Documents
Resources
Learning Center
Upload
Plans & pricing Sign in
Sign Out

05-195.doc - ESAT

VIEWS: 260 PAGES: 146

									Voor Kwaliteit en Creativiteit
   aan onze Universiteit


Beleidstekst n.a.v. de rectorverkiezing
   Katholieke Universiteit Leuven




                          Bart De Moor
                     www.bartdemoor.be
  Pagina 2 van 146                                                                6 april 2005



                                          Alle suggesties, opmerkingen,
                                          aanvullingen en corrigenda

                                          zijn welkom bij


                                          Bart De Moor

                                          ESAT-SCD
                                          Kasteelpark Arenberg 10
                                          B-3001 Leuven

                                          Tel kantoor: 016 32 17 09
                                          Fax kantoor: 016 32 19 70

                                          Tel/Fax privé: 016 46 12 81

                                          Mobiel:           0475 28 70 52

                                          Email: bart.demoor@esat.kuleuven.ac.be

                                          Webstek: www.bartdemoor.be




                                    Science sans conscience n'est que ruine de l'âme

                                                                            François Rabelais




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   2
   Pagina 3 van 146                                                                                                           6 april 2005



Inhoud

Inhoud......................................................................................................................................... 3
Voor Kwaliteit en Creativiteit aan onze Universiteit – Samenvatting ....................................... 6
Acht beleidsperspectieven .......................................................................................................... 8
Persoonlijke invulling van het profiel van rector ....................................................................... 9
CV Bart De Moor ..................................................................................................................... 10
Afkortingen .............................................................................................................................. 12
0. Situering ........................................................................................................................... 16
1. Sleutelen aan de beleidscultuur ........................................................................................ 23
  1.1. Academische vrijheid: wel willen, niet kunnen ! ..................................................... 23
  1.2. Vijf voorstellen om de creativiteit terug naar waarde te schatten ............................ 26
     1.2.1.        Operationalisering van het decretaal voorzien ZAP profiel ............................. 26
       1.2.1.1.            Het ZAP profiel ........................................................................................ 26
       1.2.1.2.            Geïntegreerde en profielspecifieke evaluaties .......................................... 28
       1.2.1.3.            Gelijke kansen beleid en gender............................................................... 30
     1.2.2.        Faciliterende administraties.............................................................................. 33
       1.2.2.1.            Veel meer dan enkel administratieve vereenvoudiging ........................... 33
       1.2.2.2.            Administratief en Technisch Personeel .................................................... 35
       1.2.2.3.            Een integrerend en integraal personeelsbeleid ......................................... 37
     1.2.3.        Visie en referentiekaders .................................................................................. 38
     1.2.4.        Beleidscoördinatie en capaciteitsinschatting .................................................... 39
     1.2.5.        Transparantie door communicatie en (de-)briefings. ....................................... 40
2. Strategische invulling van beleid ..................................................................................... 41
  2.1. Coördinatie onderzoek: een coachend onderzoeksbeleid ......................................... 41
     2.1.1.        Een visie op onderzoeksbeleid aan onze universiteit ....................................... 42
     2.1.2.        Groepsonderzoeksbeleid .................................................................................. 43
       2.1.2.1.            Convergentie en samenwerking ............................................................... 44
       2.1.2.2.            Domeinspecificiteit .................................................................................. 44
     2.1.3.        Onderzoeksgroepenbeleid ................................................................................ 48
       2.1.3.1.            Transparantie in evaluatie en toekenning van onderzoeksprojecten ........ 48
       2.1.3.2.            Kwaliteitsvolle rekrutering en coachend onderzoeksbeleid ..................... 48
           2.1.3.2.1. Doctorandi en assistenten ...................................................................... 49
           2.1.3.2.2. Postdocs en junior ZAP ......................................................................... 53
           2.1.3.2.3. Brain gain en reverse brain drain .......................................................... 56
           2.1.3.2.4. Bijna en jonge emeriti ........................................................................... 57
       2.1.3.3.            Onderzoeksgroepenbeleid (vertikaal) ...................................................... 57
       2.1.3.4.            Onderzoeksgroepenbeleid (horizontaal) .................................................. 60
     2.1.4.        Logistieke ondersteuning van het onderzoek ................................................... 62
     2.1.5.        Wetenschappelijke dienstverlening .................................................................. 63
       2.1.5.1.            Wetenschapscommunicatie ...................................................................... 63
       2.1.5.2.            Verdere professionalisering van trajecten voor valorisatie en
       kennistransfer ............................................................................................................... 64
  2.2. Grote nood aan coördinatie voor Internationaal Beleid ........................................... 67
     2.2.1.        Instroombeleid: Leuven als attractiepool ......................................................... 69
       2.2.1.1.            Drievoudige doelstelling .......................................................................... 70
       2.2.1.2.            Internationale marketing en rekrutering ................................................... 72
       2.2.1.3.            Netwerken ................................................................................................ 73


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                                                      3
   Pagina 4 van 146                                                                                                        6 april 2005


     2.2.2.       Doorstroombeleid: Ambassadeurs ................................................................... 75
     2.2.3.       Uitstroombeleid: Mobiliteit .............................................................................. 76
     2.2.4.       Internationalisering van het onderzoek ............................................................ 76
     2.2.5.       Internationale solidariteit.................................................................................. 78
  2.3. Coördinatie Onderwijs en studenten ........................................................................ 80
     2.3.1.       Onderwijscoordinatie ....................................................................................... 81
        2.3.1.1.          BAMA: Status questionis ......................................................................... 81
        2.3.1.2.          Drievoudige rationalisatie ........................................................................ 82
           2.3.1.2.1. Rationalisatie in bachelors en masters .................................................. 82
           2.3.1.2.2. Rationalisatie binnen onze Associatie ................................................... 85
           2.3.1.2.3. Rationalisatie tussen de Vlaamse universiteiten ................................... 86
        2.3.1.3.          Studieduur: 60, 90 of 120 ? ...................................................................... 86
        2.3.1.4.          Bedachtzame flexibilisering ..................................................................... 88
        2.3.1.5.          Kwaliteitszorg .......................................................................................... 89
        2.3.1.6.          Academisering en Accreditering .............................................................. 91
        2.3.1.7.          Manama‟s ................................................................................................. 92
     2.3.2.       Studentenbeleid ................................................................................................ 93
        2.3.2.1.          Gelijke kansen voor iedereen ................................................................... 93
        2.3.2.2.          Studentenvoorzieningen ........................................................................... 95
        2.3.2.3.          Participatie van studenten aan het beleid ................................................. 96
        2.3.2.4.          Erosie van het studentenleven ? ............................................................... 97
        2.3.2.5.          Alumni ...................................................................................................... 98
     2.3.3.       Studentenbegeleiding ....................................................................................... 98
        2.3.3.1.          Begeleide zelfstudie: verantwoording en verantwoordelijkheid .............. 99
        2.3.3.2.          Verschillende vormen van advies .......................................................... 100
           2.3.3.2.1. Studieadvies ........................................................................................ 100
           2.3.3.2.2. Medische en psychotherapeutische dienstverlening ........................... 101
           2.3.3.2.3. Juridische en sociale dienstverlening: studiefinanciering ................... 101
        2.3.3.3.          Studenten met een functiebeperking ...................................................... 101
3. Structuurhervormingen: centralisatie, decentralisatie, integratie ................................... 103
  3.1. Groepsbesturen: Decentraliseren en centraliseren ................................................. 104
  3.2. Bovenbouw transparanter maken ........................................................................... 108
  3.3. Campus Kortrijk verder uitbouwen ........................................................................ 109
  3.4. Universiteit en ziekenhuizen verder op elkaar afstemmen ..................................... 112
     3.4.1.       Afstemming van structuren ............................................................................ 113
     3.4.2.       Incentiveren van mensen ................................................................................ 115
     3.4.3.       Health Science Campus .................................................................................. 117
4. Daadwerkelijk wegen op de politiek .............................................................................. 118
  4.1. De Associatie.......................................................................................................... 119
  4.2. Vlaams Wetenschapsbeleid .................................................................................... 124
     4.2.1.       Lissabon in Vlaanderen .................................................................................. 124
     4.2.2.       Een structurele inhaalbeweging voor de tweede geldstroom ......................... 125
     4.2.3.       Federaal wetenschapsbeleid ........................................................................... 128
  4.3. Vlaams Onderwijsbeleid ........................................................................................ 129
     4.3.1.       De financiële middelen aan onze universiteit ................................................ 129
     4.3.2.       Het allocatiemodel.......................................................................................... 134
     4.3.3.       Erosie van de eerste geldstroom ..................................................................... 136
     4.3.4.       Meedenken aan een integraal Vlaams onderwijsbeleid ................................. 139
Bronnen .................................................................................................................................. 141
     Beleidscultuur................................................................................................................. 141


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                                                   4
  Pagina 5 van 146                                                                                                       6 april 2005


    Beleid ............................................................................................................................. 142
      Onderzoeksbeleid ....................................................................................................... 142
      Internationalisering..................................................................................................... 142
      Onderwijsbeleid ......................................................................................................... 143
    Structuur ......................................................................................................................... 144
    Politiek ........................................................................................................................... 145




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                                                 5
  Pagina 6 van 146                                                              6 april 2005



Voor Kwaliteit en Creativiteit aan onze Universiteit –
Samenvatting
Onze universiteit is vrij en volwaardig, met onderzoek en onderwijs in „Life, Nature, Society
and Culture’. De universiteit van gespecialiseerd, valoriseerbaar onderzoek, staat stilaan op
de kaart. Maar wat sterker moet, is de universiteit, die breed communiceert over wetenschap
als cultuur, over wetenschap als dimensie van de samenleving, die maatschappijkritisch
reageert en vanuit een christelijke inspiratie antwoorden zoekt op actuele vraagstukken van
democratie, ethiek en zingeving.

Als rector wil ik een samenhangende ploeg vormen, met een beleid rond twee pijlers: meer
aandacht voor mensen en een consistentere beleidsvoering.

Eerst de mensen.

Voor de studenten concretiseren we de begeleide zelfstudie, met nadruk op creativiteit. We
investeren in kwaliteitszorg, onderwijsinfrastructuur en betaalbare huisvesting.
Adviesverlening en studietrajectbegeleiding ondersteunen we, ook elektronisch. We betrekken
studenten bij de besluitvorming volgens het participatiedecreet.

Voor doctorandi verbeteren we de onderzoeksomgeving                met      meer   relevante
doctoraatsopleidingen en „Graduate Schools’.

We beschermen de onderzoekstijd van postdocs. We werken een heldere procedure uit voor
tenure track, met bijzondere aandacht voor gelijke kansen.

Het ZAP verdient ruimte voor creativiteit. Het heeft recht op een individueel profiel, dat
evolueert tijdens de loopbaan, met opleidingen voor elke component ervan.             Met
functioneringsgesprekken bevorderen we het werkklimaat. Ook beleidsverantwoordelijkheid
wordt voortaan gewaardeerd.

We verlichten de administratieve overlast. We betrekken het ATP actief bij de
beleidsvoorbereiding. Stroeve samenwerking tussen ZAP en ondersteunende diensten
ondervangen we door professionalisering en klantvriendelijkheid.

De beleidsvoering.

We verbeteren de meervoudige beleidscultuur door de structuur van de universiteit te
vereenvoudigen en te verhelderen, door systematische beleidscoördinatie en brede e-
communicatie van beleidsbeslissingen. Decentralisatie van beleidsuitvoering gebeurt
zorgvuldig.

Ons onderzoeksbeleid is ambitieus, zowel qua excellentie als qua diversiteit. Het is coachend
– vooral voor jonge onderzoekers en clinici - en waardeert élk wetenschapsdomein volgens
specifieke criteria van kwaliteit. We geven vorm aan grensoverschrijdende
onderzoeksinitiatieven.   Méér nog dan nu, stimuleren we de wetenschappelijke en
maatschappelijke dienstverlening. We bouwen het valorisatiebeleid verder uit.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  6
  Pagina 7 van 146                                                                6 april 2005


In het onderwijsbeleid sleutelen we verder aan de kwaliteit van de opleidingen. We
flexibiliseren ons onderwijs op bedachtzame wijze, in de toegang tot de universiteit, in de
diversiteit van de studentenpopulatie en in het levenslang leren.

We benoemen een coördinator Internationaal Beleid, die een strategisch referentiekader
ontwikkelt voor internationalisering van onderwijs en onderzoek en internationale solidariteit.

We versterken de Campus Kortrijk als onderwijs-opstap naar Leuven, maar ook als regionaal
onderzoeks-ankerpunt via thematische research centra.

De hoge kwaliteit van klinische dienstverlening in onze Universitaire Ziekenhuizen is bekend
in Vlaanderen en Europa. Door de stroomlijning van structuren, de uitbouw van het
ziekenhuisnetwerk, een doordacht investeringsbeleid, de academische valorisatie van
klinische activiteiten en een effectieve integratie van patiëntenzorg, opleidingen, klinisch en
fundamenteel onderzoek, laten we Gasthuisberg uitgroeien tot een Health Science Campus
met internationale uitstraling.

In onze Associatie benutten we de complementariteit in onderwijs en onderzoek. We
rationaliseren het onderwijsaanbod. We helpen elkaar in de academiserings- en
accreditatietrajecten.

Vanuit mijn brede beleidservaring, zal ik werken aan een solide basisfinanciering, aan
meerjarenperspectieven in het Vlaamse wetenschapsbeleid, aan interuniversitaire
samenwerking en aan optimale omgevingsfactoren voor universitair onderwijs en onderzoek.

Door de kwaliteit van ons onderzoek, onderwijs en onze dienstverlening staan we als
universitaire gemeenschap ten dienste van Vlaanderen en Europa.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    7
  Pagina 8 van 146                                                                6 april 2005



Acht beleidsperspectieven
Mijn programma kan getoetst worden aan de hand van de volgende acht beleidsperspektieven,
die verwerkt zijn in de verschillende beleidsvoorstellen. Zij vormen ook de ruggengraat van
de korte versie (10 blz.) van dit programma.

   1. Recht op creativiteit binnen academische vrijheid

   Hoe herwaarderen we de academische vrijheid, één van de belangrijkste bestaansredenen
   van een moderne universiteit, basis van creativiteit en maatschappelijke beschouwing ?

   2. Faciliteren, identificatie en loyauteit

   Hoe zorgen we ervoor dat alle geledingen van onze universiteit beter samenwerken en de
   algemene objectieven inzake kwaliteitsvol onderzoek, onderwijs en dienstverlening door
   álle werknemers gedeeld worden ?

   3. Naar een coachend onderzoeksbeleid

   Hoe zorgen we er voor dat jong (en ouder) onderzoekstalent zich nog beter creatief kan
   ontplooien ?

   4. Internationalisering op de kaart

   Welke maatregelen gaan we nemen om ons internationaal beleid meer vorm te geven ?
   Wat zijn de belangrijkste doelstellingen op het vlak van internationalisering van
   onderwijs en onderzoek ?

   5. Een studentvriendelijke universiteit van kwaliteit

   Hoe consolideren we verder de studentvriendelijke universiteit die we trachten te zijn ?

   6. Stroomlijning van hoger onderwijs in Vlaanderen

   Hoe kanaliseren we de grote veranderingsprocessen van onderwijs (BAMA’s,
   flexibilisering) en van structuren (associatie, accreditering) ?

   7. De volwaardige en brede universiteit met impact en autoriteit

   Hoe herwaarderen we de rol van onze universiteit in de Vlaamse en Europese
   samenleving, niet enkel als ‘science push’ maar vooral ook als ‘society pull’ universiteit ?

   8. Middelen en politieke slagkracht

   Hoe organiseren we ons beter zodat we méér wegen op de politieke besluitvorming, een
   adequate financiering krijgen en de omgevingsparameters optimaal zijn voor het
   realiseren van onze beleidsaspiraties ?




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                     8
  Pagina 9 van 146                                                                6 april 2005


Persoonlijke invulling van het profiel van rector

Mijn invulling van het profiel van rector vertrekt van deze beleidsaspiraties.

De rector

Staat als kritische wetenschapper garant voor de academische vrijheid, als bron van
creativiteit en ongebonden, maatschappelijke beschouwing. Door een domeinspecifieke
invulling van kwaliteit, waardeert hij élke wetenschapsdiscipline. Zo hervaloriseert hij de rol
van onze universiteit in de samenleving en naar de overheid en het bedrijfsleven.

Zal als loyaal bestuurder instaan voor heldere en transparante referentiekaders voor onderwijs,
onderzoek en internationalisering. Hiertoe consulteert hij ruim en gestructureerd met àlle
geledingen. Met zijn ploeg en medewerkers, faciliteert hij de beleidsuitvoering door een
betere coördinatie ervan.

Zal met een betrokken en evenwichtige maatschappelijke visie respect tonen voor de
diversiteit aan onze universiteit, in mensen, methoden, talen en culturen, in onderwijs,
onderzoek en alle vormen van maatschappelijke dienstverlening. Hij ijvert voor gelijke
kansen tot persoonlijke ontplooiing van elke student, onderzoeker en werknemer, in een
mens- en gezinsvriendelijke universiteit.

Zal als integer beleidspolitiek persoon krachtdadig opkomen voor een solide financiering van
onderwijs en onderzoek. Hij ijvert voor een evenwichtige uitbouw en stroomlijning van het
wetenschappelijk onderzoek, het hoger onderwijs en de rol van de universiteit als kritisch
denkcentrum op het Vlaamse, Europese en internationale niveau.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    9
    Pagina 10 van 146                                                                       6 april 2005



CV Bart De Moor

Versie februari 2005; Uitgebreid CV zie www.bartdemoor.be

Personalia
   - Geboren te Halle, Vlaams-Brabant, 12 juli 1960; Gehuwd met Hilde Devoghel, 3
       kinderen (Thomas, Hannah, Jakob);
   - Coördinaten privé: Parklaan 5, 3360 Lovenjoel, tel+fax: 016461281; gsm:
       0475287052;
   - Coördinaten werk: ESAT-SCD, K.U.Leuven, Kasteelpark Arenberg 10, 3001 Leuven;
       tel: 016321709; fax: 016321970;
       email: bart.demoor@esat.kuleuven.ac.be; web: www.bartdemoor.be
Studies:
   - 1978: Latijn-Wiskunde, Sint-Jan Berchmanscollege, Brussel;
   - 1983: Burg. Ir. Electro-Werktuigkunde (Regeltechniek), K.U.Leuven;
   - 1988: Dr. Toeg. Wetenschappen (prom. Prof. Joos Vandewalle), K.U.Leuven;
Beroepsloopbaan universiteit:
   - 1983-1988: Bursaal I.W.O.N.L.;
   - 1988-1990: Postdoc: Visiting Research Associate, Stanford University, Information
       Systems Lab (prof. Kailath) en Computer Science (prof. Golub);
   - 1991-1999: Bevoegd Verklaard Navorser FWO; Deeltijds ZAP K.U.Leuven;
   - 1992: Visiting Research Fellow, University of Minnesota, Minneapolis;
   - 2000: Gewoon Hoogleraar K.U.Leuven.
Beroepsloopbaan buiten universiteit:
   - 1991-1992: Kabinetschef Federaal Wetenschapsbeleid (Wivina Demeester);
   - 1992-1994: Adviseur (Wivina Demeester, Vlaams minister Begroting);
   - 1995-1999: Adviseur Wetenschaps- en Technologiebeleid (Luc Van den Brande,
       minister-president Vlaanderen)1;
Onderzoek
   - Onderzoeksactiviteiten in numerieke lineaire algebra, systeemtheorie en sys-
       teemidentificatie, geavanceerde modelgebaseerde regeltechniek, quantum informatie
       theorie, datamining en bio-informatica;
   - Huidige onderzoeksgroep: 8 postdocs, 40 doctorandi;
   - Tot 2005: promotor van 25 afgelegde doctoraten; (Co-)auteur van 3 boeken, 177
       journal papers (1150 citaties), 280 conferentiebijdragen; „Best journal paper awards‟
       (IEEE-SP (1999), Automatica (1996), Guillemin-Cauer (1990)); Wetenschappelijke
       prijzen (FWO-Siemens, Leslie Fox, Leybold-Heraeus, Laureaat Koninklijke

1
  Belangrijkste taken en verwezenlijkingen 1995-1999: Budgetaire inhaalbeweging (2 mia Bfr. bijkomend per
jaar), globale budgetaire coördinatie, 4 beleidsbrieven; Fundamenteel onderzoek: BOF + FWO (verdubbeling
aantal mandaten, onderzoekslijn Max Wildiers); Substantiële stijging budget IWT; Innovatiedecreet en –
campagne („Durf Innoveren‟); Financiering Universitaire Interfaces (o.a. LRD); Nieuwe programma‟s: STWW
(later GBOU, nu SBO), Beleidsgericht Onderzoek (nu Steunpunten), Bilaterale Internationale Samenwerking (nu
bij BOF), PC/KD (PC‟s in lagere en middelbare scholen); HOBU-fonds (nu Tetra); Oprichting van Vlaams
Interuniversitair Instituut voor Biotechnologie (VIB), Technopolis (wetenschaps-doe-centrum),
Wetenschapsweek en –feest, Vlaams Centrum voor Bewaring van Tuinbouwproducten (VCBT), Vlaams
Instituut voor de Zee (VLIZ); Uitbreiding VRWB en Koninklijke Academie; Beheer IMEC, VITO;
vertegenwoordiger Vlaamse regering in FWO, VLIR, VIB; Internationale investeringsseminaries Dienst
Investeren Vlaanderen; Coördinatie beleid Europese Kaderprogramma‟s.


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                               10
 Pagina 11 van 146                                                          6 april 2005


       Academie); Fellow IEEE;          Verschillende malen „Plenary Invited Speaker‟
       internationale conferenties; Associate Editor van verschillende wetenschappelijke
       tijdschriften; Promotor eredoctoraten K.U.Leuven: Gene Golub (Stanford, 1992),
       Lennart Ljung (Linköping, 2004);
   - Lijst publicatie: http://www.esat.kuleuven.ac.be/~sistawww/cgi-bin/pub.pl
   - Lijst projecten: http://www.kuleuven.ac.be/cv/projecten/u0008904.htm;
Onderwijs
   - FTW: Geavanceerde Regelsystemen, Systeemidentificatie, Gevallenstudies van
       Industriële Procescontrole en Data-mining; MnM Bio-informatics: Case Studies in
       Bioinformatics System Integration, Applied Statistical Methods in Bioinformatics;
       TEW: Technologie en Economische Sectoren;
   - Gastdocent in verschillende Belgische, Europese en Amerikaanse Graduate Schools;
Functies
   - K.U.Leuven: Lid Academische Raad (studenten/assistenten, 1982-1983); Lid Raad
       Onderzoeksbeleid K.U.Leuven en Associatie; Coördinator Allocatie-model; Lid
       Commissie Personeelsfunctieweging; Lid verschillende POC‟s;
   - Board of: European Control Association (1994-1996), European Research Consortium
       for Informatics and Mathematics (sinds 2004), Mathematical Theory of Networks and
       Systems (MTNS, voorzitter); Organisatiecomité verschillende internationale
       congressen.
Bestuurservaring
   - Mede-oprichter/Lid Raad van Bestuur van 3 spinoff-bedrijven: www.ipcos.be (1995),
       www.data4s.com (2001), www.tmleuven.be (2002);
   - Oprichter/Lid Raad van Bestuur Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB), Vlaams
       Centrum voor Bewaring van Tuinbouwproducten (VCBT), Technopolis; Lid Raad van
       Bestuur Studiecentrum Kernenergie (SCK);
Andere:
   - Preses Vlaamse Technische Kring (VTK, 1982-1983); Redactie VETO (1983-1984),
       LOVAN (1985-1986), Onze Alma Mater (1998-2002);                     Lid CAWET
       (Ingenieurskamer Koninklijke Academie, sinds 2000); Wetenschapsexpert in Hoe?Zo!
       (TV1).
   - Oprichter (met L. Apostel, J.Van Der Veken) van Worldviews/Wereldbeelden.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                            11
 Pagina 12 van 146                                                              6 april 2005



Afkortingen
Onze universiteit, de onderwijs- en onderzoekswereld waarin we met zijn allen actief zijn, is
dermate complex geworden dat een goede kennis van volgende afkortingen en acroniemen
absoluut nuttig is. Het is meteen een eerste test om uw parate kennis over onze Alma Mater te
toetsen!

AAP              Assisterend Academisch Personeel
ABAP             Assisterend en Bijzonder Academisch Personeel
AHOWO            Administratie Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk nderzoek
ALO              Academische LerarenOpleiding
AR               Academische Raad
ASO              Algemeen Secundair Onderwijs
ATP              Administratief en Technisch Personeel
AVL              Academisch Vormingsinstituut voor Leraren
AVD              Audio-visuele Dienst
AVNet            AudioVisuele en Nieuwe Educatieve Technologieën
                 = AudioVisuele Dienst + eLINK + Studiecentrum Open Universiteit
AWI              Administratie Wetenschap en Innovatie
BA               Bachelor
BAMA             Bachelor – Masters
BAEF             Belgian American Educational Foundation
BAP              Bijzonder Assisterend Personeel
BNP              Bruto Nationaal Product
BOF              Bijzonder OnderzoeksFonds
BRP              Bruto Regionaal Product
BSO              Beroeps Secundair Onderwijs
BV-project       Bij Voorbeeld Project
CAO              Collectieve ArbeidsOvereenkomst
CoE              Center(s) of Excellence
DGOS             Directoraat-Generaal voor Ontwikkelingssamenwerking
DIVA             Dienst Informatie, Vorming en Afstemming binnen het departement
                 Onderwijs
DOC              Dienst OnderzoeksCoördinatie
DOWB             Dienst OnderwijsBeleid
DSA              Dienst StudieAdvies
DSP              Digital Signal Processing
DUO              Dienst Universitair Onderwijs
ECA              European Consortium for Accreditation
EER              Europese Economische Ruimte
EHEA             European Higher Education Area
EHOR             Europese Hogere Onderwijsruimte
ELINK            eLeren in een Internationaal Netwerk van Kennis
ERASMUS          European Region Action Scheme for the Mobility of University Students
ERA              European Research Area
ERC              European Research Council
ESF              European Science Foundation
EU               Europese Unie
EUA              European University Association


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 12
 Pagina 13 van 146                                                           6 april 2005


EVC             Eerder Verworven Competenties
EVK             Eerder Verworven Kwalificaties
FABER           Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen
FIUC            Fédération Internationale des Universités Catholiques
FLOF            Facultair Luik OnderzoeksFonds
FOOC            Facultaire OnderwijsOndersteuningscel
FWO             Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen
GAS             Gediplomeerde in Aanvullende Studies
GEBU            Gemeenschappelijk Buro
GGS             Gediplomeerde in Gespecialiseerde Studies
GOA             Geconcerteerde OnderzoeksActie
HIVA            Hoger Instituut van de Arbeid
HOSP            Hoger Onderwijs voor Sociale Promotie
HRM             Human Resource Management
IAJ             Individueel Aangepast Jaarprogramma
IAU             International Association of Universities
IAUP            International Association of University Presidents
IBBT            Interdisciplinair Instituut voor BreedBand Technologie
ICAG            Interfacultair Centrum voor Agrarische Geschiedenis
ICTO            Informatie- en communicatietechnologie in het onderwijs
ICTS            Informatie- en communicatie Technologie en Systemen
IDO             Interdisciplinair Onderzoek
ILT             Instituut voor Levende Talen
IMA             Initiële MasterOpleiding
IMBEZE          Implementatie Begeleide Zelfstudie
IMEC            Interuniversitair Micro-Electronica Centrum
IOF             Industrieel OnderzoeksFonds
IP(R)           Intellectual Property (Rights)
IRO             Interfacultaire Raad voor Ontwikkelingssamenwerking
IUAP            InterUniversitaire AttractiePool
IUS             Institutionele Universitaire Samenwerkingsprojecten
IWETO           Inventaris van Wetenschappelijk en Technologisch Onderzoek
IWT             Instituut voor de aanmoeding van Innovatie door Wetenschap en
                Technologie in Vlaanderen
KADOC           Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en
                Samenleving
KMO             Kleine en Middelgrote Onderneming
KVAB            Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en
                Kunsten
L-SEC           Leuven Security Excellence Consortium
LERU            League of European Research intensive Universities
LEUCA           Leuven Universitaire Catering
LINOV           Leuvens Instituut voor Nieuwe Onderwijsvormen
LOKO            Leuvense Overkoepelende KringOrganisatie
L.Inc           Leuven Innovation Networking Circle
LRD             Leuven Research and Development
LUCAS           Leuvense Universiteit – Caritas samenwerkingsverband
LUCINA          Leuvens Universitair Centrum voor Interdisciplinaire Navorming in
                Arbeidssituaties
LUDIT           Leuvens Universitair Dienstencentrum voor Informatica en Telematica


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                             13
 Pagina 14 van 146                                                           6 april 2005


MANAMA /        Master na master
MNM
MA              Master
Mio             miljoen
MST             Mathematics, Science & Technology
NGO             Niet-Gouvernementele Organisatie
NVAO            Nederlands-Vlaamse AccreditatieOrganisatie
OESO            Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
OOF             OnderwijsOntwikkelingsFonds (van de Associatie)
OOI             Onderwijsgerichte Ontwikkelings- en Implementatieprojecten
OOP             OnderwijsOntwikkelingsPlan
OPO             Opleidingsonderdeel
OPTI-KWEST      Optimaliseren van kwaliteit via evaluaties door studenten
ORER            Onderwijsregeling en Examenreglement
OT              OnderzoeksToelage
(D)PAV          (Dienst) Post-Academische Vorming
PDM             PostDoctoraal Mandaat
PI              Principal Investigator
PISA            Program for International Student Assessment
POC             Permanente OnderwijsCommissie
RE              Rekeneenheid
RIZIV           Rijksdienst voor Ziekte- en Invaliditeitsuitkering
ROB             Raad Onderzoeksbeleid
RvB             Raad van Bestuur
RVS             Raad voor Studentenvoorzieningen
SARFAL          Strategic Alliance for Research Faculties in Law
SBO             Strategisch BasisOnderzoek
SoRa            Sociale Raad
SCK             Studiecentrum voor Kernenergie
SERV            Sociaal-Economische Raad voor Vlaanderen
StAL            Studentenraad Associatie Leuven
SWOT            Strength, Weaknesses, Opportunities, Threats
TOLEDO          Toetsen en Leren Doelgericht Ondersteunen
TSO             Technisch Secundair Onderwijs
UCL             Université Catholiqque de Louvain
UCS             Universitair Centrum voor Statistiek
UOS             Universitaire Ontwikkelingssamenwerking
UZ              Universitair Ziekenhuis
VAO             Voortgezette Academische Opleiding
VAPL            Vereniging Academisch Personeel Leuven
VIB             Vlaams Interuniversitair Instituut voor Biotechnologie
VITO            Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek
VIZO            Vlaams Instituut voor Zelfstandig Ondernemen
VLHORA          Vlaamse Hogescholen Raad
VLIR            Vlaamse Interuniversitaire Raad
VLIZ            Vlaams Instituut van de Zee
VLOR            Vlaamse Onderwijsraad
VRWB            Vlaams Raad voor Wetenschapsbeleid
VTE             Voltijds Equivalent
VVS             Vlaams Vereniging van Studenten


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                             14
 Pagina 15 van 146                                                         6 april 2005


VWP             Vast Wetenschappelijk Personeel
WAV             Steunpunt Werkgelegenheid – Arbeid – Vorming
WIM             Wetenschap, Innovatie, Media (Ministerie van Vlaamse Gemeenschap)
WoS             Web of Science
W&T             Wetenschap en Technologie
ZAP             Zelfstanding Academisch Personeel
ZTA             Zelfstandige Teams van Academici




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                           15
       Pagina 16 van 146                                                            6 april 2005




         0. Situering
     Deze tekst bevat beleidsvoorstellen die ik de afgelopen maanden gecompileerd heb uit
     tientallen gesprekken met studenten, (post-)docs, collegae en medewerkers van onze
     universiteit, maar ook door te praten met vele mensen daarbuiten. Hen wil ik op de eerste
     plaats van harte bedanken.

Beleid vanuit   Het is niet zonder meer een beleidstekst met beleidsvoorstellen allerhande, maar
status          eigenlijk ook een status questionis: Waar zijn we aan toe ? Wat hebben we
questionis      geleerd? Wat zouden we kunnen doen in de (nabije) toekomst ?

     Met deze beleidstekst wil ik het academisch debat over de toekomst van de universiteiten in
     het algemeen, en van de onze in het bijzonder, mee stofferen. In die zin is het ook geen
     beleidsplan, dat top-down zou kunnen worden uitgevoerd. Dat zou zeer pretentieus zijn en de
     inherente democratie van onze instelling, waar traditioneel zeer veel in overleg gebeurt,
     geweld aandoen. Integendeel, vele van de punten die ik aanhaal, zouden naderhand
     bediscussieerd moeten worden in de daartoe geschikte beleidsorganen van onze universiteit,
     vooraleer we ze ook daadwerkelijk in één of andere vorm zouden kunnen implementeren.

     Een goed beleid begint met het stellen van de juiste vragen. Daarom ook behandelt deze tekst
     – hoe uitgebreid ook – niet alle mogelijke dimensies van onze grote (letterlijk zowel als
     figuurlijk) universiteit, maar enkel diegene die op korte termijn onze aandacht vragen. De
     verantwoordelijkheid over de formuleringen en de intenties voor beleidsacties die daaruit
     voortvloeien, zijn uiteindelijk volledig de mijne.

                 In tegenstelling tot pakweg enkele decennia geleden, vervullen universiteiten
Drievoudige      vandaag meerdere functies: zij worden niet langer enkel beschouwd als
missie van
                 instellingen voor opleiding, maar ook als onderzoeksinstellingen, als
universiteit
                 voedingsbodem voor nieuwe ontwikkelingen in wetenschap en technologie en als
                 expertisecentra in maatschappelijke problematieken. M.a.w., we werken aan een
     instelling waar kennis wordt gecreëerd en vermeerderd, waar we die kennis ook verspreiden
     naar andere wetenschapsbeoefenaars en de maatschappij, waar we die kennis doceren in onze
     opleidingen aan studenten, en waar we tenslotte kennis ten dienste stellen van de
     samenleving. De opdrachtverklaring van onze universiteit reflecteert deze drievoudige
     missie.

     In onze steeds complexere samenleving, met haar kenniseconomie, waarin oude zekerheden
     verbrokkelen onder invloed van modernisering, informatisering, migratie, multiculturaliteit,
     globalisering, vergrijzing, ...., waarin velen op zoek zijn naar nieuwe vormen van houvast,
     nieuwsoortige „communities‟, en nieuwe waarden om te delen, leiden onvoldoende kennis en
     vaardigheden onvermijdelijk tot achterstelling en conflicten. Onderwijs en opleiding zijn
     onontbeerlijk, maar vormen ook de kiem van een nieuwe sociale breuklijn. Het onderwijs in
     Vlaanderen is goed, maar vele landen slagen erin een bijna even hoge onderwijskwaliteit te
     bereiken met veel minder onderling verschil tussen leerlingen en studenten. M.a.w., we
     moeten er niet zozeer naar streven de beste te zijn: het is veel duurzamer – zeker in onze
     onderwijsdimensie – om ernaar te streven zo uniform mogelijk beter te zijn ! De
     kennisweerbaarheid, zoals ze door sommigen in het verleden werd omschreven, is essentieel
     om te leren omgaan met cultuurconfrontaties en –veranderingen, geïnduceerd door de


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                16
       Pagina 17 van 146                                                                  6 april 2005


      mondialisering en informatisering, een toenemende migratiedruk en een grotere diversiteit in
      samenlevingsvormen.

                     Maar ook de rol van de wetenschap in onze maatschappij is drastisch
Wetenschap
als dimensie van
                     veranderd: Wetenschap is een dimensie geworden, in alle mogelijke sociaal-
de samenleving       economische, financiële, technologische, maatschappelijke processen die zich
                     afspelen in onze samenleving. Bovendien zijn de ethische, juridische en
                     democratische implicaties van wetenschappelijke vindingen onmiddellijk en
      pervasief. Dit impliceert dat op vele manieren de eens zo geroemde onafhankelijkheid en
      ongebondenheid van de universiteit, zwaar op de proef wordt gesteld, en dat we moeten leren
      hoe we een betere, meer adequate en wellicht meer relevante invulling moeten geven aan de
      academische vrijheid binnen de steeds grotere verwevenheid van wetenschap en samenleving.

      Bovendien manifesteert de universiteit zich aan en in de maatschappij in verschillende
      gedaanten.

                      De „science push‟ universiteit is deze van het diepgaand en uiterst
“ Science Push “      gespecialiseerd wetenschappelijk onderzoek, onderzoek dat „performantie
universiteit
                      gedreven‟ is en waarvan de kwaliteit kwantitatief kan gekarakteriseerd worden
                      (bvb. door bibliometrische analyses of andere domeinspecifieke maar
      kwantitatieve parameters). De „science push‟ universiteit aardt goed binnen de bestaande
      structuren. Het is het soort onderzoek waarrond uiteindelijk spin-off bedrijven kunnen worden
      opgericht, waar discussies over bescherming van „intellectual property‟ relevant zijn en
      waarin onderzoeksploegen bijzonder competitief kunnen zijn. Het is ook het soort onderzoek
      dat zonder al te grote problemen middelen vergaart in de bestaande financieringskanalen. Het
      geheel van maatregelen om voor de „science push‟ onderzoekers een gunstig klimaat te
      scheppen, valt onder wat in modern jargon „het innovatiebeleid‟ wordt genoemd. De „science
      push‟ universiteit is in toenemende mate een belangrijke bron van onze welvaart.

                      Maar er is ook een andere universiteit, die ik de ‘society pull’ universiteit zou
“ Society Pull “      willen noemen. De grote uitdagingen en problematieken waarmee onze
universiteit
                      samenleving wordt geconfronteerd, zijn meerdimensionaal en complementair
                      aan de economische dimensie. Voorbeelden zijn globalisering en
      mondialisering, de exponentiële groei van de Aziatische tijgers (China, India,...), sociale
      ongelijkheid, gezondheidszorg en de verzorgingsstaat (witte woede), vergrijzing, verrechtsing
      en verzuring, multiculturaliteit, interreligiositeit, armoede, duurzame ontwikkeling met
      subthemata zoals broeikaseffect, energievoorziening, genetische modificatie, ethische,
      democratische en juridische deficits in alle wetenschaps- en technologiedomeinen, enz. Aan
      een wetenschappelijke onderbouw van deze themata bestaat in onze samenleving een grote
      behoefte (vandaar de „society pull‟). Het zijn stuk voor stuk themata die grensoverschrijdend,
      multi- en cross-disciplinair zijn. Het zijn ook die themata waar de geesteswetenschappen, die
      het „archief‟ (de universiteit als collectief geheugen) en de „gist‟ zijn van onze cultuur, een
      bijzondere rol zouden kunnen spelen. In tegenstelling tot wat sommigen schijnen te denken, is
      innovatie immers niet enkel een kwestie van technologische vernieuwing, maar ook en vooral
      van cultuurdenken, geschiedenis en filosofie. Het zijn themata waar cultuur, ethiek, zingeving
      raken aan de wetenschap en technologie van de „science push‟ universiteit. De zogenaamde
      „alfa-lectuur‟ van de samenleving, vanuit de gedrags-, geestes- en cultuurwetenschappen is
      essentieel, omdat ze, in tegenstelling tot de wat trotse „beta-lezing‟, open is, onzeker, vol
      mogelijkheden en interpretaties en aarzelend. Dergelijke lectuur confronteert met het
      complexe, het niet-te-reducerene, het ongrijpbare. In die zin is de „society pull‟ universiteit


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                     17
          Pagina 18 van 146                                                                         6 april 2005


      een belangrijke speler in het algehele welzijn. Maar de horizontale „society pull‟
      onderzoekslijnen zijn ook degene die zeer moeilijk toegang vinden tot de
      financieringskanalen (Bij welk van de 33 commissies van het FWO moeten interdisciplinaire
      onderzoeksvoorstellen worden ingediend ?). Het is ook het soort themata dat opbotst tegen de
      muren van de huidige universitaire structuur (departementen, faculteiten, groepen) en waar,
      zeer typerend, kwaliteit van onderzoek niet zondermeer kwantificeerbaar is. De „science
      push‟ universiteit draagt bij tot welvaart, de „science pull‟ bestudeert het welzijn.

                     Omdat wetenschap een dimensie is geworden van onze samenleving, zijn de
“ Elsification “
                     debatten over de interactie tussen en verwevenheid van wetenschap en
                     samenleving zeer actueel en levendig. Sommigen hebben het over de co-evolutie
      van wetenschap en maatschappij. De ethische, juridische, democratische en maatschappelijke
      aspecten van deze interactie worden aangeduid met het Angelsakische neologisme elsification
      (ethical, legal and social implications).

      En dit plaatst ons in een grote paradox: onze universiteit – als volwaardige en volledige
      universiteit2 – is uitstekend uitgerust om dergelijke horizontale onderzoekslijnen op de kaart
      te zetten. Zo bijvoorbeeld moet innovatiebeleid niet enkel technologische vernieuwing
      impliceren, maar dient het te worden ondersteund door economische, culturele en zelfs
      filosofische onderbouwing. Onze hedendaagse maatschappij is vragende partij voor dergelijke
      integrerende visies en projecten, maar om één of andere reden blijft deze opportuniteit voor en
      in onze universiteit onaangeboord.

                  Er is ook nog een ander imminent gevaar: nl. de universiteit wordt in toenemende
Academische       mate getoetst aan haar utiliteitswaarde voor de maatschappij. We moeten hard
vrijheid          nadenken over de maatschappelijke taak van de universiteit, maar we moeten onze
                  academische vrijheid – eigenlijk het enige maar belangrijkste privilege dat ons rest
      – vooral revitaliseren om binnen de universiteit kritisch na te denken, over de economische
      vooruitgang, maar ook over de culturele, maatschappelijke, menselijke en alle andere
      randvoorwaarden. Wat met waarden, normen en ethiek ? Wat met rechtvaardigheid ? Wat met
      religie en interreligiositeit ? Wat met algeheel welzijn ? Waarom wordt zo oppervlakkig
      gedacht over kennis, vooruitgang, economie ? Wat is onze rol in Europa en de wereld?
      Wetenschap kan een bron zijn van „edutainment‟, wetenschap kan utilitaire doelen dienen,
      maar ook en vooral moeten we de „Wetenschap als Cultuur‟ terug op de kaart zetten.

                  De universiteit moet er de maatschappij aan herinneren dat ze, precies als
De „K‟ van
                  universiteit, de plicht heeft om onbevangen vragen te stellen en er antwoorden op
K.U.Leuven
                  te zoeken. Wellicht is dit de beste invulling die we kunnen geven aan de „K‟ van
      „K.U.Leuven‟. Deze „K‟ is vanzelfsprekend eerst en vooral de historische „K‟, waarvan
      sommigen opperen dat we ze zouden moeten laten vallen, omdat de oorspronkelijke betekenis
      ervan niet langer relevant is voor de moderne universiteit. Een interessante suggestie, die tot
      interessante discussies leidt. Toch stel ik voor om de „K‟ te houden. Religie, geloof en
      zingeving zijn nu eenmaal, wellicht meer nog dan vroeger, belangrijke dimensies van de
      samenleving, net zoals wetenschap er één is. De recente debatten over de herwaardering van
      de inbreng van religie in de publieke ruimte (o.a. door Steve Stevaert) zijn niet nieuw: men
      zou ze kunnen catalogeren onder een reëel pluralisme, dat staat tegenover een grijs, liberaal

      2
        De K.U.Leuven is hierin uitstekend gepositioneerd: Zo bijvoorbeeld hebben de Nederlandse Technische
      Universiteiten zoals Delft en Eindhoven bijlange na niet dezelfde opportuniteiten inzake biomedisch onderzoek
      als Leuven. Ze hebben ook niet rechtstreeks, d.w.z. binnen de eigen instelling, toegang tot sociale en
      geesteswetenschappen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 18
         Pagina 19 van 146                                                                             6 april 2005


     pluralisme dat alle groeps- en waardeverschillen tussen mensen als onbetekend naar de privé-
     sfeer verbant. M.a.w. er is geen nette opdeling tussen een zogenaamde „neutrale‟ publieke
     sfeer en een privé-sfeer waarbinnen individuen hun preferenties kunnen uitleven. Religie is
     immers een sociale kracht. Ze is gemeenschapsvormend, draagt bij tot de bevordering van
     sociaal en spiritueel kapitaal3, begrippen die ook in het werk van de Nobelprijswinnaar
     economie Gary Becker naar voor komen. Religie is een kracht die sociale verbanden en
     waarden conserveert, doorgaans op een positieve manier. Precies omdat de politiek vandaag
     quasi volkomen geseculariseerd is, moeten de bronnen van zin en waarden van buiten de
     politiek komen, van religies en levensbeschouwingen. Zelfs zeer prozaïsche politieke
     beslissingen hebben ethische en existentiële gevolgen. We moeten echter wel de vraag durven
     stellen of de grote, bij ons dominerende levensbeschouwingen, het katholicisme en de
     vrijzinnigheid, vandaag de dag nog wel de vitaliteit en samenhang hebben om hun in die zin
     gedefinieerde publieke taak te vervullen. Hierin ligt dus een grote uitdaging voor onze
     universiteit ! 4

                         Wat niet wil zeggen dat we ook nog andere eigentijdse invullingen kunnen
De „K‟ van Kwaliteit,    geven aan de „K‟ van K.U.Leuven. Een „K‟ die staat voor christelijke
Kennis, Kritisch,        inspiratie, waardoor we ons laten leiden bij het werk van alle dagen, zij het
Kansen                   als onderzoeker, lesgever, clinicus, in vragen van ethiek en zingeving.
                         Deze inspiratie levert ons de waarden en normen waarmee we onze
     drievoudige missie naar de civitas toe, het algemeen belang van de maatschappij, trachten
     waar te maken. Daardoor ook staat de „K‟ voor Kwaliteit, niet zozeer als doelstelling op zich,
     maar wel als plicht. Daardoor ook staat de „K‟ voor (K)Confrontatie: onze universiteit – in
     haar volwaardigheid - is de enige in Vlaanderen, en één van de weinige in Europa, waar zo
     onbevangen – en met zoveel expertise – over alle maatschappelijke dimensies kan
     gereflecteerd en gedebatteerd worden. Niet óf geloof óf wetenschap, maar én geloof én
     wetenschap. Niet óf wetenschap óf zingeving, maar én wetenschap én zingeving ! 5 Of ook
     grote vraagstukken waar de Kerk mee worstelt: de positie van de vrouw, de verhouding met
     andere godsdiensten, de ontwikkeling van de bio-ethiek, de geneeskunde en de biotechniek,
     sociale ongelijkheid, centralisatie versus decentralisatie, de rol van de paus, enz.
     De „K‟ ook, van kenniscreatie en -vergaring, en de valorisatie ervan in de authentieke
     betekenis van het woord („waarde geven aan‟): hoe onze expertise en verworven inzichten ten
     dienste stellen van de maatschappij waarin onze universiteit is ingebed ? Een „K‟ ook, die
     staat voor ‘kritisch’: is er wel voldoende reflectie over de vraag hoe onze universiteit haar rol
     in de moderne samenleving kan definiëren, hoe wij deze rol behoorlijk kunnen spelen, en hoe
     dit alles op een menselijke manier, zowel extra- als intra-muros, kan gerealiseerd worden ? De
     „K‟ ook van Kansen, en vooral gelijke kansen, ervoor zorgen dat eenieder hetzelfde recht

     3
       In de Engelstalige menswetenschappen is er op dit ogenblik een ware „boom‟ van onderzoek in en literatuur
     over de interactie tussen religie, politiek en maatschappij. Dergelijke uitgangspunten zijn echter niet nieuw:
     Adam Smith in zijn Wealth of Nations (1716) wees al op die verbanden, en ook Max Weber poneerde dat de
     protestantse werkethiek het fundament is van de rijkdom van het Westen, wat sommige sociologen dan weer de
     hypothese laat formuleren dat de economische stagnatie van Europa het gevolg is van een relatieve neergang van
     het geloof. M.a.w., kan geloof gelegd worden naast een meetlat van sociaal nut ?
     4
       Het aantal studenten godgeleerdheid is dit jaar spectaculair gestegen: Met 16 % tot ongeveer 700 studenten ! In
     deze tijden van toenemende secularisering lijkt deze stijging merkwaardig. Studenten schijnen naar „iets meer‟ te
     zoeken. Tot voor kort werd dat „meer‟ gezocht in „New Age‟ en allerlei esoterie, maar nu krijgt men blijkbaar
     weer meer aandacht voor de christelijke traditie. Er is m.a.w. een spirituele heropleving aan de gang. Laten we
     het plat materialisme achter ons? Studenten merken ook dat religies, paradoxaal genoeg in deze tijden van
     Mechanisering van het wereldbeeld, een steeds grotere impact hebben op de samenleving.
     5
       De publicatie van het recente boekje van Steve Stevaert wijst op het belang van dit thema, toont aan hoe het
     door derden wordt geaccapareerd en hoe wij ons bijgevolg de kaas van het brood laten eten.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     19
         Pagina 20 van 146                                                                          6 april 2005


     deelt op persoonlijke ontplooiing volgens eigen profiel en talenten. Een „K‟ tenslotte van
     ‘Krediet’, of ook „respect‟, voor het persoonlijke profiel van elke werknemer aan onze
     universiteit, weze het ZAP, ATP, onderzoeker of student, van welke religieuze overtuiging
     dan ook6, de „K‟ van kwaliteit van de werkomgeving, de algemene werksfeer ook en de intra-
     muros verhoudingen, waarbij de instelling haar werknemers koestert.

Rekenschap        Universiteiten in het algemeen – en de onze in het bijzonder – moeten – veel méér
                  dan voorheen – voldoen aan steeds grotere verwachtingen. Onze universiteit is
                  een instelling geworden met een onwaarschijnlijke pleiade aan opdrachten, waarop
     zij ook wordt afgerekend en waarvoor zij verantwoording verschuldigd is aan haar
     „stakeholders‟. Nochtans zijn de middelen waarmee we de universiteit moeten bestieren
     beperkt: we moeten al onze stuurmanskunst aanwenden om deze schaarse middelen zo
     efficiënt mogelijk in te zetten. Hoewel dit economische aspiraties zijn, kan niemand
     ontkennen dat deze invalshoek zeer belangrijk is. Veel meer nog dan vroeger, vraagt dit om
     een gecentraliseerde beleidsvoering, aan onze instelling vooral geïncorporeerd door het Gebu.
     Creativiteit en innovatie ontstaan „onderaan‟, bij de individuele onderzoekers en
     onderzoeksploegen, maar de moderne universiteit kan niet overleven als een pure iuxtapositie
     van onderzoeksgroepen en departementen. Beleid dus, om efficiënt te kunnen omgaan met
     mensen en middelen, maar beleid dat paradoxaal genoeg ook, in toenemende mate, de
     creativiteit schijnt te hinderen. Dit vraagt om nieuwe evenwichten tussen „stuwen‟ (van onder
     uit, „bottom-up‟) en „sturen‟ (van boven uit, „top-down‟).

                    De toenemende complexiteit manifesteert zich in de talrijke paradoxen waarmee
Paradoxen
                    we moeten leren omgaan. Zij resulteren in een zekere „hybriditeit‟ van onze
                    instelling. Enkele voorbeelden zijn:
           -   De vraag naar toenemende autonomie en responsabilisering vanwege de universiteit,
               versus de vraag naar een grotere „accountability‟ vanwege de overheid, resulterend in
               een te logge bureaucratie zowel intra- als extra muros.
           -   Een relatief stagnerende eerste geldstroom versus een groeiende tweede, wat resulteert
               in een schrijnende erosie van de eerste geldstroom, met drastische gevolgen op
               werkingsmiddelen, gebouwenpatrimonium, logistiek en infrastructuur.
           -   De (schijnbare) tegenspraak tussen academische vrijheid en de (succesvolle?)
               zoektocht naar een efficiëntere en slagvaardiger bestuursstructuur, in een omgeving
               die sui generis dynamisch is (onderzoeksdisciplines komen en gaan), met een overheid
               die onvoorspelbaar is.
           -   Het daaruit resulterend conflict (i.p.v. conflux) tussen hiërarchie en democratie (bvb.
               aanduiden van beleidsfuncties, versus verkiezen ervan), tussen drang naar efficiëntie
               en grote behoefte aan meer communicatie en overleg, of ook het conflict tussen
               opleggen van structuren „top-down‟ (i.e. defederaliseren) versus „bottom-up‟ (i.e.
               confederaliseren). Nog anders gezegd, hoe moeten „bottom-up‟ initiatieven, die onze
               rijkdom uitmaken en de bron zijn van creativiteit, gerijmd worden aan „top-down‟
               initiatieven die onze impact en slagkracht kunnen vergroten ?
           -   De pogingen om zowel onderwijsprogramma‟s als onderzoeksgroepen in één en
               dezelfde structuur te wringen, een structuur die in het verleden „organisch‟ gegroeid is,
               en vandaag soms als star overkomt en vele (virtuele) problemen veroorzaakt.
           -   Meer geld voor wetenschappelijk onderzoek versus minder tijd voor onderzoek;
               Kunnen we creatief zijn onder permanente tijdsdruk, met doelstellingen die steeds
     6
      Zelfs de religieuze beleving in Leuven is zeer divers: Er zijn de meertalige katholieke diensten van de
     Universitaire Parochie, maar er zijn ook diensten van de Anglicaanse en Evangelische Kerken, en in Leuven zijn
     maar liefst drie moskeeën.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  20
      Pagina 21 van 146                                                                   6 april 2005


             hoger gesteld worden? Het volstaat niet langer om goed tot uitstekend te zijn,
             excellentie is de nieuwe norm.
         -   Enerzijds door de associatievorming en het wegwerken van alle mogelijke drempels
             (flexibilisering) een substantiële verbreding van de instroom nastreven en anderzijds
             ambitieuze plannen koesteren voor kwalitatief hoogstaand – zelfs excellent –
             onderzoek dat een Europese toetsing kan doorstaan.

Opportuniteiten
                    Er zijn nochtans geweldige opportuniteiten die we moeten aangrijpen. Een
                    greep:

         -   De basiskwaliteit van het Vlaamse secundair onderwijs is uitstekend, zoals recent nog
             enkele internationale studies hebben aangetoond. Dit garandeert een instroom van
             goed opgeleide (Vlaamse) scholieren. De onderwijsparticipatie is nog nooit zo groot
             geweest als vandaag.
         -   Onze professoren, senior en junior onderzoekers zijn hardwerkende en bijzonder
             gemotiveerde wetenschappers.
         -   De omkadering vanuit de ondersteunende diensten wordt geleidelijk aan zeer
             professioneel. Ook hier heel veel inzet en goodwill, hardwerkende en gemotiveerde
             medewerkers.
         -   De onderwijsrevolutie die we net achter de rug hebben, levert uitstekende initiële
             condities om verder op te bouwen.
         -   Hoewel de eerste geldstroom achterblijft, zijn de tweede en derde geldstroom de
             afgelopen jaren drastisch toegenomen. De Vlaamse financiering van onderzoek
             situeert zich boven het EU-gemiddelde. Vlaanderen heeft zich geëngageerd om de 3%
             norm van Lissabon te halen tegen 2007.
         -   Voor wat betreft valorisatie van wetenschappelijk onderzoek en technologietransfer
             naar de bedrijfswereld en de samenleving, is onze universiteit een rolmodel. De
             klinische dienstverlening van onze ziekenhuizen staat internationaal zeer hoog
             aangeschreven.
         -   Last but not least, onze universiteit is een volwaardige (volledige) universiteit die vele
             disciplines uit de domeinen Nature, Life, Society and Culture’ omvat, bestudeert en er
             over doceert. Dit schept opportuniteiten die anderen ons benijden.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                      21
       Pagina 22 van 146                                                             6 april 2005



Structuur
van de tekst


      Deze beleidstekst is gestructureerd als volgt:


                 o I. Sleutelen aan de beleidscultuur

                     In dit hoofdstuk worden vijf voorstellen gedaan die onze universiteit moeten
                     omvormen tot een mens- en gezinsvriendelijke instelling, waarin de
                     tevredenheid van alle werknemers de beste garantie vormt voor kwaliteitsvol
                     onderwijs en onderzoek.


                 o II. Strategische invulling van beleid

                     Hier doen we concrete voorstellen voor een beleid rond onderzoek,
                     internationalisering en onderwijs, met speciale aandachtspunten rond
                     persoonlijke ontplooiing van studenten en onderzoekers.


                 o III. De structuur van de universiteit

                     We bespreken de opportuniteiten en mogelijke zwakheden van de recente –bij
                     wijlen controversiële – structuurhervormingen aan onze universiteit. Ook
                     beleidsdoelstellingen met betrekking tot de Campus Kortrijk en de
                     Universitaire Ziekenhuizen komen aan bod.

                 o IV. Daadwerkelijk wegen op de politiek

                     De rector en zijn ploeg hebben een belangrijke verantwoordelijkheid naar
                     buiten toe. In dit hoofdstuk bespreken we de verdere inhoudelijke en
                     organisatorische invulling van de Associatie, en onze standpunten over grote
                     beslissingen die ons te wachten staan in het Vlaams en Europees onderwijs,
                     wetenschaps- en technologiebeleid.




      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                               22
         Pagina 23 van 146                                                                               6 april 2005




           1. Sleutelen aan de beleidscultuur

           1.1. Academische vrijheid: wel willen, niet kunnen !

Grote              We kunnen veel leren uit de nogal turbulente periode die we achter de rug
veranderingen      hebben en die we met zijn allen, onder het verzetten van gigantische
                   hoeveelheden werk, met relatief succes hebben doorsparteld. De veranderingen
     die ons de voorbije vijf jaar zijn te beurt gevallen, zijn fenomenaal en zeer ingrijpend. Op
     onderwijsgebied zijn er de BAMAs, de Associatievorming en het flexibiliseringsdecreet. Op
     onderzoeksgebied is er de sinds tien jaar drastisch toegenomen financiering, met meer ruimte
     in bestaande en bijkomende opportuniteiten in nieuwe financieringskanalen. Aanzienlijke
     verwezenlijkingen ook in de wetenschappelijke en maatschappelijke dienstverlening, de
     professionalisering van valorisatie en technologietransfer, de creatie van spin-offs. Zelfs in de
     logistieke ondersteuning van de pleiade aan activiteiten zijn de veranderingen fenomenaal: de
     introductie van SAP en KULOKET, Toledo, kortom, de toenemende informatisering, die ons
     noopt tot andere manieren van werken. Er zijn ook neveneffecten: een enorme toevloed aan
     informatie, websites, beleidsnota‟s, „call for proposals‟, rapporteringsmechanismen en
     evaluaties, een duidelijk exponentieel toenemende bureaucratisering. Tijd nodig hebben voor
     alles en tijd over hebben voor niets. Manifest gebrek aan duidelijke beslissingslijnen en
     gebrek aan heldere communicatie van doelstellingen en de timing daarvan, met veel
     improvisatie tot gevolg. Het overdreven kwantificeren van performantie, zelfs in domeinen en
     disciplines waar dit niet relevant is.

     Vooral de snelheid van die veranderingen de voorbije jaren7, heeft ons naar adem doen
     happen. De huidige beleidsploeg heeft veel – sommigen zeggen té veel – op de kaart gezet en
     daarbij soms een duidelijke communicatie rond objectieven en motivaties uit het oog
     verloren. Zelfs in deze periode van lopende zaken, worden nog talloze initiatieven genomen,
     zoals bijvoorbeeld de nogal overhaaste invoering van nieuw groepsbesturen. Velen onder ons
     hebben het gevoel dat er geen adequate referentiekaders meer zijn, en dat we sinds een vijftal
     jaar in een situatie van crisismanagement zijn beland.

                   In dit proces werd vooral de academische vrijheid opgeofferd, niet zozeer omdat
Homo docilis
                   we dit privilege niet meer zouden willen, maar ook en vooral omdat er gewoon




     7
        De universiteit is natuurlijk altijd onderhevig geweest aan grote veranderingen in een veranderende
     samenleving. Van de unitiaire universiteit in de jaren 60, naar de imminente dreiging om te vervallen tot een
     universiteit van het Hageland begin de jaren 70, over de introductie van onderzoeksgedrevenheid in de jaren 80,
     tot professionalizering en schaalvergroting en een hernieuwde aandacht voor onderwijs in de jaren 90: Het zijn
     stuk voor stuk grote mijlpalen. De laatste jaren echter is het duidelijk dat de snelheid van veranderingen drastisch
     toegenomen is.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                       23
         Pagina 24 van 146                                                                               6 april 2005


     geen tijd meer overblijft8 ! Velen van ons zijn voortaan een soort „homo docilis‟, die ervoor
     zorgt in orde te zijn met alle „deadlines‟ en administratieve verplichtingen. Vooral wie daar in
     slaagt, wordt goed geëvalueerd. Het hoeft geen betoog dat dit recurrent gevoel van tijdsdruk
     een zware domper zet op de creativiteit. Het is alsof ieder van ons elke week enkele uren in
     zijn of haar agenda moet reserveren voor creativiteit. Of, hoe creatief zijn op bevel ?

Oorzaken van         Wanneer we de geroofde tijd voor creativiteit en academische vrijheid willen
tijdsdruk            herwinnen, moeten we inspelen op de oorzaken van het verlies:

     Externe veranderingsprocessen: De universiteit en het hele onderwijslandschap zijn in volle
     beweging. Van vele van deze transities was vijf jaar geleden nog geen spoor. Denken we maar
     aan de BAMA‟s, de associaties, het flexibiliseringsdecreet. Het extra werk dat hiervoor – met
     de nodige loyauteit aan onze universiteit – moest verzet worden was fenomenaal, en kwam
     terecht op de schouders van degenen die de verantwoordelijkheid daartoe hebben opgenomen.
     Bovendien ontbrak het soms aan duidelijke referentiekaders, planning en heldere
     communicatie.

     Financiering: De afgelopen 10 jaar zijn de inkomsten voor de basisfinanciering (eerste
     geldstroom) slechts zeer matig gestegen, met ongeveer 25 %. Door de, in 1995 door de
     Vlaamse regering geïnitieerde inhaalbeweging voor wetenschappelijk onderzoek, zijn de
     kredieten in de tweede geldstroom meer dan verdubbeld. Goed is dat we daardoor beschikken
     over veel meer jonge onderzoekers – PhD en postdoc – dan pakweg 10 jaar geleden9. De
     keerzijde is echter dat de inspanningen voor begeleiding, opvolging, administratie en
     fondsenwerving, navenant gestegen zijn.

     Toegenomen centralisatie van beleid: Om de grote veranderingsprocessen binnen de
     universiteit te kunnen kanaliseren, moet steeds meer centraal aan beleidsconceptie en –
     planning gedaan worden. „Centraal‟ wordt daarvoor ook zorgvuldig aan
     „capaciteitsinschatting‟ gedaan (Hoeveel menskracht is nodig om welke taken tegen wanneer
     tot een goed einde te brengen ?). Denken we maar aan de recente onderwijshervormingen
     (BAMA), waarvoor de laatste vijf jaar een heuse onderwijsadministratie is uitgebouwd. Of de
     toch wel fenomenale informatisering van de laatste tien jaar, met een serieuze uitbouw van
     ICTS, Ludit, het Anemoon project, enz. Maar wanneer dat centraal geconcipieerd beleid moet
     worden uitgevoerd, in vele gevallen door het ZAP en medewerkers, wordt er blijkbaar niet
     aan capaciteitsinschatting gedaan, worden „deadlines‟ „top-down‟ opgelegd en is er ook
     praktisch geen beleidscoördinatie (bvb. afstemming van „deadlines‟ tussen onderwijs- en
     onderzoekscoördinatie). M.a.w. er wordt zeer onzorgvuldig omgesprongen met de
     tijdsbesteding van het ZAP, tijd die daar blijkbaar als „elastisch‟ wordt beschouwd.

