Docstoc

Meer of minder Vrijheid voor U

Document Sample
Meer of minder Vrijheid voor U Powered By Docstoc
					 EUROPA 1992:
 Meer of minder Vrijheid voor U?                                            MAANDBLAD 154/155
Jan Smid                                                                    januari/februari 1991


Eind 1992 (eigenlijk begin 1993) zullen een aantal Europese landen
zich opnieuw in bepaalde mate verenigen. Hoever deze vereniging
zal gaan en welke consequenties dit met zich mee zal brengen is
nog lang niet iedereen duidelijk.
Op 9 maart a.s. wordt in Rotterdam een Libertarisch Trefpunt over
dit thema gehouden. Zowel uit de wetenschappelijke wereld als uit
het bedrijfsleven zullen sprekers dit thema vanuit verschillende kan-       INFORMATIE
ten in een Libertarisch perspectief brengen.
Iedere lezer van de Vrijbrief wordt aangespoord hier bij te zijn en
vrienden en kennissen mee te nemen. Neem ook „onze" tegen-
standers mee: misschien dat zij hier iets van willen leren!                 HET ONTSTAAN
                                                                            VAN DE STAAT:
In deze Vrijbrief treft u o.a. meer informatie aan over dit Trefpunt.       MYTHE EN

Deze Vrijbrief is de eerste onder de eindredactie van Mike van              WERKELIJKHEID
Roosmalen, goed bekend bij de meesten van u. Hij zal in hoge mate
verantwoordelijk zijn voor het verschijnen van dit unieke tijdschrift.
                                                                            BOEKRECENSIE:
Uniek?
De Vrijbrief is een van de zeer weinige Nederlandse bladen die uw           ANNER.OHERIE
en mijn vrijheid willen vergroten en optimaal benutten, leder ander
blad, op Backpage en De Zelfstandige na, is in meerdere of minde-
re mate spreekbuis voor hen die uw vrijheid beknot hebben c.q. dit
nog meer willen beknotten. En dit fundamentele verschil is wat de           BOEKRECENSIE:
Vrijbrief belangrijk en uniek maakt.                                        SWEET U\ND
                                                                            OF LIBERTY?         9
Redactie en medewerkers van de Vrijbrief wensen u nog meer vrij-
heid en een nog betere benutting van uw vrijheid toe in 1991 (en
daarna).
                                                                            BENELUX
                                                                            LIBERTARIAN AWARD   10

Golf Oorlog
                                                                            TERRA LIBERA        13
Wederom is gebleken met de Golf Oorlog dat juist „overheden"
oorzaak zijn van oorlog. Het gaat te ver om hier de Libertarische po-
sitie t.o.v. de gehele Golf Oorlog, Israël en Palestijnen, enz., volledig
                                                                            LIBERTARISCH
weer te geven: laat het in ieder geval duidelijk zijn dat géén van de
betrokken partijen individuele rechten respecteert. Met welke recht-        TREFPUNT            15
matigheid heerste de Emir over Koeweit?
Houssein is op weg een ereplaats in de rij van moordenaars te ver-
werven.
                                                                            AGENDA              15
Hoeveel onschuldigen zijn door de „geallieerden" getroffen?
Het is de moeite waard hier verder over na te denken: in ieder geval
zal hier meer aandacht aan worden gegeven tijdens het komende
Trefpunt.
                                                                            DE VRIJE MARKT      15
                                                                   O
           COLOFON                                             INFORMATIE
  De Vrijbrief is een uitgave van de Stichting      SECRETARIAAT:
  Libertarisch Centrum Nederland.                       Libertarisch Centrum Nederland
  Verschijnt 8x per jaar.                               Fr. Haverschmidtlaan 31, 3116 JK Schiedam
                                                        Telefoon 010-4262724
                                                        Libertarisch Centrum België
REDACTIE                                                Herenthalsebaan 109, 2100 Deurne

  Walther van Muiten                                LIBERTARISCHE BIJEENKOMSTEN:
  Mike van Roosmalen                                    Kring Roosendaal,
                                                        contactpers. Hub Jongen, Tel. 01654 -1695
                                                        Kring Rotterdam/Schiedam,
ADRESSEN                                                contactpersoon Nel van Hulten (tel. 010 -
                                                        4262724). Elke eerste donderdag van de
  Redactie-adres/Abonnementenadministratie              maand vanaf 20.00 uur bijeenkomst op de
  Fr. Haverschmidtlaan 31                               Spring Foundation, Bergluststr. 8, Rotterdam.
  3116JK Schiedam                                       Kring Den Haag/Leiden
  Telefoon 010-4262724                                  contactpersoon Stefan van Glabbeek (tel.
                                                        071 - 143770). Elke derde vrijdag van de
  Inzending copy                                        maand vanaf 20.00 uur bijeenkomst.
  t.a.v. Mike van Roosmalen                              De maandelijke bijeenkomsten in België
  Wagenweg 27                                           vinden plaats op de eerste woensdag van de
  2012 NB Haarlem                                       maand. Informatie bij het secretariaat.
  Telefoon 023-316271                                   Studentenvereniging Laissez-Faire,
                                                        contactpers. Henry Sturman (015 -620377)

ABONNEMENTEN                                        Overig:
                                                         Libertarian Adventures /Reisvereniging Car-
  Nederland: / 50,-- per 8 nummers, over te              pe Diem
  maken op bankrekening 46.24.31.320 t.n.v.              contactpersoon Louis van Stekelenburg,
  Vrijbrief, Amro Amsterdam                              Antwoordnr 3402, 5800 VJ Siebengewald
  (giro 8238 Amro Amsterdam),
                                                         (Nederland), tel. 09-49.2823.18460
  of per cheque aan Libertarisch Centrum,
  Antwoordnummer 551, 3100 WS Schiedam.

  België: BF 900,-- per 8 nummers, over te ma-
  ken op bankrekening 645.124.0465.64 t.n.v.
  Vrijbrief, Bank J. van Breda, Antwerpen, of
  per cheque aan Libertarisch Centrum, Her-
  enthalsebaan 109, 2100 Deurne.


INGEZONDEN BRIEVEN
  Bijdragen voor de Vrijbrief zijn altijd welkom!
  Wel alstublieft dubbele regelafstand en ruime
  kantlijnen aanhouden. Alleen getypte bijdra-
  gen worden geaccepteerd, aanlevering per
  diskette geniet de voorkeur.


COPY
  voor het april/mei-nummer dient vóór 15
  maart a.s. te worden ingeleverd op bo-                      Verwarrende, gevaarlijke tijden
  venstaand adres Inzending copy.                            vragen om gevaarlijk leiderschap.
 HET ONTSTAAN VAN DE STAAT:
 MYTHE EN WERKELIJKHEID (2)
Konrad Swart (m.m.v. Ragnar Danneskjöld)


