Docstoc

RB Tokoh Kesarjanaan Sains Islam

Document Sample
RB Tokoh Kesarjanaan Sains Islam Powered By Docstoc
					NAMA BUKU: TOKOH-TOKOH KESARJANAAN SAINS ISLAM
PENYUSUN: MAHMOOD ZUHDI BIN ABD MAJID
DBP 2000
157 MS

SAINS: KONSEP DAN ASAS PERTUMBUHANNYA DALAM MASYARAKAT ISLAM


PENDAHULUAN
Falsafah berasal daripada perkataan Yunani iaitu “philosofia”. “philo” bererti mencintai manakala
“sofia” membawa maksud ilmu atau kebijaksanaan. Cendekiawan lebih senang digelar pencinta
kebjaksanaan atau disebut “philosofos”. Dari situlah terbentuk istilah “philosofi”.


ASAS-ASAS PERTUMBUHAN FALSAFAH
Mengikut kepercayaan umum, ada dua sebab wujudnya falsafah-sifat ingin tahu dan ketakutan
terhadap mati. Sifat ingin tahu mendorong manusia mengkaji alam sekeliling manakala ketakutan
terhadap mati menyebabkan manusia berusaha mengetahui tentang nasib sesudah mereka mati
dan kuasa-kuasa yang menentukannya. Kesimpulannya, falsafah wujud demi mencari kebenaran.


FALSAFAH-FALSAFAH TIMUR DAN BARAT
Falsafah di Timur tidak wujud dalam erti sebenarnya kerana di Timur, aspek agama lebih
dititikberatkan. Orang Timur juga lebih berminat dalam kajian saintifik seperti ilmu falak,
perubatan dan matematik. Di Barat pula, bidang falsafah yang lebih digemari.


SEJARAH PEMIKIRAN BANGSA ARAB
Secara ringkas, bangsa Arab telah melalui empat peringkat pemikiran:-


1. Pemikiran peringkat permulaan


Dapat dilihat sejak zaman jahiliah hingga pertengahan zaman pemerintahan Umawi.
Digambarkan melalui kata-kata hikmat, syair-syair, bidalan, pesanan dan nasihat. Berikut ialah
antara penyumbang besar pada peringkat ini-Amir Ibn al-Zarib, Tarafah Ibn al-Zarib, Tarafah Ibn
al-Abd, Zuhair Ibn Abi Salma, al-Ahnaf Ibn Qais, al-Imam Ali, Imran Ibn Hittan dan al-Tirimah Ibn
Hakim.


2. Peringkat pertautan antara fikiran dan emosi




                                                                                               1
Berkembang pada suku kedua pemerintahan Umawi. Pada peringkat ini lahirnya mazhab-
mazhab dalam ilmu kalam seperti Murji’ah, Mu’tazilah, Syi’ah, Khawarij. Ciri2 peringkat ini ialah
penggunaan logik semulajadi berasaskan persoalan dan perbandingan.


3. Peringkat pertautan antara pemikiran Islam dengan warisan asing


Meledak setelah berlakunya penterjemahan sumber2 Yunani, India dan Parsi. Masyarakat Islam
pelbagai bangsa mendalami ilmu metafizik walaupun ilmu mereka dalam bidang saintifik telah
hampir ke tahap maksimum. Peringkat ini ambil masa tiga abad


4. Peringkat memuncak pemikiran berasaskan akal dan nilai-nilai sosial


Lahir tokoh2 besar sarjana Islam di Barat- Ibn Hazm (meninggal dunia pada 456H/819M), diakhiri
Ibn Khaldun yang meninggal dunia pada 808H/1406M.


FALSAFAH ISLAM
Banyak falsafah yang wujud dalam masyarakat Islam bersumberkan falsafah Yunani namun ia
tidak boleh disebut sebagai falsafah Yunani. Bukan semua yang diperolehi berasal dari Yunani.
Juga tidak boleh disebut falsafah Arab walaupun ditulis dalam bahasa Arab kerana majoriti tokoh
itu adalah bukan orang Arab contohnya dari Parsi atau Turki. Falsafah-falsafah itu juga tidak
boleh dinamakan falsafah Islam kerana terdapat juga orang Kristian dan Yahudi yang
menyumbangkan idea mereka. Akhirnya, falsafah ini tetap dinamakan falsafah Islam apabila ia
secara hakikatnya meneliti tentang konsep ketuhanan dan kewujudan alam ciptaan Allah.


PENGARUH-PENGARUH FALSAFAH TIMUR DAN BARAT DALAM MASYARAKAT ISLAM
Sebelum tamadun Greek bermula, sudah wujud kemajuan dalam pemikiran contohnya: Mesir-
pembinaan piramid, pengawetan mayat dan sistem pengairan. Iraq-sistem cerapan bintang.
China & India-pembinaan dengan nilai saintifik yang tinggi.
Ini menunjukkan terdapatnya kemajuan dari segi pemikiran saintifik di Timur waktu itu. Fakta juga
mengatakan bahawa Thales dan Phytagoras, ahli falsafah Yunani sendiri belajar ilmu geometri
dan falak di Mesir dan Iraq. Golongan paderi yang tidak menguasai agama dengan baik
memusnahkan ilmu. Berbeza di Yunani, orang Greek bebas menyebarkan ilmu pengetahuan.
Falsafah Greek ialah falsafah yang muncul dan berkembang di Greek dan berkenaan dua unsur,
luaran dan dalaman. Unsur luar ialah interaksi orang Greek dengan tamadun Timur yang
umumnya berlaku melalui kegiatan perniagaan dan lawatan untuk mencari ilmu. Mereka bawa
pulang ilmu perubatan, geometri, pertanian, falak dan huruf ejaan serta alatulis. Semua inilah
yang meluaskan ilmu di kalangan mereka. Faktor dalaman pula ialah persekitaran di Greek




                                                                                               2
sendiri pada waktu itu. Greek mencapai kejayaan yang tinggi dalam politik dan juga tanah
jajahannya. Falasafah tersebut berpindah dari Barat ke Timur dan ini ialah antara faktornya-
1.pembukaan Iskandariah, Mesir yang menjadi bandar mewah dan bandar ilmu.
2.Penindasan Constantive1 yang menjadikan Kristian sebagai agama rasmi dan mencapai
puncaknya apabila Justinian1 menutup sekolah falsafah di Athens(529m).
Falsafah Greek mula berkembang di Timur terutama Iskandariah, Mesir dan Intakiyah, Syria.
Pertikaian berlaku dalam Kistian samada Isa dan Maryam itu Tuhan atau manusia. Ada juga
berpendapat Isa adalah manusia biasa dan ada juga yang menganggap Isa ialah jelmaan Tuhan
dalam bentuk manusia. Tahun 174 M, Sawiras mempertikaikan Taurat dan Injil telah dipinda. Isa
dianggap belum mati dan menolak kebangkitan semula.
Penghujung abad kedua Masihi, muncul pemikiran “triniti”, berasakan konsep tiga uqnum dalam
satu bilangan.   Dalam Kristian juga ada asas2 ilmu dan pemikiran Arab jahiliah di samping
falsafah Timur dan Barat.


Kemahiran utama masyarakat Arab jahiliah bukan hanya dalam sastera malah ilmu kaji bintang
dan cuaca yang diperolehi secara tidak formal. Mereka tidak berbakat dalam falsafah namun
tidaklah terpinggir daripada pembangunan, mereka juga mendapat sedikit sebanyak ilmu yang
masyhur ketika itu seperti matematik. Mereka ada doktor yang mahir dan cukup yang belajar di
Parsi dan Rom. Antaranya ialah al-Harith Ibn Kaladah al-Thaqafi dan anaknya, al-Nadhr Ibn al-
Harith.


KEBANGKITAN ILMU DALAM MASYARAKAT ISLAM
Islam ialah agama yang menekan aspek nilai2 murni dan hidup dan ia bukanlah agama baru.
Walaupun berlandaskan Wahyu, ia memberi penekanan terhadap akal dan ilmu seperti yang
ditunjukkan dalam al-Qur’an. Nabi Muhammad tidak diutuskan untuk menyampaikan ilmu seperti
perubatan tetapi menjelaskan syari’at yang membolehkan orang ramai mendapat ilmu dari
pelbagai sudut. Sehingga 631M, hampir semua bangsa Arab memeluk Islam. Boleh dikatakan
semua bangsa Arab telah memeluk Islam sewaktu kewafatan Rasulullah.
Tokoh ilmu dan pemikir yang berwibawa dalam ilmu syari’at dan bahasa & kesusasteraan lahir di
kalangan pengikut ulung baginda. Bahasa Arab digunakan dalam pentadbiran awam di kawasan
di bawah pemerintahan Islam. Matawang juga dicetak dalam bahasa Arab. Penulisan menjadi
cara pengantaraan.
Penulis awal dalam bidang sastera termasuklah Suhar Ibn al-Abbas al-Abdi (zaman pemerintahn
Mu’awiyah). Buku beliau berjudul Al-Amthal yang bermaksud “bidalan”. Antara penulis lain ialah
Ziyad Ibn Abih (673M), menulis tentang keaiban orang2 Arab, Alaqah Ibn Karim al-Kilabi (zaman
Yazid Ibn Mu’awiyah), bukunya juga berjudul Al-Amthal.




