Docstoc

geologi - PDF

Document Sample
geologi - PDF Powered By Docstoc
					ERR SHINS, TEKNOLtlGIINtlUHSI s

BUDAYA INIIUASI ARAH KT KTCEMTBTANGAN TEIfillLllGI SAIN$ DAIII

Peta dunia lelah berubah?

Brita in memasuki zaman ais

,

tt..i

J]!
*,

Meteoroid terbesar ditemui

Betsama UtusanMalaysia

-T

KandunganRNURRI J EOt]6
F0KUS
denganilmugeologi. difahami sedikit demi sedikit Walaupun kita mungkin tidak mengetahui dengan tepat bagaimana Bumi kita beroperasitetapi sekurang-kurangnya ilmu geologiakan membantu kita mengkaji mengenainya. ini Jika di sekolah,pengetahuan boleh diperolehmelalui pembelajaran geografi mata pelajaran dan sains. Estidotmv bulan ini telah memilihtema oeolooiuntuk disajikan kepdda para pembaca mengenalite-bih d6kat mengenai bumiyang kita diamiini. Beberapa pakar dalam bidang ini telah ditemubual bagi memberi penjelasanmengenai beberapa perkara mengenai bumi, termasuk bencana-bencana yang semakin banyak GEOLOGI yang ditakrifkansebagai sains mengenaiasal berlakusekarano. yang disajikan Bagi para peldar,bahan-bahan dalam estiusul.sejarah, struktur, komposisi bumi dan kaji bumi (Kamus Dewan) merupakanilmu yang mendekatkan manusiadan dotmy kali ini boleh dijadikansebagaimaklumattambahan untukmata pelajaran sainsdan geografi. atam. yang kita ketahui, Seperti bumi kila mempunyai seribusatu ....dari muka 6 hingga muka 15 rahsia terkandungdi dalamnya dengan pelbagai sumber yang masihbelumditeroka. khazanah Bermula dari perutbumi sehingga kepadabukit-bukau dan

yang rumbuhan metata, rahsia atam boteh itu

'1.llmu geologiMengkaji dan memahami bumi -muka4&5 geologi- Akibatkerakusan 2. Bencana manusia? -muka6&7 3. Petaduniayang seringberubah -muka8&9 4. SMTNIVI- Sistemkesantsunami negara -muka10&11 5. Saintislslam- Menqhavati keoemilangannya kota P?ris di - m u k a1 2& 1 3

6. Chit-chat saintis - m u k a1 4 & 1 5 7. Plattektonik dan bumi - m u k a1 6 & 1 7 8 Fakta menarik mengenaimineral - m u k a1 8 & ' 1 9 9. Infoesti - muka20 & 21

13. DuniaSaintis 14. Facts- Equator 15. lT & Abg Wan

- muka 27 - muka 28 - muka29 - muka & 31 30 - muka 32 - muka 33 - muka 34 - muka 35

16. Cuba-cuba sains '17. Poster 18. Rakanesti '19.Suratpembaca 20. Kuiz

10. ScienceFacts - muka 22 & 23 '11. Gosipsains - muka 24 & 25 12 Saintislslam - muka26

Fokus

Semasa

KETAHUIteori bagaimanapembentukan benua-benuaoada masa kini yang telah terpisah oleh lautan walauounsaintismendakwaia oernah bersatu beratus juta tahun dahulu. . . . . . . m u k a 8 -9

BERITAmengenaisatu letupan yang berlaku di bulan dipercayai disebabkanoleh hentaman meteoroiddan baoaimana Britain dikatakan sedan-gmemasuki zaman ats. ......muka 20 & 21

(MOSn)

ALAM hormatdan selamaltahunbaru kepadasemuapembaca estidotmy. Semogatahun2006 akan membukalembaran kecomerlangan dalambidangsains,teknologi dan inovasiyang tebih baik dari tahun-tahun sebelumnya. Tahun 2006 iuga merupakantahun yang penting kerana ia menandakan bermulanyaprogram Rancanganl\,lalaysia Kesembilan(RMK-g) iaituprogram pembangunan lima tahundari tahunini hingga2010. Oalam rancangantersebut,kerajaansekali lagi memberi perhatian besar terhadappembangunanbidang sains dan teknologi untuk memartabatkan masyarakat bermaklumat dan berinovasi negaraini. di Pada bulanini, estidotmy memaparkan tema geologiuntuktatapan pembaca, Temaini diketengahkan agar kita lebihmemahami struktur bumi, perubahan yang telah,sedangdan akan berlaku, kepentingan menjaga struktur bumi sertakaitannya denganbencana alam. lsu mengsnai perhatran alam telah mendapat sejakakhir-akhir selepas berlakunya trageditsunamiyang mengorbankan ratusanribu nyawa. lsu alam sekitar seperti masalahjerebu, pencemaranalam akibal pembuangan sampah,sisa toksin,tanahruntuhdan sebagainya adalah sebahagiandaflpada berita-berita yang mendapattempat di dada akhbar dan kaca televisyen. Sehubungan pemilihan itu, tema geologiuntukestidotmy ini cuba kali menyentuh mengenai sebahagian daripada tersebut samping isu di pengetahuan meningkatkan mengenar alam ini.

t

Kementerian terus akan memaparkan topik-topik yangretevan sains dengan keadaan pekadengan semasa agarrakyat sentiasa bidang sains, teknologi inovasi. dan Kepekaan penting ini dalamusahakitamembangunkan sebuah yangberilmu, masyarakat pencapaian berwawasan majukearah dan matlamat untukmenjadi sebuah negara dan bangsa majupadalahun 2020.
Selamat membaca.

I
rt4
".^!

f;

,,

;

,..i9

llmu
petadunia padaera Cretaceous. BENTUK Oleh LAUPAJUNUS EOLOGIdikatakan berasal dari perkataan Greekiailu'ge' Bumi dan logos' bermaksud (sains) la mengenai sains planetinr. kalran Bumidan berkenaan komposisinya, struktur. bahanfizika sejarahdan prosespembentukannya geologikali perlamadiguPerkataan nakanoleh Jean-Andr Delucpada '1778 dan diperkenalkan sebagaiistilah kekaloleh Horace-BEnEdicl de Saussure setahunkemudian terbahagi kepadabeberapa Geologi iailusainsbumi, cabangdan drsiplin geologiekonomi(termasuk perlomgeologikejubongandan petroleum), geologipersekitaran, ruteraan, (termasuk geoarkeologi. geokrmia bio. geokimia, geokimia geokroisolop). geodetik. geogeomikrobiologi. nologi, geologi geofizik. glakrlogr. morfologr. geologimarin. hidrogeologi, seiarah. mineralogi dan Paleoclimatology (terCabanglain ialahPaleontology masukL4ikropaleontologi dan petrologi, Palynologi), tektonik keping, sedimentologi, seismologi, sains (kajian tanah,pedologi tanah),spele(struktur lapisan ologi,biostratigrafi bumi . geologistruktur dan volcanologi (gunungberapi) Salahsatu cabangyang tidak kurangpentingnya ialahaslrogeologi prinsrp yang merujukkepadaaplikasr geologiBumi denganjasad laindalam sistemsolarwalaupun kadangkala ada istilahlainyang digunakan termasuk (kajianmengenai selenologi bulan) (kajianPlanetlMarikh) dan areologi Ahli geologitelahmembantu dalam menganggarkan umur Bumi iaitu4.5 past litosbiliontahundan mengenal fera Bumi mengandungi terasyang terbahagi kepadaplal atau kepingan tektonik juga membantu menentukan N4ereka lokasidan mengurus sumbersemula jadi Bumi seperti petroleum dan arang batusertabahanlogamsepertibesi,
'c,,,wdgd ua,, u, a,,,u, | |

bidangbaru di Geologibukanlah negaraini keranakerajaanInggeris telah memperkenalkannya selak
<ahal,,h nar.lakr lr^i

kerajaan masa itu bagi kegunaan meneroka sumbergalian Inggeris khususnya bilihtimah untukfaedah merexa pengajian tinggr. Di peringkat Malayaantarayang terawal Universili JabatanGeologiiaitu menubuhkan pada 1950-an diikutioleh Universiti pada (UKNi) Malaysia Kebangsaan juga Sainslvalaysia 1970 Universiti kursusdalam bidang menawarkan geologi dalambidang USN/lebihterlibat (kejuruteraan geologil geofrzrk. UKN.4 tJlvl merangkumi semua manakala

l\,4alah, Geologi JabatanPe.ryrasatan yang satu ketrka dulu dikenaIsebagai antarajabatan Kaji Bumidikatakan yang palingawal ditubuhkan negara di ini. Hari ini ia dikenali sebagaiJabatan yang terletak di lVineral dan Geosains bawahKementerian S u m b e A s l id a n r Alam Sekitar Jabatanini sangat penting
I
I

DR. AZLAN Adnan menun,ukkanalat seismo-Accelerograt ciptaan beliau.

o,

estiSetmg

"H"
fi

tersebul tahangegarandenganpenambahantetulang besi atau lebihfleksibel menampung beratnya apabilaberlaku gegaran. Darisegi sejarahbanyakcatatan menarikmengenai bidanggeologi. A n t a r a n y a ,i C h i n a S h e nK u a ( 1 0 3 1 d , '1095) pemben. membuathipolesis tukan daratanberdasarkan Demerhatian geologidi kepadafosildalam lapisan gunungyang terletak ratusanbatudari lautdan berDendaoat daratandibenluk gunungdan bahan daripada hakrsan yang termendak daripadanya. Bagaimanapun interpretasi mengenai fosil masihtidak berubahsehinggalah berlakunya Scientific Revolution. terla kepadabahasaLatindan Jemahkan bahasalaindi Eropahtermasuk Perancis GeorgBauer(Georg Agricola), menngkaskan ilmu tersebut kepada bidangperlombongan dan kajianlogampada 1556. ( A g r i c o l a1 4 9 4 - 1 5 5 5 ) menulis secarasistematik perlombongan mengenai dan pencairanla meliputi subjekmengenai tenaga angrn, kuasahidrodinamik,pencairan dan beberapa bidanglain. Pada 1700-an JeanEtienne Guetlarddan Nrcolas Desmarest mengembara tengah ke Perancis dan merakamkanpemerhatian peta merekamengenai geologi. Guettard menpengalamannya catatkan gunungberapi mengenai GEOLOGI memberi ketahaman keDada manusia W i l l i a m m i t h( 1 7 6 9 S mengenaipembentukanstruktur bumi 1839)melukispeta geologi pertamadan memulakan pengetahuan manusiamengenai kekuproseslapisan kajianmengenai batuan atan gempabumi pada masa ini amat denganmengkaji kandungan fosilnya. pentingsebelummembinabangunan James Huttonyang kadangkala dikeatau sebarang struktur. nali sebagaiahli geologimodenmemBeliauyang bersamabeberapa rakan bentangkan kertaslaporanpada 1785 penyelidik berjayamenghasilkan alat bertajuk Theoryol the Earthkepada Seismo-Accelerograf untukmengukur The RoyalSocietyof Edinburgh. kecepatan tanahberkata, bangunan di Dalamlaporan tersebut, beliaumepiawa- nerangkan negaraini perludibinamenepati teorinya bahawaBumi lebih ian yang diletapkan bagi menampung tua daripada apa yang drketahur bagi bebandan ancamangegaran. membolehkan masa mencukupi untuk "Selamaini kita dapatibangunan dibi- gunungterhakis dan sedimen(menna denganreka bentukmenahanbeban dakan)batuanbaru berlakudi bawah menegak tetapi,gegarangempabumi laut,kemudian dan akan munculsebadatangdari semua arah,"katanya. gai daratan pusatgempajauhnyaratuMeskipun Pengikut Huttondikenali sebagai san kilometer dari negaraini, namun Plutonists keranaberoendaoat gempabumi misalnya kekuatan boleh kebanyakan batuandibentuk daripada memberiancamankepadabangunan larvagunungberapidan ia bertentangatau sebarang struktur lain yang per. an denganaliranNeptunists, Kita perlumengambil kira ancaman caya bahawabatuantermendak di gempabumi iaitusama ada bangunan dasar laut.

oroang. Berdasarkan kepadacabangbidang geologiyang banyak,bidangini sangat pentinguntukpelbagai kegunaan pada masa ini geoloBagaimanapun. gi banyaktertumpukepadaperlombongan. geologipersekitaran. geologi dan umum,geologistruklurdan geologl petroleum iaituberkaitan dua aspek utamasama ada ekonomidan persekitaran. penGeologikejuruteraan misalnya ting untukmengetahui aspekkejuruteraan sebelumsebarang projekpembinaandijalankan. Seorangpenyelidik dari Penyelidikan Kejuruteraan GempaBumi Struktur, (UTM), Universiti Teknologi N.4alaysia Prol.NladyaDr.AzlanAdnanberkata,

Pada 1811GeorgesCuvierdan penAlexandre Brongniart menerbitkan jelasanmerekamengenai asal usul penemuan Bumi yang berasaskan fosiltulanggaiahdi Cuviermengenai Paris. Bagi membuktikannya, mereka prinsipstratisgraf mengemukakan i atau lapisan umi. B Sir CharlesLyellmenerbitkan buat kali pertama "Pnncrples Geology of pada 1830dan meneruskan semakan kematiannyapada semulasehingga 1875.Beliaumengemukakan satu terori doktnn'uniformrtarianism'. prosesgeologi Teoriini menyalakan berlaku secaraperlahan sentiasa sehingga sekarang. merupakan Sebaliknya, catastrophism satu teoribahawaBumi munculdan ter bentukdengansendrn dan trdak
han,hah calA^.< il, '

Padakurunke-19.isu geologiberkisartentangpersoalan berapakah umur sebenarBumi. Anggaran dikemukakan antaranya dari 100.000 tahunkepadaberbilion-bilton lanun. Padakurunke-20,ahli geologi mengemukan teon tektonik kepingyang terbahagi kepadadua iaitupelebaran dasar(lantailaut)dan hanyutan benua. Teorihanyutan benuadi kemukakan oleh AlfredWegenerdan ArthurHolmes Dada1912tetaoitidakditerima secara meluassehingga1960-an apabilateori tektonik kepingdiperkenalkan.

