Docstoc

definitivna knjiga abstrakata

Document Sample
definitivna knjiga  abstrakata Powered By Docstoc
					            School of Dentistry, University of Belgrade
           Clinic of Paediatric and Preventive Dentistry
  Association of Paediatric and Preventive Dentists of Serbia
  European Academy of Paediatric Dentistry „Hermes‟ Project
Section of Paediatric and Preventive Dentistry of Serbian Medical
                               Society




  PREVENTION AND THERAPY OF
 DEVELOPMENTAL AND ACQUIRED
 DEFECTS OF TOOTH STRUCTURE
CONTINUOUS EDUCATION SYMPOSIUM WITH
     INTERNATIONAL PARTICIPATION




                    17TH October 2009.
               Sava Centar, Belgrade, Serbia
Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture




               NAUČNI ODBOR

                  Predsednik:
            Prof. dr Dejan Marković

                Članovi:
    Prof. dr Dragoslav Stamenković
       Doc. dr Vesna Ţivojinović


     ORGANIZACIONI ODBOR
                  Predsednik:
           Prof. dr Mirjana Ivanović

                   Članovi:
          Prof. dr Zoran Vulićević
           Prof. dr Momir Carević
         Asist. dr sc. Jelena Mandić
          Mr sc. dr Zoran Mandinić
           Mr sc. dr Miloš Beloica


                  SEKRETARIJAT
               Prim. dr Sladjana Purić
               Mr sc. dr Jasmina Tekić
                 Dragana Tatalović




Fotografija na naslovnoj strani: Vesna Ţivojinović
              Sva prava zadrţana.



                                                                      2
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture



PROGRAM

08.00 – 09.30 Registracija

09.30 – 10.00 Otvaranje simpozijuma
10.00 – 10.45 Dr Nick Lygidakis (Grčka, predsednik EAPD-a)
               Razvojne anomalije zuba (anomalije tokom nicanja i
               eksfolijacije) (etiologija, dijagnostika, terapija)
10.45 – 11.30 Dr Nick Lygidakis (Grčka, predsednik EAPD-a)
               Terapija razvojnih defekata gledji
11.30 – 12.15 Prof. Jack Toumba (Velika Britanija, član Upravnog odbora
               EAPD-a)
               Erozije zuba (etiologija,patogeneza,dijagnostika,terapija)
12.15 – 12.40 Doc. dr Vesna Živojinović (Srbija)
               Uloga pljuvačke u prevenciji karijesa i erozije zuba
12.40 – 13.00 Diskusija
13.00 – 14.00 PAUZA
14.00 – 14.30 Prof. Jack Toumba (Velika Britanija)
               Efikasnost primene pasti za zube sa fluoridima u prevenciji i
               kontroli karijesa i erozija zuba (2009 EAPD fluoride
               guidelines)
14.30 – 14.50 Prof. dr Mirjana Ivanović, Doc. dr Vesna Živojinović
               (Srbija)
               Protokol za primenu fluorida
14.50 – 15.10 Prof. dr Momir Carević (Srbija)
               Protokol o promociji oralnog zdravlja
15.10 – 15.30 Prof. dr Dejan Marković, Doc. dr Vanja Petrović, Mr sc.
               Tamara Perić (Srbija)
               Protokol o zalivanju fisura
15.30 – 15.50 Prof. dr Zoran Vulićević, Mr sc. Ivana Radović (Srbija)
               Zdravstveno vaspitna sredstva
15.50 – 16.15 Diskusija


                                                                                 3
            Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture




PROGRAM

08.00 – 09.30 Registration
09.30 – 10.00 Opening of the symposium
10.00 – 10.45 Dr Nick Lygidakis (Greece, EAPD President)
                Dental defects of eruption and exfoliation (aetiology,
diagnosis, therapy)
10.45 – 11.30 Dr Nick Lygidakis (Greece, EAPD President)
                Treatment of developmental enamel defects
11.30 – 12.15 Prof. Jack Toumba (Great Britain, EAPD Board Member)
                Dental erosion (aetiology, pathogenesis, diagnosis, therapy)
12.15 – 12.40 Asst. prof. Vesna Živojinović (Serbia)
                Saliva in prevention of caries and dental erosion
12.40 – 13.00 Discussion
13.00 – 14.00 LUNCH BREAK
14.00 – 14.30 Prof. Jack Toumba (Great Britain, EAPD Board Member)
                Efficacy of fluoride toothpaste in prevention and control of
                caries and dental erosion (2009 EAPD fluoride guidelines)
14.30 – 14.50 Prof. dr Mirjana Ivanović, Asst. prof. Vesna Živojinović
                (Serbia)
                Guidelines on fluorides
14.50 – 15.10 Prof. dr Momir Carević (Serbia)
                Guidelines on oral health promotion
15.10 – 15.30 Prof. dr Dejan Marković, Asst. prof. Vanja Petrović, Mr sc.
                Tamara Perić (Serbia)
                Guidelines on fissure sealing
15.30 – 15.50 Prof. dr Zoran Vulićević, Mr sc. Ivana Radović (Serbia)
                Oral health education
15.50 – 16.15 Discussion




                                                                                  4
Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture




       BIOGRAFIJE PREDAVAČA

KRATAK SADRŽAJ PREDAVANJA




LECTURERS CURRICULUM VITAE

                       SUMMARY




                                                                      5
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


                       Dr sc. Nick A. Lygidakis
         Predsednik Evropske akademije za dečju stomatolgiju

                                     Kratka biografija

        Dr Nick A. Lygidakis ţivi i radi u Atini gde već 24. godine
rukovodi privatnom stomatološkom ordinacijom koja se bavi dečjom
stomatologijom, oralnom hirurgijom i ortodoncijom. Nakon 10 godina
nastavničke karijere na odseku Dečje stomatologije, Univerziteta u
Atini, 2000. godine je otvorio prvi Stomatološki centar za decu u
Grčkoj u čijem sastavu je odeljenje za opštu anesteziju, gde i danas
radi kao konsultant iz oblasti dečje stomatologije. TakoĎe je gostujući
profesor iz predmeta Dečja stomatologija na Univerzitetu u Lidsu,
Velika Britanija, gde predaje u okviru programa doktorskih studija.
        Dr N. A. Lygidakis je diplomirao na Univerzitetu u Atini 1980.
godine. Posle dve godine staţa iz dečje stomatologije u Atini,
obrazovanje je nastavio naredne tri godine na Univerzitetima u
Oksfordu i Londonu, kao stipendista drţave. Stekao je zvanje
magistra medicinskih nauka iz oblasti genetike i zvanje magistra
stomatoloških nauka iz oblasti dečja stomatologija, kao i doktora
nauka iz oblasti oro-facijalne genetike.
        Trenutno je predsednik Evropske akademije za dečju
stomatologiju. U periodu od 2000-2006. godine bio je generalni
sekretar Evropske akademije za dečju stomatologiju. U Grčkoj je
izabran za potpredsednika Udruţenja dečjih stomatologa Grčke, a
član je odbora Stomatološke asocijacije Atine. Predsedavajući je
Komiteta za prevenciju i oralno zdravlje. Pošto je dugi niz godina
aktivno učestvovao u primarnoj zdravstvenoj zaštiti bio je član i
predsedavajući komiteta Ministarstva zdravlja Grčke i Grčke
stomatološke asocijacije koji su učestvovali u organizaciji
stomatoloških zdravstvenih usluga u Grčkoj.
        Objavio je više od 50 radova u naučnim časopisima sa
recenzijom i više od 130 abstrakta na grčkim i internacionalnim
kongresima. Učestvovao je u pisanju udţbenika iz stomatologije, a
njegovi naučni radovi su citirani više od sto puta u internacionalnim
časopisima. Pozivan je za predavača u zemljama Evrope i u Grčkoj
od strane mnogih društava i univerziteta. Njegova istraţivačka i
klinička interesovanja su u okviru anomalija zuba, pacijenata sa
specijalnim potrebama tretiranim pod opštom anestezijom,
traumatologije, zalivača fisura i epidemiologije. Recenzent je u
časopisima "Clinical Genetics", "European Archives of Paediatric
Dentistry", “International Journal of Paediatric Dentistry” i


                                                                                 6
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
"Pedodontia". Sedam godina je bio glavni urednik u časopisu
"Pedodontia".
        Za svoje naučne i profesionalne uspehe dodeljena su mu
brojna nacionalna i medjunarodna priznanja, uključujući članstvo
(fellowship) u Royal Society of Medicine u Velikoj Britaniji i članstvo u
American Association for the Advancement of Science (Američkoj
asocijaciji za unapreĎenje nauke), kao i u New York Academy of
Science.