                                                                                            3
Penulis lain, Ubaid Ibn Syiryah, tulis buku sejarah, Kitab al-Muluk wa Akhbar al-Madhin. Ilmu
tatabahasa Arab ditulis oleh Abu al-Aswad ad-Du’ali. Ilmu syari’at, Urwah Ibn al-Zubair dan
Sulaiman Ibn Qais al-Hilali yang menulis kitab fiqh dalam mazhab Syi’ah.
Antara tokoh2 lain ialah Ikrimah (tafsir al-Qur’an), Makhlul al-Syami (kitab al-Sunan Fi al-Fiqh dan
Kitab al-Masa’il fi al-fiqh), Abdullah Ibn Amir al-Yahsubi (buku Maqtu’ al-Qur’an wa Mausuluh dan
Kitab Ikhtilaf Masahif al-Syam wa al-Hijaz wa al-Iraq).
Khalifah Umar Ibn Abd Aziz mencadangkan Muhammad Ibn Syahab al-Zuhri mengumpulkn
hadith2 Rasulullah. Pembangunan yang paling penting pada zaman pemerintahan Umawi ialah
ilmu kalam yang mengandungi perbincangan berasaskan logik akal yang asasnya ialah konsep
tauhid.
Pandangan pemikir2 Islam mengenai sebab2 ilmu lahir sebagai suatu disiplin secara teratur:-
1. Perasaan ingin berfikir,sentiasa mencari jawapan bagi sesuatu perkara.
2. Sikap tegas terhadap prinsip, iman asas agama dan tidak ternoda oleh amalan buruk.
3. Pemikiran politik.
4. Memperkenalkan Islam kepada oarang2 bukan Arab dengan cara yang lebih mendalam.


KESARJANAAN UMAT ISLAM
Ciri-ciri keagungan yang dicapai umat Islam sewaktu zaman kegemilangan Islam ialah kemajuan
ilmu pengetahuan. Daripada Islam sendiri ialah ilmu tauhid, fiqh dan tasawuf. Daripada tamadun
Arab, ilmu bahasa. Daripada tamadun manusia sejagat, falsafah, sains, hisab, perubatan.
Masyarakat Islam juga melahirkan tokoh2 seperti al-Khawarizmi, al-Kindi, al-Farabi, al-Bairuni
dan sebagiamya. Umat Islam mendapati manfaat perlu diambil daripada bangsa2 lain yang telah
maju ketika itu dan mereka memerlukan ilmu tersebut contohnya ibadat solat dan puasa perlukan
kemahiran dalam pengiraan bagi menentukan arah dan masa. Umat Islam mencapai kejayaan
disebabkan sikap positif yang menganggap ilmu perlu diburu. Malah al-Qur’an turut menggesa
manusia meningkatkan penerokaan dala ilmu pengetahuan.


PEMINDAHAN ILMU ASING KE DALAM MASYARAKAT ISLAM
Khalid bin Yazid pernah belajar kimia secara mendalam daripada Maryanus, paderi daripada
Iskandariah. Segala buku kimia diterjemahkan ke bahasa Arab termasuklah buku perubatan. Abu
Ja’far Al-Mansur menggiatkan lagi kerja2 itu ditambah dengan usaha beliau sendiri. Penterjemah
lain ialah Abdullah Ibn al-Muqaffa’ yang menterjemah buku bahasa Parsi ke bahasa Arab.
Sebahagian buku2 dari Yunani dan Rom. Perpustakaan bernama “Dar al-Hikmah” turut dibina.
Sesiapa yang ingin boleh menyalurkan sumbangan wang kepada sesiapa yang ingin menjadi
penterjemah sepenuh masa. Keutamaan penulisan bercorak amali lebih diberi perhatian oleh
ulama’2 Islam dan dalam bidang matematik, falak dan perubatan. Teori ditumpukan apabila
bidang2 amali sudah betul2 maju. Bagi mengelakkan kegagalan, mereka memilih untuk




                                                                                                  4
mengupah orang luar bagi menterjemah segala bahan itu. Orang2 yang membantu itu ialah
keluarga Masajoyah, Bakhtaisyo, Mesue.


BAB KEDUA
TOKOH-TOKOH TERNAMA


AL-HARTH IBN KALADAH (634M)
AHLI PERUBATAN ISLAM PALING AWAL
Orang Islam terawal, berasal dari Taif. Beliau banyak merantau dan belajar ilmu perubatan di
Yaman dan lebih banyak belajar mengenai ubat-ubatan di Parsi. Juga berkebolehan dalam muzik.
Sempat bersahabat dengan Rasulullah dan 4 Khalifah selepas baginda. Saad Ibn Abi Waqas
yang jatuh sakit di Mekah sembuh setelah dirawat oleh Ibn Kaladah selepas dipanggil oleh
Rasulullah. Ibn Kaladah menyimpan baynak rekod dalam bidang perubatan dan penyakit2 serta
cara merawatnya. Catatan menarik berkenaan beliau ialah peristiwa beliau menemui Kisra Anu
Syirwan, Maharaja Sasan. Pelbagai soalan diajiakn oleh maharaja tersebut dan beliau
memberikan jawapan2 yang membuatkan maharaja itu tertarik seperti jangan makan terlalu
kenyang, jangan merjemur matahari dan perut ialah rumah penyakit.


AL-KHAWARIZMI (846M)
PENGASAS ILMU ALGEBRA
Berasal dari Khawarizm atau Khuway, selatan Tasik Aral, Turkistan. Juga dikenali sebagai
Abdullah itu kemudian berpindah ke Baghdad. Berkemahiran tinggi dalam bidang matematik,
falak, geografi dan sejarah memudahkannya menguasai ilmu2 India dan Greek sekaligus.
Beliaulah yang mula2 mengguanakn istilah algebra atau “al-jabr” dalam bahasa Arab.
Memperkenalkan sistem angka India kepada orang Arab dan Barat. Istilah matematik, “logaritma”
telah dicipta oleh orang Barat bagi mengenang jasa2 beliau. Antara buku beliau yang popular
ialah al-Ziq1&2, al-Rakhamah dan al-Tarikh. Yang paling popular ialah al-Jabr wa al-Muqabalah
ringkasan buku lain untuk memudahkan pedagang2 membacanya.


AL-KHINDI (866M)
BAPA FALSAFAH ISLAM
Banyak pihak tertarik untuk mendalami falsafah apabila falsafah Greek dibawa masuk ke dalam
masyarakat Islam, Al-Khindi ialah salah seorang daripadanya. Nama penuh- Abu Yusuf Ya’aqub
bin Ishak bin al-Sabah al-Kindi, keturunan raja2 Ghasasinah dan lahir di Basrah. Bapanya ialah
pegawai kerajaan Abbasiyah. Beliau gigih menuntut ilmu ketika di Baghdad tetapi hanya terkenal
pada zaman Khalifah al-Makmun. Menjadi guru kepada anak khalifah pada zaman pemerintahan
al-Mu’tasin iaitu Ahmad. Beliau seorang ahli falsafah Islam yang agung. Pengetahuan yang luas




                                                                                            5
dalam ilmu dan pemikiran Greek dan hampir mahir dalam semua cabang yang ada. Jumlah
karyanya adalah dianggarkan lebih daripada 270 buah, mencakupi bidang metafizik, matematik,
logik, falak, geografi, muzik, geometri, perubatan dan ilmu2 lain. Semua iu terkumpul hingga
sekarang. Sangat teliti dalam penggunaan istilah dan menjadikan matematik sebagai asas. Minat
yang tinggi dan hasil penyelidikan yang luas dalam sains tetapi masih berminat mantafsirkan
alam berlandaskan agama. Gemar bertolak ansur dan tidak angkuh dalam hal2 ilmu. Pandangan
beliau tentang falsafah ialah matematik perlukan pengendalian.


AL-BATTANI (929M)
PAKAR ILMU FALAK
Abdullah Muhammad Ibn Jabir Ibn Sinan al-harrani al-Raqi @ al-Battani. Ilmu falak menjadi ilmu
yang sangat diminati pada zaman kebangkitan Islam. Ilmu ini memperkatakan tentang
pergerakan bintang dan kaitannya dengan bumi. Pakar2 falak pada zaman Abbasiyah dilantik
sebagai pegawai2 yang bertanggungjawab dalam menasuhati hal2 astronomi. Pencapaian
sangat besar, ilmu2 terkumpul dari pelbagai negara. Sumbanganal-Battani yang dapat dilihat
dala ilmu geometri, fizik, kira2, dan kaji bintang. Membetulkan kesilapan Batlaimus dari Yunani
dalam bukunya, al-Mijisti. Mukadimahnya ialah kebaikan ilmu falak. Kajian dijalankan di balai
cerap bintang di Rakqah. Ada juga dijelaskan hubungan ilmu falak denagn ilmu nujum,
pergerakan cakerawala dan kesan2nya terhadap kejadian di bumi. Ilmu nujum disimpulkan
sebagai karut semata2.


AL-SARKASHI (889M)
PEWARIS KETOKOHAN AL-KINDI
Ahli keluarga dan anak murid al-Kindi. Nama penuh- Abu al-Abbas Ahmad Ibn Muhammmad Ibn
Marwan atau lebih dikenali sebagai Ahmad Ibn al-Taiyib al-Sarkashi. Lahir di Sarkhs, sempadan
Iran-Rusia. Masyhur dalam perubatan, ilmu warisan masyarakat Arab dan tamadun kuno. Juga
ahli bahasa yang baik dan sesekali meriwayatkan hadith termasuklah Hadith ‘Amru Ibn
Muhammad Ibn al-Qasir dan Hadith Ahmad Ibn al-Harth.menjadi Hakim Negara pada zaman
pemerintahan al-Mu’tadhid dan sangat rapat dengan pemerintah itu dan menjadi guru dan
penasihat. Kelemahan merahsiakan hal2 kerajaan menyebabkan di mati dibunuh al-Mu’tadhid
selepas dipenjara 3 tahun. Beliau menulis buku2 mengenai perubatan, masakan dan hal2 fizikal
termasuk metafizik.


