Docstoc

'De verbeeldingskracht in onze stad is zoek'

Document Sample
'De verbeeldingskracht in onze stad is zoek' Powered By Docstoc
					jaargang 13, nummer 6




‘De verbeeldingskracht
 in onze stad is zoek’
Interview met nachtburgemeester
DJ Isis over de stad Amsterdam p.20




                                      Thema: De Stad Amsterdam
                                       een sociologisch blik op ons mooie Mokum

                                                  Tijdreis door Bos en Lommer p.28
                                                        ‘t Is stil in Amsterdam p.42
            jaargang 13, nummer 6                                                               de stad Amsterdam
    04      Going native in ‘De stad Amsterdam’                          Bram van der Kroon          Amsterdam, 2020
                                                                                                     David Sluiman kijkt naar het heden, verleden en de toekomst van
                                                                                                     Amsterdam en de UvA in het bijzonder.
    05      Helemaal plus voorzetsel                     Giselinde Kuipers

    06      Amsterdam, 2020                 David Sluiman                                       06
    08      Wie Amsterdam?                  Jorrit Dijkstra                                          Wie Amsterdam?
                                                                                                     City branding is ‘in’ sinds de IAmsterdam campagne, maar wat zegt deze slogan nu

    10      Nieuwe Rotterdamse Sociologie?                          Etienne Vermeulen
                                                                                                     eigenlijk? Jorrit Dijkstra bespreekt als ‘echte’ Amsterdammer de branding van zijn stad



    15      De paradox van Berlijn: In de regel raar                         Amanda Beugeling   08
    16      Hulpverlening aan daklozen                        Anne Brugts
                                                                                                     Interview met Rotterdamse socioloog Willem Schinkel
                                                                                                     Volgens Marx ging het al om these en antithese. In het kader van het thema
                                                                                                     besloot Etienne Vermeulen de Rotterdamse socioloog Willem Schinkel te
    20      ‘Je moet mensen niet veroordelen op hun eigenheid,
                                                                                                10
                                                                                                     interviewen. Want wat meer is de antithese van Amsterdam dan Rotterdam?
            maar op hun gevoel van verantwoordelijkheid’ Ruben Jacobs

    24      Troubadour          Gertjan Wijburg.
                                                                                                     Interview met nachtburgemeester DJ Isis
                                                                                                     Amsterdam heeft een vrouwelijke burgemeester, een vrouwelijk
    26      Ben ik vrij onverveerd?                  Axel Boomgaars                                  nachtburgemeester wel te verstaan. Ruben Jacobs ging het gesprek


                                                                                                20
                                                                                                     aan met Isis van der Wel om uit te vinden waar zij heen wil met het
    28      Tijdreis door Bos en Lommer                       Gertjan Wijburg                        nachtleven in deze stad.


    31      Ware Amsterdammers                       Stef Konings
                                                                                                     De schreeuw
    32      Toerist in Amsterdam                   Misha Melita
                                                                                                     Ineens was er de schreeuw, niet die van Munch, maar van een verwarde
                                                                                                     man. Nederland was in paniek, want we zijn bang. Of valt het wel mee,


                                                                                                26
                                                                                                     Axel Boomgaars was aanwezig bij dit nu al historische moment en geeft
    37      Emigratie verschijnselen                    Merel Sibbes                                 zijn visie.


    38      Amsterdam: een warboel van culturen                              Flore Burger
                                                                                                     Sociologische stadswandeling
    40      Sociologische objecten                    Bram van der Kroon
                                                                                                     Soms vergeten we wel eens hoe bijzonder het alledaagse is. Daarom
                                                                                                     besloot studievereniging SEC een stadswandeling over bekend terrein te


                                                                                                32
                                                                                                     organiseren en Sociologisch Mokum liep mee.
    42      ‘t Is stil in Amsterdam                 Koen van Leeuwen

    46      Het lijkt nét kunst              Bart van Heerikhuizen
                                                                                                     Warboel van culturen
                                                                                                     Amsterdam is de etnisch meest diverse stad van het land, hoe werken,
                                                                                                     leven en wonen al deze ‘verschillende’ mensen samen binnen de


                                                                                                38
                                                                                                     stadsgrenzen van de stad? Flore Burger schrijft over de ‘smeltkroes’ aan
                                                                                                     de Amstel.




2   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                              Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   3
       redactioneel

                                                                                                                                                                column
                                                                                                                                                                Giselinde Kuipers
    Going native in ‘De stad Amsterdam’
    Door: Bram van der Kroon                                                                                                                                    Helemaal plus voorzetsel


                                                                                                                                         T
    ‘De stad Amsterdam’, het leek                         mij zouden antropologen dit ‘going                                                     oen mijn oma in 1940 vanuit Roden,             mogelijk om nóg echter te zijn dan zij, zonder de
    me zo’n leuk thema. Wat is er nu                      native’noemen. Je bent zo dichtbij een                                                 Drenthe, naar Amsterdam vertrok om             geografische locatie.
    leuker dan schrijven over dat wat je                  object dat je het uit het oog verliest.                                                daar naar de School voor Maatschappelijk             “Stadslucht maakt vrij” luidt het oude
    nabij staat? Schrijven over hetgeen                   Ik ben een geworden antropoloog                                                Werk te gaan was dat echt ver. Als ze terug naar       adagium: steden waren altijd de vrijhaven voor
    waarvan je bent gaan houden (ja echt                  die zo familiair is geworden met het                                           haar ouderlijk huis wilde, moest ze eerst met de       misfits, excentriekelingen, en opstandige types.
    waar, stiekem hou ik van deze stad)?                  inheemse dat ik het niet langer kan                                            nachtboot (!) het IJsselmeer over, dan met een         Voor sommige mensen betekent verhuizing naar
    Maar na vijftien minuten piekeren                     ‘zien’. Dat klinkt eigenlijk behoorlijk                                        tram Friesland door, en via Groningen naar Roden.      Amsterdam nog altijd een bevrijding uit verstik-
    staat er nog bar weinig op papier,                    dramatisch als ik het bovenstaande                                             Tegenwoordig ben je sneller in New York - vanuit       kende gemeenschappen en beklemmende
    alleen de bovenstaande zinnen,                        zo terug lees, maar het valt mee,                                              Amsterdam, en zelfs vanuit Roden.                      normen. Maar hoewel import-Amsterdammers
    geen al te best resultaat. Want wat                   echt waar. Mijn nieuwe ‘stam’ bevalt                                               Het besef dat de wereld niet meer zo groot is      zich graag beroepen op deze Amsterdamse vrij-
    is de stad Amsterdam nu eigenlijk.                    me wel. De echte Amsterdammer,                                                 als in mijn oma’s jeugd lijkt in Amsterdam minder      heid ken ik maar weinig mensen voor wie vertrek
    Voordat ik hiernaartoe verhuisde                      de nachtburgemeester, de zwervers                                              goed doorgedrongen dan in de rest van Nederland.       naar Amsterdam een vlucht en radicale breuk is
    was me dat wel redelijk duidelijk,                    en zonderlingen, het IAmsterdam                                                Dit uit zich in een aantal typisch Amsterdamse         met hun verleden. Vroeger, misschien, maar tegen-
    vroeger had ik een beeld van wie of                   logo dat door de stad zwerft, de                                               grammaticale constructies. Als het gaat over de        woordig is dit zeldzaam. Voor de meeste mensen is
    wat Amsterdam was. De drukte op                       toeristen, de passanten, Cornels                                               buitengewesten, en die beginnen al in Zaandam          “Amsterdammer”niet een identiteit die een andere
    centraal, de duiven, de toeristen, de                 Vreeswijk, de damschreeuwer en                                                 of Abcoude, en voor sommigen zelfs in Noord en         vervangt en verdrukt.
    wallen, het geluid, de geur de archi-                 de migranten, allemaal maken ze                                                Zuid-Oost , laat de ware Amsterdammer een voor-            Misschien ook is “Amsterdamsheid” een
    tectuur, de cultuur met een grote C,                  deel uit van mijn nieuwe ‘clan’.                                               zetsel altijd vooraf gaan door ‘helemaal’. “Woon jij   voorbeeld van wat mijn collega’s Duyvendak en
    de Bijlmer met zijn immigranten, de                   Daarom hebben we geprobeerd aan                                                helemaal in…?” “Moet jij nog helemaal naar….?”         Hurenkamp een “lichte” identiteit noemen: een
    studenten, het weer, die drukte en                    allemaal in dit nummer aandacht                                                “Kom jij helemaal uit…?”                               niet-verplichtende vorm van ergens bij horen, die
    de atmosfeer die er heerst. Vanaf een                 te besteden, in onze poging om de                                                  Ik woon al twintig jaar, en tot grote tevreden-    typerend is voor de laat-moderne samenleving.
    afstandje was het allemaal duidelijk.                 blik op Amsterdam en zijn inwo-                                                heid, in Utrecht. Een stad die werkelijk overal        Amsterdam als een lifestyle-keuze: twee jaar
    Maar dat is vroeger, dat is twee jaar                 ners te vestigen. Op zijn mooie en                                             dichtbij is, zowel geografisch als mentaal. Amster-    terug gothic, nu even Amsterdammer, over tien
    geleden. Toen ik vanuit dé provincie                  lelijke kanten, op het metropool en                                            damse bekenden vragen mij echter vaak, als ze me       jaar misschien weer iets heel anders – huisvader
    naar dé stad keek. Inmiddels is het                   het volkse karakter. Op mijn stam,                                             een tijdje niet gezien hebben, of ik “nog altijd” in   in Heemstede bijvoorbeeld -- maar zo lang het
    me allemaal niet meer zo duidelijk,                   mijn nieuwe wij, de gemeenschap                                                Utrecht woon. Nog altijd - alsof buiten Amsterdam      duurt uit volle overgave. Dat verklaart echter niet
    ik naderde dat wat in de verte was                    waarvan we allemaal onderdeel                                                  wonen een wantoestand of misverstand is waar           waarom Amsterdamsheid zo’n veel krachtiger
    en verloor het uit het oog toen ik er                 zijn of we willen of niet. Laten we                                            (mijn) voortschrijdend inzicht hopelijk een eind       “merk” is dan andere Nederlandse stedelijke
    was. Als een fata morgana verdween                    allemaal lekker ‘native’ gaan en                                               aan maakt.                                             identiteiten.
    het heldere beeld en maakte plaats                    genieten van de komende zomer in                                                   Geografische afstand vertaalt zich zo, op              Mogelijk wijst het snelle, en hevige, aannemen
    voor een nieuwe realiteit. Volgens                    ‘De stad Amsterdam’.                                                           subtiel grammaticale wijze, in sociale en zelfs        van de Amsterdamse identiteit er ook op dat zoiets
                                                                                                                                         morele afstand. Deze constructies wijzen op een        als “Amsterdamsheid” in de kiem al aanwezig
                                                                                                                                         zeker dédain voor degenen die niet zo gelukkig of      was. Naar Amsterdam verhuizen is dan: worden
                                                                                                                                         verstandig zijn om in Amsterdam te wonen. En die       wat eigenlijk altijd al was. Ongeveer zoals je op
                                                                                                                                         sociale afstand is inderdaad asymmetrisch: voor        de middelbare school allang kunt zien aankomen
                                                                                                                                         Amsterdammers is de rest van Nederland veel            wie er straks bij het corps gaat. De meeste import-
                                                                                                                                         verder weg dan andersom.                               Amsterdammers gaan, eenmaal aangekomen,
                                                                                                                                             Alleen: het overgrote deel van deze (ja, sorry     door met het leven van het leven dat al voor ze
                                                                                                                                         hoor) zelfingenomen Amsterdammers komt                 op de rails stond: hogere middenklasse, cultureel,
                                                                                                                                         oorspronkelijk ergens anders vandaan. Geogra-          linksig, kosmopolitisch, genoeg zelfkant en rafel-
              Sociologisch Mokum is een periodiek die            Hoofdredactie               Redactie            Layout                  fische wij-gevoelens zijn meestal geworteld in         rand om interessant zijn (maar geen Rotterdamse
colofon




              vijfmaal per jaar verschijnt. Het tijdschrift      Bram van der Kroon          Floris Alberse      Alain Otjens            afkomst, geschiedenis en verwantschap. Al woon         toestanden graag), zelfbewust, en onderweg naar
              wordt verzorgd door studenten van de                                           Amanda Beugeling    Irene Welten
              opleiding sociologie aan de Universiteit           Eindredactie                Jules Boog
                                                                                                                                         je veertig jaar in Roden, je blijft import. En ook     boven. De meeste import-Amsterdammers lijken
              van Amsterdam samen met bijdragen                  Axel Boomgaars              Anne Brugts         Bijdragen van           ben je nog zo lang weg, voor de Drenten blijf je       dus ook bij aankomst al behoorlijk op elkaar.
              van medewerkers van deze opleiding en              Jorrit Dijkstra             Flore Burger        Bart van Heerikhuizen   Drent, of je nu wilt of niet. Maar Amsterdammer            Als socioloog, en als Utrechter, bevalt deze
              gastredacteuren.                                   Ruben Jacobs                Jorrit Dijkstra     Gert Hekma              word je binnen een jaar, als je een beetje je best     verklaring me wel. Veel import-Amsterdammers
                                                                 Andrea Wagemans             Koen Kloet          Giselinde Kuipers       doet. Een traditionele, gewortelde, Gemeinschaft-      eigenen zich het aura van Amsterdam snel toe
              Adres                                              Gertjan Wijburg             Stef Konings
              Oudezijds Achterburgwal 185                                                    Victor Machtel
                                                                                                                                         achtige identiteit, zoals “Drent” of “Limburger” is    omdat het een gestolde versie is van alle attributen
              1012DK Amsterdam                                   Beeldredactie               Misha Melita                                “Amsterdammer” zeker niet. Sterker nog: inwo-          die in de een specifiek segment van de midden-
              somo@fmg.uva.nl                                    Baharan Andishmand          Clemens de Olde                             ners van Amsterdam vertellen mij vaak met enige        klasse veel status hebben. Klassedédain is natuurlijk
                                                                 Eva van Barneveld           Shanker Roelsma                             weemoed dat “de echte Amsterdammers” tegen-            niet chic. Maar je mag best neerkijken op mensen
                                                                 Amanda Beugeling            Merel Sibbes                                woordig allemaal in Almere wonen. Dit maakt            die “helemaal” op de verkeerde plek wonen. Daar
                                                                 Misha Melita                David Sluiman
                                                                 Jantien Oving               Joshua Verkerk
                                                                                                                                         Amsterdamsheid nog raadselachtiger: het is dus         hebben ze immers zelf voor gekozen.
                                                                                             Etienne Vermeulen
                                                                                             Siam Wandalee

4   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                                                    Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6      5
        achtergrond




    Amsterdam, 2020
    Je kan alleen onderzoeken wat in het heden of verleden heeft plaatsgevonden.                                              van de stad was en een bezoek brengen aan een           naar te kijken. Als ik zo vrij mag zijn, is er door de
    Voorspellingen doen is in de sociale wetenschap dan ook uit den boze. Wat er                                              spiksplinternieuw winkelcentrum aan de Dam, het         eeuwen heen weinig veranderd.
    in de toekomst plaats gaat vinden, daar kan men alleen naar gissen.                                                       vroegere Paleis wat door Koning Willen IV einde-            De stad verdient een universiteit in haar hart.
                                                                                                                              lijk werd teruggeven aan de stad nadat we het aan       Dat heeft ze nu en zo moet dat ook blijven.
                                                                                                                              het Koning Willem I hadden uitgeleend.                      Met de Zuidas behoudt de stad het economi-
    Door: David Sluiman                                                                                                            De UvA is over 10 jaar geheel verhuisd naar        sche centrum met internationaal statuur, zoals ze
                                                                                                                              een nieuw complex aan het Roeterseiland.                dat door de eeuwen heen heeft gehad. Amsterdam
                                                                                                                              Daarmee heeft het afscheid genomen van haar             als economisch bolwerk waar de valuta en aande-
                                                                                                                              wortels in de Amsterdamse binnenstad. Hiermee           lenhandel werd uitgevonden, wordt voor de
                                                                                                                              is het net zo’n zielloze institutie geworden als de     toekomst behouden.
                                                                                                                              VU. De historische panden zoals het Oost-Indisch            Onze burgermeester komt van PvdA huize.
                                                                                                                              Huis dat diende als hoofdkantoor van de VOC             Voorheen, nu en later. Voor de verandering wordt
                                                                                                                              waar het, volgens Geert Mak, vroeger rook naar          onze oud-burgemeester premier (Den Uyl was in