Een Staat verkrijgt het grootste deel van zijn in-       En het samengaan van deze twee condities, n.l. zo
komsten in de praktijk niet uit het daadwerkelijk        veel mogelijk van je behoeftes willen bevredigen en
dreigen met geweld tegen iedereen, die probeert          dit zo snel mogelijk willen doen leidt tot het feno-
onder de belastingen uit te komen. Een Staat ver-        meen rente. Want wat is het geval?
krijgt zijn inkomsten voor het allergrootste deel uit
het speculeren op angst en onwetendheid van              Stel eens, iemand stelt je voor de keuze: je kunt
mensen, en het feit dat men niet ziet hoe een sa-        een cadeautje van f1.000,- nu krijgen, of f1.000,-
menleving znder geweld, en zonder de „bescher-           over een jaar. Iedereen zal de f1.000,- liever nu
ming" tegen de rijken door de Staat mogelijk is, en      hebben dan over een jaar, omdat je met deze
gerealiseerd kan worden.                                 f 1.000,- nu meteen aan de gang kunt om in je be-
                                                         hoeftes of verlangens te voorzien. Maar als de keu-
De Staat speelt in de tegenwoordige tijd hetzelfde       ze f1.000,- nu is of f 1.100,- over een jaar, dan zullen
spel als de Katholieke Kerk met zijn aflaten in de       sommige mensen kiezen voor f 1.000,- nu, en ande-
middeleeuwen. Speculeren op angst en onzeker-            re kiezen voor f1.100,- over een jaar. Want welis-
heid. En wordt door dit spel veel rijker dan welke       waar kun je met f 1.000,- je behoeftes sneller bevre-
Kerk dan ook in het verleden was. Het enige ver-         digen, maar met f 1.100,- kun je meer behoeftes be-
schil is dat de mensen toen een plaatsje in het hier-    vredigen. De mensen die de f 1.100,- over een jaar
namaals hoopten te kopen, terwijl men nu probeert        liever hebben, vinden de grotere behoeftebevredi-
een plaatsje in het ondermaanse probeert te ko-          ging over een jaar meer waard dan de snellere be-
pen.                                                     hoeftebevrediging nu, en bij de anderen is het om-
                                                         gekeerd. Bij f1.200,- zullen meer mensen kiezen
Het Distributieprobleem is een schijnprobleem.           voor f 1.200,- over een jaar tegenover f1.000,- nu.
Veel rijken voelen zich wegens het geloof in het dis-
tributieprobleem schuldig voor hun rijkdom en be-        Kortom, hoe groter het verschil tussen het bedrag
talen daarom vrijwillig soms zeer hoge belastingen.      wat men nu kan krijgen en het grotere bedrag over
En dat volkomen onterecht! Want het distributie-         een jaar, hoe meer mensen zullen kiezen voor het
probleem bestaat in een vrije markt helemaal niet.       bedrag in de toekomst.
Integendeel! Maar om dat duidelijk te maken, moet
ik eerst een aantal begrippen gaan behandelen. Ik        Of, om het algemener te stellen, hoe groter het ver-
redeneer vanuit een volledig Libertarische en Kapi-      schil tussen de bedragen nu of die in de toekomst,
talistische samenleving, en laat zien hoe in een         en hoe kleiner de tijd ertussen, hoe mee mensen
dergelijke samenleving dit probleem niet kan             voor het grotere bedrag in de toekomst zullen kie-
bestaan.                                                 zen.
Om dat te laten zien, moet ik eerst behandelen wat
rente is.                                                 Dit is het fenomeen, wat ten grondslag ligt aan het
                                                         verschijnsel rente. Want stel je hebt nu f 1.000,- in je
Rente                                                    bezit. En je kunt het aan iemand anders uitlenen
Zoals ik in een vorig artikel al betoogd heb, ga ik er   met de afspraak, dat je over een jaar f 1.200,- hier-
vanuit, dat elk mens probeert zodanig te handelen,       voor terug krijgt. Misschien vind je de grotere be-
dat hij met een minimum aan inspanning een maxi-         hoeftebevrediging die je kunt verkrijgen uit de
mum aan welzijn verkrijgt. En dan is het simpelweg       f 1.200,- wel de moeite van een jaar wachten,
zo, dat hoe meer geld je hebt, hoe meer je kunt ko-      waard. In dat geval ben je wel bereid om je geld uit
pen, en des te meer behoeftes je kunt vervullen en       te lenen voor een rente van 20%. Maar misschien
verlangens bevredigen. Dus een mens streeft naar         zit je zo krap bij kas, dat je deze f200,- extra geen
een zo groot mogelijke behoeftevervulling, en een        jaar wachten waard vindt. Sommigen vinden een
zo groot mogelijke bevrediging van verlangens.            rente van 10% al de moeite waard, en anderen van
Maar ook streeft elk mens ernaar zijn behoeftes en       2%. Toch is een hogere rente voor al deze mensen
verlangens zo snel mogelijk te vervullen en bevre-       verkieslijker dan een lage rente. Hoe dan ook, dit
digen.                                                   leidt tot een aanbodmarkt van kapitaal.
Aan de andere kant zijn er mensen, die zelf mis-         Want de grotere hoeveelheid geld in de toekomst
schien geen geld hebben, maar wel een manier             zou weieens minder waard kunnen zijn dan het
zien om met het geld van anderen een produkt op          geïnvesteerde bedrag.
de markt te brengen, en daar flinke winst uit te ha-
len. Deze ondernemers heb je in verschillende            PRODUCTIEPROCESSEN
soorten. Sommigen hebben een idee voor een be-           Als er een huis gebouwd wordt, dan zijn daar veel
drijf, dat zo goed is dat ze in staat zijn binnen een    soorten van grondstoffen voor nodig, en veel soor-
jaar hun investering te verdubbelen. Anderen kun-        ten van arbeiders, Zo heb je elektriciteitsbedradin-
nen misschien maar 10% winst maken, en weer              gen, bakstenen, houten kozijnen, verf, dakpannen
anderen met grote moeite slechts 2%. Al deze             enzovoort, enzovoort. Al deze onderdelen worden
mensen bieden aan geldbezitters aan, dat ze hun          doorgaans door aparte bedven, die gerund worden
geld willen lenen en in ruil hiervoor over een jaar      door afzonderlijke ondernemers aangeleverd. Elk
een groter bedrag terugbetalen. Het zal duidelijk        huis wordt stap voor stap opgebouwd. Er is een
zijn dat hoe groter de winst is, hoe gemakkelijker ze    proces voor nodig dat enige tijd vergt. En eigenlijk
aan geld kunnen komen van rijken. Hoe dan ook,           is dat voor veel produkten. Brood wordt gebakken
hieruit ontstaat een geldmarkt, waarbij de onderne-      door een bakker, die zijn meel krijgt van een male-
mers proberen een contract af te sluiten voor een        rij, die zijn grondstof krijgt van een boer. En al deze
zo laag mogelijke rente, en de kapitaalbezitters pro-    mensen zijn ondernemers. En velen van deze on-
beren een contract af te sluiten voor een zo hoog        dernemers lenen op de kapitaalmarkt. Economisch
mogelijke rente. En aangezien al deze mensen te-         gesproken lenen al deze mensen op dezelfde kapi-
gen elkaar op lopen te bieden, ontstaan er uiteinde-     taalmarkt, want als een kapitalist zelf een onderne-
lijk binnen de vrije markt twee krachten die tegen       ming start met zijn geld, dan stond hij oorspronke-
elkaar ingaan, en die een evenwichtspunt bereiken.       lijk voor de keuze: of zijn geld uitlenen aan een an-
Er ontstaat een rentestand. En deze rentestand zal       dere ondernemer, of zelf een bedrijf beginnen. En
de neiging vertonen om voor de gehele geldmarkt          als hij denkt een grotere winst te behalen door zelf
gelijk te zijn, omdat als een bepaalde bedrijfstak       een bedrijf te beginnen, dan leent hij als kapitaalbe-
heel winstgevend blijkt te zijn, meer investeerders      zitter zijn geld uit aan zichzelf als ondernemer. Kor-
bereid zullen zijn daar geld in te steken, zodat de      tom, je moet de ondernemersfunktie en de kapita-
produktie daar zal toenemen, het aanbod aan goe-         listenfunktie van elkaar onderscheiden, zelfs al zijn
deren daar dus toeneemt, waardoor de prijs zal           ze in de praktijk in een persoon verenigd. Met ande-
zakken van deze goederen, en de winst dus daalt.         re woorden, al het geld dat niet voor consumptie
Dit gaat door totdat de winst weer gelijk is aan die     gebruikt wordt, wordt ofwel in een oude sok
van de andere bedrijfstakken, en dus de rente die        gestopt, ofwel komt terecht op de kapitaalmarkt. En
aangeboden wordt in deze bedrijfstak weer gelijk is      daar wordt al dit spaargeld omgezet in alle in-
aan die van de andere bedrijfstakken.                    dustrieën die wij om ons heen zien. Alle industrieën
                                                         zijn daarom in wezen opgebouwd uit spaargelden.
Kortom, rente is geen „opbrengts uit kapitaalgoe-        En daarom, hoe rijker de rijken, hoe meer in-
deren", en het is ook geen „betaling voor de be-         dustrieën er van deze spaargelden opgezet kunnen
schikking over geld". En het is ook geen „compen-        worden, hoe groter de produktie, en hoe meer goe-
satie voor het risico dat de kapitaalverschaffer         deren er tegenover het geld staan. Dus hoe groter
loopt door te investeren", wat bijvoorbeeld Ayn          de koopkracht van iedereen!
Rand geloofde. En het is ook geen mystiek gege-
ven, wat bepaalt hoeveel geld er door rijken vast        Omgekeerd, hoe meer de rijken belast worden, hoe
gehouden gaat worden, wat niet in produktie gaat,        minder spaargelden er in produktie gaat zitten, hoe
zoals Keynes kennelijk geloofde. Het is juist omge-      minder en geproduceerd wordt, en hoe lager ae
keerd. Als de rentestand laag is, dan is dit een         koopkracht. Maar dit is niet alles.
weerspiegeling van het feit, dat de wereld zo sta-       Heel veel produkten kennen een produktieproces
biel is, dat veel rijken juist bereid zijn om veel van   dat uit vele stadia bestaat. Sommige produktiepro-
hun geld op de kapitaalmarkt beschikbaar te stel-        cessen zijn langer dan andere. Om brood te maken
len. Rente is daarom een fenomeen, dat alleen en         zijn minder stadia nodig dan om een computer ie
uitsluitend met uitgestelde consumptie samen-            maken. Maar pas als de consument het proauKi
hangt. Met tijdspreferentie. Het zal misschien ook       koopt, krijgt de laatste producent het geld binnen,
wel duidelijk zijn, dat het geknoei met het geld wat     wat het uiteindelijke produkt waard is! (In de ogen
de overheden zitten uit te halen, het bijdrukken van     van de consument. En deze laatste producent nau
geld, wat tot waardedaling leidt, de bereidheid van      voor dit produkt middelen nodig die door andere
rijken om hun geld te investeren in plaats van te        geproduceerd zijn, die op hun beurt weer door an-
consumeren, behoorlijk zal ondermijnen
                                                         deren geproduceerd zijn, enzovoort.
 En al deze mensen hebben rente betaald aan de          een veelvoud van de koopprijs op de consumenten-
kapitaalbezitters. Daarom is het zo dat de produ-       markt. Het zal duidelijk zijn, dat hoe meer produk-
cent die aan consumenten verkoopt niet alleen be-       tiestadia er nodig zijn voor een produkt, hoe meer
taald heeft voor de arbeid en de grondstoffen die in    kapitaal er nodig is om het al deze fabrikanten mo-
de middelen zitten die hij nodig had om zijn produkt    gelijk te maken om deze tussenprodukten in eigen-
te maken, maar ook voor de totale rente die in alle     dom te hebben.
produktiestadia voor zijn middelen betaald werden.
Want andere producenten hebben aan zijn midde-           Hoe rijker iemand is, hoe meer hij van zijn wensen
len gewerkt voordat hij deze kon kopen. En daar dit      kan vervullen, en des te minder behoefte hij heeft
een situatie is van rente op rente, zal het duidelijk   om zijn overige geld te gebruiken voor de vervulling
zijn, dat hoe meer produktiestadia er in een produkt    van zijn overige wensen. En hoe minder geld hij di-
zitten, hoe meer van de totale prijs aan rente be-       rekt nodig heeft, hoe sneller hij bereid is om zijn
taald is. Dit betekent dat hoe lager de rente, hoe      geld uit te lenen. Dus hoe lager de rente hierdoor
minder rente er aan elk produktiestadium uitgege-       wordt. De constatering van Keynes dat in een
ven wordt, en hoe meer produktiestadia er in een        groeieconomie, in een economie waar de hoeveel-
produkt kunnen zitten om toch nog een eindprodukt       heid goederen die tegenover het geld staan toe-
te kunnen verkrijgen, waarop winst behaald kan          neemt, de rentestand afneemt, is geen reden tot
worden.                                                 bezorgdheid, maar juist iets om toe te juichen! En
                                                        het is zeker geen grond om te veronderstellen dat
Een ander punt dat ook met prpduktieprocessen te        de rijken hun geld nu gaan zitten oppotten. Nee, het
maken heeft, is het feit dat vrijwel elke producent,    is juist het gevolg van het feit, dat de rijken dit nu
behalve de producent die gebruik maakt van ruwe         juist niet zitten te doen, en dat er steeds meer men-
grondstoffen, zijn middelen koopt van andere pro-       sen bijkomen die zo welgesteld worden, dat ze een
ducenten. Hij gebruikt deze middelen vervolgens         zekere hoeveelheid geld overhebben die ook mee
om zijn eigen produkten te maken, die hij vervol-       gaat doen in het investeren. Deze mensen gaan
gens verkoopt ofwel aan andere producenten, of-         dan met elkaar concurreren om de gunsten van de
wel direkt aan de consument. En zo is er een ket-       producenten, waardoor de rentestand verlaagd
ting van producenten aktief om één produkt te kun-      wordt. Keynes draaide daarom oorzaak en gevolg
nen maken dat aan de consument aangeboden kan           om. En we hebben gezien, welke rampzalige gevo-
worden. Al deze producenten kopen en verkopen           gen zijn gebrekkige inzicht heeft gehad.
op dezelfde markt. Al deze producenten moeten
dezelfde rente minstens opbrengen. Maar het pro-         Een ander punt dat ook met produktieprocessen te
dukt levert zijn geld pas pp door de verkoop aan         maken heeft, is het feit dat vrijwel elke producent,