     8
       Er zijn ook andere bedreigingen voor de academische vrijheid: Zo ontstaat er rond vele onderzoeksthemata een
     sfeer van „politieke correctheid‟, waardoor het zelfs als onderzoeker moeilijk is om „afwijkende‟, zij het
     wetenschappelijke onderbouwde, theorieën te poneren. Enkele voorbeelden: Energievoorziening („Een
     Belgische „nuclear phase out‟ tegen 2015 is niet realistisch ?‟), broeikaseffect („De stijging van de temperatuur is
     niet antropogeen ?‟), genetische modificatie („Frankensteinvoedsel bestaat niet ?‟) naast vele andere voorbeelden
     uit religie, politiek, e.a. Dit zijn allemaal voorbeelden van wetenschap, die met „majority voting‟ wordt bedreven,
     wat meteen ook elke dissonante stem marginaliseert. Als universiteit moeten we dapper genoeg zijn om in deze
     optiek ook wetenschappelijke onderbouwde „minderheids‟standpunten aan het woord te laten, m.a.w. we moeten
     opkomen voor onze academische vrijheid !
     9
       Wanneer we het aantal mensen voor elke categorie personeel in 1992 normaliseren op 100, dan staat voor
     2004, het ZAP nog altijd op 100, het AAP is gezakt tot 80, het BAP op 300, het ATP betaald op „werking‟ op
     100 en het ATP betaald buiten „werking‟, op 140. Hieruit blijkt duidelijk dat het aantal AAP/BAP per ZAP
     gestegen is, en dat het aantal AAP bovendien nog eens gedaald is.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                       24
      Pagina 25 van 146                                                                           6 april 2005



    Interne veranderingsprocessen: In onze universiteit lopen op elk moment zeer veel
    veranderingsprocessen parallel en door mekaar: de introductie van SAP, de informatisering
    van de onderwijsinformatie en –omgeving, evaluatiemechanismen en functiewegingen voor
    ATP, e.d. Daar waar in bedrijven, en ook bij de overheid, specifieke functies bestaan, zoals
    transitiemanagers, die dergelijke processen stroomlijnen, komt dit aan onze universiteit
    allemaal neer op ZAPpers.

    Geïndividualiseerde en kwantitatieve evaluaties: In de verschillende dimensies van onze
    activiteiten – onderwijs, onderzoek en dienstverlening – worden we in toenemende mate
    geëvalueerd en worden de verwachtingen steeds hoger. Het probleem met deze
    verwachtingspatronen is dat ze telkens vanuit één enkele dimensie worden gedefinieerd: de
    verschillende evaluaties – bvb. onderwijs en onderzoek – verlopen los van elkaar, en zijn in
    vele gevallen zelfs nog eens in vele kleine stukjes opgesplitst (bvb. elk individueel
    onderzoeksvoorstel). De evaluaties en performantiecriteria zijn in toenemende mate
    kwantitatief. Dergelijke spierballenrollerij is op grote delen van de universiteit niet echt van
    toepassing. Het gebrek aan domeinspecifieke evaluatiecriteria werkt demotiverend en
    frustrerend.

    Ondergewaardeerde beleidsfuncties: ZAPpers die – soms ten node – verkozen of geroepen
    worden tot een beleidsfunctie (departementsvoorzitter, programmadirecteur, decaan, lid van
    allerlei commissies in het onderwijs- en onderzoeksbeleid (bvb. onderzoeksraad, FWO,...))
    halen zich hiermee heel wat werk op de hals, waarbij vaak elke vorm van ondersteuning – en
    jammer genoeg ook soms waardering – ontbreekt.

    Gebrekkige communicatie: In vele gevallen is de communicatie van beleidsbeslissingen
    ondermaats (dit zou nochtans gemakkelijk op te lossen zijn via het K.U.Leuven intranet), of
    zijn de „doorstroomtijden‟ nodeloos lang. Soms is er ook teveel sprake van wat wel eens als
    een „cenakel-cultuur‟ wordt omschreven. In andere gevallen is de communicatie overdadig en
    daardoor ook inefficiënt (i.e. beleid via „email-attachments‟).

    Toegenomen complexiteit en nieuwe initiatieven: Heel wat activiteiten bestonden tien jaar
    geleden niet: infosessies allerhande, abituriëntendagen, SIDins, open deur dagen,
    wetenschapsweek, dag van de technologie, ..... Hierop is steeds de aanwezigheid van ZAP
    vereist. Er zijn ook talloze voorbeelden van processen die van oudsher bestaan, maar
    waarvan de complexiteit drastisch toegenomen is. Denken we maar aan de deliberaties met
    individueel aangepaste jaarprogramma‟s (wat nog zal verergeren met het
    flexibiliseringsdecreet), de groeiende instroom van buitenlandse studenten, de overdreven
    rapporteringsvereisten in Europese onderzoeksprogramma‟s, enz.


Roofbouw op      De academische vrijheid is trouwens niet het enige slachtoffer van het pervasief
gezin ?          gebrek aan tijd. Een ZAPper die zich wil waarmaken, moet wel degelijk een
                 duizendpoot zijn, en moet wel roofbouw plegen, niet alleen op de kwaliteit van
    zijn of haar onderzoek, maar ook op zijn/haar gezinsleven 10. Of, zoals het met een meer
    academische understatement wordt uitgedrukt in het jaarverslag van onze universiteit: ‘Dat

    10
        Als ik dan toch een voorbeeld uit de ingenieurswereld mag geven: Wat indien men voor een
    ingenieursvacature een profiel zou definiëren van een ingenieur die zelf eerst research moet doen, vervolgens
    ook daaruit verschillende producten moet ontwikkelen, rekening houdend met alle mogelijke milieuvereisten
    (die zij zelf eerst moet assimileren), waarbij men haar dan vraagt om ook de producten internationaal te


    Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 25
       Pagina 26 van 146                                                                               6 april 2005


      creëert een sterk toenemende werkdruk bij het vaste kader en het risico voor suboptimale
      begeleiding bij de jonge vorsers.’ M.a.w. de hiernavolgende voorstellen zijn ook broodnodig
      om onze instelling om te vormen tot een mens- en gezinsvriendelijke universiteit.



          1.2. Vijf voorstellen om de creativiteit terug naar waarde te
               schatten

                     In wat volgt, stel ik vijf clusters van maatregelen voor waarmee we de
Vijf voorstellen     creativiteit in onderwijs en onderzoek terug centraal kunnen stellen:

          -   De operationalisering van het decretaal voorzien ZAPprofiel.
          -   Werken aan een faciliterende cultuur tussen diensten en geledingen.
          -   Uitwerken van referentiekaders.
          -   Beleidscoördinatie en capaciteitsinschatting.
          -   Betere en heldere communicatie, briefings en debriefings.

      Daarnaast komen in deze beleidstekst her en der nog verschillende andere voorstellen voor die
      ook in hetzelfde kader kunnen gezien worden, bvb.docententeams onder onderwijsbeleid,
      loskoppelen van benoeming en leeropdracht en natuurlijk ook de pleidooien voor een meer
      rechtvaardige en solide financiering van de universiteiten.


          1.2.1. Operationalisering van het decretaal voorzien ZAP profiel

          1.2.1.1. Het ZAP profiel

      Eén van de belangrijkste opportuniteiten die onaangeboord zijn in het Human Resource
      Management voor het ZAP, is de uitwerking van het zogenaamde ZAP-profiel (dat trouwens
      volgens het universiteitsdecreet aan elke inviduele ZAPper formeel kan worden toegekend11).

                       De componenten of dimensies waaruit dergelijk ZAPprofiel kan bestaan zijn
ZAP-profiel            onderwijs, onderzoek, maatschappelijke dienstverlening (tijdelijke
operationaliseren      detachering, speciale opdracht), het bekleden van een universitaire
                       beleidsfunctie (bvb. departementsvoorziter, programmadirecteur, vice-rector,
      coördinator, directeur van een dienst, .....) , klinische activiteiten (in de ziekenhuizen).

      Ik stel voor dat dergelijk profiel voortaan expliciet wordt bepaald bij een onthaal-opstart
      gesprek tussen een pas benoemd ZAP-lid en zijn/haar diensthoofd. Vervolgens organiseren
      we een systeem van tweejaarlijkse functioneringsgesprekken met het diensthoofd (bvb. het
      afdelingshoofd voor onderzoekers, de departementsvoorzitter voor afdelingshoofden, het



      vermarkten, en dan ook zelf de boekhouding te voeren – niet alleen van de verkoop, maar ook van het hele
      productontwikkelingsproces ?
      11
         In het „participatiedecreet‟ (Art. V.82, Hfdst. 2, Titel III. Deel V.) werd bijgevoegd: „Naast de academische
      taken bedoeld in het eerste lid kan het universiteitsbestuur de leden van het ZAP ook belasten met
      organisatorische, coördinerende of administratieve taken‟



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    26
      Pagina 27 van 146                                                              6 april 2005


     groepsbestuur voor departementsvoorzitters, de Raad van Bestuur voor groepsvoorzitters en
     de rector, enz.).

     Eigen aan het ZAPprofiel is dat in principe niemand slechts één component kan hebben in
     zijn/haar profiel. Zo bijvoorbeeld moet elke onderzoeker – een misschien beperkte –
     leeropdracht hebben of toch minstens deel uitmaken van een docententeam. Iemand die
     vooral klinisch actief is, moet ook minstens een doceeropdracht hebben waarin over die
     klinische expertise gedoceerd wordt.

Functionerings-   Het feit dat het ZAPprofiel in overleg met het diensthoofd dient te worden
gesprekken        bepaald, impliceert dat zowel het diensthoofd als de betrokkene vooraf
                  prospectief moeten nadenken over zijn/haar rol en graad van activiteiten voor
     elke component, binnen een groter geheel. Het biedt meteen ook een duidelijker
     referentiekader voor het vinden van een persoonlijke evenwicht binnen een grotere
     organisatie.

     Bovendien kan dit gedifferentieerd ZAPprofiel, in overleg met het diensthoofd, evolueren als
     functie van de tijd: iemand kan beslissen om over een bepaalde periode meer tijd te gaan
     investeren in onderzoek (bvb. helpen opstarten van een nieuwe onderzoeksgroep), of zich
     meer te gaan toeleggen op onderwijs (bvb. voor het maken van een nieuwe cursus). In een
     meer extreme vorm zou het zelfs toegelaten kunnen worden om bvb. een nieuwe spin-off mee
     te helpen opstarten en dan naderhand terug te keren naar de universiteit (zelfs aan de meest
     gereputeerde Amerikaanse universiteiten wordt dit courant gedaan, bij ons is dit quasi
     onmogelijk). Ook de vraag naar een „Sabbatical Leave‟ moet op deze manier veel beter
     bespreekbaar worden.

     Hebben wij dan nu geen dergelijk profiel ? Zeer zeker wel, maar we hebben het „impliciet‟ –
     het is nergens uitgeschreven nog afgesproken. Omdat er nooit expliciet over gesproken wordt,
     accumuleert soms de ontevredenheid en frustratie, en gaat de motivatie eronder lijden.

Zelfstandige Teams    Dit profiel kan op termijn uitgroeien tot een goed instrument in „Human
van Academici         Resource Management‟. Immers, in een departement (of faculteit of grote
                      afdeling) kan het diensthoofd in samenspraak met de betrokkenen, ieders
     profiel uitwerken en krijgt hij/zij een goed overzicht van het potentieel dat een departement
     kan leveren voor onderwijs, onderzoek en dienstverlening. De betrokkenen zelf dienen ook
     ernstig na te denken over welk profiel hen het beste past en dienen hun activiteiten dan ook
     navenant te organiseren. Het stelt hen in de gelegenheid om prospectief na te denken over het
     verdere verloop van hun loopbaan aan onze universiteit. Op die manier kunnen we meer
     werken aan de notie van Zelfstandige Teams van Academici (ZTA). Deze ZTAs laten toe,
     enerzijds de diversiteit in de profielen van het ZAP te stimuleren, en anderzijds door
     onderlinge afspraken de efficiënte werking van de hele universiteit te verbeteren.

                Het valt te overwegen om hierin nog verder te gaan dan wat we net voorstelden:
Bonussen ?      door een bepaalde bonus-enveloppe ter beschikking te stellen van diensthoofden
                of departementsvoorzitters, kunnen deze ook daadwerkelijk incentiverend
     optreden voor die personen die hun ZAPprofiel op uitstekende wijze vorm geven.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 27
       Pagina 28 van 146                                                                  6 april 2005


          1.2.1.2.Geïntegreerde en profielspecifieke evaluaties

      Het is een vaststaand feit dat de druk op en de prestatiedwang bij het ZAP steeds maar
      toenemen. Dit komt omdat de ZAP-leden de „scharnieren‟ en de „knooppunten‟ zijn in de
      matrix structuur van onze universiteit. Wie bvb. departementsvoorzitter, programmadirecteur
      of voorzitter van de onderzoeksraad wordt, moet er niet alleen voor zorgen dat hij/zij zijn/haar
      normale academische taken blijft vervullen, maar krijgt er bovendien nog een heel
      takenpakket bovenop, met onvoldoende administratieve en inhoudelijke ondersteuning.

      Maar ook het ZAP-lid dat geen bijkomende functie opneemt, heeft er de dag van vandaag veel
      meer taken bij dan pakweg 10 jaar geleden. Immers, elk ZAPlid vervult zijn/haar rol in de
      vertikale structuur (in een bepaalde onderzoeksgroep, met een bepaalde onderwijsopdracht,
      enz...) maar wordt bovendien dan ook nog bevraagd vanuit de „horizontale‟ beleidsdimensies
      van de universiteit (onderzoeks- en onderwijscoördinatie, internationalisering, Vlaamse
      marketing (bvb. Sid-ins, Technologiedag, Wetenschapsweek, ....).

Profielspecifieke
                      Het hierboven geschetste ZAPprofiel kan ook worden geïncorporeerd in de
evaluatie             evaluatie van performantie. Voor wat betreft benoemingen en bevorderingen,
                      moeten de „assessments‟ van de kandidaten weliswaar noodzakelijkerwijs
      individueel gebeuren, hoewel hierbij natuurlijk de wijze van „collegiale interactie met‟,
      „loyauteit aan‟ en „inzet voor‟ een criterium kunnen zijn.
      Daarnaast is ook een vijfjaarlijkse evaluatie van elk ZAPlid decretaal verplicht. Deze
      evaluatie van een persoon dient rekening te houden met de evenwichten die deze persoon in
      zijn/haar profiel heeft gelegd. Iemand met een uitgesproken onderzoeks- en/of
      onderwijsprofiel dient navenant te worden geëvalueerd.
      Vernieuwend is dat ook ZAP-leden met een beleidsprofiel op deze dimensie moeten
      geëvalueerd worden. Voor wat betreft de departementsvoorzitters en programmadirecteurs,
      zouden groepsbesturen deze „human resource‟ rol kunnen vervullen. Voor wat betreft
      leidinggevende functies, zoals decanen, coördinatoren, groepsvoorzitters spelen het GEBU,
      de Academische Raad of de Raad van Bestuur hun rol.

Herwaardering functie
                           Departementsvoorzitters moeten worden geëvalueerd over de wijze
departementsvoorzitter     waarop zij invulling hebben gegeven aan hun takenpakket
                           (beleidsplanning (kwaliteit van onderwijs en onderzoek), stimuleren en
      faciliteren van onderzoeksgroepen en de samenwerking er tussen binnen en buiten het
      departement, kwaliteitsvol rekruteringsbeleid, logistieke uitrusting van het departement,...), en
      over de manier waarop ze daarbij de vereiste vaardigheden (motivatie, communicatie,
      planmatigheid,...) hebben aangewend. Hiertoe dienen zij echter ook – meer dan wat nu het
      geval is – reële bevoegdheden en middelen (enveloppefinanciering) te krijgen, waardoor ze
      geresponsabilizeerd kunnen worden.

      ZAP-leden die een facilitaire dienst leiden (LRD, LUDIT, personeelsdienst, enz...) dienen in
      deze beleidsfunctie te worden geëvalueerd. Dit lost trouwens een ander probleem op: voortaan
      weten ook ATP leden dat hun directeur of diensthoofd in zijn beleidsdimensie zal geëvalueerd
      worden, wat bepaalde mistoestanden die in het verleden mogelijk waren, op termijn kan
      oplossen.

      Het zou onze universiteit sieren mocht de beoordeling van leidinggevende personen niet
      alleen „top-down‟ gebeuren, maar ook „bottom-up‟, d.w.z. door de naaste medewerkers
      waaraan leiding wordt gegeven, niet zozeer om te culpabiliseren dan wel om te remediëren en


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                     28
       Pagina 29 van 146                                                                                 6 april 2005


     ervoor te zorgen dat degene die leiding geeft, de eigen gebreken en capaciteiten beter leert
     kennen.

                   Dit alles vraagt trouwens ook om geschikte opleidingen voor mensen die nieuw
Opleidingen in     zijn in een leidinggegevende functie, een mogelijkheid tot vorming die vandaag
leiding geven
                   de dag totaal ontbreekt. M.a.w., we moeten ook nadenken of onze organisatie
     voldoende vorming voorziet voor de verschillende mogelijke componenten van het profiel
     (voor onderwijs is dit reeds voorzien via allerlei docenten-opleidingen. Voor wat betreft
     onderzoeksvorming gebeurt het „impliciet‟ via doctoraatsopleiding en ervaring opgedaan
     tijdens de postdoc periode, maar voor „leiding geven en evalueren van medewerkers‟ bestaat
     er op dit ogenblik geen mogelijkheid tot vorming.

     Over evaluaties kan echter nog meer gezegd worden. Niet alleen de explicitering van het
     ZAPprofiel is nodig, maar ook een debat over het aggregatieniveau waarop geëvalueerd
     wordt.

                       Vele evaluaties (bvb. onderwijs en onderzoek) gebeuren nu op het niveau
Evaluaties op hoger    van het individu, en dit voor 100 % op elke dimensie. Dit is niet langer
aggregatie-niveau
                       houdbaar en trouwens één van de redenen van de toegenomen druk die elk
waar mogelijk
                       van ons ondervindt12. Heel wat evaluaties kunnen op een hoger niveau
     worden aangepakt. Zo kunnen, door een goede invulling van de individuele ZAPprofielen in
     een departement, geaggregeerd in ZTAs, de onderwijs- en onderzoeksperformantie van dat
     departement globaal beoordeeld worden. Immers, tussen collega‟s kunnen afspraken gemaakt
     worden over wie welke taak op zich neemt, wat zich dan vertaalt in ieders ZAPprofiel. Op
     die manier dienen niet het individu, maar wel functionele teams geëvalueerd te worden en
     werkt eenieder voor een welbepaalde dimensie in een team.

     Voorbeelden hiervan die vandaag al mogelijk zijn, en soms ook al worden toegepast:
        - de evaluatie die volgt uit een visitatie: het spreekt voor zich dat dit een „collectieve‟
           evaluatie is van de (onderwijs)performantie van een bepaald departement.
        - docententeams: hierbij verdwijnt de druk die ontstaat bij individuele evaluaties (zoals
           bvb. het geval was in JADE) naar het niveau van het team. De sociale controle binnen
           een docententeam komt trouwens de kwaliteit ten goede. Didactische teams zouden
           trouwens ook aan de tijdsdruk kunnen verhelpen, doordat docenten zouden kunnen
           „roteren‟ in hun lesopdrachten.
        - onderzoeksevaluaties: daar waar een geaggregeerd systeem van ZAPprofielen
           werkzaam is, moeten onderzoeksevaluaties niet gericht worden op het individu, maar
           wel, in samenspraak met het diensthoofd, op een groep van individuen (bvb. een
           onderzoeksgroep of een afdeling). Dit faciliteert trouwens ook de vergelijking met
           internationale onderzoeksgroepen (zgn. Benchmarking).



     12
        Bij een recente visitatie, die voor de desbetreffende opleiding een schitterend resultaat opleverde, bleek dat de
     ZAPpers die zich sterk hebben ingezet voor het onderwijs werden afgestraft in hun persoonlijke evaluatie op het
     gebied van onderzoek. De desbetreffende programmadirecteur stelde daarom voor om performantie op het
     gebied van onderwijs, onderzoek en dienstverlening niet te meten op het niveau van het individu, maar wel op
     niveau van het departement (of een andere relevante, voldoende geaggregeerde entiteit). Meerdere decanen
     pleitten bij die gelegenheid voor een bezinning over „hoe iemand motiveren om iets anders te doen dan
     publiceren‟.



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                       29
      Pagina 30 van 146                                                                            6 april 2005


     Het voorstel komt dus hier op neer dat de performantie niet zozeer moet gemeten worden bij
     de individuele ZAPleden, maar eerder op een voldoende geaggregeerd niveau waar dit
     mogelijk en relevant is.


          1.2.1.3.Gelijke kansen beleid en gender

     Van de 30 000 studenten zijn er 14 000 mannelijk en 16 000 vrouwelijk, van AAP-BAP zijn
     er 2 100 mannen en 1 500 vrouwen en bij ZAP 1186 mannen en 205 vrouwen. Wanneer dit in
     een grafiek gevisualiseerd wordt, krijgt men het alom bekende „schaardiagram‟, dat ook blijkt
     uit volgende cijfers van de VLIR i.v.m. de populatie aan de UG en de K.U.Leuven in 2001-
     2002:


                  Statuut                            UG                          KUL
                                               Mannen Vrouwen              Mannen   Vrouwen
                  Studenten                      44 %    56 %                45 %      55 %
                  Doctorandi                     60 %    40 %                66 %      34 %
                  Docent                         81 %    19 %                75 %      25 %
                  Hoofddocent                    86 %    14 %                85 %      15 %
                  Hoogleraar                     92 %     8%                 87 %      13 %
                  Gewoon Hoogleraar              92 %     8%                 95 %       5%


     Nochtans heeft de onderwijsexpansie van de voorbije decennia de emancipatie van meisjes en
     vrouwen sterk in de hand gewerkt. Momenteel zijn de onderwijskansen van meisjes groter
     dan die van jongens. Maar de kansen op de arbeidsmarkt liggen lager, omwille van het
     (cultureel bepaald) verschil in studiekeuze (bvb. meer jongens in (technische) wetenschappen
     dan meisjes).

                  Meer specifiek, zoals het schaardiagram overduidelijk aantoont, is de situatie in
Schaardiagram     de academische wereld (in heel Europa), dramatischer13. Een academische
                  carrière blijkt immers een soort „gevecht‟ te zijn, waarbij vooral „mannelijke
     kenmerken‟ en een zeker „macho-instelling‟ de doorslag blijken te geven. Vooreerst zijn er de
     werkuren. De meeste enquêtes rapporteren werkuren van 60 uur en meer voor de gemiddelde
     ZAPper, met dito roofbouw op gezin en vrije tijd (bvb. in het weekend werken is
     onontbeerlijk, zeker wanneer men „rustig‟ bepaalde zaken wil overdenken (bvb. het lezen van
     een doctoraat)). Bovendien zijn er de toenemende aantallen „deadlines‟ (waarvan velen
     onvoorspelbaar zijn) en die een „normale gang van zaken‟ van het onderzoeks- en
     onderwijswerk steeds vaker overhoop halen. Dit alles ligt aan de oorzaak van de perceptie van
     een academische carrière als „alles behalve een nine-to-five job‟. Bovendien ligt het aan het
     wezen van „wetenschappelijk onderzoek‟ zelf dat het niet te wringen is in een regelmatig
     uurschema (wetenschappelijke congressen, vrijheid van geest voor inspiratie die niet
     compatibel is met het uurschema van een gezin,....). Het hoeft dan ook geen verwondering te
     wekken dat, vooral vanaf het postdoc niveau (dat meestal samenvalt met de leeftijd waarop
     een gezin wordt gesticht), er een grote „uitval‟ is van vrouwelijke academici.

     13
      In de politiek is de situatie iets beter: In Vlaanderen bestaat het Vlaams Parlement uit 32 % vrouwen en het
     Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap bestaat voor 36 % uit vrouwen, Onder de leidinggevenden in dat
     Ministerie zijn het echter maar 22 %.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 30
      Pagina 31 van 146                                                              6 april 2005



                  Deze grote „relatieve‟ uitval van vrouwelijke onderzoekers in dit proces is als
Vrouwelijke       „brain drain‟, erger dan de geografische brain drain. Ze ontstaat omdat vrouwen
brain drain       duidelijk een „grotere prijs‟ moeten betalen voor een academische carrière dan
                  mannen.
     Daarnaast zijn er ook andere oorzaken mogelijks te identificeren, waarvan het effect op het
     ontstaan van ongelijke kansen, minder duidelijk is:
         - Het feit dat het universitair beleid en selectiecommissies overwegend uit mannen
            bestaan. Er is wel geen echte discriminatie meer of zoals vroeger, beroepsverbod,
            maar desalniettemin blijken bepaalde secundaire effecten toch nog een rol te spelen.
         - Bovendien ontbreekt hierdoor ook een bijkomende motivering door de afwezigheid
            van „rolmodellen‟ waarmee vrouwelijke onderzoekers zich kunnen identificeren.
         - Het feit dat in sommige domeinen de evaluatiecriteria zeer kwantitatief zijn (aantallen
            publicaties, impact, e.d...) met minder aandacht voor kwaliteit.
         - Het feit dat in veel wetenschapsdomeinen de onderzoekscultuur bijzonder competitief
            is en gedreven door extreme concurrentie.

     Het hoeft geen betoog dat we sowieso bezorgd moeten zijn over het schaardiagram. De
     volwaardigheid van onze universiteit slaat trouwens niet enkel op het feit dat we vele
     wetenschappelijke disciplines bestrijken, maar ook op het feit dat de samenstelling zelf van
     het academisch corps, representatief moet zijn voor de samenleving en op die manier
     verrijkend. M.a.w., een belangrijke, op alle niveau‟s geïntegreerde drievoudige
     beleidsdoelstelling zou moeten zijn
         - Komen tot een ZAP-populatie die de diversiteit reflecteert van de populatie studenten
             die we opleiden. Indien we hier niet toe komen, dan is er duidelijk iets mis met de
             manier waarop onze rekruterings-, benoemings- en bevorderingsmechanismen
             werken.
         - Gelijke kansen voor en volwaardige participatie en vertegenwoordiging van vrouwen.
         - Een definiëring van takenpakketten en invulling van academische carriëretrajecten die
             niet discriminerend zijn voor personen die zich ook tegenover hun partner en/of gezin
             willen (en moeten) engageren;

                   Deze analyses van de vrouwelijke brain drain zijn gekend (misschien nog niet
Gender             voldoende gediffundeerd bij mannelijke collegae), maar hoe een en ander dient
maatregelen        geremedieerd, is veel minder eenduidig. De laatste jaren heeft de K.U.Leuven
                   zich nochtans enigszins geprofileerd als een voorloper in de evolutie naar meer
     gelijke kansen voor iedereen. Zo is er sinds 1999 een Centrum voor Gelijke Kansenbeleid,
     een rectoraal Adviseur Gelijke Kansen en is er een netwerk van Mainstreaming coördinatoren
     (duo‟s van een man en een vrouw, aangesteld per faculteit), die het gelijkekansenbeleid
     aankaarten op het niveau van de faculteiten en er bijdragen tot de bewustmaking van de
     uitdagingen terzake.

     Belangrijk is ook dat er jaarlijkse opvolging is van de vooruitgang, en dat ook in alle
     rapporteringen (jaarverslagen, beleidsplannen departementen, visitatierapporten) de nodige
     aandacht aan de problematiek wordt besteed.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 31
 Pagina 32 van 146                                                                          6 april 2005


Het is immers een langzaam proces: cultuur- en mentaliteitswijzigingen vergen (veel) tijd en
energie. Buitenlandse cijfers tonen nochtans aan dat er (weliswaar langzaam) vooruitgang
kan geboekt worden door gerichte acties14.

Er kan nog steeds gewonnen worden bij een grotere bewustmaking van de problematiek bij
mannelijke collega‟s, wellicht ook via de formule van ZAPprofiel en Zelfstandige Teams van
Academici zoals hierboven gelanceerd.

Ook de bedrijfscultuur van de universiteit zelf wordt soms omschreven als „mannelijk‟ en
„zeer competitief‟.

Naast voor de hand liggende maatregelen ( bvb. logistieke organisatie van vergaderingen die
rekening houdt met gezinsvriendelijke uren), kunnen ook alle voorstellen die we verderop
beschrijven om de organisatie globaal faciliterend te maken, ook gezien worden als kaderend
in een gelijke kansenbeleid.

Een radicale herziening van het traject naar een academische benoeming, de zogenaamde
„tenure track‟ die we verderop in deze tekst uitwerken, kan ook veel duidelijkheid scheppen
naar vrouwelijke onderzoekers, met name rond een duidelijke beperking in de tijd van de
postdoc periode, duidelijke a priori evaluatiecriteria en duidelijkheid omtrent de vereiste
internationale mobiliteit. Bijkomend dienen we de notie van „tenure track stop‟ in te voeren,
waarbij voor benoemingen de wetenschappelijke kwaliteit genormaliseerd wordt in functie
van de „actieve‟ tijd (bvb. per kind wordt één jaar extra bij gerekend). Deze maatregel zou
ook kunnen worden ingeroepen in een algemeen gelijke kansen beleid (bvb. voor mensen die
na een zware ziekte of ongeval moeten revalideren).

Evaluatiesystemen die veel minder de nadruk leggen op kwantiteit en aantallen, maar eerder
op kwaliteit, zijn een andere mogelijkheid. Dit vraagt een veel grotere inspanning en
engagement van de evaluatie- en benoemingscommissies dan wat nu het geval is !
Al veel controversiëler zijn maatregelen die in de richting gaan van „positieve discriminatie‟
en het opleggen van „quota‟.

We moeten ook meer werk maken van jonge, vrouwelijke onderzoekers te laten coachen door
„rolmodellen‟, vrouwen die wel met succes een academische loopbaan hebben aangevat.

Een verdere uitbouw van faciliteiten voor kinderopvang aan onze universiteit lijkt ook
gewenst (niettegenstaande reeds enorme inspanningen van onze universiteit terzake, blijkt de
vraag nog steeds het aanbod te overtreffen).

Het gelijke kansenbeleid dient zich echter niet enkel te beperken tot het trachten de
remediëren van de inherente vrouwonvriendelijkheid van een academische carrière. In
toemende mate wordt gepleit voor een universiteitsbreed diversiteitsbeleid, waarbij we actief
op zoek zouden gaan naar de meest diverse vormen van talent.



14
     Enkele cijfers voor de VS: Vrouwen in % over de periodes 1980-84; 1990-94; 1997-2001, voor
       - Bachelors: Biologie (45-51-56), Computerwetenschappen (32-29-28), Ingenieurs (11-15-20), Wiskunde
           (42-45-45), Fysica (25-32-40);
       - PhDs: Biologie (30-39-44), Computerwetenschappen (10-15-19), Ingenieurs (5-10-15), Wiskunde (15-
           20-26), Fysica (12-20-25).


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                              32
       Pagina 33 van 146                                                                             6 april 2005


          1.2.2. Faciliterende administraties

          1.2.2.1.Veel meer dan enkel administratieve vereenvoudiging

     Het is bepaald in om te klagen over de stortvloed aan wetenschappelijke, financiële en
     administratieve bevragingen en rapporteringen die ons te beurt vallen. En terecht.

                Voor wat betreft de Overheid, wordt hiervoor veelal gewezen op een toenemende
Rekenschap
                vraag naar „accountability‟. Volgens de huidige rector zijn we deze
                „accountability‟ zelfs ongevraagd verschuldigd, omdat tenslotte veel van wat we
     doen op kosten van de belastingbetaler is. Dergelijke redenering is gebaseerd op een soort
     wantrouwen, dat ervan uitgaat dat de meesten onder ons uit zichzelf al niet genoeg zouden
     doen, en dat we, alleen al door het geven van onderwijs aan onze studenten (een inspanning
     die dan nog onderbetoelaagd is), nog niet voldoende „return-on-investment‟ naar diezelfde
     samenleving zouden genereren. In die zin komt de gevraagde „accountability‟ zelfs
     denigrerend over. Dergelijke misbegrepen „accountability‟ ligt zeker mee aan de basis van de
     toenemende bureaucratisering, omdat ze gebaseerd is op een inherent wantrouwen.

     Maar ook intern, binnen onze eigen universiteit, zijn we in hetzelfde bedje ziek. Enkele
     voorbeelden:
        - De recente onderwijshervormingen gingen gepaard met een aberrante en
            disproportionele bureaucratisering en bevraging, waarvoor geen enkele
            administratieve ondersteuning voorzien was.
        - Door de informatisering van bepaalde processen binnen de universiteit, is de
            verantwoordelijkheid voor de opvolging ervan doorgeschoven naar de afdelingen en
            onderzoeksgroepen, daar waar ze vroeger „centraal‟ werd waargenomen. In grote
            groepen en departementen kan dit worden opgevangen, maar in kleine entiteiten
            creëert dit een duidelijke meerbelasting.
        - Bij het binnenleveren van proposals voor bvb. GOAs en CoEs verwacht men 15 tot 25
            kopies op papier, m.i.v. publicatie- en projectlijsten die nota bene op websites zijn
            terug te vinden.
        - Sommige beleidsnota‟s – bvb. uit het onderwijsbeleid – zijn uit de kluiten gewassen
            encyclopedieën. Men heeft het in deze context soms over „beleid via email-
            attachments‟.

     Aan dergelijke bureaucratie moeten we vanzelfsprekend paal en perk stellen met voor de hand
     liggende maatregelen. Vele vormen van „administratieve vereenvoudiging‟ zijn op die manier
     mogelijk.

                Ik stel trouwens voor om het idee dat aan de basis ligt van de „elektronische
Idee van de
                appel‟15 vorm te geven binnen onze organisatie: laten we één of meerdere
elektronische
appel           personen de taak geven om van onder uit de administratieve processen en
                handelingen voor elk van ons in kaart te brengen, de effectiviteit ervan na te
     gaan en dan te bekijken op welke manier we bepaalde administratieve vereenvoudigingen

     15
        De „elektronische appel‟ is een artificiële appel, die volgestouwd met elektronica, mee in het machinale
     verwerkingsproces van echte appels wordt gestuurd (ontbladeren, wassen, behandelen, sorteren volgens grootte
     en kwaliteit, in kisten steken). Onderweg registreert de elektronische appel alle mogelijke schokken en abrupte
     handelingen die de kwaliteit van de echte appels (bvb. blutsen) zou kunnen aantasten. Achteraf wordt alle door
     de elektronische appel vergaarde informatie uitgelezen en geïnterpreteerd, en wordt het machinale
     verwerkingsproces waar nodig bijgesteld.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                   33
       Pagina 34 van 146                                                              6 april 2005


      kunnen doorvoeren. Elke ingevoerde maatregel en beleidsbeslissing moet worden afgetoetst
      aan de administratie die ze met zich dreigt mee te brengen. De administratieve overlast zou
      best „bottom-up‟ in kaart worden gebracht om te vermijden dat ze niet wordt ingeschat
      volgens wat beleidsvoerders denken dat ze is, maar wel dat ze wordt ingeschat volgens hoe de
      onderzoekers ze daadwerkelijk ervaren. Ongetwijfeld zullen vele vormen van redundantie,
      overbevraging en nutteloze administratie aan het licht komen. Dit zal ook helpen om alle
      diensten en geledingen t.o.v. mekaar faciliterend te maken.

Elektronisch     In die zin, zou ik ook voorstellen om, naar analogie met het initatief van de
meldpunt         federale regering, in het kader van administratieve vereenvoudiging, ook een
Kafka            elektronisch meldpunt Kafka te maken, waar studenten, onderzoekers, ZAP en
                 administratieve en technische medewerkers voorstellen kunnen formuleren voor
      administratieve vereenvoudiging.

                Maar „dereguleren‟ en „administratieve vereenvoudiging‟ maken slechts één
Faciliteren     dimensie uit van wat ik „de faciliterende werking van de ondersteunende diensten‟
                zou willen noemen. Belangrijkste uitgangspunt hierbij is dat we komaf moeten
      maken met de vijandbeelden en vooroordelen die ondersteunende diensten hebben van de
      onderzoekers („Dat zijn die mensen die steevast op hun wenken bediend willen worden‟ of
      „Al die proffen lappen alle mogelijke procedures aan hun laars‟) en vice versa, de
      onderzoekers over de ondersteunende diensten („Zé hebben ons weer eens iets in de nek
      geduwd‟ en „Nu is de elastiek er helemaal uit‟). Verrassend genoeg ontstaan veel van deze
      vooroordelen in een gebrekkige communicatie van de doelstellingen van onderwijs en
      onderzoek. Inderdaad, de onderzoekers zijn zich te weinig bewust van de administratieve
      verplichtingen die het beheer van de eerste en tweede geldstroom met zich meebrengen. Zij
      beseffen niet dat ook het ATP onderhevig is aan processen van onthaal, aanwerving,
      evaluatie, formatie, exit, ontwikkeling, contractverlenging, enz. Omgekeerd delen de mensen
      van de administratie en technische diensten misschien te weinig de soms zeer ambitieuze
      aspiraties van de onderzoekers en lesgevers. Toegegeven, er zijn practisch ook geen
      gelegenheden waarbij zij gebriefd worden over de algemene objectieven van onderwijs en
      onderzoek, wat bedoeld wordt met kwaliteit van onderzoek, wat het algehele takenpakket is
      van elke ZAPper, enz.

Interne            Een eerste absolute voorwaarde voor een faciliterende werking van de
communicatie       ondersteunende diensten is daarom een degelijk intern communicatiebeleid naar
verbeteren         de hele universiteit, waarbij de objectieven van onderwijs en onderzoek helder
                   aan iedereen worden gecommuniceerd. Ook de verschillende beleidsplannen
      van de coördinatoren onderwijs, onderzoek en internationaal beleid, van de groepsvoorzitters
      en van de departementsvoorzitters zouden deze dimensie mee ter harte moeten nemen. De
      communicatie dient dus niet zozeer te gaan over praktische en dagdagelijkse
      aangelegenheden, dan wel over de grote aspiraties en beleidsintenties van onze universiteit.
      Uit vele contacten immers blijkt dat dergelijke communicatie enorm zou bijdragen tot onze
      „corporate culture‟, en dat op die manier onze ondersteunende diensten nog meer gemotiveerd
      zouden zijn om „faciliterend‟ te werken.

Klant-              Faciliteren vooronderstelt ook een ingesteldheid naar klantvriendelijkheid toe.
vriendelijkheid     Het mag gezegd dat hiervoor de laatste tijd al heel veel inspanningen zijn
en leren            gedaan (momenteel loopt er zelfs een bevraging omtrent klantvriendelijkheid
delegeren           van de personeelsdienst). Het zou ook goed zijn mocht de klantvriendelijkheid
                    en effectiviteit op regelmatige basis gemonitored worden. Anderzijds moeten


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 34
       Pagina 35 van 146                                                              6 april 2005


     we met zijn allen misschien ook iets meer leren delegeren en vertrouwen hebben in de
     capaciteiten en competentie van de personeelsleden van de ondersteunende diensten.

     Faciliterende effecten kunnen ook bereikt worden door duidelijke afspraken over
     bevoegdheden en bevoegdheidsverdelingen tussen de verschillende niveaus van onze
     universiteit. Dergelijke afspraken zijn nu soms behoorlijk verwarrend (tot onbestaande). Bij
     vele beleidsdimensies (bvb. rond internationalisering) is er sprake van meervoudige
     obediënties, wat natuurlijk resulteert in onduidelijkheid. Administratieve overhead kan ook
     gereduceerd worden via het subsidiariteitsprincipe, waarbij beslissingen best genomen
     worden op het niveau waarop ze best genomen worden. Wanneer men eraan denkt om de iure
     departementsvoorzitters te responsabiliseren, moet men dit ook de facto - in de feiten - doen.

     Een meer faciliterende werking kan ook nagestreefd worden door bepaalde diensten en
     dienstverleningen meer te decentraliseren naar faculteiten en opleidingen (POCs).
     Voorbeelden zijn onderwijsondersteuning, bepaalde aspecten van studieadvies, bepaalde
     dimensies van het internationaal beleid (bvb. het instroombeleid), e.d... Decentraliseren
     behelst echter niet enkel de bevoegdheid, maar vanzelfsprekend ook de middelen en de
     administratieve ondersteuning.

                Tot slot dient ook het organigram van de facilitaire diensten in detail te worden
Integratie
                bestudeerd: vele diensten zijn subkritisch, bestaan uit te weinig mensen met een
subkritische
diensten        diensthoofd dat soms te weinig slagkracht heeft. Een hergroepering in grotere
                entiteiten (bvb. minimale dimensie van een dienst van 25 personen) moet
     resulteren in een duidelijker organigram, grotere transparantie, betere interactie tussen
     diensten en een grotere slagkracht.

     Van de volgende beleidsploeg kan verwacht worden dat ze alles in het werk zal stellen om
     deze – ogenschijnlijk voor de hand liggende – elementen van een beleidscultuur te
     belichamen. De „vernieuwde‟ beleidsstijl moet erop gericht zijn om vertrouwen te creëren in
     de nieuwe structuren, in de nieuwe onderwijsprogramma‟s, in de nieuwe
     onderzoeksopdrachten en de manieren waarop de kwaliteit van dit alles wordt opgevolgd.


         1.2.2.2. Administratief en Technisch Personeel

     Onze universiteit is niet alleen veeleisend voor haar onderzoekers en professoren, maar ook
     voor haar administratief en technisch personeel. Denken we maar aan de administratief
     secretarissen van elke faculteit, die alleen al maar door de recente invoering van de BAMAs,
     tonnen werk hebben bijgekregen dat voordien niet bestond.

                Tot nader order zijn we een „professor run university‟. Maar bij nader inzien
Professor run
                nemen we dit misschien toch iets te letterlijk. Vele professoren zijn goed tot
university ?
                uitstekend in de onderwijs- en onderzoekscomponent van hun ZAPprofiel, maar
     hebben veel minder kaas gegeten van leidinggevende functies, waarvoor zij meestal ook geen
     opleiding ontvangen hebben. Door velen wordt het „professor run‟ al te letterlijk genomen, en
     zuchtend geïnterpreteerd als „Ik móet alles zelf doen‟. Het kan ook anders! Laten we de
     „professor run university‟ wat afzwakken – of beter, versterken ! - tot „a university not
     exclusively run by professors‟.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  35
       Pagina 36 van 146                                                                               6 april 2005


Tandems van           Daartoe moeten we het ATP meer betrekken bij de beleidsvoorbereiding, de
professoren en        beleidsparticipatie en –uitvoering. Laten we het „primaat van het beleid‟
professionals         leggen bij de professoren, maar de voorbereiding en uitvoering meer delegeren
                      aan „professionals‟, wiens beroep het is om bepaalde zaken professioneel te
      concipiëren en uit te voeren. Dergelijke maatregelen zullen trouwens ook de continuïteit van
      beleid ten goede komen, en door een grotere betrokkenheid van het ATP bij het beleid, zullen
      de ondersteunende diensten sowieso meer faciliterend gaan werken ! Moeten we m.a.w. niet
      systematisch overgaan tot het invoeren en definiëren van tandembanen: voor elke
      (belangrijke) beleidsfunctie is de verantwoordelijke een lid van het ZAP (een „professor‟), die
      instaat voor de inhoudelijke invulling van het beleid. Hij/zij wordt bijgestaan door een top-
      kader (een „professional‟), die het beleid operationaliseert en implementeert. Vergelijk
      dergelijke tandembanen met de tandem CEO versus COO in bedrijven, of
      minister/kabinetschef versus secretaris-generaal in de politiek. Dergelijke tandemconstructies
      leveren ook een oplossing voor de al dan niet verkiezing van ZAP-leden in beleidsfuncties. In
      dergelijke tandemconstructies kunnen ZAP-leden worden verkozen, en de „professional‟
      aangeduid of geselecteerd, waarbij deze laatste meteen garant moeten staan voor de
      continuïteit in het beleid. In die zin zouden de topkaders van het ATP niet alleen een
      beleidsvoorbereidende of –uitvoerende rol kunnen spelen, maar zouden ze ook uitgenodigd
      worden om actief en constructief bij te dragen tot het verwezenlijken van onze doelstellingen
      op het gebied van onderwijs en onderzoek16. Een recent voorbeeld van dergelijke (nog te
      operationaliseren) tandem-functie zien we in het nieuwe Groepsbestuur van de Groep
      Biomedische Wetenschappen, die net een interne vacature publiceerde voor een „Groeps-
      beheerder‟.

                       Aan de professionalisering van de ondersteunende diensten is de laatste jaren
Professionalisering    bijzonder hard gewerkt. Een voorbeeld is alles wat met informatisering heeft
                       te maken. Een ander voorbeeld is het personeelsbeleid: met de geleidelijke
      invoering van het HAY classificatie-, functiebeschrijvings- en wegingssysteem voor functies
      van niveau A17, is toch een aanzienlijke vooruitgang gemaakt in het verder structureren en
      remunereren van het ATP. Het voordeel van dit uniform systeem is dat over de hele
      universiteit tenminste dezelfde functionele taal wordt gesproken, die toelaat om functies die
      bij verschillende faculteiten, departementen of diensten in wezen dezelfde zijn, op een
      uniforme basis met elkaar te vergelijken. Hierbij wordt ook de rechtstreekse rol van de
      verschillende diensthoofden verder geobjectiveerd.

      Er dient wel nog gesleuteld aan de invulling van specifieke functies, die ontstaan uit de toch
      wel grote diversiteit die onze universiteit kenmerkt18.

      16
         Een recent voorbeeld zijn de verschillende initiatieven op het gebied van zware apparatuur, waar slechts a
      posteriori, nadat het hele programma is geconcipieerd en de beleidskeuzes zijn gemaakt, de technische diensten
      worden ingeschakeld om voor de goedgekeurde projecten ruimte en infrastructuur te vinden. Het netto gevolg is
      zeer lange wachtperiodes vooraleer de apparatuur zelf maar besteld kan worden.
      17
         Hierbij wordt elke functie gewogen volgens meervoudige criteria: persoonlijke en functietechnische kennis &
      kunde, bestuurskunde, sociale vaardigheden, reikwijdte van verantwoordelijkheden en complexiteit van
      problemen die men moet behandelen, initiatief voor denken en handelen, omvang en impact van de taak.
      18
         In lang vervlogen tijden bestond bvb. de functie van werkleider, wiens taak het was om de logistieke werking
      van een laboratorium of van een onderzoeksgroep te faciliteren. Deze functie is afgeschaft zonder dat er iets in
      de plaats is gekomen, met als gevolg dat de corresponderende taken werden toegeschoven naar technici of
      ZAPpers. Maar recent zijn ook moderne versies van „werkleiders‟ ontstaan: zo bijvoorbeeld zijn er nu reeds
      verschillende onderzoeksgroepen die de functie hebben ingevuld van projectcoördinator. Maar omdat dit relatief
      nieuwe functies zijn, waarvan de definitie trouwens nog quasi wekelijks wordt bijgesteld, is het ook relatief
      moeilijk om deze op korte termijn verder vorm te geven in het personeelsbeleid.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    36
      Pagina 37 van 146                                                                          6 april 2005



     Tenslotte vermelden we nog dat, in de recente ontwerp-CAO voor het hoger onderwijs,
     afgesproken werd dat er meer ruimte dient te komen voor permanente bijscholing van het
     personeel in het hoger onderwijs, waarvoor een vormingsfonds zal worden opgericht.


          1.2.2.3.Een integrerend en integraal personeelsbeleid

     Begin 2004 bestond het personeelsbestand aan onze universiteit uit 6710 voltijds equivalenten
     (VTE) opgesplitst als volgt:

                             ZAP      AAP       BAP       ATP          ATP             Totaal
                                                          werking      Niet
                                                                       werking
                     VTE       952       586     2 805         1 437             930     6 710
                     %          14         9        42            21              14       100

                        Wanneer men de verschillende tot dusver besproken beleidsvoorstellen
Mensen centraal in      inzake ZAP en ATP oplijnt, en daarbij de andere voorstellen voegt die we in
het beleid              deze beleidstekst maken rond ondersteuning van de onderwijsactiviteiten,
     het verbeteren van de doctoraatsopleiding en het de invoering van een helder „tenure track
     traject‟, dan ziet men dat dit alles neerkomt op de noodzaak om een integrerend en integraal
     personeelsbeleid op de kaart te zetten. In de zeer nabije toekomst zal de personeelsdienst van
     onze universiteit dan ook een uiterst belangrijke rol spelen als een vierde horizontale lijn naast
     onderwijs, onderzoek en internationalisering.

     In zekere zin is deze trend nu al ingezet. Het vroegere „academisch dossier‟ ressorteert nu
     reeds onder de personeelsdienst. De introductie van het HAY systeem heeft een universele
     taal gecreëerd om over personeelszaken en wegingen van functies te praten. Het uitwerken
     van het ZAP profiel, de verschillende maatregelen die we voorstellen tot administratieve
     vereenvoudiging en faciliteren van de werking van de ondersteunende diensten, de voorstellen
     rond de gender problematiek, verschillende nieuwe voorstellen rond doctorandi, postdocs en
     de rekrutering van jonge ZAPpers die we in een volgend hoofdstuk maken: het zijn stuk voor
     stuk uitdagingen die we vooral met een verdere professionalisering van de personeelsdienst
     moeten aanpakken.

     Voor zowel academisch personeel (ZAP, AAP/BAP) als ATP moet één en ander uitmonden
     in heldere procedures van vacatering en kwaliteitsvolle rekrutering19, loopbaan- en
     trajectbegeleiding, optimale inzetting van personeelsleden volgens hun profiel dat kan
     veranderen in de tijd, duidelijke opleidings- en promotiekansen en een helder
     remuneratiebeleid. Dat er nog veel werk aan de winkel is, lijdt geen twijfel. Het is één van de
     belangrijkste uitdagingen voor de volgende beleidsploeg !




     19
       De kwaliteit van het HRM management laat zich ook aflezen in de manier waarop een instelling omgaat met
     potentiële werknemers.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                             37
       Pagina 38 van 146                                                                               6 april 2005


          1.2.3. Visie en referentiekaders

                     Er is een grote behoefte aan duidelijke, heldere en bevattelijke
Referentiekaders
                     referentiekaders20, zowel horizontaal als vertikaal21.        Met vertikale
     referentiekaders bedoel ik de beleidsobjectieven van de groepsvoorzitters en –besturen. Deze
     zijn op dit ogenblik onbestaande met als gevolg dat de door de departementen gegenereerde
     jaarlijkse beleidsplannen in het ijle hangen en niet kunnen worden vastgehaakt aan enkele
     grote „beleidskapstokken‟. Dit maakt ook de globale inschatting ervan tot een heikele
     onderneming.
     Met horizontale referentiekaders bedoel ik de globale beleidsobjectieven van de coördinatoren
     onderzoek, onderwijs en internationaal beleid. Daar waar voor onderwijs er een zeer
     uitgebreid onderwijsbeleidsplan bestaat, is dit voor de andere horizontale beleidsdimensies
     onvoldoende uitgewerkt (zie verder).

                    De iuxtapositie van deze beleids-referentiekaders, gecomplementeerd met
Rectorale           bijdragen van de rector en de algemeen beheerder, zou kunnen doorgaan voor
Beleidsverklaring   een brede „regeringsverklaring‟ van de volgende beleidsploeg. Bovenal
     moeten deze beleids-referentiekaders een heldere en duidelijke strategische visie uitdragen,
     die er nu soms te weinig tot helemaal niet is, of onvoldoende wordt gecommuniceerd. Teveel
     nu worden we geconfronteerd met a posteriori interpretaties van ontstane situaties die
     blijkbaar niemand heeft gewild. Teveel lijdt onze universiteit onder een zekere
     „cenakel‟cultuur‟, waar enkel ingewijden in grote exclusiviteit en geslotenheid beslissingen
     nemen. Op die manier is het ook quasi onmogelijk om onze beleidsmakers te
     responsabiliseren. Dit maakt een reële betrokkenheid en dito motivatie van belanghebbenden
     effectief onmogelijk. Eén en ander benadrukt de belangrijke rol van de (onderwijs-,
     onderzoeks-, internationaal beleids-) coördinatoren, maar zeker ook deze van de verschillende
     raden, zoals de Raad Onderzoeksbeleid, die de kans en ondersteuning moeten krijgen om
     meer inhoudelijk en op lange termijn te denken en te werken.
     Een nieuwe beleidsstijl zou moeten bereiken dat we met zijn allen aan een groot en duidelijk
     project werken. Verbondenheid, loyauteit en generositeit zijn geen garantie voor welslagen,
     maar wel een conditio sine qua non. Dit impliceert ook dat de beleidscultuur binnen de
     beleidsploeg zelf er één is van globale en collegiale verantwoordelijkheid, en dat dossiers en
     problemen in de schoot van de beleidsploeg collectief worden bekeken, met een gedeelde
     verantwoordelijkheid. In principe (maar dit is extreem gesteld) zouden de leden van een
     beleidsploeg moeten kunnen roteren in hun bevoegdheidspakketten.
     Sommigen werpen op dat beleidsreferentiekaders van de groepsvoorzitters en de
     coördinatoren alleen maar meer papier zullen betekenen. Dit is manifest onjuist. Zij zullen
     bijdragen tot een meer transparante communicatie, en bovendien kunnen de beleidsplannen
     van onderzoeksafdelingen en departementen, afgetoetst worden aan het referentiekader van de
     beleidsplannen onderwijs, onderzoek en het „groepsbeleidsplan‟. In die zin leiden deze
     globale beleidsreferentiekaders tot minder papier.
     De discipline om van tijd tot tijd referentiekaders op papier te zetten en expliciet te
     communiceren, zal leiden tot een meer gestructureerd nadenken over de universiteit en tot

     20
        Ik noem het „referentiekaders‟ en niet „beleidsplannen‟: immers, het gaat hier niet zozeer om top-down
     plannen die geen vrijheid laten waar die vrijheid precies broodnodig is (bvb. creativiteit bij het onderzoek). In
     de referentiekaders die ik voor ogen heb, moeten de objectieven van het beleid klaar geformuleerd en helder
     gecommuniceerd worden, en moet vooral ook de context waarin de ondersteunende diensten faciliterend kunnen
     werken, worden verduidelijkt.
     21
        Van kandidaat rectoren wordt verwacht dat zij een beleidstekst genereren, maar blijkbaar wordt dit niet meer
     verwacht eenmaal ze verkozen zijn.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     38
       Pagina 39 van 146                                                                            6 april 2005


     beter georganiseerde discussies i.v.m. lange en korte termijn strategie, iets wat aan onze
     universiteit manifest beter kan22.
     In deze beleidsreferentiekaders staan het nastreven van excellentie en kwaliteit voorop. Maar
     wellicht plaatst het huidig beleid de zogenaamde „top-excellentie‟ teveel in de kijker. We
     moeten weliswaar top-excellentie stimuleren („pieken-in-de-top‟), maar ons intussen ook
     concentreren op de „breedte-van-de-subtop‟. M.a.w. de kwaliteit uniform verhogen over een
     breder spectrum is ook van bijzonder belang in onderwijs en onderzoek.
     In deze beleidsreferentiekaders komen de grote doelstellingen van het beleid aan bod, waar
     mogelijk de timing en de planning en de beleidscoördinatie, het evenwicht tussen stuwen
     („bottom-up‟) en sturen („top-down‟), evenwichten tussen subsidiariteit (bvb. groep t.o.v.
     departement) en responsabilisering (bvb. van de departementsvoorzitter), domeinspecifieke
     definities van kwaliteit en excellentie met referentie naar internationale rolmodellen,
     afbakening van bevoegdheden, interactiemodaliteiten met andere beleidsdimensies, afspraken
     rond afstemming van beleid, e.d.


          1.2.4. Beleidscoördinatie en capaciteitsinschatting

                       Eén van de belangrijkste verantwoordelijkheden van de rector en zijn
Beleidssynchronisatie
                       ploeg is de coördinatie van het beleid, of op zijn minst van grote
                       veranderingsprocessen. Te veel nog wordt vandaag de dag het ZAP-kader
     belaagd en belegerd vanuit verschillende dimensies. Deadlines vanuit onderwijs en onderzoek
     worden zelden tot nooit geconcerteerd. Zelfs binnen de onderzoeksdimensie alleen is er een
     wildgroei aan deadlines van oproepen en rapporteringen. Hoewel de externe deadlines
     moeilijk onder controle te brengen zijn, zouden we toch een poging moeten doen om de
     interne bevragingen zo veel mogelijk te structureren en te concerteren. Immers, in vele
     gevallen komt de beleidsuitvoering in onderwijs en onderzoek neer op ZAP schouders en is
     een goede afstemming van wat het beleid vraagt – zeker voor wat betreft de grote
     veranderingsprocessen – essentieel.

                           Van groot belang is hier de zogenaamde capaciteitsinschatting. Hoeveel
Capaciteitsinschatting
                           menskracht is nodig om bepaalde genomen beslissingen uit te voeren, en
                           waar kan die benodigde menskracht gevonden worden? In de
     verschillende centrale ondersteunende (personeelsdienst, LUDIT, de financiële dienst) en de
     beleidsvoorbereidende diensten (zoals de Dienst Onderwijsbeleid, de Associatie) gebeurt de
     capaciteitsinschatting, planning en timing van de werkzaamheden zeer zorgvuldig en
     professioneel. Dit heeft als gevolg dat de conceptie van het beleid zeer gecentraliseerd
     verloopt. In de meeste gevallen echter wordt de beleidsuitvoering gedecentraliseerd (denk
     maar aan de invoering van de BAMA, waarvan de conceptie centraal gebeurde, maar de
     uitvoering door ons allen werd volbracht). Bij deze decentralisatie wordt op geen enkel
     moment aan capaciteitsinschatting gedaan: eigenlijk wordt daardoor het ZAPkader gezien als
     een oneindig „expansievat‟, waar de inzetbare menskracht en tijd blijkbaar als zeer elastisch
     kan beschouwd worden. Als onderdeel van de beleidsvoorbereiding zou men dan ook werk


     22
       Een schoolvoorbeeld van dergelijke strategische oefening is het „Strategisch Plan 03-06‟ van de Wageningen
     Universiteit en Researchcentrum. In een helder gesteld document wordt nader ingegaan op de doelstellingen van
     het plan in een veranderende samenleving, onder het brede motto van „Onderwijs en Onderzoek voor een betere
     levenskwaliteit‟. Alle dimensies van onderzoek, onderwijs, kennisexploitatie en bedrijfsvoering komen aan bod.
     Vervolgens wordt nader ingegaan op de verschillende zogenaamde „kenniseenheden‟ (plant, dier,
     agrotechnologie & voeding, groene ruimte en tenslotte maatschappij) alsook op de wettelijke dienstverlening.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  39
       Pagina 40 van 146                                                                6 april 2005


      moeten maken van een degelijk systeem van capaciteitsinschatting ter hoogte van het ZAP en
      dientengevolge ook de planning, timing en deadlines navenant aanpassen.

Geen meervoudige        Een laatste vorm van beleidscoördinatie gaat over de duidelijke
obediënties             bevoegdheidsafbakening tussen beleidsdomeinen en –diensten. Er is grote
                        behoefte    aan    duidelijke  beslissingslijnen, verheldering     van
      verantwoordelijkheden en wegwerken van meervoudige obediënties. Het gebeurt ook te veel
      dat de interne consistentie van de beleidsvoering ondermijnd wordt door tegenstrijdige
      geruchten over genomen beslissingen.


         1.2.5. Transparantie door communicatie en (de-)briefings.

                 Zoals reeds gesteld is er grote behoefte aan betere en efficiënte communicatie,
Debriefings      intra-muros, in de verticale en horizontale beleidsdimensies. Er wordt veel
                 geklaagd over beslissingen die onvoldoende of laattijdig gekend zijn, of die niet of
      anders worden uitgevoerd dan beslist. Dit geldt zowel binnen het academisch kader, als bij de
      administratieve en ondersteunende diensten. Een duidelijk gestructureerd systeem van
      debriefing via het intranet zou hier de algehele transparantie bevorderen. Beslissingen van
      academische raad, groepsbestuur e.d. zouden hierop kunnen toegelicht worden, en dit in een
      bondige en heldere stijl. Hier en daar moeten we ook sleutelen aan onze vergadercultuur
      (teveel overbodige vergaderingen zonder duidelijke actiepunten op het einde).

                         Communicatie, ook extra-muros, met overheden en andere universiteiten.
(De-)briefings van en
door onze
                         Onze credibiliteit in Vlaanderen leidt soms onder het gebrek aan een goede
vertegenwoordigers       communicatiestrategie      (of,    zoals    sommigen      beweren,     een
                         communicatiestijl die bijzonder dominant overkomt). Bovendien heeft
      onze universiteit vele vertegenwoordigers in commissies en adviesraden in Vlaanderen,
      België, Europa en de wereld. Het is echter niet altijd even duidelijk welke standpunten onze
      vertegenwoordigers in deze fora innemen, en of al deze standpunten deze van het beleid zijn.
      Vele collega‟s die dergelijke vertegenwoordigende functie hebben waargenomen, vinden het
      manifest gebrek aan briefing en terugkoppeling trouwens storend en demotiverend. Eventueel
      zouden we ons hier, qua modi operandi, kunnen spiegelen aan wat gebruikelijk is in de
      diplomatie.




      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   40
        Pagina 41 van 146                                                                               6 april 2005




           2. Strategische invulling van beleid
      In dit hoofdstuk van de beleidstekst, ga ik nader in op de verschillende zogenaamde
      horizontale beleidsdimensies: het onderzoeksbeleid, het internationaal beleid en het
      onderwijsbeleid. Hiervoor zie ik drie respectievelijke coördinatoren in het GeBu23.


           2.1. Coördinatie onderzoek: een coachend onderzoeksbeleid

                           Voor wat betreft het onderzoeksbeleid in het algemeen, zijn de
Financiering onderzoek     omgevingsparameters verre van slecht. De laatste tien jaar heeft vooral
verbetert                  de Vlaamse regering een serieuze budgetaire inhaalbeweging geïnitieerd,
                           die geleid heeft tot een substantiële toename van de beschikbare
       onderzoeksbudgetten. En ook in Europa ziet het er veelbelovend uit, door de nog niet zo lang
       vooropgestelde en goedgekeurde 3% norm van Lissabon, waarbij de landen van de Unie zich
       engageren om tegen 2010 minimum 3 % van hun BNP te investeren in Onderzoek en
       Innovatie. Hiervan moet 1 % komen van de Overheid, en 2 % van de bedrijven. De 1 % voor
       Vlaanderen zou afgerond neerkomen op 60 mio € per jaar bijkomend.

      Voor onze universiteit zijn de inkomsten uit de tweede en derde geldstroom relatief verdeeld
      als volgt: Mandaten IWT/FWO 15.5 %, FWO (projecten) + IUAP + BOF 38.3 %, Acties
      Overheid 17.3 %, Internationale Organisaties 5.2 %, LRD en mecenaat 21.7 %.

      Door de betere beschikbaarheid van middelen moeten we des te beter nadenken over hoe we
      deze middelen gaan inzetten en wat terzake onze doelstellingen zijn. Vooral ook voor het
      onderzoeksbeleid is er grote behoefte aan een duidelijk referentiekader, dat verder moet gaan
      dan het huidige adagio van „Meer is beter’.

                          Velen ervaren immers een grote lacune in het onderzoeksbeleid aan onze
Globaal referentiekader   universiteit, omdat het ons ontbreekt aan een globaal referentiekader. De
voor onderzoeksbeleid     definitie en conceptie van dergelijke beleidsvisie voor wat betreft het
                          onderzoek, is anderzijds ook geen sinecure, gezien de grote diversiteit
      van onderzoek aan onze universiteit. Anderzijds ontstaat de creativiteit en onderzoeksmatige
      innovatie in de academische vrijheid, waardoor het onderzoek niet zonder meer aanstuurbaar
      is (en ook nooit moet worden !) (dit in tegenstelling tot de R&D afdeling in een bedrijf, of het
      onderzoek in onderzoeksinstellingen zoals IMEC, VIB, e.a.).