ABU BAKR AL-RAZI (924M)
TOKOH ILMU PERUBATAN
Masyarakat Islam menguasai kepakaran bidang perubatan dan juga mendalami teknik perubatan
Kaldan, Parsi, India malah Arab Jahiliah. Kajian2 lanjut mengenai perubatan dikenali sebagai




                                                                                             6
perubatan Islam. Abu Bakr al-Razi mendapat gelaran Gale(pakar bedah Yunan). Dilahirkan di
bandar al-Rai, utara Teheran (864M). Mula pelajari perubatan setelah berusia 30 tahun. Guru
pertama ialah a-Bakhi, pengembara yang ada ketikohan bidang falsafah. Guru kedua, Abu al-
Hassan Ali Ibn Raban al-Tabari, tokoh perubatan dari Tabristan. Kepakaran al-Razi menjadikan
beliau pengarah hospital umum al-Rai buat seketika. Kemudian, menjadi pengarah hospital
‘Adhudi, Baghdad. Menetap di sana sehingga meniggal dunia pada 924M. Juga ada karya dalam
logik, ketuhanan, psikologo, bedah mata dan sebagainya. Antara buku beliau ialah al-Hawi dan
al-Mansuri. Turut menulis buku tentang etika doktor dan penjagaan kesihatan. Digolongkan
dalam ahli perubatan kelas pertama. Orang pertama menggunakan bahan kimia sebagai ubat.
Menggunakan kaedah psikologi dan rawatan dalam merawat pesakit. Ada pandangan sendiri
dalam bidang kimia, sains dan ketuhanan.


AL-FARABI (950M)
TOKOH FALSAFAH
Orang Islam mula kenal falsafah dengan buku2 daripada Yunani dan Greek. Apa yang boleh
dilihat pada sarjana Islam ialah mereka belajar banyak bidang ilmu dalam satu masa. Al-Farabi
atau nama sebenarnya Abu Nasr Muhammad Ibn Muhammad Ibn Tarkhan Ibn Ulzagh al-Farabi
lahir di Wilayah Wasij berhampiran Parab di Turkipada tahun (874M). Anak seorang tentera yang
miskin. Di Baghdad, mempelajari bahasa Arab dengan ‘Ali Abu Bakr Muhammad ibn al-Sariy Ibn
Sahl @ Ibn al-Siraj (929M). Apabila Baghdad menghadapi pergolakan politik, beliau berpindah ke
Damsyik kemudian ke Halab. Beliau bekerja dengan gaji 4 dirham sehari sedangkan penyair al-
Mutanabbi menerima 1000 dinar bagi setiap karyanya. Al-Farabi lahir miskin dan terus miskin
hingga akhir hayat, tidak pernah bekerja secara serius. Beliau juga terkenal dengan kemahiran
dalam banyak bahasa, cabang ilmu dan muzik. Merupakan pencipta gambus. Pengetahuannya
juga luas dalam perubatan. Ahli falsafah yang agung dan boleh digelar guru kedua selepas
Aristotle. Antara buku karya al-Farabi ialah Risalah fi al-‘Aql-tentang akal manusia, Ihsa’ al-‘Ulum-
ilmu2 zaman Yunani dan al-Madhinah al-Fadhilah-falsafah politik. Antara pandangannya pula
ialah jantung lebih penting daripada otak, pertarungan ialah sifat semulajadi manusia yang
menjurus kepada keadilan. Politik pula, seorang ketua perlu dipilih, dan andainya tiada, seorang
wakil sementara perlu dilantik.


IKHWAN AL-SAFA (AWAL ABAD KE-4 H)
KESARJANAAN BERKUMPULAN
Kebangkitan ilmu bukan sahaja secara individu malah berkumpulan. Kumpulan Ikhwan al-Safa
terbentuk di Basrah. Namanya diambil daripada buku Kalilah dan Dimnah, menggambarkan
persaudaraan murni , seolah-olah keluarga. Kumpulan yang objektif rasminya ini dirahsiakan
ialah sebuah kumpulan rahsia. Namun objektif mereka secara umumnya untuk kebaikan agama




                                                                                                   7
dan dunia selari dengan aliran falsfah seperti Pythagoras. Mereka mengambil kira semua aliran
termasuk matematik, sains dan ketuhanan. Tidak mustahil kumpulan sulit seperti mereka
bermatlamatkan penyelesaian politik tetapi tidak pula kelihatan sebegitu. Lebih logik jika
dikatakan kumpulan ini berpendapat bahawa pertentangan sosioekonomi adalah disebabkan
mazhab, keturunan dan agama. Mereka merumuskan bahawa ibadat kepada Allah tidak perlu
tetapi perli untuk mementingkan agama dan dunia. Kumpulan ini sebenarnya mahukan hidup
dalm sebuah kerajaan yang harmoni dengan persaudaraan. Mereka meniggalkan risalah2
berkenaan perkembangan pemikiran Islam, hasil penulisan falsafah paling lengkap, hasil usaha
paling ulung memperkenalkan falsafah kepada umum.


AL-BUZJANI (998M)
PAKAR GEOMETRI
Muhammad Ibn Muhammad Ibn Yahya Ibn Ismail Ibn al-Abbas al-Buzanji. Lahir di Buzjan pada
940M. Belaja matematik dan geometri daripada bap2 saudaranya Abu ‘Amru al-Mughazili dan
Abu Abdullah Muhammad Ibn ‘Anbasah. Guru2 lain termasuklah Abu Yahya al-Mawardi atau Ibn
Karnib. Berpindah ke Iraq pada 959M dan terkenal sebagai guru. Rapat dengan Abu Ubaidillah
al-Husain Ibn Ahmad Ibn Sa’don yang merupakan menteri kepada Syams al-Dulah Ibn ‘Adhd al-
Daulah al-Buwaihi. Menonjolkan kehebatan Abu Haiyan al-Tauhidi kepada Ibn Sa’d. Hidup
sederhana hingga akhir hayat. Menguasai ilmu geometri dan mampu beri pandangan baru yang
menarik. Karya yang banyak termasuk ilmu hisab, falak dan ulasan buku Khaarizmi tentang
algebra. Memberi sumbangan terutama dalam teori2 geometri dan menghubungkan algebra
dengan geometri. Merintis bidang pengajian geometri analisis. Kurang berjaya dalam ilmu falak.
Ada kata-kata indah mengenai hidup dan masyarakat.


IBN YUNUS (1009M)
PAKAR ASTRONOMI
Ibn Yunus atau nama sebenarnya Abu al-Hassan Ali Ibn Abdul Rahman Ibn Ahmad Ibn Yunus
Ibn Abdul A’la al-Sadafi. Hubungan yang rapat dengan kerajaan Fatimiah, Khalifah al-Aziz
meminta beliau melukis rajah bergerak cakerawala untuk kegunaan baginda dan membina pusat
kaji bintang di Kaherah selama setahun lebih. Juga mahir ilmu sastera selain ilmu falak. Antara
karyanya, al-Ziji al-Hakimi al-Kabir yang menjelaskan segala teori dan praktisan. Memperkatakan
teori2 perjalanan cakerawala oleh sarjana terdahulu dan sezaman dengannya. Turut mereka batu
jam.




                                                                                             8
AL-KARKHI(1029M)
PAKAR MATEMATIK
Asalnya, ilmu kira-kira dianggap tidak penting tetapi setelah kemajuan mula dikecapi, pandangan
itu berubah. Kaedah pengiraan angka India dipopularkan. Orang Eropah menganggap itu ialah
angka Arab manakala orang Arab menganggap itu ialah angka India. Tokoh dalam bidang ini
ialah al-Karkhi yang nama penuhnya Fakrud-Din Abu Bakr Muhammad Ibn al-Hassan al-Hasib.
Sekurang2nya tiga karya beliau yang masyhur- al-Kafi(ilmu hisab), al-Fakhri& al-Badi’(algebra).
Pandagannya     dalam    algebra   banyak    berasaskan     pandangan     al-Khawarizmi    Cuma
memperbaharui pengendalian dalam pengiraan. Pendapatnya, ada kelemahan dalam penulisan
lama dan tidak dapat menjamin kefahaman. Beliau lebih suka menggunakan huruf untuk
menyebut angka kerana lebih sukakan kaedah Yunani berbanding India.


IBN MASKAWAIH (1030M)
SARJANA SERBA BOLEH
Dengan kedudukan sebagai pustakawan di Perpustakaan Malik ‘Adhdud Daulah, beliau dikenali
sebagai “al-Khazin”. Nama penuh ialah Abu Ali Ahmad Ibn Muhammmad Ibn Ya’kub Ibn
Maskawaih. Lahir pada 941M, meninggal pada 1030M. Seorang doktor yang ulung dan
berkepakaran tinggi. Ahli sejarah berkemampuan tinggi, sarjana ilmu akhlak yang mahir dan
berpengetahuan luas dalam bidang bahasa, sastera dan ilmu-ilmu klasik. Buku-buku beliau ialah-
Uns al-Farid, Tajarub al-Umam (sejarah), kitab al-Tabikh (makanan) dan al-Asyribah (minuman).
Juga, kitab al-Adwiah al-Mufradah (ubat2an), kitab al-Fauz al-Saghir (metafizik). Pendapatnya,
setiap perkara di dunia ada peranannya bersama. Kemuncak akhlak ialah lahirnya perbuatan
baik secara teratur. Anak-anak perlu dilatih sejak kecil supaya nilai-nilai murni tertanam dalam
jiwa mereka.


