xxx_Sec2_Drawing.indd by liwenting

VIEWS: 22 PAGES: 74

									SGILIAU LLUNIADU TECHNEGOL

                  Adran 2


           Cynnwys yr Adran Hon:



     Cyflwyniad

     Modiwl 1 - Offer Lluniadu Technegol

     Modiwl 2 - Graddfeydd a Sgiliau Arlunio

     Modiwl 3 - Dulliau Taflunio

     Modiwl 4 - Lluniadau Gweithio

     Modiwl 5 - Onglau

     Modiwl 6 - Ffigurau Rheolaidd

     Canllawiau Cyflym

     Gweithgareddau i Fyfyrwyr
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                   TAFLEN 1

CYFLWYNIAD

Bydd yr adran hon yn gofyn i'r hyfforddai ddarllen, a chynhyrchu lluniadau adeiladu syml.

Bydd yn cynnwys y pynciau canlynol:
 Deall cysyniad lluniadu wrth raddfa.
 Darllen mesuriadau gyda riwl raddfa.
 Dyfalu gwahanol hydoedd gan ddefnyddio gwahanol raddfeydd.
 Adnabod gwahanol fathau a meintiau o luniadau.
 Lluniadu wrth raddfa.
 Braslunio croeslinellau.
 Deall diben symbolau.
 Llythrennu lluniadau.

Bydd angen yr offer lluniadu a'r deunyddiau canlynol ar gyfer yr adran hon:
 Bwrdd lluniadu
 Sgwâr T
 Sgwarynnau 60°/ 30° + 45°
 2 glip bwrdd
 Pensiliau 2H a HB.
 Cwmpas
 Riwl raddfa
 Protractor
 Rhwbiwr
 Papur lluniadu A2 (420mm x 594mm).
 Papur lluniadu A3 (420mm x 297mm).

Mae pob lluniad adeiladu'n cael ei gynhyrchu yn unol â BS 1192 Ymarfer
Swyddfa Lluniadu.

Mae lluniadau yn un o'r ffyrdd symlaf o gyfathrebu sydd ar gael yn y diwydiant
adeiladu.

Defnyddir lluniadau yn helaeth ar gyfer trosglwyddo syniadau a gwybodaeth.

Defnyddir ystod eang iawn o luniadau: brasluniau syml, cynlluniau wrth raddfa, graffiau,
lluniadau a siartiau i ddangos dewisiadau o wahanol gynhyrchion.

Bydd y dewis o luniadau i'w defnyddio yn dibynnu, yn bennaf, ar y wybodaeth sydd i'w
throsglwyddo, ac am faint o amser y bydd yn cael ei defnyddio.
TAFLEN 2                                  ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL
                                                                          CYFLWYNIAD

Darllen Lluniadau

Mae angen i bawb sy'n gweithio yn y diwydiant adeiladu ddeall lluniadau, a chodi gwybodaeth
oddi wrthynt.

Y ffordd hawsaf o ddeall lluniadau yw tynnu ambell un. Mae'r ymarferion dysgu yn yr adran
hon wedi'u cynllunio yn y fath fodd fel ag i ddysgu hanfodion technegau lluniadu

Astudiwch yr enghreifftiau a'r wybodaeth a roddir cyn dechrau ar yr ymarferion.

Yn y diwydiant adeiladu, mae'n amhosibl tynnu diagramau maint llawn o adeiladau ac
ati, felly tynnir lluniadau ohonynt , sy'n llai o faint, ac wedi'u tynnu wrth raddfa.

Defnyddir gwahanol raddfeydd er mwyn cadw cymhareb gywir rhwng y lluniad a'r adeilad.

Dyma'r lluniadau wrth raddfa.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                   MODIWL 1

OFFER DYLUNIO TECHNEGOL                                                              TAFLEN 3

Offer Dylunio

Mae amrywiaeth fawr o offer ar gael, gyda'r pethau gorau, sy'n mynd i roi llawer o
ddefnydd, yn costio mwy na phethau o safon is.

Byddai'n wastraff arian i'r rhan fwyaf o fyfyrwyr adeiladu brynu bwrdd lluniadu sy'n costio
cannoedd o bunnoedd, ond byddai pensaer neu ddrafftsmon yn ei gweld hi fel arall.

Yn yr un ffordd, byddai gwario punt neu ddwy ar set rad iawn o offer ar gyfer plentyn pum
mlwydd oed yn gwneud synnwyr, ond byddai'n wastraff amser i fyfyriwr adeiladu brynu set
debyg.

Bwrdd Lluniadu

Bydd bwrdd lluniadu syml maint A2 hen ddigon da i'r rhan fwyaf o fyfyrwyr.

Byddai'n well gan benseiri, technegwyr a drafftsmyn gael bwrdd lluniadu maint A1, gyda
riwl baralel sy'n llithro.
MODIWL 1                                  ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 4                                                     OFFER DYLUNIO TECHNEGOL

Sgwâr T

Rhaid cael sgwâr ti os am luniadu gyda bwrdd heb riwl llithro.

   Gall y sgwâr fod o bren caled neu blastig.
   Defnyddir sgwâr i dynnu cyflinellau.
   Rhaid cadw bôn y sgwâr yn dynn yn erbyn y bwrdd lluniadu, fel y dangosir yn y diagram.




Pensiliau

   Defnyddiwch bensiliau lluniadu o ansawdd da yn unig.
   Mae pensiliau lluniadu'n amrywio o rai meddal i rai caled.
   Mae pensiliau H yn amrywio o H i 10H - mae'r rhain yn galed.
   Mae pensiliau B yn amrywio o B i 10B - mae'r rhain yn feddal.
   Y pensil mwyaf meddal yw un 10B, a'r pensil caletaf yw un 10H.
   Defnyddiwch bensil gyda blaen miniog bob tro.
   Defnyddiwch bensil i gwblhau'r lluniad. Bydd modd tynnu llinellau ysgafn gyda phensil.
   Defnyddir pensil mwy meddal i dywyllu'r llinellau sydd eu hangen ar gyfer y lluniad
    gorffenedig.
   Os gwneir hyn, ni fydd angen defnyddio cymaint o'r rwber.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                   MODIWL 1

OFFER DYLUNIO TECHNEGOL                                                               TAFLEN 5

Llinellau Ysgafn

Mae defnyddio llinellau ysgafn wrth gwblhau lluniad yn arfer cyffredin.

Dyma'r llinellau llunio, a ddefnyddir yn y broses o dynnu'r lluniad. Eu pwrpas yw rhoi
amlinelliad o siâp cyffredinol y gwrthrychau neu'r trychiadau sydd yn y lluniad. Mae'r llinellau
hyn yn eithaf anodd eu gweld yn y lluniad terfynol.




Pensiliau Troi

Mae pensiliau troi hefyd yn ddefnyddiol ar gyfer lluniadu, oherwydd eu bod yn tynnu llinellau
tenau ac yn arbed yr amser y mae'n ei gymryd i finiogi pensiliau.

Mae sawl gwahanol fath o'r pensiliau hyn ar gael, ac maent yn amrywio o ran trwch y blaen
sydd arnynt.
MODIWL 1                                   ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 6                                                       OFFER DYLUNIO TECHNEGOL

Rwberi

Mae'r rhain ar gael ar gyfer pensiliau ac inc, neu gyfuniad o'r ddau.




Rhaid cael rwberi o ansawdd da. Bydd rhai rhad sydd wedi'u lliwio yn gadael staen ar y
papur.




Os defnyddir llinellau ysgafn i ddechrau'r lluniad, ac wedyn mynd dros y llinellau sydd eu
hangen yn y lluniad gorffenedig yn unig, bydd modd osgoi defnyddio rwber.