    D
             it is geen wetenschappelijk stuk , aangezien dat   waardoor armere gezinnen naar de buitenwijken van             kruitnagelen en nootmuskaat. Tegenwoordig ruikt         Amsterdam wethouder).
             toch is wat ik ga doen: een beeld schetsen van     de stad zullen worden gedwongen om plaats te maken            het er voornamelijk naar laserprinters, goedkope            Hoe de stad zich ook zal vormen, wij mogen
             Amsterdam over 10 jaar, wanneer alle lezers        voor jonge één en twee persoonshuishoudens met een            koffie en communicatiewetenschappers en daar is         als Sociologen achteraf onze mening geven over
    van dit stuk sociologen zijn geworden. Hoe ziet de          groter budget en minder ruimtelijke wensen. Jonge             niets mis mee.                                          hoe het beter kan. Het al dan niet tegengaan
    stad er uit? Hoe leven de bewoners naast elkaar? Hoe        gezinnen zullen uitwijken naar plekken buiten de stad              De sociologie in Nederland heeft haar wortels      van segregatie van sociale klassen, de ruimtelijke
    ontwikkelt dat zich verder?                                 omdat een huis waar ruimte is voor kinderen voor vele         in Amsterdam. Het huidige onderkomen van de             leefbaarheid, gezondheid en geluk van de Amster-
         De beste manier om in de toekomst te kijken, is het    onbetaalbaar zal blijken.                                     sociologie afdeling, het Spinhuis, was ooit een         damse samenleving is voer voor Sociologen. Als
    verleden doortrekken naar hetgeen ons toe gaat komen.           Grote groepen Nederlanders met een Surinaamse             tuchthuis voor ‘berouwvolle’ prostituees. In een        beleidsmedewerkers of wetenschappers spelen we
    Ik nodig je uit om het oneens te zijn met deze visie op     achtergrond verhuizen nu naar Almere, Purmerend of            kleine geschiedenis van Amsterdam, schrijft Geert       een rol in de ontwikkeling van de stad. Dankbaar
    de stad en er een andere mening op na te houden. Dit        Hoofddorp en de verwachting is dat andere etnische            Mak over een Fransman die in 1777 het spinhuis          werk, maar niet eenvoudig. En zoals gezegd, in de
    is slechts mijn verwachting van Amsterdam in 2020.          minderheden dit voorbeeld zullen volgen. Dit betekent         bezocht. Deze merkt op dat de aanwezige dames           toekomst kijken is niet mogelijk. De gevolgen van
                                                                niet dat Amsterdam een minder diverse bevolkings-             fatsoenlijke manieren hadden, het gebouw netjes         beleid tonen zich pas achteraf.
    De stad heeft altijd rijkere en arme buurten gekend.        samenstelling zal krijgen, maar dat de randgemeenten          was en de meisjes fris waren en aangenaam om
    Deze armere buurten – waarvan een aantal ook nu nog         een grotere groep Marokkaanse en Turkse-Nederlan-
    grote bekendheid genieten – zijn inmiddels verworden        ders van de tweede en derdegeneratie binnen hun
    tot buurten voor de midden- of bovenklassen. Zo was         huidige bevolking op gaan nemen.
    de Jordaan ooit een pauperbuurt en is ook de pijp
    oorspronkelijk gebouwd om de ongeschoolde arbei-            Terug naar de stad zelf. Als het goed is rijdt er over tien
    ders te behuizen. Andersom is de Bijlmer ooit bedoeld       jaar een metro van het noorden naar het zuiden van
    als moderne behuizing voor de middelklasse. Van deze        de stad die de verkeersdruk binnen de stadgrenzen
    visie kwam echter niet veel terecht, omdat de woningen
    erg geschikt bleken te zijn om je te ontrekken aan het
    zicht van de overheid. Het gebrek aan toezicht en
    de grote toevlucht van ontheemde immigranten na             De UvA is over 10 jaar geheel verhuist naar een
    de onafhankelijkheid van Suriname, maakte van de
    Bijlmer een buurt voor de onderklasse. Daar begint nu       nieuw complex aan het Roeterseiland… Hiermee is
    langzamerhand verandering in te komen.                      het net z’n zielloze institutie geworden als de VU.
         Een grote overeenkomst tussen arm en rijk die kan
    worden doorgetrokken naar de toekomst, is het feit
    dat de bovenklasse zich ophoud in het centrum van de
    stad en naarmate je meer naar de buitenkant van de
    stad trekt de woningen goedkoper worden. Dat was is         heeft doen afnemen. Amsterdam Noord is hierdoor
    1700 zo en dat is nu niet anders. De bekende scheiding      nog verder tot bloei gekomen en is met de komst van
    tussen binnenring en buitenring.                            vele creatieve bedrijven, het nieuwe filmmuseum en
        Goede kans dat deze trend zich door zal zetten,         grote uitgaansgelegenheden een belangrijk cultureel
    ondanks beleid van de gemeente om de bevolking van          centrum geworden.
    buurten te mêleren. Het CBS voorspelt dat de regionen           Het Damrak en Rokin zijn verworden tot een
    buiten de Randstad zullen ontvolken ten gunste van de       wandelpromenade in Franse stijl omdat de nu net
    grote steden. De bevolking van Amsterdam zal verder         verkozen gemeenteraad hiertoe in 2010 een besluit
    toenemen en dat zal gevolgen hebben voor de diversi-        heeft genomen na 128 jaar debat. (de eerste plannen
    teit van de bevolking. De huizenprijzen zullen verder       voor een wandelpromenade dateren van 1882). Zo
    stijgen omdat de druk op de woningmarkt niet afneemt,       kan men flaneren over wat ooit de lelijkste straat




6   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                 bron beeld: Waag Society, Amsterdam Realtime (www.waag.org/project/realtime)
   sociologie toegepast



Wie Amsterdam?
Door: Jorrit Dijkstra
Fotografie: Baharan Andishmand, Eva van Barneveld en Misha Melita




                                                                                                                                                                                                        bord pure marketing zijn en
                                                                                                                                                                                                        derhalve zullen zij zich niet
                                                                                                                                                                                                        oprecht verbonden voelen met
                                                                                                                                                                                                        het product. Niemand gelooft
                                                                                                                                                                                                        dat Jezus echt zijn vriend is als
                                                                                                                                                                                                        hij een shirt van hem draagt en
                                                                                                                                                                                                        niemand is in pure zwanenzang
                                                                                                                                                                                                        met de stad New York. Zo zal
                                                                                                                                                                                                        iemand uit San Francisco niet
                                                                                                                                                                                                        opeens Amsterdammer zijn en
                                                                                                                                                                                                        een Berlijner eveneens weten
                                                                                                                                                                                                        dat hij geen Amsterdammer is.
                                                                                                                                                                                                        De suggestie wordt echter op
                                                                                                                                                                                                        een vriendelijke en uitnodi-
                                                                                                                                                                                                        gende manier gewekt en onbe-
                                                                                                                                                                                                        wust zal de deelnemer met de
                                                                                                                                                                                                        boodschap aan de hand gaan.
                                                                                                                                                                                                             IAmsterdam is één van de
Er zijn een hoop buitenlanders die een stuk meer ‘Amsterdam’ zijn dan ik. Ondanks het feit dat ik een                         de foto te gaan met het Anne        directe zin van het woord, maar       meest krachtige merken van de
                                                                                                                              Frank huis, het monument op         wel in de sfeer die het uitstraalt.   stad en dat maakt het automa-
geboren Amsterdammer ben, de meeste straten toch wel ken en heel wat bekenden hier rond heb lopen,
                                                                                                                              de Dam of de Magere Brug. Er        Naast een zogeheten ‘landmark’        tisch tot een marketingsucces.
ben ik niet Amsterdam. Er is vast ergens een Colombiaan die wel Amsterdam is, of een Nigeriaan. Uiteraard                     moet iets zijn dat aantrekt aan     betekenen de woorden ook              De borden, of delen daarvan,
een Engelsman en zeker ook een Amerikaan. Wereldburgers uit alle windstreken staan namelijk op de foto                        het IAmsterdam bord waardoor        echt iets. Een gebouw, brug of        worden met enige regelmaat
met het IAmsterdam bord. Ik niet. Persoonlijk ben ik er niet treurig om, maar wat maakt dat deze toeristen                    toeristen dit als één van de        monument bevat geen directe           ontvreemd, wat eveneens blijk
                                                                                                                              Kodak-hoogtepunten bestem-          boodschap aan de bezoeker,            geeft van de grote populariteit.
toch zo blij zijn met een foto waarop zij in een willekeurige pose met de tien letters te bewonderen zijn?
                                                                                                                              pelen. Het is die herkenning,       terwijl IAmsterdam echt iets          Of de makers echter stil hebben
                                                                                                                              het feit dat het bord geen uitleg   zegt: je bent in Amsterdam, je        gestaan bij de psychologische
                                                                                                                                                                  bent even een Amsterdammer.           en sociologische achtergrond
                                                                                                                                                                  Of de toerist dit ook als zodanig     en betekenis van de woorden
                                                                                                                                                                  beleeft, zal wetenschappelijk         blijft gissen. Wat zeker is, is
                                                                                                                     Of de makers echter stil hebben              onderzocht moeten worden,             het feit dat zij een dergelijke
                                                                                                                                                                  maar de werking van de                uitwerking wel hebben. Socio-
                                                                                                                    gestaan bij de psychologische en              ik-vorm in combinatie met de          logisch vanwege de ‘showfactor’
                                                                                                             sociologische achtergrond en betekenis               naam van de stad maakt dat er         bij vrienden en bekenden, niet


H
        et is een fenomeen dat      te verhogen. Iemand die zijn      Empire State Building in New                                                                een verbondenheid ontstaat. De        om ze jaloers te maken, maar
        eigenlijk iedereen die op   verblijf in Amsterdam opsiert     York. Nu heeft Amsterdam ook
                                                                                                                        van de woorden blijft gissen.             persoon en de stad zijn één en        om zelf iets te hebben te laten
        vakantie gaat of op een     met een foto van hem of haar      van dit soort monumenten,                                                                   dat geldt voor een ieder die het      zien. Psychologisch vanwege
vreemde, interessante bestem-       bij het IAmsterdam bord wil       zij het dat ze hier doorgaans                                                               als zodanig wil herkennen.            de uitwerking die de woorden
ming komt wel kent. Hierbij         daarmee laten zien daar te zijn   in verbouwing zijn. Toch is er                                                                  Hetzelfde kan opgemerkt           I en Amsterdam samengevoegd
benoem ik dat tot ‘nagedachte-      geweest. Daarmee hebben ze        altijd nog de mogelijkheid op                           behoeft en dat men doorgaans        worden bij T-shirts als ‘I love       hebben: IAmsterdam.
nisheid’. Iedereen wil zijn nage-   voor zichzelf wat bereikt. Ze                                                             niet als toerist aangemerkt wil     New York’, waar het woord ‘love’           Amsterdammers        hebben
dachtenis vastleggen, zorgen        zijn wederom een stap verder                                                              worden. IAmsterdam maakt            als een hart uitgebeeld wordt         IAmsterdam helemaal niet
dat anderen zien wat zij hebben     gekomen.                                                                                  van alle backpackers, dagjes-       en ‘Jesus is my Homeboy’, waar        nodig.     Integendeel,     echte
meegemaakt, beleefd hebben              Dit verhaal geldt daarom                                                              mensen en wereldreizigers even      gesuggereerd wordt dat Jezus          Amsterdammers hebben de
of hebben moeten overwinnen.        ook voor alle andere toeriste-
                                                                      Er moet iets zijn dat aantrekt aan                      Amsterdammers.                      echt bij de persoon hoort. De         stad zelf en willen alles behalve
Het is niet perse bedoelt de        nattracties waar mensen graag     het IAmsterdam bord waardoor                                De boodschap die de slogan      mensen die deze T-shirts dragen       een bevestiging van dit feit in
ander jaloers te maken. Inte-       mee op de foto gaan. Denk                                                                 IAmsterdam uitstraalt is er één     weten, hoogstwaarschijnlijk, net      daarvoor opgerichte slogans of
gendeel, het is bestemd om          aan het Colosseum in Rome,
                                                                      toeristen dit als één van de                            van gemoedelijkheid en gebor-       zo goed als toeristen dat zowel       monumenten. Dat is de stad
pure eigenwaarde te creëren of      de Big Ben in Londen of het       Kodak-hoogtepunten bestempelen.                         genheid. Misschien niet in de       de T-shirts als het IAmsterdam-       zelf al.
         interview




     Nieuwe Rotterdamse Sociologie?                                                                                                    Willem Schinkel (Kampen, 1976)
                                                                                                                                       1995-2005: Studie sociologie aan de Erasmus
                                                                                                                                                   universiteit

     Een interview met de theoretisch socioloog Willem Schinkel                                                                        2005:       cum laude gepromoveerd met
                                                                                                                                                  ‘Aspect of Violence’, waarvoor hij de
                                                                                                                                                   Willem Nagelprijs won
                                                                                                                                       2005:       Docent theoretische sociologie aan
     Hoewel de steden Amsterdam en Rotterdam een groot deel van hun identiteit lijken te ontlenen                                                  de Erasmus universiteit
     aan hun onderlinge tegenstellingen, is er op sociologisch vlak altijd juist een diepe verbondenheid                               2007:      ‘Denken in een tijd van sociale
                                                                                                                                                   hypochondrie’ gepubliceerd, gekozen       tijden een nieuw vocabulaire te zoeken; “Het gaat
     geweest, getuige ook de samenwerking in de Amsterdamse School voor Sociaal Wetenschappelijk                                                   tot de 100 beste boeken van 2007 door     erom om mensen de beperking van hun eigen
     Onderzoek (ASSR). Sociologie aan de UvA (en VU) en de EUR is altijd zeer gericht op verstehen en                                              NRC Handelsblad                           vocabulaire in te laten zien en ze te dwingen tot
     dus op theorievorming. Dit in tegenstelling tot de Popperiaanse en dus zeer sterk op theorietoetsend                              2008:      ‘De gedroomde samenleving’ gepubliceerd    aanpassing. Dat zal nooit de aanpassing zijn die je
     onderzoek gerichte insteek die ze met name in Utrecht, Tilburg en Nijmegen voeren.                                                2008:       Te gast in VPRO Zomergasten               ze voorspiegelt, want andere contexten genereren
                                                                                                                                                                                             andere talen, en eerlijk gezegd is dat goed.”Daarbij
                                                                                                                                                                                             is Schinkels ervaring dat mensen vaak bereid zijn
     Door: Etienne Vermeulen                                                                                                                                                                 tot anders denken; “En ik denk, dat voorzover het
                                                                                                                                  in tijden van sociale hypochondrie een eerste              niet makkelijk is, je het moet zijn als een mara-
                                                                                                                                  aanzet toe heeft gegeven, is het vormen van een            thon. Ook niet makkelijk, maar wel belonend.”
                                                                                                                                  metatheorie; “ik ben de eerste om te stellen dat               Is de nieuwe Rotterdamse Sociologie dan
                                                                                                                                  het niet groot genoeg kan. We moeten nieuwe                misschien een vorm van ‘directieve sociologie’?
                                                                                                                                  Grote Verhalen hebben, de oude waren niet groot            Zo sterk stelt Schinkel het niet, de ‘maatschappij’


     M
                 aar Rotterdam lijkt een nieuwe weg            een clustering van uitstekende instituten heeft.”                  genoeg.”                                                   [volgens Schinkel een achterhaald begrip] is
                 ingeslagen. Met een aantal artikelen en       Zo weet Schinkel uit betrouwbare bron dat Jan                                                                                 continue in verandering; “ons denken over aller-
                 het vuistdikke boek Denken in tijden          Willem Duyvendak met enige regelmaat in New                        Nieuwe Rotterdamse sociologie?                             hande sociale problemen vindt tegenwoordig
     van Sociale Hypochondrie (2007) pleit de theo-            York te vinden is; “Hij heeft contacten op CUNY                    Een sociologie van GroteVerhalen klinkt niet geheel        plaats in termen die 25 jaar geleden quasi-onbe-
     retisch socioloog Willem Schinkel voor geheel             (City University New York), ik aan NYU, en dan                     on-Amsterdams. Elias’ civilisatieproces strekte zich       grijpelijk waren.” Het komt er voor de sociologie
     nieuwe vorm van sociologie en lijkt hij te breken         heb je nog de New School en Columbia (waar                         immers al uit over een kleine vijf eeuwen en inspi-        dus op aan om die continue verandering argu-
     met de ingedutte bestaande sociologie. Waar wij           Abram de Swaan meen ik regelmatig verblijft).” Er                  reerde veel Amsterdamse sociologen. Abram de               menten, concepten en alternatieven aan te leveren.
     in Amsterdam met Bourdieu in de hand denken               is dus altijd wel ergens een interessante lezing of                Swaan hield het in Zorg en de Staat op zo’n 400            Niet directief aansturen dus, maar “hopen” dat die
     reflexief de moderne mythes aan de kaak te stellen,       een mooi seminar. Dat is een goede omgeving om                     jaar, maar Goudsblom spant nog steeds de kroon             alternatieven op de een of andere manier onder-
     beschuldigt Schinkel de hedendaagse sociologie            aan een boek te werken. Momenteel is hij name-                     door de rol van vuur in de gehele geschiedenis van         deel worden van nieuwe vocabulaires. De Nieuwe
     ‘culturistisch’ te zijn. Door juist onreflexief gebruik   lijk bezig met de Engelse vertaling van Denken in                  de menselijke beschaving te beschrijven. Hoewel            Rotterdamse sociologie lijkt dus een Socratisch
     te maken van besmette begrippen houden socio-             tijden van sociale hypochondrie. De teksten van                    hij zich zeker laat inspireren door Elias, zijn dit niet   model te hanteren, waarin het de ‘maatschappij’
     logen ‘conclusie mechanismen’ in stand.                                                                                                                                                 door middel van kritische vragen te stellen aan het
         Met conclusie doelt Schinkel op het resultaat                                                                                                                                       denken zet over hoe het zelf verder wil.
     van in- en exclusie. Doordat er een ‘wij-groep’
     gecreëerd wordt, ontstaat er ook meteen een               “We moeten nieuwe Grote verhalen hebben,              “Als mensen zeggen ‘daar kunnen we niets mee                            Publieke betrokkenheid gewenst
     ‘residu’ of ‘zij’. Schinkel ziet deze conclusie mecha-                                                                                                                                  Hoewel Schinkel stelt dat de overheersende
     nismen overal, in het intergratiediscours (autoch-        de oude waren niet groot genoeg.”                          binnen de bestaande situatie’, des te beter.”                      berichtgeving van sociologisch onderzoek op de
     toon vs. allochtoon) of in burgerschap (de actieve                                                                                                                                      opiniepagina’s van dagbladen bijdraagt aan het
     burger vs. de eigenlijk-nog-geen-echte-burger)                                                                                                                                          verlies van wetenschappelijkheid, is hij zeker niet
     om maar twee voorbeelden te noemen. Het residu                                                                                                                                          van mening dat sociologen weer de ivoren torens
     wordt in een plek ‘buiten de samenleving’ geplaats.       zo’n boek kunnen hier bovendien met mensen                         de Grote Verhalen die Schinkel wilt vertellen; “Bij        moeten zoeken.“Integendeel, ik ben er voor dat ze
     Maar deze verplaatsing is virtueel, aangezien men         besproken worden die aan de top van het inter-                     Elias is inspiratie te halen, voor eigenlijk vrijwel       zich daar (het maatschappelijk debat: EV) veel meer
     niet buiten de samenleving kan staan. Elias zou het       nationale vakgebied zitten. En als de stad dan ook                 iedereen buiten Amsterdam is duidelijk dat Elias           in mengen dan ze vaak doen. Ze moeten er alleen
     een waarschijnlijk een gevestigde-buitenstaanders         nog interessant is, is dat voldoende reden een                     een interessant denker was, maar ook een niet al           hun eigen symbolisch kapitaal in meebrengen. Er
     figuratie noemen, Schinkel noemt het conclusie,           tijdje voor NY te kiezen.                                          te belangrijk figuur in de 20ste eeuwse sociologie”.       moet dus meer ivoor in de discussie.” Dat socio-
     het één bestaat bij de gratie van het ander.                                                                                 Volgens Schinkel verschillen de Rotterdamse en             logen doorgaans op de opiniepagina“figureren”en
         Hoog tijd om dus eens polshoogte te nemen             Naar nieuwe Grote Verhalen                                         Amsterdamse sociologie verder dan ook niet zo              zelden in de wetenschapsbijlage is deels tekenend
     bij mijn stadsgenoot, de wellicht nieuwe ‘enfant          In tegenstelling tot Merton is Schinkel van mening                 heel veel; “In Amsterdam waart nog het spook               voor het aanzien van de sociologie. Daarentegen
     terrible’ van de vaderlandse sociologie, die naar         dat er behoefte is aan een grand theorie, of zoals                 van Elias, of liever van een enkele gepensioneerde         accepteren sociologen soms ook te makkelijk
     eigen zeggen ‘de ontologie van de sloophamer’             hij het zelf noemt; “een metatheorie” waar overi-                  socioloog die zichzelf als hoeder van dat spook            dergelijke kwalificaties.
     praktiseert. Dit wel in een interview via de mail,        gens“niets grand aan is”. Het hele idee van middle                 opstelt.” Rotterdam heeft overigens de Elias-leer-             De sociologie is volgens Schinkel alleen nuttig
     want Schinkel werkt momenteel een aantal                  range theories, voordat een adequate metatheorie                   stoel die dan weer door ‘onze’ Giselinde Kuipers           wanneer ze zich in de publieke sfeer begeeft en
     maanden aan de New York University. Zou Neder-            te formuleren valt, is zelfs een grote misvatting.                 bezet wordt; “Ik denk dat zij dat op een manier            daarbij trouw blijft aan haar eigen wetenschap-
     land inmiddels al te klein voor hem zijn?                 Volgens Schinkel bevatten middle range theories                    vorm geeft die productief is.”                             pelijke principes; “Maatschappelijk ‘relevant’ ben
                                                               altijd metatheoretische aannames. Door je alleen                       Ondanks onze gedeelde voorvader benadrukt              je niet in de eerste plaats door je aan te passen
     Momenteel werkt u aan de NYU, is Nederland                maar op theories of the middle range te richten,                   Schinkel dat Elias niet belangrijk genoeg is “om           aan ‘maatschappij’, maar door die maatschappij
     inmiddels al te klein voor u?                             verduister je dus in feite deze metatheorie en nog                 te gaan ‘volgen’ en je eigen creativiteit daarmee          een spiegel voor te houden en alternatieve paden
     “Nederland is natuurlijk niet te klein. New York is       belangrijker de vooroordelen die erin besloten                     in zeker zin tussen haakjes te zetten.” In plaats          te openen.” Wanneer ik vraag of hier wellicht
     alleen voor iedere socioloog interessant omdat het        liggen. Schinkels missie, waar hij in Denken                       daarvan is het juist noodzakelijk om voor nieuwe           een verschil tussen Rotterdam en Amsterdam »