IBN SINA (1037M)
TOKOH SERBA BOLEH
Umat Islam di waktu kebangkitan Islam cuba untuk melengkapkan diri dengan lebih daripada
satu bidang ilmu sebagaimana yang saranan Islam sendiri. Salah seorang yang berjaya berbuat
demikian ialah Abu Ali al-Husain Ibn Abdullah Ibn Sina atau lebih dikenali sebagai Ibn Sina.
Bukan setakat ahli perubatan kelas pertama malah ahli sains dan falsafah. Ahli politik dan
kemasyarakatan yang lincah dan berkaliber. Lahir di Bukhara pada (980M), dalam sebuah
keluarga berada. Di sanalah beliau mendalami bidang bahasa dan sastera. Setelah menguasai
ilmu itu, beliau mula berminat dengan ilmu akal di usia 20 tahun. Mempelajari logik, geometri dan
buku Almagest daripada Abu Abdullah al-Natali, rakan bapanya. Kemudian, belajar ilmu sains,
fiqh dan perubatan daripada guru yang berlainan. Mendapat pencapaian yang tinggi dalam ilmu
perubatan dan mengajar para doktor untuk menambahkan ilmu mereka. Memperoleh




                                                                                               9
penghormatan setelah berjaya merawati Putera Nuh Ibn Nas al-Samani dengan dibenarkan
menggunakan perpustakaan istana yang kaya dengan buku yang sukar diperolehi dan mendapat
ilmu yang banyak dari situ. Kelayakan membolehkannya menerima gelaran Mahaguru Pertama
(al-Syaikh al-Ra’is). Memilih aliran al-Farabi dalam bidang falsafah dan mengatasinya dalam
penyusunan ilmu falsafah dan sains Islam. Digelar guru ketiga dalam ilmu logik kerana
cemerlang. Begitu juga dalam syair, prosa, matematik, falak dan muzik. Menghasilkan buku2
seperti al-Qanun dan al-Najah. Beliau berpendapat, ilmu matematik boleh digunakan untuk
mengenal Tuhan. Percaya bahawa tanpa tubuh yang tahan, ubat pun tidak berguna.


IBN AL-HAITHAM (1021M)
SARJANA SAINS DAN FALSAFAH
Sarjana yang menguasai ilmu falsafah dan sains antaranya ialah Abu Ali Muhammad Ibn al-
Hasan Ibn al-Haitham, lahir di Basrah pada tahun 965m, meninggal di Mesir pada 1039M.
Memulakan hidup di Basrah dengan bekerja sambil belajar. Setelah beberapa lama menjadi
pegawai pemerintah di sana, beliau memutuskan untuk menumpukan perhatian kepada
pengajian dan penulisan. Pernah tinggal di Mesir dan mengkritik aliran sungai Nil hingga
mendapat perhatian serius pemerintah Mesir. Menjelajah jauh ke Aswan untuk menyelidik sungai
itu. Faedah diperoleh di Universiti al-Azhar apabila dapat menyalin buku matematik dan falak.
Dikenali sebagai seorang yang teliti dan berhati-hati. Menulis tentang berbagai ilmu sains dan
sastera. Banyak daripadanya adalah dalam bentuk risalah dan makalah. Berpendapat yang
kebenaran hanyalah satu. Antara usaha beliau yang masyhur ialah kajian tentang optik dan
penglihatan.


AL-BIRUNI(1050M)
TOKOH DALAM BANYAK BIDANG
Al-Biruni yang berbangsa Parsi ini melakukan sesuatu yang sangat jarang dilakukan orang lain
iaitu menguasai bahasa Sanskrit yang asing bagi orang Timur Tengah ketika berada di India
sewaktu pemerintahan Sultan Mahmood Ghaznawi. Nama penuh al-Biruni ialah Abu al-Raihan
Muhammad Ibn Ahmad al-Biruni. Dilahirkan di Birun, Turkistan pada tahun 937M, meninggal
pada tahun 1050M di India. Dengan ilmu yang diperolehi daripada Abu Nasr Mansur Ibn Ali Ibn
Iraqin beliau berutus surat dengan Ibn Sina. Gemar merantau menambahkan pengalamannya.
Ditawan oleh Sultan Mahmood dan sentiasa mengiringi baginda dalam peperangan.
Pengetahuan yang dalam mengenai falsafah Yunai dan juga bagus dalam bahasa Hebrew dan
Syria. Sumbangannya yang utama ialah mencipta penggunaan angka2 India menggunakan
angka kosong. Menyelesaikan berbagai2 persoalan matematik dan geometri. Berjaya
menentukan garis bujur dan lintang bumi serta pergerakan cahaya jauh lebih laju daripada
pergerakan bumi. Al-Biruni, seorang yang menguasai ilmu Timur dan Eropah.




                                                                                           10
NASIRUDDIN AL-TUSI (1274M)
SARJANA DAN AHLI POLITIK
Perubahan politik dalam dunia Islam tidak menyekat perkembangan ilmu. Meskipun penulisan
kreatif banyak terjejas kerana kekacauan politik, penyelidikan dan penulisan ilmiah masih
berjalan baik. Nasiruddin al-Tusi, keturunan Parsi mencapai kecemerlangan pada waktu itu.
Nama penuh- Abu Ja’far Muhammad Ibn Muhammad al-Hassan. Lahir di Tus, Iran pada 1201M.
Beliau turut serta dalam gerakan memeperluaskan jajahan takluk oleh Hulagu. Menetap di
Baghdad sehingga meninggal dunia pada 1274M, dikebumikan di Masyhad al-Kazimiyah.
Mewariskan kitab hasil penulisan dalam bidang geometri, fizik. Algebra dan falak. Juga karya
keagamaan berkaitan akidah dan hukum. Kepakaran utama adalah bidang astronomi,
menghasilkan banyak teori. Hulagu membina pusat kaji bintang yangbesar bagi mengiktiraf
kemahiran beliau. Beliau dapat memperoleh kejayaan walaupun lahir ketika politik mengalami
pergolakan.


IBN AL-NAFIS (1288M)
PAKAR PERUBATAN YANG MEMILIKI ILMU PENGETAHUAN YANG LUAS
Ibn al-Nafis banyak memberi sumbangan kepada pembangunan dalam perubatan. Nama penuh
beliau ialah ‘Ala’uddin Abu al-Hasan Ibn Abi al-Hazam al-Qurasyi, seorang Arab keturunan
Quraisy. Lahir di bandar Damsyik pada 1210M. Berguru dengan ramai ahli perubatan, termasuk
al-Syeikh Radhiuddin Abu al-Hajjaj Yusuf Ibn Hidrah al-Rahibi. Beliau berpindah ke Kaherah
bersama2 Maufiquddin Abu al-Abbas Ahmad Ibn al-Qasim atau Ibn Abi Usaiba’ah dan bekerja di
Hospital al-Nasiri. Beliau menjadi pengarah hospital manakala rakannya itu menjadi ahli
perubatan mata. Meniggal di Damsyik apda 1288M. Beliau juga mendalami ilmu2 bahasa, fiqh,
falsafah dan ilmu kalam. Ada yang menyamakan beliau dengan Ibn Sina tetapi beliau lebih pakar
dalam pembedahan. Berminat dengan pembedahan jantung dan kerongkong kerana percya ada
kaitan antara pernafasan dan degupan jantung. Saranan beliau ialah memanfaatkan binatang
sebagai cara untuk mempelajari struktur tubuh manusia. Telah menghasilkan banyak penulisan
tetapi kebanyakannya telah hilang.


SARJANA ISLAM ZAMAN PERMULAAN DI ANDALUS
Kedatangan Islam di Sepanyol mencorakkan masyarakat di situ bukan sahaja di kalangan
penganut Islam malah penganut2 Kristian. Tidak banyak warisan karya yang kita perolehi,
banyak sebab yang boleh dikaitkan. Umat Islam Andalus berminat dengan ilmu di Timur dan
mempelajarinya maka sebab itulah mereka tidak mencipta sesuatu yang tersendiri. Pengajian
dalam matematik, sains dan falak menampakkan hasil di sana pada abad ke-4 , beberapa nama
disebut oleh sejarah. Antaranya ialah tokoh matematik dan astronomi, Abu al-Qasim Musalmah
Ibn Muhammad atau al-Majriti. Menjalankan penyelidikan angkasa lepas dan meringkaskan buku




                                                                                          11
al-Battani tentang cakerawala. Ahli perubatan dan farmasi pula ialah Abu Ja’far Ahmad Ibn
Ibrahim al-Qirwani atau Ibn al-Jazzar. Pakar bedah yang masyhur, Abu al-Qasim Khalaf al-
Zahrawi. Abu al-Qasim Asbugh Ibn Muhammad Ibn al-Samah al-Gharnati juga cemerlang dalam
ilmu yang sama selain matematik dan falak. Abu al-Qasim Sa’id Ibn Ahmad al-Tulaiti disebut
pakar ilmu falak, menulis buku Islah Harakat al-Nujum.satu lagi ialah sarjana yang mahir ilmu
perubatan, pembedahan dan geometri serta minat yang tinggi dalm falsafah ialah Abu al-Hakam
Amru Ibn Abdur-Rahman al-Karmani. Antara yang mahir dalam perubatan ialah Abu al-Mutarraf
Abdul-Rahman Ibn Muhammad atau Ibn Wafid al-Lakhmi menyatakan bahawa ubat tidak
diperlukan selagi sistem diet boleh diamalkan. Tokoh matematik pula ialah Ibrahim Yahya al-
Naqqasy al-Qurtubi, terkenal dengan al-Zarqali. Hasil penulisan beliau tentang pergerakan
cakerawala dianggap paling maju waktu itu. Kesarjanaan di bahagian barat negara Islam agak
lembap namun tetap boleh dibanggakan.