BeberapaPrinsip Geologi - Teori Prinsip Hubungan Gangguan ini menyentuh mengenai batuan pemdan

bentukan batuan daripada mendakan batuan Prinsip Hubungan rentas- la Keratan pembentukan mengenai sesaran dan usia pemotongan. menerusi urutan Sebagai contoh, sesaran lebihmudaberbanding yangtersesar. batuan Prinsip Penyusupan Komponen dan M€nyatakan bahwa dengan mendakan penyusupan batuan, dijumpai dalampempembtukan dan ia l6bihtua berbanding bentukannya Prinsip ormitarianism Unif menyatakan prosesgeologi penbahawa merupakan gubahsuaian Bumi yangsedia teras ada. Prinsip Garisan Mendatar - Menyatakan Prinsip Superposition bahawa lapisan batuan secaratektoniknya di bahagian lebih mudabebanding atas di bahagian bawahnya.

PrinsipPedukaran Fauna Kewujudan dalammendakan fosil batuan menunjukkan bahawa kehadiran organisma bolehmengailkannya dengan usiapembentukan batuan lersebut.

esti8otmq o

e00E

Bencana

PROF. MAOYA MOHAMAD ALI HASSAN Oleh LAUPAJUNUS

IDANGgeologi bukan kini sahajapenting dalambidang ekonomi tetaoimanusia seoatutnvamenvedari bahawa kurangnya kelahaman mereka mengenainya bolehmembawa bencana. Aoakahsebenarnva maksud dan ge6logi konbep bencana dan kepentrngannya menanganr dalam isu padamasaakandalang? alamsekitar geoloRamaimengatakan bencana gi sebahagiannya adalahkerana fenomena alamataukerana sifaFsifat jadi semula bumiyangdinamik. Dalampadakitamengakui bahawa geologi yangsebahagian bencana besarnya merupakan masalah alam perludisedarkan sekitar, bahawa jugamenyumbang manusia aKiviti kepadakekerapan berlakunya kejadian tersebut. Menurut oensvarah Jabatan Geologi, Fdkulti Sains Universiti l\4alayaProf N4adya . Mohamad Ali , perlu Hassan, manusia merenung semulamengenai kekerapan geologikerana berlakunya bencana penyumbang mereka merupakan kepadakeiadian tersebut 'tPentinghya geologi bencana diperkatakan keranakebelakangan ini bencana tersebut keraD semakin berlaku intensitinva kuat." dan lebih katabeliau. lvlanusia tidakbolehmemandang ringanperkara tersebut perlutindan dakanlebihwalardan teratur sebagai persediaan mengawal daripada

TANAH runtuh luga merupakan bencana alam yang disebabkan gangguan kePada sislem ekologl alam sokltar.

memulihkannya. Padamasayangsama,perancang pedu pembangunan dan pemaju geologi mengambil pertimbangan kira membangunkan dalam usaha prasarana kehidupan dan negara. Mohamad berkata, Ali manusia mungkin bolehmenyalahkan faKor alam,tetaDitabiatataukerakusan pencetus mereka menjadi kepada bencana tersebut. jerebu Sebagai contoh, bencana yangbeliausitatkan bencana sebagai geologiberpunca kerakusan daripada manusia membakar hutantanpa Kawalan.

Kestsunami oulaadalahberounca yangberlaku gegaran di daripada bawahpermukaan bumi,tetapiada kajianmenunjukkan bawahgempa lerbumihanyaberlaku kawasan di tentusahajasepanjang masa, Karanya, 'Iidakkah ini menunjukkan kemungkinanpuncagempabumiitu dicetuskan uiiannuklear? manusia termasuk Beliau telahmem6uat satukesimougeologi bencana lan bahawa ciri-ciri berikut: sekarang adalahseperti 1) Tldakdijangka (ekstrem) lebih 2) Melampau dan

83Tl' ::;:Yhu o

kuatdarisegiintensiti 3) Kebaranokalian sedikit tetaoikekuatan tinooi 4) Jangkaaimalapetaka kerosakan dan me;ingkat. 5) Salu pendekatan menyeluruh untukmenanganrnya. 6) Bencana merentas semoadan.

?ci
I

jugatidak satup€rspeKif, geologi masalah . Daripada bolehdiselesaikan hanyadengan satukepakaran Sanala. l qeoloqi Kalabeliau, masalah tidakdaoatdiselesaikan - '? olehpakargeologi sema-ta-mita sebalikhya memerlukankepakaran lermasuk kajicuaca.alam lain ahli

ka, lambatlaunakanmelanda negaraini sekiranya manusia teruslidakmemoedulika-n masalah alari sekitar. pada26 Disember Bencana tsunami 2004adatah contohbagaimana ombakbesarituyangselamaini melanda negara.negara seperli luar Jepuntelahpun mengakibatkan kemusnahan negaraini. di

I
.}'-\ BENCANA tsunamldl AcehpadamO4mengakibatkan banyak kerosakan harlabendadan kehilangan nyawa.

luaran(berlaku permukaan di bumi atau daratan) : - Tanahruntuh dan qerakan iisim geologi.udara/atmostera - Gelinciran 1. Bencana lumour - Fencemaran - Tanah udara lerlus . Jerebu - Hakisan tanah - Hujan - Tanah Asid tercemar - Taulan - Pembuangan sisa bencanadan - Fenomena atmostera melampau sisa radiolooi - Amblssan t;nah 2. Bencana oeoloai air/hidrostera - KemaraJ geologi tepi pantai: 4. Bencana di - Banjir, - Hakisan kilat, pantai - Pencemaran di oermukaan - Ribut kuat atau laufan air - Tsunami tanah - Peoahan air masin - Perejahan masin air - Ketidakcukupan bersih - Pencemaran air pantai geologi 3. Bencana tanaMitosfera Apakahpuncadan sebabnya berlaku oencana: - Semulajadi (Natural). - Ketiadaan slesenpemantauan yang berkesan, - Ketiadaan undang-undang garis dan panduan yanglengkap. - Kecuaian kerakusan dan manusia. - Pembalasan tuhan(Actof God)? - Kesemua atas? di Bagaimana menanganinya secara makrodan mikro. - Mempelajari mendalami bendan itmu c€nageologi. - Meningkatkan kemahiran-kemahiran bersangkutan. - Menimba berkongsi pengalaman. dan geologi 5. B€ncana daribawahbumi: - Manfaatkan teknologi terkini dan klasik - i,4enJiwai bersesuaian. sikap - AIDA(Awareness, Interesl, Desire& Actions) Kesedaran sahaja tidak mencukuor. - Wuiudkan PusatBencana Geolooi Peririgkat kebangsaan serantiu. dan - Melengkapkan pendekatan proaktif (teknikal) pendekatan kepada reaktif (sosio-ekonomi). - Tingkatkan kerjasama serantau dan globaldenganlebihbermakna lagi. Keslmpulandan syor: - B€ncana (bencana Geologi alam) dewasaini perludiberiperhatian segera dan holistik.

B€nc€na Blologl yang pe u dltanganl

- GemoaBumi - Gununo beraDi - Tektonil keping - Perlombongan (sumber-sumb€r bawahbumi) 6. Bencana Biosfera: G€ologi - Biodiversiti terancam - Kehilangan tumbuhan hidu dan panr|ar - Kehiauanyangmenyusut (dimin gre€nareas) ishing - Kehilangan tercepat tumbuhan perubatan(acceleratedlossesin plants) medicinal - Kepupusan haiwan dan fum buhan(termasuk manusia) - Kiamat?

(tidakreaktif Kilaperluproaklif seperti sekarang dan terusmemantau inD dan perancangan yang meningkatkan berkesan unlukmembendung dan meminimumkan segala bentuk bencanayangmungkin datangbila-bila masatanoa laoi. diianoka SatusistdmamaEn dai ousatoemantauannegara(nasional) wilayah dan (serantau perludiwujudkan dengan ) lebihbermakna lagi. sertaberkesan Dicadanokan ousatvanodinasatu makanGe5Hazard CentreOf Malavsra ditubuhkan segera. dengankepakaran (khasnya daripelbagai dimensi leknikal, sosio-ekonomi lainlain. dan

esti|,,stmu o

,"f;* Sejenak!
OIehZAHERAH ISMAL dan ZULKIFLI KHAIR ETAseringberubah? Ya kah?Kalau manusia berumurpanjang, misainya sehingga meniangkau seabad, tentudapatmenerima hakikat ia bahawa 'sering' berubah dinamik dan silatnya. Tragedi Tsunami 26 Disember 2004 bukansahaja telah mengorbankan ratusan ribu iiwa di lapan buah negara, malahlelah menenggelamkan beberapa buah pulaudan utara Semenaniung Malaysia pula telahberganjak sebanyak'18sentimeter arah ke barat daripaksinya.
Dipercayai, kedudukanbe- nua-benua utama dunia bukanlah seperti yang ada pada

Peta
masa sekarang, sebaliknya merapat di antarasatu sama lain, Hal ini dapat dijelaskanoleh teori penghanyutan benua yang dipelopori oleh ahh geologidan meteorologr Jerpadatahun1915. man,AltredWegener Benua tunggal yang dipanggil Pangaea seterusnya terbahagi dua m e n j a d rb e n u a G o n d w a n a l a n d a n d benuaLaurasia. Lalu kedua-duanya aling mengs hanyut dan terbahagilagi kepadabeyang berapabenuakecilsebagaimana ada pada hari ini. Teori ini antara lain disokongoleh buktifosil.Sebagai contoh,fosilreptilia (lebrhtua berbanding mesosaurus dinaso0 yang didapati wujud di Amerika Selatandan AfrikaSelatan. lni membuktikan bahawa benua Amerika Selatan dan Afrika Selalan yang pada hari ini terprsah oleh Laulan Atldnik pernah tercantum rapat suatu serta sedangdan akan terus bergerak berubahsaiznya Kadar gerakanplat plat ini dianggarkan antara 1 dan 10 cm dalam setahun. ini Fenomena juga sekaI gus menjelaskan kejadiangempa bumi, letupan gunungberapi.pembentukan banjaran geogunungdan lenomena-fenomena logi lain Kebanyakan aktiviti-aktiviti gunungberapidan seismikcontohnya gempabumi berlakudi sempadanplat antara apabilaplafplat ini berinteraksi satu sama tarn Plat-plal utama benua dan lautan plat yang ada padahariini termasuklah plat FrliEurasia,plat Australia-lndia, pina, plat Pacifik,plal Juan de Fuca, plat Nazca, plat Cocos, plat Amerika platCaribbean, AmenkaSeplat Utara, latan, plat Afrika,plat Arab, plat Antartikadan plat Scotia. Banyaklokasidalam dunraini yang oada zaman dahulu kala meruoakan kawasan daratan alaupun kawasan yang ditenggelami air. Kawasan pinggir panlat umumnya dapat dibahagikankepada dua jenis i a i l u p i n g g r rp a n t a i t e n g g e l a md a n pinggir pantaitimbul. Pinggir pantai tenggelamterbentuk kawasandaraakibatpenenggelaman tan atau naiknyaaras laut. Semenanjung Malaysia, pulauBorneo, Singapura, Jawa, Sumateradan nbuan pulau yang lain di AsiaTenggara adalahcon'terselamat' toh kawasandaratanyang prosespenenggelaman Ini. daripada Muara-muara SungaiThames,Eibe dan Plate adalah contoh kawasan tanah pamahnyayang telah ditenggelami air malah menjaditapak pelabuutama London, Hamhan-pelabuhan burg dan BuenosAires. Pelabuhandaoat drbina di muara berbentukcorong ini dengan syarat jalan keluarmasuk muaratidak terhalangoleh betingpasir. muaramenjaPelabuhan-pelabuhan di lebihbaik denganadanyapengaruh pasangsurut.