10   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                                                Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6     11
bestaat, dat de Amsterdamse sociologen meer           ‘sociologen’ opgeleid: tekstboeken vertellen                          dus iets over het sociale; “en wie sociologisch kijkt   Schinkel nog steeds sociologen die denken dat de
publiek engagement vertonen door veel op              studenten in zeer kort bestek hoe enkele ‘klassie-                    naar het sociale, geeft vorm aan een zeer specifiek     wetenschapsfilosofie na Popper is stilgezet en die
opiniepagina’s te publiceren corrigeert Schinkel      kers’ over ‘sociologie’ dachten (sommige daarvan                      feedbackproces, namelijk dat waarin het sociale         dan onze huidige wereld analyseren met een in de
mij; “Voor de duidelijkheid: een analyse van prof.    niet eens expliciet!); tot een conclusie over wat                     reflexief en specialistisch op zichzelf terugbuigt.”    jaren 50 ontwikkeld denken over wat wetenschap
Veenhoven laat zien dat Rotterdamse sociologen        sociologie is komt het niet, het stellen van wezen-                       Maar de sociologie zal naast de samenleving         is; “Een ramp als je het mij vraagt.”
vaker in de krant staan dan UvA sociologen, die       lijke vragen wordt door docent noch student op                        ook zichzelf een spiegel moeten voorhouden.                  “Jonge sociologen – waaronder ik zelf! – moeten
echter een goede tweede zijn.” Het zelfbeeld van      prijs gesteld, en na verloop van tijd is een ‘socio-                  Omdat de sociologie zelf deel uitmaakt van haar         zich misschien afvragen wat ze willen doen in het
de UvA-sociologie zoals ik dat schets blijkt dus                                                                                                                                    ene leven dat ze hebben. Willen ze bijdragen aan
wat “geflatteerd en onrealistisch, zoals de meeste                                                                                                                                  het bestaande of willen ze perspectieven ontwik-
zelfbeschrijvingen niet zozeer neutrale beschrij-                                                                                                                                   kelen, veranderingspotentieel aanleveren. Ik geef
vingen maar wensbeelden en voorschriften zijn.”                                                                                                                                     de voorkeur aan het laatste.”
Toch even een beschamend momentje voor mij als
                                                      “In Amsterdam waart nog het spook van Elias, of        “Veel jonge sociologen zijn al meteen sociologisch                          Dat betekent dat wetenschap niet alleen bestu-
Rotterdammer in Amsterdam, ik blijk al aan een        liever van een enkele gepensioneerde socioloog         bejaard omdat de methoden en theoriën die ze                           deren van het bestaande is. Het betekent dat het
milde vorm van “Amsterdam-centrisme” te lijden.                                                                                                                                     mogelijke, dat een veel belangrijker deel van de
    Wederom komt er een overeenkomst tussen
                                                      die zichzelf als hoeder van dat spook opstelt.”        hanteren dat zijn.”                                                    ontologie van het sociale vormt, onderzocht en
de UvA en de EUR naar boven, beide opleidingen                                                                                                                                      bevraagd moet worden. Concreet betekent dat het
hebben een vergelijkbare vorm van beleidsso-                                                                                                                                        steeds stellen van andere vragen, het begraven van
ciologie: “Ik denk dat Godfried Engbersen en Jan                                                                                                                                    bestaande concepten en het ontwikkelen en expe-
Willem Duyvendak sociologen van een erg verge-        loog’ geboren” (Schinkel, 2004).                                      object van studie moet ze een hyperreflexieve           rimenteel testen van het nieuwe. Schinkels bood-
lijkbaar type zijn.” Is dit dan het publieke enga-        Hoe zou u willen zien dat sociologen opgeleid                     oefening uitvoeren. “Wie socioloog wil zijn – zal       schap is: “wees het hier vooral mee oneens en doe
gement wat we zouden moeten willen? Schinkel          worden? “Ik zou het liefst willen dat sociologen                      altijd óók moeten proberen aan ‘de sociologie’          iets anders. Maar doe dan niet wat al bestond”
draagt het in ieder geval een warm hart toe; “ook     gedisciplineerd anarchistisch opgeleid worden.                        te ontsnappen” (Schinkel, 2005). Hierdoor moet
al geef ik er zelf vaak een draai aan in de rich-     Met meer stof dan nu, met leeslijsten die ze voort-                   de socioloog met een dubbele gespletenheid              Geraadpleegde bronnen
ting van wat soms ‘kritische sociologie’ genoemd      durend kunnen bevragen, maar dat weer op een                          kunnen leven. Schinkel heeft sociologie daarom          Schinkel, W. (2004). Pleidooi voor een eidetische sociologie.
wordt.” Dus publiek engagement in de vorm van         gedisciplineerde manier.“ Een opleiding zou niet                      ook wel academisch georganiseerde schizofrenie          Sociologische Gids, 51(4), 539-544.
een ‘kritische sociologie’ – wat Schinkel overigens   alleen perspectieven moeten bieden die tegenge-                       genoemd. Maar hoe worden we schizofreen?                Schinkel, W. (2005). De socioloog als schizofreen.
wel beschouwt als een pleonasme. De sociologie        steld zijn (zoals dat nu gebeurt) maar ook erop                       “Door in de sociologie te staan en de sociologie te     Sociologie, 1(1), 106-109.
moet kritisch naar de ‘samenleving’ kijken en         moeten wijzen dat die tegenstellingen juist goed                      blijven bekritiseren. Door, zoals Weber (en Elias)      Schinkel, W. (2006). Wat zijn de nieuwe regels van de
mensen perspectieven bieden die voorbij gaan aan      zijn (wat nog te weinig gebeurt).                                     ook al zei, betrokken te zijn maar met distantie.”      sociologie? In G. Engbersen & J. Haan, de (Eds.), Balans en
het bestaande; “Als mensen zeggen ‘daar kunnen            Wat is die Nieuwe Rotterdamse Sociologie? Wat                                                                             toekomst van de sociologie (pp. 84-91). Amsterdam: Pallas
                                                                                                                                                                                    Publications.
we niets mee binnen de bestaande situatie’, des te    zijn de nieuwe regels van de sociologie? Sociologie                   Eeuwige jeugd voor de sociologie?
beter.”                                               is pas sociologie wanneer ze blijft vragen wat dat                    Welke boodschap heeft deze radicale denker voor         Schinkel, W. (2007). Denken in een tijd van sociale
                                                      is (Schinkel, 2006). Maar tot welke (tussentijdse)                    de nieuwe generatie sociologen? Wat wilt u ons          hypochondrie: Aanzet tot een theorie voorbij de
Sociologische socialisatie                            conclusie is Schinkel dan nu gekomen? “Daar kan                       ten slotte nog meegeven?“Ik hoop dat een nieuwe         maatschappij. Kampen: Klement.
Misschien is mijn ‘Amsterddam-centrisme’ wel          en ga ik hier natuurlijk geen uitputtend antwoord                     generatie sociologen de jeugdigheid in de socio-
het bewijs dat Schinkels verwondering, over het       op geven. Laat ik beginnen met zeggen dat socio-                      logie bewaart. Veel jonge sociologen zijn al meteen
proces hoe sociologen opgeleid worden, terecht is:    logie één manier is waarop het sociale leven zich-                    sociologisch bejaard omdat de methoden en theo-
   “Binnen een wonderlijk proces worden jonge         zelf observeert.” Wie over sociologie leert, leert                    rieën die ze hanteren dat zijn.” Zo zijn er volgens




                                                                                                                                                                                                   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6            13
                                                                                                  column




                                                                                               De paradox van Berlijn:
                                                                                               In de regel raar
                                                                                               Door: Amanda Beugeling




                                                                                               W
                                                                                                            ie zich slechts houdt aan verkeersregels als ze goed uitkomen
                                                                                                            of ze naar eigen inzicht interpreteert, wordt in Berlijn niet
                                                                                                            allen bestraft door agenten, maar vooral ook door medeweg-
                                                                                               gebruikers. Oversteken doe je via het zebrapad, rechts gaat altijd voor
                                                                                               (al moet je wachten), en stoppen voor een rood stoplicht moet altijd.
                                                                                               Pünktlichkeit staat hier hoog in het vaandel. Het Berlijnse verkeer werkt
                                                                                               als een goed geoliede machine en wie deze saboteert door eigenwijs te
                                                                                               doen kan toeters en brullen verwachten. Berlijners zijn immers Duitsers
                                                                                               en regels zijn regels.
                                                                                                   Maar Berlijn is vooral ook rebels. Wat Beispielen: zeker in voormalig
                                                                                               Oost Berlijn lijkt geen muur aan graffiti te ontkomen. Graffitti met
                                                                                               hoofdletter G, want het wordt hier vaak tot kunst verheven. Wie er oog
                                                                                               voor heeft kan tussen de vele ‘tags’ de mooiste kunstwerkjes en politieke
                                                                                               boodschappen ontdekken. Een half uur lopen in de Kreuzbergse Berg-
                                                                                               mankiez, een van de Berlijnse buurten, levert nauwkeurige portretten
                                                                                               van Darwin en Ataturk, politieke slogans, op hekken geplakte JR-foto-
                                                                                               kunst en veel, heel veel grappig Banski-achtig stencilwerk op.
                                        hier had uw artikel kunnen staan                           Ook beroemd en berucht zijn de Berlijnse excentrieke feesten die
                                                                                               op de meest waanzinnige locaties worden gehouden. De ontelbare lege
                                                                                               fabrieken zijn als geliefde feestlocatie een zegening voor de Berlijnse
                              Sociologisch Mokum zoekt redacteuren, fotografen en vormgevers   feestscène die de grootste van heel Europa is. De extravagant uitgedoste
                                                                                               types die je uitsluitend op deze feesten verwacht aan te treffen, para-
                                             stuur een e-mail naar somo@fmg.uva.nl             deren overdag gewoon op straat, soms met en soms zonder kind. Want
                                                                                               ook jonge, creatieve gezinnen zijn überall aanwezig.
                                                                                                   En last, but not least, zijn er nog de vele homo’s: graag geziene gasten
                                                                                               op hippe feestjes en daardoor misschien vaak zo verdomde arrogant.
                                                                                               Niet te vergeten dat de Burgemeester van Berlijn, Klaus Wowereit, ook
                                                                                               openlijk schwoell (homo) is. Dat er op het internet foto’s van hem op
                                                                                               kinki homofeestjes de rondte doen, lijkt hem niet te deren. Hij stal de
                                                                                                                                                                              Pünktlichkeit en
                                                                                               harten van veel Berlijners met zijn nu al klassieke citybranding-slogan:       ongedwongenheid staan dus niet
                                                                                               ‘Berlin is arm, aber sexy!’.
                                                                                                   Oftewel: deze stad schreeuwt eigenzinnigheid, creativiteit en vrij-
                                                                                                                                                                              tegenover elkaar, maar gaan hand
                                                                                               heid. De stad is de volmaakte droom van Ricard Florida.                        in hand.
                                                                                                   Mening nieuwkomer in deze stad, vraagt zich op een goed moment af
                                                                                               hoe deze ogenschijnlijke anarchie te rijmen valt met de eerdergenoemde
                                                                                               pünktlichkeit die, ook buiten het verkeer, de scepter zwaait? Een verkla-
                                                                                               ring van deze paradox is misschien wel te vinden in de civilisatietheorien
                                                                                               van Norbert Elias en Goudsblom.
                                                                                                   Deze twee auteurs wezen ons er op dat het beheersen van lusten
                                                                                               en interne dwang enerzijds en het internaliseren van sociale gewoontes
                                                                                               anderzijds gezien kan worden als civilisatie. We zijn in de laatste eeuwen
                                                                                               op het eerste gezicht vrijer geworden, maar des te meer geciviliseerd. We
                                                                                               kunnen onze innerlijke seksuele dwang bijvoorbeeld zo goed beheersen,
                                                                                               dat we zelfs nonchalant op een naaktstrand kunnen badderen. Pünkt-
                                                                                               lichkeit en ongedwongenheid staan dus niet tegenover elkaar, maar
                                                                                               gaan hand in hand. Berlijners zijn pünktlich in hun ongedwongen-
                                                                                               heid en vrijgeestigheid. De sociale norm ‘Berlijn is zo vrij dat alles kan’
                                                                                               kan direct vertaald worden naar ‘je mag geen aanstoot nemen aan iets
                                                                                               vreemds, wie dat toch doet, dient zich te beheersen’. Dát lijkt hier zo af
                                                                                               en toe een regel van het Berlijnse sociale leven, dat evenals regels in het
                                                                                               verkeer, op de universiteit en op het voetbalveld pünktlich opgevolgd
                                                                                               wordt. Gelukkig maar.



14   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                            Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   15
        achtergrond




     Hulpverlening aan daklozen
     Waar vindt een dakloze hulp? Bij wie klopt hij aan voor onderdak, een douche of
     eten? Ik zoek antwoord op deze vragen en probeer de knelpunten te achterhalen
     met een oriëntatie in het veld van de hulpverlening aan daklozen.

     Door: Anne Brugts




     B
            ij het meest recente onderzoek     zorg korter.’ Latul is te spreken over   Jamal voor de ingang van een vesti-                                                                                komen voor eten en drinken, een
            onder daklozen in 2006 telde       de nieuwe aanpak en vindt dat er         ging van het ‘Leger’ in de Spuistraat.                                                                             douche en een praatje.
            de gemeente Amsterdam nog          goed gecommuniceerd wordt tussen         Hij krijgt net een pakketje brood                                                                                      Ik bezoek een inloophuis voor
     2630 dak- en thuislozen. Om deze          de aanbieders binnen de keten.           in zijn handen gestopt wat een                                                                                     daklozen in Oud-West. Bij binnen-
     mensen beter te kunnen helpen,                De redenen waarom mensen             mededakloze voor hem mee naar            foto: Shane Gorski (Flickr.com)
                                                                                                                                                                                                           komst komt me een walm tegemoet
     heeft      de gemeente Amsterdam          dakloos raken, zijn zeer divers. Dhr.    buiten gesmokkeld heeft. Jamal mag                                                                                 van ongewassen kleding en wiet.
     vorig jaar een nieuw hulpverlenings-      Latul noemt zware relatieproblema-       namelijk niet bij het leger des Heils                                                                              Ik moet langs een tafel waar een
     beleid gestart. Iedere dakloze die in     tiek, traumatische jeugdervaringen       naar binnen, omdat hij geen OGZ-                                                                                   werknemer een lijst bijhoudt van
     aanmerking wil komen voor tijde-          en meer psychiatrische klachten          probleem heeft. Hij is volkomen                                                                                    daklozen die het huis bezoeken.
     lijke opvang, dokter, psychiatrische      als veelgehoorde oorzaken van            gezond, had als hbo-afgestudeerde                                                                                  Binnen zitten zo’n dertig mensen,
     en andere hulp moet zich eerst laten      het daklozenbestaan. Daarnaast           een goede baan, maar is dakloos                                                                                    voornamelijk mannen. Ze zitten aan
     registreren bij het centraal loket aan    spelen verslavingen een grote rol,       geraakt door een nare scheiding. Dat                                                                               de koffie. Maar een gezellige sfeer
     de Zeeburgerdijk. De oprichting van       zowel om in het daklozencircuit te       is nu een jaar geleden. Jamal geeft                                                                                hangt er niet. De mannen praten niet
     dit loket is een voortvloeisel van de     geraken als in het aanhouden van         gefrustreerd af op de bureaucratie.                                                                                met elkaar en kijken voor zich uit.
     integrale aanpak die de gemeente          de problemen.                            Hij vindt dat er veel mis is met de                                                                                    Soraya, stagiaire bij het inloop-
     nastreeft of zoals ze zelf het doel           Een dringend probleem dat Latul      zorg voor daklozen. De psychiater                                                                                  huis, wil me te woord staan. Ze
     in een folder voor nieuwe daklozen        signaleert omvat de status die een       waar hij naar doorverwezen was                                                                                     loopt hier nu drie maanden mee. Ze
     formuleert: ‘geïntegreerde hulpver-       dakloze officieel moet verkrijgen.       door de dokter zei dat hij hem niet                                                                                beaamt dat de mensen erg op zich-
     lening, minder daklozen en minder         Een dakloze kan pas aanspraak            kon helpen. Als hij verslaafd was                                                                                  zelf zijn. Zij wijt dat aan de psychi-
     overlast’.                                                                                                                                                                                            sche stoornissen, waar velen aan
         Bij aanmelding bij het loket                                                                                                                                                                      lijden. Daarnaast zijn de meesten
     wordt getracht voor iedere ‘patiënt’                                                                                                                                                                  onaanspreekbaar, omdat ze aan
     een zorgplan op te stellen. Er wordt      Aan de ene kant wil de gemeente daklozen helpen,                                                                                                            de harddrugs zitten. Soraya heeft
     gekeken naar persoonlijke proble-                                                                                                                                                                     zich erover verbaasd dat sommige
     matiek en hier wordt een plan van         maar ondertussen blijft de politie boetes uitdelen.                                                                                                         daklozen verwend zijn: ‘Als ze brood
     aanpak op aangemeten. Het centraal                                                                                                                                                                    krijgen, willen ze niet het kapje en
     loket is verbonden aan allerlei hulp-                                                                                       foto: Max Slowik (Flickr.com)                                             ook geen wit brood. En als er cake
     verlenende instanties zoals het                                                                                                                                                                       op de toonbank ligt, schuiven ze alle
     instroomhuis voor tijdelijke opvang,      maken op hulp als hij officieel als      geweest, was hij wel in aanmerking                                         veel geld. Als ik weer een dak boven    plakjes op hun bord.’
     die alle staan voor de tien leefge-       dakloos geregistreerd is, hoe para-      gekomen voor een plaats op de                                              mijn hoofd krijg, kan ik mijn werk          Het inloophuis is onderdeel van
     bieden waar het loket in bemiddeld,       doxaal dit ook mag klinken. Deze         wachtlijst voor een woning. Jamal:                                         oppakken. Dan betaal ik belasting       de Regenbooggroep. Deze is naar
     zoals huisvesting, inkomen, etcetera.     status is te verkrijgen als iemand       ‘Moet ik dan eerst gaan gebruiken                                          en huur.’                               gemeentelijk voorbeeld ook geor-
         Het Leger des Heils krijgt, net als   voldoet aan de volgende criteria: hij    om aan woonruimte te komen?’                                                   Naast het Leger des Heils zijn er   ganiseerd volgens ketenaanpak.
     alle andere hulpverleners, te maken       of zij moet ingeschreven staan in        Medicijnen hoeft hij ook niet. Het                                         nog vele andere centra die overdag      Inloophuizen, GGD, maatschap-
     met de nieuwe integrale aanpak.           Amsterdam en een OGZ-probleem            medicijn voor hem is onderdak, zo                                          of ’s nachts daklozen opvangen. In      pelijk werk, dokter, kapper, koks,
     De heer Latul, zorgcoördinator bij        (psychiatrisch) hebben. Iemand die       zegt hij. Dan kan hij weer slapen en                                       totaal is de gemeente Amsterdam         buddy’s, woonbegeleiders en Jellinek
     ‘de Haven’: ‘Ons product is opvang,       aan een of beide criteria niet kan       werken.                                                                    44 hulpverlenende instellingen          (afkickhulp) zijn geïntegreerd in
     maar veel van de mensen die hier          voldoen, mag bij bijvoorbeeld het            Jamal vindt een ander argu-                                            rijk. Een van de meest vrijblijvende    deze aanpak.
     komen hebben meer nodig. Door             Leger des Heils niet naar binnen.        ment logisch om ook de niet-gere-                                          vormen van hulp wordt geboden in            Een andere werknemer, ‘Jezus’
     deze integrale aanpak zijn de lijnen          Dit is het precies het probleem      gistreerde daklozen onderdak te                                            een zogeheten inloophuis. Hier kan      genoemd, heeft heel even tijd om
     van ons naar meer gespecialiseerde        waar Jamal mee kampt. Ik ontmoet         verschaffen: ‘Nu kost ik de overheid                                       de dakloze op vaste tijden langs-       met mij te praten. Jezus is ambas- »