ABU AL-SULT IBN ABDUL AZIZ (1134M)
SASTERAWAN SERBA BOLEH
Lahir di Daniat, Andalus timur(1067M), mendapat pendidikan awal di sana. Antara guru beliau,
Abu al-Walid al-Waqsyi(1095M) yang pakar dalam ilmu bahasa. Sangat mahir dalam ilmu2 logik,
falsafah, matematik, falak dan muzik, namun lebih terkenal sebagai sasterawan berikutan
menjadikan sastera sebagai sumber rezeki. Kedatangan orang2 al-Murabitun menutup rezeki
penyair dengan menghapuskan istana yang menjadi tempat penyair mencari rezeki. Maka, beliau
pun meninggalkan Andalus dan berhijrah ke
Mesir pada tahun 489H. Salah faham dengan penguasa di sana membuatkannya tidak boleh
tinggal lebih lama dan berpindah ke Tunisia. Mencari rezeki dengan memuji2 Raja Afrika Barat
melalui syair2nya. Antara karyanya termasuklah Hadiqah al-Adab, al-Mulah al-Asriyah dan al-
Risalah al-Misriyah. Juga menghasilkan buku perubatan, falak dan logik.


IBN AL-SAYID AL-BATALYAUSI (1127M)
SASTERAWAN DAN AHLI FALSAFAH
Antara tokoh terkemuka di Andalus pada abad ke-6 Hijrah ialah Abu Muhammad Abdullah Ibn al-
Sayid, berasal dari Seville, Portugal. Lahir pada tahun 1052M di Batalyausa. Pernah tinggal di
Valencia dan menjadi guru yang sangat dihormati. Terkenal sebagai ahli bahasa, sasterawan dan
ahli falsafah. Antara karya beliau ialah al-Muthlath, mengandungi perbincangan menarik tentang
bahasa menunjukkan beliau sangat arif mengenai bahasa. Juag ada buku untuk mereka yang
ingin mendalami penulisan iaitu al-Iqtizhab fi Syarh Adab al-Kuttab. Melalui buku syair beliau, kita
dapat melihat bahawa beliau ialah seorang yang mahir berfalsafah.




                                                                                                 12
IBN BAJJAH (1138M)
DOKTOR, SASTERAWAN DAN PEMUZIK AGUNG
Ibn Bajjah lahir di Saragossa pada tahun 1082M. Hidup dan bergiat sebagai penyair bagi
golongan al-Murabbitin pimpinan Abu Bakr Ibrahim Ibn Tawalfit. Dilantik menjadi menteri. Raja
Argou menyerang dan beliau meninggalakannya pada tahun 1117M. Singgah di Valencia dan
kemudian menetap di Seville dan mengamalkan ilmu kedoktoran dan ilmu logik. Meninggal dunia
setelah diracuni akibat hasad dengki orang2 Morocco. Sasterawan unggul, ahli bahasa dan hafiz
al-Qur’an, juga mahir perubatan, pemain gambus yang baik, berkemampuan dalam falsafah.
Mewariskan buku Risalah al-Wida’ yang mengandungi pandangannya tentang falsafah kepada
tamadun manusia. Karya2 beliau yang lain berkenaan ilmu logik, psikologi, pemikiran, keturunan,
politik dan perubatan. Namun, beliau mempunyai masalah menyelesaikan masalah dalam ilmu2
algebra dan fizik kerana lebih mahir dalam hal2 metafizik. Beliau bagaimanapun tidak setuju
dengan pendapat Aristotle iaitu negara sepatutnya ada satu sahaja dan hidup harmoni.


IBN TUFAIL(1185M)
AHLI FALSAFAH, HUKUM DAN POLITIK
Dilahirkan lembah Asya, dekat Granada pada 1106M. Menghabiskan sebahagian besar hidupnya
dengan perubatan sehingga menjadi menteri. Menjadi pemerintah negeri Morocco yang disegani.
Pandai bergaul dan menceburkan diri dalam pendidikan, perubatan, pengadilan dan politik. Kita
hanya menerima satu sahaja bukunya iaitu Hay Ibn Yaqzan yang menerangkan satu falsafah
dalam diri manusia. Dapat menerima Ibn Sina dan Ibn Bajjah dengan baik tetapi kritis terhadap
penulisan terdahulu jadi beliau dapat membuat perbandingan. Buku itui menunjukkan bagaimana
beliau menganalisis hubungan antara manusia, akal dan Tuhan. Beliau membuat huraian dan
cara2 masalah2 itu. Dalam fizik, diterangkan ada 3 cara kepanasan boleh terjadi iaitu pergerakan,
geseran dan pencahayaan. Dalam metafizik, beliau menerangkan bahawa alam in baru dan
berpenghujung.


IBN RUSYD (1194M)
KEMUNCAK PEMIKIRAN ABAD PERTENGAHAN
Kemuncaknya ialah apabila kelahiran Ibn Rusyd sebagai tokoh falsafah paling agung dalam
Islam dan sangat berpengaruh dalam pemikiran Eropah. Nama penuh- Abu al-Walid Muhammad
Ibn Ahmad Ibn Muhammad Ibn Ahmad Ibn Rusyd. Lahir pada 1127M di Cordoba dalam sebuah
keluarga ternama dalam keilmuan. Mempunyai hubungan yang baik dengan kerajaan Islam
Muwahhidin. Menulis buku dalam bidang perubatan iaitu al-Kulliyah dan al-Taisir. Kemuncak
hubungan baik ini ialah perlantikannya menjadi hakim di Seville pada 1169M dan menjadi hakim
di Cordoba 2 tahun kemudian. Selepas itu, bertugas sebagi doktor berkedudukan tinggi di
istana.nasib yang kurang baik menyebabkan beliau dibuang daerah dan disisih masyarakat




                                                                                             13
Cordoba. Kesilapan yang dibuat oleh khalifah itu dikesali dan cuba diperbaiki namun terlambat
kerana Ibn Rusyd meninggal dunia tidak lama selepas itu. Hasil tulisan yang merangkumi bnyak
bidang ditinggalkan kepada kita. Falsafah beliau banyak berkenaan metafizik dan ketuhanan.
Dalam perubatan, menumpukan perhatian dalam pembedahan dan fungsi organ. Beliau juga
berpendapat manusia terbahagi kepada dua kumpulan iaitu elit dan biasa. Elit bermaksud ahli
falsafah.


IBN KHALDUN (1406M)
PENGASAS ILMU MASYARAKAT
Nama penuh-Waliud-Din Abu Zaid Abdur-Rahman Ibn Muhammad Ibn Khalid Ibn al-Khattab.
Lahir dalam keluarga politik di Tunisia pada tahun 1332H. Ayahnya seorang pemerintah tentera,
ulama’ dan ahli bahasa. Mula belajar al-Qur’an daripada ayahnya dan belajar tafsir, Hadith, fiqh,
bahasa dan sastera. Setelah umur 16 tahun, mula belajar ilmu logik dan falsafah. Menjalin
hubungan rapat dengan keluarga pemerintah Morocco pada 1347M. Dipilih sebagai duta ke
Castille untuk mengadakan perjanjian damai dengan Frederick 4. mengasingkan diri ke tanah
perkuburan di Timur Telemsan selama 4 tahun dan menulis buku yang sangat terkenal iaitu
Muqaddimah. Pulang ke Tunisia pada tahun 1378M. 1382M, menerima jawatan hakim di Mesir
dan menumpukan perhatian dalam pengajaran. Meninggal dunia pada 1406M di Kaherah.
Pernah menulis buku dalam banyak bidang. Buku Muqaddimah Ibn Khaldun membincangkan
tamadun manusia, geografi, pembangunan yang luas dan keadaan semasa masyarakat.
Pengalaman yang diperoleh sewaktu merantau menjadikan dirinya seorang yang berwibawa.
Pengasas dan penyumbang besar dalam ilmu kemasyarakatan. Begitu juga pendidikan,
pendapatnya ialah layanan kasar terhadap pelajar memberi kesan negatif dalam usaha
menyampaikan ilmu pengetahuan.


BAB TIGA
PENCAPAIAN DAN SUMBANGAN
PENDAHULUAN
Kesan sejarah tamadun manusia menunjukan bahawa sains bermula serentak dengan kegiatan
berfikir manusia dalam menghadapi cabaran hidup. Oleh yang demikian, sejarah sains
merupakan sejarah pemikiran manusia itu sendiri dan pelaksanaannya dalam hidup persekitaran
hidup mereka.
Apabila manusia menggunakan batu untuk mendapatkan api dan kemudiannya menyalakan api
itu dengan menggunakan ranting-ranting kayu sebagai bahan bakar, mereka sebenarnya secara
semula jadi telah menggunakan ilmu mekanik.sehingga lebih kurang 5000 tahun S.M., manusia
mampu membuatkan almari dan menegakkan batu-batu besar di sekeliling tempat kediaman
mereka.Mereka juga pandai melukis pelbagai hasil seni di dinding gua tempat mereka berteduh.