consumenten! Dus pas bij de laatste verkoop. Dit        behalve de producent die gebruik maakt van ruwe
betekent dat onderdelen van het produkt vele ma-        grondstoffen, zijn middelen koopt van andere pro-
len gekocht en verkocht worden. Een inkoop en           ducenten. Hij gebruikt deze middelen vervolgens
verkoop die, voordat het produkt verkocht wordt         om zijn eigen produkten te maken, die hij vervol-
aan de consument, plaatsvindt van de gelden die         gens verkoopt ofwel aan andere producenten, of-
investeerders aan producenten beschikbaar stel-         wel direkt aan de consument. En zo is er een ket-
len.                                                    ting van producenten aktief om één produkt te kun-
                                                        nen maken dat aan de consument aangeboden kan
Hoe dan ook; voordat een produkt de consumen-           worden. Al deze producenten kopen en verkopen
tenmarkt bereikt, zijn onderdelen van dit produkt al    op dezelfde markt. Al deze producenten moeten
vele malen gekocht en verkocht. En in al deze aan-      dezelfde rente minstens opbrengen. Maar het pro-
kopen en verkopen leverde het produkt niet zijn         dukt levert zijn geld pas op door de verkoop aan
werkelijke waarde op, maar de waarde die de pro-        consumenten! Dus pas bij de laatste verkoop. Dit
ducent eraan toevoegde. Bovendien was het pro-          betekent dat onderdelen van het produkt vele ma-
dukt toen gedurende deze produktiestap zijn eigen-      len gekocht en verkocht worden. Een inkoop en
dom. Pas op de consumentenmarkt verkrijgt het           verkoop die, voordat het produkt verkocht wordt
produkt zijn uiteindelijke waarde, en wordt voor de-    aan de consument, plaatsvindt van de gelden die
ze waarde gekocht door de consument. Maar toch          investeerders aan producenten beschikbaar stel-
wordt het in eigendom zijn van deze tussenproduk-       len.
ten mogelijk gemaakt door het kapitaal van de in-
vesteerders. En daar het grootste aantal onderde- Hoe dan ook; voordat een produkt de consumen-
len van elk produkt meerdere malen gekocht en tenmarkt bereikt, zijn onderdelen van dit produkt al
verkocht wordt, is de totale hoeveelheid spaargeld, vele malen gekocht en verkocht. En in al deze aan-
kapitaal, nodig voor de fabricage van een produkt kopen en verkopen leverde het produkt niet zijn
werkelijke waarde op, maar de waarde die de pro-         Er schijnen nog steeds politici te zijn, die geloven
ducent eraan toevoegde. Bovendien was het pro-           dat uit geld als zodanig fabrieken gebouwd kunnen
dukt toen gedurende deze produktiestap zijn eigen-       worden, brood gebakken kan worden, en mensen
dom. Pas op de consumentenmarkt verkrijgt het            van arbeidsplaatsen kan voorzien. Deze mensen
produkt zijn uiteindelijke waarde, en wordt voor de-     beseffen niet, dat geld een ruilmiddel is, en daarom
ze waarde gekocht door de consument. Maar toch           alleen ruilwaarde heeft! Geld is primair een ge-
wordt het in eigendom zijn van deze tussenproduk-        reedschap om het menselijk handelen zo optimaal
ten mogelijk gemaakt door het kapitaal van de in-        mogelijk met het fundamentele probleem van de
vesteerders. En daar het grootste aantal onderde-        schaarste in overeenstemming te brengen. Elk bij-
len van elk produkt meerdere malen gekocht en            drukken van geld verstoort slechts deze over-
verkocht wordt, is de totale hoeveelheid spaargeld,      eenstemming, en elk marktevenwicht. Vandaar
kapitaal, nodig voor de fabricage van een produkt        ook, dat als politici in eenbepaalde periode veel
een veelvoud van de koopprijs op de consumenten-         geld bijdrukken, er na deze geldbijdrukperiode er
markt. Het zal duidelijk zijn, dat hoe meer produk-      een periode komt, waarbij het marktevenwicht
tiestadia er nodig zijn voor een produkt, hoe meer       weer probeert te herstellen. Dit leidt dan tot juist
kapitaal er nodig is om het al deze fabrikanten mo-      het failliet gaan van die ondernemers, die hun pro-
gelijk te maken om deze tussenprodukten in eigen-        dukten beschikbaar stelden in ruil voor het bijge-
dom te hebben.                                           drukte geld.
                                                         Elke periode van bijdrukken van geld wordt dan ook
 Hoe rijker iemand is, hoe meer hij van zijn wensen      altijd gevolgd door een gedeeltelijke of algehele re-
kan vervullen, en des te minder behoefte hij heeft       cessie.
om zijn overige geld te gebruiken voor de vervulling
van zijn overige wensen. En hoe minder geld hij di-      Dat dit alles geen theorie is, kan gezien worden aan
 rekt nodig heeft, hoe sneller hij bereid is om zijn     het oude China, dat meer dan 5000 jaar oud is, en
geld uit te lenen. Dus hoe lager de rente hierdoor       waar gedurende al die tijd door allerlei regels het
wordt. De constatering van Keynes dat in een             onmogelijk gemaakt werd om rijk te kunnen wor-
groeieconomie, in een economie waar de hoeveel-          den. Het resultaat: er is nooit een moderne in-
heid goederen die tegenover het geld staan toe-          dustriële samenleving ontstaan, ondanks het hoge
neemt, de rentestand afneemt, is geen reden tot          ontwikkelingspeil van veel Chinezen, en de Chine-
bezorgdheid, maar juist iets om toe te juichen! En       zen zijn vrijwel altijd arm geweest. Want daarvoor
het is zeker geen grond om te veronderstellen dat        moet rijk zijn mogelijk gemaakt worden. Zo gezien
de rijken hun geld nu gaan zitten oppotten. Nee, het     vond het Socialisme en het Communisme, waar
is juist het gevolg van het feit, dat de rijken dit nu   rijkdom ook onmogelijk gemaakt wordt, een grote
juist niet zitten te doen, en dat er steeds meer men-    voedingsbodem in de cultuur van China die al
sen bijkomen die zo welgesteld worden, dat ze een        bestond.
zekere hoeveelheid geld overhebben die ook mee           (En het bovenstaande verklaart ook, waarom Soci-
gaat doen in het investeren. Deze mensen gaan            alistische en Communistische samenlevingen ook
dan met elkaar concurreren om de gunsten van de          tot grote armoede van iedereen leiden. Want het
producenten, waardoor de rentestand verlaagd             verschijnsel rente krijgt geen kans zijn kapitaalgoe-
wordt. Keynes draaide daarom oorzaak en gevolg           deren opbouwende rol te spelen).
om. En we hebben gezien, welke rampzalige gevo-
gen zijn gebrekkige inzicht heeft gehad.                 Kortom, het Kapitalisme kent, dankzij het begrip
                                                         rente een oplossing voor het probleem van de dis-
Hoe rijker de rijken, hoe meer produktiestadia er in     tributie. Dankzij de rente komt de rijkdom van de rij-
een produkt kunnen zitten, en hoe langer de pro-         ken iedereen ten goede. Want doordat ht grootste
duktieprocessen kunne worden die nog winstge-            gedeelte van de rijkdom van de rijken in de kapi-
vend zijn. Dit leidt dan tot de mogelijkheid van de      taalgoederen gaat zitten, ontstaan er industrieën
fabricage van steeds ingewikkelder produkten,            die iedereen ten goede komen.
zelfs als de hoeveelheid technologische kennis niet
toeneemt.                                                Met andere woorden; het distributieprobleem is
                                                         hierdoor verdwenen, zonder dat er een instituut no-
Kortom, nivelleringsfilosofieën zijn juist uiterst       dig is, die een nivellering erdoor hoeft te drukken.
schadelijk voor het welzijn van iedereen. Rijken         Want nivellering leidt juist tot het onmogelijk maken
zouden juist zoveel mogelijk met rust gelaten die-       van rijkdom, en daarom tot vernietiging van de m-
nen te worden. Misschien zelfs beschermd. En een         pitaalgoeden. En daardoor tot armoede van iede-
eventueel schuldgevoel bij rijken voor hun rijkdom       reen, en dient daarom zo grondig mogelijk aan de
is helemaal totaal misplaatst.                           kaak gesteld te worden!
 Of, om het krasser te zeggen, er is binnen het Kapi-      verkeer dat van zijn weg gebruik wil maken zo on-
 talisme helemaal geen distributieprobleem! Want            gehinderd mogelijk kan passeren. Want daaruit
de aanname, dat rijkdom ertoe leidt dat er mensen          bestaat zijn broodwinning. Ook transport is een
zijn die niet in hun bestaan kunnen voorzien omdat         vorm van produktie, en volgens Rothbard een on-
 niet voldoende middelen voor anderen over blijven         derdeel van het totale produktieproces. (Zie hier-
om in hun bestaan te voorzien, klopt niet. Want            voor Man, State and Economy van Murray N. Roth-
door het fenomeen rente wordt in de praktijk ver-          bard). Vandaar dat er bij wegeigenaren e.d. een
oorzaakt, dat vrijwel alle middelen die in de natuur       sterke behoefte bestaat, om een rechtsprincipe te
bestaan, en die in het bezit zijn van de rijken in feite   hanteren dat uitgaat van het fundamentele pro-
een bijdrage leveren aan de koopkracht, en daar-           bleem van de schaarste. Want deze zal de meest
mee aan de welvaart van iedereen! Kortom, er zijn          optimale rechtsoplossing inhnouden. Als wegeige-
om aan dit probleem het hoofd te bieden, helemaal          naren dan uitgaan van een ander principe, dan zul-
geen door politici afgedwongen nivelleringsmaatre-         len ze minder winst maken dan hun collega's die
gelen nodig. Integendeel! De akties van dergelijke         dit wel doen, en eruit geconcurreerd worden. Kor-
politici zijn uiterst schadelijk. Want ze zorgen er-       tom, wegeigenaren zullen zoveel mogelijk gelijk-
voor, dat de op deze planeet aanwezige schaarse            soortige regels hebben op hun wegen. Want an-
middelen niet in de produktie gestopt wordt die het        ders maken ze het de weggebruikers en vervoers-
meest vdoor de consument verlangd wordt. Kor-              bedrijven veel te moeilijk om van hun wegen ge-
tom, verspild wordt. En dit is een zoveelste argu-         bruik te maken, wat ze een nadelige concurrentie-
ment tegen het bestaan van, en daarom een reden            positie t.o.v. hun collega-wegeigenaars geeft.
voor het afschaffen van de Sekte Staat.
                                                           In mijn vorige artikel ging ik expliciet niet in de op
 De fabrikant en de wijkbewoners.                          vraag van de functionaliteit van een Libertarische
 In de Vrijbrief van september 1990 schreef Karel          samenleving. Ik wilde mij louter en alleen beperken
Beekman dat binnen een gebied altijd een recht-            tot de vraag hoe wij vanuit de huidige situatie in een
sorde moet bestaan, omdat je anders op conflicten          Libertarische samenleving terecht kunnen komen.
stuit die onoverkomelijk zijn. Dit is een argument,        En waar Karel Beekman zich mee bezig houdt, is
dat drie verschillende zaken die met het Liberta-          de vraag of een Libertarische samenleving wel een
risme te maken hebben door elkaar gooit. Deze              goed functionerende is. Ik heb dan ook niet ont-
drie zaken zijn 1: Als een Libertarsiche samenle-          kend, dat er in de overgangssituatie allerlei proble-
ving gerealiseerd is, dus een samenleving die zich         men kunnen ontstaan, in de zin van dat anders-
baseert op het Libertarische principe van zelfbe-          soortige rechtsprincipes ook zullen proberen grond
schikking, kan deze dan functioneren? 2: Als wij het       onder de voeten te krijgen. Maar ik heb hierboven
hierover eens zijn, en we willen deze Libertarische        laten zien, dat deze problemen niet onmogelijk
samenleving ingevoerd zien, wat is dan de beste            groot zullen zijn, omdat wetende mensen steeds
weg hier naartoe? 3: Hoe staat het met de bezittin-        meer zullen inzien, dat het betalen van belastingen
gen van de rijken? Leidt het vele bezit van de rijken      een daad is, die de Staten laten bestaan, en daar-
niet tot een distributieprobleem? Dit laatste zit im-      mee de onveiligheid in de wereld bevordert. Want
pliciet verpakt in de analyse van Beekman, dat een         dan wordt steeds meer ingezien, dat de Staat een
fabriek grondstoffen e.d. nodig heeft, die over een        fenomeen is, dat voortkomt uit de angst en onwe-
aaneengesloten gebied waarop één rechtsorde                tendheid die bij mensen bestaat over de samenle-
toepasbaar is aangevoerd moeten worden. Impli-             vingsproblematiek. Vandaar, dat een groepering
ciet heb ik dit probleem hierboven al opgelost,            die kwaad wil, in de toekomst nooit meer een zo
doordat ik heb laten zien dat dit soort van proble-        grote economische macht bij elkaar kan krijgen dat
men in het vrije marktmechanisme niet bestaat,             ze een monopolie op het gebruik van geweld van
omdat het distributieprobleem door het bestaan             de omvang van een Staat blind gefinancierd kun-
van rente in feite helemaal niet bestaat. Dit komt         nen krijgen, zoals dat tegenwoordig helaas wel het
doordat in een vrije, Kapitalistische samenleving          geval is. Net zoals men nu niet meer bereid is tot
mensen gestimuleerd worden om het door henzelf             het betalen van aflaten aan de Katholieke Kerk in
niet gebruikte bezit beschikbaar te stellen aan on-        de omvang zoals deze in de middeleeuwen gang-
dernemers, waardoor dit bezit een bijdrage levert          baar was. Kortom, dan zal duidelijk worden, dat el-
aan de produktiestructuur. Maar om het toch nog            ke Staat niets anders is dan een Sekte. Een Sekte
wat concreter te zeggen. Als een fabriek aanvoer           die ons probeert wijs te maken, dat zij kan zorgen
van grondstoffen nodig heedft, dan worden deze             voor een materiële zekerheid van bestaan voor ie-
langs wegen aangevoerd. Alles is in een Libertari-         dereen. Een zekerheid, die ze nooit heeft waarge-
sche samenleving privé-eigendom, ook wegen. En             maakt, en niet waar kan maken. Geen enkel
een wegeigenaar heeft er alle belang bij, dat het          systeem kan dit waarmaken, want een dergelijk