16   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6
                                             sadeur van de daklozen voor de               werk worden gesteld. De daklozen             Landloperij is bij wet verboden           Het praktische probleem van
                                             gemeente. Dit initiatief van de              verdienen een symbolisch bedrag          en de politie is er om wetten op straat   woningnood of een slecht gediri-
                                             gemeente is in maart 2008 opgestart.         van vijf euro per dagdeel en krijgen     te handhaven. De dakloze overtreedt       geerde doorstroom naar beschik-
                                             Jezus informeert hen over zaken die          bovendien een uitkering van de           de wet en krijgt een boete. Op straat     bare woningen blijft aanhouden.
                                             spelen onder daklozen en functio-            DWI als ze zich beschikbaar stellen      slapen buiten het centrum levert een      De      ombudsman       constateerde:
                                             neert als brug tussen de gemeente            voor dit werk. Ondanks de lichte         bekeuring van negentig euro per           ‘Amsterdam wekt valse hoop bij
                                             en ‘moeilijk bereikbare groepen’. Hij        dwang die het DWI uitoefent op           nacht op. Binnen het centrum kan          daklozen’ (Parool). Het centraal
                                             denkt dat het begrip voor daklozen           de daklozen om zich in te zetten in      het bedrag op het beruchte papiertje      Instroomhuis belooft de daklozen
                                             toeneemt, maar ziet nog steeds een           deze werkplaatsen, biedt dit werk        oplopen tot 130 euro. Waarom              die zich er aanmelden een woning
                                             enorm dubbel beleid. Aan de ene              een dagbesteding die het leven van       bekeuren wij mensen die noodge-           en oplossing van financiële proble-
                                             kant wil de gemeente daklozen                de dakloze wel weer op de rails kan      dwongen op straat slapen? Dit zijn        matiek binnen zes weken. Maar een
                                             helpen, maar ondertussen blijft              helpen. Een begeleider van Colors:       mensen die vaak niet vrijwillig, maar     persoonlijk plan en zoveel weken
                                             de politie boetes uitdelen. “Daar            ‘Hier krijgen mensen weer een doel       door zware problematiek op straat         later heeft de dakloze nog steeds
                                             hebben we niets aan. We hebben al                                                                                               niets om zich aan vast te houden.
                                             geen woning en ook zeker geen geld                                                                                                  Er blijkt veel hulp beschik-
                                             om die boetes te betalen”.                                                                                                      baar voor daklozen: inloophuizen,
                                                 Terwijl we praten, seint een         Dakloosheid is een maatschappelijk probleem, maar voor                                 instroomhuizen,         nachtopvang,
                                             dakloze rechts van mij naar Jezus.                                                                                              sociale werkplaatsen en nog meer.
                                             ‘Stel me even aan haar voor dan’,         wie uit onze maatschappij is het bovenal een probleem?                                Het doel om deze en meer gespe-
                                             fluistert hij. Jezus grijpt de kans                                                                                             cialiseerde hulp allemaal te inte-
                                             aan om een einde te maken aan                                                                                                   greren is ontstaan vanuit een nobele
                                             dit interview. ‘Ik ben klaar met jou,                                                                                           gedachte bij de gemeente. Hoewel,
                                             nu mag hij je iets vertellen. Hij            om de dag mee door te komen. Het         belanden. De gemeente wil helpen,         nobel? Wat stond er ook alweer
                                             is high-fiver.’ Ik keer me naar de           werk is een dagbesteding en de           met opvang en met de genoemde             precies in de folder die nieuwe
                                             andere man: ‘Dus u bent high-fiver?’         werkplaats is een plek waar vriend-      projecten in sociale werkplaatsen,        daklozen krijgen: ‘geïntegreerde
                                             Daarop antwoordt hij: ‘Nee ik ben            schappen ontstaan.’ Het doel van dit     maar waar de daklozen echt behoefte       hulpverlening, minder daklozen en
                                             helemaal geen high-fiver’. Oh. ‘Ik           soort initiatieven is de daklozen van    aan hebben, is een eigen woning.          minder overlast’. Hier lijkt niet de
                                             ken maar een high-five’, zo vervolgt         een klein inkomen voorzien en ze         Dit signaleren zowel daklozen als         dakloze aangesproken te worden.
                                             hij en hij maakt een high-five gebaar        uit hun sociaal isolement halen.’        hulpverleners.                            Dakloosheid is een maatschap-
                                             in de lucht. ‘Ohja das weer heel wat             Werknemer Freddie bij Colors             De dakloze die niet met zware         pelijk probleem, maar voor wie uit
                                             anders’ zeg ik.                              heeft nu sinds twee jaar een huis.       problematiek kampt en niet tegen          onze maatschappij is het bovenal
                                                 ‘Nee das helemaal niet weer wat          Hij kon instromen in een nieuw           de ‘bureaucratische wetten’ van de        een probleem? De gemeente lijkt
                                             anders’. Daarop draait hij zich om en        project waar drie daklozen met           gemeente aanloopt, is een uitzonde-       vooral degene aan te spreken die
                                             kijkt me niet meer aan.                      elkaar ondergebracht worden in           ring. Ik ontmoet deze uitzondering        voldoen aan de woonnorm. Met het
                                                 Dit gesprek is blijkbaar ook afge-       een woning. Destijds werkte hij in       in M. Hij is universitair geschoold       aanstellen van daklozen-ambas-
                                             lopen. Als ik wil zeggen dat ik maar         het inloophuis en nu staat hij in de     als geoloog, maar raakte arbeids-         sadeurs zet de gemeente wat dat
                                             weer eens op moest stappen, zegt             winkel waar hij de kaarsen aan de        ongeschikt toen hij een ongeluk           betreft een stap in de goede richting.
                                             hij me dat ik in de winkel hiernaast         man brengt. Freddie ziet, net als        kreeg. Vanaf toen besloot hij een         Maar ze heeft nog een flinke wande-
                                             eens moet kijken. Ik loop nieuws-            Jezus dat de gemeente twee signalen      simpel leven te leiden en sindsdien       ling voor de boeg.
                                             gierig met hem mee.                          uitgeeft: wel deze werkplaatsen,         brengt hij zijn dagen door in het
                                                 Het is ‘Colors’, een winkel annex        maar ook boetes op straat. ‘Het is       Westerpark. De grootste zorg die M.
                                             werkplaats waar kaarsen gemaakt              hard op straat,’ zegt hij. ‘ze komen     momenteel heeft, is dat hij bijna vijf-   Met dank aan:
                                             en fietsen gerepareerd worden door           je opzoeken (de politie, red.). Als ze   enzestig wordt en daarmee de AOW-         Jamal, dhr. Latul, M., Soraya, medewerkers
                                             high-fivers en begeleiders. De high-         de keuze hebben, bekeuren ze liever      uitkering in zicht komt. ‘Wat moet ik     van inloophuis Oud-West, medewerkers
                                                                                                                                   met zoveel geld?’ vraagt hij zich af.     van ‘Colors’, daklozen in het Westerpark
                                             fivers vormen een groep daklozen             de dakloze met een biertje in de
                                             die door de DWI (dienst Werk en              hand dan een willekeurige andere         Hij denkt eraan om het geld over te
                                             Inkomen) bij sociale werkplaatsen te         overtreding’.                            maken naar kinderen in Afrika.



18   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6        19
         interview




     ‘Je moet mensen niet veroordelen op
     hun eigenheid, maar op hun gevoel
     van verantwoordelijkheid’
     Het Amsterdamse nachtleven staat onder druk. Waar in het verleden het
     hoofdstedelijke nachtleven in binnen- en buitenland werd geroemd om haar
     eigenheid en spontaniteit, daar gaan nu de verstikkende regels ten koste van de
     verbeeldingskracht. Volgens de kersverse Nachtburgemeester Isis van der Wel
     is het tijd voor de nodige veranderingen.

     Door: Ruben Jacobs
     Fotografie: Jantien Oving




     D
              e verbeeldingskracht in onze stad is zoek’ zucht      sionele kunstenaars en ‘broedplaatsgroepen’. Isis: ‘Ik
              Isis van der Wel. ‘Creatieven worden systema-         waardeer deze initiatieven ten zeerste, maar vind het
              tisch ontmoedigd om vanuit hun eigen spon-            een verkeerd uitgangspunt. Dat zit hem ten eerste al in
     taniteit vooruitstrevende projecten of evenementen te          het woord ‘broedplaats’. Dat verondersteld dat wanneer
     organiseren. Men heeft het gevoel dat men voortdu-             je ergens een plek toewijst creativiteit daar wel vanzelf
     rend tegen beperkingen aan loopt, tegen die enorme             ontstaat. Daar geloof ik niet zo in. ‘Bloeiplaatsen’ vind
     brei aan regelgeving. Kinderen hebben speeltuinen,             ik dan ook een beter naam, dat gaat namelijk meer uit
     hangjongeren hebben hangplekken, maar waar moeten              van spontaniteit. Laten we ons nou eerst op plekken
     al die volwassenen heen?’.                                     focussen die er al zijn. Die vanuit spontaniteit zijn
         Isis van der Wel (dj Isis) gaat al lange tijd mee in het
     Amsterdamse nachtleven. Zo’n twintig jaar. Sinds 1992
     als DJ, maar nu ook sinds enkele jaren als oprichter
     en eigenaar van het internationale boekingskantoor
     Magma The Agency en evenementen organisatie All
                                                                    ‘De verbeeldingskracht in onze
     is One. In al die jaren heeft Isis het nachtleven van          stad is zoek’
     Amsterdam langzaam zien inslapen. En dat is heel
     jammer, want het nachtleven is volgens Isis een aanjager
     voor creativiteit in de stad. ‘Vertrutting’ is echter niet
     een woord wat ze in de mond zal nemen. Zelf heeft ze           ontstaan. Die plekken moeten we koesteren. Het
     het over een proces van verstikking, waarbij de enorme         gemeentebestuur moet zich niet alleen maar richten op
     hoeveelheid regels er voor zorgt dat er nu een ‘exodus         de toekomst, maar ook op het hier en nu. Als het aan
     van kunstenaars’ plaatsvindt. Isis: ‘veel mensen om mij        mij ligt krijgen deze plekken dan ook een status apart.’
     heen vertrekken naar steden zoals Berlijn waar nog wel         Ook het NDSM-terrein is volgens Isis zo’n gebied waar
     volop de ruimte is voor avontuur, flexibiliteit en sponta-     kunstenaars en vrijbuiters zich in de loop van de jaren
     niteit. Dat is jammer, want een stad als Amsterdam wil         hebben gevestigd. De gemeente Amsterdam heeft sinds
     toch graag die voortrekkersrol behouden als het gaat           enkele tijd dit gebied toegewezen als de grootstedelijke
     om kunst- en cultuur.’ Ruigoord is volgens haar nog            broedplaats voor de creatieve industrie. Commerciële
     een van die weinige plekken in Amsterdam waar nog              bedrijven die binnen deze sector opereren, zoals MTV,
     ruimte is voor eigenzinnigheid. Hier vindt nog uitwis-         Discoverychannel en IDTV, zijn momenteel al geves-
     seling plaats tussen creatieven die uniek in zijn soort is.    tigd in dit gebied. Op zich is dat een goede ontwikke-
         Het Amsterdamse stadsbestuur sluit niet volkomen           ling, vindt Isis. ‘Toch moeten we wel oppassen dat de al
     haar ogen voor deze problematiek. Al sinds lange               gevestigde kunstenaars en andere creatieven niet in de
     tijd heeft men dan ook een ‘broedplaatsenbeleid’. In           verdrukking komen. Ook hier geldt dat behouden net
     Oktober 2008 werd door de Gemeenteraad Amsterdam               zo belangrijk is als ontwikkelen.’ Isis is niet de enige die
     het programma Broedplaatsen 2008-2012 vastgesteld              deze angst uitspreekt. Diverse protesten door al reeds
     om zo betaalbare werkruimtes te creëren voor profes-           gevestigde kunstenaars en ondernemers in het gebied, »



20   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                         Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   21
                                                 die bang zijn dat het unieke open karakter van het              namelijk onder grote druk van buitenaf. Verworven-
                                                 gebied verdwijnt, laten zien dat deze zorg breder wordt         heden, zoals onder andere het gedoogbeleid, worden
                                                 gedragen. Isis: ‘De undergroundscène moet binnen                zowel vanuit binnen- als buitenland hevig bekritiseert.
                                                 Amsterdam de ruimte krijgen om zich te kunnen uiten.            Terwijl we allemaal weten, en honderden wetenschap-
                                                 Eigenlijk zou in elk stadsdeel ruimte moeten worden             pelijk onderzoeken bevestigen dit, dat repressief beleid
                                                 gereserveerd voor deze eigenzinnige groep mensen.               alleen maar averechts werkt. Er hangt een enorme
                                                 Wat je nu ziet is een grote tweedeling. Aan de ene kant         angstcultuur rondom culturele evenementen. Voorna-
                                                 heb je kleine, avant-gardistische getinte initiatieven,         melijk door het gebrek aan kennis en inschattingsver-
                                                 en aan de andere kant heb je de grotere commerciële             mogen. Wat er in Hoek van Holland gebeurde is uiter-
                                                 organisaties. Daar tussen zit heel veel, maar dat komt          aard totaal verwerpelijk, maar dit zijn echt excessen.
                                                 nu moeilijk tot stand door het gebrek aan ruimte voor           Het grote deel van de mensen die uitgaan of culturele
                                                 spontaniteit. Velen willen wel, maar worden afgeschrikt         evenementen bezoeken doet geen vlieg kwaad en wil
                                                 door de overbureaucratisering.’                                 gewoon plezier beleven, geïnspireerd worden.’
                                                                                                                     Voor Isis draait het allemaal om ons idee van vrij-
                                                 Angstcultuur                                                    heid. Want waar begint deze en waar houdt deze op?
                                                  Isis betrokkenheid bij het Amsterdamse nachtleven              Volgens Isis een cruciale vraag die we onszelf telkens
                                                 komt niet alleen voort uit haar intense verbondenheid           weer moeten stellen. En vrijheid, benadrukt Isis, staat
                                                 met deze sector, maar is ook een praktische voort-              niet los van verantwoordelijkheid. Een maatschappe-
                                                                                                                 lijke betrokkenheid is nodig want als burgers hebben
                                                                                                                 wij ook onze sociale verantwoordelijkheid tegenover
                                                                                                                 onze omgeving en medemens. Dat kan niet anders
                                                        ‘Men heeft het gevoel dat men                            met zoveel mensen om je heen. Isis: ‘Als we dat niet
                                                                                                                 hebben worden we straks nog slachtoffer van onze
                                             voortdurend tegen beperkingen aan loopt,                            eigen onbetrokkenheid. Je moet mensen echter niet
                                                tegen die enorme brei aan regelgeving’                           alleen beoordelen om hun eigenheid, maar op hun
                                                                                                                 gevoel van verantwoordelijkheid. Zoiets als het zero-
                                                                                                                 tolerance beleid verstoort naar mijn idee alleen maar
                                                                                                                 het maatschappelijk evenwicht. Mensen moeten de
                                                                                                                 vrijheid hebben om in hun eigen privé leven te doen en
                                                 vloeisel van haar eigen idealisme. Ze praat bevlogen            laten wat ze willen. Mits ze natuurlijk hun verantwoor-
                                                 als het gaat over de huidige maatschappelijke toestand          delijkheid nemen en dus ook erkennen dat vrijheid ook
                                                 in Nederland, die volgens haar nu voornamelijk door             zijn grenzen heeft. Mensen veroordelen op basis van
                                                 angst wordt geregeerd. Isis: ‘Het is te gemakkelijk om          dingen die ze nog niet eens hebben gedaan komt niet
                                                 alle schuld bij de gemeente neer te leggen. Deze staat          overeen met mijn idee van vrijheid’.

