Phong Mythuat

Vµi lêi t©m sù vÒ m«n mü thuËt §Êt n-íc ta ®ang b-íc vµo thêi kú c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa. Sù nghiÖp Êy ®ßi hái tr-íc hÕt ph¶i cã mét lùc l-îng lao ®éng rÊt to lín cã kiÕn thøc khoa häc ®Çy ®ñ, nghiÖp vô v÷ng vµng, søc kháe tèt vµ mét nh©n c¸ch ®óng ®¾n. Còng chÝnh v× vËy mµ §¶ng vµ ChÝnh phñ coi gi¸o dôc lµ quèc s¸ch, gi¸o dôc lµ sù nghiÖp chung, lµ mèi quan t©m cña toµn x· héi vµ ®· cã chÝnh s¸ch ®Çu tthÝch ®¸ng cho Ngµnh Gi¸o dôc. T¹i kú häp thø X, Quèc héi khãa IX, b¸o c¸o cña ChÝnh phñ do Thñ t-íng Vâ V¨n KiÖt tr×nh bµy, cã viÕt : “Ph¸t triÓn con ng­êi võa lµ môc tiªu, võa lµ ®éng lùc trong c«ng cuéc ph¸t triÓn x· héi cña chóng ta. T¹o ra nguån ®éng lùc ®Ó ®¹t ®-îc môc tiªu ®ã lµ tr¸ch nhiÖm cña toµn x· héi”, nh-ng cã lÏ tr-íc hÕt vµ h¬n bÊt cø ®©u, träng tr¸ch nµy ®-îc ®Æt lªn c¸c nhµ gi¸o. Khái cÇn gi¶i thÝch còng hiÓu : Ngµy nay cã xu h-íng, con em cña chóng ta phÇn lín lµ sinh ho¹t víi tr-êng líp, b¹n bÌ nhiÒu h¬n víi gia ®×nh. Theo con sè thèng kª trong b¸o c¸o cña ChÝnh phñ, ®éi ngò c¸n bé vµ gi¸o dôc, y tÕ hiÖn nay ®ang chiÕm 3/4 tæng sè biªn chÕ hµnh chÝnh sù nghiÖp cña c¶ n-íc. VËy mµ ®éi ngò ®«ng ®¶o Êy vÉn ch-a ®¸p øng tháa m·n nhu cÇu vÒ quyÒn lîi ®-îc ®i häc cña trÎ, ®ã lµ ch-a nãi ®Õn chÊt l-îng gi¸o dôc hiÖn nay. C¸c nhµ gi¸o ®ang ®øng tr-íc mét nhiÖm vô lín võa ®µo t¹o míi, võa ®µo t¹o l¹i ®éi ngò c¸c thµy, c« gi¸o sao cho ®ñ vÒ sè l-îng nh-ng l¹i ngµy mét cao h¬n vÒ chÊt l-îng. Chóng ta th-êng nãi ®Õn gi¸o dôc toµn diÖn víi hµm ý s¶n phÈm cña quy tr×nh nµy lµ nh÷ng con ng-êi cã ®¹o ®øc c¸ch m¹ng, trÝ thøc khoa häc, søc khoÎ tèt. Chóng ta tù hµo vÒ nh÷ng thµnh tÝch cña ngµnh gi¸o dôc trong mÊy chôc n¨m qua bÒ bén nh÷ng khã kh¨n, nh-ng chóng ta còng ®au buån khi thÊy nh÷ng tiªu cùc, nh÷ng tÖ n¹n x· héi, thËm chÝ nh÷ng téi ¸c ®ang len lái vµo s©n tr-êng, líp häc. Xu h-íng nµy cã nhiÒu gia t¨ng nh÷ng n¨m gÇn ®©y, chóng ta ®ang tõng b-íc, tõng giê lµm hoen è m«i tr-êng, ngµnh gi¸o dôc h×nh ¶nh ng-êi thÇy, lµm vÈn ®ôc t©m hån trÎ th¬, viÖc gi¸o dôc ®¹o ®øc c¸ch m¹ng ngµy nay cã lÏ ph¶i hiÓu lµ gi¸o dôc nh÷ng phÈm chÊt tèt ®Ñp rÊt gÇn gòi, dÔ thÊy, dÔ hiÓu nh- lßng hiÕu th¶o, t×nh lµng nghÜa xãm, lßng nh©n ¸i, chÞu khã häc hái v-¬n lªn, sù trung thùc trong t×nh b¹n. Tãm l¹i, ®ã lµ viÖc x©y dùng cho häc sinh mét nh©n c¸ch ®óng ®¾n, h-íng cho c¸c em tíi c¸i ch©n, thiÖn, mü ®Ó tõ ®ã c¸c em tù tr¸nh xa c¸i ¸c, c¸i xÊu, cã b¶n lÜnh ®Ó chèng l¹i chóng. Cã rÊt nhiÒu vÊn ®Ó xung quanh vÒ gi¸o dôc nh©n c¸ch, phÈm chÊt, ®¹o ®øc cho thanh thiÕu niªn hiÖn nay. Trong khu«n khæ bµi nµy, chóng t«i chØ xuÊt ph¸t vÞ trÝ m«n mÜ thuËt nh- mét bé phËn cña gi¸o dôc thÈm mü trong qu¸ tr×nh x©y dùng nh©n c¸ch cho häc sinh vµ còng cã thÓ hiÓu nã lµ mét thµnh tè t¹o nªn nh©n c¸ch. Chóng ta thõa nhËn ng-êi thÇy gi¸o lµ kü st©m hån, vËy thÇy gi¸o ph¶i t×m ®-îc ch×a kho¸ më ®-îc c¸nh cöa t©m hån trÎ th¬, ®-a vµo ®ã kh«ng chØ kiÕn thøc khoa häc, mµ cßn thæi vµo lµn giã trong lµnh, lay ®éng t©m hån trÎ th¬ b»ng sù rung 2 c¶m víi c¸i ®Ñp, thæi bïng lªn lßng nhiÖt huyÕt x©y dùng vµo b¶o vÖ c¸i ®Ñp, c¸i ®Ñp Êy tiÒm Èn ë cuéc sèng quanh ta, ë chÝnh mçi con ng-êi c¸c em häc sinh cña chóng ta. Tõ ®ã ng-êi ta kÕt luËn mÜ thuËt ®· t¸c ®éng ®Õn trÝ lùc, thÓ lùc cña häc sinh. * NghÜ xa h¬n bªn c¹nh kiÕn thøc chuyªn m«n, nh÷ng hiÓu biÕt vÒ nghÖ thuËt nãi chung vµ mü thuËt nãi riªng m·i lµ hµnh trang quý ho¸ cña nh÷ng ng-êi thÇy gi¸o, c« gi¸o trong suèt cuéc ®êi d¹y häc cña m×nh, vµ cã lÏ kh«ng Ýt thÇy c« gi¸o cßn g¾n bã tha thiÕt víi nghÒ kh«ng ph¶i bêi ®ång l-¬ng khiªm tèn mµ bëi hä kh«ng thÓ sèng thiÕu nh÷ng g-¬ng mÆt trong s¸ng, tiÕng c-êi hån nhiªn cña tuæi häc trß qua nh÷ng cuéc thi vÏ tranh, nh÷ng buæi d· ngo¹i vÏ tranh trong mçi lÇn ®i th¨m quan vÒ nh÷ng n¬i cã danh lam th¾ng c¶nh thËt ®Ñp. C¸i chÊt nghÖ sÜ Êy ph¶i ch¨ng cÇn ®-îc Êp ñ nu«i d-ìng ngay tõ khi ngåi trªn ghÕ nhµ tr-êng. MÜ thuËt lµ mét lo¹i h×nh nghÖ thuËt cao ®Ñp cña bÊt cø mét d©n téc nµo, lµ viªn ngäc quý cña bÊt cø nÒn v¨n ho¸ nµo. Gi¸o dôc mÜ thuËt lµ mét bé phËn quyÕt kh«ng thÓ thiÕu trong gi¸o dôc thÈm mÜ bëi v× mÜ thuËt cã t¸c dông ®Æc biÖt. Mét nhµ v¨n Liªn X« næi tiÕng ®· viÕt ®¹i ý: Søc m¹nh vÜnh cöu cña MÜ ThuËt lµ ë chç nh×n xuyªn thÊu ®Ó vÏ tranh ®i vµo hiÖn thùc, cã thÓ g¾n h×nh t-îng mÜ thuËt nh×n ®-îc víi h×nh ¶nh thÈm mÜ mµ m×nh cã thÓ cã ®-îc nh÷ng thµnh tùu cña khoa häc kÜ thuËt ®ang c¶i thiÖn nhanh chãng mäi mÆt ®êi sèng x· héi, nh-ng ®ång thêi ë mét chõng mùc nµo ®ã chóng ta ®ang bÞ cuèn theo dßng 3 ch¶y å ¹t cña dßng th¸c c«ng nghÖ mµ xem nhÑ c¸c ngµnh khoa häc nh©n v¨n. Thøc ¨n bæ d-ìng nhÊt cña t©m hån vµ t×nh c¶m con ng-êi ®ã còng lµ MÜ ThuËt trong chóng ta, kh«ng ai kh«ng nhí ®Õn n¬i ch«n rau c¾t rèn cña m×nh vÒ quª h-¬ng yªu