      Ik zal achtereenvolgens volgende ingrediënten van dergelijk referentiekader voor het
      onderzoeksbeleid behandelen:



      23
         Het GeBu kan reglementair slechts 9 leden tellen. Naast de rector, de campusrector Kortrijk en de algemeen
      beheerder, maken de 3 groepsvoorzitters er deel van uit. Er is dus nog ruimte voor 3 andere functies. Vermits de
      laatste jaren de onderwijs- en onderzoekscoördinator een vaste plaats in het beleid hebben verworven, is er
      slechts ruimte voor nog 1 extra coördinator. Omdat ik van internationalisering een absolute prioriteit wil maken,
      stel ik daarom voor een Coördinator Internationaal Beleid aan te stellen in het Gebu. De bevoegdheden van de
      huidige Coördinator Studentenbeleid worden dan gevoegd bij deze van de Coördinator Onderwijsbeleid, zodat
      we een Coördinator Onderwijs en Studenten krijgen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     41
       Pagina 42 van 146                                                                               6 april 2005


           1. Een duidelijke positionering van het onderzoek aan onze universiteit, niet alleen in de
              innovatieketen, maar ook in de culturele, socio-economische, juridische, enz...
              dimensies van onze samenleving. Dergelijke positionering dient een integraal
              onderdeel uit te maken van een onderzoeksbeleidsplan.
           2. Een duidelijke gedefinieerd groeps-onderzoeksbeleid, met daarin ruimte voor een
              debat rond en invulling van domeinspecifieke performantie-indicatoren.
           3. Een duidelijke afgelijnd onderzoeksgroepen-beleid, met daarin aandacht voor en
              begeleiding („coaching‟) van jonge onderzoekers en een uitgekiend onderzoeks-
              diversiteitsbeleid.
           4. Voor wat betreft de logistieke ondersteuning van het onderzoeksbeleid:
                  o Een duidelijk beleid i.v.m. monitoren van de kwaliteit van onderzoek.
                  o Een transparante werking van de ondersteunende en faciliterende diensten
                      zoals de Dienst OnderzoekCoördinatie (DOC) en Leuven Research and
                      Development (LRD).
           5. Verdere professionalisering van de valorisatietrajecten voor technologie- en
              kennistransfer (licenties, patenten, spin-offs, seed money, ...).


           2.1.1. Een visie op onderzoeksbeleid aan onze universiteit

      Eén van de eerste opdrachten voor een nieuwe Coördinator Onderzoek is de redactie van een
      duidelijk beleids-referentiekader, waarin de verschillende objectieven die we met ons allen op
      het gebied van onderzoek nastreven, helder worden toegelicht. Dat er een behoefte bestaat aan
      dergelijk plan, mag blijken uit een (bij wijlen controversiële) studie van de VLIR (2004, ref.
      Infra), waarbij aan onze universiteit geadviseerd wordt om ‘een strategische wending’ te
      nemen in het onderzoeksbeleid24. Een onderzoeksbeleid voeren mag niet verward worden
      met „sturen van onderzoek‟. Een onderzoeksbeleid is dus niet noodzakelijk het aansturen van
      onderzoek (dat kan het natuurlijk ook zijn), maar wel het creëren van de juiste omgeving
      waarin universitair onderzoek – in zijn grote diversiteit – kan gedijen.

                               Van bijzonder belang is de revitalisering van de Raad
De Raad Onderzoeksbeleid       Onderzoeksbeleid (ROB). Deze raad zou eigenlijk het
vitaliseren                    onderzoeksbeleid moeten concipiëren en opvolgen, zowel intern als
                               extern: Wat zijn de grote objectieven die we nastreven met het
      onderzoek aan onze universiteit ? Hoe positioneert de kwaliteit en de impact van ons
      onderzoek zich t.o.v. internationale benchmarks ? Hoe definiëren we domeinspecificiteit (zie
      verder) ? Welke grote actielijnen kunnen we distilleren uit dergelijke analyses ? Welke acties
      zijn vereist voor de „science push‟ en de „society pull‟ universiteit ? Hoe exploiteren we het
      feit dat onze universiteit volwaardig is ? Hoe is het gesteld met ons palet aan
      onderzoeksfinanciering ? Welke stukken van het onderzoeksbeleid worden eventueel
      doorgeschoven naar de groepen ? Hoe en waarom stimuleren we interdisciplinaire
      onderzoeksintitiatieven ? Wat is de precieze definitie van Centers-of-Excellence ? Wat is het
      juiste evenwicht tussen sturen (van onderzoek, bvb. detecteren van belangrijke lacunes) en

      24
         De commissie beveelt aan de nieuwe financieringsmogelijkheden (o.a. BOF, FWO, inhaalbeweging Vlaams
      wetenschapsbeleid) aan te grijpen voor de ontwikkeling van een integraal instellingsbreed onderzoeksbeleid.
      Impliciet gebeurt er wel aansturing doordat middelen zonder problemen geaccumuleerd kunnen worden bij grote
      en goede onderzoeksgroepen. Op termijn beveelt de commissie aan dat pro-activiteit vanuit de top expliciet dient
      te gebeuren met bottom-up initiatieven, naar het voorbeeld van wat gebeurt in Oxford en Cambridge. Goed
      onderzoeksbeleid vraagt immers om een combinatie van de twee. In zekere zin is het huidig beleid daarmee al
      begonnen via het opzet van excellentie-centra.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    42
        Pagina 43 van 146                                                                        6 april 2005


      stuwen (d.w.z. van onder af bij gratie van bottom-up initiatieven) ? Uit welke componenten
      bestaat ons onderzoekers-rekruteringsbeleid ? Hoe stimuleren we de mobiliteit van onze
      onderzoekers (die volgens recente evaluaties ondermaats is) ?

      Dit zijn allemaal vragen omtrent het intern onderzoeksbeleid. Maar de Raad
      Onderzoeksbeleid zou ook kunnen reflecteren en adviseren over het wetenschapsbeleid buiten
      onze universiteit: Wat kunnen we de overheden (Vlaamse, Federale, Europese) adviseren
      omtrent te nemen acties, zowel bij het redigeren van regeerakkoorden als bij de uitvoering
      ervan? Hoe kunnen we zeker zijn van budgetaire meerjarenperspectieven ? Welke
      verdeelmechanismen van middelen in de eerste, tweede en derde geldstroom accepteren we
      als rechtvaardig ? Hoe en op welke wijze interageren we met belangrijke instanties in het
      wetenschapsbeleid, zoals de VRWB, het FWO, het IWT, e.d. ? Hoe organiseren we de
      dimensie internationalisering van het onderzoeksbeleid ? Hoe zullen Leuvense ploegen
      toegang krijgen tot de European Research Council (ERC) ?

      Samengevat kunnen we stellen dat de oprichting van de Raad Onderzoeksbeleid een goede
      zaak is, maar dat de werking en impact ervan op het academische beleid in de nabije toekomst
      nog beter dient te worden uitgebouwd.


           2.1.2. Groepsonderzoeksbeleid

                                De vigerende evaluatie- en toekenningsmechanismen in de
Onderzoeksbeleid opsplisten     Onderzoeksraad,      hierin    ondersteund    door      de    Dienst
over de groepen ?               Onderzoekscoördinatie, worden veelal als goed tot uitstekend ervaren
                                (ook het eerder geciteerde rapport van de VLIR-Commissie
      Onderzoeksbeleid Vlaamse universiteiten is lovend voor de werking van de Leuvense
      Onderzoeksraad). De Onderzoeksraad is (een bij Koninklijk Besluit verplicht, en door
      verschillende decreten en Vlaamse besluiten verder geregeld) orgaan van de universiteit, dat
      in essentie instaat voor de interne verdeling van de tweede geldstroom, meer bepaald de BOF-
      middelen. In tegenstelling tot wat gangbaar is aan andere universiteiten25, hebben we in
      Leuven één enkele Onderzoeksraad, die als college alle onderzoeksvoorstellen en aanvragen
      voor onderzoeksmandaten, weze het uit de Groep Humane, Exacte of Biomedische
      Wetenschappen, behandelt.

      In het zog van de hervorming van de groepsstructuren is een discussie ontstaan over een
      mogelijke graduele „regionalisering‟ naar de groepen toe, van het onderzoeksbeleid. Niemand
      kan immers ontkennen dat de aard van het onderzoek en de manier waarop het bedreven
      wordt in de drie groepen van onze universiteit nogal eens kan verschillen. Bovendien is er
      ook een soort „impliciet’ beleid, waarbij men „impliciet‟ erkent dat een uniforme
      rangschikking van onderzoeksprojecten uit de drie groepen, onmogelijk is, omdat de criteria
      van kwaliteit niet zondermeer vergelijkbaar zijn over de groepen (of zelfs
      onderzoeksdomeinen) heen. Zo bijvoorbeeld worden de BOF-ZAP mandaten a priori verdeeld
      over de groepen in een verhouding van elk 1/3 (men kan hierover een debat voeren of dit al
      dan niet gerechtvaardigd is). Zo ook werden de middelen voor Zware Apparatuur a priori
      opgesplitst over de groepen.


      25
        In de Universiteit Gent bijvoorbeeld bestaan er in de schoot van de Onderzoeksraad alpha, beta en gamma
      werkgroepen, die dossiers uit de drie verschillende groepen van de universiteit apart behandelen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                             43
        Pagina 44 van 146                                                               6 april 2005


                               Her en der kan dan ook de vraag gehoord worden, of we het BOF
Beleid beperkt opsplitsen,     niet expliciet moeten opsplitsen over de drie groepen. Mijn standpunt
niet de middelen               in deze is dat we tot nader order het BOF niet opsplitsen. De
                               (onderzoekscoördinatoren in de) groepsbesturen kunnen wel een
       inhoudelijk groepsonderzoeksbeleid voeren (we komen daar verder op terug), maar een
       opsplitsing van onderzoeksmiddelen over de groepen, lijkt me op dit ogenblik niet opportuun.
       Eén van de belangrijkste (en onaangeboorde) opportuniteiten van onze universiteit is immers
       haar volwaardigheid. Ook voor wat betreft het onderzoeksbeleid moeten we hier meer werk
       van maken (zie verder). Met name ook het feit dat de Onderzoeksraad optreedt als college,
       dat uniform oordeelt over alle onderzoeks- en mandaatsvoorstellen, is een belangrijke troef in
       het onderzoeksbeleid (dit werd door de VLIR-commissie ook erkend als één van de sterke
       punten van de K.U.Leuven). Ook het detecteren en identificeren van onderzoekslacunes, en
       het stimuleren van groepsoverschrijdende onderzoeksinitiatieven dient beter te worden
       uitgewerkt. Het in de middelen decentraliseren van het onderzoeksbeleid, zou ook om een
       administratieve ondersteuning vragen op groepsniveau, wat ongewenst is. Desgevallend
       moeten we de DOC versterken.


           2.1.2.1.Convergentie en samenwerking

                      Inhoudelijk kunnen de nieuwe groepsbesturen echter wel een
Onderzoeksmatrix      groepsonderzoeksbeleid voeren. Waar relevant, kan het groepsbestuur eerst en
                      vooral een onderzoeksmatrix maken, waarmee geïnventariseerd wordt welke
       onderzoeksafdelingen in welke onderzoekslijnen en –domeinen actief zijn (een concrete
       suggestie hiertoe wordt gemaakt in de paragraaf over de Groepstructuur). Deze matrix dient
       om lacunes in kaart te brengen, maar ook om mogelijke overlappingen, complementariteiten
       en synergieën te detecteren, zowel door de onderzoekscoördinatoren als door de onderzoekers
       in de onderzoeksgroepen. Veelal is het zo dat onderzoekers niet weten welk (gelijkaardig)
       onderzoek enkele tientallen meter verder gebeurt (een ander voorbeeld van een gebrekkige
       communicatie in onze instelling).
       Deze onderzoeksmatrix is bijzonder belangrijk
           - Om de sterktes en zwaktes van onze universiteit op het gebied van onderzoek in kaart
              te brengen.
           - Om de sterkte van het onderzoek ook relatief te positioneren t.o.v. internationale
              benchmarks.
           - Om tot grotere, beter samenwerkende en performantere onderzoeksentiteiten te komen
              (waar dit relevant is).
           - Om de domeinspecificiteit te onderbouwen (aantallen, kritische massa‟s)(zie verder).
           - Om de opportuniteiten tot multidisciplinaire initiatieven te detecteren.
           - Om ook en vooral groepsoverschrijdende initiatieven te bevorderen.
           - Om initiatieven en opportuniteiten, die vooral van belang zijn voor de „society pull‟
              universiteit, in kaart te brengen en te valoriseren.


           2.1.2.2.Domeinspecificiteit

                        Een ander uiterst belangrijk en zeer actueel thema in het
 Domeinspecificiteit    groepsonderzoeksbeleid is dat van de domeinspecificiteit. Er is een brede
                        consensus dat onderzoeksdomeinen en de performantie van onderzoekers
       en onderzoeksgroepen daarin, niet zondermeer met elkaar vergeleken kunnen worden. De


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  44
        Pagina 45 van 146                                                                              6 april 2005


      laatste jaren is er een onterechte perceptie ontstaan, waarbij slechts een beperkt deel van
      onderzoeksdisciplines als „echt wetenschappelijk‟ wordt ervaren. Namelijk enkel deze
      disciplines waar het onderzoek univocaal is in „taal‟ en methodieken, waar kennis cumulatief
      is en waar de wetenschappelijke output en kwaliteit „meetbaar‟ zijn. Nochtans is dergelijke
      wetenschap slechts maar een deel van het geheel van alle wetenschappen. Men kan immers de
      profielen van wetenschappen en onderzoeksdisciplines positioneren op een soort assenkruis:




      waarbij de „labels‟ op het assenkruis voor zichzelf spreken, en in het assenkruis enkele
      voorbeelden van disciplines werden vermeld 26.

      Het punt dat we hier willen maken is dat de „wetenschappelijke cultuur‟ in elk van de
      kwadranten van dit assenkruis verschillend is en dat deze diversiteit door een
      onderzoeksbeleid ook best onderkend wordt. De volwaardigheid van onze universiteit
      impliceert dat wij zowat het hele vlak bestrijken, daar waar bvb. Nederlandse Technische
      Universiteiten, slechts 1 of 2 kwadranten vullen.

                             Wetenschappelijke cultuur omvat ingrediënten zoals de manier
Diversiteit in               waarop onderzoek wordt verricht (alleen, in kleine of grote teams),
wetenschappelijke culturen   het publicatiegedrag („journal papers‟ in internationale tijdschriften,
                             artikels in „locale‟ bladen, boeken,....), het citatiegedrag, de grootte
      van het wetenschapsdomein, de impact op en interactie met de samenleving, de manier
      waarop en de hoeveelheid waarin middelen worden verzameld, enz...

      26
         Met „cumulatief‟ wordt bedoeld dat de kennis cumulatief wordt verworven, d.w.z. men bouwt chronologisch
      voort op eerder verworven onderzoeksresultaten. Met „cyclisch‟ wordt bedoeld dat bepaalde themata uit de
      geschiedenis recurrent terug actueel kunnen worden, bvb. een nieuwe studie over bepaalde facetten van de
      filosofie van Aristoteles, precies omdat elke tijd weer nieuwe interpretaties kan of wil toevoegen. Wanneer onze
      leefwereld wijzigt, dringen herinterpretaties zich op.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    45
        Pagina 46 van 146                                                              6 april 2005



      Een bijkomend punt is, dat de ontwikkeling van de wetenschap, de manier waarop disciplines
      het assenkruis vullen, zich niets aantrekt van de „vertikale‟ structuur van de universiteit in
      groepen, faculteiten, departementen en afdelingen. Zo bijvoorbeeld zit het onderzoeksprofiel
      van het departement Architectuur van de Faculteit Toegepaste Wetenschappen eerder in het
      kwadrant „Beoordeelbaar – Toegepast‟, daar waar de rest van de faculteit eerder ressorteert
      onder de kwadranten „Meetbaar - Toegepast/Fundamenteel‟. Kwantitieve psychologen horen
      dan weer eerder onder dit laatste en Pedagogie leunt dan van profiel weer eerder aan bij
      Architectuur.

      Het onderkennen van de domeinspecificiteit is belangrijk wanneer men de kwaliteit van
      onderzoek wil inschatten. Dit kan gebeuren:
         - Door peer review: hierbij wordt aan een commissie van externe experten gevraagd om
             een onderbouwd oordeel te vellen over de positionering van de onderzoekers of de
             onderzoeksgroep in een bepaalde onderzoeksomgeving. Deze manier van beoordeling
             wordt aan onze universiteit veel te weinig toegepast.
         - Kwantitatief: Op basis van op voorhand bepaalde performantie-indicatoren, zoals
                o Aantallen publicaties;
                o Kwaliteit van publicaties zoals gereflecteerd door de impactfactoren van de
                    tijdschriften waarin ze worden gepubliceerd;
                o Kwaliteit van publicaties zoals gemeten door impact via aantal citaties;
                o De hoeveelheid extern verworven middelen voor onderzoek;
                o Indicatoren die te maken hebben met valorisatie (zoals inkomsten uit contract
                    research, of aantallen gecreëerde spin-off bedrijven, e.d.);
         - Kwalitatief :
                o Op welke manieren wordt er onderzoek gedaan (individueel, kleine of grotere
                    groepen, experimenteel, klinisch, op papier,....) ?
                o Wat is de interactie met bedrijven, administraties, samenleving, .... ?
                o Tot welke vorm van „aantoonbare‟ output leidt het onderzoek (publicaties,
                    boeken, persartikels, bijdragen in de audio-visuele media, ....) ?

                     De laatste jaren worden gekenmerkt door de introductie van een „audit-cultuur‟
Normalisatie van     in de wetenschappen, met nadruk op meetbaarheid van resultaten en impact.
bibliometrie         Vanzelfsprekend is dergelijke „assessment‟ van de kwaliteit slechts relevant
                     voor sommige kwadranten van het assenkruis hierboven. Zelfs in die
      onderzoeksdomeinen waar publicaties en citaties relevant zijn en „geteld‟ kunnen worden via
      de Web of Science (WoS) of scholar.google.com is er grote behoefte aan normalisatie (bvb.
      onderzoeksperformantie gerelateerd aan de gemiddelde impactfactor in een domein, waarbij
      ook de grenzen van het domein zorgvuldig dienen te worden afgebakend). De publicatie- en
      citatieculturen verschillend sterk in de biomedische wetenschappen, de „zuivere‟
      wetenschappen en de toegepaste wetenschappen. Deze verscheidenheid moet in rekening
      gebracht worden bij de evaluatie van projecten, onderzoekers e.d.. Het is immers zo dat de
      huidige performantie-indicatoren (zoals publicaties en citaties), bepaalde onderzoeksgroepen
      van de biomedische wetenschappen op het lijf zijn geschreven maar dat ze eigenlijk veel
      minder tot niet relevant zijn voor andere onderzoeksgroepen. Daarom ook moet dringend
      werk worden gemaakt van domeinspecifieke indicatoren, zelfs binnen die domeinen waar de
      evaluatie kwantitatief kan zijn.

                      Bijzonder nefast ook is dat dergelijke kwantitatieve metingen van kwaliteit,
 Heisenberg effect    een imminent gevaar opleveren voor wat men soms het Heisenberg effect


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  46
        Pagina 47 van 146                                                                                 6 april 2005


       noemt, namelijk „elke meting beïnvloedt het gemeten systeem‟. M.a.w. het gevaar bestaat dat
       onderzoekers zich gaan richten naar die wetenschapsdomeinen waar de impactfactoren hoog
       zijn, en daarom zelfs bepaalde onderzoeksonderwerpen gaan mijden. Dit induceert natuurlijk
       een grote verschraling van onderzoek, waarbij men alleen maar gaat investeren in
       „fashionable‟ onderwerpen. Anders gezegd, er mag geen rangschikking zijn van
       wetenschapsdomeinen in termen van impact factoren, iets waar sommige evaluatiecommissies
       zich de laatste tijd soms wel eens aan schijnen te bezondigen.

                         Anderzijds zijn de meer kwantitatieve benaderingen van kwaliteitsevaluatie
Niet-bibliometrische     praktisch niet van toepassing op grote delen van de humane
impact                   wetenschappen27. Er zijn weliswaar (krampachtige?) pogingen om systemen
                         voor bibliometrie in de humane wetenschappen te concipiëren. In een
       recente studiedag in de schoot van de KVAB werden beschouwingen gewijd aan bibliometrie
       in de filosofie, geschiedenis, literatuurwetenschap, rechten, sociologie en taalkunde, op zich
       een mooie oefening in het trachten te omschrijven van domeinspecificiteit. Indien we het
       erover eens zijn dat de kwaliteit van onderzoekers en onderzoek hier ook toch wel dient te
       worden gemonitored, dan zullen de humane wetenschappen ook zelf domeinspecifieke
       kwaliteitsmechanismen moeten ontwikkelen.

       De onderkenning van domeinspecificiteit houdt ook in dat het „centrale‟ onderzoeksbeleid
       zijn verantwoordelijkheid moet nemen. Immers, domeinspecificiteit impliceert ook dat de
       „performantie‟ in verschillende onderzoeksdomeinen niet zondermeer met mekaar kan
       vergeleken worden. Bijgevolg is ook de verdeling van onderzoeksmiddelen tussen domeinen
       meer een echte beleidsbeslissing, eerder dan een algoritmische verdeling. Domeinspecificiteit
       houdt meteen ook in dat de vergelijking van onderzoeksperformantie niet moet gebeuren
       tussen verschillende onderzoeksgroepen van onze universiteit, maar eerder met gelijkaardige
       onderzoeksgroepen van andere universiteiten.




       27
          Een mooi voorbeeld van grote behoefte aan domeinspecificiteit is te vinden in de geesteswetenschappen. In
       tegenstelling tot de andere wetenschappen, is het onderzoek hier vaak een individuele bezigheid, tijdrovend en
       soms ondergewaardeerd of zelfs onbegrepen. Bovendien is de invloed van de geesteswetenschappen op het
       beleid (via filosofie, ethiek, e.d.) de laatste jaren zwaar afgekalfd, omdat de universiteit meer en meer onder de
       invloed kwam van nieuwe „management-ideeën‟. Ook de perceptie van de geesteswetenschappen is niet goed.
       Zo komen veel eerstejaarsstudenten uit bij de geesteswetenschappen door eliminatie van „harde‟ richtingen. Ook
       is het zo dat in de ogen van vele beleidsmakers, de geesteswetenschappen achter blijven. Meer nog dan de
       gedragswetenschappen lijken ze in een soort preparadigmatische fase te zitten van wetenschappelijkheid. Zo
       bijvoorbeeld lijkt het soms alsof cumulatieve kennisontwikkeling in de geesteswetenschappen onbestaande is.
       Bibliometrische instrumenten om de kwaliteit van onderzoek te meten, ontbreken vanwege niet strokend met de
       wetenschappelijke cultuur in de geesteswetenschappen (gewoonweg niet relevant). Buiten de universiteit is er
       echter, merkwaardig genoeg, een grote vraag naar geesteswetenschappen. Dit is niet enkel zo omdat –
       oneerbiedig gesteld - de geesteswetenschappen een zeker niveau van „entertainment‟ kunnen bieden (waarnaar
       merkwaardig genoeg grote vraag is), maar ook en vooral omdat „er geen vooruitgang kan zijn zonder traditie‟
       (De Dijn): “Een economie kan slechts productief zijn, precies vanwege haar „niet-productieve‟ componenten
       zoals gezinsrelaties, sociale en zorgrelaties, inculturatie, opvoeding, religie, enz.... M.a.w. de
       geesteswetenschappen buigen zich over de mogelijkheidsvoorwaarden voor vooruitgang, zij reflecteren over het
       leven en de samenleving, die ze ook (on)rechtstreeks ondersteunen en voeden”. M.a.w. de geesteswetenschappen
       zijn tegelijkertijd het archief en de gist van onze samenleving. Alleen al om deze redenen is verder substantieel
       investeren in het onderzoek in de geesteswetenschappen absoluut prioritair. Vanzelfsprekend is de argumentatie
       die we hier ontwikkelen ten gunste van de geesteswetenschappen, zeer utilitair. Meer algemeen bestaat er een
       grote behoefte aan meer „wetenschap als cultuur‟, waarover de Vlaamse minister-president bij de opening van
       het academiejaar aan onze universiteit in 1995 sprak.


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     47
       Pagina 48 van 146                                                                6 april 2005


         2.1.3. Onderzoeksgroepenbeleid

     De onderzoeksgroepen aan onze universiteit worden gekenmerkt door een grote diversiteit en
     zeer uiteenlopende vormen van onderzoek. Het onderzoeksgroepenbeleid moet hier
     vanzelfsprekend rekening mee houden. Het moet zich richten, zowel op de
     excellentieniveau‟s als op het detecteren van „young potentials‟ en het identificeren van
     nieuwe, innovatieve onderzoeksonderwerpen en –disciplines.

         2.1.3.1.Transparantie in evaluatie en toekenning van onderzoeksprojecten

Terugkoppeling bij          Vooral jonge onderzoekers en onderzoeksgroepen zijn nogal eens
afgekeurde                  ontgoocheld over de manier waarop aanvragen van mandaten en
onderzoeksvoorstellen       projecten worden verworpen. Soms is de kwaliteit van de terugkoppeling
                            over de redenen van niet-goedkeuring ondermaats en veelal zelfs
     onbestaande. Hierdoor ontstaat ook een bepaald soort achterdocht, omdat men, zelfs indien er
     debriefings georganiseerd worden (bvb. bij de voorronde van een IDO aanvraag), vaak met
     het gevoel blijft zitten dat de evaluatie „niet helemaal objectief‟ verloopt, of volgens nogal
     onduidelijke criteria.

     Maar ook het systeem van FWO mandaat- en projectaanvragen zou in die zin kunnen worden
     bijgesteld: nu is men veelal overgeleverd aan de goodwill van een commissielid, die dan maar
     in meer of mindere mate „uit de biecht moet klappen‟.

     Ook en vooral bij het FWO wordt soms zwaar gesnoeid in de budgetten, zeker bij
     interuniversitaire projecten, waardoor een correcte uitvoering van het project zwaar
     gehypothekeerd wordt.

     Mocht de feedback over projecten (zowel wel als niet goedgekeurde) transparant en
     structureel georganiseerd kunnen worden, dan zou dit de algehele kwaliteit van de
     onderzoeksaanvragen ten goede komen, en ook een „coachend‟ effect hebben op jonge
     onderzoekers.

                    Een     andere    veelgehoorde       klacht     is   dat    bij   heel   wat
Duidelijkheid over  onderzoeksbeleidsinitatieven, de a priori criteria waaraan moet worden
de criteria bij de
                    voldaan, niet gekend zijn, of in de „call‟ onvoldoende onderbouwd zijn (bvb.
oproep
                    Zware apparatuur, Centers-of-excellence). Vanzelfsprekend dient dergelijke
     vorm van duidelijkheid voor toekomstige „calls‟ structureel te worden ingebouwd.

         2.1.3.2.Kwaliteitsvolle rekrutering en coachend onderzoeksbeleid

     Met zijn meer dan 7700 personeelsleden (ongeveer 6800 VTE), is onze universiteit één van
     de grootste werkgevers van de regio. Er zijn ongeveer 1400 ZAP-leden, een kleine 1000
     AAP-leden, 2700 BAP werknemers en het ATP telt 2700 leden. Meer dan 60 % is dus
     academisch en wetenschappelijk personeel, tegenover 40 % administratief en ondersteunend.
     De laatste jaren heeft onze universiteit enkele goede trends tot verdere professionalisering van
     het personeelsbeleid ingezet. Verschillende taak- en functieomschrijvingen werden scherper
     gesteld, aanwervings- en evaluatieprocedures ter dege uitgewerkt, en ook de werking zelf van
     de personeelsleden werd meer geprofessionaliseerd via het Anemoon-project, dat een zeer
     uiteenlopende reeks van diensten op een transparante manier automatiseerde. Nochtans is er
     nog veel werk aan de winkel.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    48
       Pagina 49 van 146                                                                                  6 april 2005


      Wanneer onze universiteit in 2003 door „The Scientist‟, voor de tweede opeenvolgende maal
      werd uitgeroepen tot Best place to work for postdocs 28, dan zou ons dit eigenlijk moeten
      aanzetten tot een algeheel personeelsbeleid waarbij we ‘the best place to be’ voor elke
      personeelscategorie zouden moeten worden.

                 Dit is geen voor de hand liggende aspiratie. Zoals de laatste jaren duidelijk blijkt,
Investeren in
                 beweegt de onderzoeks- en onderwijswereld voortdurend. Het aantrekken en
mensen
                 rekruteren van excellente mensen, uit binnen- en buitenland, en dit op alle
      niveau‟s, zowel pre- als postdoc, zowel bij junior ZAP als senior ZAP, is daarom een conditio
      sine qua non om op termijn excellentie na te streven.

      Op dit ogenblik is er geen proactief, instellingsbreed beleid dat gericht is op algehele
      talentenontwikkeling en gaat kijken naar de individuele ontplooiing van jonge onderzoekers
      tot top-onderzoekers. Er zijn geen systematische mechanismen om jong onderzoekstalent te
      detecteren of van buitenaf aan te trekken. Dat rekruteringsmechanismen zodanig moeten zijn
      dat „young potentials‟ worden gedetecteerd en gerekruteerd, met perspectief op een
      onderzoekscarrière mits voldoende kwaliteit, daar is iedereen het over eens. Minder consensus
      is er over de manier waarop die rekrutering dient te gebeuren en wat de te hanteren criteria
      zijn. Hoe definieert men kwaliteit ? Wordt één en ander domeinspecifiek ingevuld ? Wat zijn
      de vereisten voor buitenlandse ervaring ? Hoe vermijdt men inteelt ?

      Het zijn maar enkele vragen die we moeten aanpakken en waar we naderhand toch
      duidelijkheid in moeten scheppen om op termijn de kwaliteit van onze instroom aan
      onderzoekers te garanderen.


             2.1.3.2.1.             Doctorandi en assistenten

Doctoraats-      De kansen voor beloftevolle afgestudeerden om financiering voor een doctoraat te
efficiëntie      vinden, zijn beter dan pakweg tien jaar geleden. Van alle Vlaamse doctoraten
                 wordt 45 % opgeleverd door de K.U.Leuven. Maar er is toch een groot punt van
      bezorgdheid, met name de zogenaamde doctoraatsefficiëntie, omdat slechts één op drie van
      de AAP/BAP leden blijkbaar zijn/haar doctoraat tot een goed einde brengt. Hiervoor bestaan
      natuurlijk verschillende redenen. Er zijn heel wat BAP-mensen, die op projecten derde
      geldstroom gefinancierd worden, en projectmatig onderzoek doen als een eerste job, zonder
      daarom expliciet ab initio te willen doctoreren. Dit zijn trouwens ook meestal projecten van
      kortere duur (bvb. 1 tot 3 jaar). Een andere reden kan liggen bij de promotor of bij de
      begeleiding van het doctoraat. Ook hierover bestaan gegegevens die laten vermoeden dat de
      begeleiding niet altijd even optimaal verloopt, zeker bij de beginfase van het onderzoek,
      waarbij bijvoorbeeld de juiste uitdagende onderzoeksvragen scherper moeten gedefinieerd
      worden, of wanneer het onderzoek (schijnbaar) in het slop zit. Soms worden doctorandi ook
      overdreven ingezet voor andere taken dan onderzoek, daar waar de universitaire regel is dat
      maximaal 1/3 van de tijd van een doctorandus aan onderwijsopdrachten kan besteed worden.
      M.a.w. 2/3 van de tijd van AAP/BAP zou aan onderzoek moeten kunnen besteed worden !

      Aan deze toch wel grote uitval van potentiële doctoraten moeten we zeker aandacht besteden
      Dit gebeurt nu o.a. door een nieuwe exit-bevraging i.v.m. AAP/BAP, waarmee de DOC meer
      zicht probeert te krijgen op dit fenoneem van doctoraatsefficiëntie en ook peilt naar opinies
      28
           ... een titel die per jaar slechts aan 10 niet-Amerikaanse universiteiten wordt uitgereikt !


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    49
       Pagina 50 van 146                                                                6 april 2005


     over loon, statuut, niveau van ondersteuning en begeleiding, sfeer, algehele (on)tevredenheid,
     collegialiteit en ook de belangrijkste redenen om onze universiteit te verlaten. Jaarlijks is er
     een totale uitstroom van 700 à 1000 onderzoekers (waarvan velen toch hun doctoraat
     behalen).

                         Eén van de andere aandachtspunten is de doctoraatsopleiding, die nu door
Aggiornamento
doctoraats-opleiding     vele doctorandi als wat zinloos wordt ervaren en soms herleid wordt tot
                         een oefening in „voldoende credits verzamelen‟. Een zeker aggiornamento
     dringt zich hier op, waarbij in een vernieuwde doctoraatsopleiding volgende „eindtermen van
     een doctorandus‟ zouden kunnen worden opgenomen:
         - Grondige redactie van een doctoraatsonderzoeksplan (cfr. IWT-bursaal
             onderzoeksvoorstel) voor alle doctorandi. Dit is geen maatregel die meer administratie
             veroorzaakt, maar wel een voorstel dat moet dienen om ab initio zowel naar
             doctorandus als promotor toe de contouren van het doctoraatsonderzoek scherp te
             stellen. Vanzelfsprekend kan dergelijk document op gezette tijden aangepast worden
             naarmate het onderzoek de eigen, soms onvoorziene, wegen volgt. Nu immers blijkt
             dat zelfs na het verstrijken van een eerste mandaat in vele gevallen het
             doctoraatsproject nauwelijks uitgetekend is.
         - Grondige kennis van een onderzoeksdomein (en niet alleen van het stukje onderzoek
             dat men zelf heeft gedaan). In staat zijn om het eigen onderzoek te situeren binnen een
             voldoende generisch geheel.
         - Voldoende vernieuwende bijdragen geleverd hebben in een bepaalde
             onderzoeksdomein (publicaties met peer-review of andere gangbare vormen van
             „output‟) en deze voorgesteld hebben op internationale workshops en conferenties.
         - Tonen dat men in staat is om op autonome wijze aan diepgaand wetenschappelijk
             onderzoek te doen en dat men ook zelfstandig de organisatie ervan in handen kan
             nemen.
         - Gewerkt hebben aan een internationaal netwerk (bvb. minstens 1 belangrijke
             buitenlandse wetenschapper overtuigen om deel uit te maken van het leescomité).
         - Voldoende tijd in het buitenland hebben doorgebracht. De internationale mobiliteit
             van onze doctorandi dient gestimuleerd.
         - Communicatievaardigheden, mondeling en schriftelijk, en ook getuigen van
             behoorlijke didactische kwaliteiten; als mature doctoraatstudent jongere
             doctoraatstudenten „coachen‟.
         - Inzicht hebben in de manier waarop financiering van onderzoek gebeurt. Minimaal
             inzicht in het wetenschapsbeleid en inzicht hebben in de bredere administratieve en
             wettelijke structuren waarin men als doctorandus werkzaam is.
         - Minstens aan één onderzoeksproposal meegewerkt hebben.
         - Bereid zijn om een kritisch, wetenschappelijke attitude aan te nemen, dit kunnen
             plaatsen in een meer globaal kader en voldoende belangstelling hebben voor de
             wetenschappen in hun geheel.

     De doctoraatsopleiding zou hierop kunnen inspelen door een „cursus‟ in te richten waarbij
     voor grotere groepen doctoraatstudenten volgende aspecten aan bod komen:
        - kennismaking met de brede universiteit, als werkgever; overzicht van
            onderzoeksdomeinen.
        - schriftelijke wetenschappelijke communicatie (papers, posters, presentaties);
            wetenschappelijke publicatiemechanismen en deontologie. In principe kan een
            doctoraatstekst nu reeds bestaan uit een iuxtapositie van artikels in tijdschriften met
            review. Waarom gebeurt het dan zo weinig ?


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    50
      Pagina 51 van 146                                                                                 6 april 2005


          -   bewustmaking van wetenschappelijke deontologie (plagiaat, fraude, refereren en
              referentiesystemen, prioriteitsclaims, collegialiteit, best practices, naar een eed van
              Hippocrates voor wetenschappers ?) ;
          -   kennismaking met financieringsmechanismen van onderzoek; proposals;
              wetenschapsbeleid.
          -   wetenschapscommunicatie en –popularisering; omgaan met media.
          -   bewustmaking van de maatschappelijke dimensies van onderzoek, ethische, juridische
              en democratische implicaties e.d.

     Dergelijke – meer volwassen en minder schoolse – doctoraatsopleiding kan alleen maar
     bijdragen tot een betere vorming van onze doctorandi, en tot een betere uitstraling van onze
     universiteit wanneer zij later in hun beroepsleven onze beste ambassadeurs kunnen worden.

                    Er zou ook werk moeten gemaakt worden van interuniversitaire
Graduate Schools    doctoraatsopleidingen (zoals bvb. de „Truncus Communis Medische
                    Wetenschappen‟, waarbij het luik onderwijs gemeenschappelijk wordt
     georganiseerd tussen K.U.Leuven, LUC, UA, UG en VUB). Bovendien moeten we dringend
     werk maken van zgn. „Graduate Schools‟, waarbij ook en vooral buitenlandse lesgevers
     uitgenodigd worden om gespecialiseerde thematische cursussen te doceren aan onze
     doctoraatstudenten29.

     Het beleid naar doctorandi toe dient ook domeinspecifiek te zijn:
        - Er bestaan aan onze universiteit verschillende onderzoeksgroepen waar zeer degelijk
            onderzoek gebeurt, maar waar de instroom van doctorandi (vanwege bvb. een gebrek
            aan eigen studenten) ondermaats is. Specifiek voor deze onderzoeksgroepen – maar
            ook voor alle andere – zijn drastische maatregelen nodig in het internationaal
            rekruteringsbeleid (zie hoofdstuk over Internationaal Beleid) willen we op termijn het
            onderzoek in deze groepen consolideren. Anderzijds dient te worden bekeken of het
            rekruteringsbeleid naar de corresponderende afstudeerrichtingen toe wel afdoende
            werkt.
        - In andere faculteiten en departementen is er dan weer bijzondere aandacht nodig rond
            de zogenaamde doctoraatsefficiëntie (zie hierboven): de uitval van mensen vooraleer
            ze hun doctoraat kunnen afleggen is te groot (omwille van vraag uit de markt, of
            omwille van onmogelijke combinatie met andere opdrachten).
        - In dan nog weer andere domeinen wordt een doctoraat op de arbeidsmarkt quasi niet
            gevaloriseerd of is er geen speciale interesse voor mensen met een doctoraat. Ook hier
            dient meer in detail gekeken te worden naar mogelijke remedies.

                   In het spoor van de recente BAMA hervormingen doorheen Europa, blijkt er nu
Doctoraat van      ook een discussie op te duiken over de aan te bevelen duur voor een doctoraat,
drie jaar ?        waarbij – horresco referens – gedacht wordt aan 3 jaar (naar Engels model ?). Ik
                   denk dat er aan onze universiteit een brede consensus bestaat dat dit onmogelijk
     is, tenzij men natuurlijk de vereisten voor het behalen van een doctoraat drastisch herziet, wat

     29
       Dat dergelijke initiatieven ook „low budget‟ kunnen bewijst de „Graduate School for Systems and Control‟,
     die reeds gedurende een tiental jaren georganiseerd wordt door alle onderzoeksploegen (een 15-tal) die
     gegroepeerd zijn in twee Interuniversitaire Attractiepolen (zie http://www.auto.ucl.ac.be/AUTO/graduate.html).
     Deze netwerken organiseren elk jaar 4 gespecialiseerde cursussen voor alle geïnteresseerde Belgische
     doctoraatsstudenten (ook van buiten het netwerk). Hiervoor nodigt men buitenlandse onderzoekers uit die „in
     residence‟ zijn in één van de universiteiten, tot het geven van dergelijke cursus, geconcentreerd in enkele weken.
     Gemiddeld gezien worden deze cursussen bijgewoond door een dertigtal doctorandi.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     51
       Pagina 52 van 146                                                                         6 april 2005


     op zich al een enorme „culturele‟ en wetenschappelijke verschraling zou inhouden. De vier
     jaar die de meeste financieringsorganismen nu hanteren zijn weliswaar doenbaar, maar
     worden soms ook al als te krap ervaren. Ons standpunt hier is dat tot nader order aan de duur
     van een gemiddeld doctoraat niet moet gesleuteld worden.

Uniformisering          Specifiek voor doctorandi bestaan overigens nog vele administratieve
statuut AAP/BAP         problemen die te maken hebben met statuut (bvb. verblijfsvergunningen),
                        met financiering (bvb. tussentijdse verloning in afwachting van een IWT
     beurs, problematiek van DIMONA, quid indien de beurs niet wordt gehaald, e.d.). Bovendien
     zouden duidelijke afspraken moeten gemaakt worden omtrent de didactische inzetbaarheid
     van mensen die aan een doctoraat werken, of andere taken van studiebegeleiding (zoals
     monitoraat), vooral in kleinere afdelingen en departementen. Naar de potentiële jonge
     werknemers/onderzoekers toe bestaat hierover een grote onduidelijkheid, maar ook intern, bij
     de ZAPpers, bestaat grote verwarring rond verwachtingspatronen terzake en vragen van bvb.
     didactische inzetbaarheid. Zo is de lijn tussen „onderzoeksassistenten met een procentuele
     onderwijstaak‟ en „onderwijsassistenten met gerichte participatie in onderzoeksactiviteiten‟
     soms flinterdun. Ook de „bescherming van de onderzoekstijd‟ is niet uniform over de
     verschillende mandaten heen. Niettegenstaande verschillende recente initiatieven, en een
     „Beleidsnota over opdracht en taken van assisterend en bijzonder academisch personeel’,
     blijft toch een grote onduidelijkheid bestaan, waardoor het soms voorkomt dat een doctoraat
     niet gefinaliseerd kan worden binnen de zes jaar, wat op zich al een (veel te) lange periode
     is30. Zo is op vele plaatsen de in deze beleidsnota gedefinieerde „ondersteuningspool ABAP‟
     niet operationeel (opdeling in onderwijs-, onderzoeks- en dienstverleningsvereisten, bepaling
     van verantwoordelijkheden en supervisie e.d.), evenmin als systemen die de berekening van
     belasting en benodigde ondersteuning mogelijk maken. Trouwens, onder andere door
     invoering van „Begeleide Zelfstudie‟, maar ook in de toekomst door een steeds toenemende
     flexibilisering, zal de structurele onderomkadering voor onderwijsondersteuning, die nu al
     bestaat, waarschijnlijk nog groter worden !

                      Het profiel en de opdracht van de huidige praktijkassistenten moet
Praktijkassistenten   herbekeken worden in de richting van „onderwijsassistenten nieuwe stijl‟,
                      d.w.z. dat hun opdracht ruimer geïnterpreteerd moet worden dan het
     praktijkgebonden onderwijs: zij nemen best ook deel aan het onderzoek in een of andere vorm
     (bvb. onderwijsgerichte onderzoeksprojecten (OOI), onderwijskundig georiënteerde
     doctoraatsprojecten).

     In het algemeen moeten we werk maken van een meer uniforme regeling in de grote
     diversiteit van statuten van „assistenten‟ die nu bestaat: FWO-aspiranten, IWT-mandatarissen,
     assistentenmandaten        (onderwijs-,      praktijk-),    FLOF-mandaten,     BAP-mandaat
     (wetenschappelijke medewerkers gefinancierd op projecten) e.d. Men mag ook niet uit het
     oog verliezen dat, vooral in grote onderzoeksgroepen, de meerderheid van de doctorandi een
     BAP statuut hebben en derhalve het AAP sterk in de minderheid is.



     30
        Het systeem om vorderingsrapporten voor te leggen na 1 of 2 jaar onderzoek, of bij verlengingen van het
     contract, werkt onvoldoende: bij problemen (conflicten, deficiënte begeleiding, aanhoudende hoge
     werkbelasting, soms zinloze opdrachten, onduidelijkheid over loopbaanperspectieven) kunnen deze alleen post
     factum vastgesteld worden, en ontbreken uiteindelijk de nodige hefbomen om in te grijpen. Ook zijn er bijna
     nooit functioneringsgesprekken naar aanleiding van de opmaak van dergelijke vorderingsrapporten tussen de
     doctorandus en zijn/haar promotor.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                               52
       Pagina 53 van 146                                                                            6 april 2005


                   In het universiteitsdecreet van 1991 werden alle leden van het Vast
Terug VWP ?        Wetenschappelijk Personeel (VWP) omgezet in ZAP. Het VWP speelde in het
                   verleden de rol van een „wetenschappelijk middenkader‟. In vele gevallen neemt
     het ABAP sommige taken van dit vroeger middenkader over, maar op een minder effectieve
     wijze gezien het grotere verloop, waardoor steeds weer ervaring verloren gaat. Moeten we
     niet terugdenken aan het herinvoeren van VWP (bvb. Werkleiders) ? Er zijn ook nieuwe
     functies die mogelijks op de kaart moeten gezet worden: Door de toenemende administratieve
     overlast die met projectonderzoek gepaard gaat, is er een groeiende vraag naar de functie van
     projectcoördinator, die momenteel onder het ATP gedefinieerd wordt, maar vroeger wellicht
     onder VWP zou geressorteerd hebben.


           2.1.3.2.2.          Postdocs en junior ZAP
                        In de keten van doctoraat naar senior onderzoeker, vormen de postdocs onze
Postdoc als             meest kwetsbare schakel. Door de inhaalbeweging voor W&T zijn de
kritische schakel in    voorbije tien jaar de opportuniteiten om aan een doctoraat te beginnen,
onderzoek
                        enorm toegenomen31. Maar de selectietrechter wordt zeer nauw eenmaal het
      om postdocs gaat. Er zijn weliswaar zeer veel kanalen waar postdocs „tijdelijk‟ op terecht
      kunnen (FWO, IWT, GOA, IUAP, Europees (ESF, EMBO, Marie-Curie,...) maar zelden
      overstijgt dit een financiering van drie of vier jaar. Ook op het BOF is de spanning tussen
      aantal aanvragen en wat uiteindelijk kan worden toegekend aan postdocmandaten veel te
      groot 32.

                     Het is nochtans absoluut noodzakelijk om in postdocs te investeren, omdat,
Brain waste
                     wanneer zij een redelijk perspectief hebben, zij zich ook intellectueel in de
                     potentieel meest productieve fase van hun onderzoeksloopbaan bevinden. Door
      te grote onzekerheid in loopbaanperspectief verliezen we hier veel talent dat wegvloeit naar
      de industrie, naar het buitenland, kortom naar andere opportuniteiten. Bovendien is de
      combinatie gezin – onderzoek precies ook in deze periode van de onderzoeksloopbaan heel
      belangrijk en kwetsbaar. Met een boutade zou men kunnen zeggen dat deze meeste creatieve
      fase, ook de meest procreatieve is. Vele vrouwelijke gedoctoreerden verdwijnen hier voor
      altijd uit het onderzoek, een „brain waste‟ die eigenlijk één van onze belangrijkste vormen van
      „brain drain‟ is.

      Voor de gelukkigen die een FWO postdoc mandaat verwerven, is een periode van 9 jaar
      bovendien veel te lang. Zelfs vanaf het zevende jaar is er nog altijd geen harde garantie op een
      redelijke zekerheid dat „men zal kunnen blijven‟. Een andere paradox is dat buitenlandse
      ervaring voor onze postdocs een must is, maar dat, tenzij ze gefinancierd worden op het
      FWO, het risico reëel is dat ze niet terugkeren als de opportuniteiten hier onvoldoende zijn.

                         In vele onderzoeksgroepen is er grote nood aan post-docs, omdat de huidige
 Multi-inzetbaar ?
                         ratio doctorandi/ZAP veel te groot is, waardoor de kwaliteit van de

      31
         Hoewel ook hier soms een te grote spanning ontstaat tussen aantal kandidaten en mogelijke financiering. Zo
      bijvoorbeeld waren er in 2003 ongeveer 650 aanvragen voor een IWT beurs, daar waar er maar 150 konden
      gehonoreerd worden. In 2004 is het aantal beurzen gelukkig opgetrokken tot 200. Niettemin blijven de
      slaagkansen ondermaats.
      32
         In 2004 waren er aan onze universiteit 280 aanvragen voor postdoctorale mandaten, waarvan er 80 door het
      FWO werden toegekend; Door het BOF zelf werden er dan nog eens 50 toegekend (voor 1 jaar). D.w.z. dat voor
      150 mensen geen rechtstreekse postdoc-financiering beschikbaar was.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 53
      Pagina 54 van 146                                                                           6 april 2005


     begeleiding van doctorandi eronder lijdt. Maar vandaag de dag worden ook postdocs, veel
     meer nog dan vroeger, onder zware (prestatiedruk) gezet, niet alleen in de
     onderzoeksdimensie, maar tevens in alle andere dimensies die van toepassing zijn voor een
     ZAPprofiel. De meeste postdocs werken hard aan het eigen wetenschappelijk dossier, omdat
     zij vooral hierop worden afgerekend bij een eerste benoeming (en ook nog later in hun
     wetenschappelijke carrière). Maar ze worden ook hoe langer hoe meer ingeschakeld in alle
     andere facetten van het wetenschappelijk onderzoek, zoals het verwerven van
     onderzoeksfondsen door het schrijven van onderzoeksvoorstellen en het genereren van
     rapporten daarover; de begeleiding van één of meerdere doctorandi; bijstand verlenen bij het
     invullen van nieuwe onderwijsprogramma‟s (masters of manama‟s); enz.

     Vanuit deze analyse kunnen we onmiddellijk verschillende belangrijke beleidsactiepunten
     distilleren:
         - Vooreerst is een substantiële additionele injectie in middelen vereist voor postdocs,
              zowel bij FWO als bij BOF, gewoon om de aantallen en bijgevolg de slaagkansen te
              verhogen tot op een aanvaardbaar en rechtvaardig niveau. Dit is een speciaal
              onderdeel van het pleidooi naar de overheid toe voor meer middelen in de tweede
              geldstroom (zie verder in deze beleidsnota).
         - Verder dient de missie van een postdoc in de keten van doctoraat naar senior
              onderzoeker (bvb. PhD – postdoc – BOF ZAP – benoeming) veel duidelijker te
              worden uitgewerkt (zie verder).

                 Het zou onze universiteit sieren mochten we werk maken van geüniformiseerde en
Recruterings-
                 transparante rekruteringsprocedures en profielvacatures. Het hele systeem is
procedures
                 duidelijk aan een revalorisatie toe, omdat er teveel vacatures zijn „à la tête du
     client‟, wat uiteindelijk teveel uitmondt in inteelt. Zelfs tussen Vlaamse universiteiten is er
     relatief weinig mobiliteit. En ook het aantal Nederlandse onderzoekers aan onze universiteit is
     eerder beperkt. Dit is in zekere zin toch wel symptomatisch. Nochtans liggen de ingrediënten
     die we moeten inzetten voor de hand: internationale bekendmaking en toetsing, duidelijke en
     a priori gespecifieerde criteria, voldoende externe leden in de benoemingscommissies, ruimte
     voor innovatieve onderwerpen.

     We moeten dan ook dringend duidelijkheid scheppen in de globale tijdsschaal van een
     onderzoeks-beroepstraject. De 3 x 3 jaar postdoc op het FWO, gevolgd door een
     profielvacature of een 2 x 5 BOF-ZAP mandaat, wordt door velen als zeer lang ervaren en
     wordt bovendien omgeven door een soort „flou artistique‟, waarbij zelfs de mentor van de
     postdoc soms zwaar moet gokken „dat alles wel in orde zal komen‟33. Daarenboven is de
     duur van de periode waarin men postdoc is, de laatste 20 jaren klaarblijkelijk drastisch
     toegenomen, tot de 9 jaar FWO van vandaag.

Vergrijzing &
                          Bovendien moeten we wel dringend helderheid creëren omdat de komende
verjonging van ZAP        jaren heel veel benoemingen mogelijk worden. Immers, als gevolg van een
                          massieve aanwerving in de gouden jaren 60-70, is nu ongeveer 1/3 van
                          onze professoren ouder dan 55 jaar, en zal binnen dit en 10 jaar toegelaten


     33
        Bij de verlenging naar een derde periode van 3 jaar bij een FWO postdoc, wordt het desbetreffende
     departement gevraagd een „engagement‟ te nemen naar de betrokkene toe. Wil men vervolgens deze persoon in
     het ZAP-kader krijgen, dan kan men dit doen via een profielvacature. Wat moet het departement doen indien op
     deze profielvacature een kandidaat opdaagt met een beter dossier dan de FWO-postdoc ? Dit probleem is al
     herhaaldelijk opgedoken in benoemingscommissies.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                54
       Pagina 55 van 146                                                                               6 april 2005


     worden tot het emeritaat. Dit betekent dat aan onze universiteit de komende 10 jaar ongeveer
     500 ZAP-mandaten ter beschikking komen34. Voorwaar een goede motivatie om dringend
     werk te maken van heldere benoemingsprocedures !

     Maar er is meer. Wil Europa in 2010 kunnen concurreren met de VS, dan moeten er naar
     schatting 700 000 onderzoeksmandaten bijkomen. Verwacht wordt dan ook dat de
     verschillende regionale en Europese overheden, middelen zullen vrijmaken om meer
     onderzoeksmandaten te creëren. Vlaanderen scoort op dit punt nu immers vrij pover. Het
     percentage studenten dat onderzoeker of prof wordt, bedraagt nauwelijks de helft van het
     Europees gemiddelde.

Tenure track       Ik stel dan ook voor om een duidelijke variant van het Amerikaanse „tenure track‟
                   systeem met a priori gedefinieerde en a posteriori meetbare evaluatiecriteria 35, uit
                   te werken. De ingrediënten van dit systeem zijn de volgende:

                 Een duidelijke tijdsschaal: We gaan uit van vier jaar doctoraat, gevolgd door een
Duidelijke
                 periode van drie jaar postdoc (werken aan publicaties, impact, internationale
timing
                 mobiliteit), en dan een „tenure track‟ van vijf jaar, met een tussentijdse evaluatie
     na twee jaar, waarbij een duidelijke „go‟ of „no go‟ wordt geformuleerd. Bij een „no go‟
     behoort een aanstelling in één van de hogescholen van de Associatie tot de mogelijkheden,
     met eventuele mogelijkheid later tot verdere participatie in aanwervingsprocedures aan de
     universiteit of het opzetten van onderwijs- en onderzoekssamenwerkingsverbanden tussen
     hogeschool en universiteit.

                 De performantie- en evaluatiecriteria worden duidelijk op voorhand
Duidelijke
                 geëxpliciteerd, alsook het profiel en inzetbaarheid van de postdoc naar andere
criteria
                 componenten toe (onderzoeksproposals schrijven, begeleiden van doctorandi,
     eventuele onderwijsopdrachten). Dit laatste kan ook gebeuren d.m.v. tweejaarlijkse
     functioneringsgesprekken zoals bij het ZAPprofiel. Ook voor wat betreft de vereiste
     internationale ervaring zou men duidelijkheid moeten scheppen. Zo bijvoorbeeld zijn korte
     verblijven aan een buitenlandse universiteit, met duidelijke aantoonbare resultaten (bvb.
     artikels in co-auteurschap met gerenommeerde onderzoekers) beter dan een lang verblijf aan
     een buitenlandse instelling, zonder merkbare output. Dergelijke explicitering van
     verwachtingen verduidelijkt ook veel naar vrouwelijke onderzoekers toe.

                     Bovendien worden er opstartkredieten voorzien, waarbij een beginnend
Opstartkredieten
                     postdoc/junior ZAP een programmafinanciering krijgt dat hem/haar toelaat
                     initieel enkele medewerkers aan te werven (doctorandi, technici,...) vooraleer
     andere kredieten te verwerven op meer competitieve basis.

     34
        Het leeftijdshistogram van het ZAP aan onze universiteit is in essentie „bimodaal‟, met een eerste grote „lob‟
     tussen de 38-48 jaar en een tweede tussen de 55-65 jaar.
     35
        Ook in andere Europese landen vinden we gelijkaardige initiatieven: In Duitsland heeft het nationaal
     ministerie van onderwijs in 2002 het juniorprofessorschap als startpunt van de standaardroute voor een
     academische loopbaan ingevoerd. Het doel is om onderzoekers op een relatief jonge leeftijd een duidelijk
     perspektief te bieden op een vast hoogleraarschap. Een junior-hoogleraar is tweemaal drie jaar in dienst bij een
     universiteit, waarbij hij/zij kan beschikken over een labo, medewerkers, onderzoeksvoorstellen kan doen, als
     promotor optreden en doceren. In de loop van het derde jaar is er een evaluatie. Tussen het vierde en het zesde
     jaar kan men dan solliciteren voor een hoogleraarschap. Van overheidswege is er een ondersteuning van 60 000€
     per juniorprofessor. In totaal streeft Duitsland naar 3000 van deze mandaten. Het juniorprofessorschap komt in
     de plaats van de klassieke Duitse habilitation, maar precies daardoor is het systeem, omwille van grondwettelijke
     redenen (discussie omtrent bevoegdheden tussen federale en regionale overheden), nog niet in voege getreden.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    55
       Pagina 56 van 146                                                                              6 april 2005



Assistent         Een laatste innovatie bestaat eruit dat de junior ZAP desgewenst een voldoende
professor         autonomie krijgt, dus niet noodzakelijk onder de vleugels van een ander ZAPlid
                  moet werken. Vanzelfsprekend zal hij/zij wel ingebed worden in een
            organisatorische entiteit van de faculteit of het departement (Dit komt overeen met het
            statuut van ‘assistant professor’ aan Amerikaanse universiteiten).

                       Tenslotte kan er op groepsniveau, specifiek bij het groepsbestuur, een
Coachen van jonge
                       grotere aandacht worden gegeven aan het coachen van wetenschappelijke
onderzoekers
                       onderzoeksinitiatieven. Vele jonge onderzoekers hebben – zeker bij het
     begin van hun carrière aan onze universiteit – heel wat vragen omtrent het vinden van
     financiering, het rekruteren van doctoraatsstudenten, de ideale samenstelling van een
     onderzoeksgroep, het nastreven van kwaliteit laat staan excellentie, wat een uitgekiende
     publicatiestrategie inhoudt, enz.... (Vele „oudere‟ onderzoekers hebben soms ook
     gelijkaardige vragen en twijfels!). We kunnen ongetwijfeld de kwaliteit bevorderen van de
     begeleiding van deze onderzoekers door hen vanuit het beleid een luisterend oor te geven
     (meer dan nu het geval is), en te coachen waar nodig. Het identificeren van rolmodellen zou
     hier ook belangrijk kunnen zijn. We moeten ook kijken naar de samenstelling van
     onderzoekseenheden waar dat relevant kan zijn: Is er een voldoende mix van ervaring en jong
     talent ? Is er een voldoende internationale profilering ? Is er voldoende kritische massa in
     middelen en mensen om de doelstellingen en wetenschappelijke aspiraties te realiseren ? Is er
     voldoende begeleiding voor de doctoraatsstudenten ?


            2.1.3.2.3.         Brain gain en reverse brain drain
     Hoewel minder schrijnend dan pakweg 15 jaar geleden, is de zogenaamde Europese brain
     drain richting VS, nog altijd een feit: geschat wordt dat er momenteel 400 000 onderzoekers
     zijn die hun opleiding in Europa gekregen hebben, maar nu in de VS resideren. Drie vierden
     van de Europeanen die tussen 1991-2000 hun doctoraat in de VS behaalden, zijn van plan
     daar te blijven.

                Er blijken echter nogal wat wat mogelijkheden te zitten in het aanzwengelen van
Reverse brain
drain
                een „reverse brain drain‟36. Het blijkt namelijk dat heel wat Vlamingen die al een
                succesvolle onderzoekscarrière in het buitenland hebben aangevat (en bvb. al
     „tenured‟ zijn), bij nader inzien toch wel naar Vlaanderen willen terugkeren. Zowel bij het
     VIB als bij sommige departementen aan onze universiteit, heeft deze formule zijn succes al
     bewezen. Onderzoekers met dit profiel zijn meestal kwalitatief hoogstaand en hebben ook
     minder moeite met een inpassing in de soms toch wel complexe structuren en mechanismen
     aan onze universiteit. Op dit ogenblik ontbreekt het echter aan een duidelijk beleid terzake en
     zijn de voorbeelden van „reverse brain drain‟ bijna allemaal „ad hoc‟ initiatieven. Wellicht
     wordt binnenkort op initiatief van de Vlaamse minister van Wetenschapsbeleid een fonds
     opgericht om Vlaamse toponderzoekers naar Vlaanderen terug te halen37.

     36
         Recente voorbeelden van succesvolle acties zijn: de recruteringen voor het aantrekken van senior
     onderzoekers in de schoot van het VIB, waarbij voor wat betreft benoemingen afspraken werden gemaakt met de
     universiteiten. Ongeveer 2/3 van de applicaties waren Vlamingen met een gedegen buitenlandervaring. Andere
     voorbeelden zijn de recente recrutering van verschillende Vlaamse „tenured tracked‟ professoren uit
     Amerikaanse universiteiten, waarbij Catherine Verfaille de meest bekende naam is.
     37
        Recente persberichten hebben het over een „Toppers-fonds‟ van 15 mio €, waarbij aan top-onderzoekers die
     terugkeren gedurende enkele jaren een budget van 1.5 mio € wordt toegekend (wat mij gigantisch veel lijkt t.o.v.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    56
      Pagina 57 van 146                                                                               6 april 2005



Brain gain      Anderzijds moeten we ook de zogenaamde „lateral hiring‟ – het aantrekken van
                reeds gerenommeerde niet noodzakelijk Vlaamse onderzoekers – niet schuwen.
                Weliswaar mag dit niet gebeuren ten koste van de bestaande initatieven van het
     onderzoeksgroepenbeleid maar moet dit gebeuren met „extra‟ middelen. We moeten duidelijk
     werken aan de wervende kracht van onze universiteit, die eigenlijk te weinig aantrekkelijk is
     voor buitenlandse onderzoekers, zelfs niet voor onderzoekers vanuit andere Vlaamse of
     Nederlandse universiteiten. Dit komt omdat onderandere onze profielvacactures ingekleurd
     worden „ à la tête du client‟, met bepaalde personen in gedachten wat in vele gevallen tot pure
     inteelt lijdt.

         2.1.3.2.4.            Bijna en jonge emeriti
     Een lid van het ZAP kan desgewenst met pensioen gaan vanaf de 60ste verjaardag, maar is
     zeker verplicht op pensioen te gaan bij 65. Vele bijna emeriti, en vele „jonge‟ emeriti hebben
     hun ongenoegen geuit met de huidige gang van zaken bij het „toegelaten worden tot het
     emeritaat‟. Voor velen is de overgang nogal abrupt, vooral wanneer zij nog steeds
     wetenschappelijk zeer actief zijn. In vele onderzoeksgroepen trouwens, is de expertise en
     ervaring van de zestig-plussers van onschatbare waarde ! Het is echter voorzien dat
     professoren die met pensioen gaan, ook nog bepaalde academische taken kunnen blijven
     vervullen, waaronder o.a. het verder beheren van onderzoekskredieten (met het statuut van
     bijzonder emeritus). Maar misschien moeten we toch een verdere denkoefening opzetten over
     hoe we emeriti – die dat wensen – nog kunnen inschakelen. Voorbeelden zijn: begeleiden van
     beginnende onderzoeksgroepen, alumni-werking, fondsenverzamelen, en misschien ook wel
     in het kader van Universitaire Ontwikkelingssamenwerking.


         2.1.3.3.Onderzoeksgroepenbeleid (vertikaal)

     De notie van onderzoeksgroep aan onze universiteit is zeer divers. Er bestaan grote en kleinde
     onderzoeksgroepen (in het extreme geval zelfs één persoon). En ook de manieren waarop aan
     onderzoek wordt gedaan, zijn zeer divers (fundamenteel, experimenteel, klinisch, toegepast,
     beleidsondersteunend, met al dan niet zware apparatuur of met pen en papier, enz.). Het
     onderzoeksbeleid zal dan ook zeer expliciet met deze grote diversiteit moeten rekening
     houden.