                                                                                                                 Nachtburgemeester
                                                                                                                 Het idee om buiten het officiële staatsapparaat om het
                                                                Isis van der Wel (dj Isis)                       nachtelijk bestaan een eigen ‘bestuurder’ toe te wijzen
                                                                Isis van der Wel werd op 29 april 1975           vindt zijn oorsprong in Rotterdam. Het nachtburge-
                                                                geboren in Amsterdam. Als een van de             meesterschap is daar al sinds de jaren zeventig onlos-
                                                                eerste vrouwelijke pioniers op het gebied        makelijk verbonden met de excentrieke dichter Jules
                                                                van electronische dance wordt zij op dit         Deelder. Waar Jules Deelder werd vernoemd voor het
                                                                moment gezien een als van de tien beste          leven, daar kent Amsterdam echter een officiële ambt-
                                                                vrouwelijke DJ’s ter wereld. Daarnaast is Isis   periode van twee jaren. Uiteraard zeer democratisch,
                                                                niet alleen DJ maar ook heeft zij haar eigen     maar des te moeilijker om daadwerkelijk ook dingen
                                                                bookings agency (Magma the agency) en            te realiseren. Om bekendheid te genereren. Isis is
                                                                een eigen muziek label, ‘All is One’ Records.    zich hier terdege van bewust. Na een wat moeizame
                                                                Op 20 februari 2010 is DJ Isis benoemd tot       start (haar functie is volledig pro-deo) zijn er nu een
                                                                nachtburgemeester van Amsterdam.                 aantal plannen in gang gezet. Isis: ‘Tijdens de nacht
                                                                                                                 dat het doek voor kabinet Balkenende IV viel werd
                                                                                                                 ik tot nachtburgemeester van Amsterdam verkozen.
                                                                                                                 Niet echt een geweldig moment. En al snel na mijn »



22   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                        Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6     23
                                                                                                                                           verkiezing realiseerde ik mij dat ik er vrijwel alleen     siast en bereid om hier met aandacht naar te kijken.’
                                                                                                                                           voor sta. Ik krijg geen enkele financiële ondersteuning        Als ambassadeur voor de nacht ziet Isis het als haar
                                                                                                                                           voor deze functie. Dat maakt het wel wat moeilijker,       taak om ervoor te zorgen dat de dialoog tussen de poli-
                                                                                                                                           maar niet onmogelijk. Op dit moment ben ik bezig met       tiek en de ‘bewoners van de nacht’ aanwezig blijft. Om
                                                                                                                                           het opzetten van een onderzoek naar het nachtleven         goed contact te onderhouden met de achterban heeft
                                                                                                                                                                                                      Isis via de sociale netwerksite Facebook ook meteen
                                                                                                                                                                                                      een Nachtloket Amsterdam geopend. Hier kan men
                                                                                                                                                                                                      24 uur en zevendagen per week terecht met vragen,
                                                                                                                                                                                                      discussies of ideeën.‘Eigenlijk vind ik dat een stad zoals
                                                                                                                                           ‘Eigenlijk vind ik dat een stad zoals                      Amsterdam een gemeenteambtenaar verdiend die zich
                                                                                                                                 Amsterdam een gemeenteambtenaar verdiend                             fulltime bezig houdt met de nacht. Uiteraard betekend
                                                                                                                                                                                                      dat weer een extra jaarsalaris, maar ik ben er van over-
                                                                                                                                   die zich fulltime bezig houdt met de nacht’
                                                                                                                                                                                                      tuigd dat zo iemand zichzelf makkelijk terug verdient.’

                                                                                                                                                                                                      Isis is een fraaie verschijning. Tijdens de fotoshoot
                                                                                                                                                                                                      blijkt al snel dat de aanwezigheid van een camera
                                                                                                                                                                                                      haar zeer vertrouwd is. Als volleerd mannequin
                                                                                                                                           in Amsterdam, waarin de wensen en belevenissen van         worden in snel tempo diverse poses aangenomen.
                                                                                                                                           het uitgaanspubliek centraal staan. Dit moet uiteinde-     Nog geen kwartier en de fotograaf is alweer klaar. Isis:
                                                                                                                                           lijk leiden tot een rapport met daarin een bundeling       ‘Regelmatig komen er tijdens mijn dj-optredens jonge
                                                                                                                                           van aanbevelingen. Hierbij wordt ik ondersteund door       meiden naar me toe die dan vragen wat voor crème
                                                                                                                                           twee politicologie studenten van de Universiteit van       ik gebruik. Meestal beantwoord ik deze vraag met de
                                                                                                                                           Amsterdam. Dit rapport willen wij einde zomer gaan         veronderstelling dat al die jaren een beperkte mate
                                                                                                                                           overhandigen aan het college van B&W. De laatste tijd      van zonlicht mij blijkbaar goed heeft gedaan’. Een
                                                                                                                                           heb ik verschillende gesprekken gevoerd met bestuur-       grijns verschijnt op haar gezicht.
                                                                                                                                           ders en beleidsmakers. Die zijn allemaal zeer enthou-



         column

                                                                                                                                       beroemdheid: er is een park naar                                                  die we niet echt meer terugkennen,


     Troubadour
                                                                                                                                       hem vernoemd en hij wordt jaarlijks                                               die misschien nooit bestaan heeft.
                                                                                                                                       geëerd op de Cornelis Vreeswijkdag.                                               Behalve in de verbeelding: wat
                                                                                                                                          Met Amsterdam heeft hij weinig                                                 reden is om Cornelis Vreeswijk bij
                                                                                                                                       te maken. In het Nederlands heeft                                                 Amsterdam te betrekken, want in de
     De troubadour Cornelis Vreeswijk hoort bij Amsterdam, vindt Gertjan Wijburg.                                                      Vreeswijk weinig geschreven. Zijn                                                 verbeelding kan dat.
                                                                                                                                                                                                                             Ik vind hem beter dan Boudewijn
                                                                                                                                                                                                                         de Groot, omdat zijn timing beter
     Door: Gertjan Wijburg.
                                                                                                                                                                                                                         is, en omdat Boudewijn zijn liedjes
                                                                                                                                       Met Amsterdam heeft hij                                                           door Lennaert Nijgh liet schrijven.


     H
              et was een zomer in Frankrijk.    jenever en whiskey in ging dan water.    Achteraf heeft dat rustige openings-                                                                                            Vreeswijks articulatie is perfect:
              Ik zat met mijn zus achterin      Een kapotte stem eigenlijk, van een      lied niet mijn voorkeur. Maar het                   weinig te maken.                                                            hij spreekt zinnen uit lyrisch – je
              de auto, mijn ouders zaten        kapotte troubadour, Cornelis Vrees-      was zo sereen en het kwam door het                                                                                              vergeet bijna dat hij er op geoefend
     voorin. Achter de auto bungelde onze       wijk genaamd, geen onbekende. En         Franse landschap, dat ik het nu idea-                                                                                           heeft. Het is zijn grote kracht: waar
     caravan. Mijn vader had bedacht            die zong geen vrolijk lied over een      liseer, alsof het van grotere waarde                                                                                            Boudewijns zang samenvalt met de
     binnendoor te rijden. De provinciale       vrouw, Veronica, zijn verloren liefde,   is dan ‘Autowasserij-blues’, ‘De              platen sloegen niet aan; slechts een    alcoholist, hij speelde blues en folk,    melodie, blijft de zang van Vreeswijk
     route met van die haarspeldbochten.        een niet beantwoorde liefde, of          bekommerde socialist’ en ‘Bakker              hit had hij met ‘De nozem en de         hij had kritiek op oorlog en maat-        onversneden.
     Dat vond hij leuk.                         een liefde voor een door de zanger       de baksteen’, andere klassiekers van          non’, een maatschappijkritisch liedje   schappij, hij was cynisch, spottend,          Zeven jaar na mijn zomer in
         We slingerden door het land-           verzonnen vrouw, het richtpunt van       Cornelis Vreeswijk.                           met een onbegrijpelijke slotzin:        ironisch tegelijkertijd. Zulke figuren    Frankrijk nam ik de plaat mee naar
     schap, terwijl mijn moeder zeurde          zijn hoop. Maar misschien ging het           Twee liedjes op de plaat gaan                                                     leefden in Amsterdam, dacht ik. Die       Amsterdam, waar ik ging wonen. Ik
     over de te ruime bochten van mijn          daar niet over. Ging het lied over een   over Amsterdam. De ‘Damrak-blues’               Volgens Aristoteles weegt een         zag je niet in Hilversum, Kortenhoef      moet zeggen dat ik de plaat weinig
     vader, die ons bijna het ravijn in reed,   vrouw; een ongelukkige vrouw, dat        en ‘Jantjes-blues.’ De meeste liedjes           Zoen niet zwaar                       of Loosdrecht.                            draai, maar bij gelegenheid zet ik
     en terwijl mijn vader, die ook vakantie    kan ook natuurlijk.                      gaan over kroegen, wijven jagen en              Letterlijk uitstekend                     Het zal de verbeelding zijn,          hem op. En dan bedenk ik dat de
     had, zweeg en nogmaals wees op het                                                  incompetentie. Ik heb de plaat altijd           Figuurlijk zelden waar                maar ik vind dat hij bij Amsterdam        plaat gaat over een Amsterdam, dat
     lavendelveld daar beneden. En toen           Veronica, Veronica                     geassocieerd met Amsterdam.                                                           hoort. Vreeswijk heeft de stad            ik nog steeds niet heb gevonden.
     hoorde ik dit, voor de eerste keer,          Waar is je blauwe hoed?                       En dat is gek. Cornelis Vrees-           Vraag de non er maar eens naar!       bezongen, in de jaren zeventig,           Maar Vreeswijk hoort bij Amsterdam.
     onvergetelijk:                               Je liefste is gaan zoeken              wijk werd geboren in IJmuiden.                                                        toen de stad bloeide, toen het een        Dat weet ik zeker.
                                                  Maar zoekt jouw lief wel goed?         Op jonge leeftijd verhuisde hij               Toch stond Cornelis Vreeswijk voor      opportunistische rotstad was, zoals
     Een zacht gitaarloopje. Een indrin-                                                 naar Stockholm. Hij heeft ruim                mij model voor een stad, waar hij       een pessimist zou zeggen. Een stad        Aanrader: het beste van Cornelis Vreeswijk.
     gende stem. Een vreselijk mooie, lage        In de morgen                           veertig Zweedse platen uitgebracht.           weinig mee te maken had. Hij was        waarin een dronken zwerver zich           Met zijn Zweedse werk ben ik niet bekend.
     mannenstem, uit een keel waar meer                                                  Naar verluid is hij een Zweedse               een nozem, een troubadour, een          kunstenaar kon noemen. Een stad



24   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                                                              Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6          25
        essay




     Ben ik vrij onverveerd?
     Een schreeuw tijdens dodenherdenking was genoeg om een hele mensenmassa
     op de Dam in paniek te brengen. Axel Boomgaars stond er middenin. Was het
     een voorbeeld van hoe bang we met zijn allen zijn geworden?

     Door: Axel Boomgaars




     E
            enmaal opgestaan sta         commotie en lawaai en omdat       plek vooraan bij het hek te                                                                                                 Echter, het staat denk ik ook
            ik al vrij snel midden in    iedereen zo dicht op elkaar       bemachtigen. Ook dan zou ik                                                                                             weer niet helemaal los van de
            het gangpad op de Dam.       stond, zorgde het voor een        vinden dat de Koningin veel                                                                                             tijd. Toen ik omviel, had ik het
     Ik realiseer me dat ik nu in de     butterfly-effect waardoor de      te snel voorbij liep en dat dat                                                                                         idee dat er iets of iemand op
     richting van de Koningin kan        mensen die vooraan stonden        het wachten niet écht waard                                                                                             ons afkwam. Ik dacht dus dat er
     lopen, maar omdat ik denk dat       (onder andere ondergete-          was. Ook dan zou ik de eerste                                                                                           geschoten werd en ik was bang
     er iets op ons afkomt, ren ik       kende) alleen maar geschreeuw     anderhalve minuut onder de                                                                                              dat iemand de mensenmenigte
     snel richting het paleis, waar de   hoorden en paniek uitbrak. We     indruk zijn van de stilte, midden                                                                                       wat aan wilde doen. Misschien
     meeste ruimte is. Daar aange-       werden omver gedrukt zonder       in een grote stad. Als daarna                                                                                           was dat gevoel honderd jaar
     komen roepen mensen me              mee te krijgen wat er nu echt     iemand zou gaan schreeuwen,                                                                                             geleden      minder      geweest.
     toe ‘geen paniek, rustig aan!’      gebeurde. Gevolg daarvan was      zou ik ook eerst chagerijnig                                                                                            Misschien had men toen
     en daar merk ik pas dat ik vrij     nogal wat angst. Ik ben vooral                                                                                                                            minder snel het idee gehad dat
     heftig aan het trillen ben. Mijn    boos dat er wéér een traditio-                                                                                                                            iemand hen kwaad wilde doen.
     handen doen pijn van de val         nele ceremonie verpest werd en                                                                                                                            We zijn tegenwoordig wat meer
     en ik ben behoorlijk bang. Het      dat ik last heb van mijn handen                                                                                                                           ‘on edge’. Dat zou best een
     klonk alsof er geschoten werd.      en blauwe plekken.
                                                                           Massahysterie is echt niet iets van                                                                                     kleine erfenis van de afgelopen
     Er lopen verschillende huilende         Hierna vallen de opinie-      de laatste paar jaar.                                                                                                   tijd kunnen zijn, maar dat is
     mensen langs me heen, maar          makers over elkaar heen om te                                                                                                                             voor mij niet genoeg om ons
     op die rumoer na, gebeurt er        melden dat we met zijn allen                                                                                                                              land bang te noemen.
     nu eigenlijk niks meer. Tot een     een angstig land zijn geworden,                                                                                                                               Wat ik ook op tv terugzag
     half uur na de ceremonie wist       met de gebeurtenissen van         zijn geworden, omdat ik zou                      geen echte bewegingsruimte        Verderop interpreteert men           en wat ik mooi vond, was dat
     ik niet wat er aan de hand          Apeldoorn in het achterhoofd.     denken dat een of ander kans-                    is, duwt men elkaar wat aan.      dat als een gevaar en de hele        de koningin al snel terugkwam
     was. Ik hoor dat het Wilhelmus      Nu gaan mijn haren echt recht     loos randfiguur de traditie                      Dat zag je ook op de beelden      mensenmassa komt in bewe-            en de ceremonie gewoon door
     wordt ingezet en het ergste lijkt   overeind staan. Als ik in mijn    niet respecteerde. Hierna zou                    die dichtbij de brandhaard        ging. Binnen vijf seconden           wilde laten gaan. Je zag ook
     voorbij. Het gaat dus gewoon        studie twee dingen heb geleerd    weer precies dezelfde paniek                     zijn genomen. De mensen           heeft dat effect zich dan vanaf      aan haar houding dat ze zich
     door. Dit is ook pas het moment     dan is het dat de claims over     uitbreken, zou ik voordat ik het                                                   Mme. Tussaud’s tot vooraan bij       niet klein wilde laten krijgen
     dat ik me realiseer dat ik de       de menselijke natuur gewan-       doorhad door de mensenmassa                                                        de hekken verplaatst. En klap,       en dat ze welhaast als protest
     mensen met wie ik gekomen           trouwd moet worden en dat het     op de grond gedrukt worden en                                                      daar lig ik dan weer. Volkomen       bleef staan. Dat gevoel heb ik
     ben, heb achtergelaten zonder       idee dat we in het uur U leven    snel weggerend zijn. Er is niets                                                   logisch, niks teken des tijds,       nu ook. Ik weiger uit principe
     om te kijken. Ik ga snel terug      overtrokken is. Maar goed,        specifiek aan onze tijd wat dat
                                                                                                                 Ik weiger me weg te laten pesten.            alleen vervelend voor mensen         ook te aanvaarden dat we in
     naar de plek waar we eerst          ik stond er zelf tussen. Is de    had veroorzaakt.                                                                   die echt niet wegkunnen en           een bang land wonen en ik
     stonden, om te kijken of ik ze      paniek die ontstond een typisch        Die processen lijken me                                                       een beetje vertrapt worden.          weiger me weg te laten pesten.
     kan vinden. Bellen lukt niet, het   teken van onze tijd? Zijn we de   ook niet zo moeilijk te analy-                                                     Ik zie daar echt niets anders        Uit protest ga ik er volgend jaar
     netwerk is overbelast.              weg kwijt? Ik was zelf behoor-    seren. De specifieke schreeuw-                   deinden wat heen en weer,         in dan normale menselijke            gewoon weer staan, vooraan.
         Rond een uur of één ’s          lijk geschrokken, maar zou ik     lelijkerd besluit dus zijn geluid                maar renden niet als een idioot   groepsprocessen. Er gebeurt          Mocht ik dan weer midden in
     nachts kom ik thuis nadat we        dat honderd jaar geleden niet     te maken. Hierop reageren de                     weg. De mensen die er wat         iets engs, je ziet als omstander     het gangpad terechtkomen in
     nog wat zijn gaan drinken om        zijn geweest?                     directe omstanders door hem                      verder van verwijderd zijn,       mensen wegrennen, er is geen         een chaos, dan zal ik niet naar
     na te praten. Ik zet de herha-          Een eeuw geleden zou het      op de grond te drukken. Dit                      zag je ook schrikken en opzij     ruimte, dan is het logisch dat je    het paleis rennen, maar rustig
     ling van Pauw en Witteman           weinig anders zijn gegaan.        zorgt voor een kleine schrikre-                  springen en zo gaat dat dan       zelf overmant raakt door angst       richting het monument lopen
     op. Het bleek gewoon een of         Dan zou ik ook zo gek zijn om     actie bij de andere omstanders.                  binnen een seconde verder. De     en ook weg wil rennen. Massa-        en naast de koningin gaan
     andere randdebiel te zijn die       twee uur van tevoren naar de      Deze doen wat stappen opzij                      kleine groep mensen maakt         hysterie is echt niet iets van de    staan. Samen zetten we dan het
     schreeuwde. Dat zorgde voor         Dam te gaan om een mooie          of naar achter, maar omdat er                    wat geluid, er valt een hek om.   laatste paar jaar.                   Wilhelmus in.