                                                                                              vervolg op blz.12
BOEKRECENSIE
KAROLA TEMBR1S' ANNE R. CHER1E
Heruitgegeven door Stef an Blankertz.                                                              Jan Smid



„Zeer weinigen hebben ooit van Anne R. Cherie ge-       De eerste daden van haar kabinet waren:
hoord: een vrouw die de eerste en laatste „anar-        1. Privatisering van Geld(-aanmaak)
chistische" president van de Tomasische Repu-           2. Privatisering van Staatseigendom"
bliek werd".                                            3. Privatisering van politie, rechtspraak en gevan-
                                                           geniswezen.
Stefan Blankertz heeft de moed gehad een zeldza-        4. Vastzetting van de belastingen op 1,2% van het
me biografie van Anne R. Cherie opnieuw uit te ge-         geld-inkomen, ter betaling van de minimaal over-
ven in het Duits. Het is een boeiend werk en leest         gebleven staats-taken (Leger, Justitie, Buiten-
eigenlijk gemakkelijker dan men zou verwachten             landse politiek en „hongerhulp" voor hen die in
van een nogal wetenschappelijk-aandoende docu-             acute nood verkeren)
mentatieve weergave van het korte maar krachtige        5. Grond van overheid werd aan de bewoner/
leven van een mysterieuze vrouw.                           bewerker gegeven (het zogenaamde ,home-
                                                           steanding' principe).
Weinig lezers van de Vrijbrief, laat staan anderen,     Voorts werden alle import/export restricties opge-
zullen ooit gehoord hebben van Anne R. Cherie. In       heven.
mijn naslagwerken kwam ik haar naam niet tegen,
waardoor ik gelijk dacht aan een mogelijke opzette-     Op 22 oktober 1963 werd zij vermoord, en daarmee
lijke verzwijging door het „establishment". Blan-       kwam een einde aan een Libertarische samenle-
kertz heeft weer eens uitmuntend werk geleverd          ving in het Caribische gebied. Er zijn echter nog
door deze gegevens te verzamelen en beknopt op          steeds restanten over uit de bevrijdende ARC-tijd in
een rijtje te zetten. Dit werk is echter zo uniek dat   Tomasia.
een Duitse hoogleraar Blankertz opgebeld heeft
om meer bronnen bij hem te achterhalen.                 Dit unieke boek over een zeldzame vrouw wordt
                                                        warm aanbevolen als inspiratief werk zonder weer-
Anne R. Cherie, ARC voor haar vrienden, is ver-         ga. Veel Libertariërs dromen van wat Anne R. Che-
moedelijk ergens rond 1930 geboren, en liep als vrij    rie is gelukt!
zelfstandig weesje van 5 jaar door de straten van
Santo Tomas toen een zekere Dr. „Nino" (Liberto)
Callejas haar onmoette en zich over haar ontferm-
de. „Nino's" opvattingen waren zonder meer liber-
tarisch en ze klikten met het op „survival" gerichte    Karola Tembrin's Anne R. Cherie, herausgegeben
„sense of life" van de kleine Anne R. Cherie. (Zij      durch Stefan Blankertz, 1989, ISBN 3-88178-079-3,
zou, trouwens, eerst Cherie hebben geheten maar         98 blz. in het Duits.
voegde zelf Anne R. toe toen ze het begrip anarchie
leerde kennen en waarderen).
Anne R. Cherie ontwikkelde zich snel tot, zoals         Vootnoot 1: Stefan Blankertz is doctor in de filosofie
Blankertz het omschrijft: „de grote Caribische revo-    en oprichter van de uitgeverij-Buchse der Pandora,
lutionair, Kantische Neo-Thomist, en Katholieke         schrijver van Het Nieuwe Sociaal Denken, ISIL/LI
anarchist".                                             rep voor (West)Duitsland, en Jeider' van het Che-
                                                        rieist International Bureau te Dusseldorf.
ARC had ook een korte maar hevige liefdesrelatie
met Lauren Jackson. Jackson zou een van de
duurste van de dure prostituees van het Ameri-          Voetnoot 2: Karola Tembrin, wier materiaal over
kaanse continent zijn geweest, en schreef ook een       Anne R Cherie door Blankertz werd verzameld tot
„biografie" over ARC: „l Remember ARC".                 biografie, was/is ook revolutionaire uit de cirkel van
ARC was de oprichtster van een eigen revolutionai-      ARC. Tembrin vocht vanaf sept. 1985 tegen de
re beweging (La Red) en het lukte om op 11 mei          Sandinistas in Nicaragua tot „de Contras zich door
1961 de macht over te nernen in het Tomasische          de CIA lieten corrumperen". Daarna is ze mis-
land.                                                   schien naar Eritrea gegaan.                         W
 BOEKRECENSIE
 SWEET LAND OF LIBERTY?
 The Supreme Court and Individual Rights
Henry Mark Holzer                                                                               Hub Jongen