                  Dr Nick A. Lygidakis DDS, MSc, PhD
       President of the European Academy of Paediatric Dentistry

                             Summary Curriculum Vitae

        Dr Nick A. Lygidakis is living and working in Athens where he
runs for 24 years a private practice limited to Paediatric Dentistry,
Oral Surgery and Orthodontics. Following a 10 years teaching career
in the Dept of Paediatric Dentistry in Athens University, since 2000 he
organized and developed the first in Greece Community Dental
Center for Children and an attached Hospital Unit for General
Anaesthesia, where he still works part-time as Consultant Paediatric
Dentist. He is also Honorary Reader (Associate Professor) in
Paediatric Dentistry in the Leeds University, UK, where he teaches in
the postgraduate PD program.
       Dr N.A.Lygidakis qualified from the University of Athens in
1980. Following 2 years graduate training in Paediatric Dentistry in
Athens he was further educated for 3 years in England, in the
Universities of Oxford and London, being a State Scholar. He holds a
Master of Science in Medicine degree (Genetics), a Master of
Science in Dentistry degree (Child Dental Health), and a PhD degree
(Oral-Facial Genetics).
        He is at present, President of the European Academy of
Paediatric Dentistry, being previously the Secretary of the Academy
for 6 years (2000-2006). In Greece he is elected Vice-President of the
Hellenic Society of Paediatric Dentistry and Board member of the
Dental Association of Athens, Chairman of the Preventive and Oral
Health Education Committee. Being for many years actively involved
with the Primary Dental Health Care, he has been member and
Chairman of many Committees of the Ministry of Health and the
Hellenic Dental Association concerning the organization of the
Hellenic Dental Health Services.
         He has published more than 50 papers in peer reviewed
scientific journals and more than 130 abstracts in Hellenic and
                                                                                 7
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
International Congresses. He has written 5 chapters in Dental books,
and he has more than 130 citations of his scientific work in the
International literature. More than 100 times he has been invited
lecturer in Europe and in Greece from many Societies and
Universities presenting his clinical and research work. His research
and clinical interests are in the fields of dental anomalies, special
needs patients treated under general anaesthesia, trauma, fissure
sealants and epidemiology.
       He is invited Referee in the journals "Clinical Genetics",
"European Archives of Paediatric Dentistry", “International Journal of
Paediatric Dentistry” and "Pedodontia". In the later, being the official
Journal of the Hellenic Society of Paediatric Dentistry, he has served
as Editor in Chief for 7 years.
For his scientific and professional achievements he has been
awarded with various distinctions nationally and internationally,
including Fellowship of the Royal Society of Medicine in UK and
Membership of the American Association for the Advancement of
Science and the New York Academy of Science.


Defekti zuba nastali tokom erupcije i eksfolijacije
(etiologija, dijagnoza i terapija)
Nick A. Lygidakis


        Defekti nastali tokom erupcije i eksfolijacije posledica su
delovanja etioloških faktora u toku faze nicanja. Ovi faktori mogu biti
faktori sredine (sistemski i lokalni) i genetski faktori. Rana
diferencijalna i konačna dijagnoza, kao i prepoznavanje etioloških
faktora su od izuzetnog značaja jer uspešnost lečenja upravo zavisi
od verifikacije etiologije i pravovremene intervencije. Multidisciplinarni
pristup, koji podrazumeva angaţovanje dečjeg stomatologa,
ortodonta i oralnog hirurga, je neophodan kako bi rezultati lečenja bili
zadovoljavajući.
        Mogući tretmani i protokoli u slučajevima rane i zakasnele
erupcije, ankiloze i rane eksfolijacije će biti prikazani i prodiskutovani
uz prikaze slučajeva sa adekvatnim i neadekvatnim pristupom
lečenja.




                                                                                 8
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


Dental defects of eruption and exfoliation (aetiology, diagnosis,
therapy)

        Eruption and exfoliation dental defects result from the action
of various aetiological factors during the eruption stage of the dental
development. These might be environmental (systematic or local) and
genetic. Early differential and final diagnosis and determination of the
aetiological factors are crucial management steps, since successful
treatment depends very much on the verification of the aetiology and
the proper timing of the intervention. Paediatric dental, orthodontic
and surgical approach is usually needed in order to have a
satisfactory treatment outcome.
        The treatment options and protocols in cases of early and
delayed eruption, ankylosis and early exfoliation will be presented
and discussed with illustrative cases of correct and incorrect
approach.



Tretman razvojnih anomalija gleĎi
Nick A. Lygidakis

         Anomalije gleĎi mogu biti pripisane lokalnim, sistemskim i
genetskim etiološkim faktorima. Klinička slika je slična, iako je u
anomalijama lokalne etiologije ugroţen samo jedan zub, dok su kod
anomalija sistemske etiologije zahvaćeni svi zubi koji su prisutni u
toku delovanja etiološkog faktora (hronološki efekat). U poslednje
anomalije spada hipomineralizacija molara i inciziva koja je veliki
klinički problem, s obzirom da je prevalenca izuzetno visoka, od 10-
20%, u dečjoj populaciji.
         Defekt se klinički manifestuje kao ograničena neprozirnost
gleĎi različite prebojenosti na zahvaćenim stalnim zubima koji često
moţe da se odlomi kao posledica lošeg kvaliteta gleĎi (mekoća i
poroznost) pri čemu se formiraju atipični kaviteti ili dolazi do
kompletne deformacije krunice. Iz pomenutih razloga ovakvi defekti
predstavljaju ozbiljan problem koji zahteva sloţenu i dugotrajnu
terapiju.
         Kroz prikaze slučajeva prodiskutovaće se o pravilnom i
nepravilnom načinu zbrinjavanja ovih defekata. Zbrinjavanje uključuje
preventivne mere i savete, restaurativne opcije za zahvaćene molare
i incizive, adhezivne osobine oštećene gleĎi,        kao i moguće
ekstrakcije i ortodontsku terapiju.


                                                                                 9
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture




Treatment of developmental enamel defects

         The whole variety of the enamel defects may be attributed to
local, systematic and genetic aetiological factors. The clinical features
are similar, although in the local aetiology defects single teeth are
involved, whereas in those of systematic aetiology all the teeth
developed during the time of aetiological factor action are affected
(chronological defect). The later includes a clinical entity termed
Molar-Incisor-Hypomineralisation that has been of great concern to
the clinicians the last few years, as its prevalence has been recently
shown to be usually high, 10-20%, in the child population.
         The defect is clinically presented as demarcated enamel
opacities of different colour in the affected permanent teeth that can
occasionally undergo post-eruptive breakdown due to soft and porous
enamel, resulting this way to atypical cavities or even to complete
coronal distortion. For these reasons the defect reveals serious
clinical management problems that require complex and long lasting
treatment approach.
         The treatment modalities for this defect regarding preventive
advice and approach, restorative options for molars and incisors,
adhesive properties of the defective enamel and possible extractions
and orthodontic follow-up, will be presented and discussed together
with illustrative cases of correct and incorrect approach.




                                                                                 10
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


                         Profesor Jack Toumba
               Profesor dečje i preventivne stomatologije,
            Stomatološki institut u Lidsu, Univerzitet u Lidsu,
                             Velika Britanija

                                     Kratka biografija

       Profesor Jack Toumba diplomirao je biohemiju i fiziologiju na
Univerzitetu u Lidsu 1976, a magistrirao u naučnoj disciplini steroidna
endokrinologija takodje na Univerzitetu u Lidsu 1977, sa tezom:
Efekat ciproteron i ciproteron acetata na adrenalne ţlezde ljudi in
vivo. Zatim je diplomirao na Stomatološkom fakultetu Univerziteta u
Lidsu 1984, specijalizirao dečju stomatologiju (1988-1994), a stekao
zvanje počasnog člana Royal College of Surgeons u Engleskoj 1997.
godine. Doktorirao je na Univerzitetu u Lidsu (teza: In vivo analiza
sistema sa postepenim otpuštanjem fluorida u prevenciji karijesa
zuba kod dece). Trenutno je profesor dečje i preventivne
stomatologije na Univerzitetu u Lidsu. Član Upravnog odbora
Evropske akademije za dečju stomatologiju, Profesor Toumba
dosada je objavio preko 70 naučnih radova u medjunarodnim
časopisima i poglavlja u knjigama. Takodje je koautor knjige Dentalna
traumatologija. Dosada je dobio istraţivacke stipendije u vrednosti od
oko 2,5 miliona funti. Njegov istraţivački interes su fluoridi (posebno
sistemi sa postepenim otpuštanjem), testiranje kariogenosti hrane i
preventivna sredstva, trauma i pacijenti sa posebnim potrebama.