26   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                                    Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6    27
        essay




                                                                                    De cartografie                                   ring – niets meer, niets minder.
                                                                                    Dikwijls oriënteert een reiziger zich op het         Maar wie bepaalt dat? Wie zegt namens
                                                                                    centrum van een stad. Daar zijn de beziens-      de reiziger: ‘de periferie is een tussenzone’.
                                                                                    waardigheden gelokaliseerd, de culturele         Zijn kaart? Zijn kaart hanteert een wille-
                                                                                    schatten zonder welke stad geen stad is,         keurige logica. Je moet zien wat op de kaart
                                                                                    of althans geen stad waar een reiziger op        staat. Wat nu als we die logica omkeren:
                                                                                    afkomt. Daar zijn de hotels en bars waar hij     wat nu als we zeggen: je moet zien wat
                                                                                    slaapt en drinkt.                                niet op de kaart staat. Wat dan?
                                                                                        Zelden zie je een reiziger in stadsdeel          Dan ga je een kijkje nemen in de
                                                                                    de Baarsjes of Bos en Lommer. Al zou             periferie.
                                                                                    hij, avonturier, zijn zinnen zetten op de
                                                                                    periferie van Amsterdam. Zou hij niet            Tram 14
                                                                                    spoedig omdraaien en teruggaan naar het          Tram 14 vanaf Waterlooplein. Ik moet je
                                                                                    centrum? Zijn stadskaart, gekocht bij het        over de tramreis vertellen. Het lange reizen
                                                                                    toeristenbureau, is niet geschikt voor de        heeft me inzicht gegeven. Meestal ga ik
                                                                                    periferie. Gedetailleerd beschrijft zijn kaart   zitten in mijn stoeltje. Ik concentreer me op
                                                                                    de binnenstad, wat daarbuiten valt wordt         de mede-passagiers. Kijk naar de conduc-
                                                                                    niet in kaart gebracht.                          teur. Kijk naar het meisje. Zo zit ik mijn reis
                                                                                                                                     uit. Ik bestudeer mensen, wat psycholo-
                                                                                                                                     gisch interessant is. Maar het draagt weinig
                                                                                                                                     bij aan mijn stadsbesef. Eigenlijk moet ik
                                                                                          zijn kaart is een kompas,                  meer naar buiten kijken.
                                                                                                                                         Dat besef ik tijdens die bewuste tram-
                                                                                   zij het slechts met één richting.                 reis, flarden stad schieten aan me voorbij.
                                                                                                                                     Ik let niet op. Tussen Elisabeth Wolffstraat
                                                                                                                                     en de volgende halte verdwijnt mijn besef,
                                                                                                                                     geen flauw idee waar ik rijd. Ik ga van a naar
                                                                                       De reiziger is nergens zonder zijn            b dwars door een niemandsland. Het is stil.
                                                                                    stadskaart. Zijn kaart is een kompas, zij        Waar ben ik eigenlijk? Omgeving bestaat
                                                                                    het slechts met één richting. Buitenwijken       niet meer. Het lijkt wel oorlog. Houvast heb

     Tijdreis door Bos en Lommer                                                    op de kaart zijn gemarginaliseerd door
                                                                                    de schaal, alsof slechts het centrum het
                                                                                    aanzien waard is, de periferie een gering,
                                                                                                                                     ik aan de tramhaltes. Maar wat zeggen die
                                                                                                                                     mij? Weet ik de weg terug of verder vanaf
                                                                                                                                     de Elisabeth Wolffstraat? Weet ik hoe ik
                                                                                    duister onderdeel van de stad.                   moet lopen? Hier ben ik. Maar ik heb geen
                                                                                                                                     idee waar dit hier is.
     Een tijdreis door Bos en Lommer. Achtereenvolgens: de cartografie, tram 14,    Centrum en periferie.                                De stilte wordt onderbroken door het
     het Algemeen Uitbreidingsplan, reflectie op de kunst, en nieuwkomers in Bos    Categorieën waaraan de stadskaart niet           afspeelbandje. Even weet ik waar ik ben. Ik
     en Lommer. Uitgangspunten zijn tijd en de sociologie.                          ontkomt. Zo’n kaart moet compact zijn:           heb een alibi:
                                                                                    een uitgebreide stratenkaart met register
                                                                                    zo groot als een voetbalveld. Daar kijkt           ‘Willem de Zwijgerlaan Exiting the vehicle?
     Door: Gertjan Wijburg                                                          niemand op. Dus moet de kaartenmaker               Don’t forget to checkout with your public
     Fotografie: Baharan Andishmand, Eva van Barneveld en Misha Melita              selecteren. Het primaat ligt bij de centra.        transport chipcard.’
                                                                                    De periferie wordt gemarginaliseerd tot
                                                                                    een functionele tussenzone: straten die          Ineens ben ik actueel. Ik draai de Admiraal
                                                                                    leiden naar het centrum en terug naar de         de Ruyterweg op. Alsof ik word meege- »



28   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                 Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6       29
     nomen in een stroomversnelling, zo voelt       Woningtekort dreigt.                          functionerend Amsterdam. Meest radicale       mij met de wijk engageer. Migranten. Het
     het. Een gondel op het water van Venetië.          Het Algemeen Uitbreidingsplan (1935)      scheiding is die tussen wonen en werken.      stikt hier van de migranten. Bruine, zwarte.
     Mijn gondel draait de andere kant op, plot-    is een feit. Als architect is Van Eesteren    Deze indeling van de stad heeft ingrijpend    Turken, Marokkanen, Antillianen. Maar ook
     seling zie ik de stad vanuit radicaal nieuw    betrokken bij het plan. Zijns inziens moet    het stadsbeeld bepaald.                       Amsterdammers. Geblondeerde vrouwtjes
     perspectief. Ik kijk alleen nog maar. Ik zie   Amsterdam worden omgebouwd tot een                                                          in trainingsbroeken. Het is hier ruwer en
     huizen, huizen, huizen. Strokenbouw. En ik     functionele stad. Functionele inrichting      Reflectie op de kunst                         scherper dan in het centrum. Maar daardoor
     denk aan Berlage.                              betekent: ruimtelijke scheiding van wonen,    De woningen in Bos en Lommer zijn geen        ook liever, zachter. Menselijker. Het is hier in
                                                    werken, recreatie en verkeer. Die scheiding   saaie slaaphuizen. Integendeel. Het terug-    aanbouw, levendig.
     Algemeen Uitbreidingsplan                      wordt consequent toegepast. Het werk          kerende baksteen, de gevels en de raampjes         Ik vind het leuk hier. Overal lopen
     Thuis zoek ik op wie de huizen heeft           dient zich te concentreren in de bestaande    zijn fraaie patronen. De huizen zijn hoog,    mensen. Een oude Turk met een doos sinaas-
     ontworpen. Ik kan het niet vinden. Telkens     binnenstad. Daar is de werkgelegenheid.       maar niet te hoog, zodat de hemel er niet     appelen. Twee parkeerwachters met dunne
     vind ik in mijn zoekmachine het Algemeen       Woningen worden gebouwd in het westen         boven verdwijnt. De horizontale disci-        overhemden. Een meisje met een hoofddoek,
     Uitbreidingsplan uit 1935. De architect        en zuiden van Amsterdam. Daaronder valt       pline is strak, maar niet statisch en wordt   strakke billen en stiletto-hakken. Opgedirkte
     Cornelis van Eesteren drijft boven, evenals    ook Bos en Lommer. Tussen periferie en        speels doorbroken door verticale torentjes    oude vrouwen met een kleurspoeling. Jonge
     de woordcombinatie Nieuwe Bouwen.              centrum komen recreatiestroken, zoals         en motiefjes. Daardoor lijken de huizen       Turkse mannen gekleed in Calvin Klein.
     Maar geen woord over Admiraal de                                                             kleiner, wat bijdraagt aan een vrolijke,      Giorgio Armani. Gekocht op de bazaar
     Ruyterweg. Drie foto’s op de website van                                                     minder industriële sfeer. De huizen zijn      van Bodrum – de Turkse hofleverancier van
     een fotograaf. De foto’s horen bij een serie                                                 kunsthuizen.                                  namaakartikelen - of ingestuurd door fami-
     over Plan West, stedenbouwproject rondom       Alsof die tot lichamelijkheid gedwongen           Dat had ik me niet beseft. Kunsthuizen    lieleden. Een oude, trotse man in een onge-
     het Mercatorplein. De huizen daar zijn         huizen in wezen melodisch zijn.               in Bos en Lommer. Ik dacht dat kunst bij      tailleerd, grijs kostuum van de C&A.
     ontworpen door jonge architecten van de                                                      het centrum hoorde. In mijn gedachten              Zou Van Eesteren zich in zijn graf
     Amsterdamse School. En zijn tussen 1922                                                      schud ik de huizen door elkaar. Het worden    omdraaien? Ik denk het niet. Zijn functionele
     en 1927 gebouwd. Het plein is trouwens                                                       abstracte vormen en maten, zoals op een       stad is niet echt van de grond gekomen. Deze
     een ontwerp van Berlage.                                                                     schilderij van Kandinsky. Ik hoor muziek.     mensen komen niet in het centrum. Ze leven
        Het fascineert me. Hoewel ik niet weet      het Amsterdamse Bos en de uitgegraven         Losse muzieknoten die rechtstreeks uit de     hier op straat. Dat maakt de wijk zo levendig.
     hoe, heb ik het gevoel dat deze flarden stad   Sloterplas.                                   hemel op het partituur vallen. Alsof die      Het contrast met de stedenbouwkunde zo
     mij terug hebben gebracht in de tijd: alsof        Deze funtiescheiding is een vorm van      tot lichamelijkheid gedwongen huizen in       groot. Hier wordt bewezen dat maakbaar-
     ik even tramreiziger ben aan het begin         rationalisme in de architectuur. Allerlei     wezen melodisch zijn.                         heid een illusie is. De wijk heeft zijn functie
     van de twintigste eeuw. Amsterdam is in        berekeningen, modellen en prognoses                                                         verloren, zijn bedoeling. Maar misschien is
     ontwikkeling. Het aantal inwoners is flink     probeert de urbanist Van Eesteren te corpe-   Nieuwkomers in Bos en Lommer                  van oorspronkelijkheid geen sprake geweest.
     toegenomen. Cornelis van Eesteren bere-        reren in de stedenbouwkunde. Dit acht hij     Ik ga verder met de tram. Ik houd nauw-       Mensen wonen in huizen, niet andersom. Zij
     kent dat Amsterdam huizen moet bouwen.         noodzakelijk voor het optekenen van een       lettend de bewoners in de gaten, alsof ik     geven inrichting aan de wijk.



30   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                            Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6        31
     Toerist in Amsterdam
     Door: Misha Melita
     Fotografie: Baharan Andishmand, Eva van Barneveld en Misha Melita




     Amsterdam, de stad waar wij sociologen elke dag doorbrengen, waar we leven, eten,    Onzedige vrouwen en sociale woningbouw
     slapen, drinken en soms vergeten onze ogen uit te kijken. Gepensioneerd hoogleraar
                                                                                          De     ontdekkingstocht       begint   staan, er is een hoge binnenplaats
     Leon Deben nam een grote groep Amsterdamse sociologen mee door de stad en liet       rond de UvA, het spinhuis is stop      met rondom muren met ramen
     hen onbekende plekken zien in hun alledaagse bekende leefomgeving.                   nummer één. De plek waar nu            waarvoor plantenbakken hangen
                                                                                          colleges en werkgroepen gevolgd        en een fonteintje maakt het af. De
                                                                                          worden was vroeger een werk-           volgende stop is wederom een
                                                                                          huis voor onzedige vrouwen. De         hofje, dichtbij het Waterlooplein
                                                                                          dierentuin van de Middeleeuwen         rond de Zuiderkerk. Het is een
                                                                                          waar gezinnen op zondag voor een       vreemde gewaarwording, de oude
                                                                                          kwartje menselijke aapjes konden       kerk uit 1602 in renaissancestijl
                                                                                          kijken. Deben vertelt dat het ook      met daaromheen jaren ’60 sociale
                                                                                          mogelijk was om voor een verve-        huurwoningen. Onze reisleider
                                                                                          lend familielid een plekje te kopen.   vertelt dat veel mensen dit soort
                                                                                              Verder wandelend over Rusland      woningen indertijd heel goedkoop
                                                                                          stappen we binnen in het Radison       hebben gehuurd of gekocht en het
                                                                                          Hotel waar het interieur doet          nu aanhouden voor een weekendje
                                                                                          vermoeden dat we nog steeds buiten     Amsterdam of een avondje Stopera.

                                                                                                                                                                         »



32   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                       Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   33
     Studentenwoningen, cultuur met een grote ‘C’ en de burcht van Berlage                    De laatste halte

     Na het hofje leidt Deben de groep door         Na de Stopera wandelen we vlug            Het laatste deel van de wande-        doet denken aan een moderne versie
     smalle weggetjes naar de Stopera. Onbe-     het Joods Historisch Museum binnen,          ling voert ons weer terug naar de     van de eeuwenoude hofjes die overal
     kende weggetjes waar hij wijst op de        dat eigenlijk uit twee synagogen bestaat     grachten waar we uitkijken over       in Amsterdam verborgen liggen
     Amsterdamse school architectuur. De         en dat net gaat sluiten als wij binnen       de stad Amsterdam met haar vele       achter de gevels; stalen balkons,
     Amsterdamse school is een architectuur      komen. We wandelen meteen door, langs        gezichten. Bij het Entrepotdok        betonnen en bakstenen muren, trap-
     stroming die het straatbeeld, met grote     de Weesperflat(de eerste officiële studen-   vertelt Deben dat dit oorspronke-     petjes en veel glas. Na dit laatste
     bakstenen gebouwen gericht op sociale       tenhuisvesting in Amsterdam) naar de         lijk een groot magazijn was, waar     prachtige stukje Amsterdam strijkt
     voorzieningen, vanaf de twintigste eeuw     geheime tuin achter de hermitage. Een        later sociale huurwoningen van zijn   de groep neer voor een drankje en
     domineert. In de Stopera, waarin het        prachtig groene achtertuin met een grote     gemaakt en tegenwoordig zijn het      een goed gesprek over het nieuw
     stadhuis en concertgebouw zijn gecom-       boom, die opvallend rustig is voor het       dure appartementen. Nog meer          ontdekte Amsterdam samen met
     bineerd, overheerst kunst. Kunst uitingen   weer. Langs Artis lopen we verder naar       sociale woningbouw volgt in het       onze reisleider Leon Deben.
     over de stad Amsterdam. Opvallend           de Burcht van Berlage, van dezelfde          laatste complex dat we aandoen. Het
     is een vioolbespelende man van brons        maker als de Beurs, weer een voorbeeld
     die uit de vloer breekt, een stuk van de    van de Amsterdamse school. Een robuust,
     ‘anonieme kunstenaar’ die op meer           enorm gebouw met veel rode bakstenen
     plekken in Amsterdam zijn kunst onge-       en grote ramen en deuren.
     signeerd tentoonstelt.



34   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                          Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   35
                                                                          column



Ware
Amsterdammers
Door: Stef Konings




Z
       appen, zappen, zappen!' Het zijn de kreten van jonge
       Amsterdammers in café Oranje tijdens de ontknoping
       van de eredivisie. Voor één keer willen we niet zien hoe
Ajax met grote cijfers aan het winnen was, maar pleiten wij voor


                                                                          Emigratie verschijnselen
het vertonen van een eventuele Twentse nederlaag. 'Voor geen
goud, wij zijn echte Amsterdammers hier'. Zo luidt de repliek
van de plaatselijke stamgast Barry en het personeel. Wij doen
nog enkele pogingen om luidkeels een front te vormen. Zonder
resultaat. 'Geen boeren op tv!'. Verbaasd over de vergaande
soort van Amsterdams-chauvinistische instelling van de 'echte             Door: Merel Sibbes
Amsterdammers', nemen wij ons verlies. Ik zeg mijn vrienden en
Barry gedag, waarna ik de tram in stap.


                                                                          V
   Maak kennis met Barry. Barry is een echte Amsterdammer.                         orige week besloot ik, fietsend door de stro-   felen, maar kijkend naar buiten bedacht ik me weer
Geboren en getogen in Mokum, de Jordaan om precies te zijn,                        mende regen met mijn winterjas aan, dat het     waar ik het voor zou doen: nooit meer kou lijden.
onderscheidt hij zich van de rest van ons stedelingen. Hij valt                    tijd werd dat ik ging emigreren. En wel zo          Het tij kan echter snel keren. Sinds een paar
onder meer te herkennen aan zijn specifieke accent; het is hem            snel mogelijk. Ik was helemaal klaar met Amsterdam.      dagen schijnt de zon weer en kunnen mijn benen uit
gewoon om op een platte en simpele manier te praten en lekker             Ik vind dit natuurlijk de leukste stad van Nederland,    hun dubbele laag leggings bevrijd worden: lang leve
rond te strooien met ludieke, al dan niet bestaande, uitdruk-             maar al dat gedoe met haasten, volle agenda’s, door-     jurkjes en spijkerbroekjes! En dan vind ik Amsterdam
                                                                          regend zijn, ellenlange winters en plakkerige broodjes   plotseling weer leuk. Fietsend over de Nieuwmarkt,
                                                                          kaas: mijn leven mag best een beetje exotischer.         door de Jordaan en de Pijp ontdekt ik weer de charme
                                                                          Met een ticket naar New York in de kast en een plekje    van deze prachtige stad. Zo in het zonlicht en met
                                                                          op de ‘City University of New York’ vanaf augustus       een blauwe hemel zie ik de schoonheid van alle
Nog nooit kwam Barry met zijn fiets in de                                 heb ik daar een goede eerste stap mee gemaakt.           gebouwen, de grachten zijn zo bijzonder aangelegd en
tramrails terecht. Een ware Amsterdammer.                                 Maar op dat moment, doorweekt op de fiets, moest
                                                                          het rigoureuzer. Of eigenlijk moest ik gewoon naar
                                                                          een land waar het niet regent. Want ik was het zat.
                                                                          Het eerst wat ik deed toen ik thuis was: googelen        Binnen 5 minuten was ik verkocht
                                                                          op “ warm en leuk land”. Al gauw vond ik Australië.
kingen. ‘Ach, ga toch op het dak zitten met een bos uien, lekker          Binnen 5 minuten was ik verkocht en wist: dit zou
                                                                                                                                   en wist: Australië zou mijn nieuwe
stinken in de wind’, reageert hij als hij een potje klaverjas verliest.   mijn nieuwe woonplaats worden. Dat daar helemaal         woonplaats worden.
    De echte Amsterdammer in Barry vertelt hem om met een                 niemand woont die ik ken en oh, dat het ongeveer 24
gezonde dosis Amsterdamse bluf en een no-nonsense houding                 uur vliegen is (lees: geen bezoek dus van familie en
door het leven te stappen. Het liefst in zijn joggingbroek en             vrienden), zag ik even door de vingers. Ik ben gewoon
een gedateerd Ajax shirt met zijn eigen naam op de achterkant             geen winter mens en de lange, koude maanden dit          de straten zijn eigenlijk best schoon. De mensen zijn
geprint. Verder heeft hij de neiging om iedereen ome, tante of            jaar heb ik dan ook maar net overleefd. De keren dat     vrolijk, de bomen hebben weer gekleurde blaadjes en
schat te noemen en kan hij uitgesproken zeuren aan de hand                ik bijna in de open haard zat om op te warmen zijn       de terrasjes zijn gevuld. Zelfs de stilstaande taxichauf-
van ene Jan met de pet. Nog nooit kwam Barry met zijn fiets in            niet te tellen en de chocolademelk was niet aan te       feurs groeten mij vriendelijk als ik langs fiets.
de tramrails terecht. Een ware Amsterdammer.                              slepen. In mijn hoofd heerst het idee dat het vanaf          Fietsend door Amsterdam lijkt Australië opeens
    Helaas is de echte Amsterdammer een langzaam uitster-                 ongeveer begin april wel weer warm is, en daar leef      heel ver weg. Ik zie mezelf al zitten bij het eerste
vende soort. Sommigen zijn in hun oorspronkelijke leefgebied              ik dan ook de hele winter naartoe. Als het half mei      de beste regenbuitje daar over de oceaan: vertrek ik
gebleven, maar het gros heeft moeten uitwijken naar de rand               dan nog steeds koud is, tja, dan gebeuren er dit         dan naar Thailand? Omdat het daar misschien geen
van de stad of heeft gekozen voor rust en een tuintje in steden           soort dingen. Emigratie verschijnselen. En dus kocht     regenseizoen is? Mijn fietsje, de bruine boterhammen
als Almere of Purmerend. Hun van oorsprong natuurlijke habitat            ik een enkeltje Australië. Vertrek: begin Juni. Mijn     en koffie verkeerd leken opeens heel belangrijk. Te
is inmiddels grotendeels overgenomen door de allochtoon, de               omgeving was niet laaiend enthousiast toen ik mijn       belangrijk om te missen zelfs. En dus besloot ik, in
yup en de provinciaal. Amsterdam is langzaam maar gestaag                 ondoordachte plan voorlegde. Veel gehoorde, toch         de zon, dat ik het emigratie plan toch even uit moest
veranderd door deze nieuwelingen. Er is nog maar weinig sprake            wel sterke, vragen waren: hoe ga je dat betalen? Wat     stellen. Daarvoor is Amsterdam nu gewoon veel
van het dorp dat mijn Mokum heet. Barry en de zijne hebben                ga je daar dan doen? Ga je iedereen niet ontzettend      te leuk. Want al die festivals, feestjes en strandope-
dit ook in de smiezen maar proberen zich nog wanhopig vast te             missen? Kan je dat accent überhaupt wel verstaan?        ningen kan ik natuurlijk niet missen.
klampen aan wat er nog van hun cultuur over is. Geef ze eens              Moet je niet eerst je studie afmaken? Dit geheel aan         En dat ticket? Ik zet dat enkeltje toch maar om in
ongelijk. Hun definitie van de echte Amsterdammer is echter net           twijfels van ‘anderen’ zette mij ook wel aan het twij-   een retourtje. Emigreren kan altijd nog.
als het Ajax shirt van Barry: gedateerd.