Gall gorddefnyddio rwber adael ôl ar arwyneb y papur, a hyd yn oed dreulio twll ynddo. Mae
rwberi da yn wyn neu'n llwyd.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                   MODIWL 1

OFFER DYLUNIO TECHNEGOL                                                             TAFLEN 7

Clipiau Bwrdd

Defnyddir y rhain i ddal y papur yn ei le, ac i warchod y bwrdd. Ni ddylid defnyddio pinnau
bawd oherwydd eu bod yn difrodi'r bwrdd.




Sgwarynnau

Argymhellir defnyddio dau fath:
 Sgwaryn 45°
 Sgwaryn cyfun 60°/30°



Dylai hyd ochr fyrraf y sgwaryn fod o leiaf 150mm.
MODIWL 1                                ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 8                                                   OFFER DYLUNIO TECHNEGOL

Sgwarynnau Cymwysadwy

Mae'r rhain yn ddefnyddiol iawn oherwydd bod modd eu defnyddio i dynnu pob ongl.




Protractor

Dyma sy'n cael ei ddefnyddio ar gyfer tynnu onglau heblaw am 30°, 45°, 60°neu 90°.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL             ADRAN 2                             MODIWL 1

OFFER DYLUNIO TECHNEGOL                                                   TAFLEN 9

Cwmpas

Defnyddir cwmpas i dynnu cylchoedd ac arcau mewn geometreg.




Wrth ddefnyddio pin sbâr, mae modd defnyddio'r cwmpas fel cwmpas mesur.

D.S.:
Fel arfer, cwmpas o ansawdd gwael yw un sy'n dal pensil, ac mae'n anodd tynnu
cylchoedd cywir iawn gyda nhw.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                    ADRAN 2                                 MODIWL 2

GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO                                                        TAFLEN 10

Graddfeydd

Mae ceisio tynnu cynlluniau o adeiladau, lleiniau o dir, a darnau mawr o adeiladau, fel drysau
a ffenestri, i'w llawn maint, yn anymarferol. Ni fyddent yn ffitio ar ddarn o bapur lluniadu. Yr
arfer, felly, yw tynnu cynlluniau sy'n llai o faint na'r pethau y maent yn eu dangos.

Wrth dynnu cynlluniau, defnyddir gwahanol gymarebau rhwng maint y peth go iawn, a maint y
cynlluniau:

     Hanner maint (2:1).
     10 gwaith yn llai (10:1), ac ati.

'Lluniadau wrth raddfa' yw'r enw a ddefnyddir ar gyfer lluniadau o'r fath.

Defnyddir cymarebau cydnabyddedig - 'graddfeydd' - i ddangos y berthynas rhwng maint go
iawn adeiladau neu wrthrychau, a'u maint ar y lluniad ohonynt.

Dyma luniad o adeilad y mae ei faint wedi'i leihau er mwyn iddo ffitio ar y papur lluniadu.




Dyma'r prif raddfeydd a ddefnyddir mewn lluniadau adeiladu:


1:1              >      Maint llawn - ar gyfer manylion anarferol neu dempledi

1:2
1:5              >      Manylion adeiladau
1:10

1:20
1:50             >      Cynlluniau, golygon a thrychiadau
1:100
1:200

1:200
1:500            >      Cynlluniau safle
1:1250

1:1250
1:2500           >      Cynlluniau o'r bloc neu'r lleoliad
MODIWL 2                                    ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 11                                                 GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO

Defnyddio Graddfeydd

Bydd y dewis o raddfa'n dibynnu ar ddau beth:

1. Maint y gwrthrych sydd i'w dynnu.
2. Faint o fanylion sydd angen eu dangos.

Defnyddir graddfa i fesur pellterau ar luniadau. Nid yw mesuriadau'n arfer cael eu
cymryd o luniadau oherwydd y gallai maint y papur newid wrth i dymheredd a lleithder
yr aer newid.




Os bydd y saeth hon yn cynrychioli pellter o 15.35m, yna bydd wedi'i thynnu wrth raddfa. Os
na fydd y mesuriadau wrth raddfa a'r mesuriadau ysgrifenedig yn cyfateb i'w gilydd, yna rhaid
defnyddio'r mesuriad ysgrifenedig

Mae'r raddfa'n dangos faint yn llai yw'r cynllun neu'r gwrthrych na'i faint go iawn.

Mewn lluniad o dŷ ar raddfa o 1:20:
 Bydd 1mm yn cynrychioli 20mm.
 Bydd 2mm yn cynrychioli 40mm.
 Bydd 10mm yn cynrychioli 200mm.
 Bydd 100mm yn cynrychioli 2000mm neu 2m.

Ar raddfa o 1:10     > Bydd 100mm yn cynrychioli 1000mm neu 1m
Ar raddfa o 1:100    > Bydd 100mm yn cynrychioli 10,000mm neu 10m
Ar raddfa o 1:50     > Bydd 100mm yn cynrychioli 5000mm neu 5m
Ar raddfa o 1:200    > Bydd 150mm yn cynrychioli 30,000mm neu 30m

Yn y bôn, mae'n angen lluosi'r mesuriad wrth raddfa gan gymhareb y raddfa.

1:(10) x 100mm       =      1000mm neu 1m
1:(50) x 100mm       =      5000mm neu 5m
1:(200) x 150mm      =      30,000mm neu 30m
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL             ADRAN 2                              MODIWL 2

GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO                                               TAFLEN 12




Mae'r lluniad hwn yn dangos cynllun o fyngalo bach a dynnir wrth raddfa o 1:100.
MODIWL 2                                   ADRAN 2            SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 13                                                   GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO

Tynnu Llinellau

Dylid defnyddio un o dri thrwch ar gyfer tynnu llinellau.

1. Trwchus        0.75 - 1mm o drwch - ar gyfer ymylon a thynnu amlinelliadau.




2. Canolig    0.35 - 0.5mm o drwch - hanner trwch y llinellau trwchus - ar gyfer croeslinellu




3. Tenau      0.2 - 0.25mm - hanner trwch y llinellau canolig - ar gyfer llinellau dimensiwn
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                    MODIWL 2

GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO                                                         TAFLEN 14

Llinellau Dimensiwn

Rhaid i bob lluniad fod yn glir ac yn gywir, ac yn hawdd i bawb sy'n eu defnyddio i'w deall. Er
mwyn bodloni'r gofynion hyn mae'r dull o osod y manylion ar y papur, y symbolau a'r
byrfoddau wedi eu safoni (Gweler BS 1192).

Dyma ychydig o enghreifftiau o'r mathau mwyaf cyffredin o linellau, a'r pethau y maent
yn eu cynrychioli ar luniadau gweithio.

                                    Trwchus                 > Prif amlinelliadau



                                    Canolig                 > Manylion ac amlinelliadau
                                                            cyffredinol


                                    Tenau                   > Llinellau adeiladu a llinellau
                                                            dimensiwn


                                    Llinell dorri           > Bylchau mewn llinell ar luniad



                                    Cadwyn drwchus          > Leiniau pibell, draeniau a
                                                            gwasanaethau


                                    Cadwyn denau            > Llinellau canol



                                    Llinell drychu          > I ddangos safle trychiad; mae'r
                                                            saethau'n dangos cyfeiriad yr olygfa


                                    Llinell doredig         > I ddangos manylion cudd



                                    Llinell ddimensiwn      > I ddangos y pellter rhwng dau
                                                            bwynt
MODIWL 2                                    ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 15                                                 GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO

Arwydd y Gogledd

Mae'r arwydd hwn yn dangos cyfeiriad gogledd cywir ar gynlluniau safle.




