




Ancak günümüz ko4ullar nda gönüllü karbon ticareti daha çok, Kyoto Protokolü kapsam na girmeyen sektörler
ve ülkelerde yo unluk göstermektedir. Bu süreç, kanuni zorlamalardan farkl olarak her kurum ve kurulu4 için
farkl olabilmekle beraber pazar iten güç olarak 4u fayda ve kazan mlar beklenmektedir.

          Kurum ve Kurulu4lar n her alanda liderliklerini sürdürmek ve göstermek istemesi,
          Kurumsal imaj ve marka bilinirlili ine olumlu katk s ,
          Pazar de erlerini art rmak için, (Borsada, mü4terileri veya ortaklar nezdinde sosyal ve çevreci
          alg lan 4 n olgunla4t rmak, yeni fonlar çekebilmek amac yla),
          Elde edecekleri tecrübe ile kurumsal kapasitelerini, teknolojilerini ve süreçlerini iyile4tirebilmek için.

Di er yandan daha ileri a4amada;

              1klim de i4ikli inin etkilerinin azalt lmas için istekli olmak (çevreci duyarl l k),

              1leride kar4 la4 lacak olan ulusal ve bölgesel yükümlülükler ve planlamalar için haz rlan lmas (1leri
              görü4lü olduklar , tecrübe kazanmak için ve ilerde gelebilecek zorunluluklara, yönetmeliklere
              haz rl k için),

              Al c aç s ndan: VER fiyatlar n n uyum piyasas ndakilerden (ERU; CER; vs) daha ucuz olmas ve
              Karbon Nötür olmak isteyen kurum ve kurulu4lar n maliyetlerini dü4ürmesi,

              Sat c aç s ndan: karbon kredilerinin sat lmas yla gelir elde edilmesi,

              Esneklik mekanizmalar nda tan mlanmayan, Emisyon Ticaret Sistemlerinde yer almayan sektörler
              ve projeler için emisyon azalt m imkan sa lamas ,

gibi amaçlar için geli4tirilmektedir.

26
     REC Türkiye, http://www.rec.org.tr/ 2008

                                                                                                                                   28
                                             “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                    13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




                      Iekil 8 – Gönüllü Karbon Piyasas Mü4teri Beklentileri ve Motivasyonu20

Japonya’da hükümetin toplam 58 özel sektör derne i ile yürüttü ü Keidanren Gönüllü Eylem Plan , Avustralya
hükümetinin uygulad         Karbon Dostu Giri4imi (Greenhouse Friendly Initiative) sistematik olarak yürütülen
programlar aras nda örnek olarak gösterilebilir.

2003 y l nda Chicago’da ba4lat lan Chicago Climate Exchange (CCX) ise “dünyadaki ilk ve Kuzey Amerika’daki
ilk, kat l m gönüllü ancak kurallar ba lay c olan sera gaz emisyon azalt m ve ticaret sistemi” olarak
tan t lmaktad r. Ayn zamanda AB Emisyon Ticaret Program ile ba lant l çal 4an CCX bünyesinde 2007 itibar
ile 300’den fazla üye kurulu4 bulunmaktad r. CCX kapsam nda 2007’nin ilk yar s nda 25 milyon ton e4-CO2
ticareti gerçekle4tirilmi4tir.

Di er yandan, 2006 FIFA Dünya Kupas ’nda geli4tirilen Green Goal yakla4 m bu süreçteki en güncel ve
geli4mi4 örnekler aras nda say labilir. Program kapsam nda, planlama, in4aat ve uygulama a4amalar ndan
itibaren olu4abilecek karbon sal mlar n azaltmak için çe4itli önlemler al nd . Buna ra men Kupa etkinlikleri
nedeniyle Almanya’da olu4acak toplam 100.000 ton ek CO2 sal m n n atmosferdeki etkisinin s f rlanmas için,
geli4mekte olan ülkelerde gerçekle4tirilecek yenilenebilir enerji ve enerji verimlili i projelerine toplam 1
milyon Euro tutar nda hibe deste i sa land . Bununla beraber, Brezilya tak m kentler ve stadyumlar aras nda
trenle seyahat ederek, Kosta Rika tak m uçak seyahatinden kaynaklanan sal mlar na kar4 l k ormanla4t rma
projelerine destek olarak Ye4il Gol program n desteklediler.

Ayn 4ekilde, Haziran 2008 tarihinde 1stanbul’da 31’incisi Enerji Ekonomisi Derne i taraf ndan düzenlenen
Uluslar aras Enerji Ekonomisi Dünya Kongresinde kat l m sa layan ulusal ve uluslar aras 462 delegasyonun
uçu4-ula4 m, etkinlik boyunca di er aktivitelerden dolay olu4an 363,07 ton e4lenik-CO2 sal m 1STAÇ A:I. ve
TEMA’n n     sponsorlu unda       dengelenerek        (offsetlenerek)      Sfr     Emisyon      Konferans      olarak     bir   ilki




                                                                                                                                  29
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


gerçekle4tirmi4tir.27 Burada dikkati çeken bir hususta bu emisyonlar n %20’sinin gönüllü olarak kat l mc lar
taraf ndan bedeli ödenerek dengelenmesidir.