m'asa dahulu,

..9t, -9-

J|lrr ZE

I

Kalaupunada pemendapan kelodak, menaikkan suhu PeniDisan laoisan ia dapat drlanganrdengan teknologi ozon dan penembusan sinar ultraungu moden menerusi jentera-ientera pen- turut membantu menrngkatkan darjah Kepanasan oumr. 90reKmooen. Prnggirpantai timbul pula terbentuk DanielSchragdari Universili Harvard akibatoenimbulan bumiatauoenurunan meramalkan bahawa. kenaikan aras aras laul. Pinggirpantaiyang memben- l a u t s e h i n g g a 5 m e t e rm a m p um e n 1 tuk kawasan daratan semulaiadi ini gancam l7 jula manusiadan keselutidakbanvakterdaoat. ruhan22 ribu batu persegiBangladesh! Gelincirandan gerakan bumi yang Kawasanlain yang berisikotinggi ter menaikkan datarantinggipinggirpantai masuklah kawasan delta Sao Francrsco menjelaskan bagaimanawujudnyake- di Brazil prnggir panlartanahlrnggl adaan frzrkal Kesan rumah hijau juga dikalakan timbul Pinggirlaut yang tidak dipen"Penghasilan karbon gas g a r u h i o l e h t i n d a k a no m b a k dioksidadan karbonmonoksiBagaimanapun. tetap memia punyai silalsilat lamanya se, da telahmemerangkap haba perti gerbanglaul batu iunggul d a nm e n a i k k as u h u . n pinggirpan. dan bentuk-bentuk lar yang lain Penipisan lapisanozon dan P i n g g i l a u tt a n a ht i n g g y a n g r i p e n e m b u s as i n a ru l t r a u n g u n terangkal ini boleh dikatakan lurus dan mempunyai kawasan turut membantu meningkatkan perairan luarpantar yangdalam darjahkepanasan bumi" perairannya Walaupun dalam. t e b i n g n y at i n g g i l a g i c u r a m Tentunyatidak sesuai untuk diladikan antara penyebab taufan Katrina dan peraounan Flila Air laut, sungai.kawasandaratan prnggr' Contoh-contoh lauttanahtrng- dan almoslera yangsemakin panasmegi timbul te.dapal dr Scotland.prnggrr nyebabkan arah angin berubahsekalil a u t b a r a l D e c c a nd r I n d r ad a n p i n g g r r g u s m e n i n g k a t k a n a d a r b e r l a k u n y a k laut baral Arab yang renghaoap Laut keladian nbut l\,4erah Petabukansahajabolehberubah akipeta duniajuga bat peperangan Selainitu perubahan luputnya sebagarmana boleh berlakuakibatkenaikan pela dunra aras laut negaraPaleslin daripada yang disebabkan perubahan dunra peta oleh kesan rumah hiRisiko yangmen, jau (greenhouseetfect) gancam nyawa manusia mampu di'.1 -+ "-.-i Fenomena ini dapat meningkatkan kurangkan olehmanusia sendrriBumi itu aras laul dan menga|\rbatkan banJtr hakikatnya adalah warisan yang patut pencarran melalur bongkah-bongkah ats dipelihara dipulihara dan secara bersama di KutubUlaradan Selalanl\renurut EPA Prolokol Kyotoyang telahdipersetuJUl (Agensr KawalanAlam SekitarAmerika oleh 178 buah negarapada tahun2001 kadarpurata Syarikat), kenaikan araslaut hendaklah dipatuhidenganpenuh rasa dunia telah meningkat sehingga15-20 langgunglawao yang dllumpai pada TULANGmesosaurus cm tempohseabad yang lalu PembaSelagi manusia terus rakus, tamak masakini. petrol. karanbahanapifosilseperti perjaniian diesel dan tanpa tanggungtawab. dan gas asliadalahpuncautamapema- tersebul akan paslr gagal manakala nasanbuml p e r u b a h a nc u a c a d a n p e r u b a h a n gas karPenghasilan pela ounara yang mengancam bon dioksida dan / lutaan nyawa semakintinggi karbon monoksirisikonya untukberlaku

![,,n*

da telah memerangkap haba dan

MESOSAURUS meruDakan halwan yang hidup klra-kl.a 300 juta tahun dahulu.

.-"ry.s mU

Semasa
)"

_F
s

s

r{

la termasuk oelekao dasarlaut tsunameter. sistem telemetri akustik ALAYSIA mengakhiri 2005 menghubungkan tsunameler boya dan denganpemasangan Sislem sertasistem lelemetri datasatelit Amaran AwalTsunami ( l n m a r s a t) . C (SAATNi,4) Kebangsaan di T s u n a m e l e rp a s a np a d as a u h di g perairan LaulAndaman berhampiran menggunakan pelepas akustik bagi pada30 PulauRondo.Indonesia pemerhatian berkemembolehkan unit Disember lepas bateriterendam dalam di yangdibangunkan naanapabila Srstem tersebut lautselepas sekurang-kurangnya berikutan kejadian penghutsunami beroperasi. j u n gD i s e m b e r0 0 4d a nm e r u p a k a n setahun 2 Tsunameter akanberterusan menmiljkpertama negara dibangunkan gukurdan menilai tekanan di dasar air jula dengan kos keseluruhan Rl\419 bagitigasistem. Pemasangan sistem tersebut mencatatsejarah sebaik sahajaboyalaut (meter dan tsunameter tsunami) dilabuhkan menggunakan kapalpenyel i d i k B a r u n a a y a1 ,m e r u p a k ak e r . J n jasamaKemenlerian Sains. Teknologi (MOSTI), dan Inovasi Malaysia dengan Kementerian Penyelidikan dan Teknologi. Indonesia. yangberupaya Sistem menghantar amaran dalamtempoh sejamkepada penduduk persisiran di Pantai Barat l\4alaysia terletak itu 500 kilometer (km)dariLangkawi kira-kira dan 60 km dariBanda Aceh,Indonesia. SAATNM terdiri daripada komtiga poneniaitukomponen pemantauan, integrasi data,komponen menghasilkan keputusan komponen dan pemberitahuan amaran. Setiap sistemboyadilengkapi komponenberikut iaitu: - struktur asaslunaspengimbang. - tiangdan sistem pembekal kuasa, - penambat atausauhuntuk dilepaskan dalamair dan ke - pen9esan.
,'af/ l r , ]It r ll t

O|ehLAUPAJUNUS

lautdan setrap satujam menghantar maklumat permukaan. ke Datayangdiperoleh akandianalisis untukkejadian lsunami danjikaterjadi kes berlaku tsunami, tsunameter akan memasukkan dengan cepatdatadan menghantar tekanan siri masakepada yangakan boyadi permukaan menyalurkan ke pantar data melalL hubungan dengan satelit Inmarsat C. Ujianoperasi untukmelihat kemampuanboyaberfungsi dijalankan bagr pengmengesan secara menyeturun

lt

t

MENTERI Sains, Teknologidan Inovasi,Dr. JamaludinJarjis menelitiimel kamerapantai di ibu pejabat Jabatan Meteorologi, PetalingJaya ketika melawatiabatan itu, baru-baruini.

r-J

I

Tiga komponen:
yangterdiri daripada 1) Pengesan pemantauan dan paras gempabumi,alatpengukur rangkaian stesen yang laut laut,boya(pelampung) dan kamera dipasang pantai. di Boyadi pasang di: a Selat Melaka(antara500 dan 600 kilometer dari Langkawi)). a LautCinaSelatan (lokasi belumditensebenar tukan). o LautSulu(lokasi belumditentukan). P e n g u k u ar u s d i p a s a n g i : r d o AwanaPortoMalaidi Langkawi o PulauPerak(Kedah) a Teluk (Pulau Pinang). Bahang o PulauPerhentian (Terengganu) - -Kudat dan (Sabah) o LahatDatu(Sabah). pihak Pengukur bagimembolehkan arusini penting membuat keputusan samaada pemindahan berkuasa pedudilakukan kawasan yangdilanda ataumemdi batalkanamaranselepasancamanberakhir. p P e m a s a n g ak a m e r a a n t a i i l o k a s i : n d (PulauPinang). o BatuFeringghi a Pantai (Langkawi). Chenang o Masjid Kedah) Jamek(Kuala a PasirPanjang PulauPinang. di di 2) Pemprosesan data yang dijalankan ibu pejabat Kajicuaca JabatanPerkhidmatan maklumat atau amaran. 3) Sistempenyebaran siren: Sistem (PulauPinang) a Masjid Tanjung Bungah (PulauPinang) o Kem BinaNegara PasirPanjang (PulauPinang). o N4asjid Feringghi Batu o Masjid (PulauPinang). TelukBahang o i,4asjid Kuala Kedah(Kedah) o i/asjid Kualaliludah(Kedah) o Kampung Nelayan KualaKurau(Perak) a Masjid (Langkawi) KualaTeriang a Pantai (Langkawi), Chenang a Pantai (Pahang). TelukCempedak a Masjid (Sabah). Daerah Sandakan o MasjidDaerahTawau(Sabah). a Semporna (Sabah).

BOYAtsunami dipasangdi perairanlaul Andaman pada 30 Disemberlalu.

hantaran sistemkomunikasi dan satelit bagi penghantaran menggunakan data satelit. Datayangdiperoleh boyalautdalam dari dan lsunameter akandikonosi antara Jabatan lvleteorologi l\ilalaysia dengan Badan (BMG). l\4eteorologi Geofisika dan Indonesia la mampu gelombang mengesan sebarang yangdiakibatkan gempabumi tsunami oleh kuatdi Lautan Hindi. (Nl) Astronautrc Technology Sdn.Bhd. (ATSB) dilantik kontraktor sebagai utama program untukmelaksanakan terseSAATNM but yangmenggunakan teknologi Norway dari juta bernilai kira-kira R[/]2.4 bagisetiapboya.

Tiga boya
KetuaPengarah Meteorologi, Dr. Jabatan Yap KokSengyangmenyertai operasi berkepemberita naanketikabercakap kepada Malaysia sejurus selepas boyaditempatkan berkata, kerajaan akanmenempatkan boya keduaseumpama di LautSulu(perairan itu pantai TimurSabah) bulandepandan boya padabulan ketiga LautChinaSelatan di berikutnya. Beliau berkata, ketiga{iga boyadibangunkan dalamusahauntukbekerjasama dengan masyarakat mewujudkan antarabangsa yangdipersetujui sistem amaran awaltsunami dalamSuruhanjaya Kajian LautAntara Kerajaan-Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu (lOCuntukPendidikan, Saintifik Budaya dan Unesco).' Kok Sengberkata, ujiansimulasi akan dijalankan sebaik sahajaketiga-tiga boyailu dilepaskan kelak.

juga (Kedah), gempa Terdapat 12 stesen bumidi Kulim (Perak), Perhutanan Malaysia lpoh Institut Penyelidikan (Terehgganu), (FRIM), (Johor), Kluang Kuala Terengganu (Sarawak), (Sarawak), (Sarawak), Bintulu Kuching Sibu (Sabah), (Sabah), (Kedah), KotaKinabalu Tawau Kudat (Sabah); akanditambah lagiKota dua Sandakan dan Tlnggi, Datu, Johor dan Lahad Sabah.

estidotmu (7

t?
2006

menghavati kegemilangannVa di kota Paris
OIehAINONMOHD ETIKA ini umat lslam sering ,:I t: ' ' . d i p a n d a ns e r o n g p a b i l a e n g a m .' ' gunjungi negara-negara Barat ' kerana dikaitkan dengankejadian keganasan. sama ada yang berlaku di negarasendiri ataudi negaramereka. Jika diperhatikan, tidak banyakberita posilit yang dipaparkanmedia massa mengenaikejayaan umat lslam masa kiniwalaupun banyakjuga ilmuanlslam yang mencatalkan kejayaan dalam pelbagaibidang. Bagaimanapun. ramai daripada kita mengetahuiagama lslam atau warga Arab sememangnyatidak mempunyai kaitan dengan aktivitikeganasanyang dilakukan oleh mereka yang tidak bertanggunglawab itu. yang menjadi Al-Ouran rujukanutama kehidupan umat lslam di seluruhdunia telah lama membicarakanmengenal kepentingan mengenaikeamanandan mencapaikelayaandalam bidang pengeranuan l\y'alahan, saintis lslam merupakan golongan yang pernah membawa manusia memasuki ke dalam zaman kecemerlangan ilmu yang linggi ketika benua Eropah dilanda zaman kegelap a nr l m u . Hari ini , di tengah-tengah kota Paris, sebuahkota terkenaldi benua Erooah. sumbangan cendekiawan lslamitu dikenang kembali melalui salu pameran mengenai kecemerlangansains dan teknologi. PameranbertemaGoldenAge of Arab Sciences (Zaman Emas Sains Arab) diadakan di Arab World Institute (lMA), Paris dan dtadualkan tamal pada Mac tnt. la bertujuan meningkatkan pengetahuan masyarakat dunia mengenai kecemerlangansaintis lslam. Pengunjung dapat mendalami p€lbadipamerkanpada pameran tersebut dengan majoritl terbidangyang dipamerkan tumpu kepada rnatematik oan aslronomt. Empayar Pameran tertumpu kepada tempohyang mana Empayar Arab menguasai kawasan dari negara India sehingga ke Sepanyol. Jasa pemimpin-pemimpin lslam atau khalifah dalam usaha mereka meninggrkan syiar ilmu turut dikenang dajasa lam pameranini seperti yang Khalifah Al-l\.4a'mum menubuhkanpusat ilmu di Baghdad. Sekitar825 Masihidi Baghdaditulah saintis lslam Al-Khawarizmitelah meseperti nulis penemuan matematiknya 'al-jabr' (algebra) yang menerangkan prosesmenyelesaikan'persamaani. pemikirabad ke-12,lbnu Di Cordoba, R u s h d b a n y a k m e m b e r is u m b a n g a n perubatan, logik, kepadaduniafalsafah, muzik dan kehakimantermasukmemberi pengaruh kepada kegemilangan Eropah. Cendekiawanlbnu Sina (980-1037) misalnyamerupakannama yang tidak perlu diperkenalkan lagi kerana sumbangannya dalam pelbagaibidangilmu sangat banyak,termasuk perubatan. Walaupun ketika berada di dalam penjara kerana masalah politik, beliau masihmampumenghasilkan karya'The Canon of Medicine' yang dianggap sebagai kitab rujukan terbesar dalam dunia sains Derubatan.