dÊu “Quª h-¬ng lµ chïm khÕ ngät cho ta chÌo h¸i mçi ngµy…” víi nh÷ng c¸nh cß bay trªn th¶m lóa, nh÷ng s-ên ®ª vµ nh÷ng ký øc ®ã ®· ®-îc ta ®-a nh÷ng bøc tranh vÒ lµng quª mµ ta mang trong m×nh dï ®i ®©u, dï ë n¬i ®©u ta còng mang theo suèt cuéc ®êi. Nãi thÕ kh«ng cã nghÜa ngµy nay tuæi trÎ Ýt ham mª häc vÏ, cã thÓ nãi víi møc sèng ®-îc n©ng cao râ rÖt, c¸c ph-¬ng tiÖn ®-îc theo ®uæi häc vÏ rÊt nhiÒu, sù giao l-u v¨n ho¸ më réng, tuæi trÎ cã ®iÒu kiÖn h¬n ®Ó tiÕp xóc m«n mü thuËt, gióp c¸c em n©ng cao vÒ trÝ tuÖ, tinh thÇn tiÕp b-íc gãp phÇn x©y dùng cho tæ quèc ngµy cµng v÷ng m¹nh h¬n, t-¬i ®Ñp h¬n. ë n-íc ta Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o còng ®· ®-a MÜ ThuËt thµnh m«n chÝnh kho¸ trong hÖ phæ th«ng c¬ së. ViÖn Khoa häc gi¸o dôc ®· biªn so¹n mét gi¸o tr×nh MÜ ThuËt ®¸p øng ch-¬ng tr×nh m«n häc nµy. §iÒu nµy thÓ hiÖn râ quan ®iÓm ®óng ®¾n trong ®-êng nèi gi¸o dôc cña chóng ta. Tuy nhiªn mét sè ng-êi cßn ®¸nh gi¸ thÊp kh¶ n¨ng tiÕp thu cña häc sinh, v× thÕ chØ cè g¾ng truyÒn ®¹t nh÷ng vÊn ®Ò nh¹c lý c¬ b¶n, ch-a thùc sù lµm cho m«n nh¹c trë lªn hÊp dÉn, ch-a lµm cho ng-êi häc say mª vµ coi ®ã lµ mét nhu cÇu cña ®êi sèng tinh thÇn. Sau nh÷ng n¨m d¹y m«n MÜ ThuËt trong nhµ tr-êng, t«i còng cã mét sè kinh nghiÖm nhÊt ®Þnh. T«i kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ kh«ng thÓ thiÕu ®-îc cña 4 m«n mÜ thuËt trong gi¸o dôc thÈm mÜ, v× vËy còng m¹nh d¹n ®Ò nghÞ ®-a m«n kÜ thuËt thµnh m«n chÝnh kho¸ trong nhµ tr-êng kh«ng chØ bã hÑp ë c¸c líp chuyªn vÏ ®ång thêi còng bæ sung mét sè ý kiÕn cho gi¸o tr×nh bé m«n. Nh÷ng suy nghÜ tr×nh bµy trªn ®©y lµ nh÷ng tr¨n trë mµ t«i tha thiÕt ®-îc chia sÏ víi tÊt c¶ nh÷ng ai quan t©m tíi ®êi sèng, tinh thÇn t×nh c¶m cña tuæi trÎ. Chóng ta mong muèn cã mét x· héi v¨n minh, mét ®êi sèng ngµy cµng c¶i thiÖn tèt ®Ñp h¬n, vµ tr-íc hÕt, chÝnh chóng ta, c¸c nhµ gi¸o lµ ng-êi nhËn c¸c träng tr¸ch: §µo t¹o nh÷ng nh©n tµi t-¬ng lai cho ®Êt n-íc ®Ó dùng x©y, b¶o vÖ x· héi Êy, cuéc sèng Êy. mét sè vÊn ®Ò chung I.- §Æt vÊn ®Ò: Gi¸o dôc ë TiÓu häc nh»m gióp häc sinh h×nh thµnh nh÷ng c¬ së ban ®Çu cho sù ph¸t triÓn ®óng ®¾n vµ l©u dµi vÒ ®¹o ®øc, trÝ tuÖ, thÓ chÊt, thÈm mÜ vµ kü n¨ng c¬ b¶n ®Ó häc sinh tiÕp tôc häc lªn bËc trung häc c¬ së. Còng nh- c¸c ph©n m«n kh¸c ë ph©n m«n MÜ ThuËt còng cung cÊp cho häc sinh nh÷ng kiÕn thøc ban ®Çu dÇn dÇn h×nh thµnh cho häc sinh khiÕu thÈm mÜ. Häc sinh c¶m nhËn vµ vËn dông c¸i ®Ñp, c¸i hay cña MÜ ThuËt vµo häc tËp, sinh ho¹t hµng ngµy, ph¸t triÓn trÝ tuÖ, ph¸t huy trÝ t-ëng t-îng, s¸ng t¹o, gãp phÇn h×nh thµnh nh©n c¸ch cña häc sinh. v× vËy ph©n m«n MÜ ThuËt còng ®ãng gãp mét vai trß quan 5 träng, cïng víi c¸c m«n kh¸c ®Ó h-íng tíi môc tiªu cña gi¸o dôc TiÓu häc. II.- Môc tiªu vµ ý nghÜa: Muèn d¹y tèt m«n MÜ ThuËt, chóng ta cÇn biÕt môc ®Ých, ý nghÜa cña m«n häc nµy. Dùa vµo ®Æc tr-ng riªng cña m«n MÜ ThuËt ®ã lµ: S¸ng t¸c b»ng t×nh c¶m vµ th-ëng thøc còng b»ng t×nh c¶m. Ng«n ng÷ cña MÜ ThuËt lµ ®-êng nÐt, h×nh khèi, mµu s¾c. cho nªn ta m-în chÝnh nh÷ng ng«n ng÷ nµy ®Ó ho¹t ®éng h-íng häc sinh tíi môc ®Ých. C¶m nhËn ®-îc c¸i ®Ñp vµ hµnh ®éng theo c¸i ®Ñp - ®ã chÝnh lµ gi¸o dôc thÈm mÜ cho häc sinh. Kh«ng nh÷ng m«n MÜ ThuËt cßn hç trî cho c¸c m«n kh¸c nh-: VÏ h×nh m«n Sinh VËt, lµm kÜ thuËt, vÏ b¶n ®å §Þa lý, cao h¬n n÷a vÏ ®-îc h×nh häc kh«ng gian ë m«n h×nh häc kh«ng gi¹n ë nh÷ng líp sau. Mét môc ®Ých n÷a kh«ng kÐm phÇn quan träng lµ ph¸t hiÖn vµ båi d-ìng häc sinh cã n¨ng khiÕu ®Ó sau nµy c¸c em cã ®µ ph¸t triÓn. XÐt tõ ®Æc tr-ng riªng vµ môc ®Ých, ý nghÜa m«n häc nµy ta cÇn cã mét ph-¬ng ph¸p d¹y häc phñ hîp vµ hiÖu qu¶ cao. §iÒu cèt lâi cña vÊn ®Ò nµy lµ lÊy häc sinh lµm trung t©m, coi träng t¸c ®éng t×nh c¶m trong toµn bé c¸c ho¹t ®éng gi¸o dôc. KhÝch lÖ, nªu g-¬ng ®óng møc, kÞp thêi, t¹o cho häc sinh th-êng xuyªn cã niÒm vui, høng thó trong mäi ho¹t ®éng vµ häc tËp rÌn luyÖn, tù gi¸c thùc hiÖn nghiªm tóc, mäi yªu cÇu gi¸o dôc. III.- §Æc ®iÓm t©m sinh lý løa tuæi - ng«n ng÷ t¹o h×nh: §Ó ®¹t ®­îc môc tiªu “LÊy häc sinh lµm trung t©m” th× chóng ta cÇn hiÓu râ vÕ häc sinh, hiÓu ®-îc ®Æc ®iÓm t©m sinh lý tõng løa tuæi vµ ®Æc 6 ®iÓm ng«n ng÷ t¹o h×nh cña tõng løa tuæi. Chóng ta biÕt vÏ lµ mét ho¹t ®éng cña trÝ t-ëng t-îng s¸ng t¹o. Bëi vËy ho¹t ®éng s¸ng t¹o cña häc sinh ë mçi mét thêi kú løa tuæi mang tr¹ng th¸i kh¸c nhau. TrÝ t-ëng t-îng s¸ng t¹o cña häc sinh lu«n phô thuéc vµo kinh nghiÖm, kinh nghiÖm cña häc sinh, nhÊt lµ häc sinh cÊp TiÓu häc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cã ®Æc thï riªng. ë tuæi Êu th¬ kinh nghiÖm cña trÎ rÊt nghÌo nµn nh÷ng quan hÖ cña trÎ em víi m«i tr-êng xung quanh kh«ng mang tÝnh phøc t¹p, tinh tÕ vµ ®a d¹ng, høng thó cña c¸c em cßn ®¬n gi¶n vµ s¬ ®¼ng. Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn vµ lín lªn cña trÎ, trÝ t-ëng t-îng cña c¸c em còng ph¸t triÓn theo vµ chØ ®¹t ®é tr-ëng thµnh ë ng-êi lín. V× vËy tÊt c¶ mäi s¶n phÈm nh-: Tranh vÏ, t-îng vµ c¸c ho¹t ®éng t¹o h×nh kh¸c cña trÎ em kh«ng ®-îc ®¸nh gi¸ lµ nh÷ng t¸c phÈm nghÖ thuËt ®Ých thùc. Nã chØ ®-îc ®¸nh gi¸ ®óng khi trÝ t-îng ®· h×nh thµnh. HÇu hÕt c¸c em ë løa tuæi TiÓu häc ®Òu ham mª vÏ. VÏ ®· trë thµnh h×nh thøc s¸ng t¹o chñ yÕu ë løa tuæi nµy. Nh-ng cµng lín sù ham mª cµng mÊt dÇn vµ ®Õn løa tuæi 11-15 phÇn lín c¸c em ®Òu h÷ng hê vÏ. Sù høng thó ham vÏ chØ trë l¹i víi mét sè Ýt em ë løa tuæi 15-20. Trong qu¸ tr×nh d¹y häc vµ nghiªn cøu c¸c nhµ nghiªn cøu nghÖ thuËt ®· kh¼ng ®Þnh: “Nh÷ng em g¸i tuæi 13, nh÷ng em trai tuæi 14 trë ®i trë lªn kÐm t¸o b¹o trong c¸ch diÔn ®¹t. TrÎ em nãi chung bá vÏ vµo løa tuæi 13”. §Ó hiÓu râ vµ ®Æc ®iÓm tranh vÏ cña trÎ em, ng-êi ta chia toµn bé qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®ã ra lµm 4 thêi kú kh¸c nhau. 7 1- Giai ®o¹n vÏ s¬ ®å ng-êi (tõ líp 1-3) (tõ 6-8 tuæi). ë giai ®o¹n nµy, trÎ em vÏ nh÷ng h×nh s¬ ®å sù vËt. §Æc ®iÓm c¨n b¶n nhÊt cña giai ®o¹n nµy lµ trÎ vÏ theo trÝ nhí chø kh«ng vÏ theo mÉu thùc. Chóng vÏ ®iÒn mµ chóng c¶m nhËn vÒ sù vËt. Tranh vÏ mang yÕu tè t-îng tr-ng h¬n lµ yÕu tè tù nhiªn chñ nghÜa. Chóng kh«ng quan t©m ®Õn sù “gièng” mét c¸ch ®Çy ®ñ mµ chØ cÇn vÏ ra mét c¸ch s¬ l-îc sù vËt ®ã, ®óng ra lµ sù liÖt kª, kÓ l¹i b»ng ®å ho¹. 2- Giai ®o¹n n¶y sinh ý thøc vÒ h×nh vµ ®-êng nÐt (tõ líp 3-4) - (tõ 8-9 tuæi). ë giai ®o¹n nµy kh«ng nh÷ng liÖt kª mµ ®· cã sù trén lÉn c¸ch miªu t¶ gièng víi thùc, sè l-îng c¸c chi tiÕt nhiÒu h¬n. 3- Giai ®o¹n miªu t¶ gièng thùc (tõ líp 4-5) - (tõ 9-10 tuæi). ë tranh nhiªn vÒ vÎ giai ®o¹n nµy kh«ng vÏ d-íi d¹ng s¬ ®å bøc mµ ®· cã bãng d¸ng cña h×nh chu vi. TÊt ch-a diÔn t¶ ®-îc phèi c¶nh vµ cã nÐt chó ý ®Ñp cña sù vËt. VÝ dô: Nh- mµu s¾c trªn quÇn ¸o, hay h×nh b«ng hoa trªn ¸o, cæ ¸o, kiÓu ¸o, v¸y. 4- Giai ®o¹n miªu t¶ h×nh (tõ líp 5 trë lªn) C¸c em quan t©m h¬n vÒ sù ®Çy ®ñ chi tiÕt h×nh vÏ râ rµng h¬n. Nh×n vµ vÏ sù vËt ë nhiÒu h-íng kh¸c nhau. VÝ dô: C¸i tay cÇm cña chiÕc ca n-íc kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i ë mét bªn, cã thÓ lµ khuÊt ®»ng sau, ng-êi kh«ng thiÕt ph¶i vÏ chÝnh diÖn mµ vÏ 8 gãc ®é nh×n nghiªng cã mét tai. Lóc nµy sù nhËn biÕt xung quanh phong phó h¬n c¶m nhËn vÒ vÎ ®Ñp nhiÒu h¬n, lµm cho trÎ thÊy khã kh¨n trong viÖc miªu t¶ - chÝnh ®iÒu nµy lµm cho trÎ ch¸n vÏ vµ tiÕn tíi bá h¼n. VËy tõ nh÷ng ®Æc ®iÓm t©m sinh lý løa tuæi trªn. Chóng ta ph¶i x©y dùng ph-¬ng ph¸p d¹y häc cã hiÖu qu¶ ®èi víi tõng løa tuæi ®Ó gióp häc sinh ph¸t triÓn toµn diÖn vÒ ®¹o ®øc, trÝ tuÖ, thÓ chÊt vµ n¨ng khiÕu thÈm mÜ cña häc sinh. Tuy theo tõng ®é tuæi, líp häc mµ gi¸o viªn tæ chøc ho¹t ®éng d¹y häc víi h×nh thøc phï hîp, t¸c ®éng gióp häc sinh, ho¹t ®éng tÝch cùc, chñ ®éng x©y dùng kiÕn thøc, vui vÎ trong giê häc. Gi¸o viªn kh«ng nªn Ðp häc sinh ph¶i vÏ thao ý ®å vµ c¶m nhËn ng-êi lín. ChÝnh tõ mét sè quan niÖm sai lÇm ®· dÉn tíi gi¸o viªn cho häc sinh ®iÓm kÐm, b¾t häc sinh ph¶i vÏ gièng nh- mÉu thÇy (c«) vÏ theo ý ®å cña thÇy (c«) ®· lµm cho häc sinh mÊt ®i høng thó, t- duy, s¸ng t¹o, v× kh«ng ®-îc vÏ c¸i mµ m×nh thÝch. ChØ cßn l¹i mét sè em vÏ ®-îc theo sù chØ ®¹o cña thÇy (c«) nh- mét cè m¸y chÐp l¹i - nh- thÕ tµi n¨ng bÞ thui chét vµ trë thµnh mét häc trß khÐo tay chø kh«ng ph¶i lµ vÏ ®Ñp, mÊt ®i sù c¶m nhËn c¸i ®Ñp. Ngoµi nh÷ng hiÓu biÕt trªn trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y gi¸o viªn cÇn ph¶i quan t©m ®Õn mét sè vÊn ®Ò sau: - Sö dông ®å dïng trùc quan. §©y lµ mét phÇn kh«ng thÓ thiÕu trong giê dËy bëi v× t- duy tr×u t-îng cña c¸c em cßn thÊp, Ýt kinh nghiÖm. - ChuÈn bÞ tèt c©u hái. 9 TÊt c¶ c¸c c©u hái trong bµi häc ph¶i l« gÝch vµ râ ý, cã thø tù ®Ó häc sinh tr¶ lêi. - Chó ý quan t©m ®Õn häc sinh cã n¨ng khiÕu ®Ó båi d-ìng tµi n¨ng. - T¹o cho häc sinh tiÕp xóc víi mäi chÊt liÖu vÏ (bót ch× ®en, bót ch× mµu, s¸p mÇu, mµu n-íc, bét mµu, s¬n dÇu). - T¨ng c-êng gi¸o dôc ngoµi trêi. - TÊt c¶ c¸c bµi tËp ®Òu ®-îc nhËn xÐt , ®¸nh gi¸. - Tæ chøc C©u l¹c bé Mü ThuËt trong tr-êng. IV- Nh÷ng ®iÓm míi cña ch-¬ng tr×nh m«n MÜ thuËt. Tõ n¨m 2000, m«n Mü thuËt míi cã ch-¬ng tr×nh mang tÝnh ph¸p quy, ®-îc x©y dùng ®ång bé víi c¸c m«n häc kh¸c vµ triÓn khai trong ph¹m vi toµn quèc. Ch-¬ng tr×nh MÜ ThuËt quy ®Þnh vÒ môc tiªu, néi dung, ph-¬ng ph¸p d¹y - häc, thêi l-îng vµ c¸c tµi liÖu, ph-¬ng tiÖn d¹y häc cho tõng líp. Tr-íc ®©y, d¹y vµ häc MÜ ThuËt ch-a cã nÒ nÕp, h¹n chÕ nhiÒu ®Õn kÕt qu¶ häc tËp cña häc sinh, bëi vËy cßn nhiÒu bÊt cËp trong ®ã cã ®µo t¹o båi d-ìng ®éi ngò gi¸o viªn thiÕu vÒ sè l-îng vµ ch-a v÷ng vÒ chuyªn m«n, nghiÖp vô. 1- Quan ®iÓm x©y dùng ch-¬ng tr×nh. - LÊy gi¸o dôc thÈm mÜ lµm nhiÖm vô chñ yÕu. - Quan ®iÓm chØ ®¹o