Dengeleme (offset) kavram , karbon sal mlar n n azalt lmas için uygulanan önlemlere ek olarak gerçekle4tirilen
ve gönüllü karbon piyasalar nda çok iyi bilinen bir mekanizmad r. Dengeleme, firman n ortaya ç kard                          karbon
sal mlar na kar4 l k, ayn miktarda ancak ba4ka bir yerde karbon tasarrufu sa layan projelere finansal destek
sa lanmas ya da o projelerde ortaya ç kt                     belgelenen karbon sertifikalar n n sat n al nmas olarak
aç klanabilir. Bu noktada dikkat edilmesi gereken nokta, firma/i4letme bünyesinde yürütülecek karbon azalt m
önlemlerinin öncelikli olmas gerekti idir. Dengeleme, ancak ekonomik ve teknik gerekçelerle firma/i4letme
bünyesinde azalt m önlemlerinin karl olmamas halinde kullan lmal d r.

Bununla beraber, gönüllü karbon ticareti ile ilgili olarak çe4itli kesimler taraf ndan ele4tiriler de
seslendirilmektedir. Bunlardan baz lar a4a da s rlanm 4t r;

       – Ulusal, bölgesel ve yerel sürdürülebilir kalk nma öncelikleriyle tam olarak örtü4memektedir.

       – 1klim de i4ikli ini önlemek hedeflenmesine ra men, yüksek emisyon de erlerine sahip olan
          zengin insanlar n etkinliklerine devam ederken, fakir insanlar n emisyonlar azalt lmaktad r.

       – Geli4mekte olan ülkelerde azalt m projeleri ba4ar yla yürütülemeyecektir.

      – Mükerrer kayda, hesaplamalarda ikilemeye – (double counting)                        izin verilmemelidir. VER
          kredileri zorunlu karbon piyasas nda tekraren Ye4il Sertifika veya Kyoto Protokolü kotalar
          olarak sat lmamal d r/kullan lmamal d r.

       – Baz standartlar n ölçüm, do rulama ve geçerleme i4lemlerinde yetersiz kald                     ,

       – Ayn sertifikan n al c lara mükerrer sat 4 ihtimali

Kyoto Mekanizmalar nda oldu u gibi, sera gaz sal mlar n n ve emisyon azalt m oranlar n n veya
karbon kredileri hesab n n kay t alt na al nmas ve ticareti yap lan karbon sertifikalar n n belirli
standartlara sahip olmas , yukar da dile getirilen ele4tirilerden bir k sm n kar4 laman n bir yöntemi
olarak gündeme gelmektedir.

Di er yandan; oluşturulan karbon azaltımları- tasarrufları (ofset) gönüllü karbon piyasasında işlem

görebilmesi yani transferi veya ticareti noktas nda mü4terinin (kredi sat n alan taraf) hukukunu korumak ve
uluslar aras ticarette kalite, ölçüm ve geçerlilik aç s ndan standartlar geli4tirilmektedir.

Bu standartlara genel olarak göz att          m zda baz lar n n geli4tirildi i ticari-proje bölgesi aç s ndan daha ayr nt l
ve özel amaçl oldu u (örnek: Plan Vivo) ve baz standartlar n ise sürdürülebilir kalk nma hedefleri aç s ndan
daha kapsaml oldu unu görmekteyiz. Bununla birlikte Gönüllü karbon piyasalar ndaki standartlar n geli4iminde
VCS, VER+ ve Gold Standard n daha çok kullan ld                      ve piyasada giderek artan oranda                talep edildi i
görülmektedir.



27
     www.traee.org

                                                                                                                                   30
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Bu kapsamda kullan lan standartlar n bir k sm Çizelge 13’te sunulmaktad r. Söz konusu standartlar karbon
sat c lar n n görü4leri, azalt m rehberleri, sertifika programlar ve kay t süreci dikkate al narak haz rlanmaktad r.
Bütün bu çabalar, bu pazar n me4ruiyetini/yasall          n artt rmak ve daha çok kat l mc y sürece çekmektir. Iekil
11 bu standartlar n 2007 y l itibar ile uygulamalar konusunda bir bilgi vermektedir.