1/3 ZAP            Vooreerst is er een onrustwekkende vaststelling dat een niet onaanzienlijk deel
onbekend bij       van de ZAPpers (ongeveer één derde) van onze universiteit niet voorkomt in de
DOC                databank van de Dienst Onderzoekscoördinatie. Dit impliceert dat zij de laatste
                   jaren totaal geen gefinancierde onderzoeksprojecten hebben uitgevoerd, noch
     doctoraatstudenten hebben begeleid. Stimuleren van het doen van onderzoek is een eerste
     vereiste in een onderzoeksgroepenbeleid, al was het maar alleen omdat de basis van
     universitair onderwijs precies de onderzoekscomponent is38.


     de typische grootte van financiering van projecten voor onze eigen residentiële onderzokers), en voor jonge
     onderzoekers die terugkeren een budget van 300 000 € beschikbaar zou zijn. Een en ander zou geïnspireerd zijn
     op een Canadees voorbeeld, nl. Research Chairs, die aangevuld worden met betoelaging vanuit een Foundation
     for Innovation.
     38
        In het concept van ZAPprofiel zijn ééndimensionale ZAPprofielen (bvb. alleen onderwijs) strijdig met de notie
     van „Zelfstandig Academisch Personeel‟.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    57
       Pagina 58 van 146                                                                  6 april 2005


                   Ook de vroege detectie van jong talent verdient bijzondere aandacht. Het is
Aankomend          aangewezen dat we nadenken over formules om aan dergelijke aankomend talent
talent
                   de nodige autonomie te kunnen geven. Hierbij kan gedacht worden aan een
                   formule van opstartkredieten (via FWO, uitbreiding van het Krediet aan
      Navorsers, of een nieuw te nemen initiatief op het BOF), maar ook en vooral de garantie op
      een grotere zelfstandigheid om zelf een domein af te bakenen en daarbinnen te handelen. In
      de VS bvb. impliceert het statuut van „assistant professor‟ een veel grotere autonomie dan hier
      het geval is. Men heeft er dezelfde rechten en plichten – zij het tijdelijk – als een „full
      professor‟.

                        Vanzelfsprekend moet ons onderzoeksgroepenbeleid domeinspecifiek zijn.
Domeinspecificiteit     In sommige domeinen gebeurt onderzoek eerder individueel, in andere dan
                        weer uitgesproken in teamverband. Specifiek voor de groepen Exacte en
      Biomedische bestaan modellen die zeggen wat de ideale samenstelling is van een goede
      onderzoeksgroep. Meestal hanteert men hiervoor het zogenaamde „Cambridge model‟, dat
      stipuleert dat er per senior onderzoeker (ZAP), 1 à 2 junior onderzoekers zijn (niveau
      postdoc) en per junior onderzoeker 3 à 4 doctoraatsstudenten. Dergelijke onderzoekscel kan
      zeer performant zijn wanneer ze een duidelijk onderzoeksplan volgt, met duidelijke
      objectieven, liefst goed gefocussed, en sterk ondersteund door een faciliterende administratie
      (in Vlaanderen wordt dit ook wel het „VIB-model‟ genoemd).

                        In die domeinen waar publiceren belangrijk is, moet er ook een
Publicatiestrategie     publicatiestrategie worden ontwikkeld. Deze bestaat typisch uit drie
                        niveau‟s: aantallen publicaties in internationale tijdschriften (meestal van de
      hand van doctoraatsstudenten), het nastreven van impact (dit kan gebeuren door te mikken op
      tijdschriften met hoge impact factor, een verantwoordelijkheid van de postdocs, en ook door
      misschien „minder maar beter‟ te publiceren in een reeks van tijdschriften die meer
      „gefocussed‟ is) en recurrentie van impact (een verantwoordelijkheid van de senior
      onderzoeker).

Programmafinanciering       Het onderzoeksgroepenbeleid zou zich ook kunnen buigen over
                            zogenaamde        programma-financiering         als     aanvulling     op
                            projectfinanciering. In zekere zin heeft dit in het verleden bestaan in de
      vorm van de IUAPs (InterUniversitaire AttractiePolen) en GOAs (Geconcerteerde
      OnderzoeksActies). Maar de laatste jaren merken we steeds meer dat ook deze
      financieringskanalen afglijden naar projectfinanciering. Het is immers zo dat alle financiering
      van onderzoeksgroepen nu moet verworven worden op basis van projecten, waarvoor telkens
      weer voorstellen dienen te worden geschreven, tussentijdse rapporten en eindrapporten. Dit
      zorgt voor een behoorlijke administratieve overhead. Wanneer het onderzoeksbeleid zijn
      verantwoordelijkheid neemt, zou aan (een selectie van) onderzoeksgroepen kunnen gevraagd
      worden om een meerjaren-onderzoeksplan te genereren, waarvoor dan financiering wordt
      toegekend. De kwaliteit van onderzoek wordt dan opgevolgd via tussentijdse evaluaties, niet
      alleen kwantitatief maar ook via „peer review‟, zonder grote verplichtingen inzake
      „administratieve‟ rapportering. Wanneer de doelstellingen na verloop van tijd worden
      behaald, wordt de financiering voortgezet, zoniet gradueel afgebouwd en moet de
      onderzoeksgroep terug meer via competitieve projectfinanciering gaan werken. Dergelijke
      financieringskanalen zou men kunnen beschouwen als een soort „geestelijke –
      wetenschappelijke‟ sabbatical, waarin belangrijk „generisch‟ onderzoek gebeurt dat de basis
      kan leggen voor nieuw thematische onderzoek in de toekomst. Gelijkaardige modellen van



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                     58
       Pagina 59 van 146                                                                                 6 april 2005


      onderzoek worden gehanteerd bij het VIB en bij IMEC, maar zijn in principe ook toepasbaar
      op onze universiteit.

Excellentiefinanciering       Dergelijke programmafinanciering zou ook een stap kunnen zijn in de
                              richting van excellentiefinanciering39. Hoewel hiervoor recent een
                              eerste oproep werd gelanceerd (gefinancierd met middelen uit het
      zogenaamde defiscaliseringsinitiatief van de federale regering), liet deze toch nog veel aan
      duidelijkheid te wensen over. Zo bijvoorbeeld was er geen enkele poging tot omschrijving
      van „excellentie‟ (die niet anders dan domeinspecifiek kan zijn). Men liet de definitie van
      performantie en de relevante indicatoren volledig over aan de indieners zelf, wat natuurlijk
      een eerste selectie op basis van „politieke‟ criteria makkelijk maakt. Zo ook ontbrak een
      duidelijk referentiekader voor „externe‟ benchmarking: het ligt voor de hand dat excellentie
      alleen maar definieerbaar is t.o.v. externe onderzoekers en onderzoeksgroepen. In zekere zin
      mag de definitie van „excellentie‟ nog breder: er moet ook gezorgd worden voor Vlaamse en
      internationale uitstraling en voor het ondersteunen van het onderzoek via hoog-kwalitatief
      onderwijs (Manama‟s en Graduate Schools). Samengevat kan men stellen dat het hele idee
      van excellentiefinanciering wat prematuur werd gelanceerd, en zeker verdere uitwerking
      behoeft (bvb. in de schoot van de Raad Onderzoeksbeleid).

Toegepast en                 Maar er zijn ook nog vele andere vormen van onderzoek, gefinancierd
beleidsondersteunend         vanuit vele diverse kanalen. Zo bijvoorbeeld fungeren onderzoekers in
onderzoek                    de Exacte en Biomedische Wetenschappen regelmatig als partner in
                             IWT-projecten in samenwerking met bedrijven, zijn ze piloot of
      partner in projecten rond „Strategisch BasisOnderzoek‟, e.d. In de Humane Wetenschappen
      zijn verschillende onderzoeksgroepen piloot of partner in Beleidsondersteunende
      Onderzoeksinitiatieven. Zoals ook kan worden afgemeten aan de inkomsten via LRD, is er
      ook heel wat directe contractresearch tussen onderzoeksgroepen van onze universiteit en
      bedrijven.

                            Het Onderzoeksbeleid zou een veel fijnere invulling moeten maken van
 Multi-criteria definitie   evaluatie- en kwaliteitscriteria. Zo bijvoorbeeld is het feit dat een
 van onderzoeks-            onderzoeksgroep regelmatig met bedrijven samenwerkt, zeker en vast
 performantie
                            representatief voor de geleverde kwaliteit, al wordt die niet
      noodzakelijk afgemeten aan de hand van publicaties en citaties voor dit soort onderzoek. Er
      kunnen ook heel wat andere „deliverables‟ zijn die duiden op een hoogstaande kwaliteit:
      Wanneer bijvoorbeeld publiek toegankelijke software massaal wordt gedownload, of
      wanneer een bepaalde website massaal wordt geconsulteerd, kunnen dit ook indicaties zijn
      van een grote impact. Onderzoeksgroepen betrokken in beleidsondersteunend onderzoek, zien
      hun werk misschien overgenomen in bepaalde beleidsmaatregelen van de overheid, wat
      duidelijk ook een teken is van geleverde kwaliteit. Idem dito geldt voor klinische

      39
         In het kader van de excellentiefinanciering refereert men soms naar het „VIB-model‟. Er is een transparante
      structuur, met departementen en directeurs, „principal investigators‟, enz. Op het laagste niveau zijn er
      onderzoekscellen van 4 à 5 PhD studenten, 1 à 2 postdocs, en een PI. De performantie-objectieven uit de
      beheerovereenkomst (wetenschappelijke kwaliteit, externe middelen, valorisatie en opleiding) tussen het VIB en
      de Vlaamse overheid, worden proportioneel met het budget van ieder departement doorgerekend naar dat
      departement, waarbij het de taak van de directeur is om zijn/haar onderzoek navenant te organiseren.
      Tegelijkertijd stelt de directie en de administratie van het VIB alles in het werk om „faciliterend‟ te werken.
      Hoewel dit model – niet in het minst door de rectoren – initieel op de nodige scepsis werd onthaald, is er nu toch
      een belangrijke kentering waar te nemen: er is een brede consensus ontstaan over het succes van dit model (voor
      onderzoek in de moleculaire biologie, vanzelfsprekend niet zonder meer te transplanteren op andere
      wetenschapsdomeinen).


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                      59
       Pagina 60 van 146                                                                 6 april 2005


      onderzoeksactiviteiten, waarvan de kwaliteit en impact op een andere manier dan puur
      bibliometrisch dient te worden ingeschat.

      Tot nu toe hebben we het vooral gehad over „modellen‟ voor onderzoek in de Biomedische en
      Exacte Wetenschappen. In de gedrags-, geestes- en cultuurwetenschappen gelden andere
      definities van kritische massa, impact en kwaliteit. Verkeerdelijk is de laatste jaren de indruk
      ontstaan als zou er in de Humane Wetenschappen geen onderzoek van betekenis gebeuren,
      omdat de bibliometrische indicatoren hier totaal irrelevant zijn. In dezelfde geest is er een
      trend om wetenschapsdomeinen te rangschikken volgens impactfactoren. Impactfactoren
      meten het gemiddeld aantal citaties van artikels in een bepaald tijdschrift over een bepaalde
      periode, zijn in die zin een maat voor de kwaliteit van dat tijdschrift, waarbij echter wel
      expliciet wetenschappelijke cultuurverschillen tussen die domeinen moeten in rekening
      gebracht worden. In bepaalde domeinen wordt immers meer en gemakkelijker geciteerd,
      bijvoorbeeld omdat de overeenkomstige onderzoeksgemeenschap veel groter is. Dus zelfs in
      die domeinen waar bibliometrische indicatoren relevant zijn voor kwaliteit, is toch een
      zorgvuldige normalisatie nodig om te compenseren voor de cultuurverschillen.

      Mijn voorstel is om in de nabije toekomst werk te maken van domeinspecifieke
      kwaliteitsindicatoren, die, in combinatie met systemen van „peer review‟, ook
      wetenschappelijke kwaliteit in de humane wetenschappen kunnen karakteriseren.


Ingrediënten van het         Samengevat: het onderzoeksgroepenbeleid dat we voor ogen hebben,
onderzoeksgroepenbeleid      bestaat uit een mix van volgende ingrediënten:

         -   Detectie en/of rekrutering van jonge veelbelovende onderzoekers, vergezeld van een
             formule van opstartfinanciering en evaluatiemechanismen.
         -   Coachen van jonge onderzoekers en hun (beperkte) ploeg (voldoende postdocs,
             voldoende maar ook niet teveel doctoraatstudenten); uitwerken en volgen van een
             onderzoeksplan.
         -   Doorgedreven stimuleren tot meedingen naar financiering (projecten/mandaten) in
             competitieve kanalen (BOF, FWO, andere,....).
         -   Stimuleren tot participatie in internationale netwerken; strategie voor
             internationalisering; nastreven van „renommé‟.
         -   (Waar relevant) begeleiden in verwerven van kritische massa in mensen en middelen.
         -   (Waar relevant) programmafinanciering, d.w.z. het verlenen van financiële steun, met
             duidelijke objectieven en evaluatiecriteria, voor een duidelijk afgelijnde periode, los
             van specifieke onderzoeksprojecten.
         -   (Waar relevant) excellentiefinanciering.
         -   Beoordeling van kwaliteit op basis van domeinspecifieke indicatoren (die in vele
             gevallen nog beter moeten worden uitgewerkt).


         2.1.3.4.Onderzoeksgroepenbeleid (horizontaal)

Vertikale en horizontale   In sommige excellente universiteiten elders in de wereld (bvb. MIT),
onderzoekslijnen           visualiseert men het onderzoek in de vorm van een matrix, waarbij de
                           kolommen de vertikale, inhoudelijke lijnen van onderzoek zijn (bvb.
      fundamenteel onderzoek in de quantumfysica, of fundamenteel onderzoek in linguistiek, of
      kwantitatieve psychologie, enz....). Dit onderzoek wordt typisch gefinancierd door mee te


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    60
       Pagina 61 van 146                                                                6 april 2005


     dingen in de financieringskanalen voor onderzoek op initiatief van de vorser zelf (BOF,
     FWO, en misschien over afzienbare tijd via een Europees Fonds voor Fundamenteel
     Onderzoek (zie verder)). Anderzijds visualiseert men dan ook zogenaamde „horizontale‟
     lijnen, die eerder discipline-overschrijdend zijn. Sommige van deze lijnen zouden binnen één
     enkele groep kunnen ontwikkeld worden. Anderen zijn dan weer groepsoverschrijdend.

     Uit verschillende voorbeelden blijkt dat excellente universiteiten over een bijzondere
     capaciteit beschikken om nieuwe initiatieven te ontwikkelen en middelen te alloceren naar
     nieuwe domeinen. Leidende instellingen proberen op ingrijpende nieuwe ontwikkelingen te
     anticiperen en die zelfs aan te sturen. Deze initiatieven vergen vaak het overstijgen van oudere
     structuren en het opereren op het kruispunt van verschillende disciplines. Interdisciplinaire
     initiatieven (vergrijzing, global warming, enz...) situeren zich over alle disciplines, zowel in
     de humane, exacte, toegepaste en biomedische wetenschappen. De impact is niet enkel op
     onderzoeksgebied, maar ook op onderwijsgebied bijzonder groot en stimulerend, op
     voorwaarde natuurlijk dat aan           dergelijke initiatieven voldoende middelen worden
     gealloceerd. Dit laatste vergt dan weer een visionair en verantwoordelijk onderzoeksbeleid.
     Centrale bestuurders moeten durven keuzes maken !

     Het spreekt voor zich dat aan onze universiteit de initiële condities en de randvoorwaarden
     voor dergelijke initiatieven zeer gunstig zijn.

                           Zo zou men in de Groep Humane Wetenschappen een horizontale lijn
Leuvense onderzoeks-       „Europa‟ kunnen definiëren en daarrond al het onderzoek groeperen op
instituten                 taalkundig, cultureel, juridisch, sociologisch, geschiedkundig, politiek,
                           enz. vlak dat met Europa te maken heeft. Dit zou dan kunnen evolueren
     naar een „Institute of European Studies’, waaraan ook opleidingsaspecten verbonden worden.
     Andere voorbeelden zijn de oprichting van een LIAS (Leuven Institute for Advanced Studies),
     naar analogie met het Nederlandse NIAS, en dat verschillende domeinen uit de
     geesteswetenschappen zou kunnen groeperen. Of horizontale lijnen rond religie en zingeving,
     Kerk en wereld. Of een Leuven Institute of Archeology.

     Een ander voorbeeld is groepsoverschrijdend, en zit tussen de Groep Biomedische en Exacte
     Wetenschappen: waarom aggregeren we niet alle expertise rond kanker in één enkele „Leuven
     Cancer Institute‟, waarbij we klinische expertise beschikbaar in de divisie Oncologie van
     Gasthuisberg, maar ook in verschillende andere diensten van het ziekenhuis, fundamenteel
     onderzoek rond moleculair biologische aspecten van kanker, en technologie (rond
     transcriptomics, proteomics en metabolomics), horizontaal integreren in een breed
     kenniscentrum ?

     Nog een voorbeeld, grensoverschrijdend tussen Exacte en Humane Wetenschappen: Waarom
     het bestaande „Energie-instituut‟ (een samenwerkingsverband tussen de departementen
     Werktuigkunde, Economie en Elektrotechniek), niet uitbreiden richting geologie en geografie,
     maar ook richting filosofie, rechten (milieurecht) en ethiek, rond het brede thema van
     „broeikaseffect‟ en „klimaatveranderingen‟, waarbij Leuven misschien ook een
     wetenschappelijk onderbouwd discours voert dat (soms) ingaat tegen wat vandaag als
     „politiek correct‟ geldt.

                           Andere voorbeelden zijn te vinden in brede maatschappelijke thema‟s.
Kennis- en expertise       Voorbeelden zijn „vergrijzing‟, „sociale zekerheid‟, „genetische
portefeuilles              modificatie‟, „computerveiligheid en privacy bescherming‟, „mobiliteit‟,


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    61
       Pagina 62 van 146                                                                 6 april 2005


      „duurzaamheid‟, „gelijke kansen‟, enz.... Hiervoor wordt de inzet gevraagd van verschillende
      onderzoeksgroepen omdat overheden en industrie ook geïnteresseerd zijn om meer
      geïntegreerde oplossingen voor allerhande problematieken aangereikt te krijgen. Men zou hier
      kunnen spreken over „integrale kennisportefeuilles‟. Dit soort thematische lijnen worden
      gekenmerkt, niet alleen door hun wetenschappelijke en technische dimensies, maar ook door
      juridische, ethische, democratische, sociale, culturele en economische. Het zou ook kunnen
      kaderen in een politiek om de expertise van Leuven als volwaardige universiteit meer
      geprononceerd op de Europese kaart te zetten.

Interdisciplinair
                      Een andere bijzondere problematiek – ook een voorbeeld van
onderzoek             domeinspecificiteit - wordt gevormd door het interdisciplinair onderzoek. Het
                      nu bestaande systeem van IDO‟s is hiertoe een bescheiden aanzet, maar zou
      veel forser moeten worden uitgebouwd.
      Nochtans zien we dat vandaag cross-disciplinaire initiatieven, zowel in onderwijs als
      onderzoek, zware drempels moeten overwinnen omdat ze opbotsen tegen de bestaande
      structuren en talloze muurtjes van afdelingen, departementen en faculteiten. Een klassiek
      voorbeeld hiervan is de stricte „thematische‟ opdeling van de 33 FWO commissies, die soms
      territoriaal reageren als het om „inter- of multidisciplinaire voorstellen‟ gaat. In welke
      commissies moeten voorstellen rond archeologie en forensische genetica worden ingediend,
      rond computationele modellen voor nanotechnologie, rond diagnostische software in
      oncologie ? Dergelijke „ontvankelijkheids‟-drempels moeten we weghalen en wat dit betreft
      een „voluntaristisch‟ beleid voeren.


          2.1.4. Logistieke ondersteuning van het onderzoek

DOC & LRD        Een recurrent thema in deze beleidstekst is de nood aan deregulering en
                 administratieve vereenvoudiging, maar ook de nood aan een grotere faciliterende
                 ondersteuning vanwege de verschillende administratieven diensten. Voor het
      onderzoek zijn dit de Dienst OnderzoeksCoördinatie en Leuven Research and Development
      (LRD). De communicatie en informatiedoorstroming, vooral vanuit de DOC is reeds
      bijzonder goed gestructureerd, getuige waarvan de regelmatige verschijning van
      GeDOCumenteerd (dat ook aan andere universiteiten druk gelezen wordt). Ook zijn er de
      verschillende jaarrapporten die toch bevattelijke overzichten geven van de inkomsten en
      bestedingen in de tweede, derde en vierde geldstroom.

Een informatica-          Voor wat betreft het faciliteren van onderzoek, zijn er echter nog vele
systeem voor              mogelijkheden.      Zo     bijvoorbeeld     zou     men,     via   adequate
onderzoeksbeleid          informaticasystemen, de steeds wederkerende vraag naar projectlijsten en
                          publicatielijsten kunnen oplossen, laat staan dat die soms in 25-voud bij de
      DOC moeten worden binnengeleverd. Wellicht kan men zelfs dergelijk systeem opzetten voor
      heel Vlaanderen, zodat het bvb. ook voor de Commissies van het FWO bruikbaar wordt. Dit
      zou ook normerend kunnen werken voor de administratieve vorm waarin dossiers moeten
      worden ingediend. Deze verschilt nu namelijk over alle financierende organismen, maar zelfs
      binnen de DOC zelf is wat administratief wordt opgevraagd, soms verschillend in mineure
      details. Dit brengt ook voor de onderzoekers heel wat administratieve overlast met zich mee.
      Indien het informaticasysteem goed wordt doordacht, kan er een enorme tijdswinst
      gerealiseerd worden (nu bvb. moeten de abstracts voor IWETO telkens opnieuw worden
      ingebracht, niettegenstaande het feit dat ze al op het onderzoeksvoorstel zelf verschenen zijn).



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    62
      Pagina 63 van 146                                                                  6 april 2005




        2.1.5. Wetenschappelijke dienstverlening


        2.1.5.1.Wetenschapscommunicatie

     Zoals eerder aangegeven, is wetenschap een dimensie geworden van de samenleving, die in
     haar complexiteit steeds meer een beroep doet op wetenschappers voor advies en
     dienstverlening. In het zog van de wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen
     ontstaan vele open democratische (hoe democratisch oordelen over materies die bijzonder
     wetenschappelijk en technisch zijn?) en juridische (wat kan en mag niet gepatenteerd
     worden?) problemen. In toenemende mate worden we ook geconfronteerd met vraagstukken
     van ethiek en zingeving.

                     Wetenschapscommunicatie is onontbeerlijk geworden, en onze universiteit
Waarom               moet dringend de nodige gestructureerde initiatieven nemen. Communicatie en
communiceren
                     disseminatie van wetenschappelijke resultaten in begrijpelijke taal is belangrijk
over wetenschap?
                     om verschillende redenen.
                     De samenleving spendeert steeds grotere budgetten aan wetenschappelijk
     onderzoek (in Vlaanderen vooral via de universiteiten en enkele onderzoeksinstellingen). Het
     is onze democratische plicht om uit te leggen in welke context en waarom dit onderzoek
     gebeurt.
     Verder ontstaat er een belangrijk democratisch deficit: democratissche beslissingen vereisen
     goed geïnformeerde burgers en politici. Wanneer burgers niet goed of soms verkeerd
     geïnformeerd worden, onstaat er afkeer voor wetenschap en zelfs technofobie. Denk maar aan
     insinuerende terminologie met termen zoals „Frankenstein voedsel‟, „kankerverwekkende
     straling bij gsm‟s en hoogspanningslijnen‟, „genetische manipulatie ipv modificatie‟.
     Wetenschapscommunicatie dient dan ook om angstgevoelens weg te nemen en vertrouwen te
     wekken, en ook om steevast het nut van wetenschappelijk onderzoek te beklemtonen.
     Het is ook belangrijk om veelbelovende jonge talenten succesvol en goed geïnformeerd naar
     wetenschappelijke opleidingen te leiden. Het aantal generatiestudenten in de wetenschappen
     is de laatste 5 jaar met 25 % gedaald. Ook de opleidingen van industrieel en burgerlijk
     ingenieur zitten in dalende lijn. Op termijn is een tekort aan ingenieurs en wetenschappers
     een killing factor voor onze economie. Nu al horen deze bij de zogenaamde
     knelpuntberoepen.
     Wetenschapscommunicatie is ook een vorm van edutainment: vele mensen die geen formele
     opleiding in de wetenschappen hebben genoten, zijn er door gefascineerd.
     Door een goede wetenschapscommunicatie dragen we ook bij tot de wetenschappelijke
     uitstraling van onze universiteit en benadrukken we de relevantie van Wetenschap als Cultuur
     voor de hedendaagse samenleving.

     De laatste jaren is in Vlaanderen heel wat gebeurt rond wetenschapscommunicatie. Vele
     kranten hebben een wetenschapskatern, er zijn goed leesbare tijdschriften zoals EOS, Natuur
     & Techniek, er zijn verschillende radio- en TV-programma‟s die op de „edutainment-trend‟
     inspelen (Jongens en Wetenschap, Overleven, Hoe?Zo!, Horizon, Discovery Channel,
     National Geographic), er is de Nationale Wetenschapsquiz en er zijn de verschillende
     „Olympiades‟, er zijn „wetenschappelijke doe-centra‟ zoals Technopolis (Mechelen),
     Isotopolis (Dessel), Earth Explorer (Oostende),          er zijn initiatieven zoals de
     Wetenschapsweek, het Wetenschapsfeest, de Dag van de Technologie, enz.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                     63
      Pagina 64 van 146                                                                               6 april 2005



                                 Om onze universiteit ook beter te kunnen positioneren in en te laten
Commissie                        participeren aan deze veelheid van initiatieven, stel ik voor om een
Wetenschapscommunicatie          Commissie Wetenschapscommunicatie op te richten, waarin de
                                 potentiële interacties tussen pers en media, wetenschappers,
     docenten, leerkrachten en scholieren, en ook de verschillende diensten van onze universiteit
     (zoals Dienst Studieadvies, Marketing en Communicatie, enz...) worden opgelijnd. Enkele
     ideeën die hier zouden kunnen geëxploreerd worden zijn:
         - Hoe aanhechting zoeken bij de reeds bestaande initiatieven zoals hierboven
            opgesomd, zonder dat dit ook een grote werklast induceert bij de ZAP-leden die
            hieraan meewerken 40?
         - Hoe stimuleren dat de onderzoekers van onze universiteit ook voldoende aandacht
            hebben voor wetenschapsvulgarisatie en wetenschapscommunicatie ?
         - Hoe kunnen we scholieren en hun leerkrachten laten kennismaken met onderzoek aan
            onze universiteit ?
         - Hoe kunnen we samenwerken met de industrie en andere organisaties in het kader van
            wetenschapscommunicatie ?
         - Hoe kunnen we inspelen op vragen die komen vanuit de Vlaamse overheid (politici,
            administratie, e.d.). ?
         - Moeten we voor onze onderzoekers opleidingen en trainingen voorzien in
            wetenschapscommunicatie ?

          2.1.5.2.Verdere professionalisering van trajecten voor valorisatie en kennistransfer

                       In recente debatten rond de zwakkere groeiprestaties van de Europese Unie
Europese paradox       in vergelijking met Amerikaanse universiteiten, wordt regelmatig verwezen
                       naar de zwakkere exploitatie van het academisch onderzoek in Europa.
     Enkele jaren geleden had de Europese commissie het in deze context over de Europese
     paradox, wat in de Vlaamse context vertaald werd als Vlaanderen doet teveel onderzoek met
     de achterdeur open ! We hebben door de band genomen goede tot uitstekende onderzoekers,
     die publiceren in internationaal gereputeerde tijdschriften, maar daar blijft het dan ook bij.
     Cijfers tonen bijvoorbeeld aan dat er een netto-transfer is van gepatenteerde vindingen vanuit
     Europa richting Japan en de Verenigde Staten. Maar ook in de creatie van zogenaamde spin-
     off bedrijven, zijn we nog (relatief) embryonaal.

                    Nochtans, wat onze universiteit onderscheidt van andere Vlaamse
Leuven Research     universiteiten, en waar we zelfs als rolmodel fungeren voor vele buitenlandse
& Development       universiteiten, is LRD (Leuven Research and Development), de „interface‟
                    voor technologietransfer en valorisatie van wetenschappelijk onderzoek sinds
     haar ontstaan in 1972. Vooral sinds 1995, toen het Decreet op de Dienstverlening een feit
     werd, is LRD verder geprofessionaliseerd. Dit alles ging gepaard met een belangrijke
     mentaliteitsverandering, waardoor Toegepast en Toepasbaar Onderzoek niet langer als
     minderwaardig aan fundamenteel onderzoek beschouwd wordt (dit is een ander voorbeeld van
     domeinspecificiteit in het onderzoek), maar erkend wordt als een essentiële component van
     welvaart en welzijn. Het proces van professionalisering dat sinds 1995 bij LRD is ingeluid,
     omvat41:

     40
        Veel van de initiatieven zoals de deelname van onze universiteit aan de Wetenschapsweek, de Dag van de
     Technologie, enz. worden nu georganiseerd door vrijwilligers met de medewerking van velen.
     41
        Enkele kerncijfers van LRD in 2002: Er waren een 40-tal divisies, die een omzet, vooral uit contractonderzoek
     genereerden van afgerond 43 mio €. Er waren op dat ogenblik aan de K.U.Leuven een 70-tal octrooien


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    64
       Pagina 65 van 146                                                                                 6 april 2005


          -    Een steeds beter wordende dienstverlening ter ondersteuning van contract research.
          -    Een beleid dat steeds beter wordt in de bescherming en exploitatie van de intellectuele
               eigendom van vindingen die aan de universiteit werden gedaan, met erkenning van de
               rechten van de uitvinders. Deze strategie levert octrooien op, licenties en royalties.
          -    Een beleid van spin-off creatie: Onze universiteit heeft tot nu toe een rol gespeeld in
               de oprichting van meer dan 60 spin-off bedrijven (een bedrijf wordt een spin-off
               bedrijf genoemd wanneer er een duidelijke kwantificeerbare kennis- en
               technologietransfer is van een onderzoeksafdeling naar het op te richten bedrijf,
               waarvoor de afdeling – maar ook de universiteit – een participatie in de vorm van
               aandelen verwerft in het bedrijf). Deze spin-offs stellen allen samen in onze regio
               ongeveer 2000 mensen rechtstreeks te werk, en genereren een gezamenlijke omzet van
               400 miljoen € 42. Er is ook een diversificatie in de manier waarop spin-offs worden
               opgericht (met of zonder extern kapitaal, via licentiëring en technologietransfer,
               incorporatie en participatie in reeds bestaande bedrijven (zogenaamde „spin-in‟, enz.).
          -    De oprichting, in nauwe samenwerking met twee banken, van het Gemma Frisius
               Fonds (GFF, intussen aan zijn tweede editie toe), een fonds dat zaaigeld voorziet voor
               startende spin-off bedrijven.
          -    De „inbedding‟ van het valorisatiebeleid in regionale netwerken, zoals L.inc, L-SEC,
               DSP-Valley; de beschikbaarheid van een Innovatie- en IncubatieCentrum, en de
               actieve participatie van onze universiteit in de creatie van wetenschapsparken
               (Haasrode, Arenbergpark, Termuynck), bedrijfsterreinen (Philipssite, Remysite) en
               regionale incubatiecentra (zoals in Tienen voor gezondheidsbevorderende voeding).

Valorisatiebeleid
                     Voor de nabije toekomst zien we als voornaamste beleidslijnen (buiten degene
nog versterken       die logischerwijze volgen uit bovenstaand lijstje) 43: Een verdere uitbouw van
                     LRD door een nog betere en professionele bestaffing, is op korte termijn
      essentieel. Zoniet zal de strategie die LRD de laatste jaren op de kaart heeft gezet, puur
      intentioneel worden, temeer omdat ook het aantal valorisatiedossiers aangeleverd door een
      steeds groter wordend aantal onderzoeksgroepen, toeneemt. Concreet betekent dit een betere,
      striktere en meer pro-actieve opvolging van valorisatiedossiers (licentiëringen, patenten),
      administratieve ondersteuning bij (vooral Europese) aanvragen, administratieve
      projectopvolging, gedegen financiële informatie, duidelijke afspraken bij het oprichten van
      spin-offs en een goede beschikbaarheid van de LRD directie.




      toegekend en in 2002 werden er 51 nieuwe aanvragen ingediend. Het totaal aantal spin-off bedrijven was 51 en
      ook in 2002 werd een tweede Gemma Frisius Fonds opgestart met een zelfde kapitaal als het eerste, nl. 12.5 mio
      €.
      42
         Alles kan beter: : Een recente studie van de Boston groep toonde aan dat MIT gelieerd is aan meer dan 3000
      bedrijven sinds 1950. Dat betekent dat deze universiteit een rol heeft gespeeld in ongeveer 60 bedrijven per jaar.
      In Engeland halen de universiteiten samen nu al zo‟n 200 spin-offs per jaar. Omgerekend naar Vlaanderen
      zouden dat er een twintigtal moeten zijn. In Leuven richten we jaarlijks 5 tot 8 bedrijven op.
      43
         Belangrijkste conclusies van een in 2002 uitgevoerde SWOT-analyse voor LRD waren: S: Historische
      tradities, volwaardigheid van universiteit, betere professionalisering, positieve attitude terzake van academische
      overheid, naambekendheid, groeiend netwerk; W: interdisciplinariteit kan veel beter, sommige
      onderzoeksgroepen subkritisch, proactiviteit vanuit LRD nog onvoldoende, facilitering van en naar andere
      diensten dient verbeterd, grote behoefte aan lange termijn denken; O: vraag naar kennistransfer en valorisatie
      neemt toe, toenemende interesse van overheden, ontstaan van licentie- en patentportefeuille, toenemende markt
      van „exogene‟ spin-offs, valoirsatieactiviteiten zijn aantrekkingspool voor studenten; T: toenemende competitie
      van andere universiteiten, maatschappelijke perceptie niet altijd genunanceerd, toenemende inkomsten kunnen
      verkeerd geïnterpreteerd worden, toenemende concurrentie van semi-publieke onderzoeksinstellingen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     65
       Pagina 66 van 146                                                                               6 april 2005


                         Voor wat betreft de verdere ontwikkeling van het spin-off beleid, zouden
Vorming voor             we meer vormingsinitiatieven moeten organiseren naar jonge onderzoekers
oprichting spin-offs     toe. Dit kan bijvoorbeeld in samenwerking met L.Inc., een bijzonder
                         succesvol en actief netwerk, met meer dan 400 leden, waaronder de meeste
      high-tech bedrijven van de regio, maar ook individuen en onderzoeksgroepen.

                      Voor wat betreft het Gemma Frisiusfonds, dient erover gewaakt dat dit zijn rol
Financiering
                      van „seed money fund‟ blijft spelen, en niet teveel evolueert in de richting van
                      een eerder klassieke „venture capitalist‟. Verder is een goede stroomlijning van
      de middelen die ter beschikking zullen komen via het Industrieel OnderzoeksFonds44, zeer
      belangrijk. Ook de kanalen voor valorisatie van onderzoek die aan de hogescholen al bestaan,
      dienen verder ontwikkeld te worden en te worden afgestemd op deze van de universiteit (In
      die zin zijn er in de recente decreten ook al aanpassingen gebeurd). Dit kan gebeuren via de
      relaties die onderzoeksmatig zullen ontstaan (zie verder onder Associatie).

                      Een belangrijke nieuwe opportuniteit zal ontstaan wanneer we de extra
Defiscalisering       financieringskanalen zullen kunnen benutten, die ontstaan wanneer de federale
onderzoek in          overheid haar reeds geruime tijd aangekondigde defiscalisering van
bedrijven             onderzoeksinitiatieven tussen bedrijven en universiteiten zou waarmaken. In
                      essentie worden onderzoekers in bedrijven goedkoper (omdat de
      bedrijfsvoorheffing met 50 % verminderd wordt) wanneer ze met universiteiten
      samenwerken, wat natuurlijk enorme perspectieven opent voor het onderzoek aan onze
      universiteit (er is wel nog grote behoefte aan een verdere precisering van het begrip
      „onderzoeker‟).

                Intussen staat de hele Leuvense regio zelf model voor wat men een door de
Regionale       universiteit aangestuurd innovatiebeleid zou kunnen noemen. Leuven telt meer dan
netwerken       300 technologiebedrijven, goed voor een omzet van 4.5 mia € en 15 000 directe
                jobs. De spin-offs zijn daarin goed voor een omzet van 400 mio € en een
      rechtstreekse tewerkstelling van tweeduizend mensen. Internationale bedrijven als Philips en
      Samsung kiezen Leuven niet toevallig als vestigingsplaats van hun onderzoekscentra.
      Bovendien zijn er de kennisinstellingen zoals IMEC en VIB. In Vlaams-Brabant heeft 16 %
      van de werkende bevolking een universitair diploma, terwijl dat voor Vlaanderen 11 % is.
      In de nabije toekomst zullen we ook best investeren in interregionale netwerken (Leuven –
      Eindhoven – Aken, en Leuven – Kortrijk – Doornik – Rijsel (zie verder onder Campus
      Kortrijk)).




      44
        Volgens een recent besluit van de Vlaamse regering zal hiervoor een IOF-Raad worden opgericht, en worden
      de kredieten tussen de Vlaamse universiteiten verdeeld volgens een verdeelsleutel met als parameters, het aantal
      doctoraten (gewicht 0.25), publicaties en citaties (gewicht 0.25), verkregen IWT middelen (gewicht 0.1),
      budgettaire participatie in het Europese Vijfde Kaderprogramma (gewicht 0.1), aantal verworven en
      gepubliceerde octrooien (gewicht 0.1), aantal gecreëerde spin-offs (gewicht 0.1), relatief aandeel in
      ZAP/AAP/BAP (gewicht 0.1). 60 % van de middelen dient gespendeerd te worden aan mandaten van
      onbepaalde duur, voor postdoctorale onderzoekers. Anderzijds zullen ook projecten kunnen betoelaagd worden.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    66
       Pagina 67 van 146                                                                       6 april 2005


           2.2. Grote nood aan coördinatie voor Internationaal Beleid

De K.U.Leuven zal        Wat betreft het Internationaal Beleid aan onze universiteit, is er een grote
internationaal zijn of   behoefte aan een integrale en geconcerteerde visie, die zou moeten
niet zijn.               gereflecteerd worden in een beleidsplan internationalisering45.          De
                         K.U.Leuven zal internationaal zijn, of zal niet zijn.              Door de
      mondialisering is ook de impact van multilaterale organisaties zoals de OESO, UNESCO en
      de VN, maar ook en vooral van Europa, op het onderwijs- en onderzoeksbeleid drastisch
      toegenomen.      In Europa ziet men de ontwikkeling van een Europese Hogere
      OnderwijsRuimte (EHOR) als een essentiële stap naar de verdere ontwikkeling van een
      eenheidsmarkt, waarvoor flexibele en mobiele arbeidskrachten moeten gevormd worden, met
      een goede talenkennis en interculturele vaardigheden. Maar ook de vorming van een
      European Research Area (ERA) staat op de agenda. Bovendien wordt enorm geïnvesteerd in
      Onderzoek en Ontwikkeling, o.a. via de Kaderprogramma‟s en via de recent opgerichte
      European Research Council (ERC). Deze doelstellingen moeten we mee helpen
      bewerkstelligen, maar we mogen ons Internationaal Beleid als universiteit niet enkel hierdoor
      laten leiden.

                   De naamgeving van Europa is immers ook niet toevallig de „Europese
EG en niet VSE
                   Gemeenschap‟, i.p.v. de „Verenigde Staten van Europa’. De eenheidsmarkt is
                   een feit, maar de grote rijkdom van Europa is precies de culturele diversiteit, die
     zich ook uit in tegenbewegingen (bvb. het Comité van de Europese regio‟s). Innovatie is de
     drijvende kracht van de kenniseconomie, maar het sociale weefsel, onze geschiedenis en de
     grote en kleine culturele en religieuze tradities zijn minstens even belangrijk46. In Europa
     hebben we ongeveer 3500 hogescholen en universiteiten, waarvan er 800 formeel
     evenwaardige universiteiten zijn. Het aantal van 3500 is ongeveer evenveel als in de VS, maar
     daar zijn er slechts 50 topuniversiteiten, die globaal meer financiering ontvangen dan de 800
     van bij ons. Dit betekent ongeveer 1 universiteit per 5 à 6 miljoen inwoners, met dan nog vaak
     bijna de helft buitenlandse studenten ! Dergelijke cijfers – zeker wanneer we denken op locale
     Vlaamse schaal - stemmen tot nadenken. We investeren in Europa minder per student op meer
     plaatsen.
                   Bovendien willen we ook een sociaal Europa, en is er ook een steeds sterker
Duurzaamheid       wordende benadering van onderwijs en onderzoek in de richting van
                   duurzaamheid en duurzame ontwikkeling. Dit is niet langer het exclusieve terrein
     van activistische bewegingen, maar geraakt langzaam maar zeker geïncorporeerd in de visies
     van vele multilaterale organisaties, waaronder bedrijven en universiteiten.

                           Het Internationaal Beleid aan onze universiteit vandaag de dag is
Status questionis          incoherent en weinig consistent. Immers, er bestaat grote verwarring en
Internationaal Beleid
                           onduidelijkheid over het instroombeleid van onze Manama‟s (welke
niet goed
                           objectieven streven we hierbij na?), over de objectieven rond de
      positionering van onze universiteit in onderwijs en onderzoek in Europa en de wereld, over
      het beleid dat we volgen omtrent de mobiliteit van onze docenten (die in verschillende
      visitatierapporten als ondermaats wordt omschreven) en van onze studenten (slechts een
      minderheid van de studenten trekt voor een bepaalde tijd naar andere Europese
      universiteiten), over de opportuniteiten geschapen door de LERU (League of European

      45
         In het laatste nummer van december 2004 van VETO werd een heel dossier gewijd aan het internationaal
      beleid. De balans was niet positief.
      46
         Zij vormen het archief maar ook de gist van onze samenleving.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                           67
       Pagina 68 van 146                                                                         6 april 2005


      Research Universities), over de interacties tussen het Beleidscomité Internationale Relaties,
      de Interfacultaire Raad voor Ontwikkelingssamenwerking, de Dienst Internationale Relaties
      en het Bureau Internationaal Onthaal, de Dienst voor Studieadvies, de
      StudentenVoorzieningen en dies meer.          Bovendien hebben ook de faculteiten eigen
      bevoegdheden en initiatieven rond internationalisering. Conclusie: Blijkbaar hebben we alle
      ingrediënten en de benodigde goodwill voor een internationaal beleid, maar we werken in
      verspreide slagorde.

In Gebu: Coördinator        Het is deze onderliggende gedachte die de K.U.Leuven moet aangrijpen
Internationaal Beleid       in de verdere ontwikkeling van haar internationaal beleid en die de
                            grondtoon moet vormen van een strategische beleidsplan rond
      internationalisering. Deze strategie dient gepersonaliseerd in de persoon van een Coördinator
      Internationaal Beleid47 in het Gebu die zowel de internationale relaties en communicaties, en
      de specifieke dimensies rond internationalisering voor onderwijs en onderzoek, coördineert.
      Deze coördinator krijgt als eerste opdracht een bevattelijk en overzichtelijk beleidsplan te
      redigeren, na brede concertatie, uitgaande van de volgende problematieken en doelstellingen:
          - Via het aantrekken van buitenlands talent op alle niveaus, de kennis- en
              expertiseopbouw aan onze universiteit stimuleren.
          - Werken aan de instroom, doorstroom en uitstroom van buitenlandse bezoekers en de
              internationale mobiliteit van onze eigen studenten en onderzoekers drastisch
              verbeteren.
          - Maatregelen en acties nemen die bijdragen tot de uitstraling van K.U.Leuven als
              wetenschappelijke instelling.

                         Logistiek-organisatorisch moeten de verschillende ingrediënten van een
Eén koepel voor          professioneel internationaal beleid geïnventariseerd worden en moeten we
internationalisering
                         de nu reeds bestaande componenten, zoals de Dienst Internationale
      Relaties,    Het    Bureau      Internationaal   Onthaal,     Pangaea,     de    Raad     voor
      Ontwikkelingssamenwerking, de relevante dimensies van de Raad Studentenvoorzieningen en
      Onderzoekscoördinatie, integreren onder één enkele koepel. Dit zal trouwens ook de interne
      transparantie en communicatie ten goede komen, niet alleen intra muros, naar studenten,
      onderzoekers en docenten, maar ook extra-muros, naar potentiële buitenlandse studenten en
      bezoekers. We moeten hierbij ook een gezond evenwicht vinden in de subsidiariteit: Welke
      beslissingen en dossiers, of welke componenten ervan kunnen op departementeel of facultair
      niveau worden afgehandeld, en welke worden centraal behandeld? Informatiedoorstroming
      naar facultaire internationaliseringsverantwoordelijken en regelmatige concertatie- en
      coördinatievergaderingen vallen ook onder de bevoegdheid van de Coördinator Internationaal
      Beleid, alsook het voorzitterschap van de stuurgroep Internationalisering van de Associatie.

      Tot slot – en niet onbelangrijk – zorgt één coördinator Internationaal Beleid ervoor dat we
      komaf maken met de meervoudige obediënties – al dan niet ter hoogte van het Gebu – waarop
      we nu altijd botsen bij dossiers van internationalisering.




      47
         Inspiratie hiertoe kan ook gehaald worden aan de UCL, waar de nieuwe beleidsploeg eveneens coördinator
      Internationaal Beleid heeft aangesteld.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                             68
        Pagina 69 van 146                                                                          6 april 2005


      2.2.1. Instroombeleid: Leuven als attractiepool

                   De K.U.Leuven telt 3.592 regelmatig ingeschreven buitenlandse studenten
Buitenlandse
                   (academiejaar 2003-2004), 12% van haar totale studentenaantal. De Aziatische
studenten
                   studenten vormen met bijna 900 studenten een vierde van de internationale
      populatie. Afrika levert ongeveer een tiende van de buitenlandse studenten, Noord-Amerika
      en Zuid-Amerika elk een kleine vijf percent. De K.U.Leuven biedt de eerste-
      cyclusopleidingen (bachelor) slechts in beperkte mate aan aan buitenlandse studenten. Op het
      niveau van de tweede cyclus (en toekomstige initiële master) streeft zij naar een ruim aanbod
      van Engelstalige programma‟s. Dat uit zich ook in de cijfers. In 1999 hadden we 41
      Engelstalige opleidingen waarvan 37 VAO‟s (Voortgezette Academische Opleidingen).
      Momenteel hebben we als anderstalige opleidingen:                2 bachelors, 13 initiële
      masterprogramma‟s en 48 masternamasterprogramma‟s. Allen op één Spaanstalige
      masternamaster na, zijn Engelstalig. Binnen het anderstalige aanbod zijn er twee Erasmus
      Mundus projecten goedgekeurd (zie verder).

                   De stijging van het aantal buitenlandse studenten is vooral op rekening te
... in stijgende   schrijven van de voortgezette academische opleidingen (master-na-master) en de
lijn !             doctorandi. Een kwart tot een derde van de doctoraatsdiploma‟s wordt aan een
                   buitenlander toegekend. Het aantal buitenlandse studenten in de voortgezette
      academische opleidingen is in vijf jaar tijd verdubbeld (van 548 in 1999-2000 tot 1046 in
      2003-2004). Het aantal buitenlandse doctorandi steeg in diezelfde periode van 542 naar 737
      en in diverse andere categorieën steeg het aantal buitenlandse bezoekers van 952 naar 1024.
      Naar regionale spreiding van de buitenlandse studenten blijkt de stijging in grotere mate uit
      landen te komen die geen deel uitmaken van de Europese Hoger Onderwijsruimte. Feit is dat
      de internationale onderwijsmarkt aan een explosieve opmars bezig is 48, wat ook te merken is
      aan bovenstaande Leuvense cijfers.

      Het is duidelijk dat vooral de landen, waar men op een globale en gestroomlijnde manier aan
      rekrutering van buitenlandse studenten doet, het voortouw nemen. In de UK worden de
      individuele rekruteringsinspanningen van de universiteiten ondersteund door de internationale
      acties van de British Council, in Duitsland zorgt de D.A.A.D (Deutscher Akademischen
      Austausch Dienst) voor de promotie van het Duitse onderwijs in het buitenland en ook bij
      onze noorderburen is de Nuffic actief met ondermeer NESO (Netherlands Education Support
      Offices) in Azië, die ter plaatse talent opsporen en aantrekken.

      De inspanningen in Vlaanderen/België zijn op dat vlak minimaal.

                     Met andere woorden, de K.U.Leuven moet momenteel opboksen tegen de
Internationale
                     globale, promotionele inspanningen van de internationale gemeenschap én tegen
Rekrutering ?
                     de individuele, internationale inspanningen van buitenlandse universiteiten, de



      48
         In 2002 (het meest recente jaar met vergelijkbaar cijfermateriaal) waren 586.000 buitenlandse studenten
      ingeschreven in de Verenigde Staten, 270.000 studeerden in de UK (de tweede wereldbestemming op het vlak
      van hoger onderwijs) en 227.000 in Duitsland. De UK kon in 2002 rekenen op een toename van inschrijvingen
      van 15 %, Duitsland 10 %. De buitenlandse studenten in kwestie zijn voornamelijk afkomstig van China, Zuid
      Korea en India. De globale migratie van studenten bedraagt twee miljoen studenten en dit aantal zal volgens
      sommige voorspellingen verviervoudigen tegen 2025 - omdat door de economische groei grote groepen van
      middenklasse studenten in Azië ontstaan.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                               69
       Pagina 70 van 146                                                                                6 april 2005


      rechtstreekse concurrenten. De explosieve groei van internationale studieprogramma‟s op vrij
      korte tijd noopt tot het expliciteren van de doelstellingen en beleidsopties i.v.m. het
      internationaal beleid van de K.U.Leuven en het bijsturen van de bestaande rekruteringsacties.

                2.2.1.1. Drievoudige doelstelling

      Voor wat betreft de internationale programma‟s kunnen we drie doelstellingen naar voor
      schuiven, die verder moeten worden uitgewerkt en vorm gegeven:
         - Internationale programma‟s dragen bij tot de internationationale faam van de
             K.U.Leuven en verhogen de algehele onderwijskwaliteit;
         - Internationale programma‟s kunnen fungeren als een bron van inkomsten;
         - Internationale programma‟s kunnen een voedingsbodem vormen voor de rekrutering
             van toekomstige doctorandi.

Internationalisering is     We moeten de BAMA hervorming en ook het toegenomen aantal
kwaliteitsbevorderend       ManaMa‟s aangrijpen om Leuven attractiever te maken voor
                            buitenlanders49. Maar, nu de huidige interne kwaliteitszorg en de
      externe visitatiecommissies ook in de toekomst aangevuld worden met een internationale
      accreditatie, zal de aanwezigheid van buitenlanse studenten die participeren aan de
      Engelstalige studieprogramma‟s van de K.U.Leuven ongetwijfeld een rol spelen bij de
      beoordeling ervan . Een goed lopende Engelstalige manamaopleiding waar duidelijk over de
      jaren heen ingespeeld wordt op de kennisbehoefte van een internationaal studentenpubliek en
      die als dusdanig ook rekruteert en zich attractief voorstelt, zal uiteraard hoger scoren. Recent
      trouwens hebben we een goede beurt gemaakt door maar liefst twee goedgekeurde Erasmus
      Mundus50 netwerken, waarin de K.U.Leuven participeert.

Kwaliteit van      Belangrijk om weten is ook dat – ondanks de huidige intrinsieke kwaliteit van de
instroom           anderstalige opleidingen aan de K.U.Leuven – er momenteel vragen rijzen bij
                   internationale instanties die de manama-diploma‟s van de K.U.Leuven moeten
      valideren. Een aantal huidige VAO‟s (Manama‟s) worden in het buitenland momenteel niet
      erkend als masteropleidingen. Als intern K.U.Leuven criterium voor erkenning van een
      opleiding als Manama geldt nochtans dat de opleiding een masterniveau als beginterm
      onderstelt. Toch worden de facto vaak bachelors toegelaten, een situatie die tot de depreciatie
      van onze Manama - diploma's en ook de andere diploma's kan leiden. Onlangs heeft de
      Academische Raad daarom besloten dat vanaf 2006-2007 studenten met een bachelordiploma
      niet meer zullen toegelaten worden tot een Manama/VAO, ongeacht of het om een 3-jarige of
      een 4-jarige bacheloropleiding gaat. Een duidelijke profilering en een sterke communicatie
      van deze selectiviteit bij de instroom is dus noodzakelijk.
      Bovendien is een betere afstemming tussen de formele „eligibility checks‟ bij Internationaal
      Onthaal en de meer inhoudelijke evaluaties van kandidaten, die meestal in de faculteiten,
      departementen en POC‟s gebeurt, absoluut noodzakelijk, ook en vooral met betrekking tot een

      49
         Dat dit niet onmogelijk is, bewijst de Universiteit van Maastricht: Het aantal buitenlandse studenten steeg er
      op enkele jaren van 9 % naar 20 %, men richt er Engelstalige masters in met gepreferentieerde buitenlandse
      partners, de helft van de masters + doctoraatsopleidingen is er in het Engels en één van de doelstellingen is om
      op enkele jaren tijd 10 % van de wetenschappelijke staf uit het buitenland te recruteren.
      50
         Erasmus Mundus is een programma van de Europese Commissie waarbij studieprogramma‟s worden
      gefinancierd, georganiseerd door tenminste 3 instellingen in tenminste 3 verschillende EU landen en die door
      studenten gevolgd worden aan minstens 2 van de 3 instelllingen. Hiervoor heeft de EU 230 mio € uitgetrokken
      voor 5 jaar. Er zijn ook beurzen voor studenten uit niet-EU landen en er is ook mobiliteitsfinanciering voor
      professoren en studenten.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     70
       Pagina 71 van 146                                                              6 april 2005


     voldoende beheersing van het Engels.

Hogere             Op dit ogenblik zijn er ongeveer 3000 studenten in onze Manama‟s, waarvan
studiegelden       2000 Belgen, 300 EHOR-studenten, 500 niet-EHOR niet OL en 200 OL
                   (ontwikkelingsland, volgens de „strenge‟ lijst van de OESO). Een eenvoudig
     rekensommetje leert dat wanneer we aan deze 3000 Manama studenten een studiegeld van
     5000 € aanrekenen, dit ongeveer 400 Rekeneenheden zou opleveren ! Vanzelfsprekend is dit
     een overschatting omdat we sowieso moeten differentiëren in de studiegelden en omdat het
     aantal geïnteresseerden wel eens fors zou kunnen afnemen wanneer we de studiegelden
     verhogen ! Van belang hierbij is dat onze Manama‟s minstens zelfbedruipend worden, wat
     meteen verrechtvaardigd dat er een hoger inschrijvingsgeld wordt gevraagd, wat op zich al
     zowel de kwaliteit van de instroom als de kwaliteit van de desbetreffende opleiding („Voor
     wat hoort wat‟) zal ten goede komen. Voor uitmuntende buitenlandse studenten en voor
     studenten uit ontwikkelingslanden zullen beurzen en „tuition waivers‟ voorzien worden. De
     inschrijvingsgelden voor Manama's worden dus gedifferentieerd opgetrokken, tot een
     maximum van 5000 € voor niet-EHOR, 2500 € voor EHOR en 500 € voor EHOR aansluitend
     op een K.U.Leuven IMA. Manama programma's zullen zelffinancierend worden, met
     uitzondering eventueel van enkele strategisch belangrijke programma's (IMA in theologie,
     filosofie, kerkelijk recht) die geen kapitaalkrachtig publiek kunnen aantrekken. Tot nog toe
     waren de engelstalige Leuvense manama programma's bij de buitenlanders gegeerd om hun
     laag inschrijvingsgeld, een inschrijvingsgeld (500 €) dat zich trouwens ver onder de
     internationale marktprijs situeert. Welke weerslag de toekomstige verhoging van de
     inschrijvingsgelden zal hebben op de instroom is moeilijk in te schatten. Feit is dat ook deze
     wijziging effectief aan de potentiële studenten gecommuniceerd moet worden.

Doorstroom verhoogde     In de vorige versie van het allocatiemodel was de enveloppe voorzien
studiegelden             voor de VAO‟s gesloten, d.w.z. dat er een vaste voorafname was voor
                         deze opleidingen (die eigenlijk te klein was). Met de nieuwe politiek van
     hogere studiegelden moeten we ook een nieuwe regeling uitwerken, zodat de verkregen
     middelen in belangrijke mate doorstromen naar de organiserende faculteit.

     Ook belangrijk is een correcte en geïntegreerde groepering van informatie rond alle mogelijke
     vormen van financiering die beschikbaar zijn voor buitenlandse studenten (zoals beurzen in
     het kader van bilaterale overeenkomsten met universiteiten uit alle werelddelen, fellowships
     van het BOF, beurzen in het kader van „Coimbra Mobility Scheme‟, e.d.).

                     Als we erin slagen goede masterstudenten aan te trekken, dan is de kans dat
Kweekbodem voor      ze als doctoraatstudent of als post-doc terugkeren, reëler. Te vaak is Leuven
doctorandi           voor postgraduaat studenten de tweede keuze. De competitie met
                     gereputeerde Graduate Schools in de VS, UK, Frankrijk, Duitsland en de
     Scandinavische landen is sterk. Onze masterprogramma‟s profileren als een opstap naar een
     doctoraat kan pas succesvol, zijn als ze duidelijk staan voor een attractief
     onderwijs/onderzoeksprogramma én als ze omkaderd zijn door een globale kwaliteit op het
     vlak van beurzen, huisvesting, loopbaanmogelijkheden. We moeten hiervoor ook durven
     kijken naar samenwerking met onderzoeksinstellingen zoals IMEC, VIB, SCK enz. Wat
     „pampering‟ van de potentiële PhD‟s kan geen kwaad en hier moeten we dan ook nog beter
     werk van maken. Vooral ook voor die opleidingen die zelf relatief weinig studenten hebben,
     maar wel geassocieerd zijn met goede onderzoeksgroepen.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  71
       Pagina 72 van 146                                                              6 april 2005


                2.2.1.2. Internationale marketing en rekrutering

     De huidige informatie- en rekruteringsinitiatieven volstaan op dit moment niet om tegemoet te
     komen aan de uitdagingen waar de K.U.Leuven op internationaal vlak voor staat.

Externe en interne
                       Op extern niveau is er de groeiende maar sterk competitieve internationale
uitdagingen            onderwijsmarkt, de intensieve en globale marketinginspanningen van de
                       buurlanden (die ook onze eigen studenten aanspreken, de zogenaamde
     verticale mobiliteit), de intitiatieven van de Vlaamse/Waalse universiteiten/concurrenten die
     eveneens de weg van de internationalisering/bidiplomering bewandelen (en in dezelfde vijver
     als de K.U.Leuven willen vissen). Op intern niveau is er het nieuwe grote aanbod van
     anderstalige IMA‟s en Manama‟s, de vraag naar profilering van de Erasmus Mundus
     programma‟s, de gesloten financiële enveloppe van de manama‟s, de gedifferentieerde
     verhoging van de inschrijvingsgelden, de grotere selectiviteit bij de instroom (kwaliteits- en
     taaleisen) en de behoefte aan talentvolle doctorandi en onderzoekers

                  Nieuwe initiatieven op het vlak van de internationale marketing van de
Internationale
„branding‟
                  K.U.Leuven moeten zowel gericht zijn op rekrutering van buitenlandse
                  studenten als op de creatie en bestendiging van een internationaal kwaliteitsvol
     imago van de K.U.Leuven: Daarom is er een grote en dringende behoefte aan een
     internationale brandingcampagne.
     Essentieel om een dergelijk opzet te doen slagen is een intensieve samenwerking en
     coördinatie tussen de faculteiten, de betrokken onderwijsprogrammacoördinatoren en de
     centrale diensten met name Dienst Internationale Relaties, Bureau Internationaal Onthaal,
     Dienst Communicatie, Marketingcel en Studieadvies. Dit alleen al verrechtvaardigt de
     aanduiding van een Coördinator Internationaal Beleid.

Dwingende         Om de internationale marketing en rekrutering van de K.U.Leuven op de kaart te
beleidskeuzes     zetten, zullen beleidskeuzes gemaakt moeten worden: Welke zijn de strategisch
                  belangrijke manama – programma‟s die we naar voor willen schuiven? Met
     welke Centers-of-Excellence/onderzoekslijnen willen we in het buitenland geïdentificeerd
     worden? Welke zijn de strategisch belangrijke rekruteringsgebieden waar we op willen
     focussen (buurlanden, States)? Wat zijn de strategische kernbegrippen die we willen uitdragen
     en die we ondermeer in elke K.U.Leuven publicatie die zich tot een internationaal publiek
     richt, willen zien terugkomen? Gaan we intensiever werken met preferentiële
     partneruniversiteiten/netwerken? Hoe zorgen we ervoor dat de marketinginitiatieven kaderen
     in een coherent beleid van faculteiten en diensten? Hoe overtuigen we de totale universiteit
     van het belang van de internationalisering van onze onderwijsprogramma‟s?

     Welke rekruteringsinitiatieven bestaan momenteel? Op niveau van de „bestaande‟
     internationale onderwijsprogramma‟s beschikken de meeste programma‟s over een website
     (die dankzij de inspanningen van DCOM en BIO eenzelfde vorm hebben), een
     bekendmakingsfolder (die zeer sterk verschilt van programma tot programma), hier en daar
     worden er posters aangemaakt (eveneens zeer uiteenlopend) en worden er advertenties
     geplaatst (opnieuw geen uniformiteit qua vormgeving en inhoud).




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  72
     Pagina 73 van 146                                                              6 april 2005


                      Maar ook op het gebied van internationale marketing zijn alle acties
Professionalisering
                      dringend aan professionalisering toe. Hieronder ressorteren:
van de marketing
       -   de publicatie van eenvoudige, eenvormige, doelgerichte en flexibele brochures;
           Bedoeling is dat centraal formats en layouts ter beschikking worden gesteld, zodat ook
           de voorstelling van de verschillende opleidingsprogramma‟s van onze universiteiten
           duidelijk herkenbaar en uniform is. Faculteiten kunnen wel het materiaal aanleveren,
           maar laten we de brochures toch vooral redigeren door „professionals‟. Bovendien
           zouden deze acties die nu in verspreide slagorde genomen worden, financieel baat
           hebben bij een centrale coördinatie (kostendrukend via zelfde drukker, lay-outer,
           gezamenlijke bestellingen).
       -   Hetzelfde geldt trouwens voor alle websites van onze universiteit waarlangs we
           informatie verstrekken aan geïnteresseerde bezoekers en studenten.
       -   „Open Door Days‟ voor Graduate Studies, naar analogie met de K.U.Leuven
           infodagen voor scholieren. Hiervan bestaan verschillende voorbeelden aan
           buitenlandse universiteiten.
       -   Ook alumni uit het buitenland dienen actief betrokken te worden bij promotie- en
           wervingscampagnes.
       -   Oprichten van een International Student Helpdesk, waarbij vragen die nu moeten
           gesteld worden hetzij aan BIO of DSA of beiden, via één loket worden behandeld.
       -   Speciaalpakket van voordelen voorzien voor studenten van preferentiële partners
           (beurzen, tuition waivers, hulp voor kwaliteitsvolle huisvesting, snellere behandeling
           dossier).
       -   Actiever gebruik maken van (onderwijs-)netwerken (Coimbra, Leru, EAU,...)
           waarmee trouwens ook „best practices‟ kunnen worden uitgewisseld op het gebied van
           marketing, recruitment, study abroad advisement.
       -   Bestaande initiatieven gebruiken als hefboom (bvb. recent initiatief van
           „Buitenlanddag‟ met informatie over verblijfsvergunningen, uitleg van ambassades,
           getuigenissen). Hier zouden ook de partners van de preferentiële netwerken op
           kunnen worden uitgenodigd.
       -   Professoren en onderzoekers meer actief inschakelen in deze campagnes tijdens hun
           buitenlandse reizen (aanmaak van een algemene brochure, posters,...).
       -   De aanmaak van een Engelstalige en complete „Corporate Presentation‟ (in pdf en
           powerpoint) van onze universiteit, vrij beschikbaar op de K.U.Leuven website.
       -   Aanwezigheid van de K.U.Leuven op belangrijke prominente onderwijsbeurzen
           (Londen, Parijs, Madrid, Milaan, Dusseldorf, enz...), ook wereldwijd op „Education
           Fairs‟.

    De budgetten waarmee momenteel voor dit soort zaken gewerkt wordt, zitten verspreid over
    verschillende diensten. Deze moeten gehergroepeerd worden onder de Coördinator
    Internationaal Beleid.

           2.2.1.3. Netwerken

    Met welke universiteiten in Europa en de wereld werken we samen, waarom en op welke
    manier ? Welke rol spelen hierin de netwerken waar we nu al deel van uitmaken zoals de
    League of European Research Intensive Universities (LERU), het COIMBRA netwerk en de
    European University Association (EUA, 759 leden uit 45 landen)?




    Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 73
      Pagina 74 van 146                                                                          6 april 2005


     We moeten hiertoe een onderscheid maken tussen netwerken langs waar we druk uitoefenen
     op overheden, netwerken waarbinnen we samenwerken rond onderwijs en netwerken voor
     onderzoek.

                       Voor wat betreft het „lobby‟-werk, is het feit dat onze universiteit deel
League of European
Research Intensive
                       uitmaakt van de LERU 51 enerzijds een grote prestatie, maar anderzijds
Universities           vormt het ook een belangrijke uitdaging. De twaalf universiteiten die hierin
                       verenigd zijn sinds 2003 willen de diverse overheden aansporen opdat op
                       termijn Europa terug een leidende positie in het fundamenteel onderzoek
     zou innemen. Vanzelfsprekend zal de LERU zich inschakelen in de aspiraties gedefinieerd
     door de 3% norm van Lissabon, maar er zal ongetwijfeld op moeten toegezien worden dat een
     voldoende percentage van de bestedingen in O&O naar fundamenteel, niet-georiënteerd
     onderzoek gaat! In die zin is ook het pleidooi van de LERU voor een voldoende financiering
     van de European Research Council (zie verder) zeer belangrijk.

     We mogen ons niet blind staren op de LERU alleen. Er bestaan verschillende andere
     netwerken, ook meer „thematische‟, waar onze universiteit al dan niet lid van is. Voorbeelden
     zijn de Euro League for Life Science Universities52, SARFAL53, enz... Welke criteria leggen
     we aan de dag om al dan niet in dergelijke thematische netwerken te participeren ?

                   Langzaam maar zeker groeit de onderwijsbevoegdheid bij de Europese
Onderwijs in       Commissie (er is ook een Europees Commissaris voor Onderwijs). Deze
Europa             europeanisering van het onderwijs hoeft natuurlijk geen verwondering te
                   wekken, omdat dat precies één van de grote drijfveren was achter Bologna. Eén
     en ander impliceert ook dat op korte termijn toch best afspraken worden gemaakt tussen de
     lidstaten van de EU in het algemeen, en meer specifiek binnen die netwerken waarvan onze
     universiteit deel uitmaakt.
     Sinds kort wordt er immers openlijk nagedacht over Europese accreditatiesystemen. Op
     Nederlands-Vlaams niveau moeten de accreditaties best gebeuren per opleiding, omdat we op
     die manier ook de globale kwaliteit van alle opleidingen, zowel in de universiteiten als aan de
     hogescholen, kunnen garanderen. Maar eenmaal dit systeem van accreditaties operationeel is,
     zou een Europese accreditatie best gebeuren op het niveau van de instelling of, indien
     mogelijk, van de Associatie.

     Ook in Europa zijn er stilaan discussies over het vereiste aantal studiepunten per
     masteropleiding. Het zou wel eens kunnen dat we hier convergeren naar een compromis-
     voorstel van 90 studiepunten. Daarom ook stellen we verder in deze beleidstekst
     veralgemeende masters voor van 120 studiepunten, die weliswaar een pakket van 30
     studiepunten omvatten voor lerarenopleiding, of profilering richting onderzoek of
     arbeidsmarkt.


     51
        LERU partners zijn: University of Cambridge, University of Edinburgh,, Université de Genève, Ruprecht-
     Karls-Universitåt Heidelberg, Helsingin Yliopisto, Universiteit Leiden, University of Oxford, Karolinska
     Institutet, Università degli Studi di Milano, Ludwig-Maximilians-Universitåt, Université Louis Pasteur
     Strasbourg, Katholieke Universiteit Leuven (waar zich ook het secretariaat bevindt).
     52
         Netwerk rond landbouw, voeding, „quality of life‟: Wageningen, Universität für Bodenkultur Wien
     (Oostenrijk), Universität Hohenheim (Duitsland), the Royal Veterinary and Agricultural University
     (Denemarken), Swedish University of Agricultural Sciences (Zweden) (met aanzetten tot samenwerking met
     universiteiten in VS en Canada); http://www.wau.nl/pers/01/053.html
     53
        SARFAL: Strategic Alliance of Research Faculties in Law, met o.m. Leiden, Bologna, Heidelberg, Poitiers,
     Oxford, Leuven, zie http://www.sarfal.net/


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                               74
       Pagina 75 van 146                                                                  6 april 2005


                      Voor wat betreft onderwijs, is een recente trend – waarvoor nog heel wat
Bidiplomering
en „joint degrees‟    wettelijke bezwaren bestaan – deze van de bidiplomering. Bidiplomering
                      wordt zowel door de EUA als de COIMBRA groep gezien als een essentiële
      schakel in de internationaliseringspolitiek van de universiteiten.       Vele buitenlandse
      universiteiten zijn absoluut geïnteresseerd om voor hun studenten een „learning experience
      abroad‟ te kunnen voorzien. Maar we zijn hier benadeeld door een toch nog groot gebrek aan
      voldoende Engelstalige opleidingen, en eigenlijk ook een beetje door de vrees dat onze eigen
      Vlaamse studenten minder happig zijn – om in het kader van reciprociteit – ook les te gaan
      volgen aan die buitenlandse universiteiten. Hoeveel percent van onze studenten willen we
      trouwens laten proeven van dergelijke buitenlandervaring ? Niettegenstaande het Bologna
      proces volop aan de gang is in Europa, is het trouwens niet altijd voor de hand liggend om
      „Eerder Verworven Kwalificaties‟ correct in te schatten.

                    Wellicht is het ook nuttig om in het kader van internationalisering de band met
Bidiplomering       onze zusterinstelling, de UCL, wat nauwer aan te halen. Zowel op het gebied
met UCL ?           van onderzoek als onderwijs zouden we goede afspraken kunnen maken omtrent
                    complementariteit en bidiplomering, en we kunnen ook leren uit de ervaringen
      van de UCL op het vlak van internationalisering. Ook in het recente „Erasmus Belgica‟
      initiatief (beurzen van 100 €/maand om te studeren aan een universiteit in een ander
      landsgedeelte), gefinancierd door het Prins Filipfonds, zien we een asymetrische participatie
      tussen Vlaanderen en Wallonië: 167 franstaligen hebben het afgelopen jaar les gevolgd aan
      een Vlaamse universiteit, tegenover slechts 77 Vlamingen aan een Waalse instelling.


            2.2.2. Doorstroombeleid: Ambassadeurs

      De studenten en onderzoekers die enkele maanden of jaren hebben doorgebracht in Leuven,
      zijn later onze beste ambassadeurs. We moeten dan ook zorgen dat ze hier uiteindelijk
      tevreden weggaan. Vanzelfsprekend is de kwaliteit van ons onderwijs en onderzoek hiertoe
      een nodige garantie, maar er is meer: We moeten waarschijnlijk nog beter het internationaal
      onthaal, de begeleiding van onze buitenlandse studenten en bezoekers, en de afzwaai- en
      afscheids‟pakketten‟ die we hen meegeven, verzorgen.

Dag van alle         In die zin zijn er vele ideeën die we verder vorm kunnen geven, bvb. een
Nationaliteiten      Internationale StudentenDag van de Universiteit, waarbij aan alle nationaliteiten
                     de kans wordt gegeven om zich voor te stellen en te manifesteren.

                  Ook de werking van Pangaea (1000 leden, 80 nationaliteiten), dat als voornaamste
Pangaea           missie heeft een „home-away-from-home feeling‟ te creëren door de organisatie
Portulaca
                  van socio-culturele activiteiten, zou in deze context nog beter tot zijn recht moeten
                  komen. Ook hier dringt zich trouwens een betere integratie van activiteiten op
      (bvb. de studentenwerking rond Portulaca die een beetje in een crisis zit, de sociale dienst
      voor buitenlandse studenten (verblijf, financiële assistentie,...)). Een bijzonder aandachtspunt
      is hier de soms precaire situatie van sommige buitenlandse studenten, die problemen hebben
      met verblijfsvergunningen, financiering, huisvesting en soms de toegang tot onze
      gezondheidszorg niet vinden.

      Laten we tenslotte ook alle buitenlanders – studenten zowel als onderzoekers – systematisch
      uitnodigen voor de vele culturele evenementen georganiseerd door de universiteit.



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                     75
       Pagina 76 van 146                                                              6 april 2005


         2.2.3. Uitstroombeleid: Mobiliteit

                 Hoe en waarom sturen we onze eigen studenten naar het buitenland ? Wie komt
Mobiliteit van   daarvoor in aanmerking ? Wat zijn selectiecriteria en –procedures ? Uit enkele
studenten ...    recente visitaties en statistieken van het Erasmus programma, blijkt de toch wel
                 relatief geringe mobiliteit van onze eigen studenten, om in de loop van hun
     opleiding minstens enkele maanden in het buitenland te vertoeven. In het Erasmus
     programma stijgt het aantal „binnenkomende‟ studenten, terwijl het aantal „uitgaande‟ dalende
     is. Over de hele universiteit overstijgt het aantal binnenkomende het aantal uitgaande met
     30% met een piek bij de Toegepaste Wetenschappen van 100 %. Wat zijn hiervan de
     oorzaken ? Vinden studenten ons onderwijs beter dan elders ? Durven ze niet ?

                     Maar ook de mobiliteit van onze docenten en onderzoekers is ondermaats. De
... maar ook van     hiervoor beschikbare middelen in Erasmus, Tempus, allerlei bilaterale
docenten en
                     akkoorden, e.d. worden onderbenut. Dit gebrek aan belangstelling voor
onderzoekers
                     (langere) verblijven in het buitenland heeft wellicht ook te maken met onze
     instellingscultuur: het feit dat onze universiteit niet echt „zorgt‟ voor de opvang van
     afwezigen, in die zin dat men als onderzoeker weliswaar voor een tijdje „mag‟ weggaan, maar
     dat er structureel eigenlijk niets wordt gedaan aan het opvangen van de
     verantwoordelijkheden van de afwezige collega. Met andere woorden, als we ook de
     mobiliteit van onze onderzoekers hoog in het vaandel dragen, dan moeten we ook structurele
     maatregelen nemen die een langere afwezigheid van een collega faciliteren.

                    Hieronder ressorteert natuurlijk ook de „sabbatical leave‟, die eigenlijk nu
Sabbatical leave    totaal onderbenut wordt, niet zozeer in het kader van „herbronning‟ (wat af en
                    toe wellicht noodzakelijk is), maar wel om gedurende een bepaalde periode de
     nodige tijd te krijgen om serieus wetenschappelijk onderzoek op een menselijke manier tot
     een goed einde te kunnen brengen.


         2.2.4. Internationalisering van het onderzoek

     De facto is ons onderzoek natuurlijk al internationaal. We presenteren onze
     onderzoeksresultaten – wanneer mogelijk – in internationale tijdschriften en op internationale
     conferenties, we bezoeken buitenlandse universiteiten en onderzoeksinstellingen, waarvan
     vele onderzoekers af en toe ook naar Leuven komen. En natuurlijk, via Internet en het WWW
     interageren we met vele onderzoekers in onze onderzoeksgemeenschappen.

                 Door een gebrek aan Vlaamse studenten, is het aantrekken van „buitenlandse‟
Ex-PhD‟s als
                 PhD-studenten in sommige onderzoeksdisciplines, absoluut noodzakelijk. In het
ambassadeur
                 algemeen is een kwart van de Leuvense doctoraten van de hand van buitenlandse
     onderzoekers. Het zou goed zijn om het relatief aantal buitenlandse doctorandi te vergroten
     (tot bvb. 50 %). In de meeste gevallen keren deze doctorandi naderhand terug naar huis of
     zoeken ze hun toekomst aan andere universiteiten. Hoe gaan wij om met deze mensen, die
     excellente ambassadeurs zouden kunnen zijn voor onze universiteit ? Hoe kunnen we er voor
     zorgen dat deze onderzoekers, wanneer ze naar hun land terugkeren, en daar een academische,
     industriële of overheidscarrière aanvatten, onze beste ambassadeurs zijn en
     samenwerkingsverbanden catalyseren ? Hebben we een databank waarin de verdere carrière
     van deze mensen wordt opgevolgd ?



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  76
       Pagina 77 van 146                                                                         6 april 2005


     Een nog onvoldoende verkende pad is dat van de „joint PhDs‟, waarbij met promotoren in een
     andere universiteit afspraken worden gemaakt rond co-promotorschap. Voor wat betreft de
     kosten die hiermee gepaard gaan, bestaan trouwens redelijk wat financieringskanalen (zoals
     bvb. FWO).

                   Hoe kunnen we onze postdocs stimuleren om gedurende langere periodes (één of
Mobiliteit van     meerdere jaren) buitenlandse ervaring op te doen, om vervolgens eventueel naar
postdoc‟s
                   Leuven terug te keren (de zogenaamde „tijdelijke brain drain‟)? Er is nu een
                   tendens om, met financiering uit Leuven of Vlaanderen, enkele korte
     buitenlandse bezoeken te doen (grootte-orde van weken), om dit dan vervolgens als een
     „buitenlandse ervaring‟ te laten catalogeren. Op zich zijn dergelijke korte bezoeken geen
     probleem, op voorwaarde dat ze uitmonden in duidelijke resultaten (bvb. een co-publicatie
     met een gerenommeerd buitenlands onderzoeker). M.a.w. een verblijf in het buitenland op
     zich is niet echt belangrijk, het is wat er naderhand uit voortkomt dat belangrijk is. Feit is dat
     1/3 van de pasbenoemde ZAPpers in 2003, GEEN noemenswaardige buitenlandervaring
     achter de rug heeft ! Niet alleen schijnt de bereidheid van „onze‟ postdoc‟s tot een
     buitenlands verblijf te dalen, maar bovendien daalt ook het aantal aanvragen voor fellowships
     (voor buitenlanders) bij het BOF. Dit zijn onrustwekkende trends die we zullen moeten
     omkeren. Bepaalde landen, zoals Frankrijk54, voorzien aanzienlijke beurzen van ongeveer
     2000 € per maand voor postdoc‟s van buitenaf.

                      Hebben wij een beleid rond „Graduate Schools‟, met internationale
Graduate Schools
                      uitstraling, die een zeer stimulerende rol zouden kunnen spelen in onze
                      doctoraatsopleidingen, en is het duidelijk wat de interactie tussen deze
     Graduate Schools en de Manama‟s zou kunnen zijn ? Van bijzonder belang is hier onze
     relatie met Vlaamse en Belgische onderzoeksinstellingen zoals IMEC, VIB en SCK, die geen
     eigen onderwijsbevoegdheid hebben, of die ook niet zelf doctoraten mogen toekennen. Een
     meer gestructureerde interactie van onze universiteit met deze instellingen, zou ons op het
     gebied van internationale uitstraling, zeker een win-win situatie opleveren. Wellicht geldt dit
     ook voor opportuniteiten via andere instellingen (zoals bvb. de federale wetenschappelijke
     instellingen met hun rijke collecties, waarvoor internationale belangstelling bestaat).

Tanende               Hoe consolideren we de toch wel opmerkelijke participatie van Leuvense
participatie in       onderzoeksploegen in het 5de en 6de Kaderprogramma? Zo bijvoorbeeld was
kaderprogramma‟s      de K.U.Leuven goed voor 58.9 % van de Vlaamse participatie in het 5de
                      kaderprogramma. De Vlaamse participatie op zich is hoger dan het Europees
     gemiddelde. Alles laat echter vermoeden dat onze goede participatiegraad tanende is, niet in
     het minst door de overdreven bureaucratisering van Europese onderzoeksprogramma‟s
     (waartegen terecht recent enkele protestacties zijn opgestart). Op korte termijn dient er meer
     administratieve ondersteuning te komen om de onderzoekers daadwerkelijk te verlossen van
     de ongelooflijke overlast (dit zou kunnen in de vorm van projectcoördinatoren, zie elders in
     deze tekst). Op termijn moet natuurlijk ook duidelijk gemaakt worden aan de Europese
     Commissie dat dergelijke implementatie van de Kaderprogramma‟s totaal onmogelijk is !




     54
        In Frankrijk bestaat er voor buitenlandse postdocs een beurzensysteem „Acceuil de jeunes chercheurs
     étrangers en séjour de recherche post-doctorale‟, waarbij beurzen worden toegekend aan postdocs die kunnen
     verblijven aan daartoe geaccrediteerde universiteiten en onderzoeksinstellingen.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                              77
      Pagina 78 van 146                                                                           6 april 2005


European Research     Welke tactiek volgen we i.v.m. de European Research Council 55, waarlangs
Council               op afzienbare tijd heel veel geld zal worden vrijgemaakt voor fundamenteel
                      onderzoek ? Als lid van de LERU, bekennen we onszelf tot een select clubje
     van „research intensive‟ universiteiten en bijgevolg moet een initiatief zoals de ERC ons als
     muziek in de oren klinken.

     De ERC moet een transparant Europees financieringskanaal voor niet-gericht onderzoek op
     initiatief van de vorser worden, gebaseerd op peer-review (een soort Europees FWO). Deze
     Europese organisatie moet onfhankelijk van de bestaande politieke structuren opereren. Van
     uiterst belang is dat de ERC voorbehouden wordt voor fundamenteel onderzoek door
     individuele onderzoekers of onderzoeksteams uit alle wetenschappelijke domeinen, zonder
     verplichtingen tot uitgebreide netwerkvorming en binding met economische of
     toepassingsgerichte ambities. Tot nu toe heeft Europa immers vooral geïnvesteerd in
     „thematische netwerken‟, met een nogal zware nadruk op strategisch-toegepast
     basisonderzoek, waarvan men verwacht dat het op middellange termijn tot economische
     valorisatie leidt. Ook worden behoorlijk wat middelen geïnvesteerd in onderzoeksinstellingen,
     een mechanisme dat soms behoorlijk conserverend werkt omdat deze instituten zich
     vastklampen aan hun financiering. Daarom is nu ook het moment aangebroken om meer te
     investeren in „bottom-up‟ fundamenteel onderzoek, een intentie die door de Commissie vorm
     gegeven wordt via de ERC.

     De ERC moet een transparante organisatie worden, met heldere selectieprocedures waarbij
     enkel en alleen (domeinspecifieke) wetenschappelijke kwaliteit van belang is. De ERC mag
     ook niet substituerend zijn m.b.t. nationale of regionale financieringsmechanismen (zoals bvb.
     FWO). Bijgevolg moeten er ook voldoende financiële middelen voor gereserveerd worden.
     De LERU stelt hier dat het jaarlijks budget voor de ERC grosso modo 5 % van de middelen
     die regionaal/nationaal ter beschikking zijn voor fundamenteel onderzoek, zou bedragen. Dit
     betekent ongeveer 5 mia € per jaar (vergelijkbaar met het jaarbudget van het Zesde
     Kaderprogramma). De Commissie denkt op dit ogenblik aan 1 mia €/jaar, dus te weinig !
     Omdat niet enkel projecten, maar ook mensen belangrijk zijn, wordt voorgesteld om 8000
     „European Advanced Research Fellowships’ in het leven te roepen, elk voor een periode van
     10 jaar, met strikte bescherming van de onderzoekstijd en tussentijdse evaluaties (naar het
     voorbeeld van de prestigieuze UK Royal Society University Research Fellowships).

     Belangrijk is ook dat – in tegenstelling tot de praktijk bij de Kaderprogramma‟s – de volledige
     onderzoekskost wordt gefinancierd, en dat de financiering niet zoals nu, slechts partieel is.


          2.2.5. Internationale solidariteit

     Ook voor wat betreft onze activiteiten          m.b.t. internationale solidariteit en
     ontwikkelingssamenwerking moeten we onszelf beter organiseren. De motivatie hiertoe moet
     niet enkel komen vanuit de „K‟ van K.U.Leuven, maar vooral omdat we het onderwijs en
     onderzoek in ontwikkelingslanden, onder de brede noemer van Science Sharing, ook
     daadwerkelijk kunnen vooruithelpen.


     55
        Intussen is de voorzitter van de „Governing Body‟ van de ERC bekendgemaakt: Het is Lord Patten, de
     Chancellor van de universiteit van Oxford, en vroeger gouverneur van Hong Kong. Op dit ogenblik loopt er een
     procedure van identificatie van andere mogelijke leden van de bestuursraad van de ERC.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                78
       Pagina 79 van 146                                                              6 april 2005


                      De huidige financiering van initiatieven verloopt vooral via de Universitaire
VLIR & DGOS           Ontwikkelingssamenwerkingsprojecten van de VLIR (o.a. Institutionele
                      Universitaire Samenwerkingsprojecten (IUS)), waarvoor het federale
      Directoraat-Generaal voor Ontwikkelingssamenwerking (DGOS) elk jaar 30 miljoen € ter
      beschikking stelt van de VLIR. Het geld gaat grotendeels naar de projecten in de
      ontwikkelingslanden zelf, aangezien onze wetenschappers enkel hun onkosten vergoed
      krijgen. Momenteel lopen er elf grote projecten (grootte-orde enkele honderdduizenden euro‟s
      per jaar per project). Niet alleen voor de lokale jongeren scheppen dergelijke projecten
      enorme opportuniteiten, maar ook voor onze studenten zijn deze initiatieven een ideale
      gelegenheid om in een totaal nieuwe leefwereld ondergedompeld te worden.

      Binnenkort wordt trouwens een overzicht verwacht van de VRWB, dat in kaart zal brengen
      welke Vlaamse teams onderzoek doen in, met, of voor ontwikkelingslanden, en welke
      onderzoeksdiscisplines hiervoor echt relevant zijn en eventueel beter ondersteund moeten
      worden.

            Ongetwijfeld kunnen we echter meer doen, ook specifiek van binnen onze universiteit.
IRO
            Via de Interfacultaire Raad voor Ontwikkelingssamenwerking, die beurzen ter
            beschikking stelt voor studenten en docenten (zowel instromend als uitstromend). Maar
      onze beleidsvisie inzake Ontwikkelingssamenwerking is wellicht wat gedateerd (de
      beleidstekst op de website dateert van 1997).

Nieuwe            We zouden meer werk moeten maken van enkele duidelijke gerichte netwerken
beleidsvisie      met universiteiten uit ontwikkelingslanden. Hierbij zijn lange termijn-
                  engagementen en –perspectieven zeer belangrijk, zodat er een band kan ontstaan
      gedurende verschillende „academische generaties‟. Korte verblijven hier van zowel studenten,
      doctorandi als professoren, participatie in „Graduate Schools‟, e.d., het zijn allemaal
      mogelijkheden die we meer systematisch moeten exploreren. Ook alumni, waarvan er velen in
      ontwikkelingslanden verblijven, kunnen we in dergelijke netwerken inschakelen. Via hen
      kunnen we ook samenwerken met Niet-Gouvernementele Organisaties en uitmaken welke
      materiële (bvb. informatisering en PCs) en immateriële (onderwijs, onderzoek) inspanningen
      prioritair moeten gebeuren.
      Een breder kader zou kunnen bestaan uit wat men de dag van vandaag „Science Sharing‟
      noemt, met speciale aandacht ook voor „Open Access‟ initiatieven.

      Meer algemeen zijn er nog verschillende andere gevoeligheden waarrond een ge-update
      beleidsvisie rond universitaire ontwikkelingssamenwerking zich zou moeten uitspreken: Hoe
      kunnen we „Westerse‟ wetenschap kanaliseren naar ontwikkelingslanden ? Is de opleiding die
      mensen hier krijgen niet vervreemdend ? Hoe kunnen we zelf meer openstaan voor diversiteit
      en heterogeniteit ?

      Dit alles moet door de Coördinator Internationaal Beleid, in overleg met de Raad
      Ontwikkelingssamenwerking, verder worden uitgewerkt .




      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 79
       Pagina 80 van 146                                                                 6 april 2005


       2.3. Coördinatie Onderwijs en studenten

Bologna       Onderwijs is en blijft de hoeksteen van een moderne universiteit. Alleen is dat
              onderwijs de afgelopen vijf jaar ook drastisch veranderd, geïnitieerd door de
              Sorbonne en Bologna verklaringen. Hiervan zijn de uiteindelijke doelstellingen het
      nastreven, in een Europees referentiekader, van een meer transparante onderwijsstructuur, een
      betere, geüniformiseerde en meer transparante erkenning van wat een opleiding in het Hoger
      Onderwijs eigenlijk voorstelt, een grotere afstemming van het onderwijsaanbod, erkende
      mechanismen voor kwaliteitsbewaking en een toenemende mobiliteit van studenten doorheen
      Europa. De centrale doelstelling van het Bologna proces is dat tegen 2010 de Europese
      Hogere OnderwijsRuimte (EHOR) een feit moet zijn.

                       In Vlaanderen werd het Bolognaproces vorm gegeven door verschillende
De impact van          decreten met grote impact (die we hierna het Structuurdecreet, het
vier belangrijke       participatiedecreet, het flexibiliseringsdecreet en het decreet op de
decreten               studiefinanciering zullen noemen, volledige titulatuur zie referentielijst). De
                       gevolgen binnen onze universiteit zijn ingrijpend: de invoering van de
      semesterexamens, van de bachelor-master structuur, van het concept van begeleide zelfstudie,
      de perikelen rond Jade, de fors toegenomen verantwoordelijkheid van de programma-
      directeur (voorheen POC voorzitter), de aanzetten tot flexibilisering en de steeds grotere
      noodzaak voor de professionalisering van de internationalisering van ons onderwijs en
      onderzoek. Ook de ondersteuning van het onderwijsbeleid is fors uit de kluiten gewassen,
      naar het evenbeeld van het onderzoeksbeleid: er is een Dienst Onderwijsbeleid (DOWB), een
      Onderwijsraad, er zijn Onderwijsbeleids- en Ontwikkelingsplannen, er zijn OOI-projecten en
      in de schoot van de Associatie is er een OnderwijsOntwikkelingsFonds (OOF). De bachelors
      zijn een feit, en aan de concrete invulling van de masters wordt nu hard gewerkt.

Geen rust en
                  Het hoeft geen verwondering te wekken dat, voor wat betreft ons onderwijs, velen
consolidatie      pleiten voor een periode van rust en verdieping. Ik vrees dat ons dit niet direct
                  gegund zal worden. Er is immers nog veel werk aan de winkel zoals verderop
      blijkt. De „relatieve rust‟ zal vooral dienen om even afstand te nemen van wat we de laatste
      vijf jaar hebben gerealiseerd, om te inventariseren wat kan verbeterd worden en om verder te
      sleutelen aan de kwaliteit en de opvolging van de bachelors en masters.

      Ons onderwijsreferentiekader van vijf jaar geleden is immers grotendeels weg, en we hebben
      tijd nodig om het nieuwe referentiekader, en de processen en mechanismen die daarin spelen,
      vorm te geven en te begrijpen. In het oude referentiekader ontstonden problemen eerder
      incrementeel en werden ze ook navenant opgelost. In het nieuwe referentiekader zullen we
      nog moeten leren of fenomenen ontstaan uit een nieuwe ongekende dynamiek van het
      systeem, of, of het werkelijk problemen zijn die moeten worden aangepakt.




      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    80
       Pagina 81 van 146                                                                                6 april 2005


          2.3.1. Onderwijscoordinatie

          2.3.1.1. BAMA: Status questionis

                  De invoering van de bachelor-master structuur56, die momenteel volop aan de
De BAMA           gang is, is tot nu toe het meest zichtbare gevolg van de Bologna verklaring. Dit
revolutie         academiejaar zijn in Vlaanderen 542 bachelors van start gegaan, waaraan 62000
                  eerstejaarsstudenten begonnen zijn. Er zijn heel wat nieuwigheden waar we nog
      aan moeten wennen. De driejarige bachelor leidt nu naar een diploma met marktwaarde57,
      waarbij studenten kunnen uitstromen naar de arbeidsmarkt ofwel doorstromen naar een één-
      of tweejarige master. Dit diploma bereidt hen voor ofwel op een meer gespecialiseerde
      maatschappelijke functie, ofwel op wetenschappelijk onderzoek. De impact van de invoering
      van de BAMA-structuur, is veel drastischer dan wat velen onder ons hadden vermoed: quasi
      elke K.U.Leuven opleiding werd van de grond af aan opnieuw gestructureerd. Dit is gebeurd
      dank zij fenomenale inspanningen van ons allen (niemand durft echt de mens-uren uitrekenen
      die dit proces moet gevergd hebben). De overgangen waren soms radicaal. Zo bijvoorbeeld
      bestaat „Germaanse‟ of „Romaanse‟ niet meer, maar wordt men bachelor/master in de taal- of
      letterkunde van een zelf te bepalen talencombinatie58. Een ander voorbeeld is de
      onderwijshervorming in de geneeskunde, waarbij ook de klinische praktijk werd
      binnengebracht in de bachelor, of ook de bachelor bij de wetenschappen, waar de
      keuzevrijheid voor het bepalen van een eigen profiel, maximaal is. Ook interdisciplinaire
      bachelors, zoals „Recht, economie en bedrijfskunde‟, voorbeelden die zeker meer navolging
      zouden moeten krijgen !

     Het resultaat van deze toch wel revolutionaire omwenteling in ons onderwijssysteem is een
     volledig nieuw, gemoderniseerd onderwijsaanbod, waaraan in de nabije toekomst nog fors zal
     gesleuteld moeten worden. Er zijn 25 volledig nieuwe en 241 grondig geherstructureerde
     opleidingen. In het begin van dit academiejaar zijn ongeveer 60 bacheloropleidingen en 20
     van de 92 manama‟s van start gegaan.

     Naar de nabije toekomst toe moeten we volgende belangrijke punten opvolgen:
        - De belangrijkste inspanning die ons in de komende periode te wachten staat is de 116
            initiële mastersopleidingen vorm te geven (tegen maart 2006).
        - De verdere implementatie, op het snijvlak van bachelors en masterprogramma‟s, van
            voorbereidingsprogramma‟s, schakelprogramma‟s en programma‟s met vermindering
            van de studieomvang.
        - Vermits in allocatie de onderwijsdienstverlening een belangrijke factor is, zal ook het
            allocatiemodel dat de middelen van de eerste geldstroom verdeelt over faculteiten en
            departementen, moeten worden aangepast (ook als gevolg van het
            flexibiliseringsdecreet, zie verder).
        - We zullen instrumenten moeten maken waarmee we de implementatie en het succes
            van de bachelors (en natuurlijk ook later van de masters) kunnen opvolgen en

     56
        Volgens het decreet van 4 april 2003 op de herstructurering van het hoger onderwijs.
     57
        Op voorwaarde dat er eerst nog een relatief klein probleem wordt opgelost in de federale wetgeving, die
     bepaalt dat universitaire opleidingen minstens 4 jaar moeten bedragen. Het onderwijs is begin de jaren 90
     gecommunautariseerd geworden op enkele uitzonderingen na. Federale bevoegdheden blijven het bepalen van
     het begin en het einde van de leerplicht, de pensioenregeling, de minimale voorwaarden voor het uitreiken van
     diploma‟s (grote indelngen van het onderwijs, minimale globale duur van elke opleiding).
     58
        Voorheen waren in de letteren 6 talencombinaties mogelijk, nu 25. Het success blijkt uit het feit dat 19 van de
     nieuwe, voorheen onbestaande combinaties goed zijn voor 50 % van de studenten.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                      81
      Pagina 82 van 146                                                              6 april 2005


            evalueren. Hoe percipiëren studenten de hen geboden opleiding ? Hoe ervaren zij de
            toch drastisch toegenomen individualisering en keuzevrijheid, die trouwens ook
            nieuwe eisen zal stellen aan de dienstverlening (bvb. studieadvies) en het
            evaluatiesysteem (bvb. deliberaties zullen anders verlopen). Wat is de stroom die
            studenten volgen doorheen het BAMA systeem: Welke keuzes werken goed ? Welke
            combinaties zijn aan of af te raden?

Meer middelen
                    Ook in het BAMA-decreet werden voor 2003-2006 aanvullende middelen
voor didactiek      voorzien voor universiteiten en hogescholen, om de kosten gepaard gaande
                    met de herstructurering van ons onderwijsbestel te helpen dragen. Voor onze
     universiteit was dit 17.6 mio €, op voorwaarde dat er een OnderwijsOntwikkelingsPlan werd
     voorgelegd (OOP). De belangrijkste accenten van dit OOP zijn geconcentreerd rond een
     verdere uitbouw van de facultaire onderwijsondersteuningscellen (FOOC), met bijzondere
     aandacht en actie voor de daadwerkelijke logistieke ondersteuning van docenten en
     programmadirecteurs. Er is echter een prangend probleem: het huidig systeem van verdeling
     van onderwijsmiddelen is dermate gecascadeerd, dat, onderaan het filter, quasi geen middelen
     overblijven omdat alles is „blijven hangen‟ op de tussenliggende niveaus.


         2.3.1.2. Drievoudige rationalisatie

     Na de enorme inspanningen waarmee we met zijn allen de bachelor-master introductie hebben
     verwezenlijkt, en dit onder soms grote tijdsdruk, breekt nu ongetwijfeld een periode aan waar
     we even moeten evalueren. Daarbij staat ons, in de nabije toekomst, een rationalisatie- en
     afstemmings-oefening te wachten op drie niveau‟s: Intern binnen onze universiteit, intern
     binnen onze Associatie en tenslotte, wellicht in de context van de nieuwe mechanismen voor
     financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen, rationalisatie van het onderwijsaanbod
     tussen de Vlaamse universiteiten.

          2.3.1.2.1.       Rationalisatie in bachelors en masters
      Is er geen te grote proliferatie van nieuwe vakken in de bachelors ? Werd er voldoende
      overleg gepleegd tussen verschillende POCs in verschillende departementen, faculteiten, en
      groepen ? Zijn er niet teveel nieuwe masters, waarvan sommigen manifest te weinig studenten
      zullen aantrekken ?
                         De indruk bestaat dat ons onderwijs teveel aanbod-gestuurd dreigt te
Te aanbod gedreven       worden. Het zijn docenten en POCs die onderwijsprogramma‟s hebben
en teveel „me-too‟       geconcipieerd, waarbij het in vele gevallen aan tijd ontbrak voor
                         concertatie met andere opleidingen en programma‟s. Wellicht is er sprake
      van een te groot „me-too‟ gehalte in onze programma‟s. Voor wat betreft de bachelors, moet
      gedacht worden aan „meer generische opleidingen‟ (ook soms „polyvalente‟ opleidingen
      genaamd, die inhoudelijk breder zijn). Zeker wanneer we ook willen bewerkstelligen dat deze
      ook als einddiploma kunnen gelden, of wanneer we wensen – met flexibilisering in het
      achterhoofd - dat studenten vanuit onze bachelors kunnen overstappen naar een zo breed
      mogelijk spectrum van masters.

                  Een mooi voorbeeld is de „bachelor in taal- en letterkunde‟, waar men enerzijds
Generische of     opleidingen heeft samengebracht, maar anderzijds keuzevrijheid heeft in de
polyvalente
                  talencombinaties (40 % van de generatiestudenten heeft een talencombinatie
bachelors
                  gekozen die voorheen onmogelijk was). Een voorbeeld waar verbetering


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 82
       Pagina 83 van 146                                                                      6 april 2005


     mogelijk is, zijn de verschillende bachelors die nu bestaan in de „life sciences‟, waarin initieel
     studenten zitten die later ofwel biologie, ofwel bio-ingenieur, ofwel licentie biomedische
     wetenschappen, ofwel een master in de bioinformatica of misschien zelfs geneeskunde gaan
     studeren. Bij nazicht blijkt in deze bachelors een grote „truncus communis‟ identificeerbaar te
     zijn en zou men kunnen werk maken van een grotere genericiteit door sommige vakken
     gewoon te laten samensmelten. Door vervolgens didactische teams van docenten en
     assistenten te maken kan men niet alleen de individuele tijdsdruk verminderen, maar zal ook,
     door de sociale controle, de algehele kwaliteit verbeteren. Eén en ander moet dan nog verder
     gefaciliteerd worden door ook in het allocatiemodel dergelijke operaties te stimuleren59.

Brede maatschappelijke      Sommigen gaan nog verder: Moeten we niet denken aan het inrichten
bachelors ?                 van brede, maatschappelijke bachelor-opleidingen, al dan niet in
                            samenwerking met de hogescholen van onze Associatie, rond themata
     zoals „Technologie en Wetenschap‟, „Mens en Maatschappij‟, „Gezondheid en Ziekte‟, „Kunst
     en Cultuur‟.

Didactische teams:
                       Maar ook onze master-opleidingen moeten verder worden gerationaliseerd:
minder tijdsdruk       De voorbeelden waarbij ongeveer hetzelfde vak in verschillende masters
Betere kwaliteit       door verschillende docenten, voor telkens relatief weinig studenten, wordt
                       gedoceerd, zijn legio. Eerst dient men de gemeenschappelijke stukken te
     identificeren en naderhand kan men trouwens aan zo‟n vak een meer gerichte kleuring geven
     via bepaalde opleidingsonderdelen (bvb. practica of meer gerichte seminaries), die dan door
     praktijkassistenten en andere medewerkers worden ingevuld. Men kan dit aanpakken door de
     notie van docententeams verder vorm te geven, de relatieve participatie in zo‟n docententeam
     in het allocatiemodel in rekening te brengen, benoemingen los te koppelen van lesopdrachten.
     De individuele tijdsdruk zal verminderen, het wordt mogelijk om te gaan roteren tussen
     collega‟s (niet iedereen moet elk jaar les geven), de (wetenschappelijke) samenwerking wordt
     gecatalyseerd en het is sowieso leuker om les te geven voor grotere groepen wat men bereikt
     indien men studenten uit verschillende richtingen bij mekaar brengt (wat ook voor deze
     studenten belangrijk en stimulerend kan zijn).

                     Een interessante piste voor het stimuleren van de vorming van didactische
Ontkoppelen
leeropdracht en
                     teams, bestaat uit het loskoppelen van leeropdrachten en benoemingen. In
benoeming            de toekomst zou het mogelijk moeten worden om van alle vacatures
                     (procentuele) profielvacatures te maken, met vermelding van een
                     onderzoeksgebied en van het competentiedomein waarbinnen de kandidaat
     onderwijs zal leveren, maar zonder vermelding van de concrete opleidingsonderdelen
     (conform het profiel van de kandidaat, kunnen ook percentages tijd te besteden aan de
     verschillende componenten van het profiel bij een opstartgesprek afgebakend worden). De
     beoordelingscommissies en de Bijzondere Academische Raad spreken zich voortaan dan
     enkel uit over de opname van de kandidaat in het ZAP-kader. De toewijzing van concrete
     opdrachten gebeurt na aanstelling, binnen de faculteiten of groepsbesturen. Deze beslissen op
     basis van beschikbaarheid van competentie en capaciteit bij het reeds aanwezige ZAP. De
     aanstelling gebeurt na consultatie van de betrokken programmadirecteurs en
     departementsvoorzitters, waarbij interdepartementeel of interfacultair overleg verplicht is
     indien relevant. Bij voorkeur wordt gewerkt met groepen van docenten, die in grote

     59
         Dit soort „rationalizerings-incentives‟ zal ook nodig zijn omdat het sowieso in de nieuwe
     financieringsmechanismen voor de universiteiten zal worden opgelegd, maar dan tussen de universiteiten.
     M.a.w., we doen er goed aan om nu al meer genericiteit in de bachelors na te streven binnen onze eigen
     instelling.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                           83
       Pagina 84 van 146                                                                             6 april 2005


     autonomie onderling beslissen over de taakverdeling (en ook later collectief geëvalueerd
     worden). Afspraken omtrent termijnen van aanstelling, timing van toewijzingsoperaties en
     een goede afbakening van verantwoordelijkheden in dit nieuwe proces van toewijzing van
     didactische taken moeten verder worden uitgewerkt.

                       Eén en ander impliceert ook een verfijing aan het allocatiemodel, meer
Inschatting
                       bepaald aan de maat waarin de onderwijsdienstverlening nu wordt uitgedrukt
onderwijscapaciteit
                       (zie onder Allocatiemodel). De onderwijsbelasting voor studenten wordt
     uitgedrukt in studiepunten, die weliswaar ook gecorreleerd zijn aan de doceerbelasting, maar
     toch ook niet altijd 100 % representatief. Een nieuwe onderwijsbelastingsmaat voor docenten
     zou kunnen vertrekken van het aantal studiepunten, maar dan gecorrigeerd met een beperkt
     aantal parameters (zoals bijvoorbeeld het aantal sessies, of inspanningen voor
     onderwijsvernieuwing). Dit alles zou dan genormeerd moeten worden aan de hand van de
     normbelasting voor een gemiddelde docent (die momenteel nog niet in kaart is gebracht).
     Deze maat voor docent-onderwijsbelasting zou ook toelaten aan programmadirecteurs en
     groepsbesturen om kwantitatief de onderwijsbelastingscapaciteit van een opleiding,
     departement, faculteit en groep in te schatten.

                       In het hele BAMA-proces is het overleg met relevante externen, zoals
Toetsing BAMA‟s        bedrijven, overheidsinstellingen, beroepsorganisaties, ziekenhuizen, m.a.w.
aan arbeidsmarkt
                       de „afnemers‟ van onze afgestudeerden, minimaal geweest. De gapende
                       kloof met deze externen dient te worden overbrugd: hoe rijmen we de door
     ons gedefinieerde eindtermen in de bachelors en masters, aan deze die door de samenleving
     van universitair afgestudeerden worden gevraagd. Hoe rijmen we de „push‟ die nu door de
     universiteit ontstaat, met de „pull‟ van de samenleving 60. M.a.w. de aansluiting van onderwijs
     en arbeidsmarkt, of minstens toch de toetsing van die aansluiting, moet dwingend verbeterd
     worden61. Dit zou kunnen gebeuren via adviesraden, hetzij per opleiding, hetzij op een hoger
     niveau, ter hoogte van de faculteiten of misschien zelfs op groepsniveau.
     Sommigen zeggen dat het concept zelf van „Begeleide Zelfstudie‟, waarbij het „leren leren’
     centraal staat als voorbereiding op een arbeidsmarkt die ook razendsnel verandert, deze
     toetsing overbodig maakt. Mijns insziens is dit een te gemakkelijk antwoord, dat trouwens
     door geen enkele beroepsorganisaties wordt gevolgd.

Permanente vorming       Van een ander oud – maar nog steeds interessant en actueel idee – is in de
Levenslang leren         BAMA hervorming weinig te merken, namelijk dat van de „continuing
                         education‟: Het feit dat een diploma geen eindpunt is, maar een begin van
     een beroepstraject, waarbij permanent leren essentieel is: Het diploma als abonnement, dat het
     recht verschaft op een regelmatige terugkeer aan de universiteit. Het recht ook om masters
     deeltijds te volgen. In 2003 maakte in Vlaanderen slechts 9% van de bevolking tussen 25 en
     64 jaar gebruik van een vorm van levenslang leren daar waar het Europese gemiddelde 12 %
     is. Op initiatief van de minister van Onderwijs zal er een vzw komen die over Vlaanderen
     deze thematiek zal coördineren. In deze vzw zullen de onderwijsnetten vertegenwoordigd
     60
        Zo bijvoorbeeld is er een brede consensus dat het aantal MST-diploma‟s (Mathematics, Science and
     Technology) omhoog moet. In Vlaanderen was dit in 2002 19.8 % van alle hogere onderwijsdiploma‟s terwijl
     het Europees gemiddelde 24.8 % bedroeg (Is dit misschien een andere voorbeeld van wat uit PISA blijkt: Onze
     top is excellent, maar de kwaliteit van het peleton moet beter ?). De Raad van de EU heeft een zgn. Benchmark
     ingesteld voor MST-diploma‟s, die met 15 % zouden moeten toenemen. Hierbij moet ook het sekseverschil
     afnemen. In Vlaanderen zou het aantal MST-diploma‟s over 10 jaar derhalve met 150 diploma‟s per jaar moeten
     toenemen. Twintig jaar geleden studeerden in België 300 à 400 fysici af. Vandaag zijn er dat amper een 100-tal.
     61
        Niet toevallig heeft de huidige Vlaamse minister van Onderwijs ook de bijkomende bevoegdheden van
     Vorming en Werk !


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                   84
      Pagina 85 van 146                                                               6 april 2005


     zijn, de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB), het Vlaams
     Instituut voor Zelfstandig Ondernemen (VIZO) en beleidsverantwoordelijken van de
     Departementen Onderwijs, Vorming, Werk en Cultuur van het Ministerie van de Vlaamse
     Gemeenschap.

     Wellicht is ons didactisch concept van „Begeleide Zelfstudie‟ op dit ogenblik onvoldoende
     uitgewerkt, om onze studenten in de juiste modus van „levenslang leren‟ te brengen. In
     tegenstelling tot de toch wel grote aanbodgedrevenheid van ons BAMA onderwijs, is het
     onderwijs voor permanente vorming meer specifiek en vraaggestuurd, vanuit de publieke en
     social, non-profit sector en vanuit bedrijven.

     Hoewel de vraag naar permanente vorming door universiteiten en hogescholen groot is, en
     vandaar ook bepaalde opportuniteiten schept voor de Associatie, zitten we hier wel degelijk
     met een capaciteitsprobleem. De centrale en gestructureerde uitbouw van permanente
     vorming aan onze universiteit is op dit ogenblik logistiek en financieel onmogelijk, en het
     initiatiefrecht terzake is doorgeschoven naar de faculteiten, die al dan niet bepaalde
     opleidingen verzorgen, bvb. in samenwerking met beroepsverenigingen.

     Samengevat kunnen we stellen dat, in het recente verleden, voor permanente vorming wel
     degelijk expliciete keuzes gemaakt werden, hoewel de opportuniteiten, zeker naar de
     toekomst toe, enorm groot blijken te zijn. Misschien moeten we een en ander toch opnieuw
     bekijken in het licht van deze opportuniteiten, in samenspraak met de Vlaamse minister van
     onderwijs.


          2.3.1.2.2.       Rationalisatie binnen onze Associatie

                        Recente persberichten wijzen ook op een grote proliferatie – niet enkel van
Complementariteit
en samenwerking
                        vakken – maar van hele opleidingen bij de Vlaamse hogescholen, aan
met hogescholen         aantal dat op een termijn van drie jaar meer dan verdrievoudigd zou zijn.
                        Omdat we ons bij de Associatievorming geëngageerd hebben om de
     hogescholen te begeleiden bij hun academiserings- (voor de éénjarige masters) en
     accrediteringstrajecten (voor de professionele bachelors en ook voor de éénjarige masters),
     hebben we hier natuurlijk een verantwoordelijkheid die we moeten opnemen.
     Niet alleen moeten we zorgvuldig in kaart brengen waar we met de hogescholen zouden
     kunnen samenwerken op het gebied van bachelors en masters, maar ook op het gebied van de
     lerarenopleiding zijn duidelijke synergieën mogelijk (via uit te werken „Schools of
     Education‟).

Onderwijs gebaseerd
                      Ongetwijfeld hebben we ook nog heel wat werk aan de verdere afbakening
op onderzoek          van de complementariteit in het onderwijs tussen hogescholen en
                      universiteit. Niettegenstaande ook het master-onderwijs in de hogescholen
     een academiseringstraject moet doormaken, zou het onderwijs in de masters van 120
     studiepunten aan de universiteit (zie verder) a fortiori onderzoeksgedreven moeten zijn.
     M.a.w. bij de universiteit zou het accent vooral moeten liggen op onderzoeksgedreven
     onderwijs in masters, op doctoraten en doctoraatsopleidingen. We moeten bijgevolg
     duidelijker dan nu het geval is, in kaart gaan brengen hoe en in welke mate ons
     onderwijsaanbod gebaseerd is op wetenschappelijk vraagstelling, op wetenschappelijke
     methodieken en het gebruik van onderzoeksgegevens. Kunnen we onze studenten al niet meer



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  85
       Pagina 86 van 146                                                                                  6 april 2005


     laten ‘proeven’ van wetenschappelijk onderzoek, en hen beter de relativiteit van context- en
     tijdsgebonden kennis bijbrengen ? Bovendien zou deze onderzoekscomponent binnen ons
     onderwijs toelaten om nog meer de nadruk te leggen op stimuleren van creativiteit bij de
     studenten.

           2.3.1.2.3.           Rationalisatie tussen de Vlaamse universiteiten
                          De te grote aanbodgedrevenheid, die geleid heeft tot een grote proliferatie
Interuniversitaire        van vakken en zelfs hele mastersopleidingen, zal sowieso moeten
samenwerking              gerationaliseerd worden, niet alleen intern, binnen de universiteit, maar
                          ook extern, in heel Vlaanderen. We willen op dit ogenblik immers nogal
      veel: een groot aanbod, over een groot spectrum van opleidingen, en bovendien een
      veralgemeende twee-jarige masters (120 studiepunten). Hierbij maken we abstractie van de
      noodzakelijke budgetaire context.
      In die context lijkt het bijna zeker dat de Vlaamse minister van onderwijs opnieuw (net zoals
      in het verleden62) een oefening zal initiëren om opleidingen, die subkritisch zijn in aantallen
      studenten, en verspreid zitten over verschillende universiteiten en/of hogescholen in
      Vlaanderen, beter op mekaar af te stemmen en te laten samenwerken.


          2.3.1.3. Studieduur: 60, 90 of 120 ?

Argumenten pro 120      Het standpunt van de K.U.Leuven i.v.m. studieduur is bekend: een
                        masteropleiding van 60 studiepunten is te kort om de vooropgestelde
                        doelstellingen te bereiken (bvb. en een eindwerk en een Erasmus verblijf)
     en kan de toets van een internationale vergelijking niet doorstaan, ook niet voor de masters in
     de humane wetenschappen. Tegen het advies van de VLIR in, heeft de vorige Vlaamse
     regering bij de omvormingsvoorstellen geen studieduurverlenging in aanmerking genomen.

     Universiteiten beargumenteren dan weer dat het 3 + 1 schema een internationale
     vergelijkbaarheid van de Vlaamse opleidingen in de weg staat 63. Masteropleidingen van 60
     studiepunten roepen vragen op over de waardering en erkenning in de EHOR en de VS.

Argumenten pro 60         We moeten nochtans ook realistisch zijn. Er is zeker geen veralgemeend
                          gebruik van een tweejarige master – beter gezegd een master van 120
                          studiepunten - in heel Europa. Ook met Nederland, waar wij samen mee
     gaan accrediteren, zijn er discrepanties. Niet alleen in onze richting (waar we voorlopig voor
     Wetenschappen en Biomedische en b.v. sommige Taal- en Letterkunde-opleidingen
     achterlopen), maar ook omgekeerd (Psychologie is bij hen nog altijd maar 60 studiepunten,
     terwijl het bij ons 120 is).
     Men kan ook argumenteren dat we niet teveel moeten insisteren op langere studieduur, maar
     eerder de notie van „levenslang leren‟ verder gestalte moeten geven.



     62
        Op het einde van de jaren 90 was ererector Dillemans als regeringscommissaris van de Vlaamse regering
     belast met de opdracht om mogelijke rationalisaties in het Vlaams universitsair onderwijslandschap te
     inventariseren. Dit heeft geresulteerd in enkele lijvige aanbevelingen (zie referentielijst), waaraan nooit gevolg is
     gegeven, onderandere omdat de universiteiten gevat werden door het Bologna proces. Nochtans zijn de meeste
     conclusies en aanbevelingen van die rapporten nog steeds zeer actueel.
     63
        Verschillende Amerikaanse universiteiten beschouwen een „3 + 1‟ opleiding als een 4-jarige bachelor.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                        86
       Pagina 87 van 146                                                                6 april 2005


     De studenten zelf zijn verdeeld over de studieverlenging. Sommigen onder hen zien hierin een
     trend die nefast is voor de democratisering van het hoger onderwijs. Een jaar langer studeren,
     betekent een extra jaar met hoge studiekosten, wat dan weer drempelverhogend zou werken.

                        Wel zeker is een veralgemeende tendens in Europa om te evolueren naar
Argumenten pro 90       een "verhoging" van de omvang voor alle 60-studiepuntenmasters. Feit is
                        dat op één van de eerstkomende Europese ministerraden een
     ontwerpdocument zou worden voorgelegd dat inhoudt dat er tegen 2010 gestreefd wordt om
     alle masters ten minste 90 studiepunten (dus nog geen 120) toe te bedelen.

                           Ik wil wel pleiten voor master-opleidingen van 120 studiepunten. Op die
Pleidooi voor 120
                           manier kunnen ook de bachelors meer generisch worden, zoals we
                           hierboven hebben bepleit. Een master van 120 studiepunten
         -   heeft een veel grotere kans op internationale erkenning, één van de
             hoofddoelstellingen van het Bologna proces;
         -   laat grotere verdieping toe gecombineerd met experimenteel onderzoek waar nodig;
         -   faciliteert een betere internationale mobiliteit, wat toch één van de
             basisuitgangspunten is van het Bologna proces;
         -   biedt grotere mogelijkheden tot interdisciplinariteit (bvb.nanotechnologie,
             biomedische ingenieurstechnieken, archeologie, ...);
         -   leidt uiteindelijk tot een grotere uniformiteit en transparantie over alle universitaire
             opleidingen, en expliciteert bovendien het onderscheid tussen masters van 60
             studiepunten (1 jaar, hogescholen) en 120 studiepunten (2 jaar, universiteiten);
         -   laat toe dat desgewenst met major-minor (opties) systemen wordt gewerkt;
         -   bewerkstelligt ook een betere beheersing van de gemiddelde studieduur, die sowieso al
             dreigt te vermeerderen vanwege de flexibilisering;
         -   laat toe om bepaalde additionele opleidingen te integreren in de masteropleiding,
             eventueel via een major-minor systeem; Zo zou men in een laatste deel van een
             opleiding, 30 studiepunten kunnen voorzien voor:
                 o een eerste stuk van de doctoraatsopleiding voor hen die een doctoraat willen
                      starten;
                 o het theoretische gedeelte van een lerarenopleiding;
                 o een gedeelte van de opleiding dat beter aansluit bij de vragen vanuit de
                      arbeidsmarkt;
                 o indalende master-na-masteropleidingen (waardoor ook in de Manama‟s zou
                      kunnen gerationaliseerd worden);

                        Voor wat betreft de lerarenopleiding zijn er de afgelopen jaren, ondermeer
Lerarenopleiding
                        in de commissie Onderwijs van het Vlaams Parlement, verschillende
                        evaluaties geweest, na consultatie van alle betrokken partijen. Hierbij
     kwamen enkele zwakke punten aan het licht, zoals het te weinig praktijkgericht zijn van de
     stage, het gebrek aan mentoren en begeleiding in deze stage en een te geringe
     aanvangsbegeleiding voor jonge leerkrachten. Bovendien is er nood aan een grotere
     flexibiliteit in de lerarenopleiding aan universiteiten en hogescholen. In de recente
     beleidsbrief 2005 van de Vlaams minister van Onderwijs (p.82-100), worden verschillende
     voorstellen gedaan voor een aggiornamento van de lerarenopleiding, waarop we hier niet
     verder ingaan. Voor de universiteit is het vooral van belang dat de lerarenopleidingen
     ingebouwd zijn in een afstudeerrichting van een masteropleiding of dat lerarenopleidingen
     postgraduaat aansluiten op een masteropleiding. Deze lerarenopleidingen bedragen 30
     studiepunten aan te vullen met een stage (30 studiepunten) of een ingroeibaan. Een andere


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    87
        Pagina 88 van 146                                                              6 april 2005


      variant die wordt bestudeerd is de zogenaamde „educatieve‟ master, waarbij de
      lerarenopleiding op een of andere manier geïntegreerd wordt in een master van 120
      studiepunten. Hierdoor komt het debat over de lerarenopleidingen terecht in het debat over de
      studieduur van de masteropleidingen. Zoals reeds gezegd moeten we in de nabije toekomst
      ook de samenwerking terzake met de hogescholen verder uitwerken („School of Education‟?).

          2.3.1.4. Bedachtzame flexibilisering

                      Het zogenaamde flexibiliseringsdecreet werd goedgekeurd in april 2004 en is
Doelstellingen
                      een ander direct gevolg van het Bolognaproces. De doelstellingen ervan zijn
flexibilisering
                      velerlei. Men wil toenemende flexibilisering met betrekking tot de toegang tot
      het Hoger Onderwijs, met betrekking tot de leeromgeving, het curriculum, de indeling en
      organisatie van de onderwijstrajecten, de uitwisseling van studenten en de toenemende
      diversiteit van de studentenpopulatie.

                  Het flexibiliseringsdecreet heeft ook een nieuw begrippenkader en dito jargon met
Nieuw jargon      zich meegebracht (waaraan we nog zullen moeten wennen ;-). Voortaan sluiten
                  onderwijsinstellingen met studenten toetredingscontracten af. Daarvan bestaan er
      drie soorten. Het meest courante zal een diplomacontract zijn, dat leidt naar een einddiploma
      (voortaan „studiebewijs‟ genaamd). Hiertoe zullen modeltrajecten van 60 („voltijds) of 30
      (deeltijds) studiepunten uitgewerkt worden. Een andere mogelijkheid is een creditcontract,
      dat handelt over individuele opleidingsonderdelen. Met een examencontract kan men enkel
      examens afleggen, maar geen begeleiding ontvangen.

      Nieuw is ook dat we overgaan op „credits‟ en „creditbewijzen‟, die behaald worden per vak,
      en dat we bijgevolg ook geleidelijk zullen evolueren naar wat een accumulatiesysteem wordt
      genoemd, waarbij men een voldoende aantal „credits‟ moet verzamelen om in een bepaalde
      opleiding te slagen. Dit impliceert dat studenten niet noodzakelijk meer denken in termen van
      „jaren‟, maar wel in „opleidingen‟. Wel is het zo dat na bepaalde onderdelen van een opleiding
      (bvb. 1ste bachelor) niet-bindende studieadviezen gegenereerd worden door de instelling. Eén
      en ander heeft natuurlijk ook directe repercussies op onze onderwijsregelingen en
      examenreglementen (ORER) die dan ook binnenkort zullen moeten worden aangepast. Zo zal
      men het in de context van niet-slagen op bepaalde vakken hebben over conditionele tolerantie
      voor onvoldoendes, versus compensatie voor onvoldoendes (= het systeem dat we nu hebben,
      waarbij bepaalde onvoldoendes mits voldoende globale percentage „gecompenseerd‟ worden
      door de cijfers op de vakken waarop men wel geslaagd is).

Bedachtzame
                  Onze universiteit kiest voor maximale continuering van het bestaande systeem:
flexibilisering   Vanaf 2006-2007, blijven we verder werken in programmajaren maar verschuiven
                  toch geleidelijk naar een accumulatiesysteem. Voor de opleiding als geheel
      worden de criteria bepaald waaraan een student moet voldoen om een diploma te halen. Deze
      criteria worden omschreven op het niveau van elk programmajaar waaruit de opleiding
      bestaat. Dit heeft echter ook strategische nadelen i.v.m imago en communicatie naar
      potentieel nieuwe studenten (bvb hogescholen gaan veel verder in flexibilisering).

      Vanaf 2005-2006 krijgen ook de faculteiten en opleidingen rechtstreeks te maken met de
      consequenties van dit decreet. De in de pers verschenen berichten als zouden studenten
      volledig vrij hun programma‟s kunnen opstellen doordat we moeten overschakelen op een
      puur creditsysteem, zijn op zijn minst tendentieus. Elke universiteit (en hogeschool) kan



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  88
      Pagina 89 van 146                                                                            6 april 2005


     immers zelf invullen hoe het decreet te implementeren, en hoe systemen van
     studiejaaropbouw, deliberaties, enz worden aangehouden64.

                      Toch is nu al duidelijk dat er ons verschillende gevaren en nieuwe opgaven te
Uitdagingen en
                      wachten staan die een direct gevolg zijn van dit decreet:
gevaren
          -   Gevaar voor toenemende administratie: er zijn nieuwe onderwijs- en
              examenreglementen nodig; delibereren we over het geheel van een opleiding of
              certificeren we een onderdeel ervan. Wie definieert de zogenaamde
              actualisatieprogramma‟s ?
          -   Vereisten voor advies: er zullen implicaties zijn op het gebied van (meer
              geïndividualiseerde) studietraject- en studentenbegeleiding, met het oog op het
              bewaren van coherentie van leertrajecten. Eerder verworven competenties (EVC) en
              eerder verworven kwalificaties (EVK) moeten ergens door iemand worden
              beoordeeld, zodat vrijstellingen kunnen worden bekomen voor bepaalde
              opleidingsonderdelen (bvb. na het volgen van bepaalde HOSP-opleidingen).
          -   Inhoudelijke moeilijkheden: Inhoud en opbouw van opleidingsprogramma‟s dienen
              navenant te worden aangepast. Waar nodig, moet het doceergedrag aangepast worden
              aan meer heterogene studentenpublieken. Verwikkelingen zijn mogelijk op
              organisatorisch, administratief en juridisch vlak, maar ook op financieel vlak (denk
              maar aan de consequenties van het flexibiliseringsdecreet op het allocatiemodel !)
          -   Gevaren voor studenten: de studieduur die door de flexibilisering dreigt te verhogen
              met dito consequenties voor de studiegelden, moet ingetoomd worden. Er is een
              imminent gevaar voor accumulatievakken („moeilijke‟ vakken die men voor zich uit
              blijft schuiven).

Behoefte aan meer         Wie wil onder deze omstandigheden en met deze gegevenheden nog
ondersteuning voor        programmadirecteur worden ? De remediëring is wellicht een grote
onderwijs                 investering in professionele studietrajectbegeleiders in faculteiten en
                          programma‟s, die in een tandem-baan opereren (cfr. Infra met decaan en
     programmadirecteurs). Hiervoor zijn dan weer meer middelen nodig, bij voorkeur in de
     eerste geldstroom, omdat de bestaande middelen (o.a. de convenantgelden) nu al opgedroogd
     zijn vooraleer ze ooit tot op het niveau van de individuele POCs aankomen. M.a.w., een meer
     substantiële betoelaging van de FOOC‟s en zelfs van bepaalde „grote‟ POC‟s dient dringend
     verder te worden uitgewerkt.


          2.3.1.5. Kwaliteitszorg

     Als we excellentie voor onderwijs hoog in ons vaandel willen voeren, dan moeten we
     natuurlijk alles in het werk stellen om de kwaliteit die we nastreven steeds te verbeteren en ze
     ook te evalueren.

     Eén van de basisgedachten van deze beleidstekst indachtig, moeten evaluaties vooral
     remediërend en coachend te zijn, eerder dan culpabiliserend of sanctionerend



     64
        Er kan bvb. gekozen worden tussen een „synthesemodel‟, wat aansluit bij het huidige jaarsysteem en een
     examencommissie voorziet voor elk studiejaar, en een „accumulatiemodel‟, wat meer in de richting gaat van een
     creditsysteem met een examencommissie aan het einde van de eerste bachelor, van de bachelor en van de master.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 89
        Pagina 90 van 146                                                                 6 april 2005


                        Bij eerste benoemingen dienen de criteria op voorhand duidelijk gesteld te zijn
 Duidelijke
                        aan de hand van de profielvacature. Teveel nog hebben we nu een discussie in
 profielvacatures
                        benoemingscommissies waarbij onuitgesproken criteria plots belangrijk
       blijken te zijn. Bij daaropvolgende bevorderingen dient rekening gehouden te worden met het
       ZAPprofiel van de betrokken persoon en met de performantie van die persoon t.o.v. zijn/haar
       profiel.

       In het kader van integrale kwaliteitszorg, moeten we proactief zorgen dat er opleidingen zijn
       voor alle componenten van het ZAPprofiel, zowel voor onderwijs (nu reeds goed
       uitgebouwd), onderzoek (via de hernieuwde doctoraatsopleiding) als voor beleid (opleidingen
       in leiding geven).

       Ook onderwijsondersteuningssystemen zoals Toledo werken normerend over de docenten
       heen, wat op zich al in een zekere kwaliteitsgarantie voorziet.

       In toenemende mate zullen ook didactische teams (d.w.z. teams van docenten en assistenten)
       i.p.v. individuele docenten verantwoordelijk zijn voor een vak. Dit kan alleen maar
       bevorderend zijn, via sociale controle, voor de algehele kwaliteit en de bewaking daarvan en
       kan ook soelaas bieden voor de toenemende tijdsdruk (men kan er bvb. aan denken om
       jaarlijks te roteren tussen docenten in de lesopdracht, wanneer men bvb. een
       gemeenschappelijke cursus gebruikt).