lµ tÝch hîp, thÓ hiÖn ë : * TÝch hîp néi dung, v× m«n MÜ ThuËt lµ mét m«n nghÖ thuËt liªn quan tíi nhiÒu m«n häc kh¸c, mét lµ mü thuËt t¹o ra c¸i ®Ñp, hai lµ sù kÕt nèi kiÕn thøc ®¶m b¶o kh«ng trïng lÆp, bæ sung cho 10 nhau, ba lµ kh¶ n¨ng t- duy l« gÝch, t- duy h×nh t-îng t¹o ®iÒu kiÖn cho häc sinh suy nghÜ, t×m tßi, s¸ng t¹o. * TÝch hîp ph-¬ng ph-¬ng tiÖn d¹y - häc. ph¸p d¹y häc vµ c¸c - Ch-¬ng tr×nh x©y dùng theo ph-¬ng thøc ®ång t©m kiÕn thøc lÆp l¹i vµ bæ sung n©ng cao dÇn ë tõng bµi, tõng ch-¬ng, ë mçi líp, mçi bµi häc. - Ch-¬ng tr×nh cã tÝnh linh ho¹t ®Ó c¸c ®Þa ph-¬ng vµ gi¸o viªn cã thÓ lùa chän néi dung, ph-¬ng ph¸p d¹y häc, trang thiÕt bÞ phï hîp. VÝ dô : C¸c c«ng tr×nh, t¸c phÈm (cho th-ëng thøc MÜ ThuËt), mÉu vÏ (cho vÏ theo mÉu), phong c¶nh, danh lam, phong tôc tËp qu¸n, lÔ héi…(cho vÏ tranh); lµng nghÒ s¶n phÈm mÜ nghÖ (cho vÏ trang trÝ), … nh­ng vÉn ®¶m b¶o ®­îc môc tiªu chung, môc tiªu bµi häc, ®ång thêi d¹y häc g¾n víi thùc tiÔn cuéc sèng. - C¸c ph-¬ng ph¸p d¹y - häc ph¸t huy tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng cña häc sinh, cô thÓ : Gi¸o viªn tæ chøc thùc hµnh lµ chñ yÕu vµ suy nghÜ ®Ó t¹o ra c¸c s¶n phÈm theo c¶m nhËn riªng cña m×nh. 2- Môc tiªu cña ch-¬ng tr×nh MÜ ThuËt. KiÕn thøc. * HiÓu biÕt ®-îc vÎ ®Ñp cña thiªn nhiªn, cña t¸c phÈm MÜ ThuËt. * N¾m ®-îc mét sè kiÕn thøc ban ®Çu vÒ MÜ ThuËt ®-êng nÐt, h×nh khèi, mµu s¾c ®Ëm nh¹t, c¸c s¾p xÕp h×nh ¶nh. Kü n¨ng. 11 * Hoµn thµnh ®-îc c¸c yªu cÇu cña bµi tËp trong ch-¬ng tr×nh: vÏ mÉu ®¬n gi¶n, trang trÝ h×nh vu«ng, h×nh trßn, ®-êng diÒm vµ c¸c ®å vËt quen thuéc; vÏ tranh c¸c con vËt, phong c¶nh vµ sinh ho¹t th-êng ngµy; nÆn vµ t¹o d¸ng ®-îc ®å vËt vµ con vËt; biÕt xem tranh, t­îng… BiÕt c¸ch gi¸m s¸t : tõ bao qu¸t ®Õn chi tiÕt, so s¸nh -íc l-îng tû lÖ, cã kh¶ n¨ng suy nghÜ, t×m tßi, s¸ng t¹o trong khi vÏ. Th¸i ®é. * Cã ý thøc tr©n träng, gi÷ g×n, b¶o vÖ c¸i ®Ñp cña thiªn nhiªn, cña con ng-êi t¹o ra. * Yªu mÕn c¸i ®Ñp vµ vËn dông nh÷ng hiÓu biÕt vÒ c¸i ®Ñp vµo sinh ho¹t, häc tËp hµng ngµy. Môc tiªu cña m«n MÜ ThuËt ë tr-êng phæ th«ng chñ yÕu lµ gi¸o dôc thÈm mÜ: t¹o ®iÒu kiÖn cho häc sinh tiÕp xóc, lµm quen víi c¸i ®Ñp cña thiªn nhiªn, cña c¸c t¸c phÈm MÜ ThuËt, trªn c¬ së cung cÊp cho häc sinh mét sè kiÕn thøc ban ®Çu vÒ MÜ ThuËt, gióp c¸c em tËp t¹o ra c¸i ®Ñp b»ng c¸ch nh×n, c¸ch nghÜ, c¸ch c¶m riªng - gãp phÇn x©y dùng m«i tr-êng thÈm mÜ cho x· héi (kh«ng nh»m ®µo t¹o häa sÜ hoÆc nh÷ng ng-êi chuyªn lµm nghÒ MÜ ThuËt). §ång thêi t¹o ®iÒu kiÖn cho häc sinh häc c¸c m«n kh¸c cã hiÖu qu¶ h¬n vµ mét bé phËn cã n¨ng khiÕu, së tr-êng cã thÓ häc tiÕp c¸c ngµnh, nghÒ cã liªn quan ®Õn MÜ ThuËt. 3- Nh÷ng ®iÓm míi trong cÊu tróc néi dung. M«n MÜ ThuËt ë TiÓu häc tr-íc ®©y cã 4 ph©n m«n : VÏ theo mÉu, vÏ trang trÝ, vÏ tranh ®Ò tµi vµ xem tranh (ë líp 1,2,3); Giíi thiÖu MÜ ThuËt 12 (ë líp 4,5). Ch-¬ng tr×nh míi cã thªm ph©n m«n tËp nÆn t¹o d¸ng tù do (chuyÓn tõ m«n thñ c«ng). Thay tªn mét sè ph©n m«n, cô thÓ lµ : - VÏ tranh ®Ò tµi thµnh vÏ tranh: V× lý do sau: vÏ tranh ®Ò tµi lµ vÏ tranh vÒ mét ®Ò tµi cho tr­íc nh­: ®Õ tµi häc tËp, lao ®éng, lÔ héi… VÏ tranh ch©n dung, tÜnh vËt kh«ng gäi lµ vÏ tranh ®Ò tµi ®-îc, v× tranh ch©n dung, tÜnh vËt lµ thÓ lo¹i tranh. Xem tranh ®-îc thay b»ng th-ëng thøc MÜ ThuËt, v× xem tranh chØ giíi h¹n ë c¸c t¸c phÈm héi häa. Th-ëng thøc MÜ ThuËt bao hµm néi dung réng h¬n, ®ã lµ t×m hiÓu vÒ c¸i ®Ñp cña c¸c t¸c phÈm MÜ ThuËt nh-: Tranh (héi häa), ®iªu kh¾c (t-îng vµ phï ®iªu), kiÕn tróc (c¸c c«ng tr×nh ®×nh, chïa, l¨ng tÈm), c¸c s¶n phÈm MÜ ThuËt øng dông (®å gèm, m©y, tre, gç, thêi trang). - CÊu tróc néi dung tõ nÐt, cÊu tróc h×nh thÓ, mµu thèng xuyªn suèt bËc phæ thuéc víi sinh ho¹t, häc tËp dÔ ®Õn khã vÒ ®-êng s¾c ®Ëm nh¹t theo hÖ th«ng, gÇn gòi quen cña häc sinh. VÝ dô : VÏ theo mÉu: VÏ nÐt, vÏ h×nh ®¬n gi¶n vÒ cÊu tróc - vÏ tËp hîp ®å vËt. VÏ trang trÝ: VÏ tiÕp h×nh, vÏ häa tiÕt ®èi xøng, trang trÝ c¸c h×nh vµ ®å vËt ®¬n gi¶n: mµu c¬ b¶n, mµu vµo h×nh cã s½n, vÏ mµu tù do cã ®Ëm vµ cã nh¹t. VÏ tranh: VÏ c©y, nhµ, con vËt vµ ng-êi, vÏ tranh ®Ò tµi vµ c¸c thÓ lo¹i tranh. TËp nÆn t¹o d¸ng tù do: nÆn qu¶, con vËt, ng-êi vµ s¾p xÕp thµnh ®Ò tµi (thó vËt trong rõng, kÐo co, vËt). 