                           Çizelge 13 – Temel gönüllü karbon standartlar n n tan t m 26

Standart ad       Genel Özellikleri
Gold Standard     Uluslararas bir standartt r, dengeleme projelerinin ve karbon kredilerinin
                  sertifikaland r lmas nda kullan l r, çevresel ve sosyal yararlar özel olarak dikkate
                  al n r.
VCS               Uluslararas Emisyon Ticareti Derne i (IETA) ve Dünya Bankas (WB) uluslararas
                  ölçekte uygulanan bir standartt r, dengeleme projelerinin ve karbon kredilerinin
                  sertifikaland r lmas nda kullan l r, çevresel ve sosyal yararlar öncelikli de ildir
Green-e           Kuzey Amerika’da kullan lmaktad r, dengeleme projelerinin
                  sertifikaland r lmas nda kullan l r
CCB Standards     Ormanla4t rma çal 4malar nda özellikle biyolojik çe4itlilik ve sosyal yararlar n
                  ortaya konulmas amac yla uluslararas alanda geçerlili i olan bir standartt r.
                  Dengeleme projelerinin sertifikaland r lmas nda kullan l r.
CCX               Chicago Climate Exchange taraf ndan geli4tirilen ve bu sistemde yer alan proje ve
                  karbon sertifikalar için kullan l r.
Plan Vivo         Tar m ve ormanc l k sektörlerindeki projelerde çevresel yararlar n gözetmesi
                  amac yla kullan l r.
Climate           Ço unlukla Kuzey Amerika’da dengeleme projelerinin ve karbon kredilerinin
Neutral           sertifikaland r lmas nda kullan l r.
Network
Greenhouse        Avustralya’da ayn adla an lan program kapsam nda dengeleme projelerinin ve
Friendly          karbon kredilerinin sertifikaland r lmas nda kullan l r,
WBCSD/WRI         Firma, i4letme, proje boyutunda sera gaz sal mlar n n hesaplanmas nda
Protocol          kullan lan bir rehberdir.
CCAR              Kaliforniya’da kullan lan bir raporlama arac d r.
VER+              TÜV Süd firmas taraf ndan geli4tirilmi4 ve dengeleme projelerinin ve karbon
                  kredilerinin sertifikaland r lmas nda kullan l r
ISO14064          Uluslararas Standartlar Enstitüsü taraf ndan uluslararas alanda geçerli olan ,
                  kurulu* veya *irket seviyesinde sera gaz! envanterlerinin tasar!mlanmas!,
                  geli*tirilmesi,yönetilmesi ve raporlanmas!,
                  Sera gaz! emisyon azalt!mlar!n!n veya uzakla*t!rmalar!n!n proje seviyesinde
                  hesaplanmas!na, izlenmesine, ve rapor edilmesine dair k!lavuz, ilkeler ve
                  *artlar hakk!nda Standart.
Social Carbon     Güney Amerika ve Portkiz’de yeniden ormanla4t rma projelerinde çevresel ve
                  sosyal yararlar n gözetilmesi için kullan l r.
DEFRA             1ngiliz hükümeti Çevre Bakanl taraf ndan tüketicilere rehberlik edecek bir
                  belgeleme sistemidir.


Gönüllü Karbon Piyasasındaki azaltım projelerinin standartlara göre dağılımı -2007 Yılı

                VCS                %29
                GS                 %9
                VER+               %9
                CDM/JI             %16
                ISO 14064          %2
                CCX                %7


                                                                                                                                31
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


                   Social Carbon %2 olarak gerçekleşmiştir.28

Küresel Gönüllü Karbon Piyasasında işlem gören sertifikaların dağılımına baktığımızda-2007
                 VER     %66
                 CER     %14
                 CFI     %7
                 ERU     %0,5
Özellikle Asya’da CDM zamanlamasına uyamadığı için gönüllü karbon piyasalarında işlem gören projeler (CER)
artmış durumdadır. Amerika, Avustralya’nın yanı sıra Rusya’da JI ERU satışı ile piyasada yer almaya
başlamıştır. Alıcılar tarafından daha yüksek güvenilirliğe sahip olması açısından esneklik mekanizmaları
kapsamında üretilen sertifikalar (CER, ERU ) talep edilmekte ve gönüllü piyasada da işlem görmektedir.

2008 yılında 1 milyar US$’lık bir Pazar beklentisi –krize rağmen devam etmektedir. Gönüllü Karbon
Piyasasının zorunlu piyasaların yanı sıra 2012 sonrasına da devam edeceği ön görülmekle beraber 2015 ve
sonrası için ise düşüş beklenmektedir (bknz Şekil 12).




                                    Iekil 9 – Gönüllü Karbon Piyasası Gelişim Trendi




Gönüllü karbon pazar , borsa ve “tezgah üstü” (OTC) piyasalar olarak ikiye ayr labilir. OTC piyasalar nda 2007
y l nda 42.1 milyon ton CO2e i4lem görmü4tür. CCX’de ise ayn y l bu miktar 22.9 milyon ton CO2e olarak
gerçekle4mi4tir.




28
     State of the Voluntary Carbon Markey 2007, New Carbon finance

                                                                                                                                   32
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




             Iekil 10 – 2007 OTC tezgahüstü Pazar Proje tipleri ve Proje Konumlar (% olarak) [2]

Gönüllü piyasada 2006 y l ndan 2007 y l na Yenilenebilir Enerji, Enerji Verimlili i ve metan projeleri artarken
(Yenilenebilir %31, Enerji Verimlili i %18, Metan %16), ormanc l k ve endüstriyel gazlar ile ilgili projeler
(Ormanc l k %18 Endüstriyel gazlar %2 ) azalmaktad r




         Iekil 11 – 2007 Gönüllü Karbon Piyasas nda i4lem gören projeler ve sektörleri (% olarak) [2]



2008 y l tercih edilen standartlara bak ld      nda VCS standard n n yayg n olarak tercih edilmeye devam edece i
beklenmektedir(%27). Gold Standard ise yükseli4ini sürdürerek en çok tercih edilen ikinci Standard durumuna
yükselecektir (%18). Dikkati çeken bir di er husus perakende segmentinde GS’ n daha h zl bir talep art 4
göstermesidir.


                                                                                                                                33
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




                 Iekil 12 – 2007 Standard tiplerine göre piyasadaki Sat 4 i4lemleri (% olarak) [2]



III.2. Proje Geli8im Süreci


Proje Geli4im sürecinde piyasa dinamikleri ve ticaret terminolojisi aç s ndan baz anolojilere yer vermek yap lan
i4lemlerin asl nda herhangi bir emtia-mal ticareti ile ayn oldu unu kavramada kolayl k sa layacakt r. Bu aç dan
karbon ticareti ile (Carbon business = Carbuzz veya Karpuz) Karpuz yeti4tiricili i ve ticareti kar4 la4t rmas
Çizelge 14’te verilmi4tir.