                   Systemen van docentenevaluatie dienen vooral remediërend te zijn en niet
Incentiverende
coaching van
                   sanctionerend. I.p.v. bevragingen (zoals het ter ziele gegane Jade), waarbij men
docenten           geen gelegenheid krijgt tot feedback en discussie, zouden we een systeem kunnen
                   opzetten van „pedagogische inspecteurs‟, die lessen en cursussen evalueren op
                   hun effectiviteit, eventueel ook hierover enkele studenten bevragen en hun
       bevindingen vervolgens terugkoppelen, onder vier ogen. naar de betrokken docent(en). Dit is
       een veel constructiever systeem, dat meer „enabling‟ en remediërend werkt,                dan
       culpabiliserend werken via de programmadirecteurs (en zelfs decanen zoals in het verleden
       werd voorgesteld). Alleen natuurlijk bij grote aberraties moet sanctionerend worden
       opgetreden. Belangrijk is ook te onderkennen dat de grote diversiteit in lessen, lesvormen en
       docenten een absolute verrijking is voor onze studenten !

                          Recent werd door de Academische Raad beslist om bij onderwijsevaluaties
Toekomstige
onderwijsevaluaties       twee grote doelstellingen voortaan gescheiden te houden:

           -     Voor wat betreft het verbeteren van de onderwijskwaliteit, kan elke POC in
                 verregaande mate autonoom initiatieven nemen. Hiertoe kan ze evaluaties opzetten,
                 toelichtingen vragen aan docenten, didactisch materiaal beoordelen, bevragingen en
                 hearings organiseren met studenten, specifieke opleidingen organiseren, en dies meer.
                 De POC kan ook werken rond bepaalde jaarthema‟s. Hierbij is het niet de bedoeling
                 individuele docenten te viseren, maar eerder de algehele kwaliteit van de opleiding te
                 verbeteren. Over haar activiteiten terzake rapporteert de POC dan, bvb. om de vier
                 jaar.
           -     Voor wat betreft het aantoonbaar maken van de onderwijskwaliteit wordt geopteerd
                 voor een centraal aangestuurd elektronisch bevragingssysteem (dat geen
                 administratieve overlast met zich mee mag brengen, bevraging gebeurt na de
                 examens) en dat peilt naar de kwaliteit van leerdoelstellingen en –activiteiten,
                 werkvormen, lesmateriaal. Gecontextualiseerde gegevens worden dan gefaseerd


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    90
        Pagina 91 van 146                                                                             6 april 2005


                vrijgegeven (met name ook aan de betrokken docenten, die kunnen reageren,
                vervolgens aan POC, dan decaan) en de volledige evaluatie komt in het
                onderwijsdossier van de docent. Er worden vervolgens ook remediëringsfases
                gedefinieerd.

               Het nu vigerende systeem van visitaties door Vlaams-Nederlandse visitatiecommissies
Onderwijs
               kan behouden blijven. Goed hieraan is de impliciete benchmarking die ermee gepaard
visitaties
               gaat en die normerend kan werken voor elke opleiding. Slecht is de grote
       administratieve overhead waarmee zulke visitatie nu gepaard gaat en waardoor een grote
       behoefte bestaat aan meer administratieve en inhoudelijke ondersteuning vanuit DUO, en ook
       een duidelijke behoefte aan meer middelen voor onderwijs. Zoniet blijft elke visitatie zonder
       voorwerp (en voeren we ze gewoon beter niet uit). Het belang van de visitatie zal trouwens
       niet afnemen omdat voortaan om de 8 jaar elke opleiding door de Nederlandse Vlaamse
       AccreditatieOrganisatie (NVAO) zal worden afgetoetst om te verifiëren of ze nog voldoet aan
       vooraf gespecifieerde minimale kwaliteitseisen. Misschien kan ook voorgesteld worden dat
       in de toekomst het resultaat van visitaties een rol speelt in incentiverende
       herverdelingsmechanismen in de eerste geldstroom tussen de universiteiten (zie verder).

             2.3.1.6. Academisering en Accreditering

       Na de implementatie van de bachelors en masters, zullen er uitdagingen rond rationalisering
       en betere afstemming komen, zowel intern binnen onze universiteit, als extern in Vlaanderen.
       Maar er komen ook Nederlands-Vlaamse accrediteringsprocedures (de eerste ronde zal lopen
       van 2007 tot 2013), en we moeten de academiseringstrajecten in de hogescholen van de
       Associatie mee in goede banen leiden. De accreditatieprocedure is eigenlijk een brede
       „assessment‟ van een opleiding, waarbij de algehele kwaliteit wordt nagegaan op het gebied
       van personeel, de doelstellingen van de opleiding, het programma, de infrastructuur, het
       rendement en de kwaliteitszorg.

       En na de accrediteringen van de NVAO (dat werd opgericht in 2003), zijn er wellicht
       Europese accreditatieprocedures die ons te wachten staan65, waarvoor nu reeds een European
       Consortium for Accreditation (ECA) werd opgericht66.

       In de toekomst – zeker voor wat betreft Europese accreditatieprocedures - zouden
       accreditaties eerder gegroepeerd moeten worden op mesoniveau (departementen, faculteiten,
       instellingen of associatie) eerder dan op microniveau (opleidingen). Dat de Nederlands-
       Vlaamse accreditatie verloopt op opleidingsniveau is aanvaardbaar, op voorwaarde dat de
       administratieve overlast voor de opleidingen, en de algehele kosten voor de accreditatie,
       onder controle blijven. Het is immers broodnodig dat de opleidingen –zowel aan de


       65
          Het Verdrag van Maastricht van 1992 kende bevoegdheden voor Onderwijs toe aan de EU, maar legde meteen
       de grenzen daarvan vast in het subsidiariteitsprincipe. Hiertoe zijn de Europese bevoegdheden inzake onderwijs
       voorlopig herleid tot aanmoedigen van samenwerking tussen lidstaten om kwaliteitsvol onderwijs te verzekeren.
       Desalniettemin is er in de nieuwe Europese Commissie ook een Commisaris van Onderwijs, die onderandere,
       veel meer dan vroeger, een open coördinatie nastreeft. De Europese Raad van Onderwijsministers heeft onlangs
       13 globale onderwijsdoelstellingen goedgekeurd, waarvan sommige in kwantitatieve benchmarks zijn vertaald.
       66
          Hiertoe wordt ook verder gewerkt aan de ontwikkeling van de zgn. Dublin-descriptoren (deze beschrijven de
       internationaal overeengekomen niveau- en kwaliteitsvereisten waaraan bachelors en masters moeten voldoen).
       Er staat ook een European Qualification Framework op stapel, een overkoepelende kwalificatiestructuur voor
       onderwijs en de beroepsopleidingen op het niveau van de Europese Unie, zodat in Europa de individuele
       procedures voor de erkenning van buitenlandse hogeronderwijsdiploma‟s overbodig worden.


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  91
      Pagina 92 van 146                                                                           6 april 2005


     universiteiten als in de hogescholen – op hun „individuele‟ kwaliteit en merites getoetst
     worden.


          2.3.1.7. Manama’s

 Het problem         Zoals elders in deze tekst aangekaart, moeten we het pleidooi voor en de
 van 120 stpt,       mogelijke veralgemening van een masters van 120 studiepunten aangrijpen om
 instroom en         de „oneigenlijke‟ Manama‟s te laten indalen in deze masters van 120
 taal                studiepunten. Oneigenlijke Manama‟s zijn masters die opgericht zijn in
                     sommige faculteiten om de facto een „bijkomend studiejaar‟ te kunnen
     inrichten. Anderzijds zijn er, omwille van de nogal stringente regelgeving omtrent
     taalgebruik, veel VAO‟s/Manama‟s, die studenten toelieten met slechts een bachelor als
     vooropleiding. Hierdoor echter worden sommige van deze Manama‟s door buitenlandse
     evaluatoren gelijkgeschakeld met een 4-jarige bachelor, wat natuurlijk geen goede zaak is
     voor onze studenten. Dit is trouwens ook één van de internationale bezwaren tegen een
     „eenjarige‟ (60 stpt.) master-opleiding. Om al deze redenen werd onlangs beslist om geen
     studenten met enkel maar een bachelor toe te laten tot de Manama‟s, maar anderzijds ook om
     te pleiten bij de Vlaamse Overheid en/of de Erkenningscommissie om een beperkt aantal
     „exportgerichte‟ Engelstalige masteropleidingen op IMA niveau mogelijk te maken zonder de
     noodzaak voor een Nederlandstalig equivalent, waartoe dan wel buitenlandse bachelors
     kunnen worden toegelaten.

                  Het systeem van zogenaamde „echte‟ Manama‟s, moet dan gericht worden op
“Echte”
Manama‟s          het organiseren van kwalitatief hoogstaande „advanced‟ masters, die een grote
                  internationale uitstraling kunnen hebben, waarvoor een verhoogd
     inschrijvingsgeld kan worden gevraagd en waarvoor investeren in de kwaliteit van het
     aangebodene, een absolute must is. Dergelijke Manama‟s moeten onderbouwd zijn met
     gedegen wetenschappelijk onderzoek en stoeien op een grote expertise van docenten en
     lesgevers. De instroom van deze Manama‟s dient ook beperkt te worden tot studenten die
     reeds elders een masters hebben verworven, en instroomvoorwaarden dienen zo duidelijk
     mogelijk afgebakend te worden om ook de kwaliteit van de instroom zou hoog mogelijk te
     houden.

     Eventueel moeten we een beurssysteem kunnen concipiëren om excellente buitenlandse
     studenten, die er eventueel aan denken een onderzoekstraject aan te vatten, naar Leuven te
     halen. De verschillende internationale netwerken waarvan onze universiteit deel uitmaakt, en
     formules van co-promotorschap kunnen hiertoe worden uitgewerkt67.

                Manama‟s zijn niet enkel belangrijk voor buitenlandse studenten. Ook voor onze
Manama          eigen studenten, die zich verder wensen te specialiseren, moeten deze masters-
financiering    na-masters aantrekkelijk zijn. Met speciale aandacht moet hier gekeken worden
voor Vlaamse    naar beursstudenten, die na het behalen van hun eerste master-diploma
studenten
                (studiebewijs), nog verder willen studeren. Onbegrijpelijk genoeg heeft de
                Vlaamse wetgever voor dergelijke studenten de mogelijkheid voorzien voor een
     tweede bachelorkrediet (dus een BaMaBa), maar niet voor een tweede master (Manama).
     Nochtans gaat het hier meestal over zeer goede en gemotiveerde studenten, die hun

     67
        Een recent initiatief hier is een pas opgericht netwerk van „Enhancing, Teaching and Learning in Research
     Intensive Universities‟, waartoe naast Leuven, ook MIT, Stanford, Oxford en andere universiteiten behoren.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                92
        Pagina 93 van 146                                                                             6 april 2005


       beroepsuitwegen willen verruimen, of die zich wensen te profileren richting wetenschappelijk
       onderzoek68.


       2.3.2. Studentenbeleid

       Onze universiteit moet zijn studentvriendelijkheid als handelsmerk verder consolideren. In de
       volgende paragrafen behandelen we kort de meest essentiële ingrediënten daartoe. Onze
       troeven zijn onze dominante positie in aantallen (tegelijkertijd ook een bedreiging), de
       volwaardigheid van ons onderwijsaanbod en de socio-culturele omgeving geboden door de
       regio Leuven. Onze universiteit en haar studenten hebben zeker een voortrekkersrol gespeeld
       in de democratisering van het hoger onderwijs in de jaren 50, 60 en 70. De studenten van
       vandaag profiteren nog dagelijks van die verwezenlijkingen, maar stellen anderzijds - terecht-
       steeds hogere eisen aan algemene en integrale kwaliteit.


       2.3.2.1.     Gelijke kansen voor iedereen

Hoge maar ongelijke       Het percentage diploma‟s in het hoger onderwijs is de laatste 10 jaar
onderwijsparticipatie     gestegen van 31 % naar 43 % t.o.v. de populatie op typische leeftijd van
                          afstuderen. Dit is hoger dan het OESO gemiddelde. Het aandeel
       universitair opgeleiden ligt echter lager (hoewel men dit met voorzichtigheid moet
       interpreteren gezien het verschil in structuur van het hoger onderwijs in de betrokken landen).
       De steile groei in onderwijsparticipatie gedurende de laatste 50 jaar, heeft niet iedereen in
       dezelfde mate kunnen meenemen. Kinderen uit lager gesitueerde sociale categorieën hebben
       het moeilijker dan hun leeftijdsgenoten uit de middenlagen. Hoewel in Vlaanderen bijna 1 op
       2 jongeren een diploma hoger onderwijs haalt, is dat bij kinderen van laaggeschoolden slechts
       1 op 4, en bij die van hooggeschoolden 4 op 5. Ook in het hoger onderwijs speelt sociale
       herkomst een grote rol bij de studiekeuze, en de keuze tussen universitaire en hogeschool-
       opleiding.
       De stijging van scholing, competenties, kennis en vaardigheden bij een deel van de bevolking,
       creëert een diepe kloof t.o.v. hen die minder kansen hebben. Te veel volwassenen zijn nog
       laag geletterd. Te weinig Vlamingen hebben een boodschap aan permanente vorming, vooral
       ook niet meer zo jongeren. En ook nieuwe Vlamingen van allochtone herkomst kunnen niet
       voldoende aansluiten bij een stijgende onderwijsparticipatie. Vooral in onze steden gaat het
       om een groot aantal kinderen, waaraan ook onze universiteiten de nodige aandacht moeten
       besteden, willen we niet binnen enkele jaren met grote problemen van integratie en
       burgerschap geconfronteerd worden.

                         Een imminent gevaar van nastreven van excellentie in onderwijs en
De kop en het peleton    onderzoek is ook dat we ons (teveel) gaan concentreren op „de
                         kampioenen‟ (cfr. Beleidsnota Vlaams minister van Onderwijs), waarbij
       we niet alleen „het peleton‟, maar zeker ook „de staart‟ uit het oog verliezen. Indien te
       doorgedreven, is dergelijke dualisering een zeer slecht scenario voor het Hoger Onderwijs in
       Vlaanderen. M.a.w., ons beleid moet er niet één zijn van óf excellentie, óf gelijke kansen,


       68
          Hiertoe werd het Fonds Dillemans opgericht, dat zich zal concentreren op deze doelgroep en jaarlijks een
       twaalftal beurzen zal uitreiken van ongeveer 3000 €. In die zin staat het Fonds Dillemans ook symbool voor het
       feit dat „Bologna ook sociaal moet zijn‟, en dat de democratische toegang – ook tot meer gespecialiseerde
       opleidingen – voor iedereen met de nodige capaciteiten, toegankelijk moet zijn.


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  93
        Pagina 94 van 146                                                                           6 april 2005


       maar wel één van én / én. Gelijke kansen beleid staat niet haaks op kwaliteit, maar is een
       noodzakelijke voorwaarde voor de duurzaamheid ervan.

Kredieten voor
                          De nieuwe formule voor studiegelden (wat vroeger „Inschrijvingsgeld‟
Studiefinanciering        werd genoemd) zou gaan in de richting van een forfaitair basisbedrag van
                          55 €, verhoogd met 7.5 € per studiepunt.
       Recent ook werd het systeem van studiefinanciering en –beurzen door de Vlaamse Overheid
       herzien, via het zogenaamde studiefinancieringsdecreet. Dit is één van de vier decreten
       waarmee de Vlaamse Overheid het Bologna proces heeft vorm gegeven. In plaats van een op
       studiejaren    gebaseerd     beurzensysteem,      spreekt   men     voortaan     over    een
       studiefinancieringskrediet voor levenslang leren, dat bestaat uit 2 bachelorkredieten, 1
       jokerkrediet van 60 studiepunten, dat men kan gebruiken in het kader van accumulatie (zie
       hierboven), voor een eventuele spoorwissel              of voor het invullen van een
       actualiseringstraject. In hetzelfde pakket heeft men ook recht op financiering voor
       voorbereidings- en/of schakelprogramma‟s, en voor 1 lerarenopleiding. In de context van
       toenemende mobiliteit, is dit studiefinancieringskrediet ook meeneembaar naar buitenlandse
       opleidingen (horizontale en vertikale mobiliteit)69. En om voortaan ook rekening te houden
       met alle mogelijke samenlevingsvormen voor de berekening van de grootte van het krediet,
       heeft men het in het decreet niet langer over gezinnen maar wel over een leefeenheid. Om
       ook de toenemende internationalisering democratisch toegankelijk te maken, zijn er ook onder
       bepaalde voorwaarden mobiliteitstoelagen voor Erasmusstudenten.

       Bijzonder jammer, en eigenlijk toch wel onbegrijpelijk, is dat het nieuwe systeem van
       studiefinanciering de mogelijkheid voorziet om een bachelor-na-master te doen (dus eigenlijk
       een bamaba), maar geen masters-na-masters. Op deze manier worden minvermogende maar
       excellente studenten natuurlijk nog eens extra gediscrimineerd.

                        In deze context zou ik opnieuw het idee van een niet-bindende
 Niet-bindende          oriënteringsproef voor kandidaat-studenten willen lanceren. In onze visie
 oriënteringsproef      omtrent een ingangsexamen zijn we in het verleden niet altijd even
                        consistent gebleken. Zo bestond sinds jaar en dag een (bindend)
       ingangsexamen voor de Toegepaste Wetenschappen in alle Vlaamse (Belgische)
       universiteiten. Dit heeft men afgeschaft (in Vlaanderen maar niet in Wallonië) met als
       belangrijkste – maar onterechte – argumentatie, dat het niet democratisch zou zijn. Bij de
       Geneeskunde heeft men echter een ingangsexamen ingevoerd, vooral met het oog op controle
       van de instroom en contingentering70. Anderzijds wordt ook in enkele recente beleidsteksten
       terecht aangeklaagd dat het Vlaamse hoger onderwijs gekenmerkt wordt door een „waterval-
       systeem‟, waarbij studenten soms te ambitieus aan een bepaalde opleiding beginnen, hierin
       falen, en dan „afzakken‟ naar een „gemakkelijker‟ opleiding. Niet alleen brengt dit onnodige
       kosten met zich mee voor student en samenleving, maar bovendien veroorzaakt het heel wat

       69
          Onlangs oordeelde het Europese Hof van Justitie dat studenten in alle EU-lidstaten hetzelfde recht op een
       beurs hebben als hun medestudenten van dat land zelf. Nu nemen Vlaamse studenten hun beurs mee naar het
       buitenland, en bijgevolg zet dit Europees arrest dat systeem op zijn kop. Het zgn. thuislandprincipe wordt
       vervangen door het gastlandprincipe. M.a.w. voor het verwerven van een studiebeurs mag in de Europese Unie
       niemand gediscrimineerd worden op basis van zijn of haar nationaliteit. Het Hof heft geoordeeld dat de
       ondersteuning van studenten voortaan een Europese aangelegenheid is. Er is een zekere rem omdat de
       buitenlandse studenten wel blijk moeten geven van een „reële‟ band met het gastland (bvb. enkele jaren
       middelbaar onderwijs gevolgd hebben in het gastland).
       70
          Tegen maatregelen rond contingentering na de studies (zoals men nu van plan is bij de kinesitherapeuten)
       moeten we ons vanzelfsprekend krachtdadig verzetten. Dat is pas een maatregel die niet democratisch is,
       demotiverend en bovendien onrechtvaardig.


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                94
        Pagina 95 van 146                                                               6 april 2005


      frustratie en demotivatie bij de betrokkenen zelf. Het is hier dat een niet-bindende
      oriënteringsproef soelaas zou kunnen bieden voor kandidaat-studenten. Dergelijke proef
      heeft trouwens ook als onmiddellijk voordeel van normerend te werken op de eindtermen en
      kwaliteit van het middelbaar onderwijs (zoals het geval was/is met de afgeschafte/bestaande
      ingangsexamens).

      2.3.2.2.     Studentenvoorzieningen

      Wat betreft de dienstverlening naar studenten, zowel collectief als individueel, is Leuven voor
      vele universiteiten in Europa een rolmodel. De kwaliteit van de studentenvoorzieningen en
      van de verschillende ondersteunende en adviserende diensten is er de laatste jaren zeer goed
      geworden.

Selectiviteit en    Binnen het studentenbeleid is de sector van de studentenvoorzieningen één van
universaliteit      de belangrijke speerpunten (waarvoor trouwens een decretale basis bestaat).
                    Twee centrale doelstellingen worden hier nagestreefd: de selectieve doelstelling:
      het gelijke kansen beleid of, wat klassiek genoemd wordt de democratisering van het
      onderwijs. Alle jongeren verdienen gelijke kansen tot vorming en intellectuele ontplooiing,
      ongeacht afkomst, financiële mogelijkheden of socio-culturele achtergrond; Specifiek gaat
      hierbij de aandacht naar mindervermogende studenten, studenten met een functiebeperking of
      chronische aandoening, buitenlandse studenten of studenten van allochtone afkomst, en
      studenten waarvan de levenssituatie een gelijke kans op participatie aan de universitaire
      gemeenschap in de weg staat. Vervolgens ook de universele doelstelling: het informeren,
      opvangen en begeleiden van studenten met specifieke behoeften

      De werking rond studentenvoorzieningen aan onze universiteit moet niet enkel worden
      geconsolideerd, maar zelfs verder uitgebouwd, geprofessionaliseerd met een bijzonder oog
      voor transparantie. Ook hier is één van de beleidsdimensies die we in de inleiding hebben
      benadrukt, nl. communicatie, essentieel: zij moet de visibiliteit van studentenvoorzieningen
      binnen het geheel van de universiteit verbeteren.

                     Participatie door studenten in de Raad voor Studentenvoorzieningen is uiterst
Participatie in      belangrijk, waarbij de Sociale Raad           van LOKO, of binnenkort de
RvS                  Studentenraad, als representatieve gesprekspartner wordt erkend. Andere
                     geledingen die vertegenwoordigd zijn, zijn het ZAP en het personeel. De
      besteding en verdeling van de (te schaarse) middelen over voeding, huisvesting,
      gehandicaptenwerking, psychotherapeutische hulpverlening, mobiliteit, enz.... dwingt de RvS
      tot niet-triviale keuzes. De recente beleidsnota, die bij consensus werd goedgekeurd door de
      RvS in februari 2004, maakt een begin van dergelijke keuzes.

Huisvesting       Voor wat betreft huisvesting, zijn de twee basisdoelstellingen: de garantie voor
                  kwalitatief goede huisvesting voor allen die hier willen studeren; de garantie dat
      studenten uit doelgroepen die met een bijzonder hinderpaal (financieel, fysiek, cultureel)
      geconfronteerd worden, deze hindernis kunnen overwinnen.
      Via de studentenresidenties en zelfstandige exploitaties onder toezicht van het Algemeen
      Beheer, oefent de RvS een regulerende invloed uit op de markt van privé-residenties, via het
      definiëren van kwaliteits- en veiligheidsnormen (ook opgelegd door het zogenaamd „kot-
      decreet‟) en via een stabiliserend effect op de marktprijzen.




      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   95
       Pagina 96 van 146                                                                             6 april 2005


      Op het vlak van huisvesting, moet aan de samenwerking tussen RvS en Algemeen Beheer
      worden gesleuteld, omdat nu de bevoegdheidsafbakeningen niet altijd helder zijn
      geformuleerd. Dit zou kunnen via een „exploitatie-conventant‟ dat het beleid van onze
      universiteit op het gebied van huisvesting, officialiseert. Het is een ander voorbeeld van wat
      we elders in deze beleidstekst „faciliterend‟ beleid noemen en dat op korte termijn zijn beslag
      zou moeten krijgen.

               Ook voor wat betreft voeding is er een dubbele doelstelling: aanbieden van
Voeding
               kwaliteitsvolle maaltijden tegen een prijs die de prijszetting in de „gewone‟ markt
               drukt. Een afgeleid effect van het eerste is dat kwaliteitsvolle maaltijden ter
      beschikking komen van minvermogende studenten. De RvS levert een grote financiële
      inspanning voor LEUCA (Leuven Universitaire Catering, 40 % van het budget), dat over
      eigen bestuursorganen beschikt. LEUCA kende de laatste jaren heel wat moeilijkheden, onder
      andere ook omdat het aanbod op de Leuvense voedingsmarkt overdadig en gediversifieerd
      is71. Ook hier zal de relatie en interactie met LEUCA via „convenanten‟ (beheers-
      overeenkomsten) verder moeten worden uitgewerkt, zodat de toch wel substantiële
      ondersteuning van LEUCA vanuit RvS minstens partieel kan worden afgebouwd. Eén van de
      gevoelige punten is de prijszetting in de ALMA‟s, die in de nabije toekomst gedifferentieerd
      zou kunnen worden afhankelijk van het profiel van de klant (een maatregel waar ik geen
      voorstander van ben).

                 Een nieuwe dimensie in de Studentenvoorzieningen is het decreet van april 2004,
Regionale        waarbij tussen de Vlaamse overheid en de studentenvoorzieningen
convenanten      beheerovereenkomsten (zullen) worden gemaakt. Het onderscheid in sociale
                 toelagen tussen universiteiten en hogescholen zal worden weggewerkt en
      regionale samenwerkingen tussen instellingen, en samenwerkingen binnen de associaties
      zullen worden aangemoedigd en naderhand geëvalueerd.

      Tot slot zijn er ook nog verschillende beleidsassen bij de RvS rond het monitoren van de
      kosten van studiemateriaal, mobiliteit, veiligheid en duurzame ontwikkeling en rond de
      subsidiëring van studentenorganisaties en –activiteiten vanuit het budget van
      StudentenVoorzieningen.

Sociale begeleiding   Een belangrijk aandachtspunt in dit alles is de sociale begeleiding van de
buitenlandse          buitenlandse studenten. Recent is gebleken dat sommigen lijden onder een
studenten             manifest gebrek aan middelen, sociale problemen hebben, moeilijk toegang
                      hebben tot medische dienstverlening en soms zelfs in de illegaliteit verzeilen.
      We moeten dan ook detectiemechanismen („antennes‟) ontwikkelen en de nodige
      remediëringen uitwerken.

      2.3.2.3.     Participatie van studenten aan het beleid

      Zoals voorheen gesteld zal onze universiteit evolueren naar een instelling „not exclusively
      run by professors‟. Niet alleen de leidinggevende functies in het ATP kunnen meedenken
      over beleidsconcipiëring en -uitvoering, maar ook de studentenvertegenwoordigers kunnen
      een belangrijke rol spelen in die dossiers die onmiddellijk relevant zijn.


      71
        In 1996 leverde de Alma nog 1.5 mio maaltijden, in 2004 waren er dat nog „slechts‟ 840 000. De jaren 2001 en
      2002 waren zwaar verlieslatend.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  96
       Pagina 97 van 146                                                                                 6 april 2005


      Als ex-studentenvertegenwoordiger op de Academische Raad onder de rectoren De Somer en
      Dillemans, heb ik geen enkel voorbehoud tot een volwaardige beleidsparticipatie door
      studenten. Immers, niet alleen draagt dit bij tot een grotere maturiteit van zowel studenten als
      de instelling, scherpt het hun verantwoordelijkheidszin aan, maar bovendien bestendigt
      dergelijke participatie de transparantie van onze besluitvorming.

      Participatie bestaat uit een mix van inspraak, overleg, medebeheer en soms zelfbeheer.

Volwaardige            Ik wens dan ook een sterk pleidooi te houden voor een voluntaristische (in
participatie aan       de goede betekenis van het woord ;-) invulling aan onze universiteit van het
beleid door            recent goedgekeurde participatiedecreet72, met een volwaardige
studenten              vertegenwoordiging van studenten73 in groepsbesturen, Raad van Bestuur
                       van de universiteit en de organen van de Associatie. Van de studenten wordt
      dan natuurlijk ook verwacht dat zij zich in de verschillende commissies en raden als mature
      en volwaardige bestuurders engageren, met al de daartoe vereiste verantwoordelijkheid.

                        In alle geval stel ik voor dat tussen de rector en zijn ploeg enerzijds , en een
Informeel overleg
                        gemandateerde studentendelegatie anderzijds, enkele malen per jaar
met de rector
                        gestructureerd en informeel overleg zou plaatsvinden.

                    Tot slot lijkt het ook aangewezen om voor het geval er examenbetwistingen
Studentendecaan     zijn, of problemen met deliberaties, ook in de functie van studentendecaan te
                    voorzien. Deze persoon moet geen beleidsverantwoordelijk persoon zijn, maar
     heeft wel een bemiddelende functie om te vermijden dat studenten te pas en te onpas naar de
     Raad voor Examenbetwistingen van de Vlaamse Overheid zouden trekken. Deze
     studentendecaan kan ook bemiddelend kunnen optreden bij discussies rond
     „studievooruitgangsbeslissingen‟.

      2.3.2.4.     Erosie van het studentenleven ?

      Student zijn is meer dan studeren alleen. Dat weten alle alumni. Onze universiteit speelt dan
      ook een voortrekkersrol in het verzorgen van alle dimensies van cultuur (Commissie,
      Coördinatie en Adviesraad Cultuur). De sportfaciliteiten zijn uitstekend (sportkaart levert
      toegang tot 55 sporten, er zijn 3500 geregistreerde bezoekers in het fitnesscentrum).
      Daarnaast is er ook het studentenleven zoals geanimeerd door de kringen en de talrijke socio-
      culturele evenementen in de bruisende stad die Leuven toch wel is.

Erodeert het            Toch moeten we even stilstaan bij enkele problemen die de laatste jaren zijn
studentenleven ?        opgedoken: de semesterialisering heeft een aanzienlijke verschraling van het

      72
         Het participatiedecreet voorziet in de keuze tussen twee systemen van studentenparticipatie in het beleid. In de
      optie „medebeheer‟ zijn studenten vertegenwoordigd met 10 % van de stemgerechtigde leden in
      besluitvormingsorganen met bevoegdheden die studenten rechtstreeks aanbelangen (een lijst kan gevonden
      worden in de tekst van het decreet). In het zogenaamde „inspraakmodel‟ hebben ze een raadgevende stem, maar
      is er ook een redelijk ingewikkelde procedure voorzien die het universiteitsbestuur moet volgen wanneer
      studenten niet akkoord gaan met bepaalde beslissingen. Naar alle waarschijnlijkheid zal zowel de K.U.Leuven
      als de Associatie kiezen voor de optie „Medebeheer‟.
      73
         Onlangs oordeelde het arbitragehof dat het feit dat in de belangrijkste beslissingsorganen van de Waalse
      universiteiten, 20 % studenten moeten vertegenwoordigd zijn, niet strijdig is met de vrijheid van vereniging en
      de vrijheid om het onderwijs zelf te organiserenb. Het Arbitragehof oordeelde dat het maar om 20 % gaat, en dat
      bijgevolg de studenten onmogelijk zaken zoals het levensbeschouwelijk karakter en het pedagogische project
      doorslaggevend zouden kunnen bepalen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                      97
      Pagina 98 van 146                                                                 6 april 2005


     studentenleven ingeluid. Eigenlijk ligt het academiejaar stil van 15 december tot 15 februari.
     Dit impliceert dat bepaalde grote studententradities (zoals een jaarlijke revue) in sommige
     gevallen verdwenen zijn. Het concept van begeleide zelfstudie ontaardt soms in opdrachten
     voor werkjes, waarvan de planning en timing te weinig wordt afgestemd tussen collega‟s. Dit
     zou door de betrokken POC‟s ter harte moeten genomen worden. Bovendien wordt een
     „blokperiode‟ voorzien voor vakken waar in vele gevallen niet meer voor moet „geblokt‟
     worden omdat ze op een „alternatieve‟ manier worden geëvalueerd. Of zelfs indien er voor
     moet „geblokt‟ worden, gaat het dan om 4 of 5 vakken. We springen dus zeer onzorgvuldig
     om met de (vrije) tijd. De onderwijscoördinator zal dit punt bij prioriteit op de agenda moeten
     plaatsen, in nauw overleg met de studenten, programmadirecteurs en faculteiten.
     Concreet wil ik hier voorstellen dat de faculteiten de algemene timing van opdrachten,
     alternatieve evaluatievormen enz... beter bekijken en afstemmen, en dat voor de gedeelten die
     vallen onder „zelfstudie‟ beter worden gesynchroniseerd met de lesvrije periodes.

     De interactie van het studentenleven in een bruisende stad zoals Leuven, is niet alleen een
     opportuniteit, maar schept soms ook specifieke problemen van organisatie- en geluidsoverlast
     (bvb. de 24 uren, fakbars). Voor sommige van deze activiteiten dient de samenwerking en
     afstemming met de stadsdiensten beter gestroomlijnd te worden.

     2.3.2.5.   Alumni

                         Onze alumni-werking is aan professionalisering toe. Alumni zijn de
Alumni meer              potentieel beste ambassadeurs van onze universiteit, niet alleen voor wat
waarderen door ze
                         betreft hun eigen generatie maar ook en vooral voor het aanbrengen van
beter te benutten
                         volgende generatie(s). Ons netwerk van alumni wordt in zekere zin
                         onderbenut. We zouden de alumni werking kunnen dynamiseren op
     verschillende manieren. Alumni kunnen we inschakelen in de toetsing van ons
     onderwijsaanbod aan de arbeidsmarkt. Bovendien kunnen zij een rol spelen als
     „ervaringsdeskundige‟ in ervaringsgerichte opleidingsonderdelen. Zij vormen zeker een
     belangrijke doelgroep voor levenslang leren, open universiteit, postgraduaten, permanente
     vorming en sommige MaNaMa‟s. Zij kunnen bijdragen tot de herwaardering van de
     universiteit in het maatschappelijk bestel via netwerking en participatie – o.a. namens de
     K.U.Leuven – aan maatschappelijke debatten. Sommige alumni zijn ideale antennes om
     nieuwe opportuniteiten voor opleidingen en onderzoek te signaleren. We zouden de alumni
     beter moeten inschakelen in de rekruteringsinitiatieven van onze universiteit, in de
     fondsenwerving en het mecenaat, in de optimalisering van de interactie met overheid, social
     profit instellingen en bedrijven. En in onze aspiraties tot verdere professionalisering van onze
     internationalisering, blijft momenteel het potentieel van onze alumni die in het buitenland
     verblijven, onaangeroerd. Zij zouden een meer assertieve rol kunnen spelen in onze
     internationale marketing en communicatie, en ook in de verschillende initiatieven rond
     Universitaire Ontwikkelingssamenwerking.


     2.3.3. Studentenbegeleiding

     Het risico van de grootschaligheid van onze universiteit is natuurlijk dat studenten behandeld
     worden als „klanten‟, daar waar ze eigenlijk de grootste geleding zijn. Eigenlijk zijn het geen
     klanten, maar de beste ambassadeurs van Vlaanderen in het algemeen, en onze universiteit in
     het bijzonder, die bij ons van een kwalitatief hoogstaande opleiding kunnen genieten. Daartoe
     hebben we een didactisch concept op de kaart gezet – begeleide zelfstudie – dat echter verder


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    98
       Pagina 99 van 146                                                               6 april 2005


      dient te worden uitgewerkt, en is ook de adviesverlening en studentenbegeleiding de
      afgelopen jaren drastisch geprofessionaliseerd.

      2.3.3.1.   Begeleide zelfstudie: verantwoording en verantwoordelijkheid

Begeleide        Het klassieke onderwijsmodel, dat velen onder ons nog hebben meegemaakt, heeft
zelfstudie       afgedaan: een docent doceerde, studenten reproduceerden (of juist niet). End of
                 story. In de kennismaatschappij waarin we leven, veroudert kennis zeer snel en
      daarom is reproductie van kennis per definitie reproductie van tijdelijke kennis en bijgevolg
      nogal zinloos. Daarom ook zijn de laatste jaren behoorlijk wat inspanningen geleverd om ons
      onderwijsbestel op een andere leest te schoeien. Het basisprincipe, waarbij de student(e)
      centraal staat, en in zijn/haar „leren leren‟ begeleid wordt door de docent, wordt aan de
      K.U.Leuven „begeleide zelfstudie‟ genoemd. De belangrijkste klemtonen liggen niet langer op
      het kunnen reproduceren van de leerstof, maar wel op het aanleren van attitudes en
      vaardigheden om te werken in snel veranderende kennisomgevingen. Het leidt geen twijfel
      dat dit – in principe - een grote vooruitgang impliceert voor de studenten en de manier waarop
      ze aan onze universiteit studeren.

      Dit concept kreeg inhoud via een aantal ambitieuze onderwijsplannen, en vorm door een hele
      resem      van     activiteiten   (waaronder      onderwijsgerichte    ontwikkelings-   en
      implementatieprojecten (OOI)), die als doelstelling hebben om nieuwe, innovatieve
      onderwijsvormen aan onze universiteit gestalte te geven. M.b.v. de zogenaamde
      „conventantgelden‟ (2.55 mio €) – middelen van de Vlaamse regering ter verbetering van de
      kwaliteit van het onderwijs - werd aan elke faculteit de mogelijkheid geboden om een
      facultaire cel voor ondersteuning van het onderwijs (FOOC) uit te bouwen (d.i. het IMBEZE-
      project). Hierover dient gerapporteerd aan de Vlaamse regering tegen december 2005.

                 Het ligt voor de hand dat we deze notie van Begeleide Zelfstudie verder moeten
Teveel
zelfbegeleide
                 uitwerken. Het goede eraan is dat we als universiteit een duidelijk didactisch
studie ?         concept hebben. Het slechte eraan is dat het onvoldoende is uitgediept en
                 gediffundeerd bij docenten en studenten. Voor grote delen van het docentencorps
                 blijft het een concept dat gemakkelijk te formuleren is, maar waarmee verder niets
      wordt gedaan. Men mag ook niet vergeten dat de inspanningen voor de reeds overbevraagde
      docenten, om daadwerkelijk nieuwe instrumenten voor onderwijs te ontwikkelen, zeer
      arbeidsintensief zijn. De middelen en mensen uit de IMBEZE-aanpak (cfr. Supra) geraken
      immers niet tot op „de werkvloer‟. Het gevolg is dat ofwel de docent zelf, ofwel zijn/haar
      doctoraatstudenten (die veelal gefinancierd worden op de tweede geldstroom) worden
      ingeschakeld (wat op zich een andere illustratie is van de erosie van de eerste geldstroom).
      M.a.w., de massale introductie van het concept van Begeleide Zelfstudie is zeer
      lovenswaardig, maar omdat voor de uitvoering ervan te weinig ondersteuning en middelen
      worden voorzien, wordt één en ander maar met mondjesmaat geïmplementeerd.

      Toch is er de laatste jaren grondig werk gemaakt van een moderne logistieke omkadering
      waarbij de modernste leer- en onderwijsmiddelen m.b.v. informatica en telecommunicatie tot
      bij de student gebracht worden door Ludit (het universitair informatica dienstencentrum). Zo
      bijvoorbeeld wordt, zowel door studenten als docenten, het Toledo-project als elektronisch
      toets- en leerplatform als zeer degelijk beschouwd. Hierin zitten meer dan 2000 cursussen en
      het platform wordt gebruikt door meer dan 20 000 studenten. Er is ook Kotnet, dat studenten
      in universitaire en andere residenties toegang verleent tot het internet.



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  99
      Pagina 100 van 146                                                                               6 april 2005


      Maar ook bij de studenten is de notie van Begeleide Zelfstudie niet zonder controverse.
      Sommige docenten beweren het concept te hanteren, maar schijnen wel eens het woordje
      „Begeleide‟ te vergeten waardoor grote delen van de leerstof aan de studenten worden
      overgelaten (bvb. door veel artikels via Toledo ter beschikking te stellen, of door grote
      reeksen van werkjes en opgaven, waarvoor niet in contacturen is voorzien). Volgens sommige
      studenten is dit trouwens, samen met de semesterexamens, een andere reden van de toch wel
      toenemende verschraling van het studentenleven, één van de betere troeven van Leuven !

Tussentijdse toetsen      Tussentijdse toetsen worden in principe overal verplicht georganiseerd
stimuleren                (bvb. via Question Mark in Toledo), maar in vergelijking tot de vroegere
                          proefexamens is de deelname door de studenten matig, en zijn de
      tussentijdse resultaten ondermaats. Dit is jammer, omdat het toetsingsinstrument enorm nuttig
      is voor de studenten, om zichzelf beter te leren inschatten. Hiervoor dienen dus enkele
      stimulerende initiatieven te worden genomen. Zo bijvoorbeeld zou men de resultaten van de
      tussentijdse toesten kunnen laten meetellen in de vorm van permanente evaluatie74. Eén en
      ander dient verder te worden afgecheckt met de verschillende studentendelegaties.

Meten van de            Het is ook goed dat op tijd en stond studietijdmetingen worden gehouden,
studiedruk              via elektronisch tijdschrijven (bvb via Kronos, http://kronos.khk.be). DUO
                        kan dan via analyses in het oog houden of de studiebelasting door het
      invoeren van bachelors en masters niet teveel omhoog (of omlaag ;-) gaat.

      Tot slot dient gesteld dat heel het systeem van studentenbegeleiding aan de K.U.Leuven, met
      de Dienst Studieadvies, met de goedwerkende monitoraten en ook het systeem van ombudsen
      die vooral actief zijn in examenperiodes, een goed draaiend geheel vormt wat ons door vele
      andere universiteiten in Europa benijd wordt.


      2.3.3.2.     Verschillende vormen van advies

      2.3.3.2.1. Studieadvies
      Een vrije studiekeuze, uit een breed palet van mogelijkheden, is voor studenten één van de
      meest liberale vormen van inspraak. De Dienst StudieAdvies heeft de laatste jaren bijzonder
      hard gewerkt aan gedegen en professionele informatieverlening aan kandidaat studenten, en
      ook aan zij die al aan onze universiteit studeren, via Sid-ins, informatiedagen, brochures en
      websites. Het (te?) ruime onderwijsaanbod via BAMA‟s, de nieuwe onderwijs- en
      evaluatiemechanismen volgend uit de flexibilisering van het onderwijs, en de grote diversiteit
      in studenten (afkomst, cultuur, taal, functiebeperking), plaatsen ons echter voor enorme
      uitdagingen voor wat betreft studiebegeleiding, waarbij de taak van de adviesverleners, zowel
      centraal als in de faculteiten, er zeker niet gemakkelijker op zal worden.

                       Eén van de belangrijke punten uit de beleidsnota van de RvS, die navolging
Adviesverlening        verdient in andere beleidsdomeinen, is het idee van lokale aanspreekpunten.
decentraal waar
                       De sociale sector aan de universiteit is eigenlijk ontstaan in de jaren 50 en 60,
mogelijk
                       op initiatief van de toenmalige studenten, los van het universitaire

      74
         In FABER zijn er om de twee à drie weken via Questionmark kleine toetsen. Op die manier kunnen de
      studenten testen hoe ver ze staan in het bijhouden van de cursus, waarbij ze 1, 2 of 3 punten kunnen behalen via
      deze tussentijdse toetsen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  100
     Pagina 101 van 146                                                                 6 april 2005


     (onderwijs)beleid. De laatste decennia zien we echter een toenemende integratie van de
     verschillende activiteiten in de sociale sector naar de universiteit toe. Het motto dat voortaan
     door de RvS wordt gehanteerd is dat het beter is dat Studentenvoorzieningen naar de student
     gaan, eerder dan dat de student naar Studentenvoorzieningen moet stappen. Alleen op deze
     manier is het bereik en de impact van studentenvoorzieningen maximaal. Daarom zullen twee
     personeelsleden telkens een halve dag in elke faculteit en hogeschool aanwezig zijn, als
     vertegenwoordigers van StudentenVoorzieningen. Zij zijn de locale antennes, voorzien in
     eerstelijnsopvang, verdelen informatiemateriaal en verwijzen door waar nodig.

                   Dit voorbeeld in gedachten, stel ik voor om voor elke student een geïntegreerd
Geïntegreerd
                   elektronisch dossier te maken, dat decentraal toegankelijk is, en waarin alle
dossier per
student
                   aspecten en dimensies van deze student aan bod komen (zoals eventuele
                   medische en psychologische antecedenten, gedetailleerde informatie over de
     studietrajecten en –begeleiding, gegevens i.v.m. EVC‟s en EVK‟s, informatie i.v.m.
     betoelaging en huisvesting, enz...), weliswaar met inachtname van bescherming van privacy
     en vereiste autorisatie.
     Door de toenemende techniciteit van de adviesverlening, moeten we ook denken aan een
     verdere professionalisering via facultaire aanspreekpunten voor onderwijsinformatie. Dit
     aanspreekpunt moet een studentenvriendelijk antwoord bieden op courante vragen en
     problemen, en ook instaan voor de eerstelijns-informatieverstrekking op SIDin‟s e.d. Ook
     veelgestelde vragen i.v.m. brugprogramma‟s of studenten leiden naar de juiste opleiding
     binnen de Associatie, kunnen door dergelijke aanspreekpunten verzorgd worden. Deze
     aanspreekpunten decentraliseren de adviesverlening waar nodig (bvb. omwille van de
     techniciteit en specificiteit van sommige vragen, zeker in het kader van het
     flexibiliseringsdecreet, waar bvb. oordelen over EVC/EVK geen sinecure zal zijn). Ze hebben
     ook als bedoeling om programmadirecteurs (die nu soms overstelpt worden met vragen van
     individuele studenten) te ontlasten.

     2.3.3.2.2. Medische en psychotherapeutische dienstverlening
     Daar waar voor puur medische begeleiding studenten ook terecht kunnen bij (een Leuvens
     netwerk van) huisartsen, zijn de wachtlijsten voor de psychotherapeutische diensten
     ontoelaatbaar lang. Derhalve dienen hier de opvangmogelijkheden te worden uitgebreid en
     dient naar alternatieven te worden gezocht om deze dienst bijkomend te ontlasten.

     2.3.3.2.3. Juridische en sociale dienstverlening: studiefinanciering
     De Sociale Diensten spelen een voortrekkersrol bij het beleid, de informatie en de advisering
     omtrent studiefinanciering, niet alleen intra-muros, maar ook naar buiten toe, bvb. in hun
     regelmatige interactie met de afdeling Studietoelagen van de Vlaamse Gemeenschap. Toch is
     verdere stroomlijning van de financiële interventie voor mindervermogende studenten,
     vereist. Studenten kunnen hier dan ook terecht voor financieel, sociaal en juridisch advies.


     2.3.3.3.   Studenten met een functiebeperking

     Terecht gaat de K.U.Leuven prat op haar degelijke begeleiding van studenten met een
     functiebeperking, gestoeid op een visie van gelijke kansen, waarbij voor de opvang gebruik
     wordt gemaakt van unieke woonconcepten, gedragen door medestudenten-vrijwilligers.



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   101
Pagina 102 van 146                                                             6 april 2005


Ook de participatie in het hoger onderwijs van studenten met een functiebeperking moet in
het algemeen beter. Onze universiteit speelt hierin echter een voortrekkersrol en heeft
verschillende initiatieven genomen die exemplarisch zijn (o.a. opvang door en interactie met
netwerken van studenten, aangepaste accomodatie en leersystemen).




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                               102
      Pagina 103 van 146                                                                  6 april 2005




      3.     Structuurhervormingen: centralisatie, decentralisatie,
             integratie
      De laatste twee jaar heeft in onze universiteit een bij wijlen turbulente structuurdiscussie
      gewoed. Paradoxaal genoeg verliep het debat zelf nogal ongestructureerd en werd het amper
      aangestuurd. Het was soms zelfs onduidelijk wáár precies het debat gevoerd werd, maar toch
      werd er fors aan de boom geschud.
      Voor wie het zich nog herinnert: de initiële doelstelling was te komen tot een meer
      slagkrachtige organisatie, waarbij zorgvuldig de verschillende stappen in het
      besluitvormingsproces zouden worden in kaart gebracht, om vervolgens elke redundantie te
      elimineren, zoniet te reduceren.

                    In dit proces zijn we om verschillende redenen niet geslaagd. Vooreerst hebben
Drie
universiteiten ?
                    we niets vereenvoudigd. Er is niets verdwenen, maar in minstens twee van de
                    drie groepen werd het groepsbestuur uitgebreid. Wat ons meteen op een andere
      deficiëntie brengt: de structuur en de manier waarop die tot stand komt, verschilt in de drie
      groepen ! Hoe kan dit nu ? We zijn het er collectief over eens dat de volwaardigheid van onze
      universiteit een grote troef is, maar toch tonen we dit niet in onze structuren: is er geen reëel
      risico dat we op termijn divergeren tot drie verschillende universiteiten, met een eigen
      dynamiek en eigen aspiraties ? Vooral ook omdat er bvb. in het onderzoeksbeleid sowieso al
      centrifugale krachten blijken te bestaan.

                    Een andere belangrijke les uit de structuurdiscussie is de noodzaak aan
Cenakel cultuur     communicatie. Blijkbaar heeft het Gebu heel wat beslissingen i.v.m. structuur
                    genomen, zonder dat deze op een gestructureerde manier gecommuniceerd
      worden. Zo bijvoorbeeld decreteerde het Gebu dat er ook in de Humane Wetenschappen een
      Groepsraad moet zijn. Dat departementsvoorzitters voortaan niet meer worden verkozen maar
      wel aangesteld na voordracht. Dat departementsbureau‟s niet overal dezelfde samenstelling
      moeten hebben. Dergelijke belangrijke discussies mogen niet uitsluitend in „cenakels‟ worden
      gevoerd !

Consensus over...
                     Toegegeven, een discussie over structuur is niet gemakkelijk aan een grote
                     universiteit zoals de K.U.Leuven. Ze is trouwens niet voor de hand liggend aan
                     geen enkele universiteit, precies omdat het een universiteit is. En het
      „aansturen‟ van een universiteit is in se een contradictio-in-terminis. Nochtans tekent er zich
      een brede consensus af over enkele criteria waaraan elke structuur moet voldoen.

                     Vooreerst is er grote behoefte aan transparantie en communicatie over
Transparantie        bevoegdheidsafbakeningen, zowel in de „bovenbouw‟ van de universiteit, als
                     in haar „benedenbouw‟. Dit proces is verre van voltooid. Integendeel, de
     huidige situatie is compleet diffuus en vraagt om grote opheldering.

                   Een essentiële eigenschap is een „dynamische subsidiariteit‟: bevoegdheden
Subsidiariteit
                   moeten worden ondergebracht waar ze het „best‟ thuishoren; De
                   bevoegdheidsafbakeningen moeten duidelijk zijn (voor iedereen !) en formeel.
      Het woord „dynamisch‟ slaat op het feit dat de omstandigheden ons er soms toe nopen om
      bevoegdheden te verschuiven, wanneer bijvoorbeeld een bepaalde materie een afdeling,


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    103
      Pagina 104 van 146                                                                6 april 2005


      departement of groep overstijgt. Dergelijke verschuiving moet dan wel breed worden
      gecommuniceerd. Structuur moet er niet zijn omwille van de structuur, maar wel omwille van
      de inhoud. De structuren moeten zodanig geconcipieerd worden en geïmplementeerd, dat de
      slagkracht op het juiste niveau wordt bereikt. Voor het onderwijs zijn dat de POCs, voor het
      onderzoek de onderzoeksgroepen en departementen.

                     Vermits dan elke beleidsentiteit geresponsabiliseerd is, is er ook een grote
Referentiekaders
                     behoefte aan klare en transparante beleidsplannen, die op regelmatige basis
                     herzien en ge-updated worden. Beleidsplannen op een „lager‟ niveau (bvb.
      departementele beleidsplannen) worden geïntegreerd in en afgetoetst aan het referentiekader
      geboden door een hoger niveau (bvb. aan dat van het groepsbestuur, maar ook aan de
      horizontale referentiekaders van onderwijs, onderzoek en internationalisering).

Teveel aan beleid   Men is het er over eens dat op dit ogenblik op teveel niveaus beleid wordt
                    gevoerd: de universiteit, de groep, de faculteit, de departementen, de
                    onderzoeksgroepen, de POC‟s, enz... Dit heeft als gevolg dat ook teveel
      mensen beleid (menen te moeten) voeren.

                    Er is een grote consensus dat de structuur over de verschillende groepen heen
Consistentie over
                    zo consistent mogelijk moet zijn. Verschillende structuren over verschillende
groepen
                    groepen, met grote verschillen in dynamiek en besluitvormingsprocessen, zijn
      uit den boze en ondergraven die ene, belangrijke troef van onze universiteit, namelijk haar
      volwaardigheid.

Effectieve               Er is tevens een grote behoefte aan duidelijke en efficiënte
communicatie van         communicatiekanalen. Genomen beslissingen worden nu te weinig
beleidsbeslissingen      gedeeld, laat staan gedragen omdat men het enkel weet van horen zeggen.
                         Via de structuur dient er een grotere consistentie te worden nagestreefd
      tussen de beleids- en beslissingsbevoegdheid, de direct betrokkenen en de structuur-entiteiten
      die de beslissing moeten uitvoeren en de stand van zaken monitoren. Aan onze universiteit
      worden vele beslissingen genomen die achteraf niet of anders worden uitgevoerd.


      3.1. Groepsbesturen: Decentraliseren en centraliseren

                     De recent uitgewerkte maar nog niet helemaal geconvergeerde groepsstructuur
Decentralisatie      levert – niettegenstaande velen sceptisch zijn – toch mogelijke opportuniteiten.
                     Door de verkiezing en/of aanduiding van bijkomende leden in de (vroegere)
      groepsraad, nu groepsbestuur, ontstaat er een extra legitimatie voor beslissingen die de vice-
      rector samen met het groepsbestuur neemt. Dit is nodig omdat ook verwacht wordt dat
      belangrijke bevoegdheden die vroeger „centraal‟ werden uitgeoefend, „geregionaliseerd‟
      zullen worden, richting groepsniveau.
      Met het nieuwe concept van „groepsraad‟ – het college van alle departementsvoorzitters –
      ontstaat er ook een forum dat minstens één maal per jaar collectief kan gehoord worden. Dit
      is het parlement dat kan inwerken op een nog nader te bepalen wijze, op het groepsbestuur.
      Ideaal ware dat er twee „parlementen‟ zouden zijn: namelijk één voor onderwijs, gevormd
      door alle programmadirecteurs van de groep, en één voor onderzoek en eventueel andere
      materies (zoals bvb. logistiek, infrastructuur en ruimtebesteding), gevormd door de
      departementsvoorzitters.



      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  104
        Pagina 105 van 146                                                                6 april 2005


        Ook het groepsbestuur opereert in een zeer „verwebde‟ omgeving, die hieronder wordt
        weergegeven:




        Viusalisering van de groepsstructuur: De basisentiteiten voor onderzoek zijn de
        onderzoeksgroepen en –afdelingen, aangeduid door OA. Deze worden geaggregeerd in
        departementen (groep Exacte en Biomedische Wetenschappen) en/of faculteiten (Groep
        Humane Wetenschappen). De departementen hebben aan het hoofd een
        departementsvoorzitter, een departementsraad met eventueel een bureau, en zijn bevoegd
        voor onderzoek, begroting, personeelsbeleid, logistiek en infrastructuur. Voor het onderwijs
        zijn de POC’s verantwoordelijk, met aan het hoofd een programmadirecteur. In de Exacte
        Wetenschappen zijn er departementen (soms nieuwe, zoals bij de bioingenieurs), in de
        Biomedische is het de bedoeling (nieuwe) departementen te creëren en in de Humane zijn er
        op sommige plaatsen departementen, op andere wordt de rol van departement ‘gepooled’ in
        een faculteit (bvb. de Letteren).
        De lijnen in de onderwijsmatrix zijn onderwijsprogramma’s, deze in de onderzoeksmatrix zijn
        onderzoekslijnen (gegroepeerd volgens financiering, of ook thematisch). Sommige van deze
        lijnen zijn groepsoverschrijdend (de groep wordt afgebakend door de twee vertikale lijnen
        links en rechts). In de huidige structuur is eigenlijk nog niets voorzien voor dergelijke
        kruisverbindingen, die in het kader van de volwaardigheid van onze universiteit, het idee van
        de ‘pull’ universiteit, de horizontale universiteit en de interdisciplinariteit vanzelfsprekend
        zeer belangrijk zijn.

                 Verwacht wordt dat de globale verantwoordelijkheden van het groepsbestuur
Groepsbestuur
                 behelzen: onderwijs, onderzoek (bvb. excellentiecentra) en „logistiek‟ beheer van de
                 groep (bvb. ook allocatie van middelen conform het universiteitsgewijs



        Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  105
      Pagina 106 van 146                                                                6 april 2005


      allocatiemodel met eventueel groepseigen performantie-indicatoren), maar ook de
      verantwoordelijkheid over bevorderingen en benoemingen, en met name vooral over de
      kwaliteitsbewaking en uniformisering over de faculteiten en departementen heen van de
      gangbare procedures terzake.

Beleidsreferentie-     Al deze bevoegdheden en de beleidsperspectieven terzake, dienen door het
kader                  groepsbestuur te worden vertaald in een beleids-referentiekader, dat elke
                       twee of drie jaar kan worden bijgestuurd (maar ook niet frekwenter). Dit
      beleidsreferentiekader definieert de bevoegdheden die eventueel vanuit de departementen en
      POC‟s naar boven toe worden gecentraliseerd en definieert de algemene modi operandi van
      de groep.

                   Het beschrijft ook de decentralisatie de facto (hoe het precies de iure zal gaan,
Subsidiariteit...  dient nog te worden uitgemaakt) van de bevoegdheden van de Academische
                   Raad, die, zoniet gereduceerd, dan wel gedelegeerd zullen worden. Zo bvb.
      zullen heel wat onderwijsprogramma‟s enkel nog in de groep behandeld worden. Zo ook zal
      een belangrijk deel van het groepsonderzoeksbeleid zich afspelen enkel binnen de eigen
      groep. Ook hier moet derhalve een nieuw evenwicht gevonden worden tussen deze nieuwe
      centrifugale beweging, en de behoefte aan subsidiariteit om de slagkracht te verhogen. Het
      ligt voor de hand dat de Academische Raad altijd bevoegd zal blijven voor zaken die enkel
      voor de hele universiteit kunnen gelden (bvb. het systeem van semesterexamens, algehele
      kwaliteitsbewaking, groepsoverschrijdende onderwijsprogramma‟s, examenreglementen,....).

                      Deze defederalisering van bevoegdheden veroorzaakt natuurlijk „centrifugale‟
...mag niet leiden    krachten, waarbij het risico dat we drie universiteiten krijgen, met een eigen
tot meer              profiel en dynamiek, niet denkbeeldig is. Zo ook dient erover te worden
administratie
                      gewaakt dat op het niveau van de groepen geen nieuwe administratieve laag
                      ontstaat, die zonder overleg met andere ondersteunende diensten, een nieuwe
      vorm van tijdsdruk veroorzaakt bij de ZAPpers. M.a.w., de decentralisatie van boven uit naar
      de groepen, die eigenlijk ook wel gepaard gaat met een centralisatie van beleid van faculteiten
      naar de groepen, veroorzaakt een imminent gevaar voor nieuwe beleidsinitiatieven, ditmaal op
      groepsniveau, waarvan de beleidsuitvoering dan opnieuw op de schouders van het ZAP-kader
      dreigt terecht te komen. Dergelijke trend is trouwens al een beetje begonnen, omdat zowel de
      reeds operationele groepsbesturen bij de Groepen Biomedische en Exacte, als de faculteiten in
      deze groepen, intussen een principe van voorafnames op de allocatie hebben ingevoerd,
      precies om hun logistieke en administratieve werking te ondersteunen. Dit principe dient met
      de nodige argwaan te worden gevolgd, omdat het natuurlijk totaal niet incentiverend werkt
      naar de departementen toe, temeer omdat vooral in deze groepen onderzoeksperformantie
      kwantitatief zwaar meetelt in het allocatiemodel. M.a.w., door een ongebreidelde invoering
      van voorafnames riskeert men het incentiverende dat moet uitgaan van een goed
      allocatiemodel, volledig teniet te doen.

      Zoals reeds vermeld onder de hoofding „Onderzoeksgroepenbeleid‟ in het hoofdstuk rond
      onderzoeksbeleid, zijn twee beleidsmatrices van bijzonder inhoudelijk belang in de
      groepsstructuur.

Onderwijsmatrix     De eerste is de onderwijsmatrix. Deze visualiseert horizontaal de verschillende
                    opleidingen die elk gecoördineerd worden door een welbepaalde POC.
                    Vertikaal vinden we dan de bijdrage uit de verschillende afdelingen en
      departementen aan elke specifieke opleiding. De bolletjes op de kruisingen representeren bvb.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  106
     Pagina 107 van 146                                                               6 april 2005


     de verschillende docenten uit de departementen, die actief zijn in een bepaalde opleiding.
     Bemerk dat er ook „bolletjes‟ kunnen staan die van buiten de groep komen (de groep wordt
     afgebakend door twee vertikale lijnen links en rechts van de figuur). Dit zijn
     groepsoverschrijdende onderwijsinitiatieven, zoals bvb. de masters in bioinformatica, in
     energie en in milieu, in rechten en economie (maar er zijn er ook vele andere).
     Het ligt voor de hand hoe dergelijke onderwijsmatrix kan bijdragen tot verdere
     rationaliseringen in ons onderwijsaanbod (zie het luik over onderwijsbeleid), het detecteren
     van lacunes en opportuniteiten in ons onderwijsaanbod, het samenbrengen van docententeams
     (eventueel via de nieuwe aanstellingsprocedures voor docenten, zie onderwijsluik), het
     operationaliseren en opvolgen van het allocatiemodel.

Onderzoeksmatrix      Een gelijkaardige matrix dient te worden geconstrueerd voor wat betreft het
                      onderzoek. De opportuniteiten die dergelijke matrix creëert, hebben we reeds
                      besproken onder „Groeps-onderzoeksbeleid‟. Deze matrix relateert de
     verschillende onderzoeksafdelingen (OA in de figuur) aan de verschillende onderzoekslijnen
     (OL in de figuur). Deze onderzoekslijnen kunnen op verschillende niveau‟s worden
     uitgewerkt. Ofwel zijn het financieringskanalen (bvb. GOA, IUAP, IDO, enz....), ofwel ook
     zijn het thematische lijnen zoals milieu, mobiliteit, nanotechnologie, interreligiositeit,
     jeugdcriminaliteit, oncologie, enz., waarbij we het eerder gelanceerde idee van een
     „horizontale‟ universiteit verder vorm kunnen geven.
     In de Groep Biomedische zou deze oefening kunnen gebeuren in de Strategische
     Onderzoeksraad, waarin alle departementsvoorzitters zetelen onder voorzitterschap van de
     Groepsonderzoekscoördinator.

Verwebben        Samengevat kunnen we zeggen dat deze twee matrices belangrijke
                 beleidsinstrumenten zullen worden in het expliciteren en verder uitbouwen van het
                 model van onze universiteit als een „web‟, waarbij we precies één van onze unieke
     sterktes (in vergelijking met andere instellingen) trachten te exploiteren. Zij kunnen
     bijvoorbeeld ook sterke indicaties geven of sommige onderzoeksafdelingen en departementen
     niet herverkaveld moeten worden, of bijeengevoegd, om voldoende slagkracht te houden, of
     voldoende kritische massa te realiseren.

                            Moeten met de decentralisatie van bevoegdheden ook financiële
Geen „defederalisering‟
                            middelen „gedeferaliseerd‟ worden? Ik ben geneigd om hierop neen te
van middelen
                            antwoorden. Ik ben van oordeel dat de centrale diensten een
                            ondersteunende functie hebben voor de hele universiteit, zodat bvb.
         personeels- en financiële ondersteuning best uniform door centrale administraties gebeurt.
         Met andere woorden, deze verzorgen ook de dienstverlening naar de groepen toe, net
         zoals ze dat doen naar departementen en onderzoeksgroepen. Ook een transfer van
         middelen, voor bvb. onderzoeksfinanciering vanuit het BOF, naar de groepen toe, vind ik
         op dit ogenblik geen goed idee. Het zou leiden tot de uitbouw van drie mini-diensten
         Onderzoekscoördinatie met alle gevolgen vandien. Ik zou dan nog eerder opteren voor een
         versterking van de huidige DOC, waarbij dan ook een zorgvuldig uitgekiend beleid van
         domeinspecificiteit op de kaart wordt gezet.