tslntl slam

KOMPASdicipla untuk memudahkanpengembaraandan pelayaran masyarakalArab zaman dahulu.

gai maklumat mengenai ciptaan dan Denemuan-oenemuan cendekiawanlslam seperti lbnu Sina atau Avicenna, lbnu RushdatauAverroes. Al-Khawarizmi dan larn-lain lagi Saintis dan ilmuan lslam tersebut telah banyak menyumbang kepada p e m b a n g u n a nb i d a n g p e n g e t a h u a n yang menjadirujukansehinggake hari rni. Malahan pembangunanilmu dalam Dunia lslam lelah diakui sebagai pemangkin kepada zaman Flenaissance atau Pembaharuan Eropahyang akdi hirnya melahirkan satu tamadun yang gemilang sana. di Pada masa lslam b€gitu cemerlang dari abad kelapanhingga k6-15, Eropah beradadalam dunia yang gelap dan cendekiawan Eropah telah menuntut ilmu daripadapara ulama dan saintislslam. Kira-kira 200 barangan dan artitak s€jarah dari 40 institusi antarabangsa

e3Tftr(mu
o

,.lf

t3
e006

ANTARApenemuandan bahan-bahan ciplaan saintis lslam dalam bidang astronomiyang dipamerkandi Perancispada masa kini.

Agama sebagaipendorong Agama lslammerupakan agamayang p mementingkan embangunan alam d yang merupakan bidangkeilmuan sebahagiandaripada ibadah. llmu astronomi misalnya dilaksanakan dengan baik bagi umat lslam untuk mengerjakansolal seperti penenluan waklu yang tepat untuk sembahyang limawaktudan menghadap L4ekah dengan lokasiyang tepat. Begitujuga ilmu astronomr diperlukan untukmembolehkan umat lslammengetahui tarikhhari bermulanya Flamadhan untukberpuasa dan juga sambutan Hari Rayapada 1 Syawal. Pameran kota Parisitu di turut memaparkan

mengenai fakta tersebut seperti b a g a i m a n au m a t l s l a m m e n g e t a h u i waklu solat dan kiblal iailu arah rnengh a d a p l V e k a h w a l a u p u nd a r i m a n a merekaberada Pengetahuan bidang astronomiahliahli pelayar Arab sememangnya tidak dapal disangsikanlagi dengan hanya menggunakan bacaan kedudukanbintang-bintang langit. di lvlisalnya, pakar astronomi dalam kurun ke-'10,Abd. al-Rahman al-Sull dalam bukunya, 'Fixed Stars' telah yang lepat untuk membenkan koordinat 1,018bintang dan 48 burujdi angkasa. Perananpemerintah Kejayaanpara ilmuan lslam di satu ketikadahulubanyakjuga dibantuoleh sikao oemerintah atau Khalifah di zamantersebut. Walaupunpada awalnyapemerintah tersebut agak kurang yakin dengan kebolehan Demikiran Dara ilmuan mereka tetapi kebebasan berkarya dan ber{ikiryang diberikantelah membuahkan hasil yang meng. KagumKan. Pada awalnya,para ilmuan ini lebih banyak drminta untuk menteriemahkan karya-karya saintitik klasikdari China,Greece, Indiadan Mesopolamia. lvlesopolamia adalah anlara tamadun tertua di dunia yang kawasannya melipuli empat negara di Asia Barat iaitu lraq dan sebahagian kawasan di Syria, Turki serta lran. Selepas selesai kerja-kerja teriemahan tersebut, Dara intelek lslam memu-

IBNURUSHO bolehkanmereka menemuiDenemuan baru. dan Inovasi peWalaupunzaman kegemilangan ngetahuan saintislslamitu telah berlalu tetaDi usaha-usahamemDerkenalkannya sepertimelaluipamerandi Parisini diharap dalam meningkalkanpengelahuan umat lslam mengenai zaman itu kegemilangan di samping memberi kesedaran baru kepada masyarakat Baratmengenai agamalslamitu sendiri. Keadaan ini akan mendorong mewujudnya suasana kerjasama dan saling memahami antara satu penganut agama dengan agama yang lain, selain tidak lagi melabelkan penganut sesuatu agama sebagai punca berlakunya keganasan masa kini.

SAINTIS lslam merupakan meEka yang portamamelakukan Denemuan Bumi berbentuk sfera.

lakankerja-kerja menerangkan terhasil dan selerusnya memiemahanmereka

pengasas iatratan
beberapa ENGALAMAN beliau selama geologi kini dekaddalambidang sehingga masihdiperlukan olehpelbagai agensi. jabatan dan syarikat kerana kemahiran dan kepakarannya. 71 Umuryangtelahmenjangkau lahunlidak Prof Dr. menghalang . Emerilus TlraHongDjin. kelahiran Bandung, lndonesia untukterus menyumbang kepakarannya samaadadalam geologi bidang secaralangsung ataubidangb i d a n ga i n . l pensyarah pernah di Beliau berlugas sebagai (lTB),Universiti Institut Teknologi Bandung (UKNI) Kebangsaan lValaysia dan Universiti Malaya pengasas Malahdi UKM,behau merupakan yangdiwujudkan Geologi ketika universiti Jabatan pada1970. itu ditubuhkan geologi universiti Hariini,ramaipensyarah di geologi tempatan atauguru-guru adalahanak p m u r i d n yd a nm e n g a k u ie l i a u e m p u n y a ie n a b m galaman geologi luasdalambidang yangkinimerupakan FeloKanandi Beliau (Lestari) Inslilut Pembangunan AlamSekitar dan pakarrujukapabila turutmenjadi tsunami UKIVI melanda baru-baru ini. lkutipetikan temubualLAUPAJUNUSbersama beliau baru-baru ini.

Indonesia Sayalahirdi Bandung, pendidikan geologi di dan mendapat dalambidang (lTB)pada1959. Institut Bandung Teknologi pensyarah di Sayakemudran dilantik sebagai 1968 ITBselama sembilan tahunsehingga ke l\4alaya. sebelum berpindah Universiti rakankemudiannya menSayadan beberapa pada1970dan gasaskan Jabatan Geologi UKL4 di pensyarah unrversiti menjadi berkenaan sehingdi qa 1990.

eSTl':::-rf)u
CV

e 1 S e p a n j a ntg m p o h 9 9 0 e h i n g g a s p'ofe1993sayaberkhrdmat sebagai t s o r p e l a w ad i U n i v e r s S la i n s it (USN.4) l\4alaysra sebelum berkhrdmat denganPetronas Besearch Scientitic Service Sayajuga pernah berkh dmatdepada2002 nganPetronas Carigali s e h i n g g2 0 0 4s e b a g a u r up e ' u n a l dI n g

Kepakaran sayaialah g d a l a m i d a n g e o l o gsi t r u k t ud a n b r y a n gm e n a r i b i d a n gn id i p e r l u k a n k i dalampencarian ataucarigali mrnyak. Bidang sayajuga mencakupi kajian g e m p a u m id a np e r k a r y a n g a b gempabumiseperti berlaku akibat tsunam membanlu Sayajuga pernah ekskavasi dalambidang arkeologi bersama Prof Zuraina lvlajid semasa di US[,4 dulu

m e n c e b ub i d a n gn ip e r l u i n a t r I m kerja-kerja luarpelabat di atauoJldoor.Tetapi mereka mestiminat s a i n s B i d a n gn ij u g am e r u p a k a n . i menarik kerana satukerjaya dapat yangkita membayangkan sesualu ( n d t i d a k a m p a k m a t ak a s a r v r s u a l . rsasrJ

m G a l u n g g u n gJ a w aB a r a t e l e t u s . di Wa aupunsayabukanpakar gunung tetapisebagai salah berapi, pakar, kamimemkumpulan seorang p d b u a ta n a l i s iu n t u k i k o n g s i h a k s s b e r k u a sd i I n d o n ea b a g im e m b a n a menyetu mereka dalamkerja-kerja lamat. da berapimeletus arntemGunung pohdua minggu tetapikamiberada letusan tamal. d sanaselepas Ini sebagai satutanggungjawab s o sa l K a m l melawat Sayajuga pernah (M B ) , L e m b a n g a[n4 a l i a u a l i a u a s i nd i p S a b a h a d a1 9 8 0 - a n . unikkerana belum la satukawasan l. h d d i u s i k a n u s i a \ 4 a l ah a i w a n i m (ketika keliitu) kawasan tersebut tidakpernahmelihat hatannya seperti m anu s r a Kini,sebagaisebagai FeloKanan P da d i I n s t i t u t e m b a n g u n a n nA l a m S e k i t a(rL e s t a)rU K M ,s a y am a s i h pengkaji kestabilan terlibat sebagai tanah i Pulau ipadabersama d S n Jabatan l\4ineral Geosains dan

N.4elihal kepada \erjakerjayangpernah sayalakukan. p b d a n gi n ia m a td i p e r l u k a n l a m e l da Kerja-kerja lapangan. G e o l o gk i n im e n j a d baga bidanglainterutama dalam kalakitaseba. s e m a k i n e n t i n t e t a pa n d am e s t i l a h ekspedisi kadang dan p g i Ke4aapangan. r penyasal mencafl puncasesuatu minat kerjaluar Tidakada S a t uk e t i k a u l ud i S e m e n a n j u n g gar dengan d yang bidang l\,4alaysra. geoogi diperlukan ahl keti- b e r l a k u perlombongan rumitkalau ka usaha-usaha bijih a n o am t n a l Itman_ denganTidak mustahil,bidang ini (perlomnya. b o n g a n ) k a n m u n c u ls e m u l ap a d a a Sayaper. ' Geologi l,d5d d^dr I ud'd19. nah terlibat dalampaaoalan sukanpenyiasat kejadioroang M a n G u n u n g e r a pd i J a ' memanaP a d a a s ai n i k i t a m p w a T e n g a h a d a1 9 6 0 a g i ml alam . d a p a l i f ' a l b i d a r g e o l o gb a n y a k a n d u l u . a t ul a g i S deng n a tertumpu kepada persekitaran isu kes ialah kelika Initermasuk mengkajl kesan-kesan benr Gunung persekitaran, tandacanadaripada tanda impaknya bermacamdan alamiah. macamlagl b k S e m u a i d a n g i n im e n jadi semakin pentlng \ bukantertumpu kepada geologi struktur sahaJa pada lvlalah geologi bidang m a s ai n i m e m p u n y t e r l a l u ai banyak cabang.

yang ingin [.4ereka

-tt' -,, t,

lr

a

t,'

|*/ =' :

{r
; # ':
-.&

)''e
dr

I

w
I I
I a
linggr batuand aslnoslera bersfat p sepertr astrkyang rnudahdibenluk l,4alah ,losferaterapung-apung d atas asleroslera walaupun keduad u a n y a e r u p a k a b a t uk e r a s . m n P at berkenaan akan sentiasa plal berubahkedudukannya, litosfera b e r g e r a p e ra h a n - l a h ad i a t a s k n astetlost'era Pergerakannsangaperlahan y l y s e p e r tK U k u a n gt u m b u h d a k s a r n p a t beberapa sentmeter(cri| setahu'l Kuasayangrnenggerakkannya l oak sentiasa bergle as tetap p at ber(enaan erakkeranaa bo eh d ukurdan bukt geoogi menunj!kkan at berkenaan p sentrasa bergerak selakdahuluag

I

u F
tn

F a

tr
l r n u g e o l o gt e l a hm e n e r a n g k a n o r l te pergerakan saintrf mengenar k per mukaanburn yang dioamakan plat tektonik Plattektonk bo eh dikatakan sebaga struktur besaryang beradad s e k e l in g b u m i l B a g a i m a n a p u n t t e k t o n kt d a k pa m e n e p a t i e l u r u h e r m u k a ab e n u a p n s y d a n l a u t a n a n gt e r e t a k p e r m u k a a n d bum P at tektonk Amerka Utararn sa nya te'be.ta19 ar pd.rd barar ner'1d A SyaflkatiAS) dan Kanadah ngga ke pertengat'ran LautanAtlantk D l a tP a s ' ( p - a I e - a s - h s e o a a g r a nk e c i C a l l o r n i a e r t as e b a h a g i a n s llesar LautanPas f k.