                                                   =




                                                                                                                                 34
                                            “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                   13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




                                            Çizelge 14 - Proje Geli4im Süreci

                                                Karbon                                                       Karpuz
              Azalt m                                         Ticaret                                        Üretim
1    Proje -Yat r m Fikri                                                                                Tarla
2    Ön Fizibilite
3    Fizibilite
4    Yat r m Karar             PIN Proje Fikri
                                                                                                                Ürün
5                              Standard Seçimi                                                               planlamas
       Projelendirme ve
                               (GS-Opsiyonel: Payda4 toplant s ve Sürdürülebilirlik
          Finansman
6                              Analizi)
          Çal 4malar
7                              PDD Haz rlanmas
8 Yat r m Ba4lang c            Geçerli k lma -validasyon
9                              Standard Tescili (Opsiyonel:sat 4)
                                                                                                         Ekim-sulama
10                             1zleme
11                             Do rulama -verifikasyon
    14letme ve Üretim
12  (Karbon Azalt m )          1zleme ve Sertifikaland rma (Sertifika Üretimi)                           Hasat ve
                               Toptan- perakende piyasadaki al m sat m i4lemlerinden                     Mü4teriye
13                             sonra nihai kullan c ya teslim- Retirement                                teslim

     Unilateral - tek Tarafl

        1-12 aras kendi sorumlulu unda ve bizzat yürütüyor, karbon kredilerini istedi i al c lara istedi i
          süreyle, (istedi i zamanda) satar. Bu seçene i; ekonomik ve kurumsal olarak güçlü, karbon
     kredilerinden yüksek fiyat beklentisi (finansal katk ) içerisinde olan, fiyat de i4im riskini göze alabilen
                                             i4letmeler tercih ederler.

     Bilateral (Multilateral)

     1-4 aras kendi sorumlulu unda ve bizzat yürütüyor. 5-12 aras al c (lar n)n n teknik ve/ya finansman
          deste i ile yürütür. Karbon kredileleri üzerindeki imtiyaz hakk n , al c (lara), ikili anla4malarda
         belirtilen süre ve miktarda, 5-9 aras ndaki dönemde satar. Bu seçene i; yat r m finansman na
      ihtiyac olan, kurumsal kapasitesi güçlü olmayan, karbon kredilerinden daha az gelir elde edece ini
                                        göze alan i4letmeler tercih ederler.

Burada “Proje Geli4tirme” kavram emisyon azalt m ticareti kapsam nda yap lan faaliyetler olarak alg lanmal d r.
Özet olarak; herhangi bir emtian n sat 4 nda söz konusu olabilecek ticaret enstrümanlar karbon ticaretinde de
söz konusudur. Emtia piyasas nda görülen spot i4lemleri, vadeli i4lemler ve opsiyon i4lemleri karbon
piyasas nda da mevcuttur.

Proje temelli karbon emisyonlar azalt m kredileri, ba ms z bir üçüncü taraf (DOE) taraf ndan geçerli
k l nd ktan sonra (validasyon), projenin hayata geçirilmesiyle gerçekle4tirilen azalt mlar sertifikaland r larak ve
seri numaras verilerek ulusal/uluslararas kütüklere kay t edilir. Burada gerçekle4tirilen transferler ve i4lemler
izlenerek, olu4an kredilerin kimin hesab na aktar ld               bilgisi özellikle tekrar sat 4lar ve Kyoto Protokolü
kapsam nda esneklik mekanizmalar n kullanan ve/veya kendi emisyon ticareti plan n olu4turmu4 ülkelerde
ikinci kez kay tlara girme (double counting) riskini ortadan kald r r. Bu anlamda kay t sistemleri (registery),
karbon azalt m sertifikalar n n nerede ve hangi projede olu4turuldu u, hangi standart(lara) göre do ruland
ve kimin taraf ndan do ruland        , proje izleme, geçerleme ve sertifikasyon süreçlerinin gerçekle4mesi, sat 4


                                                                                                                                 35
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


i4lemleri ve bu i4lemlerde al c firma, birey, arac kurum, son al c ya dair bilgilerin izlenebilirli inin sa lanmas ,
bütünlük ve 4effafl k aç s ndan son derece önemli bir görevi ifa etmektedir. Bununla birlikte Gönüllü karbon
piyasas nda standartlarda da ya4and             üzere bir çok alternatif kay t sistemi (kütük) yer almakta ve özellikle
VCS standard kapsam nda gerçekle4tirilen i4lemlerde kay t sistemleri aras nda ba lant olmad                         için raporlama
net bir 4ekilde yap lamamaktad r. Bu nedenle bir çok ülke kendi kay t sistemini olu4turmu4tur. Genel anlamda
karbon kredilerinin/permilerinin (allowance) izlendi i kay t sistemlerinin haricinde bir de firmalar n
emisyonlar n n izlendi i Emisyon Kay t Sistemleri bulunmaktad r. Bu sistemler, belirlenmi4 olan azalt m
hedeflerine ula4 l p ula4 lmad        n takip etmek ve icmalde sektörel ve ulusal envanterin olu4turulmas nda
kullan lmaktad r. Bu anlamda Kurum ve Kurulu4lar n çevresel bilanço olu4turmalar ve karbon bütçelerini
yönetmeleri beklenmektedir.