Staerau

Mae'r saeth yn dangos cyfeiriad y grisiau, a nifer y grisiau, yn y staer.




Ffenestri

Mae llinell ddotiau ar ffurf saeth yn dangos ymyl hongian dalen ffenest.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                   ADRAN 2                                   MODIWL 2

GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO                                                          TAFLEN 16

Llinellau Dimensiwn

Dylai'r rhain fod yn llinellau tenau; gellir dangos diwedd y llinellau mewn sawl ffordd.




Pen saeth agored yn dangos y mesuriad allanol




Pen saeth caeedig yn dangos y mesuriad mewnol




   Dylid ysgrifennu mesuriadau ar ochr uchaf llinellau llorweddol, a gorau oll os yw'r
    mesuriad yn y canol.
   Dylid ysgrifennu mesuriadau ar ochr chwith llinellau fertigol, a gorau oll os yw'r mesuriad
    yn y canol.
   Dylid darllen pob dimensiwn o'r gornel ar waelod yr ochr dde.
MODIWL 2                                    ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 17                                                 GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO

Symbolau

Mae symbolau'n ddarluniau graffigol a ddefnyddir i ddangos y gwahanol ddeunyddiau
a chydrannau adeiladu sydd mewn lluniad adeiladu.

Yn y gorffennol, yr arfer oedd defnyddio lliwiau mewn lluniadau, ac yn arbennig yn y
lluniadau a gyflwynwyd i'r awdurdod lleol wrth geisio am ganiatâd cynllunio. Oherwydd bod
hyn yn broses araf, a gymerai lawer o amser, anaml iawn y defnyddir lliwiau heddiw.

Serch hynny, mae lliwio safle adeilad mewn perthynas â ffiniau'r llain tir, yn dal yn arfer
cyffredin wrth dynnu cynllun bloc.

Dyma rai o'r symbolau mwyaf cyffredin a ddefnyddir, ynghyd â'u hystyron.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                 MODIWL 2

GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO                                                       TAFLEN 18

Llythrennu Lluniadau

   Bydd angen llythrennau a rhifau ar y rhan fwyaf o luniadau.
   Gallai hyn amrywio o ychydig iawn neu ddim ar ddyluniad, i lawer iawn ar luniadau
    cynhyrchu a rhestri.
   Gellir defnyddio gwahanol dechnegau, yn ôl math a defnydd y lluniad.
   Y dull cyflymaf yw â llaw, ac mae'n bwysig iawn datblygu steil taclus a chywir o'r cychwyn.
   Gall llythrennu gwael ddinistrio lluniad sydd, fel arall, yn un da.
   Rhaid i unrhyw lythrennu a ddefnyddir, p'un a yw ar gyfer nodiadau, teitlau neu benawdau,
    fod yn glir ac yn hawdd i'w ddarllen.
   Gall defnyddio llythrennu da helpu nid yn unig i gyfleu gwybodaeth,        ond i wella
    cyflwyniad y lluniad hefyd.
   Gallwch dynnu llinellau ysgafn i'ch helpu i ymarfer y llythrennau a'r rhifau.

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U VW X Y Z
__________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
___________________
___________________

Bydd maint y llythrennau'n dibynnu ar faint y papur lluniadu.

Ar bapur maint A1, A2 ac A3, dylai'r llythrennau fod rhwng 4mm a 7mm.

Ar bapur maint A4, dylai'r llythrennau fod rhwng 3mm a 5mm.
MODIWL 2                                   ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 19                                                GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO

Paneli Teitl

Mae'r Safon Brydeinig BS 1192 yn argymell defnyddio'r canlynol:

   Teitl a rhif y gwaith
   Enw a chyfeiriad y cwmni neu'r practis sy'n cynhyrchu'r lluniad
   Disgrifiad o'r lluniad
   Graddfa
   Dyddiad cwblhau'r lluniad
   Enw'r person wnaeth gynhyrchu'r lluniad
   Enw gwiriwr y lluniad
   Rhif y lluniad

Mae panel teitl wedi'i argraffu'n barod ar bapur lluniadu llawer o gwmnïau adeiladu.

Dylai'r panel fod ar waelod ochr chwith y lluniad.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                        ADRAN 2                                           MODIWL 2

GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO                                                                       TAFLEN 20

Byrfoddau

Wrth gwtogi geiriau i'w llythrennau cyntaf, mae byrfoddau'n ffordd syml o gyfleu gwybodaeth
ar luniadau, e.e. mae peipen dŵr glaw (rain water pipe) yn RWP. Mae byrfoddau'n ffordd
gryno o roi cymaint â phosib o wybodaeth ar luniad.

Rhaid defnyddio byrfoddau yn eu cyd-destun cywir. Yng nghyd-destun adeiladau mae dur
meddal (mild steel) yn MS, ond mewn cyd-destun arall, gallai sefyll am rywbeth hollol
wahanol!

Peidiwch â llunio'ch byrfoddau'ch hunan rhag ichi ddrysu pobl eraill sydd ddim yn
gyfarwydd â nhw.

           (a oes angen byrfoddau Cymraeg??? Pam bod ambell fyrfodd yn dechrau gyda phriflythyren? )


Agreg                    ag
Bricsen awyru            Ab
Alwminiwm                al
Asbestos                 asb
Asffalt                  asph
Bitwmen                  bit
Coed bordiau             bdg
Bricwaith                bwk
Trawst BS                BSB
Adeilad                  bldg
Haearn bwrw              CI
Sment                    ct
Colofn                   col
Concrit                  conc
Copr                     cu
Cwrs grwthleithder       dpc
Peipen gollwng           DP
Sail                     fdn
Craidd caled             hc
Hardbord                 hdbd
Pren caled               hwd
Twll archwilio           IC
Inswleiddio              insul
Tafod a rhych            t&g
Trawst                   jst
Bwrdd plastr             pbd
Concrit cyfnerth         RC
MODIWL 2                                 ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 21                                             GRADDFEYDD A SGILIAU ARLUNIO

Symbolau Graffigol

Dyma luniau bach safonol a ddefnyddir i gwtogi ar y manylion sydd angen eu rhoi ar luniadau
unigol.

Er mwyn cyfleu gwybodaeth gyflawn, mae byrfoddau a symbolau graffigol yn aml yn cael eu
defnyddio gyda'i gilydd.

Symbolau ar gyfer cydrannau / ffitiadau:
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                MODIWL 3

DULLIAU TAFLUNIO                                                                 TAFLEN 22

Cynllunio Lluniad

Gall lluniadau fod yn gyfres o olygon gwastad - Tafluniad Orthograffig - neu mewn ffurf sy'n
debyg i'r golwg go iawn - Tafluniad Darluniol .

Mae tafluniad orthograffig yn ffordd o ddangos, mewn ffordd systematig, bob
golwg ar wrthrych, mewn lluniadau ar wahân ar yr un darn o bapur lluniadu.
Defnyddir y dull hwn ar gyfer lluniadau adeiladu, ac mae'n dangos yr uwcholwg,
ynghyd â drychiadau a thrychiadau'r adeilad neu gydrannau'r adeilad.

Dyma sut y tynnir y rhan fwyaf o luniadau adeiladu.

Mae dwy brif ffordd o dynnu tafluniadau orthograffig:
 Tafluniad Ongl Gyntaf
 Tafluniad Trydedd Ongl (ar gyfer lluniadau peirianegol)

Gellir gwahaniaethu rhwng lluniad orthograffig ongl gyntaf ac un trydedd ongl
drwy gynnwys symbol ar y lluniad.