                                                                                                                                                                  Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   37
        essay




     Amsterdam:
     een warboel van culturen
     In Amsterdam mengelen verschillende culturen zich.
     Dat gaat goed. Maar er is nog genoeg te veranderen.

     Door: Flore Burger




     D
             e sfeer van Amsterdam           gekomen. Veel van zijn vrienden         zoveel verschillende mensen dat het
             wordt bepaald door de           komen ook uit Brazilië en dus gaat      op den duur bijna onmogelijk zal
             verschillende culturen die      hij minder om met mensen met een        worden om precies te weten wiens
     er deel van uitmaken. Bijna 10%         andere achtergrond. Toch denkt hij      familie ooit waarvandaan kwam.
     van de Amsterdammers heeft een          dat hij op den duur ook heel veel       Zodra je iemand beter leert kennen,
     andere nationaliteit dan de Neder-      andere vrienden zal maken, aange-       leer je verder te kijken dan het uiter-
     landse en bijna 40% heeft zelfs         zien hij hier nog niet zo lang is.      lijk van iemand.
     een andere herkomst (bron: Dienst           Anders zit het met het Marok-            Over het algemeen voelen
     Onderzoek en Statistiek). Al deze       kaanse meisje: zij woont hier al haar   mensen met een andere achtergrond
     culturen worden opgenomen in “de        hele leven. Ze is door haar ouders      zich wel prettig met de Amster-
     Amsterdamse cultuur”; een brui-         Islamitisch opgevoed en dat botst       damse cultuur. Toch hebben ze vaak
     sende mengelmoes.                       soms met andere culturen hier.          het gevoel dat mensen raar of anders
         Maar hoe is het voor deze “etni-    Soms heeft ze het idee dat mensen       naar ze kijken, omdat ze er anders
     sche minderheden” om zich met           anders naar haar kijken omdat           uitzien en soms andere gebruiken
     hun achtergrond in de cultuur van       ze een hoofddoek draagt en geen         hebben. Ik ben erachter gekomen
     Amsterdam te bevinden? Behouden         alcohol drinkt. Ze studeert rechten,    dat ze juist vaak dit gevoel hebben
     ze hun eigen cultuur of gaan ze op      maar is de enige in haar jaar met
     in het grotere, vermengde geheel?       een hoofddoek. Toch maakt het
     Wat voor problemen ondervinden          haar vrienden niks uit dat ze Islami-
     ze? Botsen ze met de cultuur van        tisch is. Ze is trouw aan de cultuur
     Amsterdam of gaat het prima             waarmee ze is opgevoed, maar            Er is nog steeds een gevoel van
     samen?                                  voelt zich net zo Amsterdams als        “wij” en “zij”
                                             iedereen hier.
     Ik heb met verschillende jongeren           De Poolse jongen woont hier
     gesproken afkomstig uit andere          pas een paar jaar. Hij is hierheen
     landen: een Braziliaanse jongen,        gekomen om te werken als klus-
     een Marokkaans meisje en een            jesman. Hij is nog Nederlands aan       als ze iets goed doen, zoals een
     Poolse jongen. Ze wonen allemaal        het leren, dus hij gaat bijna alleen    hoge opleiding volgen, goed werk
     al een tijdje in Amsterdam. Alle-       om met andere Polen. Hij voelt          hebben of erg sociaal zijn. Dit komt
     maal vonden ze het leuk om hier         zich hier een beetje minderwaardig:     misschien doordat andere mensen
     in Amsterdam samen te leven met         mensen denken altijd dat hij arm        slechte vooroordelen over ze hebben
     verschillende culturen.                 is en illegaal. Mensen hebben veel      en bij voorbaat al verwachten dat ze
         De Braziliaan is hierheen           vooroordelen over Polen. Hij weet       dingen slecht zullen doen.
     gekomen om op straat op te treden       niet of het beter gaat worden in de




                                                                                                                               foto’s: Dapperbuurtbewoners met wegwepcamera’s
     voor toeristen met een groep straat-    loop der tijd, hij is bang dat mensen   Er is nog steeds een gevoel van “wij”
     artiesten. Samen voeren ze een          naar hem zullen blijven kijken alsof    en “zij”. Veel mensen in Amsterdam
     Braziliaanse vechtdans uit: capoeira.   hij minder is dan anderen. Ook vindt    hebben niet op de eerste plek het
     Het grootste verschil tussen de         hij het moeilijk om aansluiting te      gevoel dat ze één zijn met elkaar
     culturen vindt hij dat de mensen        vinden bij de Amsterdamse cultuur.      en allemaal deel uitmaken van
     in Brazilië veel meer met elkaar        De grote stad is overweldigend.         “de cultuur van Amsterdam”. Het
     praten en meer van elkaar weten.            Hoe komt het toch dat mensen        vermengen van de culturen in
     Dit zou ook kunnen komen doordat        met een andere cultuur worden           Amsterdam is dus nog niet hele-
     hij afkomstig is uit een klein dorpje   aangekeken          door     sommige    maal voltooid; er is nog genoeg te
     en nu in een grote stad terecht is      anderen? In Amsterdam wonen             veranderen!



38   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6
        sociologie toegepast




     Sociologische objecten
     De meest gestelde vraag aan                 Wie spreken we?:                           Wat heeft George Simmel dan over        Wat is ‘Het Geheim’, toe houdt ons
     eerstejaars studenten sociologie is vaak;   Bob Smeets (20)                            jou id-kaart gezegd?                    niet langer in spanning?
     maar wat is dat nu precies, sociologie?                                                Georg Simmel, beschrijft de functie     Ik ben nou niet echt een persoon dat
                                                 Wat zien we?:                              en werking van geheimen. Volgens        veel expliciete geheimen met zich
     Deze vraag beantwoorden is, zelfs voor      Een id-kaart, wel te verstaan Bob          hem ordenen mensen relaties naar        meetorst. Dus vooruit dan maar, ik
     ouderejaars studenten, een heel karwei.     zijn eigen id-kaart                        de vraag “Wat laat ik de ander weten    zal één van mijn laatste geheimen
     Blikken van onbegrip vallen je ten deel,                                               en wat niet?”. Kort door de bocht       ook delen met de rest van sociolo-
     wanneer je het over de meritocratie,        In verband met welke Theorie?:             komt het erop neer dat iets wat men     gisch Amsterdam. Mijn roepnaam
                                                 ‘Het Geheim’ van George Simmel             bewust niet deelt, maar waar wel        Bob is een naam waar ik best over
     sociale netwerken, anomie en andere                                                    naar wordt gevraagd, kan worden         te spreken ben. Echter, mijn officiële
     sociologische begrippen hebt. Om            Wat zien we Bob en vooral waarom?          beschouwd als een geheim. Mensen        namen zijn naar mijn mening van
     wat duidelijkheid in de sociologische       Mijn id-kaart, een plastic kaartje van     hebben altijd geheimen voor elkaar      mindere schoonheid en daarom
     onduidelijkheid te scheppen moesten         85.60 mm bij 53.98 mm. De functie          en zullen die altijd houden, omdat      besloot ik ooit die namen maar voor
                                                 ervan is mij te kunnen identificeren       het onmogelijk is alles te delen. Je    me te houden. Nu staan ze naast
     studenten voor het vak Sociologische        en te kunnen bevestigen wie ik zeg         zou er helemaal gek van worden          dit verhaal afgedrukt en kunnen de
     Theorie daarom een concreet voorwerp        te zijn. Het bevat echter een geheim,      als je het wel doet, en anders de       lezers van Sociologisch Mokum ze
     uitkiezen, om aan de hand daarvan een       mijn geheim.                               toehoorder wel. Mijn id-kaart bevat     alledrie lezen. Mijn geheim is niet
                                                                                            dus een geheim.                         meer.
     theorie te verhelderen. Sociologisch
     Mokum besloot twee van hen, Jim
     Snoek en Bob Smeets, te vragen welke
     voorwerpen zij uit hadden gekozen en
                                                 Wie spreken we?:                           aantrekkelijk, bijzonder en uitein-     bevredigd en uiteindelijk minder
     vooral; waarom deze voorwerpen?! Wat
                                                 Jim Snoek (20)                             delijk zelfs minder betekenisvol. De    mens voelen. Daarom vind ik de
     hebben hun objecten te maken met                                                       wereld wordt ‘onttoverd’ zo zegt hij.   theorie van Weber zo interessant,
     klassieke sociologen als Max Weber en       Wat zien we?:                                                                      omdat hij weer een andere verkla-
     George Simmel?                              Flyer I am X, een Engelse band             En hoe zien we die ‘onttovering’ dan    ring voor de ‘onttovering’ van de
                                                                                            precies in de liedjes van I am X?       wereld geeft.
                                                 In verband met welke Theorie?:             Ik zie de teksten van I am X als een
                                                 De   rationaliseringstheorie        van    duidelijke reactie op wat hierboven     Zegt Max Weber hier naar jou
                                                 Max Weber                                  is de ‘onttovering’. Omdat niets in     gevoel direct iets over?
                                                                                            het leven ze meer aanspreekt, niets     Het volgende citaat uit het theo-
                                                 Wat zien we Jim en vooral waarom?          ze meer het gevoel kan geven dat        rieboek voor het vak sociologische
                                                 Een flyer van een band waar ik laatst      hun leven er toe doet, moeten ze        theorie bracht mij op het idee om
                                                 heen ben geweest. En er is met de          hun toevlucht wel nemen in extreme      dit verhaal aan dit voorwerp en
                                                 teksten van deze band iets vreemds         fysieke prikkels; seks. Seks is het     de theorie te verbinden: “One of
                                                 aan de hand; ze gaan namelijk alleen       enige dat hen nog levend kan laten      the irrationalities of rationality,
                                                 over seks! Zij beschrijven seks als        voelen. Dit zou volgens Max Weber       from Weber’s point of view, is that
                                                 levenswijze, als religie, alsof seks het   het gevolg zijn van de ‘onttovering’    the World tends to become less
                                                 enige is wat je nog doet beseffen dat      van de samenleving, door verre-         enchanted, less magical, and ulti-
                                                 je leeft en alsof het je een reden om      gaande rationalisering. Seks als        mately less meaningful to people”
                                                 te leven geeft.                            antwoord op rationalisering.            (Ritzer, 2008). Ik zie de teksten die
                                                                                                Ik heb er niet lang hoeven na te    de band van de flyer maakt als een
                                                 Wat is het verband met Max Weber,          denken om op dit idee te komen.         duidelijke uiting van het hierboven
                                                 een keurige 19de eeuwse socioloog?         De ‘onttovering’ van de wereld is       geschreven fenomeen. Aangezien
                                                 In Weber zijn werk gaat het over           een iets waar ik al langer mee bezig    niks in het leven ze meer aanspreekt,
                                                 ‘rationalisering’. Volgens hem wordt       ben. Karl Marx heeft mij al eerder      niets ze meer het gevoel kan geven
                                                 het leven in de hedendaagse kapita-        op dit hierover aan het denken          dat hun leven er toe doet, moeten
                                                 listische, bureaucratische samenle-        gezet. Zijn claim is dat mensen door    ze hun toevlucht wel nemen in een
                                                 ving steeds rationeler door univer-        steeds verder gaande arbeidsdeling      wereld waar alles draait om extreme
                                                 sele regels, wetten en regelingen.         ‘vervreemd’ worden van hun werk,        fysieke prikkels, het enige dat hen
                                                 Alles wordt daardoor berekenbaar,          terwijl de innerlijke drang om te       nog levend kan laten voelen. Dit
                                                 efficiënt, voorspelbaar en contro-         creëren (werken) is volgens Marx        zou volgens Max Weber het gevolg
                                                 leerbaar. Dat kan uiteindelijk onge-       juist wat mensen mens maakt. Marx       zijn van de ‘onttovering’ van de
                                                 wenste gevolgen hebben; de wereld          en veel volgers van hem beweren         samenleving, door verregaande
                                                 wordt voor mensen steeds minder            dat ze zich hierdoor minder nuttig,     rationalisering.



40   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                  Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   41
        essay




 ‘t Is stil in Amsterdam                                                                                                 't Is stil in Amsterdam

     Een sociologische tekstanalyse                                                                                      De mensen zijn gaan slapen
                                                                                                                         De auto's en de fietsen
                                                                                                                         Zijn levenloze dingen
     Door: Koen van Leeuwen
     Fotografie: Baharan Andishmand, Eva van Barneveld en Misha Melita                                                   De stad behoort nu nog
                                                                                                                         Aan een paar enkelingen
                                                                                                                         Zoals ik
                                                                                                                         Die houden van verlaten straten
                                                                                                                         Om zomaar hardop
                                                                                                                         In jezelf te kunnen praten
                                                                                                                         Om zomaar hardop te kunnen zingen
                                                                                                                         Want de auto's en de fietsen


     W
                  ij, Amsterdamse sociologiestudenten,          romantische beeld kent ook een keerzijde: Mead           Zijn levenloze dingen
                  zijn bezig met het ontleden van sociale       schreef over de armoede van (Europese) migranten
                  verbanden,      structuren,     systemen,
                                                                                                                         Als de mensen zijn gaan slapen
                                                                in Chicago. Duitsers, Italianen, Ieren, Chinezen
     theorieen. Wij kennen en ontdekken de dynami-              creëerden hun eigen towns in de stad, wat met veel
     sche processen die ten grondslag liggen aan al die         problematiek gepaard ging. Grote verschillen tussen
     sociale processen en interacties, waar leken slechts       arm en rijk en de vermeende banden van de over-
     naar kunnen gissen. Wij sociologen zijn experts op         heid met criminele bendes maakte de stad tot wat         't Is zo stil in Amsterdam
     het gebied van samenlevingen, wij zijn de trotse en        Spencer een jungle noemde. Ook Amsterdam is zo’n         En godzijdank niemand
     unieke bezitters van kennis over de grote sociale          ontwikkeling niet bespaard gebleven. Hoe vaak
                                                                                                                         Die ik tegenkwam
     wereld, die alleen met een scherp oog en een kriti-        wordt er niet met trots gewezen op die honderden
     sche blik valt waar te nemen. Wij sociologen bezitten      nationaliteiten die de stad rijk is? Sociale weten-      't Is stil in Amsterdam
     dat talent, wij bezitten de kunde om dat te zien en        schappers likken hun vingers af bij die culturele        De mensen zijn gaan slapen
     te doorgronden, zodat we op een geheel eigen en            dynamiek. Dat geeft de stad een gezicht, een eigen
     doordachte wijze uitspraken kunnen doen over               identiteit. Nieuwe patronen versmelten met de            Ik steek een sigaret op
     sociale verhoudingen. Of, om met godfather Weber           oude, het slijt in de bestaande stadscultuur. Een        En kijk naar het water
     te spreken: “de wetenschap die sociaal handelen            fenomeen als de markt maakt dat schitterend duide-
                                                                                                                         En denk over mezelf
     duidend wil begrijpen en oorzakelijk verklaren.” Dat       lijk. De Dappermarkt als ontmoetingsplaats voor
     gaan we bij dezen dus proberen.                            oost-Amsterdammers, de Noordermarkt kent weer            En denk over later
         Het gaat om de wisselwerking tussen stad en            een grachtengordelliaans karakter. Dat maakt stad        Ik kijk naar de wolken
     bevolking, tussen gebouwen en mensen, tussen               als bakermat en laboratorium van de sociologie.
     de fysieke en de organische actoren, het creëren                In dat kader zijn weinig Nederlandse steden zo      Die overdrijven
     en invullen van de bestaande stad. Een stad als            interessant als Amsterdam. Een wandeling door de         Ik ben dan zo bang
     Amsterdam lijkt altijd enorm veel energie in mensen        hoofdstad is tegelijkertijd een wandeling door de        Dat de eenzaamheid zal blijven
     op te wekken. Ik zie ook altijd mensen heel hard           sociologie, door geschiedenis, door tijd en ruimte.
     fietsen over de grachten, om duidelijk te maken dat        Wie sociologisch door Amsterdam loopt, ziet natuur-      Dat ik altijd zo zal lopen
     het leven ‘hier’ sneller gaat dan op het platteland.       lijk de constante stroom van sociale processen.          Op onmogelijke uren
     Steden kunnen imponeren door hun grootsheid en             Fietsende Amsterdammers, klungelende Span-
     anonimiteit. Terwijl Amsterdam niet meer dan een rij       jaarden, verdwaalde Australiërs, bezopen Britten,
                                                                                                                         Dat ik eraan zal wennen
     aaneengeschakelde dorpjes is. Wat maakt dat nou zo         arrogante Italianen, warrige studenten, onstuimige       Dat dit zal blijven duren
     sociologisch interessant?                                  leveranciers, assertief horecapersoneel, spuitende       Als de mensen zijn gaan slapen
         Wie wel eens naar een Nederlandse bioscoop-            junks en gedistingeerde kunstliefhebbers bewegen
     film gaat, ziet het merk A-Film voor aanvang               zich op dit kleine stukje oppervlakte met en langs       't Is zo stil in Amsterdam
     voorbij komen. Deze distributeur van Nederlandse           elkaar, zodat onbedoeld en onbewust dit cliché           Ik wou
     speelfilms zetelt in Amsterdam, zo wil het filmpje         telkens weer bevestigd wordt. We weten haast niet
     doen geloven. Een satelliet zoeft boven avondlijk          beter en we willen ook niet anders geloven dat dit
                                                                                                                         Dat ik nu eindelijk
     Nederland, en zoemt dan plots in op Amsterdam.             een samenleving is of vormt. Onlangs publiceerde         Iemand tegenkwam
     De stad ligt als een halve maan, gezien vanaf het          S. Montag (pseudoniem van H.J.A. Hofland) in het
     IJ, uitdijend naar het zuiden. Een beetje zoals het        NRC Handelsblad zijn avonturen met tramlijn 3,
     Chicago van George Herbert Mead (1863-1931),               die van het Muiderpoortsta-tion tot aan de Zout-
     dat aan Lake Michigan ligt. Alhoewel beide steden          keetsgracht rijdt. Hij vertelde over de diversiteit
     relatief jong zijn, kennen ze toch al een rijke historie   van buurten, over zijn gang van multicultureel Oost
     aan stadssociologische ontwikkelingen. Handelaren          naar het zo chique en deftige Zuid en de gang naar
     en migranten kwamen van over de hele wereld voor           het volkse West. Stadjes in de stad, zo zou je het
     praktisch nut (specerijen) of goed geluk. Maar dit         kunnen zeggen (of sub-cities, in lelijk Engels). Hoe »