                                      Iekil 13 - Kay t Sistemleri- Kütük (Registery)29




                                  Şekil 14 – İngiltere Kayıt Sistemi (Registery) Örneği30

29
     Gönüllü Karbon Piyasalar1 ve Geli5imi, 2008

                                                                                                                                   36
                                               “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                      13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Kurum /Kurulu4 Bilgileri (özel sektör, kamu, sicil kayd , adres ve ileti4im bilgileri, ilgili ki4i) girilerek bir hesap
olu4turulmaktad r. Sonras nda kurumun ETS’de yer ald                  sektör itibariyle hedef birim tan mlamas (Target Unit
Identifier) yap lmaktad r. Burada ilgili formlar doldurularak ayr ca taahhüt k sm verilen faks numaras na
fakslanmaktad r.31 Kay t Kütü ünde, ticari i4lemleri de gerçekle4tirebilecek 4ekilde, (i4lem gören kotalar n seri
numaras verilerek, i4lemlerinde loglanarak) Allowance-permilerin al n p sat labildi i kütük defterinde hangi
ülkeden hangi y l n kotalar n n al n p sat ld         takip edilmektedir.

III.3 Türkiye’deki Uygulamalar

2008 y l itibar ile BM1DÇS ve Kyoto Protokolü kapsam nda Türkiye dahil olmak üzere kritik öneme sahip
       ülkelerin konumu Çizelge 15’te yer almaktad r.

                            Çizelge 15 – Kritik ülkelerin BM1DÇS ve KP kar4 s ndaki konumu32

                                                                                                     Kritik KP-D 8
      Sözle8me               Protokol                      Kritik KP Ülkeleri
                                                                                                        Ülkeler
                        EK-B                                                                              ABD
EK-I
                        EK-B D 4                                  Belarus                               Türkiye
                                          K br s (GKRY)/Malta (EU) G.
EK-I D 8            EK-B D 4                  Kore/Meksika (OECD)                 Kazakistan
                                                     Arjantin
Türkiye’nin Ek-B listesinde yer almamas , fiilen, Türkiye’nin 2012 y l na kadar sera gaz emisyon azalt m
yükümlülü ü almamas anlam na gelmektedir. Türkiye’nin, Sözle4me’nin Ek-I Listesinde yer almas na ra men,
Kyoto Protokolü’nün 1. yükümlülük dönemi için (2008-2012) sera gaz emisyon azaltma ya da s n rlama hedefi
(QELRO) belirlemeyen tek ülke olmas , 26/CP7 numaral                                karar uyar nca, Türkiye’nin di er Ek-I
ülkelerinden farkl olmas n n, ilk somut göstergelerinden birisi olarak de erlendirilebilir.

Bu çerçevede Türkiye; BM1DÇS Ek-I Listesinde yer almas                            nedeniyle CDM projelerine ev sahipli i
yapamamakta, KP Ek- Listesi’nde yer almayarak emisyon azalt m hedefi belirlemedi i için de Esneklik
Mekanizmalar nda yat r mc olarak yer alma zorunlulu u bulunmamaktad r.

Bununla beraber, Türkiye 2008 y l içerisinde Kyoto Protokolü’ne kat lsa bile, Sözle4me ya da eklerde
Türkiye’nin konumunda bir de i4iklik olmayacakt r. Bu nedenle Türkiye, 2008-2012 döneminde Kyoto
Protokolü esneklik Mekanizmalar nda yat r mc (karbon al c ) ya da evsahibi (karbon sat c ) ülke olarak yer
alamayacakt r.
                                                                                                      32
                              Çizelge 16 – Türkiye’de gönüllü karbon ticaretinin tarihçesi

Tarih                Olay
2004 Eylül           Ankara 1klim De i4ikli i Konferans
                     Bo aziçi Üniversitesi taraf ndan gerçekle4tirilen uluslar aras CDM çal 4tay nda EU
2005 Iubat           NPUA Akdenize k y s olan AB ülkeleri kapsam nda Türkiye’den 6 proje önerisi sunuldu.
                     Ancak Türkiye’nin konumu nedeniyle bu projeler CDM kapsam na al namad .
2005                 Bilgin Elektrik (BARES), Çevre ve Orman Bakanl ve REC Türkiye’ye konu ile ilgili

30
     www.defra.gov.tr
31
     ets.registry@defra.gsi.gov.uk.

32
     REC Türkiye, http://www.rec.org.tr/ 2008

                                                                                                                                    37
                                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Temmuz           olarak ba4vurdu. (REC Türkiye yetki d 4 olmas nedeniyle firmay Bakanl a
                 yönlendirdi)
                 BARES Çevre ve Orman Bakanl ’ndan destek mektubu ald . (indicative statement of
2006
                 interest)
Temmuz
                 Konu REC Türkiye taraf ndan 1DKK COP12 Haz rl k çal 4malar gündemine ta4 nd .

                 CNBC-E Dergisinde BARES Projesi “Havadan para kazanma dönemi” kapak haberiyle
2006 Aral k
                 “kurumsal sosyal sorumluluk” kapsam nda hayata geçirildi i aç kland .