      Jack Toumba B.Sc.(Hons), M.Sc, B.Ch.D, FDS, Ph.D, FDS (Paeds)

            Professor of Paediatric and Preventive Dentistry,
             Leeds Dental Institute, University of Leeds, UK

                             Summary Curriculum Vitae

       Professor Jack Toumba obtained his BSc (Hons) in
Biochemistry & Physiology (Leeds University, 1976) and his MSc in
Steroid Endocrinology (Leeds University, 1977, Thesis: "The effects
of cyproterone and cyproterone acetate on the adrenal glands in
humans in vivo"). He than obtained his BChD from Dental Surgery,
Leeds University (1984), Certificate in Clinical Training in Paediatric
Dentistry, Leeds University (1988-1994) and his FDS from the Royal
College of Surgeons in England (1997). In 1997. he obtained his PhD
from Leeds University (Thesis: "In vivo analysis of a fluoride slow

                                                                                 11
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
releasing device to prevent dental caries in children"). He is currently
Professor in Paediatric and Preventive Dentistry. He is the member of
the Board of the EAPD. Professor Toumba has published more than
70 research papers in international journals and chapters in books,
and over 70 abstracts presented at the international scientific
meetings. He is also a co-author of a textbook on Dental
Traumatology. He has obtained research grants to the total value of
2.5 million pounds. His research interests are fluoride (especially
slow-release devices), cariogenicity testing of foods and preventive
agents, trauma and special needs.



Erozije zuba (etiologija, patogeneza, dijagnoza, terapija)
Jack Toumba

         Stalna denticija se duţe odrţava kod odrasle populacije, pa u
kombinaciji sa promenama u ishrani, ponašanju i navikama dolazi do
"erozivnog habanja" zuba koje predstavlja narastajući problem u
stomatološkoj zajednici. Restaurativni tretman je često veoma sloţen
i klinički zahtevan zbog čega su rana dijagnostika i prevencija od
izuzetnog značaja. Kao i kod karijesa, blagovremena rana dijagnoza,
prevencija i terapija ”erozivnog habanja zuba”, trebalo bi da budu
vaţan deo rutinske kliničke prakse.
         Erozija zuba se definiše kao “površinski gubitak tvrdog zubnog
tkiva hemijskim procesom koji ne uključuje bakterije” i pokazuje
porast u prevalenci. U etiologiji, unutrašnji i spoljašnji faktori zajedno
sa faktorima ishrane imaju istaknutu ulogu. Piće i navike u
konzumiranju pića imaju glavnu ulogu u nastanku erozije i stoga je
vaţno proizvesti ona pića koja su bezbednija za zube. Dijagnoza,
predisponirajući faktori, navike pacijenta, zbrinjavanje osetljivosti
zuba, savet i prevencija su vaţni faktori u prepoznavanju i sanaciji
erozije zuba. Glavna potpora preventivnim merama su razumna
upotreba fluorida, kontrola plaka, zalivanje fisura i odgovarajući savet
o ishrani. Aktivnost fluoridnog jona u oralnoj tečnosti je od najvećeg
značaja u smanjenju rastvorljivosti gleĎi pre nego što je to visok
sadrţaj fluorida u gleĎi.
         Od nedavno su na trţištu dostupni novi dentalni proizvodi u
prevenciji erozije zuba kod pacijenata. Oni podrazumevaju slabo
abrazivne paste za zube sa fluoridima i rastvore za ispiranje usta
posebno ispitane i namenjene za prevenciju erozije zuba kod dece i
odraslih.



                                                                                 12
            Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


Dental Erosion (aetiology, pathogenesis, diagnosis, therapy)

         Adult populations are maintaining their dentitions for longer
and coupled with changes in the diet, behaviour and habits have
resulted in “erosive toothwear” as a new and growing problem for the
dental community. Restorative treatment is often very complex and
clinically demanding, therefore early diagnosis and prevention are
crucial. As with caries, proactive early diagnosis, prevention and
management of “erosive toothwear” should be an important part of
routine clinical practice.
         Dental erosion is defined as “the superficial loss of the surface
of dental hard tissue by a chemical process which does not involve
bacteria” and is increasing in prevalence. The aetiology comprises
both intrinsic and extrinsic factors with dietary factors having a
prominent role. Drinks and drinking habits have a major effect on
erosion, and there have been important developments of drinks that
are safer for teeth. The diagnosis, predisposing factors, patient
habits, management of sensitivity, advice and prevention are
important issues in the recognition and management of dental
erosion. The mainstay of preventive measures are the judicious use
of fluoride, plaque control, fissure sealants and sensible dietary
advice. It is the activity of the fluoride ion in the oral fluid that is of
most importance in reducing the solubility of the enamel rather than a
high content of fluoride in enamel.
         Recent developments have seen new dental products
available over the counter for use by patients for the prevention of
dental erosion. These are low abrasivity fluoride dentifrices and
mouth rinses specifically researched and marketed for the prevention
of dental erosion in both children and adults.


Efikasnost pasta za zube sa fluoridima u prevenciji i kontroli
karijesa i erozije zuba (direktive za primenu fluorida Evropske
akademije za dečju stomatologiju 2009)
Jack Toumba

        U mnogim zemljama rasprostranjenost karijesa je postala
“bimodalna” (bimodal), sa 80% bolesti prisutne u samo 20%
populacije. Stoga je naglasak u prevenciji stavljen na one pacijente
koji imaju visok karijes rizik.
        Glavna potpora preventivnim merama su razumna upotreba
fluorida, kontrola plaka, zalivanje fisura i odgovarajući savet u ishrani.
Prvobitno se mislilo da je ugradnja velike količine fluorida u gleĎ bila

                                                                                  13
            Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
odgovorna za redukciju rastvorljivosti gleĎi. MeĎutim, aktivnost
fluoridnog jona u oralnoj tečnosti je od većeg značaja u smanjenju
rastvorljivosti gleĎi nego što je to visok sadrţaj fluorida u gleĎi. Ovo je
opšte prihvaćeno gledište o ulozi fluorida u prevenciji karijesa.
        Paste za zube sa fluoridima su postale lako dostupne tokom
1970-ih i od tada je njihova upotreba dovela do značajnog smanjenja
karijesa širom sveta. Direktive Evropske akademije za dečju
stomatologiju (2009), zasnovane na naučnim dokazima, daju vaţan
savet i informaciju (koncentracija fluorida, učestalost upotrebe,
količina, precedure ispiranja, nadgledanje itd.) stručnim licima i
pacijentima o upotrebi pasta za zube sa fluoridima u prevenciji
karijesa kod dece. Nove nisko abrazivne paste za zube sa fluoridima
su posebno proizvedene i ispitane u prevenciji erozije zuba.


Efficacy of fluoride toothpaste in prevention and control of
caries and dental erosion (2009 EAPD fluoride guidelines)

         In many countries the distribution of dental caries has become
"bimodal", with 80% of the disease present in only 20% of the
population. Consequently, there has been a shift in the emphasis for
providing preventive advice from the general population to targeting
those who are high "caries-risk".
         The mainstay of preventive measures are the judicious use of
fluoride, plaque control, fissure sealants and sensible dietary advice.
Originally it was thought that the incorporation of large amounts of
fluoride into enamel were responsible for the reduction of enamel
solubility. However, it is the activity of the fluoride ion in the oral fluid
that is of most importance in reducing the solubility of the enamel
rather than a high content of fluoride in enamel. This is now the most
widely accepted view of the role of fluoride in the prevention of dental
caries.
         Fluoride toothpastes became readily available from the 1970‟s
and since their introduction there has been a dramatic worldwide
reduction in caries. Evidence based guidelines from the European
Academy of Paediatric Dentistry (2009) give important advice and
information (concentration of fluoride, frequency of use, amount,
rinsing procedures, supervision etc) on the use of fluoridated
toothpastes to both dental practitioners and patients for the
prevention of dental caries in children. New low abrasivity fluoride
toothpastes are now available and have been specifically
manufactured and researched for the prevention of dental erosion.