I n rk e r a n a e n u ad a n d a s a rl a ! t b m e r u p a k as e b a h a g t ad a rp a d ak e r a k n n ja b u n i d a n p l a tt e r b e n a m u hd a l p a d a
KCTAK UM D

B a h a g n d a n p a d a u m y a n gm e n a b ladikanplal d namakanltosferayarg t e b a l f y a r a - k t r a 0 0k o m e t e r e t a p K 1 t b e r u b a h - u b a h n s a t ut e m p a k e t e m da t patan Lilosleramerupakanap san batuan K e T a s e g a r l a nK e l a n g e p e r tr o g a m r c s D ba,./vahnya merupakan satu a p s a n b a t uy a n g e b h e m b u t d a n panasyang o narnakan astenostera y a n gm e m b i n a p s a n s e d a l a m 2 0 a 2 Krometer y O l e hk e r a n a u h u n y a a n ga m a t s

j

Jrrrrl AE

l?

/.k'l

'!4.,,)i'

perkara' pelbagai Plattektonik menjelaskan
Ketiga{igajenissempadan berkenaan pergerakan plat menghasilkan yang menyebabkan gempa berlainan buml gunungyang Kebanyakan banjaran besarberkaitan denganpenumpuan platyang menjawab banyakmisteri yang lama tenggelam Buktifosilmenielaskan bahawa benuaadalahbersatutidakseperti sekarang drsebabkan ini oleh pergeraKanplat Lanlailaulanbumi secarageologi adalahmuda keranakerakbumi di lautan hilang oleh subduction. gunungberapidi dunia Kebanyakan berkaitandengan subduction. Plattektonik memberikan iawapan kepadabanyakjenissoalan: peta geografi Kita bolehmembrna iklimduniapada masa akan datang dan zamandahulukala. kepupusan Kita bolehmengkaji berkaitan dengankesan besar-besaran plattektonik sepertigunungberapi. plat Krtabolehmengkaji bagarmana kepada dan berinteraksi memberikan sejarahgeologiserantau.

Persoalan
Terdapat beberapa soalanyang plat masihtidakdijawabmengenai tektonik Apakahyang menggerakkan plat? Apakahyang mencipta kawasan hotspot yang berada di luar zon subduction? Berapategarplat berkenaan dan betapategarsempadannya? Bila plattektonik munculdan bagaimana? plattektonik Bagaimana bersambung denganmantelbumi yang berada di bawah. Apa yang berlakupada plat subduction? yang dijalani Apakahkitaran oleh bahandi dalamplat? Plat tektonik merupakan sesuatu yang unik pada bumi tetaprkajian

yang dijalankan sejak40 tahunlalu telah memberikan saintisbanyak planetlain cara teoribagi memahami yang mengelilingi termasuk bintang ratn. meruBagi oranglain.plattektonik pakansatuteorimudahbagi membumi secaralebih bantumengenali menoatam. 'Rujukan: httpl/geo logy.about.com/lib rary/bl/bIn utshell platelec.htm

esti0otmq
a-

#rfokus

i.;.-r'-j::<

i:

t!

Susunan KHAIRUNNISA SULAIMAN
EIVUAyang terdapat alam ini di yang bukanlumbuhan atau haiwan, cecairatau gas merupakanmineral a Batu-batan yang menjadikan benuasemuanya terdiridaripada mineral.

pengecualian a Beberapa dalam fakta pertamamisalnya arangbatu merupakan batu yang membentuk krislal,merupakan bahanorganiktumounan. pula merupakan lvlinyak cecair. Arangbatu,minyakdan gelas dikatakan sebagaimineral.

, [::::.:LlrH.it,:"'"1*
a Tidakada mineral yang benarbenartulen.lvlsalnya emas mengandungi beberapa logamlain seperti perak,tembaga dan besi. a Batuanterdiridaripada mineral Berjuta-juta kristal terikat bersama-sama bagi membentuk pepejalyang keras.Satu batuan mungkrn merupakan satu gUnUng banlaran atau Satu yang bersambungan laprsan belalus-ratus kilometer a Kebanyakan batuanterdiri daripada hanyabeberapa mineral dan kebanyakannya merupakansilikayang terdiridaripada satu atau lebihloga. a Empatelemenutamayang membentuk90 peratusbumi iaitubesi.magnesium.silikondan oksioen

m "J,T"iii:::,fi

fr':l?T:ilJ'T:"[i]? kuadz ;';i'i oaripada i""T''"n"

a Air juga merupakan kes istimewa walaupun bolehdidapati dalamtiga a Malahbatuanyang terdapat di fasa cecair,pepejaldan wap, ia masih dasar lautandan di bulanterdiridaripa- dikatakan mineral. da mineral.

a Seliapmrneral merupakan bahan semulajadi dengankomposisi kimia dan ciri-ciri fizrkal tertentu a N,laterial bualanseperti tembaga, logam,plastik, tungsten, sabun,plaster, simenbukanmineralkeranata bukannya lulen. ,.t+ , D oa T\ _ r l( ._c/ '\TIY\v \ t I t \- (t / / / 4

o

Jfltldl

I3
?!lF

-a
a Empatelemenlain yang biasa ditemuiseperlinrkel. kalsrum dan alumrnium apabiladitambah dengan empatelemenutamatadi menghasilkan sehingga peratusbumi. 99 a Batupermatabolehjadi terdiri daripada kristal mineraltunggalatau gabungan beberapa mineral termasuk batuan Permata merupakan hasrlpemotongandan kilatan oleh pemotong permata. Kurang100jenis mineral digunakan sebagaipermatasecara tradisional permatatermasuk O Beberapa mutrara. batu karang. amberdan lade secarateknrkal bukanmineralkerana ra terhasrl daripada organrsma hidup. a Satu lagi batuanenapan yang terbentuk dalamarr laut kalsiumkarbonat mengandungi yang banyakkebanyakkannya siputdan daripada cengkerang padat kemudian trmbunannya menghasilkan dan mengeras batu kapur. a Kristal merupakan kekisiatom dalambentuk tiga dimensi. Atom dipasangkan dalambentuk geometrl yang diulang oatamsemua arah dalam kristal. a Kristal lebrhkecil lebrhsempurna berbanorngyang lebrhbesar

BEBLIAN

a Kristal tumbuhdan terbentuk dari ruangsebelahdalamdinding dan keluarke arah dalam (geooesJ. a Hakisan menyebabkan batuanberubah. Air dan angin merupakan kuasahakisan terbesar.Hasilhakisanmerupakan pasir,batu kelikirdan lumpur

O Terdapat jenisbatuan tiga asasseperti

igneus, enapan metamorf dan

a Batuanigneusmenjadikristal daripada batuanlava gunungberapiatau magmayang menyejuk. Penyejukan dengancepattidakmemberikan masa yang cukupbagipembentukkan kristal. pantas Oleh itu dalampenyejukan kristal adalahmikroskopik. Dalambeberapa kes batuancecair menyeluk bawahkerakbumi,kehidi langanhabadenganperlahan dan memberikan kristallebihmasa untuL tumbuh.

a Enapandihasilkan oleh air yang mengalir tasikdan lautan ke di bumi Lantailautanmendapdan hasilnya kepadatan lapisan enapan menjadi gabungan dan dikenali sebagaibatu enapan.

O Kumoulan batuan ketigaiaitu metamorf telah melalui berubah pengkristalan semula atau oerubahan kimia. Peningkatan suhu atautekanan yangtinggi boleh mengkristalkan semula batuan manakala kristal kecilakancair.

a Batuan yangterbentuk di antara rekahan dalam
batuanigneus kaya knstal

IANG BATU

estir

info esti

benuaberlaku?
TEOFIIplat tekto'r rnenerangkan ak b P l a t y a n g b e r g e s e rs e c a r a h o r i z o n t a g a ! r n a n a e n u a d a n l a n l a i a u t a n h a n y u l a n t a r as a t u s a m a l a n m e m b e n t u k e m b s selamaberluta'luta padantranlormasdan bolehmenyebabkan tahunlamanya S e l u r u hk e r a k b u m r t e r b a h a g k e p a d a g e r n p a u m i b p a t - p l ab e s a ry a n gh a n y u t e ra h a n - l a h a n p t dr atascecar ikat ataspermukaan um b y a n gd i n a m a k a m a n t e n Plat berkenaan hanya bergerakkira-kira d u a h n g g a1 0 s e n t r m e t e e t a h u n a nh a b a sr d pada permukaan burnimenyebabkan arus peroakan da am mantelcecair Plat terapung dan bergerak lalu bercantum dengan plat iain dengan cara oenarnan Dua plal bo eh lterpisah dan membentuk k e r a ky a n g b a r u d a n n r d n a m a k a n e m s padanbertentangan (divergent) Apabia satuplatberlanggar denganyang l a n i a d i n a m a k a ns e m p a d a nt u m p u a n ( c o n v e r g e n t a n b o l e h n e m b e n l u ku n u n g d) r g oerapl ocfi u (Jrr Y Y )| )

-

"1-.

/

.I

I

f.r -!.

I ttr4 a-^

el
zclE

Hdakah'aisberg' diperbuat
daripada tauJar ain atau air masin?
S E B E N A R N Y a s b e r gm e r u p a k aa i rt a w a fy a n gm e r n b e k u . A n

A s b e r qf i o c h m e n c a p a e hn g g a4 0 0l u t at a n d a n m e n a m s p u n g a r V a n gc L r ( L ro a o k e g u n a a n e b u a hb a n d a rc e n g a n p s p : q a l L r t a e n d L r d L r kl a m a e t a . u T se s

Darimana

?
e005

uoleanoes form?
chollehge? Deep trrtoriono !

do HouJ

tslonds

Philippine,

t

t -t

|

Eguolor

Deepin the lvlariaCHALLENGEF na Trenchis the deepestpointin Earths oceans. The bottomlhere is 10,924 metersbelowsea level ll Mount Everest, highestmoutain on lhe Earth.were placedat this location it wouldbe coveredby over one mile of waler The Challenger Deep is named alterthe British surveyship Challenger whichdiscovered ll, t h i sd e e p e slto c a t i o nn 1 9 5 1 i . The Niariana Trenchis locatedat plateboundaryHere a convergent plates two converging lithospheric collidewith one another At this col isionpoint,one of the platesdescends into the mantle At the line of contaclbetween two the platesthe downward flexureforms a troughknownas an ocean Irencn.

e3
e006

Biggest mountain
n Everestl BET you thoughtthat the brggest mounta was l\,l|ount YOU Wronq re l\.4ount Everest but does holda worldrecord, not as the b ggest mountain Everestis the highest elevation and, but it is on y on range a singlepeak in an entiremountain lvlauna Loa s a singlemountain the s and of Hawaii The on islandof Hawaiiis actually slandmade up of fve volcanoes an ' b l e n d t o g e t h eb e c a u s e f l h e r c o s e n e s so e a c ho t h e r . r which o t makingasngleisland O n y a b o u t 1 0 0m e t e r f M a u n a o aa r e a b o v e e a l e v e l s o 4 o L s t m a y n o ts e e m i k e a v e r yh r g hm o u n t a i n But v/henyou startmeasuring lMauna Loa from ils true base on the bottomof the ocean. n the Hawaian Trouoh the tota .rcrgt-l cxceeosl']al ol Everestby over ' 21 ^ lometers l \ y ' a u n a o a s H a w a r a n f o r " L o n g M o u n t a r n .p r o b a b y L becauseof ts long,genty sloprng shape f you want to get rea ly technical, MaunaKea.a neighbour ol L/aunaLoa on the same s and of Hawaii,is actuallythe ta lest mountan in the world l\4auna Kea is about107mtal er than l\,4auna but its mass Loa. Loa doesnt cornpare thatof l\,4auna lvlauna to Loa takesup a ot of spacebecauseits mass s 40,000cub c km of mounlainl

.;.

^t1,,

4d

DEEPinsideEarth, between the molten ironcoreand the thin crust at the surface,there is the mantle,a large layerof rock that is largely but solid, flowsiike plastic.When.for variousreasons. rock from the mantle melts,it sometimesmovesto the Earth'ssurfacethrough weak spols in the crust. releasing heat, gasses,and rock-a volcaniceruption.But why does this solid rock melt and come to the surface? From l\,4agma Lava lo extremelyhigh temperalure and pressurecan cause the lower mantleto melt and becomeliq-

uid rock,or magma. Whena bodyof magmarisesthrough lhe denserrock layersloward Earth'ssurface,some ol it remains liquid. Magmathathas reachedthe surlaceis called lava. Lava Types- Magmacomes in different'flavors."or compositions.Each of these wrllproduce a differentlava,from fluid,lastmovingbasaltto slower,more viscousandesite.Because rocksare made up of collections of mineralsthat melt at ditferent temperatures. makeupof the the rock being meltedatfectsthe magmathat results.