                 Sebenoba ve Karakurt TÜV taraf ndan uluslararas kamuoyuna “Türkiye’de JI Projeleri”
2007 Ocak        olarak duyuruldu, REC Türkiye’nin müdahaleleriyle projelerin tan mlamalar “Gönüllü
                 Karbon Projeleri” olarak de i4tirildi.
                 1lk kamuoyu bilinçlendirme etkinli ini ÇET’07 kapsam nda Kocaeli’nde REC Türkiye
2007 Haziran     taraf ndan düzenlendi. OneCarbon, Futurecamp, PioneerCarbon, EcoSecurities ve
                 1STAÇ firmalar panele kat ld .
2007 Haziran     TSE, ISO 14064 standard n Türk standard olarak kabul etti.
                 Türkiye’de uygulanan ve Gold Standard sürecine ba4vuran projelerin PDD belgeleri ve
2007 Eylül       Türkçe tan t mlar ilk defa bir Türkçe web sayfas ndan (www.iklimlerdegisiyor.info)
                 Türkçe ve 1ngilizce olarak duyuruldu.
                 REC Türkiye taraf ndan düzenlenen çal 4tayda, Türkiye’de ilk defa kamu kurulu4lar ,
2007 Kas m       proje sahipleri ve karbon dan 4manl k firmalar biraraya gelerek kat l mc yöntemlerle
                 süreci tart 4 p görü4 ve önerilerini payla4t lar.
                 Mare, Anemon ve Sayalar, Türkiye’nin ve dünyan n ilk Gold Standard tescilli gönüllü
2008
                 karbon projeleri olarak kay tlara geçti.
                 Çevre ve Orman Bakanl karbon ticaretinde yer alan çe4itli firma ve kurulu4lar n
                 temsilcileriyle bir dan 4ma toplant s düzenledi
                 13.5.2008 tarihli Bakanl k oluruyla “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar! ve Di er
                 Uluslararas! Emisyon Ticareti Sistemleri” ba*l!kl! Özel ?htisas Komisyonu olu*turuldu.
                 ICCI2008 kapsam nda düzenlenen Konferans’ta gönüllü karbon ticaretinde yer alan
                 çe4itli kurumlar n temsilcilerin kat l m yla bir panel düzenlendi.
                 Enerji Ekonomisi Derne i’nin evsahipli inde 1stanbul’da düzenlenen Uluslararas Enerji
                 Ekonomisi (IAEE) 31. Dünya Kongresi, 1STAÇ ve TEMA’n n katk lar yla Türkiye’deki ilk
                 S f r Sal ml Etkinlik olarak kay tlara geçti.
                 Çevre ve Orman Bakanl ve UNDP, karbon ticaretine yönelik bir proje haz rl klar na
                 ba4lad .
23 Ekim          Gold Standard yöneticileri Mavi Dan 4manl k taraf ndan gerçekle4tirilen bir
2008             organizasyonla çe4itli firma temsilcileriyle bir araya geldi.
                 MDGF projesi kapsam nda Kyoto Protokolü, Esneklik Mekanizmalar ve Gönüllü Karbon
30-31 Ekim
                 Piyasalar ile ilgili güncel bilgilerinde sunuldu u Türkiye ve 1klim De i4ikli i Çal 4tay
2008
                 düzenlendi.


Türkiye’de 2005 y l ndan itibaren ba4layan yenilenebilir enerji kaynakl projeler, 2008 y l itibariyle ivme
kazanm 4t r. Ulusal kay t sistemi olmad              için geli4tirilmi4 projelere dair Blueregistry, APX, ve Gold
Standard’tan bilgi al nmakla birlikte, geli4tirilmekte olan projelere dair net bir bilgi elde edilememektedir.
Çizelge 17’de VCS, VER+ ve GS standartlar nda geli4tirilen proje bilgileri verilmektedir.




                                                                                                                                38
                                               “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                      13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu




                          Çizelge 17 – Türkiye’de gönüllü karbon ticaretinde yer alan projeler

                                                                                                          Uluslararas
                                                   Kurulu Güç         Öngörülen Sera Gaz                   Standard
No       Proje Ad            Santral Türü            (MW)           Tasarrufu (ton e -CO2/y l)            Ba vurusu
 1   BARES               Rüzgar                        30                               72,000                  -
 2   Sebenoba            Rüzgar                        30                               60,699               VER+
 3   Karakurt            Rüzgar                       10.8                              24,381               VER+
 4   MARE                Rüzgar                       39.2                              88,960             GS,VER+
 5   Anemon              Rüzgar                       30.4                              74,701             GS,VER+
 6   Laml1               Rüzgar                        90                              162,000                GS
 7   Sayalar             Rüzgar                       30.4                              85,035                GS
 8   Yuntda6             Rüzgar                       42.5                             100,000                GS
 9   Tuzla               Jeotermal                    7.5                               32,000                GS
10   Maz1-3              Rüzgar                        30                               86,500                GS
11   Belen               Rüzgar                        30                               60,000                GS
12   Düzlen              HES                           15                               29,000                GS
13   XXX                 HES                           6                                 9,900                GS
14   Burgaz              Rüzgar                       14.9                              44,847                GS
15   Çamseki             Rüzgar                        21                               47,882                GS
16   Çatalca             Rüzgar                        60                              149,510                GS
17   Dares               Rüzgar                       28.8                              61,301                GS
18   Keltepe             Rüzgar                        19                               47,531                GS
19   Mamak               Biyogaz                       14                              487,340                GS
20   Dora-II             Jeotermal                    9.5                               43,750                GS
21   Firnis              HES                          9.6                               23,200               VER+
22   Niksar              HES                                                           164,250               VER+
23   Kumköy              HES                                                            75,750               VER+
24   Kepezkaya           HES                                                            86,308               VER+
25   Damlap1nar          HES                                                            60,368               VER+
26   Azmak               HES                            24.3                            60,575               VER+
27   Soma                Rüzgar                        140.8                           297,515                GS
28   OSTAÇ               Biyogaz                         11                          1,137,719                GS
29   Alia6a              Rüzgar                          90                            230,000                GS
30   Çataltepe           Rüzgar                          16                                                   GS
31   Kozbeyli            Rüzgar                          30                                                   GS
32   Kuyucak             Rüzgar                         25.6                                                  GS
33   Samurlu             Rüzgar                          30                                                   GS
34   Sar1kaya            Rüzgar                         28.8                                                  GS
35   Seyitali            Rüzgar                          30                                                   GS
36   poyraz              Rüzgar                         54.9                                                  GS
37   Osmaniye            Rüzgar                         135                                392,533            GS
38   ETOBak1r            HES                             20                                                   GS
39   Samanda6            Rüzgar                         22.5                                50,000            GS
40   Türbe               Rüzgar                          35                                 77,000            GS
41   Bolu-Özgür          HES                            9.43                                                  GS
42   Konya-Esyel         HES                             50                                                   GS
43   Akbük               Rüzgar                         31.5                                                  GS
44   Ostanbul-Özyel      Rüzgar                         100                                                   GS
45   K1r5ehir-Alyel      Rüzgar                         150                                                   GS
                         30 Rüzgar,
                         2 Jeotermal,
        TOPLAM           2 Biyogaz,                   1603.43                       4,422,555.33