                                                                                  14
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


                       Doc. dr Vesna Živojinović
         Docent na Klinici za dečju i preventivnu stomatologiju,
          Stomatološki fakultet Univerziteta u Beogradu

                               Kratka biografija

        Doc dr. Vesna Ţivojinović diplomirala je na Stomatološkom
fakultetu Univerziteta u Beogradu 1996. godine, a stekla zvanje
magistra stomatoloških nauka iz dečje i preventivne stomatologije
2002. godine (Magistarska teza: Ispitivanje efikasnosti minimalnih
restauracija okluzalnih površina) na Stomatološkom fakultetu u
Beogradu. Specijalistički ispit iz preventivne i dečje stomatologije
poloţila je 2000. godine na Stomatološkom fakultetu Univerziteta u
Beogradu. Zvanje doktora stomatoloških nauka, posle odbranjene
doktorske disertacije pod nazivom: Biološki aspekti primene kalcijum
hidroksiapatita i mineral trioksid agregata u terapiji obolele pulpe
stekla je 2008. godine na Univerzitetu u Beogradu. Trenutno je
docent na Klinici za dečju i preventivnu stomatologiju Stomatološkog
fakulteta u Beogradu. Član je Veća Evropske akademije za dečju
stomatologiju kao predstavnik Srbije, sekretar je Udruţenja dečjih i
preventivnih stomatologa Srbije, član je nacionalnih i medjunarodnih
udruţenja stomatologa, član je uredjivačkih odbora Stomatološkog
glasnika Srbije i Timočkog medicinskog glasnika. Do sada je objavila
13 naučnih radova u inostranim (indeksiranim na SCI i CC listi) i
domaćim časopisima i predstavila 23 abstrakta na medjunarodnim i
domaćim kongresima. Takodje je koautor Praktikuma iz dečje
stomatologije. Istraţivački interes: prevencija karijesa, MIH,
minimalne dentalne restauracije, traumatologija i terapija obolele
pulpe.


                    Vesna Zivojinovic, DDS, MSc, PhD
              Assistant professor at the Clinic for Paediatric
              and Preventive Dentistry, School of Dentistry,
                          University of Belgrade

                             Summary Curriculum vitae

       Asst. prof. Vesna Zivojinovic obtained her DDS degree at the
School of Dentistry, University of Belgrade in 1996. and her MSc in
Paediatric and Preventive Dentistry at the University of Belgrade in
2002 (Thesis: "Efficacy evaluation of minimal restorations on occlusal
surfaces"). She obtained her specialty training degree in the field of

                                                                                 15
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
preventive and paediatric dentistry in 2000. at the School of Dentistry,
University of Belgrade. In 2008 she obtained her PhD from University
of Belgrade (Thesis: "Biological aspects of application of calcium
hydroxiapatite and mineral trioxide aggregate in the therapy of
inflamed pulp"). She is currently assistant professor in Paediatric and
Preventive Dentistry at the School of Dentistry in Belgrade. She is the
member of the EAPD Council as the Councilor for Serbia, Secretary
General of the Association of Paediatric and Preventive Dentists of
Serbia, member of the national and international dental societies,
member of the editorial boards of Serbian Dental Journal and Timocki
medicinski glasnik. Asst. prof. Vesna Zivojinovic has published 13
research papers in international (indexed in SCI and CC) and national
journals and presented 23 abstracts at the international and national
scientific meetings. She is also a co-author of a guideline on
Paediatric Dentistry (2006). Her research interests are prevention of
caries, MIH, minimal dental restorations, trauma and pulp therapy.



Pljuvačka u prevenciji karijesa i erozije zuba
Vesna Živojinović

        Prisustvo pljuvačke u usnoj duplji od vitalnog je značaja za
odrţavanje zdravlja usta i zuba. Pljuvačka je lako dostupna za
prikupljanje i moţe da posluţi kao dijagnostičko sredstvo. Koristi se
da se odredi karijes rizik pacijenta kao i fiziološke i patološke
promene u celom organizmu, koje se mogu odraziti na sastav
pljuvačke. Testovima se mogu izmeriti puferski kapacitet pljuvačke,
broj salivarnog Streptokokus mutansa i broj laktobacila i odrediti
karijes rizik pacijenta. Ipak, nijedan test do sada nije uspeo da
precizno predvidi ovo multikauzalno oboljenje.
        Pored ove dijagnostičke uloge, pljuvačka igra ulogu u zaštiti
zuba i oralne mukoze svojim spirajućim efektom, kao i delovanjem
sastojaka kojima se neutrališu egzogene bakterije i virusi. Takodje,
pljuvačka se smatra jednim od najvaţnijih bioloških faktora u
sprečavanju erozije zuba. Ona razblaţuje, neutrališe, uklanja i
puferiše kiseline i stvara zaštitnu membranu. Obezbedjivanjem jona
kalcijuma, fosfata i fluorida pljuvačka redukuje demineralizaciju, a
pospešuje remineralizaciju gledji i dentina.
        Vaţnost uloge pljuvačke najbolje se ogleda kod pacijenata
kod kojih izolovano ili u sklopu nekog oboljenja postoji smanjeno
lučenje pljuvačke.



                                                                                 16
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


Saliva in prevention of caries and dental erosion


        The presence of saliva is vital to the maintenance of oral and
dental tissues. It is easy available for collection and can be used as a
diagnostic fluid. It is well known her role in caries risk assessment but
it can be used to reflect systemic physiological and pathological
changes.
        Caries risk assessment tests are based on measurements of
buffering capacity, salivary Mutans streptococci and lactobacilli. Still,
no one test has been found to predict this multifactorial disease
accurately.
        Beside this diagnostic role saliva has a protective function for
teeth and oral mucosa with its flow rate and components that can
neutralise exogenous bacteria and viruses. Also, saliva has been
considered the biological factor related to prevention of dental
erosion. Saliva act by diluting, clearing, neutralising and buffering
acids and forming a protective membrane against the erosive agent.
Providing calcium, phosphate and fluoride ions saliva reduces the
demineralisation rate and enhances remineralisation of enamel and
dentine.
        The importance of saliva can clearly be demonstrated in
patients suffering from salivary flow rate impairment.




                                                                                 17
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


                    Prof. dr Mirjana Ivanović
     Profesor na Klinici za dečju i preventivnu stomatolgiju
        Stomatološki fakultet, Univerziteta u Beogradu

                               Kratka biografija


         Profesor Mirjana Ivanovic je diplomirala na Stomatološkom
fakultetu Univerziteta u Beogradu 1981, a 1987 je stekla zvanje
magistra stomatoloških nauka (Teza: Uticaj različitih koncentracija
fluorida u pijaćoj vodi na karakteristike dentalnog plaka). Na
Stomatološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu stekla je zvanje
specijaliste dečje i preventivne stomatologije 1990 godine i na istom
fakultetu doktorirala 1993. sa tezom: Mogućnosti prevencije
gingivitisa u školske dece. Trenutno je profesor na Klinici za dečju i
preventivnu stomatologiju Stomatološkog fakulteta u Beogradu,
koautor je udţbenika Dečja stomatologija, Preventivna stomatologija
kao i Preventivni program stomatološke zdravstvene zaštite u Srbiji.
Učesnik je tri naučna projekta u periodu od 1992-1998, a objavila I
prezentovala vise od 100 naučnih radova na medjunarodnim i
domaćim naučnim skupovima. Istraţivački interes profesora Mirjane
Ivanovic je podjedanako dečja i preventivna stomatologija (etiologija,
prevencija i terapija oboljenja parodoncijuma u mladih, kariologija).


                   Mirjana Ivanovic DDS, MSc, PhD

        Professor of Paediatric and Preventive Dentistry,
           School of Dentistry, University of Belgrade

                       Summary Curriculum Vitae


        Professor Mirjana Ivanovic obtained her DDS from the Faculty
of Stomatology, University od Belgrade in 1981, and her MSc with the
thesis: Effects of fluoride in community water on the certain
characteristics of dental plaque in 1987. She than obtained a
Certificate in Clinical Training in Preventive and Paediatric Dentistry
from the Faculty of Stomatology, University of Belgrade in 1990. From
the Faculty of Stomatology in Belgrade she obtained her PhD in
1993. (Thesis: Possibilities of preventing gingivitis in schoolchildren.
She is currently Professor in Paediatric and Preventive Dentistry, co-
author of Pediatric dentistry (2000), Preventive dentistry (2002),

                                                                                 18
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
Preventive program of the dental health care of population in Serbia
(1996). She participated on three scientific projects between 1992 -
1998, and published and presented more than 100 scientific papers.
Research interest of Professor Ivanovic is both on field of Preventive
and Paediatric Dentistry (etiology, prevention and therapy of
periodontal disease in children and adolescents, cariology).