Henry Mark Holzer is advocaat en professor aan         Ayn Rand heeft in The Ayn Letter aangetoond dat
de Brooklyn Law School. Hij was de advocaat van        ook praktisch alle politieke partijen het diepgewor-
Ayn Rand. Samen met zijn vrouw Erica heeft hij in      teld „belang van de gemeenschap" gemeen heb-
Italië de originele uitgave van de verfilming van WE   ben. „Rechtse" partijen willen vrijheid op materieel
THE LIVING opgespoord en gezorgd dat deze film         terrein en zijn tegen overheidsingrijpen in handel,
gebaseerd op Ayn Rand's boek met de gelijknami-        produktie e.d. Maar zij willen wel ingrijpen op het
ge titel nu in een nieuwe versie op ruime schaal be-   gebied van de geestelijke vrijheden en gewetens-
schikbaar is.                                          vraagstukken en zij willen censuur en moreel ge-
                                                       drag voorschrijven. „Linkse" partijen willen geeste-
In zijn boek „SWEET LAND of LIBERTY?" be-              lijk vrij zijn en zijn tegen censuur en controle op
schouwt hij de Amerikaanse Hoge Raad, „the Su-         ideeën, kunst, pers e.d. Maar zij zijn voorstander
preme Cpurt of the U.S.". Deze Raad heeft het ima-     van regelingen voor produktie, lonen, winsten, han-
go dat hij DE grote beschermer is van de individue-    del en eigendom, tot en met onteigeningen.
le rechten op leven, vrijheid en het nastreven van          elk kamp wil datgene controleren wat het meta-
geluk. Mark Holzer laat aan de hand van werkelijke     fysisch ziet als het belangrijkste ... geen van beide
gevallen zien, dat van dit imago helemaal niets        kampen heeft zichzelf toegestaan om te zien dat
klopt. Integendeel, de Hoge Raad is consistent be-     geweld een moordenaar is op beide terreinen".
zig met het vernietigen van deze rechten.
                                                       SWEET LAND of LIBERTY? is zeer aan te bevelen.
Holzer toont onder andere aan dat de Raad:             Het is geschreven in 1983 en uitgegeven door:
- zich bemoeit met legale religieuze praktijken;       COMMON SENSE PRESS Inc., 711 West 17th
- bestraft of censureert wat we schrijven, zeggen      Street, COSTA MESA, California 92627, U.S.A.
  en zien;                                             ISBN nr. 0-917572-03-3.
- ons vertelt wat we wel of niet mogen doen met
  ons eigendom;
- ons sexueel gedrag voorschrijft;
- zakenmensen uit hun bedrijf jaagt.

Hij laat niet alleen zien wat er gebeurd is, maar
toont ook aan waarom. Dat „waarom" heeft een
morele ondergrond:                                       A—'
In bijna alle landen is de moraal en de wet zodanig
dat één individu niet mag ingrijpen in het leven of
eigendom van een ander individu. Er zijn wetten te-
gen diefstal, fraude, moord enz. Maar ook in de
meeste landen is het zo dat de overgrote meerder-
heid vindt dat de staat al die dingen wel mag doen
„in het belang van de gemeenschap". Het is het
diepgewortelde geloof dat het belang van de ge-
meenschap boven het belang van het individu
staat. Een collectivistische moraal die ons in Euro-
pa zeer bekend is.

Holzer volgt en beschrijft de voortgang van een
groot aantal processen. Hij laat zien dat de Hoge
Raad niet schroomt om in zijn definitieve uitspr;                              Het heet:
ken deze collectivistische moraal aan te voeren a      „Zelfportret van een kunstenaar, die zojuist f 75.000,-
verklaring.                                                           suhsidie heeft omvangen."
BENELUX LIBERTARIAN AWARD 1990
Hub Jongen


Op 1 november werd deze Award uitgereikt aan de               Hij schrijft en heeft gedichtenbundels gepubli-
uitgever van WERELDSCHOK, de Nederlandse                      ceerd.
vertaling van het boek van Ayn Rand: ATLAS                    Ook beeldhouwen is een van zijn bezigheden.
SHRUGGED, de heer JAN PIETER DE KOK.                     -     De PROMOTIE VAN KU NST kost hem behoorlijk
                                                              veel tijd.
Dit gebeurde op de bijeenkomst van de KRING                   Hij heeft enkele GALERIJEN, waarvan de Galerij
SCHIEDAM/ROTTERDAM. Op verzoek van de                         HOHN GALT in Antwerpen tot nu toe voor liber-
Awardwinnaar is er geen grote happening georga-               tariërs de meest bekende is.
niseerd. Toch werd de Kring zo goed bezocht dat          •-   Peter publiceert een tijdschrift CHEIRON waarin
voorzitter Jan Smid een volle zaal welkom kon he-             de nieuwste ontwikkelingen worden vermeld en
ten. Vooral prettig was dat er ook een afvaardiging           waarin ook zijn eigen mening over de MAAT-
uit België aanwezig was.                                      SCHAPPIJ en VRIJHEID ruime aandacht krijgt.
                                                         --   Hij is nauw betrokken bij MILIEU VERBETE-
Het volgende is een verslag van de Awarduitrei-               RINGSPROJECTEN, en dan niet op de manier
king, waarna volgt een begin van een mogelijk po-             van allerlei extreme anti-vooruitgang-
lemiek over Vrijheid.                                         groeperingen, maar op een rëeele rationele ma-
                                                              nier om tot resultaten te komen die passen in de
AWARDUITREIKING                                               verdere vooruitgang van de welvaart:
Na een eerste rondvraag gaf de voorzitter het            -    Een ambitieus BOMENPLAN is in bewerking om
woord aan Hub Jongen:                                         echt meer bomen te sparen en/of te krijgen.
Deze lichtte eerst het ontstaan en zin van de BE-        -    Hij werkt aan een betere ARCHITECTUUR met
NELUX LIBERTARIAN AWARD toe. De BENELUX                       nieuwe methodes en betere bouwstromen.
LIBERTARIAN AWARD is ingesteld in 1982, en Jan
Pieter de Kok is de negende winnaar.                     Het was de aanwezigen duidelijk waarom in 1990
Peter krijgt deze Award omdat hij en zijn uitgeverij,    de keuze voor de BENELUX LIBERTARIAN
CHRISTIAN MORGENSTERN, het beroemdste en                 AWARD is gevallen op Jan Pieter de Kok.
belangrijkste boek van AYN RAND op de Neder-             De overhandiging van de plaquette ging dan ook
landse markt heeft gebracht onder de naam WE-            gepaard met een enthousiast applaus.
RELDSCHOK.
Bovendien heeft hij nog plannen om ook de andere         POLEMIEK OVER VRIJHEID
boeken van Ayn Rand opnieuw in het Nederlands
uit te geven.                                            Voordat Peter de Kok het woord kreeg, leidde Hub
                                                         Jongen het thema VRIJHEID in, mede om daardoor
Maar niet alleen dat, Peter is ook nog met enorm         een polemiek op gang te brengen:
veel andere zaken bezig waarbij hij de vrijheid op
zijn manier uitdraagt. Het is onmogelijk om alle za-     Om over dit belangrijke onderwerp tot een zo zinnig
ken op te noemen waar hij mee bezig is, daarom           mogelijke discussie te komen, is het nuttig om
slechts een willekeurige greep:                          eerst stellen waar we het over gaan hebben.
-- De uitgeverij heb ik al genoemd.                      Het is immers in dergelijke discussies al vaak ge-
-- Belangrijker is nog zijn praktijk als HOMEOPA-        bleken dat bijna ieder mens aan iets compleet an-
    TiSCH GENEESHEER.                                    ders denkt als je het over VRIJHEID hebt.
    Steeds valt in de gesprekken met Peter op dat
    hij zijn patiënten VOOR alles laat gaan. Bijvoor-    Bij voorbeeld toen we in mei van dit jaar in Roosen-
    beeld, Peter test nieuwe geneesmiddelen eerst        daal een serie ADVOCATES for SELF-
    op zichzelf alvorens hij ze aan zijn patiënten       GOVERNMENT-discussies hielden, hebben we
    aanbeveelt.                                          eerst aan de deelnemers gevraagd wat zij onder
    Vlak voor de verschijning van WERELDSCHOK            VRIJHEID verstonden.
    is hij daardoor nog een keer behoorlijk ziek ge-     Het zal u niet echt verbazen dat de twaalf deelne-
    weest.                                               mers 12 verschillende definities hadden.
- In de KUNST is hij zeer actief bvb.:                   Een analyse van de verschillen leidde ons toen tot
    Hij schildert en is grafisch ontwerper.              het volgende:


                                                        10
VRIJHEID is de mogelijkheid om iets te mogen en            VRIJHEID IS EEN VORM VAN SAMENLEVEN
kunnen wat je zelf wil zonder enige restricties.           WAARIN ALLE HANDELINGEN TUSSEN VOL-
(Woordenboek KOENEN zegt: Vrijheid is het tegen-           WASSEN PERSONEN GEBASEERD ZIJN OP ON-
overgestelde van slavernij. En Slaaf is iemand             DERLINGE OVEREENSTEMMING. (Vaak genoemd
wiens vrijheden sterk beknot zijn).                        het: „consent principe").

Omdat er zoveel verschillende aspecten aan VRIJ-           Onder GEWELD versta ik daarbij: „al je iets doet
HEID zijn, is het noodzakelijk om duidelijk te maken       met het lichaam of eigendom van iemand zonder
waar we het in een gesprek of discussie over heb-          zijn toestemming".
ben. We kunnen minimaal de volgende drie aspec-            Lees ook het stuk van Jan Smid over de analyse
ten onderscheiden:                                         van het libertarisch principe nog maar eens.

--1. Vrijheid van de WERKELIJKHEID:                        Het gaat er nu niet om welk van deze vrijheids-
     A. Vrij van de „natuur", (ik kan niet vliegen)       aspecten de belangrijkste is. Ik persoonlijk denk
     B. Vrij van „wensen" (ik moet werken om te           dat „het volledig vrij zijn als mens" het allerbelan-
     eten, angst voor ziekte).                            grijkste is. Maar het LIBERTARISME is een politie-
                                                          ke filosofie, een maatschappijbeschouwing, en zet
-- 2. Vrijheid van JEZELF.                                zich ALLEEN maar in voor de individuele vrijheid in
      A. Vrij van „zelfdwang". (Stoppen met roken,        verband met de samenleving. Je houding in dit ver-
      angst in lift).                                     band bepaalt of je een LIBERTARIER bent of niet.
      B. Vrij van „meningen van anderen" („als ik         Dat neemt natuurlijk niet weg dat we in onze bij-
      niet meedoe aan bijvoorbeeld een collecte,          eenkomsten gerust de nodige aandacht kunnen
      vindt men mij niet aardig, en dat wil ik niet").    schenken aan al die andere facetten. M.i. graag
                                                          zelfs, want daardoor wordt je inzicht in die zaken al-
Hoe belangrijk deze aspecten ook kunnen zijn, het         leen maar groter, en kun je je leven vrijer en voller
libertarisme ziet ze beide niet als een inbreuk op de     beleven.
persoonlijke vrijheid. Dit is wel het geval met het
aspect:                                                    Het LIBERTARISME stelt de individuele vrijheid ab-
                                                          soluut. Geweld initiëren mag NIEMAND, NOOIT.
-- 3. Vrijheid in de SAMENLEVING/vrij van ANDERE           Nogmaals, absoluut voor ALLE mensen.
      MENSEN, die eventueel nog bekeken kan wor-           Dit klopt met een uitspraak van Peter: „Mijn VRIJ-
      den van twee kanten:                                HEID houdt op waar de VRIJHEID van een ander
                                                          begint." Vrijheid is niet dat je maar kunt doen waar
    A. Vrijheid van een LAND. (Vrij van overheer-         je zin in hebt.
    sing door een ander land). Dit zegt nog niets
    over hoe vrij de mensen in een zogenaamd              Het allerbeste kan ik deze inleiding over vrijheid
     „vrij" land zijn.                                    besluiten met een citaat van Ayn Rand uit WE-
    Daarvoor is wel belangrijk de essentiële liber-       RELDSCHOK:
    tarische opvatting over de persoonlijke vrij-
    heid:                                                 -- Ergens in het boek komt een persoon voor die de
    B. Vrij zijn van andere mensen: INDIVIDUELE           huidige heersende ideeën goed verwoordt:
    VRIJHEID.                                             „Hij was een wereldberoemde, Britse auteur, die
    Dit betekent dat iemand vrij is van dwang, drei-      dertig jaar geleden populair was. Sindsdien nam
    ging of gebruik van geweld door andere perso-         niemand de moeite te lezen wat hij schreef, maar
    nen.                                                  iedereen accepteerde hem als een wandelende
    Dit door zowel personen in als buiten „zijn           klassieker. Hij werd als diepzinnig beschouwd van-
    land", en vrij op alle terreinen, economisch en       wege uitspraken als „Vrijheid? Laten we daarover
    persoonlijk.                                          ophouden. Vrijheid is onmogelijk. De mens kan
                                                          nooit vrij zijn van honger, kou, ziekte of fysieke on-
    Veel gebruikte eenvoudige definities van per-         gelukken. Hij kan zich nooit bevrijden van de tiran-
    soonlijke vrijheid: in de libertarische literatuur    nie van de natuur. Waarom zou hij dan bezwaar ma-
    zijn wel:                                             ken tegen de tirannie van een politieke dictatuur?"
    VRIJHEID IS HET ONTBREKEN VAN DWANG,                  Een antwoord daarop zou je kunnen halen uit de fa-
    (en geweld en fraude).                                meuze radio-toespraak van JOHN GALT uit boven-
    (Vaak genoemd het: „geen-agressie principe")          genoemd boek. Deze spreekt dan wel over Ameri-
                                                          ka, maar je kunt dat net zo goed betrekken op Ne-
    of de andere kant van dezelfde medaille:              derland, België of de hele wereld:


                                                     11
„Het politieke systeem van een land is gebaseerd               Daarom zullen we Peter de KOK in volgende
op zijn morele code. Wij zullen het systeem van                Vrijbrief-nummers zelf aan het woord laten. Te
Amerika herbouwen zolgens de morele premisse                   meer omdat hij beloofd heeft om met Hub Jongen
die er de grondslag van is geweest, maar die u be-             in de VRIJBRIEF een polemiek aan te gaan over
handelt als een schuldige ondergrondse beweging,               VRIJHEID.
in uw waanzinnig ontwijken van het conflict tussen
die premisse en uw mystieke moraliteit, de premis-             Wij zijn ervan overtuigd dat velen daar met grote
se dat de mens een doel op zichzelf is, niet het mid-          belangstelling naar zullen uitkijken. Dit overigens
del voor het doel van anderen; dat het leven, de vrij-         ook voor een volgende lezing van Peter de
heid en het geluk van de mens ,zijn' onvervreemd-
bare rechten zijn".
                                                               Vervolg van blz 7.
Na deze inleiding gaf Jan Smid het woord aan Pe-               systeem kan alleen bestaan als ons vermogen om
ter de Kok:                                                    de omgeving aan onze behoeftes en verlangens
                                                               aan te passen oneindig is. En het is een feit, dat dit
Peter de Kok relativeerde eerst het belang van                 simpelweg het geval is. Want aan het fundamente-
Awards in het algemeen, maar toch was hij blij met             le probleem van de schaarste in de wereld is nu
de aan hem toegekende waardering.                              eenmaal niet te ontkomen. Daarom kunnen wij, in
                                                               plaats van voor dit probleem weg te rennen door
Peter deelde mee dat de vertalingen voor volgende              ons te verstoppen onder de vleugels van de Sekte
boeken van Ayn Rand al aardig opschoten. THE                   Staat, beter proberen om het meest effectieve
VIRTUE OF SELFFISHNESS is zo goed als klaar,                   systeem wat met dit probleem kan omgaan, het
en THE FOUNTAINHEAD is reeds halverwege.                       marktmechanisme, te bestuderen en in te voeren.
                                                               Raken we bovendien in een moeite door verlost
Uit de toespraak van Peter bleek niet alleen zijn              van het verschijnsel oorlog, dat louter en alleen zijn
grote kennis van alles wat Ayn Rand heeft geschre-             wortels heeft in het fenomeen Staat.
ven, maar ook legde hij verbanden tussen Rand en
de werken van veel andere bekende geleerden.                   In mijn vorige artikel heb ik niet ontkend dat het
                                                               conflict tussen de fabrikant en de wijkbewoners
Hij begon met GOETHE, daarna CARL GUSTAF                       (zie de Vrijbrief, sept. 1990) niet opgelost kan wor-
JUNG, die vaak ten onrechte onder FREUD wordt                  den, als de fabrikant aangesloten is bij een Socia-
geschoven.                                                     listische, en de wijkbewoners bij een Libertarsiche
                                                               rechtbank. Maar ik wilde laten zien, dat dit niet uit-
Volgens Peter heeft de mens drie basisgegevens:                maakt. Want als de Libertarische rechtbank een-
Persoonlijkheid, Individualiteit en Collectiviteit.            maal ingesteld is, dan heeft deze in het door mij ge-
Hiervoor gaf hij veel voorbeelden. Diverse belan-              schetste scenario zoveel geweldsmiddelen in huis,
grijke personen werden daarbij belicht; vooral de              dat de fabrikant wel uitkijkt om geen rekening met
gegevens over de Joegoslavische uitvinder NIKO-                hen te gaan houden. Want hij kan er dan zeker van
LA TESLA waren daarbij fascinerend. Deze heeft                 zijn, dat als hij schade berokkent aan de buurtbe-
o.a. in 1904 een zelfde soort motor uitgevonden als            woners, ze hun rechtbank gaan inschakelen, die
door Ayn Rand in Wereldschok wordt beschreven.                 hem inderdaad met geweld zal proberen te dwin-
Peter noemt o.a. RUDOLF STEINER als één van de                 gen de rechtsclaims van de buurtbewoners serieus
belangrijke mensen die ook deze theorie aanhangt.              te nemen. Dit is wat ik impliceerde toen ik schreef
                                                               „Een staatloze Libertariër zal op grond van zijn zelf-
 De toespraak bevatte geheel nieuwe facetten voor              beschikkingsverschijnsel zichzelf zo goed als hij
de meeste aanwezigen, en allen vonden het jam-                 kan verdedigen, mocht hij door Staatisten lastigge-
mer dat er niet meer tijd was.                                 vallen worden". En de aantasting van de gezond-
De discussie kon zich daardoor maar op een paar                heid van de buurtbewoners door de industrieel is
opmerkingen uit de toespraak concentreren, zoals               een vorm van lastigvallen.
bij voorbeeld:
-• Je bent niet vrij als je in loondienst gaat.                De vraag is dus niet: „worden in deze over-
-- Als je ziek wordt, ben je zelf verantwoordelijk voor        gangsperiode de conflicten opgelost?" Maar de
    de oorzaak (uitgezonderd erfelijke ziekten, e.d.).         vraag is „kan een Libertarische organisatie, mocht
                                                               deze sterk genoeg zijn, een tegenkracht vormen
Het is niet goed mogelijk om uit de summiere aan-              die dermate sterk is, dat anderen wel met hen reke-
tekeningen echt recht te doen aan alles wat Peter              ning moeten houden?" En ik heb geprobeerd te la-
zo eloquent gebracht heeft.                                    ten zien, dat dit een haalbare zaak is.


                                                          12
 TERRA L1BERA
 LIBERTAR1SCH NIEUWS EN INFORMATIE
Hub Jongen


 KRING ROOSENDAAL
Op de Decemberbijeenkomst werd het boek HOW              Dit kan bereikt worden door tijdschriften, boekjes,
 l FOUND FREEDOM IN AN UNFREE WORLD van                  brochures e.d. te verspreiden.
 Harry Browne besproken. In het bijzonder de             Daarvoor is weer nodig dat er voldoende materiaal
 „Opofferings-valkuil"                                   in het NEDERLANDS beschikbaar komt.
Hoewel over dit onderwerp nog veel te discussië-         IEDEREEN die hieraan wil meewerken wordt uitge-
ren is, werden een aantal facetten voor aanwezi-         nodigd om iets te schrijven en/of vertalen.
gen verduidelijkt. Onder andere werd gesteld dat
het jezelf voor anderen opofferen NIET goed is, al       Het werk moet worden aangeleverd op een disket-
moet je zelf weten wat je met je eigen tijd en bezit     te, en verwerkt met het programma LIBTEXT. Dit
doet. Echter ervan uitgaan dat je je wel moet opof-      programma wordt u op uw verzoek toegestuurd.
feren voor anderen en dat dan als een maatschap-         Het is zelfs mogelijk om er een computer bij te le-
pijvisie gaan uitdragen, betekent dat iedereen zich      nen. Het Libertarisch Centrum België heeft daar-
voor anderen moet opofferen. Dat betekent dat ie-        voor een aantal computers aangeschaft.
dereen recht krijgt op jouw leven en eigendom. En
dat is dan weer de oorzaak van de abominabele si-        Het is ook de bedoeling om het geleverde werk te
tuatie waarin onze wereld zich thans bevindt.            honoreren. Er is voor de auteurs/vertalers een belo-
Uit het bovenstaande zal duidelijk zijn dat deze ru-     ningsregeling ontworpen. Uitbetaling hangt mede
briek alleen maar een aanduiding kan geven van           af van het behaalde resultaat van het betreffende
wat er is besproken en jammer genoeg er niet diep        stuk.
op kan ingaan. Dat kan een volgende keer weer op
de kring, ook al zien we vragen en opmerkingen           Dit projekt kan een enorme stap vooruit betekenen.
graag tegemoet. U bent welkom.                           Het is voor het eerst dat in de Benelux de computer
                                                         echt wordt ingeschakeld voor het verbreiden van
                                                         het libertarisme (Behalve natuurlijk de gewonnen
KRING ROTTERDAM/SCHIEDAM                                 „word processing" voor ons typewerk).
Op de bijeenkomst van december hield Stefan van
Glabbeek een inleiding over het morele gebruik van       Als u wilt meewerken, neem dan contact op met de
geweld. De vraag in hoeverre iemand geweld mag           redactie.
gebruiken als daar onschuldigen bij getroffen wor-       Zou u iets willen vertalen, maar u weet niet direct
den, werd uitvoerig toegelicht en bediscussieerd.        wat, neem ook dan contact op
Een onderwerp waarover het laatste woord nog
niet is gezegd.
                                                         THE JEFFERSON SCHOOL
                                                         The Jefferson School houdt van 4 tot 18 Augustus
KRING DEN HAAG/LEIDEN                                    haar vijfde zomercursus in San Diego, Californië.
Deze kring vergadert thans regelmatig op elke der-       Het thema is: The intelectual foundations of a free
de vrijdag van de maand.                                 society.
Eén van de onderwerpen op de bijeenkomst van
december was het libertarisch feminisme in India.        De cursus is opgezet door de officiële Objectivisti-
                                                         sche volgelingen van Ayn Rand en Leonard Peikoff.
                                                         Peikoff geeft ook zelf een aantal lezingen en zal het
STICHTING S.O.S.                                         vooral hebben over een zestal hoofdstukken van
Onlangs is opgericht de stichting Studiecentrum          zijn komend boek: OBJECTIVISM, THE PHILISOP-
Objectief Sociaal-denken S.O.S.                          HY OF AYN RAND.
Het doel van deze stichting is het bereiken van
nieuwe mensen, waarbij er van uitgegaan wordt            Voorgaande cursussen door hen georganiseerd
dat, om het .libertarisme te kennen' enige studie        hadden steeds een hoog gehalte. Het is een zeer
nodig is. S.O.S. wil trachten nieuwe mensen vol-         goede gelegenheid om de kennis van het objecti-
doende te motiveren om de studie aan te pakken.          visme te verbreden.