                                                                                                                                    39
                                              “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
                     13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


Di er yandan Gold Standard Kurumu taraf ndan 23 Ekim tarihli Istanbul’daki bilgilendirme sunumunda
geli4tirilmekte ve kay t edilmi4 olan projelerle birlikte toplam 3.715.000 ton azalt ma denk gelen 33 adet GS
ba4vurusu bulundu u ifade edilmi4tir.




                        Şekil 15 – GS’a Türkiye’de müracaat eden Gönüllü Karbon Projeleri33


Her ne kadar yenilenebilir enerji projelerinde elektrik sistemi emisyon faktörü UNFCCC Annex 12’de
tan mlanan Metodolojiye uygun olarak yap lsa da Proje tasar m dokümanlar nda (PDD) yap lan hesaplamalarda
kullan lan parametrelerin dan 4manl k firmalar n n bilgi eri4im imkanlar na göre de i4mesi sonucu Türkiye’den
sunulan projelerde ciddi farkl l klar olu4maktad r.
Örne in:

Rüzgar Enerji                 OM Emisyon Faktörü              BM Emisyon Faktörü              Referans Emisyon
Projeleri                     [tCO2/MWh]                      [tCO2/MWh]                      Faktörü
                                                                                              [tCO2/MWh]

Proje A                                  0,707                           0,540                           0,665

Proje B                                  0,768                           0,196                           0,625

Proje C                                  0,760                           0,649                           0,733

Bu farkl l klar gidermek amac yla ve yap lacak her türlü envanter çal 4malar na altl k olu4turacak bir çal 4man n
ilgili resmi kurum taraf ndan yap larak yay nlanmas ve peryodik olarak güncellenmesi gerekmektedir.




33
     http://www.cdmgoldstandard.org/

                                                                                                                                   40
                                    “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
           13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


IV. SONUÇ VE ÖNER LER

Gönüllü Piyasalar Türkiye’ye neler kazand r yor?

   •   Karbon azalt m n sa layan her türlü projelerin hayata geçirilmesi için bir te4vik niteli indedir.

   •   Bu piyasa içinde yer alacak tüm taraflar (kamu, özel, STK) bilgi ve tecrübe ile Kyoto
       Protokolünün 2012 sonras karbon projelerinde ev sahibi taraf olmas durumunda teknik alt
       yap n n güçlenmesine katk sa layacakt r.

   •   Daha verimli enerji kullanan temiz teknolojilere yat r m yap lmas cazip hale gelecektir.

   •   Uygun standart seçimine bağlı olarak, Sürdürülebilir kalk nman n etkin uygulanmas n n önünü
       aç lacakt r.

   •   14letmelerde       enerji     ve    hammadde         tasarrufunu      sa layarak      rekabet      ve    verimlili i
       güçlendirecektir.

   •   Yenilenebilir enerji, enerji verimlili i, at k yönetimi, arazi kullan m ve ormanc l k gibi konularda
       kurumsal sosyal sorumluluk projelerinin geni4lemesini sa layacakt r.

Ülkemizde uygulamadaki eksiklikler nelerdir?

   •   Özel Sektör, Kamu ve 1lgili di er payda4lar aras ndaki “Bilgi Ak 8 ” eksikli i mevcuttur.

   •   Sorumlu Kurum/Kurulu4lar n tan mlanmamas ve/veya görev tan m eksiklikleri (örne in:ülkeye
       özgü referans de erlerin hesaplanmas ve resmi olarak duyurulmas ilgili bir birim yoktur. Proje
       kay t, duyuru ve izleme sisteminin olu4turulmas ve yönetilmesi ile ilgili birim/kurum/platform
       bulunmamaktad r.)

   •   Kamu kurumlar n n piyasan n geli4imi sürecinde herhangi bir aç klama ve duyuruda
       bulunmamas belirsizlik ve bo4luk olu4turmaktad r.

   •   Yerel ve ulusal STK’lar n projelerin de erlendirilmesi ve izlenmesi sürecinde sürdürülebilir
       kalk nma önceliklerini gözetecek 4ekilde aktif bir kat l m sa layamamaktad r,

   •   Karbon dengelemesine dair yurt içinden talep olmamas yani al c lar n olu4mamas eksiklik
       olarak de erlendirilmektedir.