13 Th-ëng thøc mÜ thuËt: xem tranh, t-îng cña thiÕu nhi, cña häa sÜ vÒ c¸c ®Ò tµi, thÓ lo¹i b»ng nhiÒu chÊt liÖu kh¸c nhau. 4- Vai trß cña ®å dïng d¹y - häc ®èi víi m«n MÜ ThuËt ë tr-êng TiÓu häc. MÜ ThuËt lµ nghÖ thuËt cña thÞ gi¸c. Trong d¹y häc MÜ ThuËt, l-îng th«ng tin thu ®-îc qua kªnh th«ng tin thÞ gi¸c rÊt lín, nhanh chãng vµ cã ¶nh h-ëng trùc tiÕp ®Õn viÖc h×nh thµnh thÞ hiÕu thÈm mÜ cña häc sinh. MÜ ThuËt lµ m«n häc lÊy thùc hµnh lµ ho¹t ®éng chñ yÕu. Th«ng qua thùc hµnh, häc sinh n¾m ®-îc mét sè kiÕn thøc vµ kü n¨ng ban ®Çu, ®¬n gi¶n vÒ vÏ, nÆn, nh»m ®¸p øng môc tiªu gi¸o dôc thÈm mÜ. §Ó t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm MÜ ThuËt cã tÝnh s¸ng t¹o c¸ nh©n, c¸c ®å dïng d¹y häc lµ rÊt cÇn thiÕt ®èi víi häc sinh TiÓu häc. §å dïng d¹y häc ë m«n MÜ ThuËt cÇn ®-îc hiÓu theo nghÜa réng, bao gåm: giÊy, bót, mµu, phßng häc,… Vµ c¶ viÖc sö dông c«ng nghÖ th«ng tin. Häc mü thuËt, häc sinh kh«ng thÓ kh«ng cã vë tËp vÏ hoÆc giÊy vÏ, bót, mµu vÏ, ®Êt nÆn. Gi¸o viªn còng ph¶i cã giÊy, mµu ®Ó lµm ®å dïng d¹y - häc vµ cã c¸c tµi liÖu båi d-ìng. Ngoµi ra cßn ph¶i cã tranh, ¶nh, c¸c mÉu vËt ®¸p øng yªu cÇu cña tõng lo¹i bµi häc. ViÖc tæ chøc h×nh thøc líp häc ®Ó häc sinh häc tËp ®-îc tho¶i m¸i, cã kh«ng khÝ chuyªn m«n, ph¸t huy ®-îc c¸ tÝnh s¸ng t¹o cña häc sinh lµ rÊt cÇn thiÕt. Mét líp häc cã kh«ng khÝ, kh«ng gian cña MÜ ThuËt th«ng qua c¸ch thøc tù treo tranh, tù tr×nh bµy cña häc sinh sÏ mang l¹i kÕt qu¶ häc tËp cao. 14 §å dïng d¹y häc kh«ng chØ ®ãng vai trß phô trî, mµ cßn lµ c¬ së ®Ó t¹o ra s¶n phÈm MÜ ThuËt cña häc sinh, nhÊt lµ ®èi víi c¸c líp 1, 2. 3. NÕu ngay tõ c¸c bµi häc ®Çu tiªn, häc sinh ®· ®-îc sèng trong m«i tr-êng nghÖ thuËt ®óng ®¾n th× c¸c em sÏ ph¸t huy ®-îc hiÖu qu¶ häc tËp cao. IV- Ph-¬ng ph¸p gi¶ng d¹y tõng ph©n m«n. Trong ph©n m«n MÜ ThuËt gåm cã nh÷ng ph©n m«n sau : 1- Th-êng thøc MÜ ThuËt. 2- VÏ theo mÉu. 3- VÏ trang trÝ. 4- VÏ tranh. 5- TËp nÆn t¹o d¸ng tù do. Tïy theo tõng ®é tuæi (líp häc) mµ s¸ch gi¸o khoa ®· ph©n phèi tõng ph©n m«n nµy theo sè l-îng, thø tù kh¸c nhau. 1- Th-êng thøc MÜ ThuËt. Th-êng thøc MÜ ThuËt cã néi dung xem tranh vµ t-îng cña thiÕu nhi vµ cña häa sÜ. Môc ®Ých cña bµi th-êng thøc MÜ ThuËt nh»m gióp cho häc sinh lµm quen, tiÕp xóc víi c¸c bøc tranh, t-îng ®Ñp th«ng qua ng«n ng÷ cña MÜ ThuËt lµ ®-êng nÐt, h×nh m¶ng, h×nh khèi, bè côc vµ mµu s¾c. Th«ng qua sù tiÕp xóc nµy nh»m gióp cho c¸c em cã ®-îc nh÷ng kiÕn thøc s¬ ®¼ng vÒ th-êng thøc MÜ ThuËt, b-íc ®Çu h×nh thµnh cho c¸c em t×nh c¶m, thÞ hiÕu thÈm mÜ tèt vµ nh÷ng c¶m nhËn ®óng ®¾n vÒ c¸i ®Ñp ë tranh, t-îng thiÕu nhi, cña häa sÜ vµ c¸c t¸c phÈm MÜ ThuËt truyÒn thèng. ChuÈn bÞ ®å dïng d¹y - häc. 15 - Gi¸o viªn cÇn sö dông c¸c tranh mÉu trong bé thiÕt bÞ d¹y - häc, tËp tranh thiÕu nhi, tËp tranh cña häa sÜ vµ cè g¾ng khai th¸c hÕt néi dung c¸c tranh nµy. - CÇn s-u tÇm chuÈn bÞ thªm c¸c tranh kh¸c cã liªn quan ®Õn néi dung ®Ó so s¸nh, ®èi chøng lµm phong phó thªm cho tiÕt d¹y vµ më réng kiÕn thøc cho häc sinh. - Quan t©m, nh¾c nhë häc sinh tÝch cùc s-u tÇm tranh, ¶nh phôc vô cho bµi häc. H-íng dÉn quan s¸t - nhËn xÐt. - Gi¸o viªn xem kÜ tranh tr-íc vµ chuÈn bÞ hÖ thèng c©u hái ng¾n gän, sóc tÝch xoay quanh néi dung ®Ó gîi ý häc sinh tiÕp cËn víi yªu cÇu cña bµi häc, tranh nh÷ng c©u hái vßng vo, dµi dßng, hoÆc nh÷ng c©u hái qu¸ khã, hoÆc kh«ng g¾n víi néi dung bµi häc. Nh÷ng c©u hái cÇn lµm râ c¸c néi dung : + Tªn t¸c gi¶. + Tªn bøc tranh. + Néi dung chñ ®Ò. + ChÊt liÖu vÏ tranh. + H×nh ¶nh chÝnh vµ phô trªn bøc tranh. + C¸ch s¾p xÕp h×nh vÏ (bè côc) cña bøc tranh. + Mµu s¾c vµ c¸ch phèi hîp mµu s¾c trªn tranh. + C¶m nhËn c¸ nh©n vÒ bøc tranh (thÝch hay kh«ng thÝch, v× sao? ). - Sau mçi c©u tr¶ lêi cña häc sinh, gi¸o viªn cÇn bæ sung thªm cho ®Çy ®ñ, tr¸nh nãi dµi vµ ®i s©u vµo ph©n tÝch cô thÓ tõng néi dung. 16 - Tr-íc khi häc sinh tr¶ lêi c¸c c©u hái thuéc néi dung bµi d¹y, gi¸o viªn cÇn yªu cÇu c¸c em quan s¸t kÜ tranh mÉu, cã thÓ cho c¸c em cïng trao ®æi vµ th¶o luËn t¹i bµn, hoÆc theo tæ, theo nhãm. H-íng dÉn thùc hµnh. PhÇn h-íng dÉn häc sinh quan s¸t, nhËn xÐt tranh ®Ó tr¶ lêi c¸c c©u hái xoay quanh c¸c néi dung trªn, gi¸o viªn nªn dµnh tõ 17 ®Õn 22 phót, thêi gian cßn l¹i cã thÓ tæ chøc c¸c ho¹t ®éng trß ch¬i, ®è vui cã néi dung liªn quan ®Õn néi dung bµi häc. NÕu cã ®iÒu kiÖn, gi¸o viªn cã thÓ cho häc sinh viÕt ra giÊy, m« t¶ ng¾n gän néi dung vµ nªu nh÷ng nhËn xÐt, nh÷ng c¶m nhËn c¸ nh©n cña m×nh vÒ bøc tranh ®ã (thÝch hay kh«ng thÝch, t¹i sao? ). NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp. - Cuèi tiÕt häc, gi¸o viªn nªn dµnh thêi gian ®Ó nh¾c l¹i vµ nhÊn m¹nh c¸c néi dung chÝnh, träng t©m cña bµi häc. - T×m c¸ch khen ngîi c¸c c¸ nh©n, c¸c tæ nhãm cã nhiÒu ®ãng gãp x©y dùng bµi. - §¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp nh- ®· h-íng dÉn chung. 