Protokol za primenu fluorida
Mirjana Ivanović, Vesna Živojinović


        Podaci dobijeni istraţivanjem o rasprostranjenosti karijesa u
Srbiji pokazali su da je kod šestogodišnjaka prosečan broj obolelih
stalnih zuba 0.2, kod dvanaestogodišnjaka 2.8, a kod
petnaestogodišnjaka 5.6. Karijes u ranom detinjstvu ima 8.3%
trogodišnjaka.
        Protokol za primenu fluorida donet je u cilju prevencije karijesa
kod dece i omladine Srbije, a u sklopu Programa preventivne
stomatološke zdravstvene zaštite usvojenog od strane Ministarstva
za zdravlje Republike Srbije 2009. godine. Ovaj protokol je uskladjen
sa protokolom Evropske akademije za dečju stomatologiju. Preporuke
zasnovane na dokazima o upotrebi fluorida u prevenciji karijesa kod
dece i omladine treba da budu dostupne zdravstvenoj javnosti u
Srbiji. One predstavljaju deo sveobuhvatnog preventivnog pristupa u
sprečavanju karijesa kako kod dece tako i kod čitave populacije.
        Potvrdjena efikasnost i bezbednost fluorisanja vode za piće
pokazuje da sistemska distribucija fluorida moţe biti prihvatljiva kada
ova forma izgleda kao najpogodniji pristup. Fluorisano mleko,
fluorisana so, tablete fluorida i kapi fluorida mogu biti zdravstvene
mere u prevenciji karijesa u područjima gde voda za piće nije
fluorisana i gde postoji loša saradnja sa decom koja su sa visokim
rizikom za nastanak karijes. Gelove i rastvore ne primenjivati kod
dece ispod 6 god. starosti, pošto je odnos izmedju rizika i koristi na
strani rizika zbog opasnosti od gutanja. Lakove treba primenjivati u
prevenciji karijesa u stalnoj i mlečnoj denticiji. Masovna primena pasti
za zube sa fluoridima je verovatno jedan od glavnih razloga za
značajno smanjenje karijesa zuba u poslednjih trideset
godina.Dnevna upotreba pasti za zube sa fluoridima u kombinaciji sa
savetima o odrţavanju oralne higijene preporučuje se kao osnovni
deo karijes-preventivnog programa uz dodatak drugih karijes-
preventivnih metoda, kao što je savet o ishrani, lokalna upotreba
fluorida i zalivanje fisura.


                                                                                 19
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
       Ovaj protokol podloţan je promenama i za dve godine biće
uzeta u obzir njegova revizija u svetlu novih naučnih saznanja.

Fluoride guidelines

        Recent research findings indicate high prevalence and
incidence of caries in children of Republic of Serbia. The mean DMFT
in six year olds is 0.2, in twelve year olds 2.8, while fifteen year old
children have mean DMFT of 5.6. Early childhood caries was
detected in 3.8% of three year old children.
        Development of Guidelines on the use of fluoride in children
aimed at prevention of dental caries in children and adolescence of
Serbia and is included in the Program of prevention of oral dental
health that was accepted by the Ministry of Health of the Republic of
Serbia in 2009. These evidence based guidelines are coordinated
with the EAPD Fluoride guidelines and they should be available to the
both dental and medicine health community. The following guidelines
are recommended as an integral part of preventive programs for the
whole population, children and adults.
        Water fluoridation is effective and safety and it can acceptable
as a way of systemic distribution of fluoride when this form seems to
be the most convenient approach. Fluoridated milk, fluoridated salt,
fluoride tablets and fluoride drops could be recommended as health
measures in caries prevention but only in areas without water
fluoridation or low compliance of the children population that are at
high caries risk. Gels and varnishes are not recommended in children
younger that 6 years for the risk of ingestion and development of
dental fluorosis. Varnishes should be used for prevention of caries in
the primary and permanent dentition. Use of fluoridated tooth paste
considerably lowered the prevalence of caries in the last thirty years
and its use is highly recommended as a part of caries-preventive
program in addition to diet counseling, topical use of fluorides and
fissure sealing.
        These guidelines are subjected to changes and updating in
the light of new evidence.




                                                                                 20
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


                     Prof. dr Momir Carević
     Profesor na Klinici za dečju i preventivnu stomatologiju
          Stomatološki fakultet, Univerzitet u Beogradu

                               Kratka biografija

        Prof. dr Momir Carević roĎen je 12. oktobra 1953. godine u
Beogradu. Na Stomatološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu
diplomirao je 1980. godine. Magistarski rad odbranio je sa uspehom
1987. godine i time stekao zvanje magistra stomatoloških nauka, a
Doktorsku tezu 1994. godine i time stekao zvanje doktora
stomatoloških nauka. Izabran je 1996 u zvanje docenta, vanrednog
profesora 2001 i redovnog profesora za naučnu oblast Dečja i
preventivna stomatologija 2006 godine. Trenutno obavlja funkciju
šefa Katedre za preventivnu stomatologiju na Stomatološkom
fakultetu u Beogradu. Od 1998 do 2004 godine učestvovao je u
poslediplomskoj nastavi (oblast Dečja stomatologija) na Medicinskom
fakultetu Univerziteta u Beogradu, a od 2001 godine i u nastavi
osnovnih studija (predmet Dečja i preventivna stomatologija) na
Medicinskom fakultetu u Novom Sadu (odsek stomatologija),
Stomatološkom fakultetu (Srpsko Sarajevo) u Foči – Republika
Srpska i od 2007 godine na Medicinskom fakultetu u Podgorici (odsek
stomatologija). U perioodu od 2001-2006 godine obavljao je funkciju
direktora Zavoda za stomatološku zdravstvenu zaštitu Srbije,
Stomatološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, a 2007 godine je
izabran i za člana Republičke stručne komisije za stomatologiju -
Ministarstva zdravlja Republike Srbije. Pored mnogobrojnih nagrada i
priznanja treba istaći nagrdu za „Primarnu zdravstvenu zaštitu“ koja
mu je uručena povodom jubileja 60 godina Srpskog lekarskog društva
2009 godine. Na stručnom usavršavanju na Klinikama za dečju
stomatologiju na Stomatološkim fakultetima Univerziteta u Leed-su i
Newkastle-u (Engleska), boravio je 1990 godine, učestvovo je na dva
simpozijuma posvećena ishrani i oralnom zdravlju u organizaciji
zemalja članica Evropske zajednice 1990 i 1993 u Newkastle-u -
Engleska, a takoĎe i na usavršavanjima za epidemiološka istraţivanja
oralnih oboljenja po kriterijumima SZO pod pokroviteljstvom Evropske
organizacije za ispitivanje karijesa (ORCA), odrţanih na Krfu - Grčka
(1991) i Pragu - Češka (1993). Član je brojnih strukovnih i naučnih
udruţenja (SLD, FDI, IADR, EDPA, BaSS i td.) a novembra 2004
godine izabran je za predstavnika Udruţenja stomatologa Srbije i
Crne Gore (National Liaison Officer) u Svetskoj stomatološkoj
federaciji (FDI), gde se i sada nalazi kao predstavnik Udruţenja
stomatologa Srbije. Ove godine je izabran i za člana kansila

                                                                                 21
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
Udruţenja balkanskih stomatoloških asocijacija (BaSS). Do sada je
objavio preko 130 naučnih i stručnih radova, koautor je u četiri
udţbenika za osnovne i poslediplomske studije i jedne monografije
meĎunarodne reputacije. Učestvovao je u šest naučno-istraţivačkih
projekta finansiranih od strane Ministarstava Republike Srbije i
odrţao preko 30 predavanja po pozivu u zemlji i inostranstvu.


                  Momir Carevic, DDS, MSc, PhD.
           Professor of Paediatric and Preventive Dentistry
             School of Dentistry, University of Belgrade

                          Summary Curriculum Vitae

         Professor Momir Carevic has obtained his DDS in 1980 and
MDS in 1987 at the School of Dentistry, University of Belgrade. He
obtained specialty training degree in the field of Preventive and
Pediatric dentistry in 1990 and PhD in 1994 at the Faculty of
Dentistry, University of Belgrade. He has been continuously engaged
in teaching Pediatric and Preventive Dentistry at the School of
Dentistry, University of Belgrade since 1985 and currently is a full-
time professor of Pediatric and Preventive Dentistry. He was teaching
Preventive Dentistry course (pediatric post graduate studies) at the
School of Medicine – University of Belgrade from 1998 -2004. Since
2001 he is also engaged in teaching Preventive and Pediatric
dentistry at the Medical school in Novi Sad, Dental school in Foča
(Republika Srpska) and from 2007 at Medical School (dentistry
department) in Podgorica – Montenegro. Professor Carevic had
many research and study visits during his career (University of Leeds,
U.K. (1990), University of Newcastle upon Tyne, U.K. (1990, 1993),
Orca Summer School (1991, 1993)) in Corfu-Greece, Prague-Czech
Republic and etc. He is also an active member of national and
international scientific dental societies (F.D.I., I.A.D.R., E.A.P.D.,
BaSS, S.M.S, SAPPD), and representative of Serbian dental
association in FDI, and member of the Council of Balkan
Stomatological Society (BaSS). For his outstanding contribution in
prevention of oral disease in Serbia he was awarded at the 60Th
Anniversary of Serbian Medical Society in 2009 for his contribution in
Primary health care in Serbia. Between 1985-2009 he participated in
five scientific projects, published and presented more than 130
scientific papers and was lecturing over 30 times as invited speaker in
Serbia and abroad. He is co-author of the text-books for
undergraduate and postgraduate studies in Preventive and Pediatric
dentistry such as: “Pediatric dentistry”, “Preventive dentistry”,

                                                                                 22
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
“Preventive program of the dental health care of population in Serbia”
and “Pediatric Dentistry – manual”.