Thehighest
ANGELFallsor SaltoAngel is the world'shighest freejalling waterlall at 979 metres with an unintelrupted drop ol 807 metres. It is locatedon an unnamed tributarvof the Rio lts Park;Venezuela. Caroni,in the CanaimaNational coordinates 5'58'03"N, are 62"32'08"W, Althoughfirst siqhted in the early 20th century by ' the exDlo-rer Erne;to de Santa Crui. the watertall was not known to the world until its otficialdiscovery in 1933 bv the Americanaviator.James Crav'dord for Angel.on-a flightwhilstsearching gold. In 1937,he relurned and landedhis planeat lhe too of the walerfall. The falls are currentlynamed 'Angel Falls" atter him; interestingly the indigenous namefor enough, the falls was "Devil's Mouth".Angel was born in Missouri 1899. in Springfield,

Uolcano

Facts:

a [/ORE than80 percentof the earth'ssurfaceis volcanic in origin. The sea floorand some mountains were formedby countless volcanic eruptronsGaseous emissions from volcano formedthe earth'satmosohere a Thereare more than 500 activevolcanoes the wor d Nlore in than halfof thesevolcanoes parl ot the "Ringof Fire a are regionthat encrrcles Pacific the Ocean

aq
?006

Letupandi bulan
menyaksikan satu letupanyang jarang-iarang berlakudi bulandipercayai disebabkan oleh hentaman met€oroid. bulanitu Objekyang menghentam berkemungkinan sebahagian daripada hujanTauridsyang seringmenimDabumi lewat Oktobordan awal November. Meteroids meruoakan batu kecil atau objek metalikdi orbit di sekelF ling matahariatau bintang-bintang tarn. yang Seorangangkasawan mengkaiihentamanitu menjangkakania telah membentuk kawahselebar3 meterdan sedalam 0.4 meter. MarshallPusat Penerbangan AnqkasaNASAdi Huntsville. Am;rika Syarikat,Rob Suggstelah mengujileleskopterbarudan video kamerauntukmemantaukeadaan bulandaripadasebarangaktivitihentaman. iaitu pada Pada 7 November, malampertamabeliaumenggunakantelsskootsrbaruitu. beliau

AINTIS Agensi Pentadbiran Aeronautik Angkasa dan Lepas Kebangsaan, Amerika (NASA) baru-baru ini Syarikat

merakamkan hentaman satu beriaya di bulan. kemudiannya mengBeliau gunakan perisian komersial

il,l:Hi"&*:H*? ^a nemui satupercikan
yangsangat cahaya terang boleh I dan dilihat melalui I
kerangka v|oeonya. Denganbanluan ahli astronomi NASA,B|II Cooke,beliau merujukkepada carla binlang

danperisian imej lunardanmendapatibahawa

meteoroid berkeitu mungkinan adalah Taurid,iaitu sebahagian daripadahujan

yangaktif m or tahunan itu ketika hentaman berlaku. 'lidak

seoertibumi. bulantidak mempunyai atmosferauntuk mengkepada halangdan memecahkannya bahagianyang lebih kscil sebaliknya pormukaan bulan ia menghentam

llleteoro id
te rl:
di

penjejak meteoroid, SEORANG serpihan Steve Arnoldmenjumpai besarbatudarilangitdi sebuah Barat tanahlapang kawasan di (kg). Kansas 635 seberat kilogram di Arnoldyangberpangkalan Ark, Syarikat Kingston, Amerika itu menjumpai terseserpihan butyangtertanamkirakiratujuhkaki ke dalam bumidan dipercayai paling meteoroid besardan berat pernah di dijumpai negara berKenaan. Salahsatumeteoroid per yangdirekodkan terbesar ialah BigWell, di nahditemui yangkinidisimpan di Greensburg

MuziumCalestial. MenurutArnold, meteoroid itu merupakanpenemuan besar kepada semua saintis meteor di seluruh dunia. Penulis sains dan pengkaji meteoroid yang bersama-samaArnold ketika ia ditemui, GeotlreyNolkinberkata, apa yang menyebabkanmeteoroid itu bakal menarik perhatian semuapihakadalahkeranasaiznya yang besar dan boleh direkodkan anlara yang terbesardekad ini. sebaMeteoroiditu diklasifikasikan gai oriented pallasiteyang mana setakat hari ini, hanya dua meteoroid ienis berk€naansahaja pernah dite' seberat1,460kg mui iaitudi Australia dan di Argentinaseberat 680 kg. Pallasitesmerupakanciri meteoroid yang kelihatanseperti kristal yang mengandungi aloi berminyak besi dan nikel.

es i8otmq

e5
AHLI960logi menyahut kini cabaran untuk menghampiri d€ngan l6bih yang dekatlagikawasan sebenar gempa berlakunya bumi. Duaproj€kilu yangsedang rancak dijalankan akanm€mbawa morska kepada seismogenik diiangka zon dan siaooadatahun 2010. pertama ProJek menebuk bumiitu akanmenghasilkan lubang besar yangt€rborsebelahan Andreas San letakberdekatan danganParkfiolo pada Cahlornia, Amsrika Syarikat kedalaman sehingga kilomo. 3 tsr. Pengbukan itubsrmu. bumi la duatahun dsngan lalu

t,.

t'i ' -r'.'

I

L J.

I

jang bahagian gelinciran dan diikutidenganpemantauan selamadua tahun. Pada tahun 2007, p€nobukan bumi itu akan memasukitasa untukmemb€ntuk 6mpat lubangberlarnan kssemuanya berhampiran dengangelinciakan r ran yang kemudiannya ' , dipenuhi dengan p€ralatan ' pengesan (sensoo. Cecair kimia yang terhasil, gempa bumi bsrsaiz ' mikro, suhu dan data-data berkartanakan disimpan sehingga tahunakan 20 dalang. Projek ilu kes€luruhannya di kenali sebagai San AndreasFault Observatoryat Dapth atau SAFOD dan merupakan antara projek lerbesar pernah dijalankan duniaini. di

Bnltainais masukzaman
- .. , - l - , : - r h r s : 1 1 : SlTll ",rl :- ,.' ,". .ll ll:,..,. irf ,t -c,a ":1 l-irt .: r"l; I' :: f iI' i _ a f a r , a r ' a rr l : : a ' I
:,.,r.:-

, :j I rr I ,. rr . 1f! .irr:t i-i:talul :'. riri-,i r -l:l:,r .-.r f,, -lirn r. i r 3 ta.nar,r-.', |,_. . , _ t - t r . i r , _ , -i t ! t i ' . ] t : i : l : " : , : l _ r:-,..,,D _:a,.t :i )..i I itil rli--eS-,.. : t:t : tf ,r' I : r ' t 1 - . ni t t ^ , t n : l ( a h : l , a : " : i t 1 ! t ,t:.: r rl .t ,t i;,'t (' ,r: , r ''l,r'l ,, !' i t , , : : a ri : r ' l ] a r - i i a , : , c [ . e '.r -,1^:it: t/ t;, I t;, :,.,t,r.tt:,,ian.nfai f.'i.l: rF : . , J : t , - i , r l i f : r : ; - li - i i : r : ' : i i i : : : r e l a a l K , 1 , t1 , , r ' I I I _ : : , ] j r : it . a a r : a - u : l i i : t a , : t a l llt rt/rrti-r r l i - r : : : . r i l : ir : i e t i l l ' a - d : ( r, .r r :l .. : 1, : l _ i : . i a n - r : r a l a ^ . r F . a , -r : - '" ,' trn nrr' " ^. 1 r ' : 1 1f . . r a A . . r , i T e , , n , , a r : l j , , t , : f . , tf . , , . I - , , . , . s i , . t i t , _ : 1 _ _E , i r i l : . I a,r - .. nl f r : i " n B : r ' a r ar E o p a _ u t . . . . a al .:r':f.-.rk, lrf,.lr r' :-!r:ar,e ta.etataia:Ltaaa l , l j . r a j i r . , r r 1 : r a i : i - r n . r nn t l . a , r a . - i is i T r i l - . r e r ' r lt,.,,riknn :nt ! ! , r a r L . t L L l i t . . . t t t t a t a . . .L a _ l . , a S a l i l I i 1 . 1I l i r l t l i l i l ' l ' l 1 l l : 1 a i L l a : 1 a l a . . 5 . r . S l l ! l _ L: : 1 | i i i l . l k i r t r l i t r ! | k - . t t a t f . a l l t2 ! a K . t ] ; t r i t l l , , , i t n a lr l a i l : 1 f a t n a a f i t n r n S a n t S C f - - 5 . r : A n r _ S , ' r l ; r P t , k i . ; r r . l a l r 'S a r r : A k . a { L r t L t r i a i L l ] , t r i - - ! L ai r J : r l f : 1 : L I O , r e d I a j a t r a l B e c ' o r a l i: K , r r . I l . l i r i i i i i l ] ] , r - i 1 f i t ' t r , / ( r r a s { t c l La l a i n ! n L f F _ - r ( K ( l r li l i l ( i . , 1 ' ( : . n a r a a l f.r ll.i'rrK's-,i:t.ll'I-r il D . t t . t s r t , t i ' . i k i i a r . r . t i ' .t t V : t t r t t t t s r q t a n a : ' i l i r r : l - , i r ' n f . l I , \ , 1 ' r l r f , : l ' n K . l i ! l . r a s a r( a l v i a s i l n L r a s r " L l l ( J f ,l . r " ( r l ( j i i i l r l l : L l 1 1 L !l e T l l l l l a t f m C n a l a a l a ( l : r , r l i : l l i i ' r i i l i i r a t t i r ' t i t . t ; i .( L t i l a a , , / a n c l a l l l _ s a l | [ P i i : , a | r t : r ! : r n a t . ! ra f r i t l a ( a l k o r t p o s r s l l ) r i r i r r i r / r L . rr t k . i : i aracnlafd l'nqlla Tc'fa dc F L t r r l ( jl r i t i i l r a n r l i l l i , . l r . r r r c r l a d r . a L r hl c b I m a s r n i k n i . / a : r . r ': r a l ] ( i l t l i r S . r i t l f o p r k a ( a r l a L i h e b I t r l a r v l r , Il J L l r ! i r t r ; , i r p kalresilr kLrtlrb ,selak 50 ti l|tn tanal it ll

'

f , ]]i.

iirr

lnl- ll.li,t.t sanlt-

sa1

t,

-l

-ri
,l

fi' t'

f

vt
..;

geologi falaklslam Tokoh dan
KHAIRUNNISA O Su8unan a SULAIMAN
BU RAYHAN Al-Birunilahir 4 Oktober973 berhampiran Khwarzim, Uzbekislan dan dalam Bahasa Parsi dan diterArab ini terdalamBahasa iemahkan Iizik, hasuk matematik, astronomi, seiarah bolani, geograli,mingralogi, dan kronolooi. ABURAYHAN A.BIRUNI Dua tugainya yang besar adalah mengarang sejarah India dan oleh ramaisaintislain dan karangan mengenai batupermata dan diounakan tekstulenkeempat dan inimerupakan mineral berharoa. di Semasaber-ada India, Al-Biruni tepat yang lidak didapatidi Eropah ke kurun 18. menoumDul bahan semasa sehingga yang tiadasatu Punyang Baqaimanapun zamin SultanMahmud penting kopadabahasaEr6pah mewakili bagi diterjEmahkari sumber abadke 19. sejarah dan geografi India sehingga dengan mengkaji Sungai Kaiiannvamenqenaibatu permata ke Gangesdari gunungsehing- tida( dit6riemah bahasd Busia hanya Al-Biruni ga ke delta. 1063, olehitu. sehingga secara sarns Beliau mendaDatiarus mempengaruhr or Eropan dalamsaiz tidaklangsung. semakin oerlahan orangpertama Al-Biruni merupakan densedimen iang berkaitan di Timur Tengahyang menyatakan oan kekuatan arus. mengelilingi matahari Al-Biruni menunjukkanbumi mengprbit iuga nanya mengurangl Delrau lautanjuga meliputisebaha- walaupun dalam algian besar kawasansungai di India apa yang diperkatakan di Quran. apabilamenemuifosil cengkerang topografi Asia mengenai Kajiannya Kawasan oeroununoan. permala aliran terutamanva telah Tenoah oerubahan Kaiianmeri'genai-batu ditulis semasa penghujunghayat sunlai Amu Darya semasa zaman (sultan oeoroqr. Birunisemasa zamanMawdud Olet keranaitu,Al-Biruni ke-6). iugaboleh geomortologis. sebagai Ini lermasuk batu dikatakan berhargadan logam, ketikaitu beliaumenerangkan mengenai 100ienismineral biadan sa, kepelbagaian ksjadian batu serta seperti warciri-cirinya produk na, kekerasan, oan Kos. Penoukuran -yang keiumpatan dilakukan oleh Al-Birunimerupakan sesuatuyang penting dan beliau mereka bentuk kaedah untuk mengukur berat menggunakan jenismin18 eral. menBeliau erangkan beberapa mineralyang didapati di serataduniaseperti China, India, Sri Byzantine, MeLanka, dan sir, Mozambique rantau Baltik. Rujukan, penting meng€nar oaru permata berharga telah