2- VÏ theo mÉu. VÏ theo mÉu lµ mét ph©n m«n c¬ b¶n cña m«n MÜ ThuËt, môc ®Ých cña vÏ theo mÉu lµ nh»m : - Båi d-ìng n¨ng lùc quan s¸t vµ nhËn xÐt mét mÉu cho häc sinh, rÌn luyÖn tay vÏ mÒm m¹i, chÝnh x¸c, thµnh th¹o ®Ó cã thÓ hiÖn t-¬ng ®èi ®óng h×nh d¹ng vµ tØ lÖ ®Æc tr-ng cña vËt mÉu. 17 - Gióp nhËn thøc nhanh ®-îc h×nh d¸ng, cÊu tróc, vÎ ®Ñp cña vËt mÉu, ph¸t triÓn n¨ng lùc s¸ng t¹o vµ kh¶ n¨ng thÓ hiÖn ®èi t-îng, ®ång thêi rÌn luyÖn c¸ch lµm viÖc cÈn thËn, nghiªm tóc. * §Æt mÉu. - §Ó ®¶m b¶o ®-îc c¸c yªu cÇu cña bµi vÏ theo mÉu, gi¸o viªn cÇn linh ho¹t, s¸ng t¹o trong viÖc bè trÝ mÉu vÏ, cè g¾ng ®Æt mÉu sao cho võa tÇm nh×n ®Ó c¶ líp ®Òu nh×n thÊy ®-îc. Tr¸nh ®Æt mÉu qu¸ cao hoÆc qu¸ thÊp so víi tÇm nh×n cña häc sinh. - NÕu cã ®iÒu kiÖn gi¸o viªn cã thÓ bè trÝ l¹i chç ngåi t¹o ®iÒu kiÖn cho häc sinh quan s¸t mÉu ®-îc dÔ dµng h¬n. - Cã thÓ bè trÝ líp lµm 2 nhãm, mét nhãm quay vÒ phÝa cuèi líp (®Æt mét mÉu ë cuèi líp), mét nhãm quay vÒ phÝa b¶ng (®Æt mét mÉu ë gÇn b¶ng) hoÆc cã thÓ ®Æt mÉu t¹i bµn häc sinh (mçi bµn mét mÉu). * H-íng dÉn quan s¸t, nhËn xÐt: Häc sinh TiÓu häc th-êng cã thãi quen cÇm bót lµ vÏ ngay, ch-a cã thãi quen quan s¸t tr-íc khi vÏ. V× vËy h×nh vÏ th-êng bÞ xéc xÖch, mÐo mã kh«ng gièng mÉu. §Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng nµy, sau khi bµy mÉu xong gi¸o viªn cÇn yªu cÇu häc sinh kh«ng ®-îc vÏ ngay mµ ph¶i dµnh thêi gian ®Ó quan s¸t kÜ vËt mÉu vµ nhÊn m¹nh mét sè ®iÓm quan träng ph¶i ghi nhí sau ®©y. + X¸c ®Þnh khung h×nh chung- h×nh bao quanh h×nh d¸ng cña vËt mÉu. 18 + So s¸nh, -íc l-îng tØ lÖ gi÷a chiÒu cao vµ chiÒu ngang cña vËt mÉu. + So s¸nh, -íc l-îng tØ lÖ gi÷a c¸c bé phËn. + X¸c ®Þnh c¸c chi tiÕt c¬ b¶n cña vËt mÉu (bá bít c¸c chi tiÕt kh«ng cÇn thiÕt). * H-íng dÉn c¸ch s¾p xÕp bè côc h×nh vÏ ë trang giÊy. Th«ng th-êng khi vÏ, häc sinh tiÓu häc kh«ng hay ®Ó ý ®Õn viÖc s¾p xÕp bè côc h×nh vÏ ë trang giÊy. C¸c em th-êng vÏ to qu¸, nhá qu¸ hoÆc bÞ x« lÖch, bµi vÏ sÏ bÞ mÊt c©n ®èi, kh«ng ®Ñp. Gi¸o viªn cÇn nh¾c nhë ®Ó c¸c em biÕt c¸ch s¾p xÕp h×nh vÏ sao cho c©n ®èi, võa ph¶i phï hîp trang giÊy. ChÝnh yªu cÇu nµy lµ mét trong nh÷ng nh©n tè quan träng ®èi víi viÖc gi¸o dôc vµ rÌn luyÖn ý thøc vÒ c¸i ®Ñp trong sù c©n ®èi hµi hoµ thÓ hiÖn trªn c¸c bµi vÏ theo mÉu. * H-íng dÉn c¸ch vÏ. §Ó häc sinh vÏ ®-îc t-¬ng ®èi chÝnh x¸c vÒ h×nh d¸ng, tØ lÖ, gi¸o viªn cÇn h-íng dÉn c¸c em x¸c ®Þnh ®-îc tØ lÖ gi÷a chiÒu cao vµ chiÒu ngang cña khung h×nh, vÏ ph¸c khung h×nh c©n ®èi vµo trang giÊy, sau ®ã x¸c ®Þnh trôc vµ -íc l-îng tØ lÖ, ®¸nh dÊu vÞ trÝ c¸c bé phËn cña vËt mÉu. VÏ ph¸c c¸c nÐt chÝnh, sau ®ã söa ®i söa l¹i cho h×nh vÏ gÇn gièng víi vËt mÉu. - Khi h-íng dÉn c¸ch vÏ, nªn sö dông b¨ng h×nh vµ c¸c thiÕt bÞ d¹y häc, h×nh vÏ ®Ó minh häa. - NÕu cã ®iÒu kiÖn gi¸o viªn cÇn phèi hîp gi÷a h×nh minh häa víi vÏ b¶ng ®Ó h-íng dÉn cô thÓ tõng b-íc c¸ch vÏ. 19 - Gi¸o viªn cã thÓ dïng chÝnh c¸c bµi vÏ cña häc sinh (®· chuÈn bÞ) ®Ó chØ dÉn nh÷ng ®iÓm cô thÓ cÇn häc tËp, cÇn tr¸nh khi thùc hµnh bµi vÏ. * H-íng dÉn thùc hµnh. - Lu«n nh¾c häc sinh võa vÏ, võa quan s¸t vËt mÉu. - Nh¾c l¹i c¸c yªu cÇu, c¸ch tiÕn hµnh bµi vÏ khi cÇn thiÕt. - §Õn tõng bµn lµm ®Ó xem xÐt vµ h-íng dÉn thªm, … gîi ý, ®éng viªn khÝch lÖ häc sinh, kh«ng can thiÖp trùc tiÕp vµo bµi vÏ cña c¸c em. - Cã thÓ sö dông c¸c bµi tËp ®ang vÏ cña häc sinh lµm mÉu h-íng dÉn bæ sung. * NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp. - Tr-íc khi kÕt thóc bµi häc, cÇn dµnh thêi gian ®Ó nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ bµi vÏ cña häc sinh. Nªn dïng h×nh thøc chän mét sè bµi cã -u vµ nh-îc ®iÓm næi bËt ®Ó treo vµ nhËn xÐt, ®èi chøng. Khi nhËn xÐt gi¸o viªn cÇn l-u ý lÊy ®éng viªn, khÝch lÖ lµ chñ yÕu, kh«ng chª nh÷ng häc sinh vÏ ch-a ®¹t tr-íc líp. - Nh÷ng bµi cßn l¹i gi¸o viªn thu vÒ nhµ ®Ó xem xÐt, ®¸nh gi¸ th-êng xuyªn, dïng h×nh thøc xÕp lo¹i tõng bµi theo quy ®Þnh. 3- VÏ trang trÝ: Néi dung nh÷ng bµi trang trÝ ë TiÓu häc cã ý nghÜa rÊt lín trong viÖc gi¸o dôc tÝnh cÈn thËn, khÐo lÐo trong c«ng viÖc vµ nhËn thøc thÈm mÜ cña häc sinh häc trang trÝ, häc sinh ®-îc lµm quen víi vÏ mµu, vÏ häa tiÕt b»ng nh÷ng ®-êng nÐt ®¬n 20 gi¶n, biÕt c¸ch s¾p xÕp ho¹ tiÕt theo c¸c luËt trang trÝ mét c¸ch s¸ng t¹o ®Ó t¹o ra ®-îc nh÷ng s¶n phÈm trang trÝ ®Çu tiªn cña b¶n th©n m×nh. * ChuÈn bÞ ®å dïng d¹y häc: Còng nh- d¹y c¸c bµi vÏ theo mÉu, khi d¹y c¸c bµi vÏ trang trÝ viÖc chuÈn bÞ h×nh minh ho¹ lµ rÊt cÇn thiÕt, lµ mét thùc tÕ sinh ®éng gióp trÎ rÊt nhiÒu trong viÖc sö dông c¸c h×nh th-îng cã liªn quan ®Õn bµi häc. * H-íng dÉn t×m häa tiÕt trang trÝ. Trong thùc tÕ cuéc sèng cã rÊt nhiÒu hoa, l¸, qu¶ vµ c¸c h×nh con vËt hoÆc nh÷ng h×nh h×nh häc cã dïng lµm häa tiÕt ®Ó trang trÝ. Khi sö dông c¸c h×nh nµy ®Ó ®-a vµo trang trÝ, chóng ta ph¶i lµm ®¬n gi¶n vµ l-îc bít c¸c chi tiÕt cho c©n ®èi vµ ®Ñp, råi míi ®-a vµo bµi trang trÝ, tr¸nh ®-a vµo bµi nh÷ng häa tiÕt qu¸ phøc t¹p, r-êm rµ hoÆc qu¸ s¬ l-îc, th« thiÓn. Cho phÐp häc sinh cã thÓ chän vµ chÐp l¹i c¸c häa tiÕt cã s½n ®Ó ®-a vµo c¸c bµi trang trÝ cña m×nh. * H-íng dÉn c¸ch s¾p xÕp häa tiÕt. - Tïy theo néi dung tõng bµi trang trÝ mµ gi¸o viªn h-íng dÉn häc sinh c¸ch s¾p xÕp häa tiÕt cho thÝch hîp. Cã thÓ s¾p xÕp häa tiÕt theo c¸ch ®èi xøng, c¸ch xen kÏ, nh¾c l¹i hoÆc tù do. - Gi¸o viªn dïng c¸c bµi mÉu ®Ó chØ dÉn cô thÓ tõng c¸ch s¾p xÕp ë mçi lo¹i bµi trang trÝ. - CÇn h-íng dÉn häc sinh c¸ch can c¸c häa tiÕt gièng nhau vµ nh¾c l¹i ®Ó ®ì mÊt thêi gian vµ tÊt c¶. 