42   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                          Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6   43
     essentieel is de esthetiek van gebouwen? Sierlijke        stempels op de stad. Wie door de Pijp loopt, zo in       vindt er een wisselwerking plaats tussen het karakter      zo’n sociologisch bolwerk als Amsterdam in de nacht
     ornamenten of hoekige uitsturpsels, variërende            de buurt van de Van Woustraat, ziet duidelijk de         van de fysieke stad en dat van haar bewoners (de           kan veranderen in een levensloze metropool, waar
     architectuur of monotone huizenbouw is zeker van          stijl van de Amsterdamse School. Ongeveer net zo         organische stad). Wie op deze manier zijn gedachten        zelfs een stedeling zich eenzaam kan voelen. Of een
     invloed op het welzijn van bewoners (en passanten).       Amsterdams is het (of eigenlijk: ons eigen) Oost-        naar Rotterdam, Den Haag of Maastricht verplaatst,         migrant. Of een handelaar. Of zelfs een student, die
     Vaak kleeft er aan een wijk een bepaalde karakter-        Indisch Huis, al vanaf 1603 in gebruik, en ontworpen     komt zeer waarschijnlijk op hetzelfde uit. Met andere      na de zoveelste borrel van zijn studentenvereniging
     trek. De Jordaan is voor yuppen, Zuid is kil en koud,     door De Keyser. Ook de sierlijke en karakteristieke      woorden: zou het toeval zijn dat het Nederlandse           beschonken huiswaarts keert en niemand meer
     Watergraafsmeer wil volks. Wie metrolijn 50 neemt,        Westertoren, die aan de ‘verkeerde’ kant van de          landschap parallel loopt met Steinmetz’ beeld over         tegenkomt op straat. Wat is een Amsterdam zonder
     van Gein naar Isolatorweg, komt op een soortgelijke       Jordaan staat, is van hem. Het zijn de klassieke expo-   ‘de nuchtere Nederlander’ en de skyscrapers van            mensen? Daarbij: een apocalyptische aanblik geeft
     insteek. Robert Vuijsje schreef in zijn boek Alleen       nenten van een stad als Amsterdam, die de bravoure       Manhattan symbool staan voor de grenzeloze ambi-           het. Naast een autoloze ook een mensloze zondag
     maar nette mensen over zijn avontuur in de Bijlmer,       van de Gouden Eeuw en de knusheid van de                 ties van de gelukzoekende Amerikanen? Laten we             in Amsterdam: de eenzame Ramses Shaffy die tuurt
     die cultureel misschien ver af staat van zijn milieu in   vermeende Nederlandse nuchterheid moeten weer-           aannemen: mens sana in corpore sano.                       over het Museumplein richting het Concertgebouw
     Amsterdam-Zuid, maar geografisch slechts enkele           geven. De pittoreske grachtengordel, door Gerrit             Zou de onlangs overleden Ramses Shaffy                 zonder ook maar iemand waar te nemen, het Water-
     kilometers daar vandaan is. Al die drommen mensen         Adriaensz. Berckheyde zo treffend weergegeven in         hetzelfde gedacht hebben toen hij in z’n eentje door       looplein, de Dam, de Amstel, de Vijzelstraat, de
     en culturen die zich kriskras door de stad bewegen,       zijn schilderij De Gouden Bocht, heeft een onmis-        nachtelijk Amsterdam liep? Hoe schril is het contrast      Nieuwmarkt, de Herengracht, het Damrak (waar ooit
     maar tegelijkertijd toch aan hun buurt verknocht zijn     kenbare invloed op het humeur en het gedrag van          met zijn stille Mokum? Hij maakt in zijn lied ’t is Stil   de roodzwarte vlaggen met witte Andreaskruizen
     (met hun eigen normen en waarden). Die densiteit          haar bewoners. De gebouwen, pleinen, straten, het        in Amsterdam het tot de meest ansichtkaartige stad         fier in de wind hingen als entree voor de stad), het
     van gebouwen en mensen is als een perpetuum               spel van licht en ruimte, bepalen voor een belangrijk    van de wereld. Verlaten straten, levenloze dingen,         Centraal Station. De Rembrandttoren die knipogend
     mobile: stedelingen vormen samen net zo goed een          deel de sociale processen. Er zijn straten en mensen     niemand die hij tegenkwam. De immer bruisende              de wacht houdt over de stad. Typisch Amsterdams,
     speldenfabriek als die van Adam Smith. Al maken ze        hebben er maar te lopen. Vanuit een helikopterview       stad vol bedrijvige mensen veranderd in een beklem-        maar on-Amsterdams zonder al die hordes mensen
     geen spelden, ze maken een samenleving met ieder          (togglen!) heeft het wat weg van ratten die zich via     mende stilte. Amsterdam als maanlandschap. De              die zich kriskras door Amsterdam bewegen. Van
     hun eigen specialisaties.                                 verschillende routes naar het juiste gat bewegen, bij    sociologie valt even stil. Wethouder Els Iping droomt      Noord tot Zeeburg, van Osdorp tot Buitenveldert.
         Ergo: niet alleen de mensen, ook de gebouwen          wijze van psychologisch experiment. De stad drukt        van zo’n stad. Een hermeneutisch onbenul. Maar             Heldhaftig, vastberaden en barmhartig dendert
     ‘maken’ de stad. Architecten als Le Corbusier en          een deterministische stempel op mensen. Archi-           niet deze epicurist: Ramses, de hedonist, ging zijn        de stad maar door. Gelukkig maar. Ondanks maar
     Oscar Niemeyer maar ook onze eigen Hendrikus              tecten zijn daarom net componisten: ze orkestreren       boekje te buiten als het gaat om calvinistisch leven,      vooral dankzij elkaar. Aan ons, sociologen, om dat in
     Petrus Berlage en Hendrik de Keyser drukten hun           het hele geheel door hun partituur. Op die manier        maar wist desondanks treffend te verwoorden hoe            lengte van dagen te blijven fascineren.




44   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6                                                                                                                                                        Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6    45
         bart




     Het lijkt nét kunst
     Door:Bart van Heerikhuizen




     A
              msterdam is in Nederland             Stel dat we het er over eens zijn   Het lijken kleine pesterijtjes - en dat   een beetje beter dan dat van die rare   de dingen soms anders zijn dan je        van sommigen zelfs een hele harde
              een belangrijk centrum           dat kunst provoceert, verwart en        zijn het ook - maar ze helpen ons         Tori Amos, maar van Scarlatti krijg     tot dan toe dacht. En zoals Bourdieu     wetenschap. Maar sociologie bevat
              voor wetenschap en kunst.        shockeert, dan vallen Matisse en        om te begrijpen op hoeveel onuit-         ik na een half uurtje genoeg, althans   ook wel eens heeft geschreven, dat       onmiskenbaar ook elementen die
     Wetenschap wordt bijvoorbeeld             Malevich binnen die termen, maar        gesproken vooronderstellingen de          wanneer Christian Zacharias hem         voelt soms pijnlijk aan.                 wijzen op een zekere verwantschap
     beoefend aan de Universiteit van          Rien Poortvliet en Bob Ross niet. Er    alledaagse omgang is gebaseerd.           speelt op een mooie concertvleugel,         Maar waar doet dat ons ook           met de kunsten.
     Amsterdam. Voor de kunsten moet           zijn ongetwijfeld postmodernisten           Neem het beroemde idee van            want van zo’n klavecimbel krijg ik al   alweer aan denken? Aan wat                   Ik weet niet of een docent zoiets
     je zijn in al die ateliers, galeries,     die het daar niet mee eens zijn en      Goffman dat wij allemaal rollen           na vijf minuten koppijn.’ Dan kijken    kunstenaars doen! In verschillende       zou opschrijven in het sociolo-
     geluidsstudio’s en andere broed-          die het werk van Anton Pieck en         spelen voor elkaar en dat werke-          die twee elkaar stralend aan en         opzichten deelt sociologie eigen-        genblad van Groningen, Tilburg,
     plaatsen die deze stad rijk is. Laat      van Norman Rockwell beschouwen          lijke oprechtheid niets anders is         daar horen we een bekende geluid,       schappen met de kunsten.                 Nijmegen of Utrecht. Misschien
     je niet misleiden door het tragische      als belangrijke moderne kunst. Dat      dan het vermogen om een indruk            het klíkt. Maar nu zegt Bourdieu:           Ik heb deze stelling laatst uitge-   zou het kunnen in Rotterdam. In
     feit dat het Rijksmuseum en het           is een lastige discussie, maar toch     van oprechtheid met grote overtui-        het enige wat deze twee jongelui        probeerd op een groepje studenten        Amsterdam kun je het hier met
     Stedelijk ten prooi gevallen zijn         valt daar nog wel uit te komen. Er      gingskracht voor te wenden. Samen         hebben gedaan is vaststellen dat        van de Leidse Veerstichting. Na          een zekere onbevangenheid over
     aan verloedering. Kunst floreert          is een ander en veel ingewikkelder      met onze medeacteurs bereiden we          ze allebei uit Oud-Zuid komen,          afloop werd ik overrompeld door          hebben. Amsterdam bezit niet alleen
     niet in musea, maar op heel andere        probleem en dat is dat je met deze      de ene na de andere show voor en          dat ze allebei pianoles hebben          de enorme belangstelling voor en         de oudste en de grootste sociolo-
     plekken: kraakpanden, multimediale        omschrijving misschien wel wat al       eigenlijk zijn we een groot deel van      gehad, dat hun ouders bovenmo-          instemming met wat ik voorzichtig        gieopleiding, het is tevens de meest
     ex-fabriekshallen en morsige oefen-       te veel bijvangst in je netten laat     de dag bezig met het ontwikkelen          daal verdienen, dat hun broers en       betoogde. Ik had blijkbaar een           heterogene. Veel stromingen en
     ruimtes, de experimentele achterka-       zwemmen. Kunstenaars zijn niet          van subtiele strategieën om onze          zussen allemaal het VWO hebben          gevoelige snaar geraakt. De tijd is      varianten floreren hier zij aan zij. Zo
     mertjes van het grotestadsleven.                                                                                            afgemaakt, kortom, dat er tussen        er kennelijk weer rijp voor. Weer!       zitten er stukjes in ons programma
          Wat is kunst? Ieder antwoord op                                                                                        hen een hoge mate van klasse-           Deze gedachte is namelijk al eerder      die raakvlakken vertonen met de
     die vraag is problematisch. Als het                                                                                         homoganie bestaat. Die klik die ze      genoteerd, bijvoorbeeld door de          schone kunsten. Dat heeft ook te
     werk van de ene kunstenaar er nog                                                                                           voelden, dat was niet zozeer een        Amerikaanse socioloog Robert             maken met het culturele klimaat
     net in te passen valt (het fietswiel
                                               Kunstenaars proberen de kijkers, lezers, luisteraars                              romantische, maar meer een klasse-      Nisbet in zijn boekje Sociology as       van de stad Amsterdam, de beoefe-
     van Marcel Duchamps), dreigt het          eventjes los te wrikken uit hun alledaagse denkroutines.                          klik. Ze hebben elkaar minzaam          an Art Form uit 1973.                    ning van de kunsten in deze stad is
     werk van een andere kunstenaar er                                                                                           een seal of approval gegeven. Ze            Toen Nisbet zijn stelling verde-     voelbaar binnen de poreuze muren
     buiten te raken (blauw monochroom                                                                                           dachten allebei, zonder zich dat        digde ging het goed met de socio-        van de universiteit.
     van Yves Klein). Wat is kunst? Een                                                                                          bewust te zijn: met jou durf ik bij     logie. De instroom van sociologie-           Ik ben mij daarvan bewust als
     oorlogsfoto van Robert Capa? Een                                                                                            mijn moeder wel voor de dag te          studenten was overweldigend en           ik college geef. Ik probeer als een
     essay van Rudy Kousbroek? Een             de enigen die mensen in verwarring      medemensen er zo slim mogelijk            komen. En mochten ze ooit trouwen       de arbeidsmarkt voor sociologen          betrouwbaar docent belangrijke
     happening van Marina Abramovic?           proberen te brengen.                    in te laten lopen. Wie na enige           en kinderen krijgen, dan was dit        leek – zeker in Nederland in die         theorieën in de sociologie helder en
     Het Centre Pompidou in Parijs?                Neem nu eens de zogenaamde          weerstand te hebben overwonnen            het moment dat ervoor zorgde dat        dagen - onverzadigbaar. Dat is           nauwkeurig over te brengen. Maar
          Dit is een poging tot omschrij-      breaching experiments van Harold        diep in de wereld van Goffman             ook nu weer een hoge mate van           daarna veranderd en in de magere         ik wil soms ook, bijvoorbeeld als ik
     ving; kunst is dat wat mensen door        Garfinkel. Deze ethnomethodo-           doordringt, herkent ineens overal         klasse-endogamie verzekerd is. Wie      jaren tachtig en negentig durfde         les geef over Garfinkel, Goffman
     elkaar schudt, verrast, verbaast,         logische socioloog schreef zelf dat     om zich heen de manifestaties van         deze theorie voor het eerst hoort       niemand meer te zeggen dat socio-        of Bourdieu, iets door elkaar
     shockeert. Kunstenaars proberen de        die zogenaamde experimenten             het kille, manipulatieve sociale          reageert vaak heel geërgerd. Moet       logie ook wel iets gemeen heeft          schudden in de hoofden
     kijkers, lezers of luisteraars eventjes   bedoeld zijn als hulpjes om de luie     universum dat hij beschrijft.             die Bourdieu nou echt alles kapot       met de kunsten. Het vak had het          van de studenten die in
     los te wrikken uit hun alledaagse         verbeeldingskracht van mensen               Twee jonge mensen zitten in het       maken: liefde, romantiek, seksueel      al moeilijk genoeg. Sociologie was       de zaal zitten. Soms wil
     denkroutines. Alle voorbeelden in         een handje te helpen. Hij gaf zijn      café, aldus Bourdieu’s theorie van        magnetisme, gemeenschappelijke          toch al het doelwit geworden van         ik alledaagse vanzelf-
     de vorige alinea hebben dit gemeen:       studenten opdrachten die er uitzien     het cultureel kapitaal. Ze vinden         muzikale hartstocht? Is er dan niets    gemakkelijk scorende columnisten,        sprekendheden        een
     het fietswiel, het blauwe schilderij,     als practical jokes: speel boter kaas   elkaar leuk, al kennen ze elkaar nog      meer heilig? Maar ondertussen           maar inmiddels is het tij opnieuw        beetje raadselachtig
     de oorlogsfoto, het stuk van Kous-        en eieren, maar zet de kruisjes en      maar net. De ene vraagt ‘van wat          begin je toch wel een beetje te twij-   gekeerd. De studenten stromen            maken,       verwar-
     broek, de happening en het als een        de rondjes op de verkeerde plekken      voor muziek houd jij?’ De andere          felen aan dingen die je tot dan toe     weer binnen, de arbeidsmarkt             ring stichten die
     olieraffinaderij ogende museum. Ze        en kijk wat er dan gebeurt. Voer met    zegt ‘ik houd van de sonates van          zeker meende te weten.                  voor sociologen is weer uitstekend,      tot inzicht leidt.
     proberen het publiek even los te          iemand een persoonlijk gesprek          Scarlatti, maar ik draai ook best             Garfinkel, Goffman, Bourdieu;       de columnisten zetten weer trots         Daarbij      denk
     rukken uit de wereld van de clichés,      en haal dan een bandrecordertje         wel vaak de eerste drie albums            drie voorbeelden van sociologen         onder hun columns dat ze socioloog       ik wel eens
     de stereotype voorstellingen, de          tevoorschijn en zeg dat je dit alle-    van Tori Amos, en eigenlijk luister       die hun lezers welbewust in de war      van origine zijn. Misschien kunnen       ‘hé, wat sta ik
     gewoontewijsheden van alledag.            maal hebt opgenomen, reageer            ik ’s nachts tussen twaalf en twee        brengen en die daarmee beogen           we het ons nu weer permitteren           hier nou toch te
     Het is ook om die reden dat kunst         op alles wat iemand zegt met het        vooral naar Thelonius Monk.’ De           inzicht te bieden, niet alleen intel-   om minder besmuikt te doen over          doen... Het lijkt
     mensen soms kwaad maakt. Kunst            vriendelijke verzoek om precies         ander zegt ‘hoe bestaat het, ik vind      lectueel inzicht, maar ook emoti-       de wat softere kanten van het vak.       nét kunst!’
     brengt je in de war en dat is niet        uit te leggen wat hij nu eigenlijk      Monk ook geweldig, en ik vind het         oneel inzicht. Ze willen dat je niet    Sociologie is in de allereerste plaats
     altijd prettig.                           bedoelt met de gebruikte woorden.       pianospel van Alicia Keys eigenlijk       alleen begrijpt, maar ook voelt dat     een wetenschap en in de handen



46   Sociologisch Mokum, jaargang 13, nr 6

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:234
posted:7/3/2011
language:Dutch
pages:25