Öneriler

   1. Karbon piyasas n n olu4turulmas bir ülkenin sera gaz azalt m stratejilerinin önemli bir
       enstrüman d r. Karbon piyasas na yönelik her ad m bu genel bütünsellik içerisinde yer
       almal d r. 2012 y l na kadar yürütülecek çal 4malar, 2012 sonras olas yükümlülük dönemine
       dair haz rl klar dikkate al narak uzun vadeli bir çaban n ilk ad m olarak kurgulanmal d r. Bu
       nedenle sürecin en üst düzeydeki sorumlulu unu ta4 yan Çevre ve Orman Bakanl                                     nn
       bünyesinde yetkili ulusal makam (DNA) olu4turulmal d r.




                                                                                                                         41
                               “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
      13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


2. Karbon piyasas n n i4leyen süreç olarak tan mlanmas ve duyurulmas na yönelik resmi altl k
    olu4turulmal d r.

3. Özellikle karbon yo un kamu sektörlerinden ba4lamak üzere, 1ngiltere örne inde oldu u gibi
    karbon ayak izi hesaplamalar ve dengeleme çal 4malar n n ba4lat lmas ve izlenmesi, kapasite
    geli4imi aç s ndan özendirilmelidir.

4. Olu4turulacak düzenlemeler ile enerji/karbon yo un tüm sektörlerde çevre ve enerji
    yöneticilerince karbon envanteri bildirimi ve azalt m faaliyetlerinin raporlanmas na yönelik bir
    mekanizma olu4turulmal d r. Enerji Verimlili i Kanunu gibi paralel mevzuatlar ile de
    uyumla4t r lmal d r.

5. Olu4turulacak kay t sisteminin ileride geli4ecek yükümlülükler çerçevesinde gereksinim
    duyulabilecek emisyon ticaret sistemine de cevap verebilecek 4ekilde                               kurgulanmas
    gerekmektedir. 1lgili CMP karar uyar nca ulusal kay t sistemi olu4turularak ITL(International
    Transaction Log) kay t sistemine entegrasyonu da ayr ca zorunluluk te4kil etmektedir.
    (1ngiltere,   Avrupa     Birli i,   Japonya,     Avustralya      deneme       olu4umlar      ile   kapasitelerini
    geli4tirmi4lerdir. 1ngiltere hali haz rda yerel yönetimler aras nda (29 belediye) de yeni bir ETS
    uygulamas ba4latm 4 ve 6 ayl k ilk sonuçlar n de erlendirmektedir.)

6. 2012’ye kadarki süreçte küresel gönüllü karbon piyasas nda Türkiye’nin piyasadaki a rl                         nn
    artaca    dikkate al narak, uluslar aras alanda yürütülen etkinliklere (örne in karbonexpo) ve
    olu4umlara Türkiye ad na kat l m sa lanmal d r.

7. Bununla beraber; Yat r mc /14letmecilerle Dan 4man – Do rulama – Broker Firmalar aras ndaki
    ili4kiler, ticareti yap lan karbon tasarruflar n n 2012 Sonras ndaki ülke kotas kapsam ndaki
    durumu, sürecin yayg nla4t r lmas , süreçte kamunun rolü, süreçte çevre STKlar n n rolü ve
    Türk firmalar n n bu sürece karbon al c s olarak giri4i konular nda ayr nt l de erlendirmeler
    yap larak stratejik kararlar al nmal d r.

8. 2012 sonras nda halen gönüllü piyasalar nda yer alan sektör ve projelerin zorunlu piyasalara
    dahil edilmesi göz önünde bulundurulmal d r.

9. Türkiye’nin sürdürülebilir kalk nma önceliklerine uygun ve esneklik mekanizmalar na paralel
    olan standartlar n di er standartlara k yasla daha çok özendirilmesi ve te4vik edilmesi uygun
    mülahaza edilmektedir.

10. Gerek Türkiye’nin gönüllü karbon piyasas nda artan pazar pay ve gerekse kendine özgü
    sürdürülebilir kalk nma kriterleri göz önüne al narak ulusal karbon standard geli4tirilerek 2009
    y l nda uluslar aras camiaya duyurulmas , hem piyasay geli4tirecek hem de uluslar aras
    alanda yürütülen müzakerelere olumlu katk sa layacakt r.

11. Bugüne kadar Türkiye’den yap lan emisyon sat 4 sözle4melerinin 7- 10 ve 21 y ll k periyodlar
    içerdi i göz önüne al nd        nda ileride hukuki sorunlar olu4mamas için gerekli bilgilendirme
    yap lmal d r. 2012 y l nda geli4ecek ülke pozisyonu ve piyasalardaki 2012 sonras döneme dair
                                                                                                                    42
                           “Kyoto Protokolü Esneklik Mekanizmalar ve Di er Uluslararas Emisyon Ticareti Sistemleri”
  13/05/2008 tarih ve B.18.ÇYG.0.02.00.04-020/8366 say l Çevre ve Orman Bakanl Özel 1htisas Komisyonu Raporu


belirsizlik dikkate al narak gönüllü karbon piyasas nda yap lan anla4malarda 2012 sonras na
taahhüt verilmemesi ve/veya yeni ko4ullar n göz önüne al naca n n sözle4meye dahil edilmesi
önem arz etmektedir.




                                                                                                                43

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:36
posted:8/31/2011
language:Turkish
pages:43