                                                                                              14
Bagi memudahkan penjelasan, ilmu-ilmu ini lebih wajar dilihat lebih teliti sebagaimana yang
berikut.


MATEMATIK
PENDAHULUAN
HISAB
Konsep matematik dalam Islam merupakan ilmu yang berhubung dengan kepercayaan
mengesakan Allah S.W.T. Perkataan “Ahda” atau “ahad” dalam firman Allah merupakan suatu
simbol Ilmu Hisab (Abdul Rahman Nawas, et.al,1995: 186). Sarjana-sarjana Islam telah memberi
sumbangan yang amat besar dan bermakna di dalam bidang perkembangan ilmu matematik.
Mereka banyak mencipta perkara-perkara baru yang menjadi ilmu matematik lebih mudah
dipelajari. Salah satu sumbangan paling besar sarjana Islam di dalam bidang ini ialah
memperkenalkan sistem angka baru, termasuklah angka sifar.


Dalam Islam, angka pertama ialah satu (1), bukannya angka kosong atau sifar seperti yang
dianuti oleh ahli fikir Barat. Wujudnya satu sebagai angka awal dikaitkan dengan kewujudan
Allah.6 Manakala pendapat angka kosong sebagai terawal adalah pendapat sekular Barat yang
menafikan kewujudan Tuhan sebelum wujudnya alam. Sistem angka mula diperkenalkan ke Arab
oleh sarjana India bernama Sinhid. Sistem nombor ini telah memainkan peranan yang begitu
besar dalam bidang matematik. Tanpa sistem nombor dan angka adalah amat sukar bagi
manusia untuk menentukan kuantiti yang difikirkan atau yang diperlukan untuk penjumlahan.
Dalam al-Quran banyak ayat-ayat yang menyebut tentang bilangan angka seperti dalam surah al-
Nisa’ ayat-ayat 10, 11 dan 12 membicarakan tentang pusaka. Ayat-ayat ini menyebut
tentang ”nisf” (1/2), ”rubu’” (1/4), ”thuluth” (1/3), ”sudus” (1/6) dan ”thumun” (1/8)


Al-Khawarizmi mempunyai kepintaran mengubahsuai, mereka-bentuk dan memperkenalkan
beberapa simbol yang sistematik terutamanya angka sifar. Jadual al-Khawarizmi dan “Habasy al-
Habib” turut membantu mempercepatkan sistem angka India ini terkenal di dunia. Mulai awal
abad ke 5H/11M didapati penggunaan sistem angka baru secara meluas dalam penulisan
sarjana-sarjana Islam. Karya beliau dalam bidang matematik yang terkenal ialah “al-Kitab al-
Mukhtasar fi Hisab al-Jabr waal-Muqabalah” telah diterjemahkan ke bahasa Latin dan digunakan
hingga abad ke 10H/16M, dan jadikan teks asas yang digunakan di Universiti-Universiti di Barat.
Aljabar merupakan nadi ilmu hisab, dunia mengenal sistem nombor yang ada sekarang menerusi
buku karya al- Khawarizmi yang diterjemahkan ke dalam bahsa Latin pada tahun 1120 bertajuk
De Numero Indorum.




                                                                                               15
Persaudaraan Pythagoras yang banyak berjasa dalam mengembang dan memajukan ilmu sains
khususnya sains matematik, merupakan sebuah pertubuhan kerohania, akademik dan saintefik
dengan kecenderungan yang kuat terhadap falsafah.


Tokoh matematik seperti Fibonci, Master Jacob dan Leonardo telah terpengaruh dan menceduk
teori matematik al-Khawarizmi dalam kajian mereka. Beliau telah merekabentuk satu kaedah am
untuk mencari punca nyata kepada sebarang persamaan. Kaedahnya hisab al-khatayan telah
diterjemahkan ke bahasa Latin oleh Gerard of Cremona seterusnya di terjemah ke Bahasa
Inggeris. Angka juga dikenali sebagai “algorismus dan ‘logaritma” sempena nama al-Khawarizmi.


ALGEBRA
Orang2 pada zaman lampau tidak mengenali angka atau lambang algebra. Walau bagaimanapun,
mereka di katakana mengetahui berapa cara menyelesaikan masalah yang belum terbentuk
sebagai kaedah yang jelas. Antara yang di sebut termasuklah (A+B)²=A²+2AB+B²
Orang-orang Mesir juga mengetahui kira-kira seperti ini.
Contoh
X²+Y² : 100
Hasilnya y = 3/4x
              -: x=8, y=6
Kiraan inilah kemudiannya menjadi asas sejarah bagi teori Pythagoras, iaitu:
A²=B²+C²
Maklumat-maklumat tentang algebra pada kalangan bangsa Mesir boleh didapati daripada
tulisan-tulisan ahmasu pada daun bardi. Menjadi asas pada pengembangan kaedah-kaedah
algebra di India, dunia arab dan kemudiannya di Eropah pada zaman baru sekarang. Algebra ini
tidak pula muncul sebagai suatu ilmu yang tertusun kecuali sesudah ia di terima oleh orang-
orang Arab. Pengasas ilmu algebra ialah Muhammad ibn Musa al-Khawarizmi. Al- Gabr- wa al-
Muqabalah telah menghuraikan tengtang ilmu tersebut sebagai satu cara menyelesaikan
masalah yang di dalamnya terdapat bilangan yang tidak diketahui. Sementara al-Muqabalah
pula ialah penyatuan sebutan-sebutan tersebut, misalnya dalam persamaan yang berikut: X² - X
= 3X + 5
Oleh itu ,”algebra”nya ialah : X² =3X + X + 5, sementara :
“al-Muqabah” pula : X² =4X + 5
Oleh sebab itulah nama algebra di katakan berasal daripada perkataan Arab. Sebutan inilah
kemudiannya di pindahkan dalam bahasa Inggeris, German dan Perancis. Keulungan al-
Khawarizmi di sebabkan beliau mencipta persamaan menyeluruh asas kepada pesamaan
kuadratik.




                                                                                          16
Contohnya ialah: X² + 21 + 10X. Keulungan beliau ketara kerana selama lebih kurang tiga kurung
selepas beliau meninggalkan dunia. Algebra tidak banyak berubah daripada apa yang di asaskan
beliau.
Abu Kamil Syuja’ ibn Aslam yang hidup sezaman dengan al-Khawarizmi, telah menulis buku
Kamal al-jabr wa Tamamuha wa al-Ziyadatul fi Usulihi. Dalam buku tersebut juga,beliau
menghuraikan beberapa pekara yang agak rumit dalam buku al-Khawarizmi. Kemudian muncul
pula seorang tokoh bernama Abu al-Wafa al-Buzjani (m. 388 H/998 M). Beliau telah mengulas
buku Diophante (325 H-409 M) tentang ilmu hisab dan buku al-jabr wa al-Waqabalah oleh al-
Khawarizmi secara berasingan dan juga telah menyatukan aliran India dengan aliran Yunani. Al-
Karkhi (m. 420 H) pula lebih berminat kepada punca kuasa dua, sementara Umar al-Khayam
(m. 515 H/1121m) pula meskipun lebih terkenal sebagai penyair namun beliau juga turut
dianggap pakar dalam algebra. Huraian-huraian      mereka inilah kemudiannya berpindah dari
Eropah dan menjadi asas kepada apa yang ada pada hari ini.


GEOMETRI
Geometri dianggap merupakan aspek tamadun manusia yang paling jelas. Pembinaan rumah
dan penyediaan tanah untuk bercucuk tanam memerlukan geometri. Di Iraq, kalangan
masyarakat Sumerian dan Babylon perhatian di tumpukan kepada hal-hal berkenaan dengan
‘garisan’ dan ‘sudut’. Sejak 2200 tahun sebelum Masihi merka telah mengenali ukuran panjang
dan ukuran segi tiga bersudut tegak.
Di Mesir, pada tahun 2950 sebelum Masihi arkitek Amhutab telah membina piramid Saqarah
yang bentuknya bertangga-tangga sehingga setinggi 60 meter. 2285 sebelum Masihi, piramid
besar Gizah pula di bangunkan. Kemahiran masyarakat Babylon dan Mesir dalam bidang
geometri kemudiannya telah di perlajari orang-orang Yunani. Thales (m. 545 S.M ) misalnya telah
mempelajari ilmu geometri ini di Mesir. Beliau begitu mahir dan sangat pakar sehingga
membolehkan beliau menentukan bangunang tinggi dari jarak jauh.kemahiran itu membolehkan
beliau untuk menghuraikan kaedah mengetahui sesuatu yang majhul dan menjadi asas
pembinaan ilmu trigonometri. Pythagoras (m. 503 S.M) dan para pengikutnya pula telah
mencapai satu kedudukan yang lebih tinggi dalam bidang berkenaan sehingga manpu
melahirkan aliran yang tersendiri.
Zno of Elea (m. 430 S.M) pula pernah memperkata tentang pergerakan dan kekeliruan
pancaindera berhubung dengannya. Antara tokoh Yunani termashur termasuklah Hippocrates (m.
377 S.M) memberi sumbangan yang berkesan tentang kudratik.Sementara Plato (m. 347 S.M)
dan Aristotle (m. 322 S.M) memperluaskan belbagai-bagai kaedah dalam bentuk teori yang
berasaskan logik. Antara tokoh termasyur yang lain termasuklah Euclide (abad ke-3 S.M) buku
beliau mengangdungi belbagai-bagai teori geometri. Archimedes (212 S.M) yang mengandungi
belbagai-bagai teori isipadu. Orang-orang Yunani boleh dikatakan telah mengusai semua aspek




                                                                                            17
asas ilmu geometri dan tidak memberi ruang kepada sesiapapun. Oleh sebab itulah sumbangan
orong-orang islam dalam bidang geometri ini lebih bersifat menhidupkan semula ilmu yang
hampir pupus dan yang telah di lupakan sebelum itu.