Protokol promocije oralnog zdravlja
Momir Carević


        Učešće zajednice, odnosno svih segmenata društva na
unapreĎenju oralnog zdravlja, predstavlja suštinu holističkog prilaza
zdravlju zasnovanog na vrednostima i potrebama kako pojedinaca
tako i društva. Predstavlja kvalitetno novi pristup za razliku od ranijeg,
primarno profesionalno orijentisanog, koji je baziran na usko
medicinskom modelu „bolesti i kako je izbeći“ za razliku od „kako biti
zdrav“. Stoga se promocija zdravlja i definiše kao „Proces
osposobljavanja pojedinaca i društva da kontrolišu faktore koji
obezbeĎuju zdravlje i da ga na taj način unaprede, predstavljajući se
tako kao osnovna strategija u posredovanju izmeĎu ljudi i sredine u
kojoj ţive, povezujući njihova lična opredeljenja i odgovornost društva
za unapredjenje sopstvenog zdravlja“ (SZO, 1984). Iz tih razloga
sačinjeni Protokol promocije oralnog zdravlja treba jasno da definiše
stepen do koga su članovi zajednice uključeni u procese donošenja i
realizacije odluka u vezi sa oralnim zdravljem kroz postavljene
dugoročne i kratkoročne ciljeve.
        Dugoročni cilj Protokola promocije oralnog zdravlja je da se
osposobi zajednica i pojedinac da prepoznaju značaj oralnog
zdravlja, svoju obavezu i odgovornost za obezbeĎenje zdravlja i da
se na taj način poveća broj osoba sa zdravim ustima i zubima,
odnosno značajno smanje potrebe za terapijskim intervencijama u
oblasti stomatološke zaštite. Kratkoročni ciljevi usmereni su na
kontinuirano povećanje učešća zajednice (društva) u promociji
oralnog zdravlja, stalno podizanje nivoa stomatološke zdravstvene
kulture, povećanje      broja edukovanih kadrova za obezbeĎenje
oralnog zdravlja kao i obima preventivnih i profilaktičkih mera i
aktivnosti.
        Protokolom je zacrtan socijalno-medicinski pristup promociji
oralnog zdravlja jer se oralne bolesti javljaju kao interakcija uzročnih
faktora, faktora sredine (socijalna i ekonomska sredina),
etiopatogeneze i karakteristike oralnih bolesti. S obzirom na
kompleksnost ovog zadatka Protokolom se jasno definiše način
aktiviranja zajednice, uloga zdravstvenog sektora (posebno
stomatologije), metodologija zdravstveno-vaspitnog rada i edukacija
kadrova za obezbeĎenje oralnog zdravlja. Aktiviranjem zajednice
treba da se: edukuju i motivišu ljudi koji donose odluke o promociji

                                                                                 23
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
zdravlja i zdravstvenenoj zaštiti; obezbedi sprovoĎenje kampanja
promocije oralnog zdravlja (Nedelja zdravlja usta i zuba, Simpozijum
zdravstvenog vaspitanja, Svetski dan zdravlja i dr.); donesu i realiziju
zakonska i podzakonska dokumenata od značaja za promociju
oralnog zdravlja (zakon o fluorisanju vode za piće); poreskom
politikom stimuliše proizvodnja i distribucija „zdrave“ hrane i sredstava
za (oralnu) higijenu; obavezno uvedu predmeti „higijena“ i
„zdravstveno vaspitanje“ u školske nastavne programe, i dr.; uključi
lokalna zajednica i ostali segmenti zdravstvene zaštite u obezbeĎenju
multidisciplinarne saradnje sa ostalim članovima zajednice
(psiholozima, pedagozima, prosvetnim radnicima, vaspitačima i dr.) u
promociji oralnog zdravlja; aktiviraju mediji (elektronski, štampa,
filmovi i dr.) na promociji oralnog zravlja i dr..Zdravstveno vaspitni rad
predstavlja vaţan deo Protokola sa ciljem da utiče na usvajanje novih
saznjanja, navika i pozitivnih stavova o sopstvenom zdravlju i da utiče
na promene ponašanja štetnih po zdravlje. Neophodno je značajno
povećati prisustvo i korišćenje očiglednih zdravstveno-vaspitnih
sredstava, za šta je neophodna pomoć šire zajednice.
    Protokolom promocije oralnog zdravlja date su takoĎe i smernice
savremene edukacije kadrova za unapreĎenje oralnog zdravlja, koja
su se do sada uglavnom obezbeĎivala kroz specijalizacije usmerene
ka terapijskom pristupu zbrinjavanja oralnih oboljenja. Protokol
promocije oralnog zdravlja je od primarnog značaja u prevenciji
oralnih bolesti s obzirom da zahteva organizovano učešće svih
segmenata društva da daju svoj pun doprinos zdravlju, što doprinsi
brţem, kvalitetnijem i efikasnijem pristupu prevenciji oralnih bolesti,
nego zalaganjem samo jednog segmenta društva, medicinske struke
odnosno stomatoloske zdravstvene sluţbe.



 Protocol for oral health promotion


       Health promotion is a combination of educational,
 organizational, economic and environmental activities that support
 behaviors leading to improved health. It is defined as “The process
 of enabling individuals and communities to increase control over the
 determinants of health and thereby improve their health,
 representing a mediating strategy between people and their
 environment, combining personal choice and social responsibility for
 health to create healthier future” (WHO 1984). In other words, health
 promotion represents a strategy which can be seen on the one hand
 as enabling approach to health, directed at lifestyle, and on the other

                                                                                 24
          Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
hand as a political approach, directed towards health policy. Such
community involvement represent holistic approach in health based
on individual and community needs to improve health. It is
qualitative new approach which is different from old one (primary
therapeutic oriented) which is based on the limited medical model
“disease treatment” with new approach “to maintain health”. Taking
in to consideration complex etiopatogenesis and clinical
characteristics of oral diseases because they are occurring as
interference many factors, especially social and environmental
factors, Protocol of oral health promotion is based on socio-medical
model in prevention of oral diseases.
       Therefore, long-term goal of the Protocol is to enable
individuals and community to recognize importance of oral health,
their responsibility for health improvement and to increase the
number of healthy individuals, decreasing needs for dental
treatment. Short-term goals has to focus on continuous increase of
community involvement in oral health promotion, increasing the level
of dental health knowledge, number of educated health
professionals, and to improve preventive and prophylactic activities.
In those terms dental professionals has to shift their orientation
based simply on treatment of pain by teeth extraction to idea of oral
health prevention as well, and take active part in oral health
promotion as a partner with people/community and so contribute
health improvement of their society.
       Therefore, Protocol of oral health promotion, beside dental
health professionals, it is to activate community involvement in
processes of decision making and enforcing decisions concerning
oral health improvement by creating policies and actions based on
well proved scientific knowledge and experience, which are
convincing, encouraging and easy to approach all individuals and
population groups to improve oral health.




                                                                                25
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


                     Prof. dr Dejan Marković
     Profesor na Klinici za dečju i preventivnu stomatologiju
          Stomatološki fakultet, Univerzitet u Beogradu