Vertegenwoordiging      Een in de structuurdiscussie onaangeroerd probleem betreft de
Studenten               vertegenwoordiging van ATP en studenten (en andere geledingen) in de
                        groepsstructuur. Een mogelijke oplossing is hier om deze geledingen te
         laten vertegenwoordigen in de groepsraden, maar het ligt voor de hand dat één en ander
         het voorwerp zal zijn van verdere concertatie in het kader geschapen door het


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 107
     Pagina 108 van 146                                                                      6 april 2005


          participatiedecreet. Anderzijds kan men toch ook stellen dat ook de studentendelegaties op
          de Academische Raad, in de faculteitsraden en de POCs, veel meer dan vroeger,
          uitstekend voorbereid en mondiger zijn. Dit komt zeker ten goede aan de kwaliteitszorg
          voor ons onderwijs, wanneer de rechtstreeks betrokkenen op die manier hun stem kunnen
          laten gelden.

     3.2. Bovenbouw transparanter maken

                    Het hoeft geen verwondering te wekken dat de meest relevante structuurvorm
Matrix structuur
                    voor onze universiteit een matrix is. Enerzijds zijn er de inhoudelijke
                    structuren – vaak historisch gegroeid – en eigenlijk ook voortdurend in
     beweging vanwege veranderende onderzoeksdomeinen– van groepen, faculteiten,
     departementen. We noemen dit de „vertikale‟ structuur. Anderzijds zijn er de „horizontale‟
     beleidsdimensies rond algemeen beheer en ondersteunende diensten, het onderwijsbeleid, het
     onderzoeksbeleid en het internationaal beleid. Deze matrix en de interactie tussen de
     verschillende niveaus kan als volgt gevisualiseerd worden:




     Visualisatie van de matrix structuur van onze universiteit: De bovenbouw omvat Inrichtende
     Macht, Raad van Bestuur75, de Academische Raad, UniversiteitsRaad (=Raad van Bestuur +
     Academische Raad) en Bijzondere Universiteitsraad (=Universiteitsraad zonder Gebu). De
     vertikale structuur bestaat uit groepen, faculteiten en departement. De horizontale structuur
     uit Algemeen Beheer en faciliterende diensten, onderzoeksbeleid (m.i.v. LRD),
     onderwijsbeleid en in deze beleidstekst, ook Internationaal Beleid.

     75
       In principe heeft de Raad van Bestuur alle bevoegdheden, maar in de praktijk worden sommige van deze
     bevoegdheden ook gedelegeerd naar andere beleidsniveau‟s.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                         108
      Pagina 109 van 146                                                             6 april 2005


      Aan het hoofd van een groep staat telkens een groepsvoorzitter met een groepsbestuur. Aan
      het hoofd van elke horizontale dimensie, staat een coördinator (de coördinator van het
      Algemeen Beheer wordt de Algemeen Beheerder genoemd). De drie coördinatoren
      beschikken ook telkens over een beleidsraad met daarin aangeduide leden (bvb. de Raad
      Onderzoeksbeleid). Voor hun inhoudelijke operationele werking worden zij geassisteerd door
      een „domeinraad‟ (bvb. de Onderwijsraad, de Onderzoeksraad, Raad Internationaal Beleid)
      die op zijn beurt ondersteund wordt door een administratie.

                         Op korte termijn moet werk gemaakt worden van een klaar en duidelijk
Duidelijke beslissings-  document, waarin de specifieke bevoegdheden en interacties tussen de
en communicatielijnen    verschillende entiteiten van de boven- en de benedenbouw nader worden
                         geëxpliciteerd en afgebakend. Verder zijn er nog heel wat andere
      bevoegdheids- en takenpakketten die ondubbelzinnig onder de leden van het GeBu dienen
      verdeeld te worden, zoals personeelsbeleid, milieucoördinatie, marketing en communicatie,
      studentenbeleid, enz.... Van bijzonder belang hierbij is ook dat niet alleen de
      communicatielijnen, maar ook de beslissingslijnen voor elk van deze bevoegdheidspakketten
      duidelijk worden gemaakt aan de volledige organisatie !


      3.3. Campus Kortrijk verder uitbouwen


      De Campus Kortrijk is ontstaan in de (gouden) tijd, waar men, in het kader van de
      ontluikende democratisering van het onderwijs, de universiteit (geografisch) dichter bij de
      potentiële aspirant-studenten wou brengen. Dit verklaart waarom zich nu in elke Vlaamse
      provincie minstens één universiteit bevindt, voorheen soms zelfs meerdere van een
      verschillende ideologische achtergrond.

      Vandaag studeren in Kortrijk een 1000-tal studenten, ondersteund door ongeveer 200
      personeelsleden. Het docerend korps bestaat voor 40 % uit residenten en 60 % pendelaars, die
      bachelor-onderwijs verzorgen in opleidingen uit de Letteren, Rechten, Toegepaste
      Economische, Exacte en Biomedische Wetenschappen en Pedagogie en Psychologie.

                 Tussen de „subfaculteiten‟ aan de Campus Kortrijk en de „moeder-„faculteiten in
Onderwijs
                 Leuven, is de samenwerking meestal uitstekend. De Campus Kortrijk is een
                 „opstapcampus‟ met een duidelijk geprofileerd onderwijsproject, dat door
      studenten die hun eerste jaren in Kortrijk doorbrengen, meestal zeer gesmaakt wordt. Zo
      bijvoorbeeld studeren 20 % van alle generatiestudenten van de eerste bachelor Geneeskunde
      en 14 % van alle generatiestudenten van de eerste bachelor Biomedische wetenschappen
      momenteel in Kortrijk. De „Kortrijkse‟ studenten appreciëren vooral de „kleinschaligheid‟
      („Een campus op maat‟), de goed georganiseerde socio-culturele en studentikoze evenementen
      en de verschillende groepsevenementen die er plaatsvinden (met o.a. een zeer actieve rol van
      de studentenparochie, voorbereidende weken te Anseremme). Vanwege de
      studentvriendelijkheid, kunnen de verschillende opleidingen er ook worden ingezet in
      „proeftuinen‟ voor onderwijsinnovatie en –ontwikkeling (vooral ook met de aanwezigheid van
      „Onderwijskunde‟      in   het    opleidingspakket,    en    het     Impulscentrum      voor
      Onderwijsvernieuwing, een samenwerkingsverband tussen Campus Kortrijk, KATHO en
      KHBO).      Indrukwekkend ook is de gemiddelde aanwezigheid op de voordrachten
      georganiseerd bij de Universiteit Derde Leeftijd, die bijgewoond worden door 700 à 800
      mensen !


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                               109
      Pagina 110 van 146                                                                6 april 2005



      De Campus Kortrijk is bovendien een lokaal universitair ankerpunt voor de Associatie in het
      westen van Vlaanderen.

                    Toch kan er nog verder gesleuteld worden aan de relatie tussen de universiteit in
Kortijk =           Leuven, en de Campus Kortrijk, die in Leuven zelf nog niet voldoende wordt
Leuven West ?       gepercipieerd en geapprecieerd als „Leuven West‟. Hieraan liggen verschillende
                    oorzaken ten gronde. Vooreerst is de Campus Kortrijk in Leuven te weinig
      bekend, zelfs in die faculteiten die mee instaan voor het onderwijs in Kortrijk. Ook in het
      kader van de recente groepsstructuurhervormingen, is er een zekere bezorgdheid of de nieuwe
      groepsstructuren wel voldoende aandacht zullen hebben voor de belangen en problematieken
      van Kortrijk76.Voor wat betreft de onderwijsdienstverlening is er het probleem van een
      onvoldoende aantal residentiëlen in Kortrijk, zodat de huidige residentiëlen in sommige
      gevallen een overmaatse doceerbelasting hebben. Enerzijds moeten we dus de dienstverlening
      voor onderwijs vanuit Leuven meer stimuleren en beter onderbouwen („pendelaars‟
      stimuleren), anderzijds moeten we wellicht ook nadenken over maatregelen om in Kortrijk
      zelf meer residentiëlen aan het werk te krijgen (zo ook is er een redelijk tekort aan
      praktijkassistenten en BAP). Daarvoor bestaan verschillende mogelijkheden.

                    Eén van de instrumenten is het allocatiemodel, waarin nu voor de Campus
Allocatie           Kortrijk een voorafname gebeurt van afgerond 100 rekeneenheden. Deze
specifiek voor      voorafname is er gekomen vanwege de specifieke situatie van de Campus, die
Kortrijk            om een eerder beleidsmatige aanpak vraagt omdat verschillende indicatoren in
                    het allocatiemodel moeilijk toepasbaar zijn op Kortrijk. Het gevoel bestaat
      echter dat voor wat betreft „opbrengsten‟ in het allocatiemodel, residentiëlen (waarvan
      omwille van de voorafname de dienstverlening niet echt iets opbrengt) anders behandeld
      worden dan „pendelaars‟ (die wel „opbrengen‟ voor hun moederfaculteit). Een andere
      anomalie in het allocatiemodel, die dient gecorrigeerd te worden, is dat de
      onderzoeksperformantie die gegenereerd wordt in Kortrijk, niet mee in rekening wordt
      gebracht, maar ressorteert onder de voorafname. M.a.w. of de wetenschappelijke output, bvb.
      in aantal doctoraten behaald o.l.v. een residentiële promotor in Kortrijk, hoog of laag is, het
      maakt voor de „interne‟ betoelaging van de Campus Kortrijk geen verschil uit. Idem dito voor
      de externe middelen en de bibliometrische parameters. Deze deficiëntie moet bij een
      eerstvolgende update van het allocatiemodel geremedieerd worden. Ook van belang voor wat
      betreft allocatie, is de noodzaak om met de Campus Kortrijk een beheerscontract af te sluiten,
      voor perioden van 5 jaar (zoals nu het geval voor de periode 2001-2005). Dergelijke
      overeenkomst garandeert een grotere structurele en operationele zelfstandigheid en is
      stabiliserend omwille van het meerjarenperspectief (ook budgetair) en de explicitering van de
      doelstellingen. Aandachtspunten in dergelijk convenant zijn de werkingsmiddelen die
      rekening        houden       met     studentenaantallen,     nieuwe       onderwijsrichtingen,
      onderwijsvernieuwingen,            investeringskredieten        (sociale        infrastructuur,
      studentenresidenties,...).

                   Een andere opportuniteit om de Campus Kortrijk beter te consolideren tot
Onderzoek en       „Leuven West‟, is om ook de onderzoekscomponent te versterken in Kortrijk.
valorisatie ervan
                   Dit kan bovendien de aantrekkingskracht voor potentieel residentiëlen
                   substantieel verbeteren. In de regio Kortrijk bestaat immers een zeker
      ongenoegen dat onze universiteit de Campus Kortrijk niet als echt volwaardig beschouwd, en

      76
           In het topniveau, is de Campus Rector van Kortrijk lid van het Gebu.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  110
     Pagina 111 van 146                                                               6 april 2005


     enkel als een soort opstap of rekruteringspool voor Leuven (een gevoel dat nog versterkt
     wordt door het feit dat de meeste bachelors slechts partieel (120 i.p.v. 180 studiepunten) in
     Kortrijk kunnen worden gevolgd). Vandaar ook de vraag van zowel de mensen van de
     Campus zelf, als van de politieke overheden (stad, provincie, Vlaamse regering), om ook
     inspanningen te doen op het gebied van onderzoek in Kortrijk zelf. Op deze manier wordt het
     ook mogelijk om gemakkelijker docenten-onderzoekers, BAP/AAP aan te trekken, wat ook
     de didactische ondersteuning ten goede zal komen. Het hoeft trouwens geen betoog dat deze
     regio, net als Leuven, kan uitgroeien tot een high-tech regio (voor zover ze dat al niet in
     belangrijke mate zou zijn), die er sterk bij gebaat zou zijn om te kunnen interageren met de
     universiteit, op het gebied van innovatief onderzoek.

               Om al deze redenen dienen ook op de Campus Kortrijk zelf incentives te worden
Research       gegeven voor actieve, naar de regio „getunede‟ research-centra, bevolkt door
Centra         onderzoekers die in Kortrijk zelf actief zijn. Hiertoe kan de universiteit de nodige
               aanzetten geven, maar zal ook cofinanciering gezocht worden bij voornoemde
     overheden. Op termijn kan dit ook leiden tot de oprichting van in het Kortrijkse verankerde
     spin-offs van „Leuven West‟. Onderzoekslijnen voor dergelijke centra liggen voor de hand
     zowel biomedisch, als richting toegepaste wetenschappen (kunstofnijverheid, voeding, ...), als
     bij humane (Kortrijk als labo voor interregionaal innovatiebeleid).
     Voor onderzoek zijn er trouwens verschillende andere, locale, opportuniteiten die zich
     aandienen, zoals een intensivering van de samenwerking met de universiteit van Rijsel, met
     de United Nations University en het Europa college, en met de onderzoeksactiviteiten van het
     Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ).

K-L.Inc        Op termijn kan zelfs gedacht worden aan de oprichting van een rond de Campus
               geconcentreerd K-L.Inc (Kortrijk-Leuven Innovation Networking Circle) naar
     analogie met L.Inc), een netwerk van onderzoeksgroepen (waarvan sommige in Leuven) en
     bedrijven, actief in het Kortrijkse. Hiertoe kunnen ook bestaande en nieuwe research parken
     worden uitgebouwd. Bovendien ontstaan er vandaag ook veel initiatieven in het kader van
     grensoverschrijdende interregionale samenwerking, waarbij de driehoek Kortrijk – Doornik –
     Rijsel wel eens zou kunnen uitgroeien tot een rolmodel in Europa. Ook in Frankrijk is er
     immers een decentralisatiebeweging naar de regio‟s aan de gang i.v.m. het innovatiebeleid.
     Onlangs werd de West-Vlaamse gouverneur door de Vlaamse regering belast met een
     coördinerende opdracht om een strategisch plan uit te werken, en hierin kan de Campus
     Kortrijk – of zeggen we voortaan „Leuven West‟? – niet ontbreken.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 111
      Pagina 112 van 146                                                                         6 april 2005




      De positie van Campus-Kortrijk in de universiteit: Voor wat betreft onderwijs en
      administratieve ondersteuning (horizontaal) gelden dezelfde normen en geplogenheden als in
      Leuven. De onderwijsprogramma’s en POC’s zijn trouwens identiek. Voor wat betreft
      onderzoek is er interactie met ‘moedergroepen’ in Leuven. Maar nieuwe opportuniteiten in de
      vorm van research-centra verbonden aan de Campus Kortrijk, moeten worden aangeboord,
      mede in het kader van het regionaal innovatiebeleid rond het Kortrijkse, alsook in het kader
      van de toegenomen belangstelling voor grensoverschrijdende interregionale samenwerking
      met Henegouwen en Noord-Frankrijk. Op termijn creëren we meer spin-offs met
      maatschappelijke zetel in Kortrijk, en richten we ook K-L.Inc op (Kortrijk-Leuven Innovation
      Networking Circle).


      3.4. Universiteit en ziekenhuizen verder op elkaar afstemmen

      Het aantal personeelsleden dat actief is in onze ziekenhuizen, alsook het budget (jaaromzet
      van 600 mio €) van deze ziekenhuizen, overtreft dat van de K.U.Leuven. Onze faculteit
      geneeskunde leidt bovendien bijna de helft van het aantal studenten in biomedische
      disciplines in Vlaanderen op77.

      Samen met de universiteit vormen de ziekenhuizen dus een belangrijke economische en
      maatschappelijke entiteit in onze regio, heel Vlaanderen en zelfs Europa.

Enorme                     Zowel de schaal van Gasthuisberg en de andere ziekenhuizen, als de
opportuniteiten:           kwaliteit ervan, scheppen enorme opportuniteiten. Niet in het minst
klinisch, onderwijs,       omwille van de talrijke kansen op wetenschappelijke samenwerking tussen
onderzoek                  de universiteit (faculteit Geneeskunde, maar ook talloze andere

      77
         Het onderwijsaanbod van de faculteit Geneeskunde is dan ook zeer breed: artsen, tandartsen, biomedici,
      logopedisten, audiologen, verpleegkundigen en vroedkundigen, management en beleid in gezondheidszorg en
      verschillende Manama‟s.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                           112
     Pagina 113 van 146                                                                             6 april 2005


     onderzoeksgroepen in verschillende faculteiten en departementen) en de klinische diensten
     van het ziekenhuis. De aanwezigheid van patiënten en de beschikbaarheid van klinisch
     materiaal (bvb. tumorbanken), de doorgedreven informatisering („datawarehouses‟ en
     „mining‟) en de interactie met goede onderzoeksgroepen, scheppen mogelijkheden die in
     andere onderzoekscentra minder prominent aanwezig zijn. Bovendien is Gasthuisberg
     geïntegreerd in een Vlaams ziekenhuisnetwerk, waardoor ook de globale kwaliteit van de
     Vlaamse gezondheidszorg bevorderd wordt. Willen de faculteit Geneeskunde en de
     ziekenhuizen hun excellentie consolideren, dan is een verdere invulling van de samenwerking
     onontbeerlijk, tegen een achtergrond van toenemende wetenschappelijke activiteit van grote
     farmaceutische en biotechnologische bedrijven, en van soms grote en toenemende expertise in
     regionale ziekenhuizen. Maar ook voor wat betreft opleidingen is een betere interactie
     essentieel: de samenwerking met een ziekenhuis waar hoogstaande klinische zorgen worden
     aangeboden, ingebed in een excellent onderzoeksklimaat, levert een schitterende
     ondersteuning voor de academische opleiding van artsen.


     3.4.1. Afstemming van structuren

     Om de opportuniteiten tussen ziekenhuis en faculteit te maximaliseren, wordt nog steeds
     gewerkt aan een betere afstemming en alignering tussen enerzijds, de diensten in het
     ziekenhuis en de groepering ervan in divisies, en anderzijds de departementen en faculteiten
     van de groep Biomedische Wetenschappen. Op dit ogenblik zijn er ongeveer 20
     departementen in de groep Biomedische, opgedeeld in een 100-tal afdelingen. In het
     ziekenhuis zijn er een 50-tal diensten, georganiseerd in 11 klinische divisies. Deze divisies
     vallen onder de bevoegdheid van 3 klinische directeurs.

                      Dergelijke afstemming is trouwens niet voor de hand liggend, want binnen
Zorgprogramma‟s
Klinische diensten    de faculteit geneeskunde zijn sommige afdelingen vooral georiënteerd op
Afdelingen            („fundamenteel‟) wetenschappelijk onderzoek, anderen zijn dan weer zeer
Departementen         klinisch gericht, en nog weer anderen zijn dan eerder „hybried‟. Bovendien
                      interageren de afdelingen van een bepaald departement in de faculteit
     Geneeskunde, niet noodzakelijk met slechts één dienst van het ziekenhuis. Daarom ook wordt
     er op dit ogenblik gewerkt aan een „herverkaveling‟ van de departementen binnen de faculteit,
     en is het op termijn ook de bedoeling van deze meer te operationaliseren als actieve entiteit
     binnen de faculteit. De afstemming van diensten en divisies, afdelingen en departementen is
     trouwens maar één van de randvoorwaarden: langs de kant van het ziekenhuis worden de
     diensten elk „gevat‟ door één of meerdere zorgprogramma‟s volgens dewelke de behandeling
     en begeleiding van patiënten in het ziekenhuis „geclusterd‟ wordt78.



     78
       De klassieke organisatiestructuur van een ziekenhuis verloopt via het aanbod, met verticaal gestructureerde
     departementen (zoals bvb. verpleegdiensten, honorariumdiensten, technische diensten, e.d.). In het
     organisatiemodel van de UZ Leuven gaat men uit van de basismissie, namelijk de vraag vanuit de patiënt, en
     hanteert men het concept van zorgprogramma‟s: hierin wordt de patiënt, zijn noden en de behandeling centraal
     gesteld en worden patiënten met een homogeen traject (in pathologie, aard van behandeling of doelgroep (bvb.
     bejaarden)) gegroepeerd („geclusterd‟) in zorgprogramma‟s. De klassieke operationele entiteiten, zoals de
     medische departementen, verpleegdagdiensten, technische diensten, honorariumdiensten enz..., worden in dit
     model „activiteitencentra‟ genoemd en leveren zgn. zorgonderdelen naar de patiënten in de zorgprogramma‟s.
     De laatste jaren is er trouwens een duidelijke verschuiving van de behandeling van secundaire naar tertiaire
     pathologieën, met andere woorden naar groepen van patiënten die tot zwaardere „severity classes‟ behoren. Deze
     evolutie en strategie die eraan ten gronde ligt, zijn trouwens ook het voorwerp van enige discussie.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                113
       Pagina 114 van 146                                                                          6 april 2005



                        Dat dergelijk dubbel afstemmingsproces geen sinecure is, hoeft geen betoog.
Integratie van de
                        De structuurhervorming in de Biomedische groep maakt dan ook een
besluitvorming
                        verstrengeling van de besluitvormingsorganen van ziekenhuis, faculteit en
       groep noodzakelijk. Een voorbeeld hiervan is de samenstelling van het Beheerscomité, dat
       bestaat uit leden van het Gebu, externe leden en vertegenwoordigers van de medische staf
       (met raadgevende stem). In het groepsbestuur van Biomedische, wordt o.a. een vice-decaan
       klinische zaken aangesteld die interageert met de klinische diensten van de
       ziekenhuisorganisatie en mede verantwoordelijk is voor de „klinische dimensies‟ van
       onderwijs, onderzoek en dienstverlening79, maar zetelen ook een „groepsbeheerder‟ (dit is een
       administratieve functie, trouwens een mooi voorbeeld van wat we elders een „tandem-functie‟
       genoemd hebben), en de algemeen directeur van het UZ, alsook een
       groepsonderzoekscoördinator. Ook op het niveau van afdelingen en diensten is er waar
       mogelijk een integratie van de besluitvorming (voorkomen van dubbele obediënties) doordat
       elke klinische directeur deelneemt aan de bestuursvergaderingen van de voor hem relevante
       departementen, en omgekeerd de departementsvoorzitter deelneemt aan de relevante
       divisiecomités. Daar waar de lijn Beheerscomité – Algemene Directie – Klinische Directeurs
       – Divisies (met de nodige responsabilisering inzake management (verpleegkunde, beheer,
       personeel), budgetten en administratie) – Diensten de laatste jaren behoorlijk geconsolideerd
       schijnt te zijn, bestaan toch nogal wat discussies over de precieze rol en bevoegdheden van de
       Medische Raad (naast de wettelijk bepaalde) en de Raad van Diensthoofden, en hoe, en in
       welke mate ze moeten vertegenwoordigd zijn in het Beheerscomité, zonder of met de
       artsenvertegenwoordiging (weliswaar met raadgevende stem) die er nu al deel van uitmaakt.
       Ook een iets preciezere aflijning van de bevoegdheden van het Beheerscomité (strategie en
       visie) en Directie (Operationeel) lijkt volgens sommigen aangewezen.

       De responsabilisering van de divisies, die eigen budgetten en managers hebben, roept her en
       der nog altijd vragen op en accentueert eigenlijk de reeds lang bestaande vraag naar een
       grotere responsabilisering van de diensten.

                          Ook de financiering van de activiteiten van het ziekenhuis (RIZIV,
 Meerjarenbegroting       (ziekte)verzekeringen, patiënten, „clinical trials‟, ...) volgt een andere
 moeilijk !               dynamiek dan deze van de geldstromen van de universiteit. Bovendien
                          moet het ziekenhuis aan talloze bijkomende wettelijke verplichtingen
       voldoen, andere dan de universiteit (bvb. functie van Hoofdgeneesheer, Medische Raad, e.d.).
       Hierdoor is het ook onderhevig aan bijkomende                politieke besluitvorming (bvb.
       gezondheidszorg, sociale zekerheid, ....) en bijgevolg ook onderworpen aan andere vormen
       van „accountability‟ (bvb specifieke vereisten rond milieu, veiligheid, gezondheid en ethiek).
       Personeelsstatuten, modi operandi, de omgang met patiënten, vormen van (juridische, sociale,
       financiële, medische,...) verantwoordelijkheid, verplichtingen tot rapporteren voor een
       ziekenhuis zijn ook helemaal anders dan aan de universiteit. Alignering en afstemming is
       bijgevolg gemakkelijker gezegd dan gedaan !

       De financiële situatie van het ziekenhuis is op dit ogenblik terug relatief gezond, omdat de
       laatste jaren hard gewerkt is aan meer efficiëntie m.b.t. de medische prestaties en een
       doorgedreven beleid van kostenbesparing. Nochtans moet men relatief voorzichtig zijn
       omtrent de besteding van deze middelen, omdat de recurrentie van de winst niet gegarandeerd
       79
         Er dient wel gewaakt te worden over interne consistentie, omdat het Groepsbestuur aan de Raad van Bestuur
       van de universiteit „rapporteert‟ via het Gebu, en de directie van het UZ dat uiteindelijk doet via het
       Bestuurscomité.


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                             114
      Pagina 115 van 146                                                                 6 april 2005


      is, o.a. door de toenemende onvoorspelbaarheid van overheidsbeslissingen, die soms een
      zware repercussie hebben op deze middelen (beslissingen met terugwerkende kracht).
      Bovendien zijn sommige toekomstige kosten op dit ogenblik moeilijk in te schatten
      (consequenties van de „witte woede‟, kost van groepsverzekeringen, enz...). Andere kosten
      zijn dan weer beter inschatbaar (bvb. de behoefte aan een betere bestaffing kan becijferd
      worden, de loonkost voor het huidig personeel stijgt met 3 % per jaar, enz...). Dit alles heeft
      natuurlijk ook een directe impact op discussies rond al dan niet baremieke salarisverhogingen,
      bonussen en loondifferentiatie. Feit is dat een behoorlijk deel van de verworven middelen
      zonder meer geherinvesteerd wordt in nieuwe en meer performante apparatuur, betere
      logistiek en infrastructuur en ook in het klinisch onderzoeksfonds en verschillende andere
      fondsen (kwaliteits-, solidariteits- en opleidingsfonds).


      3.4.2. Incentiveren van mensen

                          Door de grote diversiteit aan soorten onderzoek en onderzoeksprofielen in
Waardering voor
klinische activiteiten    de groep Biomedische wetenschappen, is er ook behoefte aan een debat
en onderzoek              rond domeinspecificiteit en domeinspecifieke beoordeling van kwaliteit.
                          Meer bepaald bestaat er een grote behoefte aan de herwaardering van
      klinische activiteiten in het algemeen, en klinisch onderzoek in het bijzonder. Hierbij dient
      ook komaf te worden gemaakt met de soms negatieve perceptie van een „klinisch doctoraat‟.
      Dit is niet minderwaardig aan een „fundamenteel‟ doctoraat, maar anders en complementair,
      te vergelijken met het spanningsveld dat bestaat tussen een doctoraat in de wetenschappen en
      één in de Toegepaste Wetenschappen. Ook hier is een domeinspecifieke benadering van
      kwaliteit gewenst.

                            Vooral bij jongere clinici heerst onduidelijkheid over wat de verhouding
ZAP profiel met             tussen klinische activiteiten en wetenschappelijk onderzoek precies
klinische component
                            behoort te zijn. De aspiraties van wetenschappelijke kwaliteit en
                            excellentie zijn niet noodzakelijk zondermeer in overeenstemming te
      brengen met deze van kwaliteit van klinische dienstverlening en patiëntvriendelijkheid.
      Daarom loont het wellicht de moeite om werk te maken van een echte „clinical track‟. In het
      kader van het eerder besproken ZAPprofiel, dient elke individuele arts de kans te krijgen om
      met zijn diensthoofd de invulling van het profiel af te lijnen. Met andere woorden, de
      component „klinisch‟ in het ZAPprofiel kan nog eens opgesplitst worden in „klinisch
      onderzoek‟ enerzijds, en anderzijds „klinisch expertise‟, die ook gevaloriseerd kan worden bij
      academische benoemingen en bevorderingen mits de invoering van specifieke criteria
      (patiëntverwijzingen, publicaties, invited lectures, bijdragen aan richtlijnen en protocols,
      enz...). Voor personen waarbij de subcomponent „onderzoek‟ belangrijk is (bvb.FWO
      clinici), dient er ook een systeem van bescherming van de onderzoekstijd te worden
      geconcipieerd.
      Rond de carrière-opbouw van jonge clinici en onderzoekers bestaan trouwens nog heel wat
      onduidelijkheden:
          - Zo bijvoorbeeld is het lucratiever om als jonge arts een staffunctie op te nemen in het
               ziekenhuis, eerder dan „postdoc‟ te worden met een parttime onderzoeksopdracht (die
               niet altijd even goed gegarandeerd wordt);
          - Over het door mekaar gebruiken van academische en klinische benoemings- en
               bevorderingstrajecten, bestaat relatief grote onduidelijkheid die in de nabije toekomst




      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   115
     Pagina 116 van 146                                                                                 6 april 2005


              toch enigszins transparanter zou moeten worden gemaakt (zo bvb. bestaan
              verschillende onduidelijkheden rond de groepsverzekering)80.
          -   De laatste jaren is het aantal vrouwen dat afstudeert als arts zeer significant gegroeid.
              Wil men dit potentieel aan mensen en innovatie valoriseren in het ziekenhuis, zal men
              zorgvuldig moeten omgaan met arbeidsflexibiliteit en gezinsvriendelijkheid81.
          -   Het GKM-statuut (Geneesheer Klinisch Medewerker) is remuneratief onaantrekkelijk
              en kan niet gecombineerd worden met een (deeltijdse) ZAPbenoeming.

                            Voor wat betreft het onderzoek in en rond de faculteit en ziekenhuizen,
Onderzoek: Horizontaal
                            zijn er verschillende opportuniteiten die in de nabije toekomst moeten
en excellent
                            geëxploreerd worden:
        - Moeten we niet grote, ambitieuze klinische onderzoeksprogramma‟s op de kaart
            zetten, waarbij de klinische expertise die we nu hebben in de ziekenhuizen, verder
            uitgebouwd wordt tot een wereldwijd erkend en trendsettend centrum van excellentie
            en innovatie op het gebied van klinische praktijken ?
        - Moeten we ook niet meer investeren in integrerende onderzoekslijnen, waarbij
            klinisch en fundamenteel onderzoek, maar ook de interactie met onderzoeksgroepen in
            andere faculteiten en departementen (bvb. Biomedische ingenieurs) van onze
            universiteit, in synergie bij mekaar worden gebracht rond bepaalde „horizontale‟ en
            structureel gefinancierde themata, zoals
                o Een Leuven Cancer Institute, dat niet alleen de divisie Oncologie omvat, maar
                    alle onderzoeksgroepen die werken rond kanker (niet alleen klinisch maar ook
                    „fundamenteel‟), en ondersteunend onderzoek vanuit de Toegepaste
                    Wetenschappen, en ook andere departementen (bvb. uit de
                    geesteswetenschappen);
                o Een breed horizontaal initiatief waarbij alle expertise rond „Imaging‟ wordt
                    gegroepeerd, waarvoor verschillende grote bedrijven (Agfa, Philips, e.a.) zeer
                    geïnteresseerd zijn;
                o Een        „Drugs     Discovery    Platform‟      in    combinatie     met    een
                    „Geneesmiddelencentrum‟ ;
                o Lijnen rond speerpunten waarin Leuven zich wil onderscheiden
                    (hersenonderzoek, stamcellen, Alzheimer, enz....);
     Vanzelfsprekend zijn dit slechts suggesties, maar het punt is gemaakt !
     Hierbij dienen ook de talrijke opportuniteiten vermeld te worden, die bestaan om samen te
     werken met andere kennisinstellingen, zoals IMEC (Human ++ initiatief) en VIB.

     Rechstreeks gekoppeld aan dergelijke initiatieven, zou ook een proactieve en assertieve
     valorisatiestrategie kunnen worden geconcipieerd, die op termijn moet leiden tot meer en
     grotere spin-off bedrijven, ook in de groep Biomedische Wetenschappen (die nu al niet
     zonder verdienste is op dit gebied !), dit in nauwe samenwerking met de spin-off cel van
     LRD.




     80
        Ook bij technisch personeel (laboranten bvb.) zijn er verschillen in statuut en verloning, afhankelijk van de
     werkgever (ziekenhuis of universiteit) die als onrechtvaardig worden gepercipieerd.
     81
        De gezinsonvriendelijkheid van de klinische omgeving heeft verschillende redenen: T.o.v. het buitenland is er
     een duidelijke onderbestaffing (in Nederland is de bestaffing per patiënt 2 tot 3 maal groter), zijn er manifeste
     cultuurverschillen („Bij een bevalling wil ieder zijn eigen gynaecoloog‟, dat is in het buitenland anders) of zijn
     de werkuren glijdend en niet-scherp afgelijnd.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                    116
     Pagina 117 van 146                                                                             6 april 2005


     3.4.3. Health Science Campus

            In het buitenland bestaan talrijke voorbeelden van „Medical Schools‟ waarbij een
Medical     verregaande integratie van Faculteit en ziekenhuis wordt nagestreefd. Een eerste stap
Schools     zou erin kunnen bestaan om een „School for Public Health‟ gestalte te geven, waarbij
     aspecten van organisatie van de gezondheidszorg, huisartsengeneeskunde, verpleegkunde en
     preventie geïntegreerd worden. Een ander voorbeeld zou een „School of Life Sciences‟ zijn,
     waarin we al het onderwijs en onderzoek in deze domeinen zouden kunnen groeperen. Maar
     we zouden nog een stap verder kunnen gaan. Reeds enige tijd wordt gedacht over de uitbouw
     van een „Health Science Campus‟, waarbij naast faculteit en ziekenhuis, ook de activiteiten
     van de entiteiten die momenteel nog op de stadscampus resideren (Tandheelkunde, School
     voor Maatschappelijke Gezondheidszorg, Universitair Huisartsencentrum, Rega Instituut) en
     van andere faculteiten (bvb. Bewegings- en revalidatiewetenschappen, technologische
     ondersteuning vanuit de Toegepaste Wetenschappen, enz....) zoveel mogelijk geïntegreerd
     worden op de Campus Gasthuisberg. Dergelijke Health Science Campus zou prominent
     kunnen zijn in hoogkwalitatieve zorgverstrekking (bij de beste Academische Medische Centra
     in Europa), een actieve maatschappelijke en politieke bijdrage kunnen leveren op het gebied
     van gezondheidszorg en de organisatie ervan, preventieve geneeskunde en milieuzorg, en ook
     beleidsdiscussies stofferen rond fitheid, sport en gezondheid. Deze Campus zou ook de
     thuisbasis zijn van de verschillende horizontale onderzoekslijnen en „Centers-of-Excellence‟
     die we hierboven hebben voorgesteld.

                         Hiervoor zijn nog vele logistieke stappen van essentieel belang: een
Health Science
Campus: Strategie
                         verdere uitwerking van de ICT omgeving, zowel in het ziekenhuis naar
                         patiënten en geneesheren, als naar de overheid, studenten en onderzoekers
     toe, en een verdere uitwerking van een masterplan voor ruimtelijke expansie en infrastructuur
     (waarvoor trouwens een goede faciliterende samenwerking tussen de technische diensten van
     de K.U.Leuven en deze van het Universitaire Ziekenhuis, alsook met het VIB, onontbeerlijk
     zal zijn) en vooral ook de verdere uitwerking van een visionaire strategie voor de Health
     Science Campus, in een „denktank‟ bestaande uit leden van faculteiten en ziekenhuis,
     eventueel aangevuld met externe experten. Hierbij dienen volgende elementen aan bod te
     komen: de schaal en complexiteit van ziekenhuizen en omgevingsfactoren; de geweldige
     opportuniteiten voor synergie die er ongetwijfeld zijn, maar die met kennis van zaken
     gedetecteerd moeten worden; de bestaande klinische en wetenschappelijke lacunes, waarvan
     moet worden uitgemaakt of er moet in geïnvesteerd worden en door wie; opportuniteiten
     geboden door regionale samenwerking (ziekenhuisnetwerk,82 doorverwijsfuncties),
     internationalisering83, problematieken i.v.m. investering, keuze en aflijning van specialiteiten,
     beleidsvoorbereiding en pro-activiteit naar de overheid toe; uitdagingen m.b.t. financiering.
     Dergelijke visionaire strategie genereert heldere objektieven, die de kwaliteit en uitstraling
     van de Groep Biomedische, en daarom ook van de hele universiteit, alleen maar ten goede
     kan komen.




     82
        Op termijn kan ook gedacht worden aan een meer doorgedreven „associatievorming‟ tussen de ziekenhuizen
     van het netwerk, waarbij afspraken rond specialismen en complementariteit worden gemaakt in een breder en
     hechter samenwerkingsverband dan nu het geval is.
     83
        Bijvoorbeeld de uitwerking van een specifiek actieplan met de ziekenhuizen en medische faculteiten in de
     LERU, zoals Leiden, Oxford, Karolinska en Leuven.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                117
     Pagina 118 van 146                                                                6 april 2005




     4. Daadwerkelijk wegen op de politiek

     Is politiek belangrijk voor de universiteit ? Men zou hier de aloude boutade kunnen citeren
     dat, wanneer wij ons niet zouden bezighouden met politiek, de politiek dat wel met ons zal
     doen. Om onze drievoudige missie kwaliteitsvol te kunnen realiseren, hebben we gunstige
     omgevingsfactoren nodig, zoals bijvoorbeeld een efficiënt, onafhankelijk en
     competitiegebaseerd systeem van allocatie van onderzoeksfondsen, en dit op regionale,
     federale en Europese schaal. Of efficiënte monitoringsystemen en rechtvaardige
     accreditatiemechanismen voor de kwaliteit van ons onderwijs. Of transparante
     financieringsmechanismen voor de eerste geldstroom. Of transparante regelgeving rond
     intellectuele eigendom van gecreëerde kennis, of rond milieu en veiligheid.

Administratie-     Het leidt geen twijfel dat de toenemende regelgeving en administratieve
ve vereenvou-      bureaucratisering, wat soms nogal omfloerst de „accountability‟ wordt genoemd,
diging en re-      ook naar de universiteiten toe de laatste jaren drastisch is toegenomen: er lijkt
kenschap           geen einde te komen aan decreten, wetten en besluiten, op het gebied van
                   onderwijs, milieu, vergunningen, veiligheid, verloning, statuten, ... die ook de
     universiteit langzaam maar zeker operationeel verstikken. De toename van de
     bureaucratisering die wij elke dag merken, is een zichtbaar en rechtstreeks gevolg van de
     toenemende regelgeving (waarbij in vele gevallen de rector hoofdelijk verantwoordelijk wordt
     gesteld) ons opgelegd door regionale, federale en Europese overheden. Deze trend mee helpen
     om te buigen, is ook één van de belangrijke uitdagingen voor de volgende beleidsploeg, in
     haar discours naar deze overheden toe.

               Daarom ook is politieke credibiliteit en invloed – maar dan wel één die niet (te)
Invloed op     partijgebonden is – uiterst belangrijk. Politici stellen meestal wel goed overleg op
politiek       prijs. Voorbeelden zijn het tot stand komen van nieuwe mechanismen voor de eerste
               geldstroom, de manier waarop de middelen van de tweede geldstroom (bvb. het
     BOF) verdeeld worden over de universiteiten, alle decreten die relevant zijn voor de
     universiteiten (bvb. het decreet op de dienstverlening, enz...). Een bijzonder aandachtspunt
     hier is dat we moeten vermijden van heiliger te willen zijn dan de paus: er zijn verschillende
     voorbeelden bekend van decreten en regelgevingen, waar we collectief over klagen, maar die
     uiteindelijk tot stand zijn gekomen in nauwe samenwerking met (medewerkers van) onze
     universiteit !

     Bovendien spelen de universiteiten een belangrijke rol in diverse fora en adviesraden die de
     Vlaamse Gemeenschap rijk is, zoals de Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid, de Vlaamse
     Onderwijsraad, de Sociaal-Economische Raad voor Vlaanderen, (commissies van) de
     Vlaamse Interuniversitaire Raad, enz. Naar de stem van onze universiteit in deze adviesraden
     wordt zeker geluisterd! We moeten echter – zoals we eerder hebben aangestipt – de
     communicatie van en naar dit diplomatiek corps van vertegenwoordigers in deze diverse
     beleids- en adviesorganen veel efficiënter organiseren !

     In maart 2000 schreven de Europese regeringsleiders een stukje geschiedenis met het
     opstarten van de zogenaamde „Lissabonstrategie‟. Deze moet er voor zorgen dat Europa tegen
     2010 „de meest dynamische en competitieve kennismaatschappij in de wereld wordt‟. Ook



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  118
     Pagina 119 van 146                                                                          6 april 2005


     hier moeten de universiteiten bewaken dat zij in deze Europese strategie voldoende aan bod
     komen.

     De universiteiten zijn in Vlaanderen de enige spelers op het gebied van fundamenteel
     onderzoek, of beter gezegd, (niet-georiënteerd) onderzoek op initiatief van de vorser, en dit in
     tegenstelling tot de situatie in onze buurlanden (Frankrijk CNRS, in Duitsland: Max-Planck).


     4.1. De Associatie

                   Al geruime tijd waren er talrijke en sterke indicaties dat vroeg of laat toch
Hogescholen
                   samenwerkingsverbanden tussen universiteiten en hogescholen zouden ontstaan.
van academisch
niveau
                   Immers, onze Vlaamse hogescholen bekleden in Europa een beetje een aparte
                   plaats, waarbij verschillende opleidingen „van academisch niveau‟ zijn, zoals dat
                   in het decreet op de hogescholen gespecifieerd staat. Dergelijke kwalificatie
     draagt natuurlijk bij tot een nogal „floue‟ profilering van onze hogescholen in Europa. Want
     wat betekent „van academisch niveau‟ wanneer de opleiding niet tot een universiteit behoort ?
     Verschillende studies hebben bevestigd dat het opleidingsniveau van sommige programma‟s
     in de hogescholen, beter is dan dat van sommige universiteiten in de brede Europese Unie.
     Het is ook zo dat het „Hoger Onderwijs Buiten de Universiteit‟ in Europa op zeer diverse
     manieren is georganiseerd, waarbij sommige opleidingen die bij ons buiten de universiteit
     staan, in andere landen binnen de universiteit geïntegreerd zijn. Tot slot was het ook duidelijk
     dat de Bachelor-Master hervorming aangekondigd in de Bologna verklaring, bij de
     hogescholen bepaalde verwachtingspatronen zou creëren.

     In zekere zin zijn dit de „objectieve‟ redenen voor het academiserings- en accrediteringstraject
     waarvoor de hogescholen pleitten.

De Associatie      Anderzijds was de Leuvense Associatie ook een reactie tegen een poging om de
K.U.Leuven         K.U.Leuven zowel ideologisch als regionaal in te dammen. Feit is dat het
                   ontstaan van de Associatie – waarbij vooral de huidige rector fel aan de kar heeft
     getrokken – een voorheen ongekende dynamiek in het Hoger Onderwijs heeft
     teweeggebracht84. Niet minder dan 17 commissies zijn de dag van vandaag actief om binnen
     onze Associatie, een integratieproces op het gebied van onderwijs en onderzoek tot stand te
     brengen. Hoewel het Associatiedossier niet alle faculteiten en departementen aan onze
     universiteit in gelijke mate aanbelangt, toch is het voor de hele universiteit van belang
     omwille van verschillende redenen.

     Grosso modo kan men de complementariteit in onderwijs en onderzoek tussen hogescholen en
     onze universiteit, als volgt visualiseren:




     84
       De Associatie K.U.Leuven bestaat, naast de K.U.Leuven zelf, uit EHSAL (m.i.v. IRIS Hogeschool Brussel en
     Katholieke Hogeschool Brussel); Hogeschool Sint-Lukas Brussel; Hogeschool voor Wetenschap & Kunst;
     Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende; Katholieke Hogeschool Kempen; Katholieke Hogeschool Leuven;
     Katholieke Hogeschool Limburg; Katholieke Hogeschool Mechelen; Katholieke Hogeschool Sint-Lieven;
     Katholieke Hogeschool Zuid-West-Vlaanderen; Lessius Hogeschool; Groep T, Leuven.



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                            119
     Pagina 120 van 146                                                                      6 april 2005




     Voor wat betreft onderwijs, stel ik voor om de opleidingen in de hogescholen, die consistent
     bij mekaar horen, te groeperen in een geassocieerde faculteit, die voor wat betreft onderwijs,
     via een ‘overkoepelende POC’ interageert met de relevante faculteit(en) van de universiteit.
     Op termijn kunnen hier ook benoemingen voor docenten in de hogescholen aan bod komen.
     Voor wat betreft onderzoek, gebeurt de interactie tussen de relevante individuen, afdelingen
     en/of onderzoeksgroepen van de departementen van de hogescholen en de departementen van
     de universiteit (dit kan bvb. via het nu reeds bestaande statuut van geaffilieerd onderzoeker).
     Onderzoek, m.i.v. de toekenning van doctoraten, gaat altijd over een promotor die ZAP is van
     de universiteit. Docenten uit een hogeschool kunnen wel co-promotor zijn. Dergelijke
     onderzoeksaffiliatie is nodig voor de accreditering van de masters die verzorgd worden door
     de hogescholen en die nu een academiseringstraject moeten doorlopen 85, voor de versterking
     van onderzoek, ook aan de universiteit, omdat op deze wijze een breder spectrum van
     onderzoeksactiviteiten (bvb. naar kleinere Vlaamse KMO’s toe) kan worden verzorgd, voor
     het stroomlijnen van het onderzoek – domeinsgewijs – via de onderzoeksraad van de
     universiteit en de Raad Onderzoeksbeleid van de Associatie en de universiteit. Voor wat
     betreft benoemingen en bevorderingen aan de hogescholen, moeten gemengde commissies
     gemaakt worden, zodat ook het rekruteringsbeleid kan georiënteerd worden op de hierboven
     aangegeven afstemming van onderwijs en onderzoek.

                       De opportuniteiten die via de Associatievorming mogelijks ontstaan, zijn in
Opportuniteiten        recente beleidsdocumenten naar voor gebracht als volgt: Voor wat betreft het
Onderwijs              Onderwijs:



     85
       De zogenaamde professionele bachelors van de hogescholen dienen geen academisering te ondergaan maar
     moeten wel geaccrediteerd worden.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                         120
     Pagina 121 van 146                                                                       6 april 2005


     De schaalvergroting door de associatievorming heeft ook een academiseringsproces in de
     hogescholen geïnitialiseerd. We moeten immers vermijden dat we op termijn nog meer
     universiteiten krijgen in Vlaanderen dan we nu al hebben ! De onderliggende idee is dat dit
     proces de algehele kwaliteit van de opleidingen in de hogescholen zal verhogen.

     Via soepele instap- en overstapregelingen (brug) is een heus onderwijscontinuüm ontstaan.
     Hierdoor verdwijnt de kloof tussen hogescholen en universiteiten in belangrijke mate.

     Er ontstaan grote opportuniteiten tot doorgedreven samenwerking, vooral voor wat betreft de
     bachelors en de lerarenopleiding. Sommigen spelen zelfs met de idee om bachelors vooral in
     de hogescholen te localiseren – waar mogelijk – en masters meer te concentreren aan de
     universiteiten.
     Om de academiseringstrajecten86 mede vorm te geven, is er het OnderwijsOntwikkelings-
     Fonds (OOF) van de Associatie (voor de derde ronde in 2005 is er 925 000 € beschikbaar).

                     De verplichting tot academisering van de hogescholen door middel van
Opportuniteiten
                     verdere incorporatie van onderzoek, opent boeiende, inhoudelijke
Onderzoek
                     perspektieven. Weliswaar dient hier zorgvuldig de complementariteit in kaart
     te worden gebracht.

     Door de – op termijn – intensieve samenwerking met hogescholen kunnen kosten voor
     infrastructuur en zware onderzoeksapparatuur gespreid worden; voor onderwijs-informatica-
     systemen gebeurt dat nu al (cfr. Introductie van Toledo in hogescholen).

     Geleidelijk aan wordt ook werk gemaakt van fondsen en statuten die het onderzoek verder
     moeten onderbouwen:
        - Vandaag de dag bestaat er al een kanaal voor projectonderzoeksondersteuning in de
            hogescholen (het Tetra fonds, vroeger HOBU-fonds).
        - Onderzoekers uit hogescholen krijgen ook – onder bepaalde modaliteiten – toegang tot
            kanalen zoals het BOF e.d.
        - Recent werd het statuut van geaffilieerd onderzoeker ingevoerd, waardoor
            onderzoekers uit de hogescholen volledige toegang kunnen krijgen tot alle faciliteiten
            van onze universiteit.

Opportuniteiten
                       Voor wat betreft samenwerking op het gebied van Logistiek:
Logistiek
                      Op (korte) termijn kan er een grotere mobiliteit ontstaan van docenten en
     professoren tussen hogescholen en universiteiten, zowel in onderwijs als onderzoek.

     Voor wat betreft de sociale sector en StudentenVoorzieningen, ontstaat in de Leuvense regio
     een nieuw schaalvoordeel tussen universiteiten en hogescholen. Dergelijke
     samenwerkingsverbanden dienen echter nog in belangrijke mate te worden uitgewerkt, gevolg
     gevend aan het decreet inzake studiefinanciering.

     Er zijn nu al ontluikende initiatieven die op een groot potentieel wijzen: Via
     videoconferencing zijn de lessen van de XXIste eeuw nu ook lokaal in de hogescholen te


     86
       Leuven en Antwerpen staan voor de zwaarste academiseringsopdracht, althans wanneer we dat afmeten aan
     aantallen studenten. Per 01/02/2003, was de verhouding universiteitsstudenten/hogeschoolstudenten per
     assosiatie: KUL 21131/12823, UG 19500/4916, UA 7389/4336, VUB 6293/1255, LUC 2042/1211.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                         121
     Pagina 122 van 146                                                                6 april 2005


     volgen. Er ontstaan opportuniteiten omdat we ondersteunende instrumenten, zoals Toledo,
     kunnen delen met de hogescholen. Dit kan fors kostenbesparend zijn.

Opportuniteiten        Ook op sociaal vlak creëert de Associatie opportuniteiten: Het feit zelf van
Sociaal                de Associatievorming zal ons de kans geven om belangrijke deficiënties in
                       het hoger onderwijs te herstellen:
         -   Zo bvb. zullen we beter in staat zijn om jong talent in de hogescholen te detecteren en
             eventueel naar de universiteit te laten doorstromen.
         -   Omgekeerd zullen we ook beter in staat zijn het beruchte watervalsysteem – soms wel
             eens omschreven als de spiraal van negatieve selectie of „de pedagogie van het falen‟
             - te doorbreken.
         -   Onverwacht is ook dat door de gezamenlijke invoering van de BAMAs in zowel
             hogescholen als universiteit, impliciet ook de vroegere opleidingen van het korte type
             geherwaardeerd worden, wat een grotere duidelijkheid in de keuze van opleiding
             waarborgt.
         -   Hoewel op dit ogenblik nog controversieel, zal een integrale benadering van de
             financiering van hogescholen en universiteiten, ons toelaten om de toch nog brede
             kloof tussen beide types van instellingen, verder te overbruggen.

                          Anderzijds deelt niet iedereen dit enthoesiasme zoals het uit de
Toch ook voorbehoud       opportuniteiten moge blijken. In de wetenschap dat er voor de Associatie
en scepsis                op korte termijn zeker geen weg terug is, zal de volgende beleidsploeg
                          met toch grote uitdagingen geconfronteerd worden.

     Velen vinden dat de verwachtingen bij de hogescholen uit de Associatie bijzonder hoog – te
     hoog – geschapen zijn, zodat dit op termijn alleen maar tot frustratie kan leiden. Aan de
     hogescholen is bijzonder veel beloofd: uitreiken van masters, academisering van het
     onderwijs, toegang tot onderzoekskredieten. Misschien wel te veel te snel.

     In recent verschenen persberichten is ook sprake van het uitreiken van doctoraten door
     hogescholen, waarbij het niet helemaal duidelijk is op welke wijze het daaraan gekoppelde
     onderzoek aan de universiteit zal gebeuren. Opnieuw wordt hier een „flou artistique‟
     geschapen niettegenstaande het feit dat anderen dan weer zeggen dat in de verschillende
     decreten genoeg drempels zijn ingebouwd om „overdreven enthoesiasme‟ af te remmen.

     Hoe zal het proces van integratie op het gebied van onderwijs en onderzoek precies verlopen?
     De enen pleiten voor aparte faculteiten die gevormd worden door departementen van de
     hogescholen, zodat er bvb. naast een Faculteit Toegepaste Wetenschappen aan de universiteit,
     ook een Faculteit Industriële Wetenschappen zou bestaan (gevormd uit de hogescholen). Dit
     zou men dan een „Geassocieerde Faculteit‟ noemen. Anderen pleiten dan weer voor een
     „vertikale‟ integratie, waarbij bvb. het departement Elektrotechniek van de Associatie
     aangehecht wordt bij het departement Electrotechniek van de Faculteit. Ons voorstel werd
     hierboven toegelicht.

     Wat verstaat men precies onder „onderzoek in de hogescholen‟ (daar waar er nog niet eens
     consensus is over „onderzoek aan de universiteit‟) ? Welk onderzoek is vereist voor
     „academisering‟. Er bestaat nu al het statuut van geaffilieerd onderzoeker, waarbij affiliatie
     altijd slaat op een bepaald departement van de universiteit. Ook over de invulling van bvb. het




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  122
Pagina 123 van 146                                                                6 april 2005


doctoraat, bestaat nog onduidelijkheid. Wellicht dienen hier nieuwe dimensies te worden
aangeboord87.

Er groeit een toenemende onzekerheid over de eerste geldstroom en de manier waarop die
voortaan verdeeld zal worden tussen hogescholen en universiteiten, en of bijvoorbeeld een
deel al dan niet zal verlopen over de Associatie. In de wetenschap dat de kans op globale
stijging van de eerste geldstroom voor de universiteiten klein is, en ook de vraag vanuit de
hogescholen zeer groot, bestaat er een imminente dreiging dat de eerste geldstroom van de
universiteiten nog verder weg zal eroderen dan nu al het geval is.

Volgens velen is er ook een grove overschatting van de diffusiesnelheid waarmee alle plannen
en intenties doordringen tot „op de werkvloer‟, zowel bij de hogescholen als bij de collega‟s
van de universiteit. Wellicht bestaat hier ook een communicatieprobleem, omdat het niet
duidelijk is waarheen en op welke timing we met zijn allen moeten werken.

De intra-regionale maar ook internationale positionering van bachelors en masters is voor de
universiteit alleen al niet voor de hand liggend. Hoe de bachelors en masters van de
hogescholen, eenmaal geaccrediteerd, internationaal zullen gepercipieerd worden, is bijzonder
onduidelijk. Over de begrippen „academiseren‟ en „accrediteren‟ en de vereisten daartoe,
bestaat grote onduidelijkheid. Zijn er trouwens geen „politieke‟ moeilijkheden te verwachten
wanneer bepaalde opleidingen niet geaccrediteerd worden ?

De bedrijfswereld, overheden, social profit instellingen enz..., zullen om duidelijke
profileringen vragen die complementair moeten blijven (bvb. complementariteit tussen
industrieel en burgerlijk ingenieur, die alvast door het verdwijnen van het ingangsexamen en
het betitelen van beide opleidingen met de „master‟-titel, veel minder duidelijk wordt).

Het af te leggen academiseringtraject wordt gehypothekeerd door de leeftijdspyramide en het
profiel van de docenten in de hogescholen.

Hoe rijmen we aan onze universiteit onze aspiraties voor excellentie met een brede instroom
in de bachelors over de hele associatie?

De precieze bevoegdheidsafbakening tussen universiteit en Associatie, en hun respectieve
voorzitter, dient dringend te worden opgehelderd.




87
   Zo bijvoorbeeld zal men een doctoraat kunnen maken IN de kunsten, weliswaar wetenschappelijk
onderbouwd, en niet noodzakelijk een doctoraat OVER de kunsten.


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  123
     Pagina 124 van 146                                                                           6 april 2005


     4.2. Vlaams Wetenschapsbeleid

     De laatste 10 jaar is het Vlaamse
     wetenschaps- en technologiebeleid
     onderdeel van een geïntegreerd
     innovatiebeleid, waarbinnen ver-
     schillende schakels onderkend wor-
     den. In het gedefederaliseerde België
     berusten de meeste bevoegdheden
     voor wetenschaps-beleid bij de
     gewesten en de gemeenschappen.



Vlaamse              In Vlaanderen zijn we – sinds de aanzet van de inhaalbeweging voor O&O
inhaalbeweging       door de Vlaamse regering in 1995 – duidelijk op de goede weg. De budgetten
voor W&T             voor O&O zijn sindsdien meer dan verdubbeld88. Van 1995 tot 1999 werd een
                     forse inhaalbeweging ingezet met netto bijkomend meer dan 50 mio € per jaar.
                     Bij het aantreden van de paarsgroene regering in 1999 stagneerde de
     inhaalbeweging omwille van aarzelingen bij de nieuwe regering omtrent de opportuniteit
     ervan. Vanaf 2001 echter is men de inhaalbeweging gaan verder zetten, weliswaar op een
     nogal wispelturige wijze. Tot 1999 werd de inhaalbeweging 50-50 opgesplitst in middelen
     voor „fundamenteel onderzoek‟ (vooral FWO, BOF) enerzijds en „strategisch basisonderzoek
     en industrieel onderzoek‟ anderzijds. Vanaf 2001 echter waren de extra middelen duidelijk in
     het nadeel van het fundamenteel onderzoek, met ongelijke inspanningen naar BOF en FWO
     toe, en heel wat onduidelijke en ondoordachte initiatieven in het wetenschapsbeleid (o.a. het
     Instuut voor Breedbandtechnologie, IBBT, 15 mio € per jaar).


     4.2.1. Lissabon in Vlaanderen

                Ook Europa heeft nu een duidelijke doelstelling: de zogenaamde 3 % norm, die
Lissabon 1 %
                gelanceerd werd in de Verklaring van Lissabon in 2000 door de Europese
                Commissie. Busquin heeft, als toenmalig Europees commissaris, deze norm
     kunnen doen aanvaarden door de regeringsleiders, hierin in zekere mate geïnspireerd door het
     Vlaams model van de Vlaamse regeringsverklaring van 1995. De 3 % norm stipuleert dat
     tegen 2010 een Europees land dat zichzelf respecteert, 3 % van zijn BNP moet spenderen aan
     O&O (innovatiebeleid). Twee derden van deze inspanning dient geleverd door de bedrijven,
     één derde door de overheid.
     In Vlaanderen is door sociale partners en kennisinstellingen – waaronder de universiteiten -
     een zgn. Innovatiepact89 ondertekend (ook wel „het Pact van Vilvoorde‟ genaamd), waarin

     88
        Vlaamse middelen voor O&O: van 198 mio € in 1995 tot 534 mio € in 2004. In het regeerakkoord van 1999
     stond ingeschreven dat de middelen voor O&O moesten stijgen met 50 mio € per jaar, wat dus betekende dat bij
     het einde van die legislatuur, in 1999, t.o.v. 1995: 50 + 100 + 150 + 200 = 500 mio € bijkomend was
     geïnvesteerd, een toch wel opvallend moedige keuze van de Vlaamse regering. In de jaren 1999-2001 was er om
     onduidelijke redenen een rustpauze in de verhoging van de budgetten. Vanaf 2002 werd de stijging dan toch
     terug voortgezet, zij het minder gestructureerd.
     89
        De Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid heeft een referentie-instrumentarium ontwikkeld voor de
     kwantitatieve opvolging van het Innovatiepact, waarbij 11 kernindicatoren worden gebruikt die werden
     gedefinieerd in nauwe samenwerking met het aan onze universiteit gevestigde Steunpunt O&O-Statistieken.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                              124
     Pagina 125 van 146                                                                              6 april 2005


     elk van hen medewerking beloofd aan het realiseren van verschillende doelstellingen,
     ingekaderd in de 3% norm (voor wat betreft Vlaanderen 3 % van het Bruto Regionaal Product
     (BRP)), en niet tegen 2010, maar nog iets ambitieuzer, nl. tegen 2007). Hierbij moet 1 %
     komen via de overheid, en 2 % van het bedrijfsleven. Voor de Vlaamse overheid impliceert
     dit een engagement van 60 mio € bijkomende middelen per jaar 90.

     Vanzelfsprekend is innovatiebeleid een ruim begrip. Het begrip overstijgt „onderzoek‟ alleen.
     Eigenlijk is innovatie een dimensie die in de verschillende beleidsdomeinen van de overheid
     en in de verschillende afdelingen van bedrijven en kennisinstellingen een permanent
     aandachtspunt is geworden91. Voor wat betreft het onderzoek in het innovatiebeleid
     onderscheid men grosso modo middelen voor fundamenteel onderzoek, strategisch
     basisonderzoek en industrieel onderzoek.

     Vooral van belang voor de universiteit is de impact van het innovatiebeleid op de eerste en de
     tweede geldstroom. Het zal op zich al een hele politieke opgave zijn – ik zie dat als één van
     de belangrijkste uitdagingen voor de nieuwe beleidsploeg – om voor onze universiteit een
     goede financiële participatie te garanderen.


     4.2.2. Een structurele inhaalbeweging voor de tweede geldstroom


30 mio € extra en    Wanneer men de Lissabon doelstelling naar budgetten vertaald, dan zou er per
structureel in       jaar 60 mio € extra moeten bijkomen voor wetenschaps-, technologie- en
BOF en FWO           innovatiebeleid in Vlaanderen. Als rector wil ik hier bepleiten dat de helft van
                     deze inhaalbeweging geïnvesteerd wordt in FWO en BOF. Men moet immers
                     toch nog altijd een beter evenwicht nastreven in de financiering van het
     onderzoek. De som van de budgetten van IMEC, VIB, VITO en IBBT, bijvoorbeeld, ligt in
     dezelfde orde van grootte als of overtreft zelfs deze van het BOF en het FWO samen. Dit
     alleen al rechtvaardigt een nog veel grotere budgetaire inhaalbeweging bij het BOF, maar
     vooral bij het FWO, dat de laatste jaren nogal stiefmoederlijk behandeld is geworden.
     Bovendien tonen de te beperkte slaagkansen in beide financieringsmechanismen aan dat de
     globale financiering van het wetenschappelijk onderzoek aan onze universiteiten nog altijd
     ondermaats is !

                             Vanuit het perspectief van beleidsplanning en meerjarenbegrotingen –
Meerjaren begroting
                             waar de Vlaamse regering nu werk van maakt - zou het goed zijn als


     Hieraan zal een 12de indicator worden toegevoegd om de impact van de fiscale maatregelen (o.a. de zgn.
     Defiscalisering) te meten.
     90
         Niet iedereen is even geënthoesiasmeerd door de Lissabon doelstellingen, die volgens sommigen een
     luchtkasteel zijn. Zo zou Europa niet met een technologische achterstand kampen t.o.v. de VS en zou ook onze
     productiviteitsgoei niet achternahinken op de Amerikaanse. Knelpunt zou echter zijn dat de actieve bevolking in
     Europa nog nauwelijks groeit, en dat we moeten denken in de richting van arbeidsduurverlenging en een meer
     wervende immigratiepolitiek. Anderzijds kan men niet ontkennen dat de 3 % norm voor O&O investeringen een
     belangrijke doelstelling vormt voor de regeringen om het innovatiebeleid als motor van de economie te
     ondersteunen. Toch moet wellicht ook meer aandacht geschonken worden aan het „sociale‟ Europa, en ook iets
     meer de nadruk op „duurzaamheid‟ en „duurzame ontwikkeling‟.
     91
        Zo bijvoorbeeld zou men het idee kunnen lanceren bij openbare aanbestedingen dat de mate van innovatie van
     een bepaald voorstel, een criterium zou zijn voor beoordeling. Dit zou een duidelijke „boost‟ kunnen zijn
     vanwege de overheid om de innovatie van bedrijven en kennisinstellingen te valoriseren. Nu wordt meestal enkel
     de laagste prijs als doorslaggevend criterium gehanteerd.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 125
      Pagina 126 van 146                                                                              6 april 2005


      deze inhaalbeweging structureel verloopt, d.w.z. gegarandeerd over een langere periode dan 1
      jaar.

                         De investeringen in BOF en FWO moeten dan verder evenwichtig
Zware apparatuur         opgedeeld worden in mandaten en projecten. Ook de financiering van
                         Zware Apparatuur dient gestructureerd te verlopen, hetzij via FWO hetzij
      via BOF, niet alleen omdat voor dergelijke investeringen een grote vraag bestaat, maar ook en
      vooral omdat wetenschappelijke apparatuur zeer snel wordt afgeschreven. Ook hier zijn
      meerjarenperspectieven essentieel !