Dyma'r symbol cydnabyddedig ar gyfer Tafluniad Ongl Gyntaf:




Dyma'r symbol cydnabyddedig ar gyfer Tafluniad Trydedd Ongl:
MODIWL 3                                  ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 23                                                                DULLIAU TAFLUNIO

Defnyddir tafluniadau ongl gyntaf ar gyfer lluniadau o adeiladau.

Mae'r drychiadau yn dangos ochrau'r gwrthrych, fel y byddant yn ymddangos ar y lluniad.
Mae'r cynlluniau yn dangos golwg lloriau adeilad wrth edrych i lawr (neu i fyny) arnynt.

Dylid gosod y golygon ar y papur lluniadu mewn trefn arbennig.
1. Tynnir y drychiad blaen yn gyntaf, ac mae lleoliad y golygon eraill yn cael eu rheoli gan
   hwn. Tynnir cynllun yr adeilad yn union o dan y drychiad blaen bob tro.
2. Rhoddir y golwg o'r chwith ar ochr dde'r drychiad blaen, a'r golwg o'r dde ar ochr chwith y
   drychiad blaen.
3. Gellir gosod y golwg o'r cefn ar y chwith neu ar y dde, ac mae'r dewis yn dibynnu ar faint o
   ofod sydd ar gael, ac ar ddewis personol.
4. Rhoddir trychiad ar yr ochr sydd gyferbyn â'r golwg y bwriedir ei ddangos.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                    MODIWL 3

DULLIAU TAFLUNIO                                                                     TAFLEN 24

Tafluniad Darluniol

Dyma ddull o dynnu delweddau mewn tri dimensiwn, ac mae'n hawdd adnabod y gwrthrych
a ddangosir yn y lluniad gorffenedig.

Mae nifer o ddulliau gwahanol o ddangos tafluniadau darluniol o wrthrychau neu
adeiladau.

1. Tafluniad isomedrig
Yn y math hwn o dafluniad darluniol, mae pob llinell fertigol yn aros yn fertigol, ond tynnir pob
llinell lorweddol ar ongl o 30° i'r llorweddol.




2. Tafluniadau Acsonometrig
Yn y math hwn o dafluniad darluniol, mae pob llinell fertigol yn aros yn fertigol, ond tynnir pob
llinell lorweddol ar ongl o 45° i'r llorweddol.
MODIWL 3                                    ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 25                                                                  DULLIAU TAFLUNIO

3. Tafluniadau arosgo
Dyma fath arall o dafluniad darluniol. Mae dau fath ohonynt:
 Cavalier
 Cabinet

Cavalier
Er mwyn i'r golwg neu'r drychiad blaen edrych yn gywir, tynnir pob llinell fertigol yn fertigol, a
thynnir pob llinell lorweddol yn y drychiad blaen yn llorweddol. Tynnir pob llinell lorweddol yn y
golwg neu'r drychiad ochrol i'w hyd llawn, ac ar ongl o 45° i'r llorweddol.

Cabinet
Er mwyn i'r golwg neu'r drychiad blaen edrych yn gywir, tynnir pob llinell fertigol yn fertigol, a
thynnir pob llinell lorweddol yn y drychiad blaen yn llorweddol. Tynnir pob llinell lorweddol yn y
golwg neu'r drychiad ochrol i hanner eu hyd llawn, ac ar ongl o 45° i'r llorweddol.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                   MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                                                                   TAFLEN 26

Lluniadau Cynhyrchu

Dyma'r 'lluniadau gweithio', a defnyddir nhw i gyfleu gwybodaeth fanwl am yr adeiladu er
mwyn:

   i'r cleient eu cymeradwyo
   i'r awdurdod cynllunio, ac awdurdodau eraill eu cymeradwyo.
   darparu gwybodaeth am y deunyddiau fydd eu hangen.
   gwahodd tendrau.
   rhoi cyfarwyddiadau i'r contractwr adeiladu ac aelodau eraill y tîm adeiladu.

Fel arfer, caiff lluniadau gweithio'u tynnu mewn inc. Bellach, defnyddir cyfrifiadur i dynnu
lluniadau, ac maent yn cynhyrchu lluniadau mwy manwl, ac yn llawer cyflymach, nag o'r
blaen.

Caiff pob taflen o'r lluniadau gweithio eu trefnu, a'u gosod yn drefnus, ar gyfer pob tasg.
Dylai'r lluniadau fod o faint safonol, a defnyddio'r un dechneg, a'r un anodiad, dimensiynu a
chyfeiriadau ac ati.

Dyma'r gwahanol gategorïau o luniadau gweithio:
Lluniadau lleoliad.
Lluniadau cydrannau.
Lluniadau cydosod.

Lluniadau lleoliad
Mae tri chategori ohonynt:
                                      Cynlluniau bloc
                                      Cynlluniau safle
                                      Cynlluniau lleoliad
MODIWL 4                                    ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 27                                                                   DULLIAU TAFLUNIO

Cynlluniau Bloc

Diben y rhain yw dangos lleoliad y safle mewn perthynas â'r ardal o'i gwmpas.




Fel arfer, defnyddir graddfa o 1:2500 neu 1:1250, ac felly ni ellir dangos llawer mwy
nag amlinelliad a ffiniau'r llain tir, patrwm y ffyrdd, ac adeiladau cyfagos eraill.

Defnyddir arwydd y gogledd i ddangos cyfeiriad y safle.

Dylid lliwio terfynau'r safle mewn coch.

Nid yw'n debygol y byddai dimensiynau'n cael eu rhoi ar y lluniadau hyn.

Fel arfer, seilir cynlluniau o'r fath ar fapiau'r Arolwg Ordnans o'r ardal. Rhaid cael caniatâd cyn
defnyddio mapiau'r Arolwg Ordnans.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                  MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                                                                TAFLEN 28

Cynlluniau Safle

Diben y rhain yw dangos lleoliad yr adeilad arfaethedig ar y safle, ynghyd â gwybodaeth am
leoliad y ffordd arfaethedig, y draeniad a'r gwasanaethau, a gwybodaeth arall, fel lefelau'r
safle.




Unwaith eto, dylid dangos cyfeiriad y gogledd.

Yn aml, defnyddir graddfa o 1:500 neu 1:200 ar gyfer y cynlluniau hyn.

Defnyddir y wybodaeth ar y lluniad hwn gan y tîm cynllunio a'r contractwyr.

Dylid defnyddio cynllun y draeniau ar y cyd â rhestr y deunyddiau draenio, a fydd yn rhoi
manylion am adeiladu'r tyllau archwilio, y gwahanol lefelau, a gwybodaeth berthnasol arall.
MODIWL 4                                   ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 29                                                                  DULLIAU TAFLUNIO

Cynlluniau Lleoliad

Defnyddir y rhain i ddangos maint a safle'r gwahanol ystafelloedd yn yr adeiladau, ac i leoli'r
prif elfennau a chydrannau.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                 MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                                                               TAFLEN 30



Drychiadau

   Cyfres o olygon o adeilad neu wrthrych yw drychiadau.
   Y golygon yw'r drychiad blaen, y drychiad ochr a'r drychiad cefn.
   Yn ôl pa mor fanwl y mae angen iddynt fod, defnyddir graddfa o 1:200, 1:100 neu 1: 50 ar
    eu cyfer.
   Ni fydd drychiadau ar raddfa o 1:200 mor fanwl â drychiadau ar raddfa o 1:50.
   Mae drychiadau'n dangos yr adeilad gorffenedig o bob cyfeiriad.
   Dim ond hyn a hyn o wybodaeth a dimensiynau sydd ar y lluniadau hyn. Rhaid cael y
    wybodaeth hon o luniadau eraill.
MODIWL 4                                  ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 31                                                               DULLIAU TAFLUNIO

Cynlluniau

Dyma drawstoriadau o adeilad sy'n dangos safle a maint pob ystafell, tŷ bach, ystafell
ymolchi, a mynedfa, ynghyd â lleoliad y ffenestri ac ati. Maen nhw hefyd yn dangos sut i
fynd o ystafell i ystafell, a chymeriad cyffredinol yr adeilad.