                               Kratka biografija

Dejan Marković je roĎen 1963 god. u Beogradu. Stomatološki
Fakultet završio 1989 u Beogradu. Magistrirao 1994, iz oblasti
endodontske terapije mlečnih zuba. Doktorsku tezu iz oblasti
biokompatibilnosti      stomatoloških    materijala    odbranio   1998.
Specijalista Dečje i preventivne stomatologije. Od 1990 zaposlen je
na Stomatološkom fakultetu u Beogradu i sada je u zvanju redovnog
profesora za predmete Dečja stomatologija, Preventivna
stomatologija i Oralna higijena i šef predmeta Stomatološko
zbrinjavanje osoba sa posebnim potrebama. Takodje predaje na više
regionalnih stomatoloških fakulteta i to u Novom Sadu i
Stomatološkom fakultetu u Foči (Bosna i Hercegovina). Od 2001
godine rukovodilac Centra za rad sa osobama sa posebnim
potrebama. Autor je više od 200 prezentovanih i objavljenih radova
na meĎunarodnim i domaćim skupovima i u časopisima. Učesnik
nacionalnih naučnih projekata Ministarstava za nauku i Evropskog
projekta FP-6 iz oblasti ispitivanja materijala. Autor više udţbenika iz
oblasti dečje i preventivne stomatologije, naučne monografije
“Biocompatibility of glasionoimer cements”, koautor naučne
monografije ”Gradivni stomatološki materijali” i urednik meĎunarodne
naučne monografije “Scientific Thought and Clinical Practice - 10
years of BaSS-” izdate povodom deset godina Balcan Stomatological
Society. Urednik je internacionalne publikacije “Glasjonomer u
kliničkoj praksi” (u štampi).
Organizator ili učesnik više naučnih i stručnih skupova na kojima je
odrţao više od 100 predavanja. Mentor mnogih studentskih radova,
diplomskih ili specijalističkih radova. Mentor 5 magistarskih radova i 4
doktorske disertacije na Fakultetima u Beogradu, Novom Sadu i Foči.
Član specijalističkih komisija u Beogradu i Novom Sadu kao i više
komisija za ocenu i odbranu magistarskih i doktorskih radova na
stomatološkim fakultetima i Medicinskom fakultetu u Beogradu i
Novom Sadu. Član UreĎivačkog odbora i/ili recenzent više stručnih i
naučnih časopisa (Stomatološkog glasnika Srbije, Stomatologa,
Srpskog Arhiva SLD i Medicinskog pregleda). Član naučnog odbora
Udruţenja za estetsku stomatologiju Srbije. Predsednik Udruţenja
dečjih i preventivnih stomatologa Srbije. Dobitnih više stručnih i
naučnih priznanja i član više meĎunarodnih i domaćih strukovnih


                                                                                 26
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
udruţenja. Trenutno je Prodekan za zdravstvo Stomatološkog
fakulteta Univerziteta u Beogradu (od 2006).

                  Dejan Markovic, DDS, MSc, PhD.
           Professor of Paediatric and Preventive Dentistry
             School of Dentistry, University of Belgrade

                       Summary Curriculum Vitae


Dejan Markovic is born in 1963, in Belgrade. Faculty of Dentistry has
finished in 1989, at University of Belgrade. He has completed Master
Thesis in field of Endodontic therapy of deciduous teeth, in 1994, and
PhD Thesis in field of Biocompatibility of dental materials, in 1998,
both at University of Belgrade. He holds DSPU in Pediatric and
preventive dentistry. Dejan Markovic is permanently employed at
Faculty of Dentistry, University of Belgrade from 1990, and he is
currently a Professor at subject entitled Pediatric and Preventive
Dentistry and Oral Hygiene and Chief of subject entitled Dental care
of patients with special care. He also teaches at several regional
Faculties of Dentistry, such as Novi Sad (Serbia), Foča (Bosnia and
Herzegovina) and Podgorica (Monte Negro). He is a leader of Centre
for people with special needs, from 2001.
Dejan Markovic is an author of more then 200 published papers
presented at national and international meetings and/or published in
scientific journals. He is also a researcher engaged in National
scientific projects of the Ministry for Science of Republic of Serbia as
well as at European Scientific Project (FP6), working in the field of
testing materials. He is an author of several textbooks in field of
Pediatric and preventive dentistry, author of scientific monograph
entitled “Biocompatibility of glass-ionomer cements”, co-authors of
scientific monograph entitled ”Adjective dental materials”. He is an
editor of the international scientific monograph “Scientific Thought
and Clinical Practice - 10 years of BaSS” published on the 10th
anniversary of Balkan Stomatological Society, as well as of the
international publication (in press) entitled “Glass-ionomers in clinical
practice”.
Dejan Markovic is organizer or an active participant in several
scientific and professional meetings and a lecturer of more then 100
lectures. Supervisor of many student papers, graduate or
specialization final works, 5 Master Thesis and 4 PhD Thesis at
Faculties of Dentistry of different Universities (Belgrade, Novi Sad
and Foča). He is a member of several DSPU committees at
Universities of Belgrade and Novi Sad, as well as a member of many

                                                                                 27
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
committees for evaluation and final estimation of several Master and
PhD Thesis conducted at Faculty of Dentistry and Faculty of Medicine
in Belgrade and Novi Sad. He is also a member of editorial board and
reviewer of many scientific and professional papers in “Serbian
Dental Journal”, “Dentist”, Serbian Archive of SLD” and “Medical
Review”. He is a member of scientific board of Association for
Aesthetic Dentistry of Serbia, and precedent of Association of
Pediatric and Preventive Dentists of Serbia. He has been granted
with many professional and scientific awards and is a member of
many international and national professional associations. Currently,
he is a Vice Dean of Faculty of Dentistry, University of Belgrade (from
2006).



Protokol o zalivanju fisura
Dejan Marković, Vanja Petrović, Tamara Perić

         Savremene      preventivno-profilaktičke      mere     značajno
doprinose smanjenju incidence karijesa na glatkim površinama, dok
karijes okluzalnih površina još uvek predstavlja značajan problem.
Zalivanje fisura je klinički preventivno–terapijski postupak gde se
fisure i jamice bočnih zuba (stalnih i mlečnih) ispunjavaju materijalima
specijalno formulisanim u tu svrhu štiteći ih na taj način od karijesa.
         U svakodnevnoj praksi česte su dileme u vezi sa
dijagnostikom stanja okluzalnih površina usled njihove kompleksne
morfologije. TakoĎe, dijagnostički kriterijumi u okviru ovog problema
nisu standardizovani. U prvom delu predavanja biće razmotren
problem dijagnostike stanja okluzalnih površina pomoću standardnih
kliničkih parametara i predstavljene osetljivije i specifične
dijagnostičke metode koje preporučuje savremena stomatologija.
         Razvoj stomatoloških materijala i naučna istraţivanja
doprinela su i razvoju materijala za zalivanje fisura. Istovremeno je
otvoreno pitanje kliničke potvrde njihove efikasnosti i stvorena dilema
za koji se materijal opredeliti u svakodnevnoj praksi. Na raspolaganju
su kompozitni, kompomerni i glas-jonomerni materijali. Kompozitni
materijali pokazuju odličan karijes-profilaktički efekat, ali osetljiva
tehnika postavljanja kompozitnih zalivača često ograničava
mogućnost njihove primene. Modifikacija glas-jonomera kao zalivača
izvršena je sa ciljem iskorištavanja njihovih osnovnih prednosti-
mogućnosti hemijskog vezivanja za gleĎ, oslobaĎanja jona fluora i
veće otpornosti na vlagu prilikom postavljanja u poreĎenju sa
kompozitnim zalivačima. U toku predavanja biće predstavljene
prednosti i nedostaci pojedinih materijala, kao i kliničke situacije u

                                                                                 28
            Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
kojima ovi materijali ostvaruju maksimalni karijes-profilaktički efekat.
TakoĎe će detaljno biti objašnjena tehnika postavljanja materijala za
zalivanje fisura sa posebnim osvrtom na najčešće greške u kliničkom
radu.
        U završnom delu predavanja biće definisane indikacije za
zalivanje jamica i fisura. Pre postavljanja zalivača, neophodno je
odrediti karijes rizik pacijenta, kao i pojedinačnog zuba. U okviru
preventivnih programa pre donošenja odluke o postavljanju zalivača,
treba razmotriti i druge aspekte, kao što su stanje oralnog zdravlja
populacije, resursi društva i dostupnost drugih preventivnih mera.
Imajući u vidu da Srbija prema klasifikaciji Svetske zdravstvene
organizacije pripada grupi „umerenog karijes-rizika”, kao i da u našoj
zemlji ne postoji kontinuitet u sprovoĎenju preventivnih stomatoloških
programa i da druge savremene preventivno-profilaktičke mere nisu
uvek lako dostupne, moţe se zaključiti da je postavljanje zalivača na
nedavno iznikle prve stalne molare indikovano kod svih pacijenata
bez obzira na utvrĎen rizik za nastanak karijesa. Zalivanje fisura
moţe se obaviti i na drugim mlečnim ili stalnim zubima u bilo kojoj
ţivotnoj dobi, ukoliko se utvrdi da se ovi zubi nalaze u visokom riziku
za nastanak karijesa.


Protocol for fissure sealing


        Contemporary preventive approach significantly decreased
caries incidence on smooth teeth surfaces. Nevertheless, occlusal
caries still remains a problem. Sealing pits and fissures is considered
to be an effective way of preventing caries development. Diagnostic
of occlusal caries is a frequent problem in a daily clinical practice,
mainly due to complex morphology of fissure system. In addition,
diagnostic criteria are not standardised. In the first part of the lecture,
problem of occlusal diagnostic will be discussed and more
susceptible and specific diagnostic methods will be presented.
        Development of dental materials contributed to development
of sealing materials. Composite resins show excellent caries-
prophylactic effect, but susceptible application technique restricts
their use. Glass-ionomer cements are less vulnerable to moisture
which allows their use in non-cooperative children or in partially
erupted teeth where isolation could be a problem and have potential
to act as a fluoride reservoir making enamel more resistant to
demineralisation. Advantages and weaknesses of sealing materials
will be presented. Application techniques for sealing materials and the
most frequent clinical mistakes will be thoroughly described.