TRIGONOMETRI
Satu cabang matematik tentang fungsi rajah segi tiga, nisbah antara garis dan sudut2 yang
terbentuk. Masyarakat silam menggunakan ilmu ini untuk tujuan pelayaran. Orang2 Mesir dan
Babylontahu banyak tentang kaedah trigo ini, namun teorinya telah lahir di Yunani bahkan orang
India juga banyak tahu tentang ilmu ini. Orang2 Islam beljar ilmu ini dari kedua2 sumber Yunani
dan India menjadikan ilmu tersebut ilmu khusus dan digelar ciptaan Islam. Orang Yunani
pulahanya menggunakan ilmu ini sebagai sampingan sahaja. Antara tokoh yang mahir dalamilmu
trigoini ialah Nasirudin al-Tusi(1272M) dan juga Abu Abdullah Muhammad Ibn Janir al-Battani
(929M).


ILMU FALAK
Menggunakan bulan dan bintang2 sebagai panduan perjalanan jauh. Oarang2 Mesir
menggunakan matahari untuk mengetahui musim tengkujuh dan kira2 1500 tahun sebelum
Masihi, mereka telah mahir menggunakan jam matahari. Orang2 Babylon pula menggunakan
ilmu falak untuk menyusun masa contohnya 60 saat seminit dan 4 minggu sebulan. Di China dan
India, mereka agak terlewat mempraktikkan ilmu ini. Dengan aspek matematik, orang Yunani
menjadikan ilmu falak lebih saintifik dan bukan tahyul. Orang Yunani merumuskan bahawa
terdapat sistem suria dan bumi berbentuk bulat. Al-Kindi membuat sumbnagn paling besar
dengan menolak ilmu nujum. Risalah2 Ikwan al-Safa menjelaskan bahawa setiap objek ada jisim
sendiri tetapi beratnya yang berubah mengikut tarikan graviti. Siang dan malam terjai disebabkan
bumi berputar mengelilingi matahari. Syamsuddin al-Rudani al-Fasi(1683M) mecipta jam model
baru yang boleh digunakan di mana2 sahaja.


MUZIK
Muzik telah lama wujud dalam hidup manusia. Mereka mendendangkannya di kala suka atau
duka. Antara alat2 muzuik orang2 Mesir waktu itu ialah gambus, serunai dan gendang. Raja2
China berpendapat, lagu2 menambahkan kecergasan para pekerja dan semangat tentera.
Sekolah muzik ditubuhkan di Sparta dan antara tokoh bidang ini ialah Olympus, Pythagoras dan
Aristotle. Mereka menyedari bahawa mzik memberi kesan terhadap akhlak dan daya intelektual
manusia. Di kalangan orang Kristian, muzik diterima sebagai satu upacara ibadat.Antara orang
Islam paling awal dalam muzik ini ialah Ahmad Ibn Usamah al-Hamdani. Dianggap antara yang
bertanggungjawab menukar irama klasik Jahiliah kepada bentuk baru. Penyanyi dan penggubah
lagu paling masyhur pada zaman Amawi ialah Ibn Suraij. Orang paling awal menulis buku




                                                                                             18
tantang ilmu muzik di kalangan umat Islam ialah al-Kindi. Menurutnya, muzik berkait rapat
dengan matematik dan kesihatan. Selain itu, al-Farabi juga mahir dalam muzik dan menghasilkan
Kitab al-Musiqi al-Kabir yang menghuraikan alat2 muzik dan teori2 secara teliti. Irama terbentuk
daripada pelbagai nada yang disusun.


GEOGRAFI
Tokoh-tokoh ilmuan Islam juga telah banyak menyumbang bakti dalam bidang sains sosial
termasuklah bidang geografi. Ilmu geografi merupakan suatu perkara yang amat penting bagi
umat Islam, kerana dari ilmu inilah akan dapatdiketahui di mana letaknya Makkah yang menjadi
kiblat umat Islam dan jugatempat mereka menunaikan fardhu haji. Hasil daripada kesungguhan
merekamempelajari ilmu ini sejak abad ke-1H/7M lagi umat Islam berjaya sampai ke hujung
selatan benua Afrika dan Bahagian Utara pula telah sampai ke Russia.Buku pertama dalam
bidang ini telah dihasilkan pada tahun 273H/851M. Buku inimemuatkan laporan-laporan
perjalanan Sulaiman al-Tajir yang berasal dari Sirafke negeri China dan India. Sulaiman
melaporkan bahawa orang China menggunakan cap jari sebagai tandatangan. Al-Khawarizmi
(847 T.M) dan Kurdadh-bih (900T.M) merupakan perintis dalam penulisan geografi, aspek-aspek
teoritikal dan amalinya (Abdul Rahmas Nuwas,et.al.,1995:201). Thabit Ibn Qurrah (289H/901M)
telah menterjemahkan karyakarya Ptolemy berhubung dengan tempat-tempat di bumi
berdasarkan letaknya Lotitud dan Longitud. Berdasarkan buku-buku terjemahan inilah
kemudiannya al- Khawarizmi menyusun bukunya bertajuk “Surah al-Ardh”. Buku ini merupakan
sebuah atlas wilayah kekuasaan Islam. Karya inilah yang menjadi panduan dan dorongan
sarjana-sarjana terkemudian menghasilkan buku-buku geografi. Salah seorang sarjana
terkemudian yang mendapat manfaat daripada buku ini ialah al- Mas’udi yang hidup pada
pertengahan pertama abad ke 4H/10M.


Pada hakikatnya, geografi deskriptif amat berguna kepada agama, tentera dan pemerintah. Para
sarjana geografi telah mengembara dan mengumpul maklumat serta fakta daripada raja-raja,
pegawai-pegawai kerajaan dan orang ramai. Kerja awal dalam bidang geografi ialah tentang
topografi, cuaca sumber asli, jalan raya dan negara. Piri Re’is, laksamana tentera laut Turki
merupakan pakar tentang kedudukan geografi kawasan pantai Laut Mediteranean. Haji Khalifah
juga bekas tentera laut telah berusahamenghasilkan satu Kosmografi berjudul Word Survey
namun tidak sempat disiapkan. Karya ini dikatakan diasaskan kepada Atlas Mina karangan
Mercator. Ibn Khurdazbih berketurunan Parsi telah menghasilkan sebuah buku geografi yang
amat bernilai pada tahun 232H/846M yang diberi judul “Kitab al Masalik wa al-Mamalik”. Buku
yang bernilai khusus tentang topografi ini dikatakan merupakan karya pertama dalam bidang ini
yang ditulis secara bebas. Ia telah dipergunakan oleh Ibn Faqih, al-Maqdisi, Ibn Hawqal dan




                                                                                             19
penulis-penulis geografi lain pada masa selepasnya. Ibn Haykal al-Biruni, Idrisi dan Ibn Batutah
merupakan nama besar dalam bidang kajian geografi Islam.
BIOLOGI
Sains biologi merupakan suatu bidang ilmu yang bersangkutan dengan benda-benda hidup.
Pemahaman asas mengenai habitat, kelakuan dan pengkelasan haiwan dan tumbuh-tumbuhan
telah dikaji dan dicatat oleh orang-orang Islam sejak zaman Bani Umaiyah. Pada zaman tersebut
mereka berminat di dalam pembiakkan kuda dan unta, sehubungan dengan itu mereka berjaya
menghasilkan suatu penemuan asas untuk memulakan kajian dalam bidang zoologi dan biologi
biak-baka. Bidang botani telah menarik minat dan menjadi perhatian khusus pakar sains Islam
kerana kepentingan tumbuh-tumbuhan dan hasilnya dalam perubatan amat diperlukan oleh
masyarakat Islam ketika itu.
Al-Riyasa Ibn Jarit (meninggal 1193M), menulis mengenai limau dan rubab dan penggunaannya.
Al-Ghafiqi dari Cordava telah berjaya mengkelaskan tumbuhan yang dikutip dari Sepanyol dan
Afrika dengan nama Latin dan Berber. Beliau telah menerbitkan sebuah buku tentang tumbuh-
tumbuhan dan 50 buah jenis pokok buah-buahan telah dijadikan rujukan oleh pakar-pakar lain
selepasnya Al-Nabati menjalankan penyelidikan yang meluas sehingga ke Sepanyol, Afrika Utara,
Arabia dan Lautan Merah dan menghasilkan Al-Rihlah, yang menceritakan tentang tumbuhan-
tumbuhan yang dijumpainya. Murid beliau al- Baitar telah menyusun sebuah buku yang
menyenaraikan 1,400 jenis dadah yang diproses daripada binatang, tumbuh-tumbuhan dan
bahan bahan galian. Karyanya al-Mughni fi al-Adwiyah al-Mufradah dan al-Jami’fi al-Adwiyah al-
Mufradah paling berpengaruh dibidang farmakologi. Sebahagian karya ini diterjemahkan ke
dalam bahasa Latin, Perancis dan Jerman. Di kota besar seperti Cordava, Baghdad, Kaherah
dan Fez terdapat beberapa taman bunga yang cantik dan indah, menurut Sarton pencapaian
umat Islam jauh lebih dari bangsa Yunani.
Asma’i dari Basrah (739-783 M) telah menulis beberapa buah buku seperti “Kitab al-Ibil, Kitab al-
Khail, Kitab al-Wuhusy, Kitab al-Sya’ (mengenai biologi haiwan) dan Kitab al-Khalq al-Insan”
yang terakhir mendedahkan mengenai anatomi manusia. Al-Jahiz telah mengkaji lebih dari 350
jenis haiwan, dan menghasilkan “Kitab al-Hayawan”. Kitab ini menyentuh tentang psikologi
haiwan, persaingan antara haiwan-haiwan untuk kehidupan dan adaptasi kepada alam sekitar .
Al-Damiri telah menghasilkan “Hayat al-Hayawan” dan dicetak beberapa kali di Kaherah,
sebahagiannya diterjemahkan ke Bahasa Inggeris oleh A.S.G. Jayakar.