Tenoah. lb-nu Sinamerupakan seorang cendekiawan lslam .yang ber penlaya mengemoangKan garuhnya dan pengetahuan sarnsnya senrngga Eropan. Ke Al-Birunimemberikan oengaruh yang besar kepadamasyarakat Muslim telapitidakbegituterkenal negaraEropah. di KeupayaanAl-Biruni telah dikesanawaldanbeliau banvak belajar sejakdariremaia. Dalam tahun 1018 atau1017. Suttan Mahmudal-Ghaznawi m€mbawaAlBiruni ke Ghaznayang mana beliau menghabiskanmasanya sebagai penasihat diraiadantutor. Keria-keria Al-Birunitelah ditulis

otmu O

SusunanI'IOHDKHUZAIRI ISMAIL ESETENGAH revolusi teori saintifik memerlukan masa bertahun-tahun berdekaddan dekadlamanya untukditerima di kalangan saintis. Lebihdaripada teoriitujugatelah itu, digunapakai dalampelbagai bidang geologi, geofizik, termasuk oseanograli dan paleontologi sehingga kini, yangbertanggungjawab ,( Individu msmperksnalkan yangdianggap teori bijakdan luarbiasaseperti adalah itu AlfredLothar Wegener. pada Dilahirkan 1 November 1880, Alfredmenerima Doktor Falsafah (PhD)dalambidangastronomi daripada Universiti Berlin. Jerman oada 1904. juga memBagaimanapun, beliau punyaiminatyangmendalam terhadap geofizik bidang dan meniadi antara ponting individu dalammembangunkan bidangmeteorologi klimatologi dan di ounta. Sepanjang hidupnya, Wegener telah menghasilkan beberapa teori yangmenyumitu ialahdi s€panjang pantai AfrikadanAmorika bangkepada S€latan. Bagaimanapun, bidangmeteomungkinkah rologitermasuk kesamaan di yangditsmempelopori antara organisma mui itu membayangkan Penggunaan belonuntuk bahawa bsnua-benua itu dulupemahbersambung? memeran9kap peredaran Keyakinan tsrhadap k6mungkinan menghantui itu fikiudaradan ran Wegsnsr. menulis buku teksberkaitanUnlukditerima Dakai nya yangmenkemungkinan Wsgsrer ilu, jadi standard mem€rlukan buktiyang besardan kukuhsebagai bukuseumpamanya di soKongan. Bagaimanapun, Jerman. beliau geololelahmensmui Pada1906, ciri-ciri gi padaskalabesardi bsnua Wegener penyang menyenar ALFREDLOTHAR WEGENER yanglerpisah jelajahan boroadanan aDabila k€duake polar duanva disatukan. Graenland untuk mengkaji peredaran gunung Sebagai contoh, Appalachian udaradi sanayangmemjawatan di bahagian timurAmerika bolehkannya menerima Utara sebdgai tutordi Universiti dengan Puncak Scottish Marburg, Jerman berpadanan penjelajahan batuslratapadasistsm sebelum menyambung itu dan ciri-ciri '1912. Karroo AtrikaSelatan kembali di selama tahun samadsngan dua Dada padasistsmSantaCatarina ciri-ciri Ketika Universiti di pada di Marburg Brazil. musim bunga 1911, Wegener sedang jugaturutmendapati Wegsner mengulangkaji perpustakaan fosi di apabila yangditemui beberapa yang di b€liau terbaca kajiansaintifik tempatmenunjukkan menyenaraikan tumbuhan ciri.ciri cuacayangbsrb€za fosil dan yangditemui kawasan d€ngan haiwan cuacahariini misalannya, tosil di pakupakis tumbuhan tropikas€perti bertentangan Atlantik. ditemui hariini di Dulau Tertarik Arktikdi dengan kajianilu, Wegener Spitsbergen. mulamengkaji mencari dan lebihbaKes€mua nyakkesserupamembabitkan faKa itu menyokong organiskstikamula-mula ma yangdipisahkan lautan oleh besar. Wegsner juga menyedari mempsrkenalkan hanyutan teori Wegener kawasan yangpalingtepatberlakunya kejadian Denua.

eQgn

n_

Kira-kira jutatahunyanglalujuga 3 menunjtWegener, b€nuated€niuk yangdinadalamsaluiisimtunggal makanPangaea. Pangsabagaimanapun mulatsrb€lah dan terpisah,dan bahagian-bahagiannyalelah bsrgerakm€njauhisatu samalainsepaniang masa. T€orihanyutanb€nuaWeg€n€ritu bagaimanapun mudah tidak diterima oleh saintislain yang menganggap ia adalahkarutdan s€sualuyang muslahiltermasuk Chamberlin Univorsiti Dr. T. Chicago, Rollin yangmenganggap teori itu hanyalahcakap lepas Wogener. la mendaoat bantahan lebih{ebih lagiapabila Wegener tidakmeng€mukakan buktisecaramekanisma yangkukuhbagaimana bsnuatsrs€bul bolehteroisah. Wegener berpendapat bahawa p€fgerbenuailu berpisah dissbabkan akankerakbumiyangmenghasilkah dayatolakan. Bagaimanapun, masihadayang menyokong Wegener antateori itu ranyaialahgeologis AfrikaS€latan, Du p€rsamaan Toitdengan alasan di antara stratadan fosilyangdiiumpai di AfrikadanArnerika Selatan. TeoriWegener kemudiannya terus mendapat sokongan sekalipun selepas usianya,tetapi majoritiahli g€ologi masihpercayakepadab€nuayang statik dan tanah rata. AsasteoriWegengr s€rtahJkli-buKi yangdikemukakannya dalammenyokongteoriitu ma^sih meniadi ruiukant€rpenlingdan dikaiis€hingga hariini. ko

estif.otmg

EB
?006

!,!r,- !l-

ou may not be able to see it or touchit, butthe linethatdivides the Dlanet into the Northern and SouthernHemisoheresare real to the large number of speciesthat live along the equator.Many think thal places along equator have weather similar to lvlalaysia(as it is situated near to the line)whichis ottenhot and humid due to the most direct rays of the sun. However,if you were to trace the line across the globe, you will see that it passes through the vastly different climates ot many countries.In other words, the equatorcan be extremelyhot, and cold,exceedingly moist,and dry. It is withintheseset of unioueweather conditions that the livinocreatures in this region have to learn how to adapt faster than anywhereelse on earth. For example,the plants and animalsthat liveon the Andeslvlountains Ecuador in have, over a long period of time, evolved to coDe with davs lhat are as hot as summer and niohts which are freezing like winter. The wildlife that lives on the equator do morelhan survive, they actually thrive in the harshsurroundings. Although the equatorial region covers only six percent ol the total area of earlh. it is home to si)dy-sixpercent of all known olantand animalsoecies. What that means is a lot of living things cramped into a small space. A great example is Malaysia'sraintorests which are leeming populationwith animals, insectsand vegelation.There are over 100 to 300 soecies of Dlantsand

all the jostlingduring year end sales) and what resultsare new generations of plantsand animalswhich evolveto become smarler and b€tter in surviving the rainforests. The colorlul livesof the inhabitants of holel eouatorial are shown in its tull glory on Animal Planet's Equator. ExecutiveProducerfor NHNZ, Peter Haydendescribes seriesas a celethe bration lhe forcesof nature. of "Equator is about the lorces that shaDe our world. It is aboul the oower ot the sun and its etfect on the vasl numbers of species that live along the equator." Shot in high definition film, the six-part Equatortakes you on an explorationof the Rift Vallev in Alrica: the Amazon Basini the peaks ot the Andes; SoutheastAsia; Indo-Pacific; and the Galapagos lslands and see how the wildlife have evolved, lived and flourished in these most extreme and diverse localions on lhe olanet.

40 lo 100species of insects in justonehectarealone. With constant heal and humidity all year round,the rainforests arc spilling over with life. However,good for conditions growingmeans there that is morecompetition for food (justthinkol

Four things you need to know about Equator: a The massiveAnimal Planet Equator shoot took almosttwo years with the New Zealand and JaDanesecrews set over to film 350 speciesin 21 countries three continents and over three oceans. a This is the firsttime that highdefinitioncameraswere used in extreme from the Andes in South environments America, to lhe Ritt Valley in Africa and the rainforestsof Borneo. o During the Pacific Atoll shoot two one crews workedsimultaneously, underwater,the other tooside, OThe crews traveled more than 63,000 kilometersduring the filming (1.5 times longer than the equator itself), and recorded 200 hours-plusof highdefinition lape tor the eventual

six hourseries.

esti&otmu o

ana
an kan
OIeh MOHD. RIDZWANMO. IMAN

PSatausrngkatannya Global (Sistem Positioning System Kedudukan Global) adalah suatu
sislem navigasialau pengesanlokasi yang memanlaatkan teknologisatelit. PenerimaGPS memperoleh signaldari beberapa satelit yang mengorbit (mengelilingi) bumi. GPS daoat memberikan maklumatme(alatpenerima ngenaikedudukan GPS) di permukaan bumi, waktu dan kelajuan vano teoat. ' N-ama lengkapnya ialah NAVSTAR GPS (NavigationalSatellite Timing and RangingGlobalPositioning System)tetapi oranglebihmengenali GPS. GPS sebenarnyaterdiri daripada sekumpulan 27 satelit (24 beroperasidan tiga sebagaisokongan)yang mengelilingi bumr. Walaupun pada awalnya, ia dibangunkan untuk kegunaan ketenteraan Amerika Syarikat tetapi ia kini telah ditawarkank€padaorang ramai. GPS sekarang banyak digunakan sebagai alat navigasiseperti kompas. la digunakandenganmeluasoleh pengembara, kapal-kapal dan juga kenderaan. Di negara-negara maju, GPS digunakan sebagai pemandu arah untuk kenderaanyang memudahkanpemandu menujuke arah destinasinya.

tqf PUin c l

geografipula. GPS sudah dapat membayangkandi mana Dari segi keperluan mengukur posisianda. digunakanuntuk kerja-kerja Hanya terdapat kemungkinandua titik tanah. membuattaDakbinaan dan sebagainya. berbeza vano berDolonqan antara lingkarandirngin radiuskanipungA denBagaimana GPS mangetahui posisi- qan kampung B. Dan lingkarandengan n iaoius kahpu-ng oengarikampungd. nya Untuk lebih mendapalkanlokasi lebih posisidari GPS, sisUnluk mengetahui tem memerlukansekurang-kurangnya posisiGPS didatiga satelit.Pengukuran malemasarkanoleh sistem oenoukuran tik yang disebut dehga; Triliterasi(Trilaleration). laitu pengukuran suatu titik dengan bantuan3 titik. O. Misalnva anda berada di sualu kam- dan kamDunq pungA (disinikawasanitu dianggapsebaDalam GPrS,kampung A adalah alat gai satu titik), lelapi anda tidak menge- oenerimaGPS, kamounqB, C, dan D adalah satelit pemdncai isyarat GPS tahui di mana anda berada. Untuk menoetahuilokasi kawa- tersebul. Bagi membolehkanGPS mengetahui san, anda behanya kepada seseorang, dan orang lersebut men- kedudukan anda (yang memPunyal GPS),ia perlumengetahui: iawab bahawa anda berada dua penerima (km)darikampung kilometer B. " lokasiliqa buah satelitdi atas anda. 'jarak aitara anda dan antarasatelit Jawaoan ini tidak memuaskan kerana anda masih tidak menge- itu. la kemudiannya membuat perkiraan tahuiadakahanda beradadi sebetrekuensiiinggidan lah selatan.ulara,barat.atautimur denganmengandlisis signal radio berkuasarendahdari satelil' kampung B. Kemudiananda bertanyakepa- salelititu. Penoukuraniarak boleh diketahuidenda orang kedua dan mendapat iawapan bahawa anda berada gan mEngirab6rapalama sesuatusignal yang dipancarkan itu kembali semula lima kilomelerdari kampungC. Dengan jawapan itu, anda kepadaalat pemancar. .\

estidotmu o

30
t005

Paoerand Cardboard Volcanoes: Shields and Stratovolcanoes

S t e pT . T h e B a s e The piece of cardboardwill be the base of the volcano. Tape the vial near the center. The vial will be the lava pond or magmaconduit.

I !

S t e p2 T h e I nt e r i o r The interior your volcano be will of made of newspaper wrapped in tape. Make balls from lhe newspaper. Youwill need ballsof ditferent sizes.Use the ballsto shapeyour volcano. Wrap the surface of the volcano in aluminum foil.Tapethe loil lo the bonom of the cardboard. Gently cut the toil above the vial. A pencil is useful to hold the center of the foil over the centerof your volcano. S t e p3 T h e E x t e r i o r Take your model outside and paintit. To make your model look more volcanic,add a coat ol sprayglue and sprinkle sand You can Daint over the volcano. the sand black if you wish. You can add several layers. This model is of a stratovolcano. stratovolcanoes.like Mt. Jeffersonin Oreoon and N4t. Adamsand Mt. St. Helensin Washinoton,have moderateto They have modersteep si-ope6. ate to steeo slooes because they eruptstickylavathat does nol travel far from the vent and

A

esti mu av

3l
2006

your plastlc ltems! household lllake ouJn uslng common
UJhat You Need:
/\ t\,4itk Kitchen strainer A Smallbowl A Paperiowel |. Vinegar A ptate A Measuring spoons A

1

lvix 1 lablespoon vlnegarwith2 tablespoons milkin the of of
DOWt.