                                                                                  29
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
        Finally, indications for fissure sealing will be defined. Before
sealant is placed, a tooth‟s and patient‟s caries risk should be
determined. It has also been suggested that in community-based
programs recommendations for sealing should be based on additional
factors, such as the assessment of the oral health needs, the
resources of the community and the availability of other preventive
measures. According to the WHO criteria Serbia is in a “moderate”
caries category. Moreover, there is no governmental regulative about
use of fluoride, so it could be concluded that the majority of children
would benefit from fissure sealing.




                                                                                 30
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture




                     Prof. dr Zoran Vulićević
     Profesor na Klinici za dečju i preventivnu stomatologiju
          Stomatološki fakultet, Univerzitet u Beogradu

                               Kratka biografija

     RoĎen u Beogradu 1960. godine. Diplomirao na Stomatološkom
fakultetu, Univerziteta u Beogradu 1986. godine.
     Nakon odsluţenja vojnog roka 1987. godine upisuje
poslediplomske studije na istom fakultetu i 1989. godine postaje
asistent pripravnik na Klinici za dečju i preventivnu stomatologiju.
Magistarsku tezu “Kliničko i histopatološko ispitivanje odnosa
kompozitnih materijala sa zubnim tkivim", pod mentorstvom prof. dr
Dragana Beloice, brani 1991. godine. U zvanje asistenta izabran je
01.07.1992. godine.
     Brojni radovi koji su se odnosili na klinička i eksperimentalna
ispitivanja odnosa kompozita i dentina vodili su do doktorske teze
“Ispitivanje odnosa i jačine veze kompozitnih sistema sa dentinom”,
koju brani 1994. godine. Dobitnik je godišnje nagrade ICN Galenike
za 1995. godinu na osnovu objavljene doktorske disertacije.
Decembra 1996. godine izabran je u zvanje docenta. Zvanje
vanrednog profesora dobio je 2002. godine. Autor je i koautor u preko
170 radova objavljenih i prezentiranih u zemlji i inostranstvu. Oktobra
2006. godine izabran je za šefa predmeta Dečja stomatologija na
osnovnim studijama, kao i predmeta Povrede zuba u dece na
poslediplomskim studijama. Koautor je kolegama sa Klinike u pisanju
dva udţbenika i jednog praktikuma. Tokom rada na Klinici bio je član
različitih komisija i veća formiranih na nivou Fakulteta. Odlukom
Dekana postavljen je za koordinatora prikupljanja sredstava za
Centar namenjen osobama sa posebnim potrebama. Aktivno
učestvuje u izvoĎenju teorijske i praktične nastave na osnovnim i
poslediplomskim studijama na maternjem i engleskom jeziku. Bio je
član meĎunarodne komisije za odbranu Master teze na Univerzitetu u
Sieni, Italija.
     Član je SLD, UDPSS, FDI, IADR. Predsedavao je na nekoliko
IADR i BaSS kogresa. Nekoliko puta je odrţavao predavanja u
Nemačkoj, Švajcarskoj, Švedskoj i SAD-u u vezi sa rekonstruktivnom
stomatologijom, na kojima se diskutovalo o kompozitima na naučnom
i kliničkom nivou.




                                                                                 31
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture




                  Zoran Vulićevic, DDS, MSc, PhD.
           Professor of Paediatric and Preventive Dentistry
             School of Dentistry, University of Belgrade

                       Summary Curriculum Vitae

    Born in Belgrade in 1960. He graduated at Faculty of Dentistry,
University of Belgrade, in 1986.
    After military service in 1987 he attended post graduates studies
at the same faculty and in 1989 became junior lecturer at the Clinic
for Pediatric and Preventive Dentistry. Master thesis „Clinical and
pathological investigation of relationship between composite filling
and tooth structure‟ mentored by Dragan Beloica, D.D.S., M.Sc., PhD,
where clinical and experimental behavior of composite resins was
investigated, he defended in 1991.
    Numerous papers in clinical trials and experimental investigations
where relationship between composite resins and dentin tissue were
investigated led to PhD thesis with title: “Investigation of relationship
and bond strengths between composite systems and dentin tissue”,
which was defended in 1994. He won the Annual ICN Galenika award
for the PhD thesis in 1995. He is author and coauthor in over 170
papers published and presented in country and abroad. At this
moment Dr Zoran R. Vulicevic is holding position of Professor on the
Clinic for Pediatric and Preventive Dentistry. In October of the year
2006 he was elected as the chairman of the subject Pediatric
Dentistry at basic studies, as well as the chairman of the subject
Dental Traumatology at post graduate studies. Together with his
colleagues he was coauthor on the two text-books and one practice
book. During his work at the Clinic, he was the member of various
comities established at the Faculty. By deans decision he became the
coordinator for the Center for children with special needs. He was a
member of an international committee for Master thesis defense at
the University of Siena, Italy.
    He is the member of the SDA, APPDS, FDI, IADR and the
Academy of aesthetic dentistry. Held the chair on couple IADR and
BASS meetings where dental materials have been discussed. Made
couple study visits to Germany, Switzerland, Sweden, and USA, and
gave couple courses in reconstructive dentistry where composites
were discussed on clinical and research basis.




                                                                                 32
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture


Zdravstveno vaspitna sredstva
Zoran R. Vulićević, Ivana Radović

         Prema definiciji Svetske zdravstvene organizacije
zdravstveno vaspitanje predstavlja aktivan proces učenja i
osposobljavanja pojedinca i zajednice da se koriste stečenim
znanjima o psihičkom, fizičkom i socijalnom zdravlju.
Istovremeno ukazuje na faktore rizika koji mogu dovesti do
oboljenja. Savremeno zdravstveno vaspitanje predstavlja
sloţenu multidisciplinarnu nauku koja integriše saznanja iz više
naučnih oblasti kao što su medicinske, socijalne, nauke o
ponašanju i komunikacione nauke. Osnovni cilj zdravstvenog
vaspitanja je podizanje opšteg nivoa higijenske i zdravstvene
kulture i motivisanje pojedinca i društva da se brinu o zdravlju.
Zdravstveno vaspitanje treba da u svakom pojedincu razvije
odgovornost za sopstveno zdravlje, zdravlje najbliţe okoline i
sredine u kojoj ţivimo i radimo. U oblasti stomatološke zaštite,
zadatak zdravstvenog vaspitanja je da informiše i motiviše
pojedinca ili društvo u celini za očuvanje zdravlja usta i zuba.
Zdravstveno vaspitanje se zasniva na naučnim istinama o
multikauzalnoj etiologiji oralnih obolenja, a koristi individualne,
grupne i kompleksne metode ili predavanja. U radu se mogu
koristiti očigledna sredstva, kao i sredstva masovnog
informisanja. Osnovni cilj zdravstvenog vaspitanja u
stomatologiji je da promoviše uspostavljanje navika odrţavanja
pravilne i redovne oralne higijene, uspostavljanje pravilnog
reţima ishrane, kao i upotrebu fliorida. Tokom ovog predavanja
biće predstavljene i nove brošure Klinike za dečju i preventivnu
stomatologiju: Prva poseta stomatologu i Put do zdravih usta i
mlečnih zuba.


Health education resources


        World health organization defines health education as
an active process that increases the awareness and favorably
influences the attitudes and knowledge relating to the
improvement of health on a personal or community basis.
Moreover, it points out to specific risk factors that may lead to
illness. Contemporary health education is a complex
multidisciplinary science which integrates medical, social,
behavioral and communicational research findings. The main

                                                                                 33
           Prevencija i terapija razvojnih i stečenih defekata zubne strukture
goal of health education is to raise general health culture level
as well as to motivate individuals and society to take action to
improve health. Health education should increase each
individual‟s responsibility levels towards personal and
community health in addition to a healthy environment. Oral
health education aims to inform and motivate individuals and
society to preserve the health of teeth and oral tissues. It is
based on scientific evidence concerning multicausal aetiology
of oral diseases, and it uses individual, group and complex
methods or lectures. The main goal of oral health education is
to promote the establishment of regular and proper oral
hygiene, the establishment of proper nutrition habits and the
use of fluoride. During this lecture, new brochures made by the
Clinic for paediatric and preventive dentistry will be presented:
First dental visit and How to take care of deciduous teeth.




                                                                                 34

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:38
posted:8/22/2011
language:English
pages:34