Caiff y lluniadau hyn eu tynnu ar raddfa o 1:200, 1:100 neu 1:50, ac i'r un maint a'r
drychiadau. Oherwydd hyn, maen nhw'n dal yn rhy fach i ddangos llawer o wybodaeth neu
ddimensiynau.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                   MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                                                                 TAFLEN 32

Trychiadau

Bydd trawstoriad o adeilad yn dangos manylion na fyddai modd eu gweld, fel arall, ar y
cynlluniau a'r drychiadau.

Gall y lluniadau hyn ddangos trawstoriad neu drychiad hydredol o'r adeilad, a gallant
ddangos trawstoriad llawn neu ran o drawstoriad.

Bydd trawstoriad llawn yn dangos uchder llawn yr adeilad, ynghyd â lefelau'r llawr a'r
nenfwd.

Yn ôl y raddfa a ddewisir, dangosir y wybodaeth na fyddai modd ei dangos ar luniadau
eraill.
MODIWL 4                                  ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 33                                                            LLUNIADAU GWEITHIO

Dyma set o luniadau gweithio ar gyfer byngalo bach. Byddwn yn defnyddio'r lluniadau hyn ar
gyfer gwaith ac aseiniadau yn y dyfodol, a byddwn yn cyfeirio atynt fel 'Lluniadau Gweithio'.

Mae'r lluniadau'n cynnwys:
1. Lluniad ongl gyntaf o'r adeilad.
2. Cynllun bloc o'r adeilad.
3. Cynllun safle o'r adeilad.
4. Uwcholwg o'r adeilad.
5. Drychiadau o'r byngalo.
6. Trawstoriad o'r adeilad.

1. Lluniad ongl gyntaf o adeilad
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL   ADRAN 2   MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                    TAFLEN 34

2. Cynllun bloc




3. Cynllun safle
MODIWL 4      ADRAN 2   SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 35                     LLUNIADAU GWEITHIO

4. Uwcholwg
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL   ADRAN 2   MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                    TAFLEN 36

5. Drychiadau
MODIWL 4        ADRAN 2   SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 37                       LLUNIADAU GWEITHIO

6. Trychiadau
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                  MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                                                                  TAFLEN 38


Lluniadau Cydrannau

Defnyddir yr enw 'lluniadau dewisiadau' ar gyfer y rhain weithiau. Maent yn dangos meintiau
gwahanol cydrannau safonol fel drysau, ffenestri a ffitiadau cegin.

Gan amlaf, defnyddir y graddfeydd 1:100, 1:50 neu 1:20 ar eu cyfer.




Mae'r lluniad yn dangos gwahanol ffenestri. Mae modd eu cael o gatalog unrhyw wneuthurwr
neu'r o'r lluniadau gweithio. Mae rhifau cyfeiriad - h.y. W1, W2, W3 ac ati - wrth bob ffenest.



Mae'r rhain yn cyfeirio at y lluniadau gweithio â'r rhestr ffenestri.
MODIWL 4                                    ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 39                                                               LLUNIADAU GWEITHIO

Lluniadau Manylion

Mae'r rhain yn dangos yr holl wybodaeth berthnasol sydd ei hangen i gynhyrchu gwahanol
gydrannau fel drysau a ffenestri ac ati.




Bydd y lluniadau hyn yn cynnwys yr holl fanylion sydd eu hangen i gynhyrchu'r eitem.


Defnyddir y wybodaeth o'r manylion hyn i gynhyrchu cydrannau amrywiol.


Y pensaer, fel arfer, fydd yn cynhyrchu'r lluniadau hyn sydd, fel arfer, wrth raddfa o 1:1, 1:5
neu 1:10.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                   MODIWL 4

LLUNIADAU GWEITHIO                                                                  TAFLEN 40

Lluniadau Cydosod

Mae'r lluniadau hyn yn dangos manylion am sut y bydd gwahanol elfennau a chydrannau'r
adeilad yn ffitio i'w gilydd.




Mae'r lluniadau hyn yn bwysig iawn i'r adeiladwr. Maen nhw'n dangos, yn fanwl, sut mae'r
pensaer am i'r adeilad gael ei godi, a pha ddeunyddiau y dylid eu defnyddio.

Fel arfer, defnyddir y graddfeydd 1:20, 1:10 neu 1:5 ar gyfer y lluniadau hyn, a dylent
ddangos pob dimensiwn, a dylent gael eu hanodi.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                   ADRAN 2                                    MODIWL 5

ONGLAU                                                                                 TAFLEN 41

Onglau

Ongl yw'r pellter rhwng dwy linell ar y pwynt lle y byddant yn ymuno â'i gilydd. Ni fydd ongl yn
dibynnu ar hyd y llinellau, na'r pellter o'r pwynt lle byddant yn croestorri. Mesurir onglau mewn
graddau (°).

Caiff cylch ei rannu'n bellterau cyfartal gan linellau sy'n rheiddio o'r canol i'w gylchedd, ac
mae'r pellter rhwng pob un o'r pellterau cyfartal hyn yn 1°.

Mae 360° mewn cylch, felly:
 Mae 270° mewn tri chwarter cylch, a
 180° mewn hanner cylch, a
 90° mewn chwarter cylch. Dyma ongl sgwâr.

Mathau o ongl
Ongl sgwâr
Mae 90° mewn ongl sgwâr. Dangosir onglau sgwâr ar luniadau naill ai fel sgwâr fach neu arc
gyda phennau saeth.




                                                               Ongl sgwâr

Ongl lem
Mae ongl lem yn ongl rhwng 0° a 90°
MODIWL 5                                ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 42                                                                  ONGLAU

Ongl aflem
Mae ongl aflem yn ongl sy'n fwy na 90° ond heb fod dros 180°




Ongl atblyg
Mae ongl atblyg yn ongl sy'n fwy na 180° ond heb fod dros 360°
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL              ADRAN 2       MODIWL 5

ONGLAU                                               TAFLEN 43

Onglau mewn ffigurau plaen
Onglau mewn hanner cylch
Cyfanswm yr holl onglau mewn hanner cylch yw 180°.

         A + B + C = 180°




Onglau mewn cylch
Cyfanswm yr holl onglau mewn hanner cylch yw 360°.

         A + B + C = 360°




Onglau mewn ffigurau plaen
Triongl
Cyfanswm yr holl onglau mewn triongl yw 180°.

         A + B + C = 180°
MODIWL 5                              ADRAN 2   SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 44                                                         ONGLAU

Petryal
Cyfanswm yr onglau mewn petryal yw 360°.