                                                    13
De kosten voor de conferentie zijn $ 625.- per per-          LIBERTARIAN PARTY U.S.A.
soon, plus verblijfskosten afhankelijk van de ge-            Het ziet er naar uit dat binnen de LP de strijd om de
wenste faciliteiten ($ 610.- - $ 775 p.p.)                   Presidentskandidatuur voor de Amerikaanse ver-
Inlichtingen:                                                kiezingen in 1992 echt op gang komt.
The Jefferson School of Philosophy, Economics                Walter Williams zegt nog steeds dat hij niet be-
and Psychology, P.O.Box 2934, LAGUNA HILLS,                  schikbaar is, ook al blijven zijn fans erg hun best
CA 92654, U.S.A.                                             voor hem doen. Dick Boddie was de eerste die zich
                                                             officieel kandidaat gesteld heeft. We meldden dit
                                                             reeds in ons october-nummer. Sinds kort heeft nu
GOLF OORLOG?                                                 ook André Marrou zich kandidaat gesteld. André
Het is moeilijk om in een rubriek als deze iets actu-        Marrou was van 1985 tot 1987 „State representati-
eels te schrijven over de Golf Crisis en het verband         ve in the Alaska House en Representatives". Bij de
met het libertarisme. Immers de situatie verandert           U.S. verkiezingen in 1988 was hij de officiTe kandi-
daar sneller dan je de VRIJBRIEF kunt uitgeven.              daat van de LP voor de functie van Vice President.
Toch is het interessant te vernemen wat de opvat-
ting van de Amerikaanse LP in dit verband is.                André zegt dat hij vooral meedoet omdat hij een
Uiteraard heeft de LP de acties van de Amerikaan-            passie heeft voor vrijheid en dat hij niet alleen er
se regering onmiddellijk verworpen.                          over wil lezen, maar er daadwerkelijk aan bezig wil
                                                             zijn om het ideaal te verwezelijken.
Ook een militaire blokkade, en wat daaruit voort-            Marrou is voorstander van het accepteren en ge-
komt, is een oorlogshandeling. Amerikaanse jeugd             bruiken van „MATCHING FUNDS". ledere dollar
hoort niet te worden geofferd voor het in stand hou-         die wordt gestort voor de verkiezingscampagne
den van één of andere monarchie of van kunstmati-            vóór de conventie in September 1991, komt voor
ge grenzen die door vroegere generaties van bui-             verdubbeling door de overheid in aanmerking.
tenlandse politici zijn gemaakt. Er is geen echt di-         Binnen de LP is de kwestie van de Matching Funds
rect gevaar voor de Verenigde Staten.                        nog een heet hangijzer. Veel leden vinden dat je
Vóór de bewuste inval heeft de Amerikaanse rege-             geen geld van de staat mag aannemen. De voor-
ring Irak gesteund met belastinggeld. Ook nu nog             standers zeggen dat het een manier is om een deel
worden landen die zich aan hetzelfde schuldig ma-            van je belastingcenten terug te krijgen. Te meer
ken als Irak, gesteund. Het is hypocriet en in strijd        omdat het geld ervoor wordt opgebracht op basis
met de grondbeginselen van de eigen vrijheid.                van vrijwilligheid. (Het is afkomstig van een vrijwilli-
                                                             ge bijdrage die je wel of niet bij je verplichte be-
                                                             lastingen afdraagt voor dit verkiezingsdoel).
TYMINSKI                                                     Wij zijn benieuwd hoe dit zich verder ontwikkeld.
De kruitdampen na de verkiezingen in POLEN zijn
nog niet genoeg opgetrokken om een duidelijk
beeld te krijgen over de gebeurtenissen.
De „libertarische" kandidaat Tyminski is geen pre-
sident geworden! We kregen de indruk dat er in de
laatste fase van de verkiezingen nogal met vuil KONFERENC3A
werd gesmeten. Ivo Cerckel, die tijdens die verkie- PRASDWA
zingen in Warschau was, schreef in BACKPAGE
dat het wel belangrijker leek wat het „verleden"
van de kandidaten was, dan wat ze in de toekomst
zouden gaan doen.
Tyminski is beschuldigd van laster en mocht het
 land pas verlaten na een borgsom van $ 100.000
dollar te hebben betaald. Op dit ogenblik is hij in
Canada, en we vernamen dat hij terug naar Polen
zou gaan om zijn recht te halen.
ISIL heeft een open brief aan Walesa gestuurd
waarin gewezen wordt op het belang van vrije me-
ningsuiting in een vrij land.
Wij proberen u op de hoogte te houden van verdere
ontwikkelingen. Te meer omdat we niet geloven dat
iemand als Walesa in staat is om de Polen naar een
grotere welvaart te brengen.


                                                        14
 LIBERTARISCH TREFPUNT en EUROREP MEETING
 Jan Smid




Op 9 maart 1991 wordt het Libertarisch Trefpunt in Op 8 en 10 maart vindt de eigenlijke (formele) Euro-
Rotterdam gehouden. Thema van dit Trefpunt is: rep bijeenkomst plaats, vooral op zondag met de
EUROPA 1992: Meer of Minder Vrijheid voor U??!! vertegenwoordigers van de diverse Europese insti-
                                                       tuten om mogelijke samenwerking en ondersteu-
De Libertarische stuurgroep is bezig zo'n zes a ze- ning te bespreken.
ven sprekers voor deze dag te krijgen. Zodra de
definitieve sprekerslijst bekend is worden hun na- leder die graag aanwezig wil zijn op een van boven-
men, onderwerpen, plaats en tijden, en het pro- genoemde evenementen, m.n. het Trefpunt, wordt
gramma openbaar gemaakt.                               verzocht dit z.s.m. op te geven aan de redactie
                                                       i.v.m. reserveringen.
Vooralsnog wordt gedacht aan enkele hoogleraren, Ook voor meer informatie kunt u bij de redactie te-
een paar ondernemers, en zelfs „politici".             recht.
De bedoeling is de (mogelijke) consequenties van
dit zoveelste samengaan van een aantal Europese
politieke instituten/organen duidelijk te krijgen, ge-
relateerd aan „uw" (toekomstige) vrijheid.

De lezingen zuilen hoogstwaarschijnlijk als onder-
werpen hebben:                                                                  AGENDA
  -' mogelijke juridische gevolgen van de europea-
ni sering;                                                     24 u/dag THE BLACK BOARD
  ••' economische gevolgen;                                             Libertarische data-base, Noorwegen,
 '•'•' gevolgen voor de persoonlijke vrijheid;                          Bell 300/200 en CCITT 1200/2400, tel.
In ieder geval zal dr. Stefan Blankertz spreken over:                   09-47.255.55.61 (België 00 i.p.v. 09)
 ••' staats-onderwijs: bedoeling en praktijk, gerela -
teerd aan de europeanisering van 1992/93.                      15 febr.   Kring Den Haag/Leiden
'••' gevolgen van de Europese eenwording voor de
       medische wereld.                                        23 febr.   CARPE DIEM: Wandelen in de Eiffel

Uitgenodigd om deel te nemen zijn een groot aan-               3/7 maart Kring Rotterdam/Schiedam: ontmoeting
tal vrijheids-gerichte instituten en organisaties uit                    met Europese vertegenwoordigers van
geheel Europa, waaronder Vrije Markt-instituten uit                      de International Society for Individual Li-
Spanje, Italië en Portugal. Voertaal is uiteraard En-                    berty/Libertarian International.
gels.
                                                               9 maart    Trefpuntbijeenkomst in Rotterdam
Het Trefpunt wordt afgesloten met een diner tij-                          Thema: Europa 1992:
dens welke korte speeches en de bekende „coun-                            meer of minder vrijheid voor U?
try reports" worden gegeven. Naar alle waarschijn-
lijkheid zal er tijdens het diner ook een Award uit            15 maart Kring Den Haag/Leiden
worden gereikt.
                                                               19-24 aug Libertarian World Convention, Helsingör,
Rondom dit Trefpunt wordt ook de Eurorep Meeting                         Denemarken. (Informatie bij Euroconsul-
gehouden die informeel beginnen zal op donderdag                         tants, Regus House, 3 Larsbjoernstrae-
7 maart. Dit is een bijeenkomst van de Europese                          de, DK-1454 Copenhagen K, Denmark)
vertegenwoordigers van de International Society                vanaf 1 sept: Conventie Libertarian Party U.S.A.
for Individual Liberty/Libertarian International, kort-
weg ISIL/LI. Dan krijgen de leden van de Kring
Schiedam (en andere belangstellenden) de gele-                 Voor meer informatie over bovenstaande activitei-
genheid de ISIL/LI Euroreps uit de verschillende               ten of voor algemene informatie over het Liberta-
landen (opnieuw) te ontmoeten.                                 risch Centrum kunt u terecht bij het secretariaat.


                                                          15
                 DE VRIJE MARKT
                 IN EEN ONVRIJE ECONOMIE
                 Ir. L.H.M. Jongen




Zoals in de vorige Vrijbrief beloofd deze keer een    Inflatie
artikel over goud,
                                                      D Dicht bij huis zal Duitsland nog wel de nodige
De meest belangrijke redenen om in goud te beleg-       marken bij moeten drukken, om de oostelijke in-
gen zijn:                                               tegratie voor elkaar te krijgen.
- als dekking tegen onrust.                           D De (spaar)banken-crisis in de V.S. geeft ook in-
- tegen inflatie.                                       flatoire druk.
                                                      D Vastgoed heeft zeker niet inflatievast gewerkt;
Vaak heeft die beschermende werking zijn nut ge-        integendeel.
had. Nu kunnen daarbij een aantal vragen gesteld
worden:                                               Extra zaken
                                                      D Veel van het nu nog te produceren goud is door
Onrust.                                                 de mijnen al op termijn verkocht. Op „termijn"
                                                        betekent dat er op zich minder goud op de markt
D Glasnost plus vermindering Oost-West span-            komt.
  ning;
  maar nu de andere kant op terug.                    D Na „Irak";
  Het demokratiseringsproces in de Sovjet repu-         Als de oorlog kort duurt én door de V.S. gewon-
  blieken lijkt in gang gezet en blijkt ook met wa-     nen wordt, geeft dat een enorme mentale opkik-
  pens niet meer tegen te houden;                       ker in de V.S.
                                                        Voeg daarbij de lagere olieprijs en de reeds lan-
D Oorlog Irak;                                          ger dan normaal durende recessie, dan is er
  Het begin er van leidde tot daling van de goud-       veel te zeggen voor een oplevende ekonomie,
  prijs, omdat iedereen dacht dat het al gewonnen       wat weer minder aandacht voor goud geeft.
  en afgelopen was. De verrassingen moeten nog        D Het verteren in de V.S. van de financiële oorlogs-
  komen.                                                inspanningen zal ook een stijgende inflatie geven

D Het financiële wereldje krijgt in de V.S. nog de    Per saldo
  nodige klappen te verwerken, maar is tot nu toe
  aardig in staat gebleken (met overheidssteun)       Er is nog genoeg onrust- en inflatietoename moge-
  overeind te blijven.                                lijk, maar als Iraks schieten een daling van de
                                                      goudprijs oplevert, moet men zich serieus afvragen
D Vergeet de stijgende spanningen in India niet.      wat dan nog wel tot stijging leidt.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:5
posted:8/9/2011
language:Dutch
pages:16