21 * H-íng dÉn c¸ch vÏ mµu vµo bµi trang trÝ. - Häc sinh cã thÓ vÏ mµu tïy theo c¶m xóc nh-ng kh«ng vÏ mµu mét c¸ch tïy tiÖn mµ cÇn gîi ý ®Ó c¸c em biÕt c¸ch chän mµu vÏ, phèi hîp mµu mét c¸ch ®¬n gi¶n, hîp lÝ nh-ng ®Ñp vµ lµm râ néi dung chÝnh. Tr¸nh sö dông qu¸ nhiÒu mµu trong c¸c bµi trang trÝ (sö dông 3 - 4 mµu). - VÏ mµu víi häa tiÕt chÝnh, ®èi víi häa tiÕt gièng nhau, häa tiÕt nh¾c l¹i trong bµi vÏ, chó ý t-¬ng quan gi÷a mµu häa tiÕt vµ mµu nÒn (nÒn ®Ëm, häa tiÕt s¸ng vµ ng-îc l¹i nÒn s¸ng, häa tiÕt ®Ëm). - Häc sinh biÕt c¸ch sö dông mét sè chÊt liÖu mµu: mµu d¹, mµu s¸p, mµu bét, mµu n­íc… vµ kü thuËt phèi hîp gi÷a c¸c chÊt liÖu mµu. * H-íng dÉn thùc hµnh. - Tr-íc khi häc sinh lµm bµi tËp thùc hµnh, gi¸o viªn nªn cho häc sinh xem l¹i bµi mÉu vµ nh¾c l¹i yªu cÇu chÝnh cña bµi. - Yªu cÇu häc sinh vÏ b»ng bót ch×, söa ch÷a hoµn chØnh råi míi vÏ mµu. - Cã thÓ sö dông compa, th-íc kÎ. - Trong khi häc sinh vÏ, gi¸o viªn cÇn ®Õn tõng bµn ®Ó quan s¸t vµ h-íng dÉn thªm. * NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ cuèi tiÕt häc. - Gi¸o viªn nªn dµnh thêi gian ®Ó nhËn xÐt mét sè bµi tèt vµ ch-a tèt. Nªn ®éng viªn khÝch lÖ nhiÒu, tr¸nh chª nh÷ng häc sinh vÏ ch-a ®¹t tr-íc líp. DÆn c¸c em lµm thªm c¸c bµi tËp ë nhµ ®Ó cñng cè kiÕn thøc. 4- VÏ tranh. 22 Ho¹t ®éng vÏ tranh lµ ho¹t ®éng thùc hµnh, cÇn tæ chøc sao cho th«ng qua c¸c ho¹t ®éng nµy, häc sinh chñ ®éng tÝch cùc tham gia vµ thÓ hiÖn hÕt kh¶ n¨ng cña b¶n th©n. * ChuÈn bÞ ®å dïng d¹y - häc. §å dïng d¹y - häc phôc vô cho c¸c bµi vÏ tranh, tèt nhÊt lµ sö dông tranh cña häc sinh. C¸c tranh mÉu nµy ph¶i ®-îc chän läc, ë mçi tranh ph¶i cã nh÷ng nÐt ®Æc ®iÓm, ®iÓn h×nh cã thÓ gióp cho gi¸o viªn khai th¸c tèt phôc vô tèt cho bµi d¹y. Tr-íc khi sö dông, gi¸o viªn cÇn xem xÐt kÜ, suy nghÜ, t×m hiÓu tõng néi dung tranh ®Ó khi ®Õn líp khai th¸c hiÖu qu¶ tõng bøc tranh. * H-íng dÉn t×m, chän néi dung. - Mçi ®Ò tµi cã nhiÒu chñ ®Ò kh¸c nhau, cÇn gióp häc sinh hiÓu ®-îc néi dung chñ ®Ò ®Ó c¸c em nhí l¹i vµ t-ëng t-îng ®-îc nh÷ng h×nh ¶nh cã liªn quan ®Õn néi dung bµi vÏ. - Gi¸o viªn nªn chuÈn bÞ tèt hÖ thèng c©u hái cô thÓ, tõ dÔ ®Õn khã, liªn quan trùc tiÕp ®Õn néi dung cña bµi. - Tranh, ¶nh dïng ®Ó minh häa cÇn cã nhiÒu nÐt ®iÓn h×nh, tiªu biÓu. - Khi häc sinh tr¶ lêi ch-a ®óng c¸c ý, gi¸o viªn cÇn bæ sung, ®Þnh h-íng ®Ó c¸c em nhËn biÕt cÇn ph¶i tr¶ lêi thÕ nµo cho phï hîp vµ ®óng yªu cÇu cña bµi. * H-íng dÉn s¾p xÕp bè côc tranh. 23 H-íng dÉn vÏ tranh nÕu cã tranh mÉu, kh«ng cã gîi ý th× häc sinh sÏ rÊt lóng tóng, v× thÕ viÖc treo tranh mÉu vµ ph©n tÝch c¸ch s¾p xÕp bè côc h×nh ¶nh, mµu s¾c ë tõng bøc tranh ®Ó c¸c em quan s¸t lµ viÖc lµm hÕt søc cÇn thiÕt. NÕu gi¸o viªn chØ nãi mµ kh«ng cã tranh minh häa th× häc sinh rÊt khã tiÕp thu. CÇn cã phèi hîp chÆt chÏ gi÷a lêi gi¶ng vµ tranh minh häa nh»m gîi ý ®Ó häc sinh suy nghÜ, nhí l¹i nh÷ng h×nh ¶nh cã liªn quan tíi ®Ò tµi (ng-êi, con vËt, nhµ cöa, c©y cèi cã thÓ ®-a vµo tranh). - CÇn l-u ý häc sinh chän h×nh ¶nh chÝnh, h×nh ¶nh phô vµ c¸ch s¾p xÕp c¸c h×nh ¶nh ®ã sao cho hîp lÝ, c©n ®èi, cã träng t©m,. râ néi dung. Tïy theo néi dung cô thÓ cña tõng bµi mµ chän h×nh ¶nh vµ s¾p xÕp bè côc cho phï hîp, tr¸nh tham lam, «m ®åm; tr¸nh s¬ l-îc, ®¬n ®iÖu. * H-íng dÉn vÏ mµu. - Khi h-íng dÉn vÏ mµu cÇn l-u ý h-íng dÉn c¸ch sö dông c¸c chÊt liÖu mµu (mµu d¹, s¸p mµu, mµu n-íc, mµu bét). Gi¸o viªn h-íng dÉn vÏ mµu vµ phèi hîp mµu cho phï hîp víi bè côc vµ néi dung cña bøc tranh. - Th-êng th× häc sinh TiÓu häc rÊt thÝch vÏ mµu nguyªn chÊt vµ khi vÏ mµu, c¸c em th-êng vÏ theo b¶n n¨ng. NÕu sù t¸c ®éng cña gi¸o viªn kh«ng ®óng lóc, ®óng chç th× sÏ ¶nh h-ëng kh«ng tèt vµ lµm mÊt ®i nh÷ng mµu s¾c trong s¸ng vµ th¬ ng©y cña c¸c em. ChÝnh v× thÕ, viÖc h-íng dÉn vÏ mµu cÇn khÐo lÐo vµ chØ mang tÝnh chÊt gîi ý, ®éng viªn khÝch lÖ, tr¸nh Ðp buéc c¸c em vÏ mµu 24 theo ý cña gi¸o viªn hoÆc b¾t ch-íc c¸c tranh mÉu. * H-íng dÉn thùc hµnh. Trong khi häc sinh lµm bµi, gi¸o viªn cÇn ®Õn tõng bµn ®Ó quan s¸t vµ h-íng dÉn thªm. Chó ý gióp ®ì c¸c em cßn lóng tóng ch-a n¾m ch¾c ®-îc c¸ch vÏ, ®éng viªn khÝch lÖ nh÷ng häc sinh vÏ tèt. Trong khi h-íng dÉn trùc tiÕp trªn c¸c bµi vÏ cña häc sinh, gi¸o viªn còng chØ gîi ý khÝch lÖ mµ kh«ng vÏ, ch÷a trùc tiÕp vµo bµi cña häc sinh, hoÆc b¾t häc sinh vÏ theo ý m×nh. Gi¸o viªn cã thÓ chän mét vµi bµi cña häc sinh ®ang vÏ ®Ó h-íng dÉn nh»m bæ sung, nh»m kh¾c phôc nh÷ng chç yÕu vµ häc tËp nh÷ng chç tèt cho c¶ líp. * NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp. Sau mçi giê häc, gi¸o viªn nªn dµnh thêi gian ®Ó nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ bµi vÏ cña häc sinh. NhËn xÐt vµ ®¸nh gi¸ ®óng sÏ cã t¸c dông ®éng viªn, khÝch lÖ tinh thÇn häc tËp cña häc sinh. NÕu ®¸nh gi¸ chung chung, hoÆc kh«ng ®óng kh¶ n¨ng sÏ lµm cho c¸c em mÊt høng thó, ch¸n n¶n vµ kh«ng thÝch vÏ. Bëi vËy, khi ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ bµi vÏ, gi¸o viªn cÇn chó ý mét sè ®iÓm sau ®©y : + LÊy khen ngîi ®Ó ®éng viªn khÝch lÖ häc sinh lµ chÝnh. + Tr¸nh chª häc sinh tr-íc líp. 5- TËp nÆn t¹o d¸ng tù do. NÆn lµ mét ho¹t ®éng t¹o h×nh rÊt hÊp dÉn ®èi vèi häc sinh. NÕu cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi, c¸c em sÏ t¹o ra ®-îc nh÷ng s¶n phÈm rÊt ®a d¹ng, phong phó, nhiÒu khi hÕt søc bÊt ngê. Do sù h¹n hÑp vÒ thêi gian, sè bµi nÆn ®-a vµo ch-¬ng tr×nh gi¶ng 25 d¹y cßn Ýt, cho nªn môc ®Ých cña bµi nµy còng chØ dõng ë møc ®é tiÕp xóc, lµm quen ch-a ch-a thÓ ®i s©u vµo néi dung cña lo¹i ng«n ng÷ nµy. Qua lµm quen vµ tiÕp xóc víi nÆn t¹o d¸ng tù do sÏ gãp phÇn hç trî cho häc sinh häc cã hiÖu qu¶ c¸c ph©n m«n kh¸c trong ch-¬ng tr×nh MÜ ThuËt. Khi d¹y c¸c bµi nÆn t¹o d¸ng tù do gi¸o viªn cÇn l-u ý mét sè ®iÓm sau: - L-u ý häc sinh chuÈn bÞ ®Êt nÆn vµ dông cô nÆn ®Çy ®ñ. - Gi¸o viªn thiÕt kÕ bµi d¹y vµ lµm thùc hµnh thµnh th¹o c¸c thao t¸c, c¸c b-íc tiÕn hµnh nÆn ®Ó h-íng dÉn mÉu. - Tù t¹o hoÆc s-u tµm c¸c mÉu ®Ñp, hÊp dÉn ®Ó lµm ®å dïng d¹y häc cho tõng bµi cô thÓ. - Chó ý ph-¬ng h-íng dÉn b»ng c©u hái vµ gîi ý, t«n träng s¸ng t¹o, kh«ng can thiÖp trùc tiÕp vµo bµi vÏ cña häc sinh. - Tæ chøc thi ®ua nÆn gi÷a c¸c bµn, nhãm, tæ. - H-íng dÉn nÆn thªm ë nhµ. Chó ý gi÷ vÖ sinh ch©n tay, líp häc trong khi häc vµ sau giê häc. - Nh¾c häc sinh khi lµm bµi tËp ë nhµ, ph¶i tù lµm, kh«ng nhê ®Õn ng-êi kh¸c lµm hé. §Ó ThuËt, cÇu vµ ph-¬ng n©ng cao chÊt l-îng d¹y vµ häc m«n MÜ mçi gi¸o viªn cÇn ph¶i b¸m s¸t nh÷ng yªu kiÕn thøc vµ kü n¨ng cña tõng khèi, n¾m râ ph¸p gi¶ng d¹y cña tõng ph©n m«n. VI.- §¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp m«n mÜ thuËt. Theo ch-¬ng tr×nh ®æi míi s¸ch gi¸o khoa vµ ph-¬ng ph¸p d¹y häc th× c¸ch ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc 26 tËp cña häc sinh b»ng ®iÓm sè lµ kh«ng cßn phï hîp. Bëi “®iÓm sè” chØ kiÓm tra ®-îc kÕt qu¶ häc sinh thùc hiÖn mét néi dung c«ng viÖc nhÊt ®Þnh t¹i mét thêi ®iÓm. Trong khi ®ã víi m«n MÜ ThuËt, kÕt qu¶ cña mét bµi tËp cña häc sinh phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè: kh¶ n¨ng tr×nh ®é cña häc sinh, ph-¬ng tiÖn phôc vô cho d¹y - häc, chÊt l-îng gi¶ng d¹y cña gi¸o viªn, høng thó nhiÒu hay Ýt cña häc sinh ®èi víi néi dung bµi häc, … Do ®Æc thï riªng cña m«n MÜ ThuËt lµ m«n häc nghÖ thuËt, cßn yÕu tè trªn th-êng kh«ng æn ®Þnh, nªn c¸ch ®¸nh gi¸ b»ng ®iÓm sè kh«ng ph¶n ¸nh ®-îc ®Çy ®ñ kÕt qu¶ häc tËp cña häc sinh. C¸ch ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ häc tËp cña häc sinh b»ng “®¸nh gi¸ ®Þnh tÝch (nhËn xÐt, ®¸nh gi¸, xÕp lo¹i) gióp häc sinh tham gia, xÕp lo¹i bµi d-íi sù h-íng dÉn cña gi¸o viªn, do ®ã tù nhËn thøc ®-îc nh÷ng -u, nh-îc ®iÓm cña m×nh, rót kinh nghiÖm ®-îc qua c¸c bµi cña c¸c b¹n, tõ ®ã hiÓu s©u h¬n kiÕn thøc vµ cã ph-¬ng ph¸p häc tËp. Ph-¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ nµy cã t¸c dông ®éng viªn, khÝch lÖ häc sinh suy nghÜ, s¸ng t¹o; ®Þnh h-íng cho c¸c em nhËn thøc vµ c¶m thô c¸i ®Ñp; tõ ®ã vËn dông hiÓu biÕt vÒ c¸i ®Ñp vµo häc tËp vµ sinh ho¹t ®óng víi môc tiªu gi¸o dôc thÈm mÜ. VII.- KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ. 1. KÕt qu¶ ®¹t ®-îc khoa ®-îc chÊt nãi Qua 5 n¨m ®æi míi ch-¬ng tr×nh s¸ch gi¸o vµ ph-¬ng ph¸p d¹y häc míi, chóng ta ®· ®¹t mét sè kÕt qu¶ kh¶ quan trong viÖc n©ng cao l-îng d¹y vµ kÕt qu¶ häc tËp cña häc sinh chung còng nh- ph©n m«n MÜ ThuËt nãi riªng. 27 - §Õn nay 100% c¸c tr-êng TiÓu häc trong huyÖn ®· ®-îc phæ cËp MÜ thuËt vµ cã gi¸o viªn chuyªn m«n víi tr×nh ®é ®¹t chuÈn vµ h¬n chuÈn. - Mét sè tr-êng ®· cã häc sinh ®i thi cÊp huyÖn, cÊp tØnh víi gi¶i cao. 2. Thùc tr¹ng: - Víi c¸c giê d¹y ho¹t ®éng ngoµi giê cßn h¹n chÕ, häc sinh cã thÓ ®-îc vÏ quan s¸t c¶nh vËt xung quanh s©n tr-êng. - ThiÕt bÞ ®å dïng d¹y häc cßn bÞ h¹n chÕ. - §èi víi nhiÒu bËc phô huynh hiÖn nay cßn coi nhÑ bé m«n MÜ ThuËt, vÉn cßn cho ®ã lµ mét m«n phô, m«n ch-a t¹o ®iÒu kiÖn cho con em m×nh cã ®Çy ®ñ trang thiÕt bÞ vµ ®iÒu kiÖn ®Ó häc. §Ó thùc hiÖn ®-îc tèt môc tiªu gi¸o dôc ë TiÓu häc nãi chung vµ môc tiªu ph©n m«n MÜ ThuËt nãi riªng. Chóng ta cÇn n©ng cao chÊt l-îng d¹y vµ häc. Mçi gi¸o viªn cÇn ph¶i b¸m s¸t nh÷ng yªu cÇu vÒ kiÕn thøc, kÜ n¨ng cña tõng khèi líp, n¾m râ ph-¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cña tõng ph©n m«n./. Së gi¸o dôc & ®µo t¹o h¶i d-¬ng 28 s¸ng kiÕn kinh nghiÖm “ph-¬ng ph¸p d¹y nh÷ng kÜ n¨ng vÒ m«n héi häa cho häc sinh tiÓu häc” m«n mÜ thuËt khèi líp 1-2-3-4-5 N¨m häc 2007 - 2008 29