        A + B + C + D = 360°




Polygon
Cyfanswm onglau cynnal polygon yw 360°.
A+B+C+D+E = 360°
CYFANSWM YR ONGLAU MEWNOL (A,B,C,D,E) 540°.
Fformiwla 180(n-2) lle bo n = nifer o ochrau
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                  MODIWL 6

FFIGURAU RHEOLAIDD                                                                  TAFLEN 45

Ffigurau Rheolaidd

Gellir rhannu ffigurau rheolaidd yn dri grŵp:
 Cylchoedd, segmentau a sectorau
 Sgwariau, hirsgwariau, trapesiymau a pharalelogramau (ffigurau pedair ochr)
 Trionglau
 Polygonau rheolaidd (ffigurau gyda mwy na phedair ochr)

Cylchoedd
Mae cylch yn ffigur plân sydd wedi'i amgáu gan linell grom ddi-dor sydd yr un pellter o'r canol
ar bob pwynt ar ei hyd.
MODIWL 6                                   ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 46                                                            FFIGURAU RHEOLAIDD

Rhannau cylch
Prif rannau cylch yw:

Diamedr       >   Dyma linell syth sy'n mynd trwy ganol y cylch ac yn gorffen ar ddau ben y
                  cylchedd.
Cylchedd      >   Dyma berimedr allanol crwm y cylch.
Radiws        >   Y radiws yw'r pellter o ganol y cylch i'r cylchedd. Mae e wastad yn hanner
                  hyd y cylchedd.
Cord          >   Mae cord yn llinell syth sy'n cyffwrdd â'r cylchedd ar ddau bwynt ond sydd
                  ddim yn mynd trwy ganol y cylch.
Arc           >   Mae arc yn unrhyw ran o'r cylchedd.
Normal        >   Mae normal yn llinell syth sy'n dechrau yn y canol ac yn ymestyn allan
                  trwy'r cylchedd.
Tangiad       >   Mae tangiad yn llinell syth sy'n cyffwrdd â'r cylchedd ar ongl sgwâr i'r
                  normal.
Sector        >   Dyma ran o gylch sydd rhwng dau radiws ac arc.
Cwadrant      >   Dyma fath arall o sector, sydd ag arwynebedd o chwarter cylch.
Segment       >   Dyma ran o gylch sydd rhwng arc a chord.

Arwynebedd cylch
Gellir defnyddio'r fformiwla ganlynol i gyfrif arwynebedd cylch:
 x r ( = Pi ac r = radiws).
    2




Mae Pi yn un o lythyron y wyddor Roegaidd, ac mae'n dynodi gwerth y gymhareb rhwng
diamedr a chylchedd cylch. Os rhennir cylchedd cylch gan ei ddiamedr, ceir ffigur o tua 3.142.
Mae'r ffigur hwn yn hafal i .
Felly, er mwyn cyfrif arwynebedd cylch:  = 3.142.
Hefyd, gellir defnyddio diamedr cylch (d) i gyfrif yr arwynebedd:  x d2/4

Cylchedd cylch
Gellir cyfrif cylchedd cylch drwy luosi'r diamedr gan y cysonyn , sydd tua 3.142.
Felly  x d = y cylchedd.
Gan fod y diamedr d ddwywaith hyd y radiws r, wedyn d = 2r
Gellir cyfrif y cylchedd hefyd drwy ddefnyddio'r wybodaeth hon.
Cylchedd = 2r
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                  ADRAN 2                                   MODIWL 6

FFIGURAU RHEOLAIDD                                                                   TAFLEN 47

Sgwariau, petryalau, trapesiymau a pharalelogramau (ffigurau pedair ochr)
Mae enghreifftiau isod o ffigurau pedair ochr rheolaidd, fel sgwariau, petryalau a
thrapesiymau.


                                                          Mae sgwâr yn ffigur pedair ochr
                                                          sydd â phob ochr yr un hyd, a
                                                          phob ongl yn 90o
                                                          Cyfrifir arwynebedd y sgwâr drwy
                                                          luosi'r hyd gan y lled, ac
                                                          oherwydd bod hyd y ddau'n
                                                          debyg, wedyn:




                                                          Mae petryal yn ffigur pedair ochr
                                                          gyda'r cyflinellau sydd gyferbyn â'i
                                                          gilydd o'r un hyd, a phob ongl yn
                                                          90o

                                                          Arwynebedd petryal yw'r hyd
                                                          wedi'i luosi gan y lled:
MODIWL 6    ADRAN 2     SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 48                         FFIGURAU RHEOLAIDD


                      Mae trapesiwm neu betryal yn
                      ffigur pedair ochr gyda'r cyflinellau
                      o hyd anhafal. Arwynebedd
                      petryal yw hyd cyfartalog ochr b
                      plws b, wedi'i luosi gan a, y pellter
                      perpendicwlar rhwng y ddwy
                      gyflinell.




                      Mae paralelogram yn ffigur pedair
                      ochr gyda'r ochrau sydd gyferbyn
                      â'i gilydd yn baralel, ac o'r un hyd.
                      Mae'r onglau sy'n groesgornel yn
                      hafal i'w gilydd. Arwynebedd
                      paralelogram yw b, hyd un o'r
                      ochrau paralel, wedi'i luosi gan a,
                      y pellter perpendicwlar rhwng yr
                      ochrau paralel.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2                                 MODIWL 6

FFIGURAU RHEOLAIDD                                                                TAFLEN 49

Trionglau

Mae trionglau'n ffigurau plaen gyda thair ochr. Mae gwahanol fathau o driongl, a defnyddir
gwahaniaethau rhwng eu tair ongl i wahaniaethu rhyngddynt.


                                      Mae un ongl 90° a dwy ongl 45° mewn triongl ongl
                                      sgwâr.
                                      Cyfanswm yr holl onglau yw 180°.




                                      Mae tair ochr hafal, a thair ongl o 60° mewn triongl
                                      hafalochrog.
                                      Cyfanswm yr holl onglau yw 180°.




                                      Mae tair ochr anhafal, a thair ongl heb fod yn fwy na
                                      90° mewn triongl ongl lem.
                                      Cyfanswm yr holl onglau yw 180°.
MODIWL 6       ADRAN 2          SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 50                                FFIGURAU RHEOLAIDD


            Mae gan driongl ongl aflem un ongl sy'n fwy na 90°
            Cyfanswm yr holl onglau yw 180°.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL               ADRAN 2                                MODIWL 6

FFIGURAU RHEOLAIDD                                                            TAFLEN 51

Polygonau

Mae polygon yn siâp blân sydd â mwy na phedair ochr.

Mae dau fath o bolygon:
 Polygonau rheolaidd >         sydd ag ochrau o'r un hyd, ac onglau hafal.
 Polygonau afreolaidd >        sydd ag ochrau o hyd gwahanol, ac onglau anghyfartal.




Gall polygonau rheolaidd ac afreolaidd amrywio yn eu maint. Caiff polygonau eu hadnabod
a'u henwi yn ôl nifer yr ochrau sydd ganddynt.
Pentagon >            sydd â phum ochr
Hecsagon >            sydd â chwe ochr
Heptagon >            sydd â saith ochr
Octagon      >        sydd ag wyth ochr
MODIWL 6                                   ADRAN 2        SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 52                                                          FFIGURAU RHEOLAIDD

Elips

Mae elips yn ffigur plân sydd wedi'i amgáu gan linell grom ddi-dor a dynnir o gwmpas dau
bwynt - y ffoci (lluosog ffocws).

Yr Echelin hwyaf yw diamedr hiraf y ffigur.

Yr Echelin leiaf yw diamedr byrraf y ffigur.




        Fformiwla cyfrif

        1/2 yr Echelin fwyaf = A
        1/2 yr Echelin leiaf = B
         = 3.142

        Arwynebedd elips = AB
        Perimedr elips = (A+B)/2
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                     ADRAN 2                                 MODIWL 6

FFIGURAU RHEOLAIDD                                                                   TAFLEN 53

Ffurfiau Solet

Mae gan ffurfiau solet dri dimensiwn, h.y. mae ganddynt hyd, lled a thrwch.