Grotere budgetten       Maar er is meer. In de bestaande financieringskanalen zijn de projectmatige
per project             budgetten soms onevenwichtig. SBO projecten zijn substantieel, FWO
                        projecten meestal vrij mager gefinancierd. Kredieten aan navorsers en
      Onderzoekstoelagen mogen hoger, alsook IDO, en vooral ook GOA‟s, waarvan er vandaag de
      dag veel meer zijn dan pakweg 10 jaar geleden, maar waarvan de gemiddelde financiering
      nauwelijks is gestegen. De aangekondigde financiering van de top-onderzoekers in het
      „reverse brain drain‟ initiatief van de Vlaamse minister van Wetenschapsbeleid, namelijk 1.5
      mio € / jaar / toponderzoeker, lijkt dan weer buitensporig, in de wetenschap dat onze nieuwe
      Centers-of-Excellence elk „slechts‟ op ongeveer 0.5 mio € zullen kunnen rekenen.

                            Meer middelen zijn ook nodig voor meer mandaten: De slaagkansen voor
Grotere slaagkansen         mandaten, zowel voor doctorandi, als postdocs, zowel bij FWO, IWT en
voor mandaten
                            BOF, zijn ondermaats ! Internationale studies tonen aan dat slaagkansen
                            van 40 % aanvaardbaar zijn. In Vlaanderen zitten we rond de 25 à 30 %.

                        Specifiek ook voor het FWO dient gesleuteld te worden aan enkele
Echte peer review
                        procedures. Vooreerst is er weleens een opmerking over het feit dat in
                        sommige commissies nogal „corporatistisch‟ beslist wordt, in die zin dat
      commissieleden soms teveel als vertegenwoorder van hun instelling zetelen, of soms
      overdreven belang hechten aan onderzoeksdomeinen waarin ze zelf actief zijn. Aan dit euvel
      werd enkele jaren geleden verholpen door per commissie minstens één of enkele
      „buitenlandse‟ experten toe te voegen die de kans moeten krijgen te ageren als „echte peer
      reviewer‟. Wellicht zou het niet slecht zijn om dit aantal per commissie relatief groter te
      maken, temeer omdat nu ook in vele gevallen duidelijk aanwijsbare „conflicts-of-interest‟
      bestaan bij Vlaamse commissieleden.

Domeinspecificiteit   Vervolgens blijkt dat ook in het FWO hoe langer hoe meer rekening wordt
Heldere feedback      gehouden met kwantitatieve performantiecriteria92, daar waar dat niet altijd
                      even relevant is. Ook hier is nood aan een zorgvuldige invulling van de notie
      van domeinspecificiteit. Een veelgehoorde tekortkoming is het gebrek aan heldere
      terugkoppeling, vooral wanneer mandaten en projecten niet worden goedgekeurd. Veelal
      moet men zich nu wenden tot commissieleden die bereid zijn „off the record‟ enige feedback
      te geven. Men kan weliswaar formeel de secretaris-generaal om uitleg vragen, maar veel beter
      ware om duidelijke reviews terug te bezorgen aan de indieners.
Problemen met
                            Tot slot blijkt het FWO in toenemende mate te worstelen met cross-
cross-disciplinariteit
                            disciplinaire onderzoeksvoorstellen, die soms in slechts één commissie
      92
        Voor wat betreft de referenten, moeten vandaag de dag ook al de drie beste publicaties van die referenten
      opgegeven worden (Wat is best ?). Het is niet meteen duidelijk hoe de impact van die drie beste publicaties van
      een referent, iets zegt over de kwaliteit van het voorstel waarover die referent zich moet uitspreken.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                 126
     Pagina 127 van 146                                                                             6 april 2005


     terechtkomen, waar ze volgens niet echt relevante criteria worden beoordeeld. Ook over deze
     problematiek van evaluatie van interdisciplinaire voorstellen dient grondig te worden
     nagedacht en navenant gehandeld.

                    Verderop in de innovatieketen, vervult SBO (Strategisch BasisOnderzoek, +/-
SBO, IOF, Tetra     35 mio €/jaar) een belangrijke rol, en naar de universiteiten toe wordt ook veel
                    verwacht van het te activeren IOF (Industrieel OnderzoeksFonds) 93. Van
     bijzonder belang is ook het debat over de financiering van het onderzoek in de Associaties,
     waarvoor het TETRAfonds (vroegere HOBUfonds) momenteel het enige financieringskanaal
     is. Recent krijgen ook onderzoekers van hogescholen in onze Associatie, onder bepaalde
     voorwaarden toegang tot de BOF middelen.

Tweesporen
                 Impliciet – dwz dat het waarschijnlijk initieel niet echt de bedoeling was van het
beleid           universiteitsbeleid - heeft zich de laatste jaren een, wat ik noem, tweesporenbeleid
                 afgetekend. Voorbeelden hiervan zijn (telkens tegenover elkaar) IUAP versus
     GOA, FWO versus BOF, IWT versus IOF, Innovatiefonds van de Vlaamse Regering versus
     Gemma Frisius Fonds aan onze universiteit. Een explicitering van het tweesporenbeleid zou
     hierop neerkomen dat de universiteiten verregaande thematische en inhoudelijke initiatieven
     zouden kunnen nemen (bvb. bestedingen rond zware apparatuur, keuze van de themata van
     Centers-of-Excellence, enz....). De financieringskanalen van de overheid moeten eerder
     generisch optreden, d.w.z. „bottom-up‟ projecten en mandaten goedkeuren, zonder daarbij al
     te sturend te willen optreden. Persoonlijk vind ik dergelijk beleid niet slecht omdat het ons
     zal toelaten in onze sterke onderzoeksdomeinen verder te investeren en zwakkere domeinen te
     remediëren.

     In de voorbije legislatuur is men immers op een soms nogal lukrake manier te werk gegaan
     om zogenaamde excellentiepolen op te richten. Blijkbaar liet men zich hierbij inspireren door
     de voorbeelden van IMEC en VIB. Als kabinetsadviseur van de minister-president heb ik het
     VIB mee opgericht in 1995 en de selectie van de departementen erin gebeurde op basis van
     een uiterst stringente sterkte-zwakte analyse van de moleculaire bio(tech)nologie in
     Vlaanderen. Vandaag de dag – niettegenstaande het feit dat vooral ook de universiteiten en
     hun rectoren initieel zeer sceptisch waren – fungeert het VIB als een rolmodel, waarbij
     aangetoond wordt dat excellente kwaliteit kan worden nagestreefd door een goed werkende en
     faciliterende directie, met een duidelijk strategisch plan.

     De proliferatie van kennisinstellingen van de laatste jaren is echter nefast en zelfs bedreigend
     voor de universiteiten, niet in het minst omwille van de onwaarschijnlijke schaal van
     financiering. Zo bijvoorbeeld ontving het IBBT een dotatie van maar liefst 15 mio € nog voor
     men goed en wel wist welk onderzoek (en waarom) men eventueel zou willen opstarten. Maar
     daarnaast zijn er nog talloze andere, al dan niet duidelijke initiatieven zoals Flanders DC
     (District of Creativity), Flanders Drive, het Vlaams Instituut voor de Logistiek, Flanders
     Mechatronics Technology Centre, Incubatiepunt Geo-informatie, Flanders Food, Flanders
     Material Center en „Productinnovatie en industriële design‟. Niettegenstaande het feit dat
     sommige van onze collegae in meer of mindere mate in deze initiatieven betrokken zijn, kan
     men toch stellen dat een grote deficiëntie ervan het draagvlak is: voor sommige van deze
     initiatieven was er weinig tot geen gestructureerd overleg, was er geen echt gefundeerde


     93
       Het IOF zou moeten evolueren van 2 mio € in 2004 naar 8 mio € in 2005, althans volgens de beleidsbrief van
     Fientje Moerman. Maar alvast voor half maart 2005 was het nog altijd niet geoperationaliseerd.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                127
      Pagina 128 van 146                                                                6 april 2005


      SWOT-analyse, is de financiering op termijn relatief onduidelijk en was de selectie van
      participanten niet noodzakelijk gebaseerd op objectieve criteria.

                             Duidelijkheid scheppen in deze wildgroei, hameren op objectieve
Objectieve en a priori
                             selectiecriteria gebaseerd op inherente wetenschappelijke en
bekende selectiecriteria
                             technologische kwaliteit en potentieel tot innovatie, en de rol van onze
      universiteit erin verder constructief uitwerken, is een andere belangrijke uitdaging voor de
      rector en zijn ploeg.

                            Naast het fundamenteel onderzoek is de overheid ook een belangrijke
Beleidsondersteunend        financierder van het beleidsgericht onderzoek. Hoewel Leuven in dit
onderzoek
                            soort kanalen typisch goed vertegenwoordigd is (denk maar aan de
                            verschillende Vlaamse steunpunten waarin Leuvense onderzoekers actief
      zijn), moeten we ook hier verder werken aan een grotere openbaarheid van de resultaten, een
      betere valorisatie en integratie van de vindingen in het beleid van de overheid, en een grotere
      mogelijkheid tot interactie van belanghebbenden en betrokkenen in het onderzoek (bvb.
      d.m.v. stuurgroepen, workshops, e.d.).

      Belangrijk is ook de aankondiging van de Vlaamse minister van Onderwijs dat er meer
      middelen zullen worden vrijgemaakt voor onderwijskundig beleids- en praktijkgericht
      onderzoek.


      4.2.3. Federaal wetenschapsbeleid

      In het federale België zal vroeg of laat ook – bij een lopende of volgende
      staatshervormingsdiscussie – het federale wetenschapsbeleid opnieuw ter sprake komen. Hier
      is sprake van nog aanzienlijke budgetten, die verdeeld zitten over drie grote kanalen:
           - Wetenschappelijke programma‟s zoals IUAP, en verschillende impulsprogramma‟s.
           - Het ruimtevaartbeleid, dat over een aanzienlijk budget beschikt (en niet onbelangrijk
              is voor sommige van onderzoeksploegen in de Exacte en Biomedische
              Wetenschappen, en ook in toenemende mate voor de Vlaamse industrie).
           - De federale wetenschappelijke instellingen.
      Voor wat betreft het eerste is een verdere defederalisering relatief gemakkelijk, al worden de
      IUAPs door de meeste onderzoekers als relatief goed gepercipieerd (niettegenstaande het feit
      dat de verdeling van de middelen in dit kanaal gebeurt op basis van inter- en intra-
      communautaire verdeelsleutels, wat soms orthogonaal staat op criteria van kwaliteit). De
      defederalisering van de laatste twee categorieën is veel technischer, moeilijker en bovendien
      zwaar communautair geladen. Wellicht zijn er wel veel mogelijkheden om de samenwerking
      tussen de universiteiten en de Federale Wetenschappelijke Instellingen beter uit te werken en
      te stimuleren.

                          Voor wat betreft de wetenschappelijke samenwerking met Waalse
Onderzoeksprojecten       universiteiten,   moet   misschien     de    creatie   van    speciale
met Wallonië
                          financieringskanalen op de politieke agenda geplaatst worden. Dit zou
                          kunnen gebeuren mits een samenwerkingsakkoord tussen de
      Gemeenschappen, waarbij bvb. in de schoot van FWO/FNRS bepaalde middelen hiervoor
      gereserveerd worden. Het is veel gemakkelijker om middelen te vinden om een project op te
      starten met een willekeurige onderzoeksploeg in Europa, dan met collega‟s uit de Franse
      Gemeenschap.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  128
     Pagina 129 van 146                                                                 6 april 2005




     4.3. Vlaams Onderwijsbeleid

                      Sinds de communautarisering van de onderwijsbevoegdheid in 1988, is er in
Democratisering       Vlaanderen hard gewerkt zodat het Vlaamse onderwijs nu tot het beste
Onderwijs             behoort van de hele wereld. Verschillende internationale studies hebben dit
                      intussen bevestigd. Bovendien is in weinig landen de groei van het onderwijs
     – wat men vaak omschreven heeft als de democratisering ervan – zo snel gegaan als in
     Vlaanderen. De laatste 50 jaar is de onderwijsparticipatie drastisch toegenomen, ook in het
     Hoger Onderwijs landschap: de gemiddelde scholingsgraad van elke generatie lag beduidend
     hoger dan die van de vorige. Deze hoge scholingsgraad vormt één van de sterke
     aantrekkingspunten van Vlaanderen, die internationale investeerders zelfs onze
     loonkostenhandicap laat overwinnen. Maar diezelfde scholingsgraad is ook de reden waarom
     Vlaanderen vandaag een zeer gemoderniseerde regio is, technologisch ontwikkeld, cultureel
     bruisend en sociaal geëngageerd.

                    Het onderwijsbeleid aan onze universiteit moet zich vanzelfsprekend
Vlaams              inschrijven in het Vlaamse beleid, dat vertrekt van de fundamentele opdracht
onderwijsbeleid     om alle jonge mensen de kans te geven hun eigen persoonlijkheid zo goed
                    mogelijk te ontwikkelen op basis van een brede en degelijke vorming. De
     strategische beleidslijnen ervan, zoals afgelijnd in de beleidsnota van de Vlaams minister van
     Onderwijs, zijn (onderandere): Talenten ontwikkelen tot basiscompetenties, deze
     competenties omzetten in transparante kwalificaties, het waarborgen van een levenslang
     basisrecht op kwaliteits-onderwijs en –vorming, een grote zorg voor gelijke kansenbeleid,
     moderne leeromgevingen garanderen, en effectiviteit van bestuur in onderwijs en vorming
     stimuleren. Het zijn stuk voor stuk ook aspiraties die gelden voor onze universiteit.

     4.3.1. De financiële middelen aan onze universiteit

     Onze universiteit ontving in 2003 512 miljoen € aan inkomsten. Deze kunnen worden
     opgesplitst als volgt:

         Inkomsten
         Overheid              Eerste geldstroom                            231 mio €      45 %
                                  - werking
                                  - studentenvoorzieningen
                                  - onroerende investeringen
                               Fundamenteel onderzoek                        97 mio €      19 %
                               Toegepast onderzoek                           70 mio €      14 %

         Totaal overheid                                                    398 mio €      78 %
         Privé                 Onderzoek privé                               36 mio €       7%
                               Eigen financiële bronnen + niet-              78 mio €      15 %
                               wetenschappelijke dienstverlening

         Totaal privé                                                       114 mio €      22 %

         Totaal KUL                                                         512 mio € 100 %


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                    129
   Pagina 130 van 146                                                                               6 april 2005




   De inkomsten uit eigen financiële bronnen en niet-wetenschappelijke dienstverlening slaan op
   inkomsten uit inschrijvingsgelden, verhuur van studentenkamers e.d. Wanneer we ons
   beperken tot het luik onderzoek, dan zien we dat 40 % van de inkomsten hieraan toe te wijzen
   zijn, waarbij grosso modo 4/5 gefinancierd wordt door de overheid, en 1/5 afkomstig is uit de
   privé-sector.

                  Inkomsten
                  Onderzoek                Fundamenteel                     97 mio €        48 %
                                           Toegepast (overheid)             70 mio €        34 %
                                           Privé-sector                     36 mio €        18 %

                  Totaal onderzoek                                        203 mio €        100 %

   Klassiek gezien worden de inkomsten van de universiteit opgesplitst in zogenaamde
   geldstromen:
       - De eerste geldstroom omvat de financiering die aan de universiteiten wordt gegeven
           door de Vlaamse minister van onderwijs;
       - De tweede geldstroom omvat alle financiering voor onderzoek, die meestal op
           competitieve basis dient te worden verkregen, zoals BOF-middelen, FWO, IUAPs,
           enz....
       - De derde geldstroom omvat alle inkomsten van contractresearch (bvb. met bedrijven
           en overheden);
       - De vierde geldstroom behelst alle inkomsten uit mecenaat en donaties.

   Voor wat betreft de financiering van onze universiteit, stellen zich in de nabije toekomst
   verschillende grote uitdagingen:

                       Voor wat betreft de eerste geldstroom is er reeds jarenlang een gestage
Eerste geldstroom      erosie. Zo bijvoorbeeld is deze nooit adequaat en correct geïndexeerd
                       geworden. Zeker met de forse toename van de tweede geldstroom, vooral
   door de inspanningen van de Vlaamse regering sinds 1995, komt de eerste geldstroom, en
   alles wat daarop dient te worden geïmputeerd, zwaar onder druk; Sinds 1995 zijn de
   inkomsten uit onderzoekskanalen verdrievoudigd. De eerste geldstroom steeg daarentegen
   slechts met een kwart. Daardoor daalde het relatief aandeel van de algemene
   overheidstoelagen van 64 % in 1993 naar 45 % in 2003.

   Daar komt ook bij dat sinds jaar en dag de eerste geldstroom voor het hoger onderwijs onder
   het OESO gemiddelde zit van bestedingen aan hoger onderwijs in het globale
   onderwijsbudget. Dit globale budget verhogen is onwaarschijnlijk.

   Zelfs de interne verdeling tussen de Vlaamse universiteiten zit niet snor... De K.U.Leuven
   ontvangt slechts 38 % van de werkingsmiddelen van de Vlaamse universiteiten94 maar kan op
   basis van allerlei performantie-indicatoren een groter deel claimen.

   94
     Er zijn verschillende indicatoren die wijzen op het feit dat een groter aandeel best gerechtvaardigd zou zijn:
   De afgelopen 10 jaar leverde de K.U.Leuven 43 % van de Vlaamse wetenschappelijke publicaties. Deze waren
   goed voor 46 % van alle Vlaamse citaties. Van alle doctoraten in Vlaanderen, werden er 45 % aan de
   K.U.Leuven afgelegd.


   Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  130
     Pagina 131 van 146                                                                 6 april 2005



     Een en ander wordt zelfs imminent in de wetenschap dat de huidige „forfaitaire‟ regeling voor
     de financiering van de universiteiten afloopt in 2006. Reeds nu zijn er verschillende discussies
     aan de gang, en worden in verschillende werkgroepen simulaties gemaakt, om na te gaan op
     welke criteria men een intra-Vlaamse verdeling van de eerste geldstroom tussen de
     universiteiten zou kunnen baseren (studentenaantallen, allerlei performantie-indicatoren,
     enz...).

     Een bijkomende complicatie is hier de Associatievorming. Her en der gaan stemmen op om
     een deel van de eerste geldstroom voor te bestemmen voor de Associatie, om op die manier
     samenwerking tussen universiteit en hogescholen, maar ook tussen de hogescholen onderling,
     met financiële incentives te stimuleren.

     De erosie van de eerste geldstroom heeft bovendien als potentieel gevaar dat onderwijs steeds
     meer gefinancierd wordt via onderzoekskanalen. Voorbeelden van deze trend zijn legio: zo
     wordt steeds meer de apparatuur voor practica, gefinancierd op onderzoeksprojecten. Zo ook
     worden FWO en IWT mensen massaal ingeschakeld als praktijkassistent.

     Wanneer een regio of land rapporteert over zijn investeringen in O&O, dan wordt het gedeelte
     van de eerste geldstroom dat voor onderzoek wordt ingeschakeld, in Vlaanderen gerekend aan
     25 % van de eerste geldstroom. Dit is opnieuw een onderschatting van de realiteit, wat op zich
     ook al een verdere erosie van de eerste geldstroom inhoudt.

Tweede geldstroom       Voor wat betreft de tweede geldstroom wordt ongeveer 2/3 van onze
                        onderzoeksuitgaven gefinancierd door de Vlaamse overheid. Belangrijke
     financierende organismen zijn het BOF (22.5 %), FWO-Vlaanderen (13.6 % inkomsten uit
     projecten, 15.5 in % mandaten (incl. IWT mandaten)), het IWT en Vlaamse initiatieven (11.7
     %), federaal en internationale organiaties (13.0 %) en tenslotte inkomsten via LRD en
     mecenaat (23.1 %).

     Men kan stellen dat de laatste jaren de tweede geldstroom in gunstige zin geëvolueerd is. Dat
     hier nochtans ook permanente waakzaamheid is geboden bewijst het wetenschapsbeleid in de
     voorbije regeringsperiode, waar de budgetten voor IWT mandaten en FWO projecten en
     mandaten slechts met mondjesmaat werden verhoogd, maar waar wel heel veel geld werd
     gespendeerd aan niet-universitaire initiatieven (zoals het IBBT). Daardoor onstond opnieuw,
     bvb. voor de IWT mandaten, een relatieve schaarste omdat de vraag van kandidaat-bursalen
     het aanbod van 150 beurzen per jaar, ruimschoots overschreed (de slaagkans was op een
     bepaald ogenblik slechts 25 % !).

     Ook voor wat betreft de invulling in Vlaanderen en België van de 3% doelstelling van
     Lissabon is waakzaamheid geboden. Er dient voor gezorgd te worden dat een substantieel
     deel hiervan gespendeerd wordt aan de financieringskanalen voor onderzoekers aan de
     universiteit (BOF, FWO, enz...).

                        Ook de derde geldstroom is de laatste jaren aan onze universiteit gestaag
Derde geldstroom        gegroeid. Door een verdere professionalisering van het valorisatiebeleid, is
                        hier ook nog een groot groeipotentieel, dat nog zal gecatalyseerd worden
     door het Industrieel OnderzoeksFond (IOF) dat over afzienbare tijd in werking zal treden.




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   131
     Pagina 132 van 146                                                                 6 april 2005


                        Sceptici beweren dat de cultuur voor een verdere uitbouw van de vierde
Vierde geldstroom
                        geldstroom in Vlaanderen en Europa onbestaande is, in tegenstelling tot de
                        VS. Toch werden er de laatste jaren relatief belangrijke successen geboekt
     m.b.t. het verwerven van leerstoelen-op-naam (de lijst oogt vooral indrukwekkend in de groep
     Biomedische Wetenschappen). Wellicht liggen hier ook nog andere opportuniteiten, bvb.
     m.b.t. mecenaat voor les-auditoria en gebouwen.

               Voor wat betreft de uitgaven, spendeerde onze universiteit in 2003 461 mio €,
Uitgaven       grosso modo opgesplitst in 2/3 personeelskosten en 1/3 voor werking en uitrusting.

           Uitgaven
                                    ZAP-AAP-BAP            4 101 VTE
                                    ATP                    2 446 VTE
           Personeel                                       6 547 VTE       290 mio €    63 %

           Werking en uitrusting                                           171 mio €    37 %
                                                                       2
                                    Gebouwen               854 000 m       48 mio €     10 %
                                    Andere uitgaven                        33 mio €     7%
                                    Algemene werking                       90 mio €     20 %

     Voor wat betreft het Algemeen Beheer wordt ook vorm gegeven aan meerjarenplannen voor
     verdere investering in en uitbouw van de informatisering van de universiteit, m.i.v. studenten,
     voor de modernisering en uitbreiding van het gebouwenpatrimonium, waarbij de
     modernisering en multimediatisering van onze leslokalen een prioriteit is.

     De eerder beschreven inkomstenstromen die de universiteit bereiken, worden elk volgens
     eigen allocatiemechanismen herverdeeld over de universiteit. Zo wordt de eerste geldstroom
     verdeeld volgens het zogenaamde (interne) allocatiemodel, en het BOF-stuk van de tweede
     wordt verdeeld door de Onderzoeksraad.

     De middelen van de tweede en derde geldstroom worden veelal op competitieve basis
     verworven door de onderzoeksgroepen, competitie die zich ofwel intra-muros (bvb. BOF)
     ofwel extra-muros situeert (bvb. FWO, IWT).

                 Op de extern verworven middelen past het Algemeen Beheer steevast een
Overhead         overhead-heffing toe, waarin de impliciete en indirecte kosten vervat zitten die elk
                 nieuwe onderzoeksproject met zich meebrengt (kosten van infrastructuur,
     logistiek, ondersteuning, ruimte, verwarming, enz....). Reeds jaren is het zo dat deze overhead
     niet volstaat om de werkelijke kosten te dragen (hierover bestaan verschillende studies van
     o.a. de VLIR, die aantonen dat de „reële‟ overhead rond de 30 % ligt). Bovendien zijn de
     overheadregelingen verschillend over de verschillende financieringskanalen. Zo bvb. hanteert
     het IWT andere overheadregels dan het FWO, en deze van de Europese Commissie zijn dan
     weer totaal anders. Het scheppen van enige uniformiteit zou een andere vorm zijn van
     administratieve vereenvoudiging maar is wellicht niet doenbaar op korte termijn.

     Feit is dat de overhead moet stijgen, omdat de eerste geldstroom niet significant toeneemt, en
     de tweede en derde wel (de erosie van de eerste geldstroom, zie verder). De onroerende
     investeringen nemen hierdoor ook toe en vermits deze niet rechtstreeks op de tweede noch
     derde geldstroom gefinancierd kunnen worden, is men wel verplicht de overhead te verhogen.



     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   132
     Pagina 133 van 146                                                                6 april 2005


     Momenteel loopt aan onze universiteit trouwens een aanzienlijk investeringsprogramma voor
     nieuwe gebouwen en infrastructuur voor de periode 2004-2009.

                        En dit brengt mij op enkele algemenere deficiënties van het financieel
Wat incentiverend is,   beleid aan onze universiteit. In toenemende mate heeft zich een politiek
incentiverend houden    geïnstalleerd van voorafnames, die dermate groot zijn, dat de middelen, die
                        door de basis op competitieve wijze worden verworven, eigenlijk zijn
     „opgedroogd‟ vooraleer ze die basis bereiken. Voorbeelden hiervan zijn:
        - De doctoraatsmiddelen, waarvan de afhoudingen op centraal en tussenliggende
            niveau‟s dermate groot zijn, dat het saldo op het niveau van de promotor quasi nihil is;
            Deze middelenstroom wordt bovendien gekenmerkt door een volslagen gebrek aan
            transparantie. Weliswaar is niet zozeer het aantal doctoraten belangrijk, dan wel de
            kwaliteit ervan. Maar anderzijds, in de veronderstelling dat de doctoraatscommissies
            hun taak van kwaliteitsbewaking ter harte nemen, zou een incentivering d.m.v.
            aantallen, voor sommige departementen toch wel een serieuze bron van
            onderzoeksinkomsten kunnen betekenen.
        - De afhoudingen en voorafnames binnen allocatie, te beginnen met een grote
            voorafname „centraal‟ voor de ondersteunende diensten (deze is niet op performantie
            gebaseerd), vervolgens binnen de groepen (met een beleidsmatige voorafname voor
            Campus Kortrijk, bibliotheken), voorafnames wellicht voor de groepsbesturen en
            voorafnames voor de faculteiten, daar waar allocatie vooral gedreven wordt door
            onderwijsdienstverlening en onderzoeksperformantie van departementen (of althans
            kostenplaatsen die horen bij een bepaald departement).
        - De overhead, wat een percentsgewijze voorafname inhoudt van extern verworven
            middelen.
        - Indien we hogere inschrijvingsgelden vragen voor de Manama‟s, dan zou een
            belangrijk gedeelte hiervan moeten doorstromen naar de organiserende faculteiten.

     We moeten dringend meer transparantie aanbrengen in deze gang van zaken, vooral omdat de
     meeste van deze middelen door afdelingen en onderzoeksgroepen verworven worden op
     competitieve basis, we derhalve dit alles moeten stimuleren en niet bestraffen door een
     overdreven gebruik van overhead en voorafnames !




     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                  133
Pagina 134 van 146                                                            6 april 2005


4.3.2. Het allocatiemodel

De eerste geldstroom – de middelen die de universiteit verwerft van het Ministerie van
Onderwijs – worden aan onze universiteit verdeeld volgens een „allocatiemodel‟.




Visualisatie van het allocatiemodel (hoog niveau). De eerste geldstroom wordt gesplitst in
twee gedeelten: 1/3 gaat naar de centrale diensten, 2/3 wordt gealloceerd (na enkele
voorafnames waaronder de doctoraatsopleiding). In totaal worden 3536 Rekeneenheden (RE)
verdeeld volgens het allocatiemodel. 1 RE wordt gerekend aan 37184 €. Vooreerst wordt er
gealloceerd over de groepen volgens een mechanisme dat vooral gebaseerd is op de relatieve
verschuiving in financierbare studenten tussen de drie groepen. Voor wat betreft Campus
Kortrijk is er een voorafname die bij beleidsbeslissing wordt bepaald. Binnen elke groep
wordt er dan verder gealloceerd naar de faculteiten toe. Daarin spelen twee componenten
mee: onderwijsdienstverlening en onderzoeksperformantie; De gewichten die aan deze
indicatoren worden verleend zijn gedifferentieerd over de groepen: Humane: Onderwijs 75
%, Onderzoek 25 %; Exacte: Onderwijs 65 %, Onderzoek 35 %; Biomedische: Onderwijs 60
%, Onderzoek 40 %.

De onderwijsdienstverlening wordt verrekend over de hele universiteit, waarbij de bijdrage
van elke docent aan een bepaald studieprogramma gemeten wordt in aantallen studenten x
aantal studiepunten. De onderzoeksperformantie wordt gemeten aan de hand van aantallen



Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                             134
      Pagina 135 van 146                                                                            6 april 2005


      doctoraten, verworven externe middelen en (waar relevant) publicaties en citaties. Tot slot
      hanteren verschillende faculteiten hetzelfde allocatiemechanisme om de middelen verder te
      verdelen naar de departementen.

Verder te verfijnen
                         Het allocatiemodel is een belangrijk beleidsinstrument omdat het toelaat op
aan allocatiemodel       een bevattelijke manier bepaalde evoluties op te volgen en ook sturend te
                         werken (bvb. door de onderzoekscomponent meer of minder te
      benadrukken). Omdat allocatie een dynamisch gegeven is, moet aan het model permanent
      gesleuteld worden, maar dan wel op een gestructureerde manier95. Voor wat betreft het
      allocatiemodel zijn er heel wat concrete actielijnen voor de nabije toekomst.

                         We moeten de impact van de BAMA hervorming en van het
Effecten van BAMA,
                         flexibiliseringsdecreet op het allocatiemodel nauwgezet evalueren.
flexibilisering,
Associatie
                         Ongezonde neveneffecten van allocatie moeten we wegwerken zoals het
                         feit dat blijkbaar soms onderwijsopleidingen en –activiteiten georganiseerd
      worden om rekeneenheden te verzamelen, waardoor duplicatie en redundantie van onderwijs
      ontstaat. Dergelijke misconcepties dienen te worden tegengewerkt door in het allocatiemodel
      incentives in te bouwen voor samenwerking en docententeams. Tot nader order heeft de
      Associatievorming geen effect op allocatie, maar dit zou in de nabije toekomst wel kunnen
      veranderen (afhankelijk van de nieuwe financieringsmechanismen in de eerste geldstroom, die
      op zich ook al een impact zou kunnen hebben op de interne allocatie).

                     De allocatie zoals ze nu gebeurd alloceert de middelen over groepen,
Clustergebaseerd     faculteiten en departementen. Echter, binnen één groep kan er een grote
alloceren            verscheidenheid zijn in profiel tussen verschillende departementen. Het lijkt
                     dan alsof sommige departementen qua profiel niet echt thuishoren binnen een
      bepaalde faculteit, maar allocatiegewijs beter thuishoren in een andere faculteit. Met andere
      woorden, het zou nuttig kunnen zijn (en rechtvaardiger) om te gaan alloceren naar clusters
      van departementen die eerder profielsgewijs dan structuur(organigrams)gewijs bij mekaar
      horen.

                       Afhankelijk van het niveau waarop men alloceert, zouden „performantie-
Domeinspecificiteit    indicatoren‟ ook „faculteits-„ of „departements-„specifiek kunnen zijn.
                       Bijvoorbeeld, citaties in de Toegepaste Wetenschappen zou men anders
      kunnen wegen dan in de Wetenschappen. Voor sommige departementen in Psychologie zijn
      aantallen publicaties relevant (cfr. Discussie over domeinspecificiteit onder
      „Onderzoeksbeleid‟).

                              Allocatie moet op een voldoende geaggregeerd niveau gebeuren.
Basisfinanciering kleine      M.a.w. men mag niet alloceren over „te kleine‟ entiteiten zoals kleine
departementen                 faculteiten (bvb. Kerkelijk Recht). De gevoeligheid van de allocatie
                              over deze kleinere entiteiten, ten gevolge van kleine verschuivingen
      (bvb. veranderende studentenaantallen) is te groot. Bijgevolg is er een specifieke behandeling
      nodig van kleine departementen en faculteiten (bvb. beleidsmatig besliste voorafnames). In
      die zin is allocatie geen puur mechanistisch gegeven, maar vraagt het wel om specifiek
      „politieke‟ beslissingen.


      95
         Hiertoe werd centraal een „Commissie Allocatie‟ opgericht, met daarin vertegenwoordigers van de
      verschillende faculteiten. In de nieuwe Groepsstructuur zullen ook de groepsbesturen de intra-groep allocatie
      nader opvolgen.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                               135
     Pagina 136 van 146                                                                               6 april 2005


                      In sommige opleidingen blijft de vraag bestaan naar de (her-)invoering van
Betere maat voor
                      een     zogenaamde        „diversiteitsindicator‟,    omdat     niet    alle
docentenbelasting
                      onderwijsinspanningen door docenten rechtvaardig gevat worden door de nu
     gehanteerde eenheid van „studiepunten x studentenaantallen‟. Zo bijvoorbeeld is het
     begeleiden van ontwerpseminaries of de ondersteuning in taal-practica intensiever dan ex-
     cathedra les geven, ook omdat het in eerder kleine groepen dient te gebeuren.
     Meer specifiek ontstaat dit probleem omdat de nu gehanteerde eenheid in het kwantificeren
     van de onderwijsdienstverlening uitgedrukt wordt in (studentenaantallen x studiepunten). Het
     aantal studiepunten van een opleidingsonderdeel meet echter vooral de belasting voor de
     student, en minder de belasting voor de docent (hoewel er tussen deze twee natuurlijk een
     behoorlijke correlatie zou moeten bestaan). Derhalve zou men ook kunnen werken aan een
     nieuwe eenheid van onderwijsbelasting voor docenten, die transparant en objectief maar toch
     inflatieremmend      werkt,   met     tezelfdertijd    toch     ingebouwde    stimuli   voor
     onderwijsvernieuwing. Een mogelijk voorstel is om te vertrekken van het aantal studiepunten
     (de belasting voor docent en student moeten immers toch in belangrijke mate gecorreleerd
     zijn), maar dan correctieparameters in te voeren die rekening houden met aantallen sessies,
     onderwijsvormen, en waarbij voor onderwijsvernieuwing bepaalde bonussen worden
     gegegeven. Vanzelfsprekend heeft dit alles slechts zin wanneer ook een normbelasting voor
     een gemiddelde docent wordt uitgewerkt en gekend is.


     4.3.3. Erosie van de eerste geldstroom

                     De globale Vlaamse onderwijsuitgaven zitten ongeveer op het
Onderfinanciering
Vlaamse              investeringsniveau van de ons omringende landen. Maar de precieze
universiteit         verdeling ervan is echter sterk afwijkend: relatief minder investeringen in
                     basis-, hoger- en volwassenenonderwijs, en meer in secundair onderwijs.
                     Minder investeringen in werking en infrastructuur en meer in wedden.
     Deze trends merken we ook aan de universiteit, waar ongeveer 75 % van de eerste geldstroom
     opgaat in lonen en wedden. Wanneer in een typisch OESO land ongeveer 12 % van het
     onderwijsbudget besteed wordt aan universiteiten, is dit in Vlaanderen slechts 9 %, wat
     ongeveer neerkomt op 175 mio € per jaar te weinig96.

     De aloude klacht van de universiteiten over de eerste geldstroom blijft bestaan: deze erodeert
     zelfs nog verder door de toenemende tweede en derde geldstroom, en bovendien is de
     indexatie de laatste 10 jaar zelfs niet adequaat gebeurt. Deze erosie is duidelijk te zien in
     onderstaande tabel:

                 % (bedrag in mio €)                     1993               1998                  2003
                 Basisfinanciering                 64 % (184)         53 % (208)         45 %    (231)
                 Onderzoek                         21 % (60)          29 % (112)         40 %    (203)
                 Eigen fin.                        15 % (44)          18 % (69)          15 %      (78)
                 Totaal                           100 % (288)        100 % (389)        100 %    (512)

     Een politieke – weliswaar niet voor de hand liggende – oplossing zou hierin kunnen bestaan
     dat de bevoegdheden over het Hoger Onderwijs worden ondergebracht bij de minister


     96
        Dit cijfer dient met enige voorzichtigheid te worden gehanteerd. De structuur van het hoger onderwijs is niet
     in alle landen dezelfde.


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                  136
      Pagina 137 van 146                                                                           6 april 2005


      verantwoordelijk voor Wetenschaps- en Innovatiebeleid, maar dit is nog nooit gelukt bij het
      tot stand brengen van een Vlaamse regering.

                  Een ander erosie-effect ontstaat in de drastisch toegenomen accountability die
Rekenschap        wordt opgelegd aan de universiteiten. Door middel van allerlei decreten en
                  besluiten wordt steeds meer rapportering en rekenschap gevraagd van de
      universiteiten, maar staan hier maar relatief weinig tot geen extra middelen tegenover.

                Nog een ander effect van de erosie, is de toenemende overhead. Hoewel in principe
Overhead        in de eerste geldstroom een bepaald percentage gerekend wordt voor onderzoek97,
                volstaat dit geenszins. De toenemende onderzoeksbudgetten veroorzaken ook
      immers ook heel wat indirecte kosten (logistiek, ruimte, verwarming, administratie,....) die in
      vele gevallen niet door de tweede geldstroom worden gedragen. Ofwel erodeert hierdoor de
      eerste geldstroom nog meer ofwel is men verplicht om de zogenaamde „overhead‟ te verhogen
      (dat is wat onlangs is beslist geworden, om deze te verhogen van 12 naar 17 %, op aanraden
      van de VLIR).

      De voorbeelden van de gevolgen van deze onderfinanciering zijn legio en zichtbaar in de
      (onder)bestaffing van sommige diensten, de werkdruk, de kwaliteit van sommige gebouwen,
      de achterblijvende investeringen in gebouwen, infrastructuur en logistiek.

2.9 AAP/BAP       De erosie van de eerste geldstroom is ook zeer duidelijk als men ziet dat het aantal
per ZAP           ZAPpers de laatste 10 jaar ongeveer constant is gebleven, tegenover een fors
                  toegenomen aantal postdocs en doctoraatsstudenten. In Vlaanderen zijn er
      gemiddeld per ZAP-lid 2.62 wetenschappelijke medewerkers (geen postdocs) die moeten
      worden begeleid, tegenover 1.6 in Nederland. En dit zijn gemiddelden98 ! Voor onze
      universiteit is het gemiddelde aantal 2.9. Bij sommige (grote) onderzoeksgroepen is de
      situatie zeer ernstig, wat op termijn tot grote problemen met kwaliteit kan leiden.

                             Een belangrijke zich aandienende discussie betreft de vernieuwing van
Nieuwe                       de financieringswet op de universiteiten: daar waar de betoelaging van
financieringsmechanismen     de universiteiten nu vooral forfaitair gebeurt – losgekoppeld van het
eerste geldstroom            aantal studenten - , zullen vanaf 2007 de betoelagingsmechanismen
                             wellicht op een andere leest worden geschoeid. Dit impliceert dat we
      tegen midden 2006 moeten klaar zijn met alle simulaties, zodat het Vlaams Parlement medio
      2006 een nieuw financieringsdecreet kan goedkeuren dat dan begin 2007 in voege treedt
      (voorontwerp van decreet tegen oktober 2005 !). Het is zelfs geen uitgemaakte zaak of de
      financiering van de universiteiten volledig gescheiden zal blijven van deze van de
      hogescholen, en of een deel van de financiering niet over de associaties zal moeten lopen. In
      alle geval zullen de hogescholen op korte termijn een financiële injectie krijgen om tegemoet
      te komen aan hun fors gestegen studentenaantallen van de laatste jaren.

      Er zal zeker een tendens zijn om de financiering van hogescholen en universiteiten op
      dezelfde leest te schoeien. Zo bvb. zal de basisfinanciering van de onderzoekscomponent die
      de universiteiten in hun werkingsuitkering ontvangen, moeten geïntegreerd worden in en
      uitgebreid naar de tweecycli-opleidingen die in een academiseringsproces zitten.


      97
         In Vlaanderen beschouwt men 25 % van de eerste geldstroom als een bijdrage tot het onderzoek, althans zo
      wordt het gerapporteerd aan de OESO;
      98
         Het gemiddeld aantal ABAP/ZAP per universiteit is KUL 2.9, UG 2.8, VUB 2.3, UA 1.9, LUC 1.7, KUB 0.3


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                             137
      Pagina 138 van 146                                                                                  6 april 2005


                              Tegelijkertijd met het invoeren van een nieuwe financieringswet zal
Rationalisering Hoger
                              echter ook de discussie ontstaan over een verdere rationalisering van
Onderwijs
                              instellingen en opleidingen in Vlaanderen99. Immers, zo wordt gezegd,
      de bredere samenleving begrijpt niet dat instellingen van hoger onderwijs met vele goede
      argumenten voor meer middelen pleiten, maar tegelijkertijd niet in staat blijken om samen
      hun aanbod rationeler te organiseren. Meer zelfs, het lijkt er op of ze elke gelegenheid te baat
      nemen om hun aanbod verder uit te breiden ! Precies dit overaanbod is - zoals hoger
      aangehaald – één van de redenen van overbelasting. De oude themata van
      zwaartepuntvorming en speerpunten blijven onverminderd actueel, zeker en vooral voor de
      master-opleidingen. Volgens de beleidsnota van de minister van Onderwijs, moet het
      opleidingenaanbod niet zozeer in de breedte, dan wel in de diepte worden uitgebreid en levert
      het flexibiliseringsdecreet hiertoe een uitstekend instrument. Dat één en ander op dit ogenblik
      niet overal in onze universiteit met hetzelfde enthousiasme wordt gedeeld, hoeft geen betoog.

                                 De volgende rector en zijn ploeg zullen zeker en vast een pleidooi
Structurele inhaalbeweging       moeten houden voor een structurele inhaalbeweging met
voor de eerste geldstroom        meerjarenperspectief voor de eerste geldstroom, eventueel
                                 gegarandeerd via beheerovereenkomsten, waarin de overheid een
      structurele groei garandeert en de universiteiten, hogescholen en associaties zich engageren
      tot het realiseren van bepaalde doelstellingen. Inspiratie hiertoe kan worden opgedaan bij de
      structurele inhaalbeweging voor de tweede geldstroom in het Vlaamse regeerakkoord van
      1995, of bij de toegelaten structurele groei van 4.5 % per jaar in de budgetten voor
      gezondheidszorg.

                                 Er zal bovendien moeten worden uitgemaakt welke parameters zullen
Nieuwe
financieringsmechanismen
                                 worden meegenomen in de financieringsmodellen. Men kan hierin een
eerste geldstroom                onderscheid maken tussen twee soorten parameters: Indicatoren die
                                 representatief zijn voor het marktaandeel van elke universiteit100, en
                                 indicatoren die eerder de kwaliteit meten.
           -   Volledige student-onafhankelijkheid lijkt uitgesloten, hoewel een belangrijk deel van
               de basisfinanciering sowieso forfairair zal zijn. Door de flexibilisering wordt het tellen
               van studenten in toenemende mate moeilijker: Wat zal men tellen: hoofden ? Alle
               studenten die beginnen of alle studenten die „afstuderen‟ ? Of behaalde credits ?
           -   Er zal een evenwicht moeten worden gevonden tussen verzekerde basisfinanciering en
               financiering die dan weer incentiverend werkt. Hierbij zullen allerlei parameters de
               revue passeren:
                   o Onderzoeksperformantieparameters (zoals afgelegde doctoraten, publicaties,
                       enz....),
                   o Rationaliserings-incentives: Het lijdt geen twijfel dat zowel intra-universitaire
                       onderwijsrationalisatie (generische/polyvalente bachelors, onderwijsrationa-
                       lisatie in de masters) als inter-universitaire rationalisatie (samenwerking
                       initiëren en/of afspraken tussen opleidingen die in elke universiteit subkritisch
                       zijn), een belangrijke ingrediënt wordt van de eerste geldstroom; Hierbij


      99
         Het voorbereidend werk dat hiervoor werd gedaan door ere-rector Dillemans, tussen 1995 en 2000, is hiervoor
      nog altijd zeer relevant en leerzaam.
      100
          De marktaandelen universiteitsstudenten enerzijds, alle studenten in elke associatie anderzijds zijn als volgt:
      KUL 36% / 44%, UG 34 % / 28 %, VUB 13 % / 7%, UA 13 % / 15 %, LUC 3% / 6%, KUB 1%/1%. Hieruit
      blijkt duidelijk dat het marktaandeel KUL gestegen is, wanneer we dit bekijken op het niveau van associaties.
      Voor wat betreft universiteitsstudentenaantallen, heeft de UG de KUL de laatste 10 jaar fors bijgebeend.


      Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                                     138
     Pagina 139 van 146                                                                            6 april 2005


                   dienen trouwens ook logistieke problemen (bvb. interuniversitaire mobiliteit
                   van studenten en/of lesgevers in kaart gebracht te worden).
                 o Inspanningen voor kansengroepen101.
                 o Kwaliteitsinschatting van opleidingen, zoals die volgt uit visitaties.

     Een zeer belangrijk vraagstuk wordt of men de financiering van hogescholen en universiteiten
     apart blijft houden, of ze ofwel laat verlopen over de associaties, of via een of andere hybriede
     formule. Mijn persoonlijk standpunt hierin is dat we voorlopig de twee financieringskanalen
     beter gescheiden houden, omdat de performantieparameters van beide soorten instelling
     voorlopig toch nog zeer verschillend zijn.

     Voor wat betreft de begeleiding van de academiseringstrajecten in de hogescholen van de
     Associatie, zou de universiteit trouwens gehonoreerd moeten worden !

     Andere componenten zijn ook belangrijk, zoals
        - een verdere gelijkschakeling van de sociale toelagen voor de universiteits- en
           hogeschoolstudenten, die moet bekeken worden in het licht van de nieuwe
           samenwerkingen die ontstaan in de Associatie.
        - De investeringskredieten, die manifest achter lopen, zeker op het vlak van
           onderzoeksinfrastructuur.

     Tegenover dit alles staan ook de mechanismen van adequate publieke verantwoording ter
     discussie. Ook op het niveau van de interactie tussen overheid enerzijds, universiteiten,
     hogescholen, en associaties anderzijds, bestaan heel wat klachten i.v.m. overregulering en
     administratieve complexiteit.


     4.3.4. Meedenken aan een integraal Vlaams onderwijsbeleid

Belang onderwijs in andere
                                  Het onderwijsbeleid in het algemeen raakt aan veel andere
beleidsdomeinen neemt toe         bevoegdheidsdomeinen:      het    aantal   onderwijsgebonden
                                  beslissingen dat buiten het onderwijs tot stand komt, stijgt
     voortdurend. Beleidsdomeinen zoals werk, economie, welzijn, gezondheid, cultuur,
     innovatiebeleid, ... hebben steeds meer raakvlakken met het onderwijs. Daarnaast zijn er ook
     steeds meer horizontale domeinen, zoals jeugd, duurzame ontwikkeling, gelijke kansen,
     inburgering, armoede, ... die hun impact hebben op het onderwijs.
     Bovendien is er ook een serieuze evolutie merkbaar i.v.m. de onderwijsbevoegdheid in de
     schoot van de Europese Commissie, waar voortaan ook een Commissaris bevoegd voor
     Onderwijs wordt aangeduid.
     Daarom ook is het onderwijsbeleid tegelijkertijd een bijzonder boeiende maar ook bijzonder
     complexe uitdaging.

     De kwaliteit van het Lager en Middelbaar Onderwijs in Vlaanderen is goed tot uitstekend,
     zoals recent enkele internationale studies hebben aangetoond 102. Nochtans mogen we wat dit


     101
         De minister van Onderwijs is de situatie i.v.m. de gender-achterstand en het zgn. Glazen plafond aan onze
     universiteiten aan het bekijken met de socialistische bond ACOD, de christelijke FCSOD en de liberale vakbond
     VSOA.
     102
         Een voorbeeld hiervan is PISA (Programme for International Student Assesment), een internationaal
     meetprogramma ontwikkeld door de OESO, dat de leesvaardigheid en de wiskundige en wetenschappelijke


     Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                               139
       Pagina 140 van 146                                                                           6 april 2005


       betreft niet op onze lauweren rusten, omdat we met onze kopgroep tot de top behoren, maar
       niet met ons peleton. De recente beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs, getiteld:
       “Vandaag kampioen wiskunde, morgen kampioen gelijke kansen”, is zeer instructief en
       leerzaam en bevat een referentiekader waarin we ook ons universitair onderwijs kunnen en
       moeten kaderen.

                       Maar er is meer. Een recente commissie van de Koning BoudewijnStichting,
Accent op talent
                       bestaande uit sleutelfiguren uit het onderwijs en de sociaal-economische
                       wereld, lanceerde onder het motto „Accent op Talent‟ een felle oproep tot
       globale onderwijsvernieuwing. In de toekomst zal de nadruk nog meer liggen op het
       ontwikkelen van talenten, of die nu in het hoofd zitten of in de handen. Meer nadruk ook op
       attitudes en vaardigheden, die steeds belangrijker worden, zoals creativiteit, synthese- en
       visievermogen, ondernemerschap. Wegnemen van het oudmodisch onderscheid tussen
       intellectuele en technische vaardigheden, zoals geëxpliciteerd in de opdeling in ASO, TSO,
       BSO en het onderscheid tussen arbeiders en bedienden. Multidisciplinaire
       talentenontwikkeling, want in de moderne kennismaatschappij is een combinatie nodig van
       doen en denken, van sociale en communicatievaardigheden om zelfstandig kennis te
       verwerven en de persoonlijkheid te ontwikkelen. Meer ruimte voor creativiteit en
       ondernemingszin van leerkrachten, die minder gewrongen moeten zitten in het carcan van de
       eindtermen. Experimenteren met nieuwe onderwijstechnieken.

Nieuwe denkpistes      Nadenken over het onderwijs en de kwaliteit ervan aan onze universiteit,
                       kunnen we niet doen los van dergelijke denkoefeningen. We hebben al
                       gerefereerd naar het feit dat ons universitair onderwijs op dit ogenblik teveel
       aanbodgedreven is, en te weinig rekening houdt met de vraag. Maar we moeten misschien ook
       verder denken. Jongeren zijn vandaag veel beter geïnformeerd door de media, het WWW en
       het internet dan hun leeftijdsgenoten van pakweg 25 jaar geleden. Misschien kunnen we
       denken aan secundair onderwijs van 5 jaar, gevolgd door een breed oriënteringsjaar aan een
       universiteit en/of hogeschool, gevolgd door een zo generisch mogelijke bachelor en dan een
       doorgedreven specialisatie in een master van 90 studiepunten, gekenmerkt door mobiliteit en
       kwaliteit. Het is maar één van de vele mogelijke ideeën die aantonen dat er ons nog boeiende
       tijden te wachten staan in het onderwijsbeleid.




       geletterdheid van 15-jarigen in verschillende landen meet. Een andere studie is „Vlaanderen in TIMSS, 2003‟
       (Trends in International Mathematics and Science Study).


       Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                             140
Pagina 141 van 146                                                                 6 april 2005



Bronnen

Beleidscultuur

Wageningen Universiteit en Research Centrum: Strategisch Plan 03-06, 28 blz.

De Dijn Herman. Cenakels. Knack, 8 december 2004.

De Dijn Herman. De geesteswetenschappen en de universiteit. Voordracht voor de emeriti,
2004 (zie ook Herman De Dijn. De universiteit en de geesteswetenschappen, Onze Alma
Mater, 51, 1, 1997, pp.7-30. )

De Dijn Herman. Religie hoort thuis op de publieke scène. De Tijd, 24 februari 2005

Crols Frans. Debat over religie en spiritualiteit kan weer, ook in de bedrijfswereld. Trends, 24
maart 2005.

Defoort Eric. Academische Vorming met Winstoogmerk, De Standaard, 27 september 2004,
pp.40-41.

De Laet Alexandra . Interview met André Oosterlinck. „Ik probeer mensen te overtuigen‟. De
Standaard, 13 april 2004.

De Mey Marc, Johan Braeckman, Tom Claes. Wetenschap als Cultuur. Rapport van een
studie van de VRWB betreffende „De impact van de wetenschappen op de hedendaagse
cultuur en de bijzondere problematiek van de cultuur- en gedragswetenschappen‟, Vlaamse
Raad voor Wetenschapsbeleid, 1994, 272 pp.

Europees forum over wetenschap en                  maatschappij     (Brussel,   9-11/03/2005),
europa.eu.int/comm/research/society2005.html

UCL 2012. Beleidstekst UCL met daarin 3 delen: I. L‟université et ses valeurs. II. La fonction
académique: l‟enseignement et la recherché au service de la société. III. Gouvernance. 166
pp.

S. Van Huffel. Het keurslijf van de universiteit. Presentatie VAPL, november 2003.

Jan Van Damme et al. Vlaanderen in TIMSS, 2003. 45 pp.

Programme for International Student Assessment (PISA). Learning for tomorrow‟s world.
First results from PISA 2003, OECD, 2004, 476 pp.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                   141
Pagina 142 van 146                                                             6 april 2005


Beleid

Onderzoeksbeleid

Van Duinen R.J. (voorzitter VLIR commissie): Beoordeling van de kwaliteit van
onderzoeksmanagement van de Vlaamse universiteiten, 2004, 111 pp.

Veugelers Reinhilde, Excellente universiteiten? Karakter, 2004.

Bibliometrie in de Humane Wetenschappen. Werkgroep bibliometrie, Koninklijke Vlaamse
Academie van België, Standpunten nr. 3, 2004.

Ilse Tromp, Hervorming Duitse universiteiten: In de tang van het federalisme. TWA Nieuws,
jaargang 43, no.5, pp.55-56, 2004.

Dirk Draulans, Groen is niet groen genoeg, Knack, 13 october 2004.

Guy Tegenbos. Een derde professoren komende tien jaar op pensioen. De Standaard 14 mei
2002 (cfr. www.vlir.be).

Leuven, parel van kennis, Uitgave Charter Leuven 2010, 2004.

Ondernemingsplan LRD, 2002.

Doctoraat Medische Wetenschappen, Truncus Communis voor de Doctoraatsopleiding.
Academiejaar 2004-2005 (Brochure KUL, LUC, UA, UG, VUB).

Wetenschap, Maatschappij en de Media. CAWET (Koninklijke Vlaamse Academie voor
Wetenschappen en Kunsten, Commissie van de Academie voor Wetenschap en Techniek),
October 2004, 26 pp.

Facultair Beleidsplan Onderzoek (Faculteit Rechtsgeleerdheid), Alain Verbeke, Januari 2004,
13 pp.

Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid & Technopolis. Jong Geleerd, Oud Gedaan .
Wetenschapscommunicatiebrochure, October 2004.

Coördinator Onderzoeksbeleid over braingain-plan van minister Moerman: Dit is zeker een
manier om Europese achterstand weg te werken. Campuskrant 23 maart 2005.


Internationalisering

The European Research Council. Ministry of Science, Technology and Innovation.
Copenhague, Denmark, December 2003.

L. Delbeke, G. Langouche. Internationalisering K.U.Leuven. Accenten Leggen. Academische
Raad, September 2003.

Graz Declaration. EUA, 2003.


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                              142
Pagina 143 van 146                                                             6 april 2005



Growth, Research-Intensive Universities and the European Research Council. LERU,
February 2005.

G. Langouche. Internationale Onderwijsprogramma‟s aan de K.U.Leuven, Beleidsnota
Academische Raad, December 2004. 21 pp.

Dossier China. VETO, jaargang 31, br.12, dd 21 december 2004.

J. Berlamont. De internationalisering van de K.U.Leuven en de rol van de Dienst
Internationale Relaties. Beleidsnota, februari 2005.

European Science Foundation. Annual Report 2003. 75 pp.

SRATA-ETAN expert group. Higher education and research for the ERA: Current trends and
challenges for the near future. Final Report, EUR 20511, October 2002. 80 pp.

Hedwig Bogaerts. LERU pleit voor meer Europees geld voor fundamenteel onderzoek.
Campuskrant, 23 maart, 2005, p.7.

The European Research Council: A cornerstone in the European Research Area. Report of an
expert group chaired by Frederico Mayor, Ministry of Science, Technology and Innovation,
Copenhagen, December 2003.

Unlocking Europe‟s intellectual potential – universities and a European common market for
research. LERU, April 2004.

Chisu C., Devoghel H. Naar een concreet rekruteringsbeleid voor buitenlandse studenten. De
internationalisering van de K.U.Leuven en de rol van de Dienst Studieadvies, februari 2005.


Onderwijsbeleid

Lammertyn Frans. Een vastberaden onderwijsbeleid voor een universiteit in beweging.
Krachtlijnen voor het academiejaar 2004-2005.

Brochures
            o Studeren aan de K.U.Leuven. Wegwijs in bachelors en masters. Dienst
              Studieadvies, 2004-2005.
            o Postinitële masteropleidingen: Verdere studiemogelijkheden na een
              academisch dimploma; Overzicht. Studieadvies, 2004-2005.
            o Handleiding voor Erasmus studenten, 2003-2004, Dienst Internationale
              Relaties.
            o International Study Programmes, K.U.Leuven, Dienst Studieadvies, 2004-
              2005.
            o Studying in Leuven. International students and scholars at Katholieke
              Universiteit Leuven, Belgium. Office for International Students and Scholars,
              2004.

Onderwijsbeleidsplan K.U.Leuven, Maart 1999


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                              143
Pagina 144 van 146                                                              6 april 2005



Onderwijsontwikkelingsplan K.U.Leuven, Maart 2003

Advies van de Onderwijsraad aan de Academische Raad over de implementatie van het
flexibiliseringsdecreet aan de K.U.Leuven, oktober 2004.

Advies van de Onderwijsraad over de evaluatie van afzonderlijke opleidingsonderdelen, 2004

Beleidsnota AR: Internationale Onderwijsprogramma‟s aan de K.U.Leuven. December 2004.

Conceptnota lerarenopleiding

Vlaamse studenten tegen langere studieduur, De Tijd, december 2004

Wetenschapsstudenten voor studieduurverlenging, De Standaard, december 2004.

Talentontwikkeling achilleshiel Vlaamse universiteiten. De Tijd. 12 november 2004.

Jozef Devreese. Verder verengelsen is niet wenselijk. De Tijd. 2004.

Raad voor Studentenvoorzieningen: Kaderprogramma Studenten-voorzieningen begin XXIste
eeuw, 27 februari 2004.

Hossler D., Bean J.P. and associates (eds.). The strategic management of college enrollments,
San Francisco, Jossey-Bass, 1990.

Advies over de evaluatie van afzonderlijke opleidingsonderdelen, Werkgroep Kwaliteitszorg,
2004.

Visie LOKO-Kringraad op studentenvertegenwoordiging binnen een herdachte academische
bestuursstructuur, Maart 2003.

Aanvullingsdecreet studentenparticipatie in het Hoger Onderwijs. Visie van de Vlaamse
Vereniging van Studenten, Mei 2003.

Centen voor studenten. 2005. Sociale Dienst, K.U.Leuven.


Structuur

Remels Viv, Cindy Michiels, Bert Pluymers, Bart De Moor. Naar een vernieuwd
allocatiemodel, juni 2004, 40 blz.

Vanden Berghe Yvan. De waarheid over Erasmus en andere universitaire sprookjes. De Tijd,
23 november 2004.

Eric Sennema. De bestuursstructuur en bestuurscultuur van universiteiten in Nederland en
Vlaanderen (een vergelijking tussen twee instellingen), October 2004.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                144
Pagina 145 van 146                                                               6 april 2005


Memorandum door het overlegcentrum voor ethiek over de discussienota van het GeBu, 3
november 2003, 14pp.

Algemene visietekst i.v.m.       de   structuurhervorming    van   de   groep   Biomedische
Wetenschappen, Najaar 2004.

I. Liefner, L. Schätzl, T. Schröder. Reforms in German Higher Education: Implementing and
adapting Anglo-American Organizational and Management Structures at German
Universities. Higher Education Policy, 2004, 17, pp.23-38.

Nackaerts N. Het multimediale ziekenhuis. De Standaard, 15 februari 2005.



Politiek

Decreet van 12 juni 1991 betreffende de universiteiten van de Vlaamse Gemeenschap.

Decreet van 22 februari 1995 betreffende de wetenschappelijke of maatschappelijke
dienstverlening door de universiteiten of de hogescholen en betreffende de relaties van de
universiteiten en de hogescholen met andere rechtspersonen.

Decreet van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in
Vlaanderen (nog geldig voor 2004-2005).

Decreet van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in
Vlaanderen (geïntegreerde versie vanaf 2005-2006).

Decreet van 19 maart 2004 betreffende de rechtspositieregeling van de student, de participatie
in het hoger onderwijs, de integratie van bepaalde afdelingen van het hoger onderwijs voor
sociale promotie in de hogescholen en de begeleiding van de herstructurering van het hoger
onderwijs in Vlaanderen.

Decreet van 21 april 2004 betreffende de studiefinanciering en studentenvoorzieningen in het
Hoger Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.

Decreet van 30 april 2004 betreffende de flexibilisering van het hoger onderwijs in
Vlaanderen en houdende dringende hogeronderwijsmaatregelen.

Besluit van de Vlaamse regering van 4 januari 1997 houdende vastlegging van de
voorschriften voor het opstellen van het jaarverslag van de universiteiten in de Vlaamse
Gemeenschap.

Besluit van de Vlaamse regering van 8 september 2000 betreffende de financiering van de
Bijzondere Onderzoeksfondsen aan de universiteiten in de Vlaamse Gemeenschap.

Besluit van de Vlaamse regering betreffende de toekenning van een dotatie in 2004 en 2005
aan het Industrieel OnderzoeksFonds bij de universiteiten van de Vlaamse Gemeenschap.




Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                 145
Pagina 146 van 146                                                              6 april 2005


Dillemans Roger. Optimalisering Universitair Aanbod in Vlaanderen. Bijzondere opdracht.
Vooruitgangsrapporten I (1996), II (1998), III (1999) en IV (Synthese, Slotcommentaar en
Bibliografie)(1999), Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs.

M. Pomp, R. Venniker, M. Canoy. Prikkel de prof. Een analyse van de bekostiging van
universitair onderzoek. Centraal Planbureau, Den Haag, CPB Document no. 36, October
2003.

Katholieke Universiteit Leuven, Jaarverslag 2003-2004.

Accent op talent, eindrappport Koning Boudewijn Stichting, zie http://www.kbs-
frb.be/code/page.cfm?id_page=125&ID=182&lang=nl; Zie ook Wouter Van den Berghe e.a.
Accent op Talent, Garant, Antwerpen, 2004, 190 pp.

Ilse De Vooght, Rolf Falter. „We evolueren naar één universiteit voor Vlaanderen‟. De Tijd,
21 februari 2004.

Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid. Wetenschap en innovatie in Vlaanderen, 2004-2010.
Voorstellen voor een strategisch beleid. 2004, 137 pp.

Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid: Europese Onderzoeksraad, Advies 88, juni 2004.

Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid: Fiscale Maatregelen voor O&O: 50 % vermindering
van de bedrijfsvoorheffing voor onderzoekers in kennisinstellingen en bedrijven, september
2004.

Administratie Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek. Onderzoek Alternatieve
Financieringsmodellen in het buitenlands Hoger Onderwijs n.a.v. de herziening van de
financiering van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen. Januari 2004.

Frank Vandenbroucke. Vandaag kampioen wiskunde, morgen kampioen gelijke kansen.
Beleidsnota Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming. December 2004.

Bachelordiploma geen volwaardig einddiploma, De Tijd, 24 februari 2005.

Guy Tegenbosch. Een transfermarkt voor onderzoekers ? De Standaard, 14 maart 2005.

D.A. King. The scientific impact of nations. What different countries get for their research
spending. Nature, Vol. 430, July 15 2004, pp.311-316.

Prospero. Een nieuwe impuls voor economische welvaart in België. McKinsey & Company,
50 pp., juni 2004.

Bollens J., Groenez S., Vleugels I. Studiekosten in het hoger onderwijs. Wat het kost om deel
te nemen aan het hogeschool- en universitair onderwijs. Leuven/Gent: HIVA/Universiteit
Gent, 2000.

Kris Van Haver. Je kunt geen welvaart creëren op failliete samenleving. Theo Rombouts van
de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling ziet kans op duurzame relance voorbijgaan.
22 maart 2005, De Tijd, p.4.


Beleidstekst Bart De Moor n.a.v. de rectorverkiezing 2005                                146

								
To top