2 Stir it slowlvwith the sooonuntilthe milk curdles 3 . Soreada DaDer lowel in the bottomol the strainer Holdingthe strarner over the sink, pour the milk and vrnegar mrxture Iniothe strarnef 5 Let the |qu d go throughthe strainer, untillhere is just a wh te solid lett substance behind 6 Use more paper lowelsto squeezeout as much liquidas you can Jromthe solidlett in the strainer. 7 Pick up the solidpiecesthat are lettin lhe strainer them into a ball with your hand. 8 Squeeze I Shapethe solidintoa llat disk,likea hockeypuck.and put t ontoihe plare 1 0 Allowit lo dry for a few days.

haMilkhas protein calledcasein.You ve used the casein to make plastic By addingvinegarlo milk,the acid in the vinegar caused lhe casein to clump together, forming curdsThe liqurdyou threw out was the whey (Flemember l\risslvutlets curds and whey?) The plastic became hard when the curds dried out. Casein plastrcis used to make glue, paints and paper
.j'tL ,j:,),-. /.-i..]i',i '

What happensto the milkafterthe vinegaris added? What does the solidball feel ike? What does the soliddisk feel likewhen it is completely dry?

The first syntheticplasticwas made in the 1860s to replacethe use of materials such as ivory,which were becomrng scarce. Today.the uses for plashc range from parts aboard the space shuttle to toys and shoes. Plastic can be recycled. There are two types of plaslicthat more than others:those are recycled that make plasticpop,juice,water or for milkbotllesand lhe bottles householdchemicals and detergents. it For plastic be recycled must be to collecled.sorled by type and compacted The sorted plastic is chopped, flakes, mecleaned and leftas plastic pellets reprocessed Itedintoplastic or chemically. Recycledplasticcan be found in ketchupbottles.carpets.clothes,videocassettes and disposable diapers. Plaslrc everywhere in toys, is in clothes,in bags, in the containers thal holdour foods.

,.,,rli

MLtr
o

3e
alc6

JRMES HUTTtlN
(1726-1797)
AMES Huttonfathered geologthe ical paradigm that,for all essenlar purposes. we inherit today. The Dictionary National of Biography calls Huttonthe "firstgreat Brilishgeologst," and the 'independent onginator ol the modernexplanation of the phenomena the earthis of crust by meansol changesstil n progress" (355) Huttonwas the lrrstto asselr.with the support sc entitic of observation ev and dence,that the earthislandscape the is resull ol a constantcyce of erosron sedimentation. vo can c actv ty and yearsago JamesHutton Two hundred published -The Theory ot the Earlh' and in the processinvented the sctence of geology .l ^ ,r nra<ant "The resull t h p r p f . r a I n q u r r y s t h a t we find no vestrge ol a r ng begrnn - no prospectol an end James Hutton 1788

v

'

33
?06

Menaga Balasandran Alamat 21, No Jalan Cheras, Cheras 43200 Sekolah: S.[4.K. Convent Peel, Jalan Kuala Lumpur lJmur: 14 yang Bidang sains diminati: Sains perubatan Komputer, phycologi. dan

Theodous Rantai AlamatKampung Riih Daso, Baki Jalan nrh, Serian, Kuching 94700, Sekolah: Serian. SIVIK Kuching, Sarawak U m u r :6 1 yang Bidang sains diminati: Sains Forensik.

Mohamad Bin Farid Anang Bloke E, Alamat 01-10 14, JLN Camar TIVIN Perling, 81200, Johor Bahru, Johor Sekolah: Seri S.l\4.K Perling, Bahru. Johor 17 Umur: yang Bidang sains diminati: Sains Sukan dan Astronomi.

Muhammad Khairil B. lbrahim LRG Alamat366, l\,lohamad Bt.4 Deris, Batu JlnKluang,83000 Pahat. Johor seri Sekolah: S.M.K. Beroleh, Pahat, Batu J0n0r 12 Umur: yang Bidang sains diminati: Sains Cuaca./ Alam Bencana dan perangMsaan

Lokman HakinB.M0 Soleh Alamat: Jln 221, 1/3 Semarak, Tmn Sg Semarakk,08000, Petani, Kedah Alam Sekolah: Shah 1, Parcel Presint G, Putrajaya. E-mel: kantanS9@yahoo.com my 16 Umur: yang Bidang sains Sains diminati: Pertanian

Mohd. hham Abd. Razak Alamat: JlnBistari 8, 4/21, Taman Yayasan, Segamat. Sekolah: Sekolah Kebangsaan Gemereh, 85010 Segamat, Johor ljmur: 12 yang Bidang sains .liminati: Biologi dan Rekacipta

ilurianisah Abdul Bl, GhapaI '18, Alamat No. Rumah Rakyat Peringkat 3, 72200 Kikir, Batu Negeri Sembilan. Sekolah: Sekolah Kebangsaan Kikir Batu E-mel: 12 Umur: tahun yang Bidang sains diminati: Biologi dan Perubatan.

Mohd. l{urSyazni Azlan 20 Bina Alamat Jalan 8,Tmn Raja, Parit 86400 Pahat. Batu J0n0r Sekolah: Kebangsaan Raja, Pahat Batu Parit 10 Umur: tahun yang Bidang sains Sains diminati: Komputer dan Bekacrpta

Fong lin9 Chan Abdullah NorAzeema 135, Alamat Lorong KG Alamat 4146-L Angsana 1.Taman Paya Senang, Kulim, Angsana,09000 15150 Bharu, Kota Kedah DarulAman Kelantan Sekolah: lven. Sek. Sekolah Sekolah: Kebangsaan Chio Kebangsaan Jenis Menengah l\4in. Kulim. lsmail Sultan E-mel: christine51383. 18 Umur: lahun com yang 003@yahoo Bidang sains Umur: 7 tahun 1 Alam diminati: Sekitar yang Bidang sains diminati: Sains dan Perubatan Pertanian

BORANG PENYERTAAN

gamoar anoa

Umur:

E-meli

(ASM), Alamatkan borang anda kepada: Akademi Sains Malaysia 902-4,Jalan lsmail, Tun penyertaan kepada: ami@akademisains.gov,my, hau 51M80 Kuala Lumpur, iuga Anda boleh anda e-melkan

6tit ltmu (^

3q
4005

Estidotmy datam duauersi bahasa
Saudarapengarang, ribuan TERLEBIH dahulusaya inginmengucapkan kelerima kasihdan tahniahkepadawargaestidotmy rana sentiasatampil dengan isu-isu yang menarik setiaobulan. pembaca ini, Sebagai setiamajalah saya berpendapat estidotmyperlu bergerakseiring dengan peredaransemasa. pembelajaran l\4emandangkan sainsdan matematik ketikaini diajardidalambahasa lnggeris, saya mencadangkan agar bahan-bahan dalam bahasaInggeris lagi. dapatdip€rbanyakkan pemaEstidotmy iuga pasti dapat lebih membantu haman kami berkaitan bidangsains sekiranya dapat diterbitkan dalam dua versi iaitu BahasaMelavudan BahasaInggeris. MuhammadAdihamka Saitulamri. M-l -28, Apartment Anggerik, Taman Bunga Raya, Bukil Eeruntung, 43800 Rawang, S€lan9or. Jawapan: Cadangan adik agak baik tetapi pengeluaran maialahdalam dua versi (yang mempunyai maklumatyang sama) akan meningkatkankos. Bagaimanapun, akan dipertimbangkan. ia

Saudarapengarang, pembaca yang SAYAmerupakan salahseorang sentiasa mengikuti setiapkeluaran majalahini Daripadaperhatiansaya, majalah ini sangat berguna sebagai sumber maklumat tambahan kepada pelajarpelaiardi sekolah, di samping memuouk minal untuk menceburkan diri dalam brdang tersebut Harapansaya, semoga maialah ini terus memaparkan bahan-bahanmenarik berbentuk pengetahuan dan maklumat sebagai rujukan kepadakami. Raia Zikril Hasit Baja Salahuddin, PT 229, Taman Desa Rakyat, Kok Lanas, 16450Kota Bharu, Kelantan, Jawapan: Terima kasih.

lllasalah endapatkan m estidotmv
Saudarapengarang, RafizamSaemer, SEJAKdiperkenalkan denganmajalah beberapa ini bulan No 3-2-16PangsapuriIntan, yang lalu, saya tidak pernah ketinggalan untuk mendapTaman Bukit Permai, atkannya pasaran di seliapbulan. Jalan Bukit Permai, Bagaimanapun, saya menghadapi masalah untukmenda5 1 6 0 0C h e r a s . patkan keluaran-keluaran terdahuludan berharapwarga Kuala Lumpur. estidotmy dapat membantu saya. Sayajuga berharap dalamkeluaran akan datang,eslidotJawapan: Masalah ini sering diutarakan dalam ruanm y d a p a t m e m a p a r k a n e b i h b a n y a k c e r i t a m e n g e n a i gan ini. Cadangan sidang pengarang ialah adik perlu l penyelidikandan penemuan saintis antarabangsayang meminta ibu bapa melanggan akhbar Utusan Malaysia mengagumKan 0unra secara lelap setiap hari, Sayajuga berminat denganduniateknologi maklumat dan berharap estidotmy dapatmengupas mengenainya sebagai isu utamadalamkeluaran akan datano.

pendapat teguran sebarang ntaOe.i Sli"" l',f"f"VJ atau samaadametatui suratfepaOa . Hantarkan 902-4, JalanTunlsmail,50480 Kuala Lumpur menerusi ataupun e-mel: l. (ASM),

esti

mLl
a,

35
t-

I

DHURGA fuPT SELVAIV] DEWI 196KG BENGGALI 71OOO PORT DICKSON, NEGERI SEIVBILAN,

2 HUSNA ANNAJWA HAIBUDDIN BT NO,2OO CHEGAB KG. I/EDANG, BENUS 28700 BENTONG, PAHANG folAKIVUB, OARUL 3 FATIN AIMIRAHI/AJDAN BT, NO8.JLNSG9/5TAIIIAN GOMBAK SRI 68100 CAVES. BT SELANGOR. 'AQIF [/OHD 4,AFNAN BIN PIDAUS 30JLNBUKIT KEI\4PAS TMN 3/2, BUKIT KEMPAS, 81200, JOHOR BAHRU, JOHOR, 5,AHIV]AD NMHAN ZULMRNAN BIN 64. JALAN GUAN GOH HO. 11400 PULAU PINANG,

rRUO0tts n and Listed below 10words5 words science are Subiect 5 wordsn mathematics
a s u b e c l L e l l e r s n t h e s ew o r d s h a v e b e e n u m b l e d A s a c l u e ,l e t t e t su n d e r l i n e d r e n l h e c o r r e c lp o s r t i o nU n s c r a m b l eh e s ew o r d s a n d w r t e t h e m d o w n c o r r e s p o n d t n g l y l

EXA[lPLt:
5it\t:
Af5\Yx

MAOT
I/AT|. U't5

ATOM ANG U M I Do U M R
Af5r!er

ALNEG ,LGUP 'AMAMG
Saltr,al

LE

Answer for EstiSouare Oecember SCIENCE; 1 .O t R N 2.IUNFG 3 .R C A B N O 4.YBEOERW 5 .G R N O A M S I MATHEMATICS: 1 ,G D R I 2 .N R E G A 3.IUNMET 4. RYPMIAD 5. GENTEAVI ANSWER: IBON FUNGI CARBON EYEBROW ORGANISM ANSWER: GRID RANGE MINUTE PYRAMID NEGATIVE

'BUc

.EAMRMET
l,ltTrftrat ts

E M

5GRINSoAM 'MDEo 'UQTRA ,ETN I NH ol L LMN I o 'ETNPNAoc

M
R N L N

o

O p e nI o p n m a r y f d s e c c n d a rs c h o os t r d e n i s g e d a y a l7 or celo,.l / C h o e 1 L ' t l ' e - r d " o ' : l . e S co r c e a c a d e - ! o ' f u l a a y s rl a S f , l i S y a r k a lP e r m a . a n1 [ , l a l a y s a ]d n S A 8fd SPl"lra.d lltusan l"1e ayr iNl Berhadare ncl e c b € l o rl f e c o r p e l t o r ! , ' J u d g e sd e cs r o ns l " a l / E . l r e s n e e dt o ' e a c hu s c e l o r e r o r F € b l 3 2 0 0 6 o y ' E n l n e s' e c e v e d a t l e ' l h e c o s n g d a t e , , , / . o t a e /

Name: HomeAddress

Age BrrhtCertrficale/ No lC Tell
y' F ve w nne.swr be choseneach monlhcasedon lhe / Eachw nner'r'Jireceive gamessel I'on' SP[,4 v/oih a RMI00

MalyoLir enlries lo Kuala Lumpur. Akademi SainsMalaysia,902-4. Tun lsmail,50480 Jalan

Hantarkan bor.ng ini berertaCeUMO/PO kepada:

g€g !--F

lrtu3..r Prb|lc.door & DHbrbE Sdr Ald (26823-A) 1 & 3, Jalan3/9'lA,Taman Shamelin Perkasa, Cherat 56100 KualaLuhpur. SilahubungiBahagian /645 Pemararan 03-9285 Tel: 6577. Faks: 03-9287

!Money Order

! PortalOrder !cek-cek hendaklah dipalang dibayar dan atasnamaLltusan Publicationr & Distributo6 Bhd Sdn

RAXAN 6NDOTMY: Ri|ll PESANA IERITS:nitl3


				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Tags:
Stats:
views:1288
posted:7/13/2009
language:Malay
pages:36