Prismau
Mae prismau'n ffurfiau solet sydd â'u holl ochrau'n baralel i'w gilydd. Os torrir prism yn ddau,
byddai gan y trychiad a ffurfir yr yn siâp â siâp pen y prism.

Enwir pob prism yn ôl siâp eu dau ben.
 Ciwb > mae'r wyneb yn sgwâr, ac mae pob ochr yr un hyd.
 Prism ciwboid neu betryalog > mae'r wyneb ar ffurf petryal, ac mae gan ochrau
  cyferbyniol yr un hyd.
 Prism trionglog > mae'r pen ar ffurf triongl, ac mae'r wynebau eraill ar ffurf petryalau.
 Wythochrog > mae'r pen ar ffurf octagon, ac mae'r wynebau eraill ar ffurf petryalau.



                                      Cyfaint                           Arwynebedd

                                hyd x lled x uchder                        2(l+b)h

                                        lbh



                                      Cyfaint                           Arwynebedd

                                hyd x lled x uchder                        2(l+b)h

                                        lbh



                                      Cyfaint                           Arwynebedd

                          Arwynebedd y triongl x uchder         2 (arwynebedd y triongl) +

                           (1/2 gwaelod x uchder) x h                   3 (hyd x lled)



                                      Cyfaint                           Arwynebedd

                        Arwynebedd yr octagon x uchder         2 (arwynebedd yr octagon) +

                                                                        8 (hyd x lled)
MODIWL 6                                  ADRAN 2           SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 54                                                            FFIGURAU RHEOLAIDD

Solidau crwn
Mae gan solidau crwn arwynebau crwm. Y tri phrif fath yw:
 Silindr >        Dyma brism crwn sydd â'i ddau ben ar ffurf cylch.
 Côn        >     Dyma byramid crwn sydd â'i waelod ar ffurf cylch.
 Sffêr      >     Dyma ffigur solet sydd â phob trychiad ar ffurf cylch.



                                           Cyfaint                      Arwynebedd

                                             r2h                           dh

                                          r = radiws

                                          h = uchder

                                         d = diamedr


                                           Cyfaint                      Arwynebedd

                                                                            rh




                                           Cyfaint                      Arwynebedd




                                          r = radiws
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                     ADRAN 2

CANLLAWIAU CYFLYM                                                                        TAFLEN 55

   Lluniadau yw'r dull mwyaf ymarferol ac effeithlon o gyfleu gwybodaeth.
   Bydd y math o luniad a ddewisir yn dibynnu ar y wybodaeth sydd i'w chyfleu.
   Defnyddir llinellau ysgafn neu linellau llunio i dynnu amlinell o siâp cyffredinol gwrthrych
    neu drychiad. Ni fydd y llinellau hyn i'w gweld ar y lluniad gorffenedig.
   Mae sgwarynnau'n gynorthwyon lluniadu y gellir eu defnyddio i dynnu onglau 30°, 45°, 60°
    a 90°.
   Mae protractor yn gynhorthwy lluniadu a ddefnyddir i dynnu onglau heblaw am 30°,45°,
    60° a 90°.
   Mae cwmpas yn declyn lluniadu a ddefnyddir i dynnu cylchoedd ac arcau.
   Defnyddir graddfeydd i leihau maint lluniadau er mwyn iddynt ffitio ar ddarn o bapur
    lluniadu.
   Bydd y raddfa a ddewisir yn dibynnu ar faint y gwrthrych a faint o fanylion y bydd eu
    hangen.
   Mae symbolau'n ddarluniau graffigol a ddefnyddir i gynrychioli'r gwahanol ddeunyddiau a
    chydrannau adeiladu ar luniad adeiladu.
   Mae tafluniad orthograffig yn ddull o ddangos pob golwg o wrthrych neu adeilad.
   Y dull mwyaf cyffredin a ddefnyddir ar gyfer lluniadau adeiladu yw'r Tafluniad Ongl Gyntaf.
   Mae tafluniad isomedrig yn fath o dafluniad darluniol lle tynnir pob llinell fertigol yn fertigol,
    a phob llinell lorweddol ar ongl o 30°.
   Mae tafluniad arosgo'n fath o dafluniad darluniol lle tynnir pob llinell    fertigol yn fertigol,
    a phob llinell lorweddol ar ongl o 45°.
   Defnyddir cynlluniau bloc i ddangos lleoliad safle.
   Mae cynlluniau safle'n dangos lleoliad yr adeilad arfaethedig ar y safle.
   Mae lluniadau lleoliad yn dangos maint a lleoliad y gwahanol ystafelloedd mewn adeilad.
   Mae drychiadau'n dangos gwahanol olygon ar adeilad.
   Mae cynlluniau'n olygon trychiadol o adeilad sy'n dangos safle a maint ystafelloedd,
    toiledau, ystafelloedd ymolchi, mynedfeydd a drysau, a safle'r ffenestri.
   Mae lluniadau trychiadol yn dangos manylion na fyddai, fel arall, yn cael eu gweld ar
    gynlluniau a drychiadau.
   Weithiau, defnyddir yr enw 'lluniadau dewisiadau' ar gyfer lluniadau cydrannau. Maent yn
    dangos meintiau gwahanol cydrannau safonol, fel drysau, ffenestri a ffitiadau cegin. Gan
    amlaf, defnyddir y graddfeydd canlynol: 1:100, 1:50, 1:20.
   Mae lluniadau manylion yn dangos yr holl wybodaeth berthnasol sydd ei hangen i
    gynhyrchu gwahanol gydrannau fel drysau a ffenestri ac ati.
   Mae lluniadau cydosod hyn yn dangos manylion am sut y bydd gwahanol elfennau a
    chydrannau'r adeilad yn ffitio i'w gilydd.
   Ongl yw'r pellter rhwng dwy linell ar y pwynt lle y byddant yn ymuno â'i gilydd.
    Mesurir onglau mewn graddau (°).
ADRAN 2                                                     SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 56                                                             CANLLAWIAU CYFLUM

   Mae ongl sgwâr yn 90º. Dangosir onglau sgwâr ar luniadau naill ai fel sgwâr fach, neu fel
    arc â phennau saeth.
   Mae ongl lem yn ongl rhwng 0º a 90º.
   Mae ongl aflem yn ongl sy'n fwy na 90 o ond heb fod dros 180 o .
   Mae ongl atblyg yn ongl sy'n fwy na 180 o ond heb fod dros 360 o.
   Cyfanswm holl onglau hanner cylch yw 180º
   Cyfanswm holl onglau cylch yw 360º.
   Cyfanswm holl onglau triongl yw 180º.
   Cyfanswm holl onglau trapesiwm neu betryal yw 360º.
   Cyfanswm onglau cynnal polygon yw 360º.
   Gellir rhannu ffigurau rheolaidd yn pedair grŵp:
   Cylchoedd, segmentau a sectorau
   Sgwariau, petryalau, trapesiymau a pharalelogramau (ffigurau pedair ochr)
   Trionglau
   Polygonau rheolaidd (ffigurau gyda mwy na phedair ochr)
   Mae cylch yn ffigur plân sydd wedi'i amgáu gan linell grom ddi-dor sydd yr un pellter o'r
    canol ar bob pwynt ar ei hyd.
   Mae'r diamedr yn llinell syth sy'n mynd trwy ganol y cylch ac yn gorffen ar ddau ben y
    cylchedd.
   Y cylchedd yw perimedr allanol crwm y cylch.
   Y radiws yw'r pellter o ganol y cylch i'r cylchedd. Mae e wastad yn hanner hyd y cylchedd.
   Mae cord yn llinell syth sy'n cyffwrdd â'r cylchedd ar ddau bwynt ond sydd ddim yn mynd
    trwy ganol y cylch.
   Mae arc yn unrhyw ran o'r cylchedd.
   Mae normal yn llinell syth sy'n dechrau yn y canol ac yn ymestyn allan trwy'r cylchedd.
   Mae tangiad yn llinell syth sy'n cyffwrdd â'r cylchedd ar ongl sgwâr i'r normal.
   Mae sector yn rhan o gylch sydd rhwng dau radiws ac arc.
   Mae cwadrant hefyd yn sector gydag arwynebedd o chwarter cylch.
   Mae segment yn rhan o gylch sydd rhwng arc a chord.
   Mae gan bolygonau rheolaidd ochrau o'r un hyd, ac onglau hafal.
   Mae gan bolygonau afreolaidd ochrau o hyd gwahanol, ac onglau anghyfartal.
   Mae gan bentagon bum ochr.
   Mae gan hecsagon chwe ochr.
   Mae gan heptagon saith ochr.
   Mae gan octagon wyth ochr.
   Mae elips yn ffigur plân sydd wedi'i amgáu gan linell grom ddi-dor a dynnir o gwmpas dau
    bwynt - y ffoci.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                 ADRAN 2

CANLLAWIAU CYFLYM                                                                 TAFLEN 57

   Diamedr hiraf y ffigur yw'r echelin fwyaf.
   Diamedr byrraf y ffigur yw'r echelin leiaf.
   Mae prismau'n ffurfiau solet sydd â'u holl ochrau'n baralel i'w gilydd.
   Mae gan solidau crwn arwynebau crwn.
   Mae ciwb yn sgwâr sydd â phob ochr yr un hyd.
   Mae wyneb prism ciwboid neu betryalog ar ffurf petryal, ac mae gan ochrau cyferbyniol yr
    un hyd.
   Mae gan brism trionglog ben ar ffurf triongl, ac mae'r wynebau eraill ar ffurf petryalau.
   Mae gan brism wythochrog ben ar ffurf octagon, ac mae'r wynebau eraill ar ffurf petryalau.
   Mae silindr yn brism crwn. Mae pennau prism ar ffurf cylch.
   Mae côn yn byramid sydd â'i waelod ar ffurf cylch.
   Mae sffêr yn ffigur solet sydd â phob trychiad ar ffurf cylch.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL               ADRAN 2

GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR                                                     TAFLEN 58

Offer dylunio technegol
1. Enwch yr offer dylunio a ddangosir isod, a nodwch ddiben bob un ohonynt.



                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________


                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________


                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________


                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________
ADRAN 2                                                  SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 59                                           GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR

Offer dylunio technegol (parhad)
2. Enwch yr offer dylunio a ddangosir isod, a nodwch ddiben bob un ohonynt.

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________


                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________


                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________

                                           ______________________________________
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                ADRAN 2

GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR                                                     TAFLEN 60

Graddfeydd a sgiliau dylunio

1. Cwblhewch y tablau isod drwy gymryd mesuriadau o gynllun llawr byngalo (a ddangosir ar
daflen 12).


Ystafell          Hyd          Lled        Arwynebedd       Hyd y sgyrtin

Lolfa

Ystafell wely 1

Ystafell wely 2

Cyntedd 1

Cyntedd 2

Cegin


2. Nodwch led holl ffenestri'r byngalo

Ffenest                 Lled
W1

W2

W3

W4

W5

W6
ADRAN 2                                                      SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 61                                               GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR

Graddfeydd a sgiliau dylunio (parhad)
3. Dewiswch riwl raddfa sy'n cyfateb i'r raddfa sydd eu hangen, a marciwch arni'r llinellau sy'n
cynrychioli:
 1.6m wrth raddfa o 1:100.
 1.7m wrth raddfa o 1:20.
 6.0m wrth raddfa o 1:50.
 130.0m wrth raddfa o 1:1250.
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                ADRAN 2

GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR                                                        TAFLEN 62

Graddfeydd a sgiliau dylunio (parhad)
4. Gan ddefnyddio'r symbolau canlynol, cwblhewch y trychiad canlynol trwy seiliau adeilad,
hyd at lefel y ffenestri.
ADRAN 2                                                    SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 63                                             GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR

Graddfeydd a sgiliau dylunio (parhad)
5. Esboniwch ystyr y symbolau canlynol a welir ar set o luniadau gweithio.


a)                   b)                   c)                    ch)


d)                   e)                   f)                    ff)



a)

__________________________________________________________________________

b)

__________________________________________________________________________

c)

__________________________________________________________________________

ch)

__________________________________________________________________________

d)

__________________________________________________________________________

e)

__________________________________________________________________________

f)

__________________________________________________________________________

ff)

__________________________________________________________________________
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                ADRAN 2

GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR                                                       TAFLEN 64

Dulliau taflunio
1. Mae'r lluniad yn dangos cynllun a drychiad blaen darn o fowldin pren. Gan ddefnyddio
graddfa 1:1, tynnwch y tafluniadau graffigol canlynol o'r mowldin:

a) Tafluniad isomedrig
b) Tafluniad acsonometrig
c) Tafluniad arosgo cabinet
ch) Tafluniad ongl gyntaf
ADRAN 2                                               SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 65                                          GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR

Lluniadau gweithio
1. Esboniwch brif ddefnydd y lluniadau canlynol:
a) Cynlluniau bloc
b) Cynlluniau safle
c) Cynlluniau lleoliad
ch) Lluniadau cydrannau
d) Lluniadau manylion
dd) Lluniadau cydosod

a)

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

b)

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

c)

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

ch)

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

d)

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

dd)

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                     ADRAN 2

GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR                                        TAFLEN 66

Sgiliau arlunio technegol (cyffredinol)
1. Gan ddefnyddio protractor, tynnwch:
a) Ongl 90°
b) Ongl 45°
c) Ongl aflem
ch) Ongl lem
d) Ongl atblyg




2. Cyfrifwch arwynebedd cylch gyda diamedr o 9m.

__________________________________________________________________________

3. Beth yw'r fformiwla ar gyfer cyfrif arwynebedd triongl?

__________________________________________________________________________


4. Cyfrifwch arwynebedd cylch gyda radiws o 450mm.

__________________________________________________________________________


5. Beth yw'r fformiwla ar gyfer cyfrif cyfaint silindr?

__________________________________________________________________________


6. Beth yw'r diffiniad o bolygon?

__________________________________________________________________________
ADRAN 2                                                  SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 67                                            GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR

Sgiliau arlunio technegol (parhad)
7. Gan ddefnyddio protractor a riwl, tynnwch bentagon.




8. Mae dwy echelin gan elips. Enwch nhw.

__________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________

9. Gan ddefnyddio cwmpas, tynnwch gylch gyda radiws o 25mm. Dangoswch y darnau
canlynol ar y lluniad:
a) Perimedr             d) Diamedr
b) Sector               dd) Cord
c) Arc                  e) Tangiad
ch) Segment             f) Normal
SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL                ADRAN 2

GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR                                          TAFLEN 68

Sgiliau arlunio technegol (parhad)
10. Tynnwch olwg isomedrig, wrth raddfa 1:2, o'r gwrthrych isod.
ADRAN 2                                                   SGILIAU ARLUNIO TECHNEGOL

TAFLEN 69                                            GWEITHGAREDDAU I FYFYRWYR

11. Tynnwch olwg isomedrig, wrth raddfa 1:1, o brism wythochrog. Dylai pob ochr fod yn
25mm, a dylai'r hyd fod yn 60mm.




12. Gan ddefnyddio cwmpas yn unig, tynnwch driongl hafalochrog gydag ochrau 30mm o
hyd.

								
To top