FIZIK
Para saintis Muslim telah mengkaji dengan mendalam tentang masalah2 asas fizik seperti
fenomena tenaga (force), daya (power), gerakan (motion) graviti, kekosongan (vacuum), cahaya,
bunyi (sound had laju dan sebagainya. Konsep fizik walaupun dipengaruhi orang Yunani
sebenarnya diperolehi dan digarap dari mafhum ayat al-Quran yang bermaksud:




                                                                                              20
                “ Tidak luput dari pengetahuan Tuhanmu biarpun sebesar zarah (atom) di
                bumi ataupun di langit. Tidak pula yang lebih kecil dan tidak yang lebih besar
                dari itu melainkan (semua tercatat ) dalam kitab yang nyata (Luh Mahfuz)”
                ( Surah Yunus: 61)

Pencapaian fizik Islam dapat dilihat dari tiga sudut iaitu pencapaian dalam fizik teori, penciptaan
alat dan peralatan serta penulisan buku dan risalah-risalah fizik (Ahmad Fauzi Morad, 1997:122)
Perkembangan fizik teori semasa tamadun Islam telah dilakukan oleh beberapa golongan.
Golongan yang terkenal ialah ahli-ahli falsafah pripatetik, ahli teologi dan ahli gnostik. Seorang
ahli falsafah Turki telah mengkaji tentang bunyi dalam muzik dalam sebutan gelombang udara.
Ibnu Sina telah mengkaji perkara berkenaan halaju bunyi dan cahaya seperti terdapat dalam
bukunya al-Syifa.


Al-Biruni (973-1048M) seorang pengkritik yang kuat menentang fizik Aristotles. Beliau banyak
mengkritik tentang landasan asas fizik Aristotle seperti hipomorfisma, tempat tabei bagi objek di
bumi. Beliau menyangkal kewujudan vakum berdasarkan pemaakulan, cerapan femonmenon
tabei dan juga eksperimen. Ketika hidupnya beliau banyak membincangkan dan menganalisis
dengan dalamnya akan konsep asas fizik seperti graviti , jirim dan ruang dan gerakan bumi. Abu
Barakbah telah mengkaji masalah pecutan jasad terjatuh dan terluncur. Beliau juga telah
memikirkan konsep masa dari sudut lain dengan menimbangkannya sebagai sesuatu yang
berhubung dengan sesuatu proses yang akan berlaku dari gerakan translasi sahaja.


Suhrahwadi telah menyediakan asas bagi fizik cahaya. Beliau menyatakan alam dan planet
adalah tertakluk kepada daya dan hukum yang sama. Ini tidak asing dari hukum graviti semesta.
Eksperimen untuk menentukan gerakan lurus linear bagi cahaya, sifat bayang-bayang,
penggunaan kanta dan mengkaji secara matematik tentang fenomena penting dalam optik.
Dalam kitabnya yang boleh diterjemah sebagai ritis fizik, beliau telah menulis tentang kajian
lanjutannya berkenaan dengan hukum pantulan dari permukaan satah ke permukaan cekung
parabola. Teori Muslim yang kekal digunakan hingga ke hari ini seperti teori Ibn Haitham yang
mengemukakan bahawa cahaya terpancar dan melantun menghasilkan sudut yang sama secara
normal pada permukaan yang melantun cahaya itu dan jenis cahaya yang berlainan bergerak
secara lurus.


KIMIA
Ilmu kimia sering ditakrifkan sebagai suatu ilmu berkenaan dengan penukaran sesuatu benda
kepada benda lain, khasnya penukaran logam murah kepada perak atau emas atau sebagainya
yang lebih berharga. Bidang kimia yang di pelopori orang Islam mencapai kemuncaknya dengan
cepat dalam abad ke-8 dengan kemunculan Jabir Ibn Hayyan. Beliau menghasilkan banyak


                                                                                                 21
penulisan yang kemudiannya ditambah lagi oleh penuntut-penuntutnya yang menulis mengikut
doktrin Jabir. Himpunan hasil penulisan ini dikenali sebagai “Korpus Jabir”. Di antaranya
termasuklah “Kitab al- Sab’in” dan kitab “al-Mizan” yang merupakan asas kepada Kimia Latin
yang mula berkembang pada abad ke-15M.2 Jabir al-Hayyan mengemukakan kaedah percubaan
sains.


Khalid Ibn Yazid (abad ke-7) merupakan ahli kimia Islam yang paling awal, beliau ialah cucu
Muawiyah, Khalifah Umaiyah yang pertama. Khalid bukan sahaja mengambil langkah
menterjemahkan teks kimia Iskandariah, tetapi beliau sendiri juga menghasilkan penulisan
tentang kimia. Kitab al-Hararat dan wasiat tentang kimia kepada anaknya. Yazid banyak
menghabiskan perbelanjaan untuk menghasilkan emas dan mengadakan peralatannya melalui
ilmu kimia. Antaranya kaedah sejatan, pernyulingan, pemejalwapan, penghabluran, kaedah
oksida logam bakar, percantuman dan turunan. Jabir orang pertama yang mencipta asid galian
seperti HNO3, H2SO4 dan lain-lain. Seorang pengkaji sejarah terkemuka Holmyard, telah
mengesahkan fakta bahawa Jabir adalah pengasas dan bapa kepada kimia moden dan dia
menegaskan kimia ertikata tidak wujud sebelum Jabir.


Pada awal abad ke-9M, Uthman Ibn Suwayd dari Ahkim, Mesir telah menghasilkan kitab “Mushaf
al-Jamaah” iaitu sebuah teks kimia latin yang begitu popular pada abad pertengahan dan zaman
Renaissance. Ahli Sufi Mesir Dzul al-Nun al-Masri, al-Junid dan al-Hallaj juga menulis tentang
kimia. Al-Kindi (875M) membuat beberapa pengujian tentang suhu dan kondensasi. Dalam
bukunya berkenaan kimia pewangi dan penyulingan, al-Kindi menerangkan proses-proses
pengeluaran pewangi tiruan. Utarid Ibn Muhammad al-Hasib pula menyusun kitab “Manafi al-
Ahjar” yang membicarakan berkenaan dengan sifat-sifat logam.


Muhammad Abu Zakariyya al-Razi (865-925M), menghasilkan “Kitab al-Asrar” dan “kitab Sirr al-
Asrar” serta “al-Madkhal al-Thalim” yang masih digunakan oleh para ahli kimia terkemudian
kerana al-Razi masih mengekalkan bahasa simbol kimia di dalam penulisannya. Sumbangan
terpenting al-Razi termasuklah pengkelasan benda-benda kepada logam, tumbuh-tumbuhan dan
haiwan. Beliau juga memberikan penerangan yang lebih teliti tentang proses pemejalwapan,
penyulingan, penghabluran, penurasan dan sebagainya. Al-Razi juga menerangkan berbagai alat
radas pegujian kimia seperti bikar, kelalang, lampu nafta, relau pelebur, dan berbagai lagi.
Perjumpaan dan penerangan proses pengasingan dan penceraian ini adalah sangat penting
kerana tanpa pengetahuan kepada proses ini adalah amat sukar untuk menyediakan bahan bagi
sesuatu pengujian. Al-Marrakusyi dari Magrib menulis proses kimia dalam bentuk mimpi dalam
Risalat al-Ruhawiyat.




                                                                                           22
Berikutnya, dalam abad ke-16M. Bel-Mughus al-Maghribi menghasilkan satu penulisan pendek
tentang sejarah kimia dari zaman Nabi Adam hingga kepada zaman Nabi Muhammad S.A.W
untuk menunjukkan bahawa kimia merupakan ilmu warisan yang diwahyukan. Di Andalus juga
terdapat beberapa ramai ahli kimia Islam antaranya Jabir Ibn Aflah. Antara sumbangan beliau di
dalam ilmu fizik ialah menemukan asid sulfurik, asid nitrik dan nitro muriatik. ,Abbas Ibn Firnas
telah memperkenalkan teknik membuat kaca, dan lain-lain. Dapat disimpulkan bahawa nama-
nama besar seperti Uthman ibnu Suwayd, Dhuil-Num al-Masri, al-Kindi dan al-Razi adalah insan
berjaya dalam kajian kimia.


PERUBATAN
Mengikut sejarah ilmu perubatan dan pembedahan telah bertunas di Mesir kira-kira tahun 3200
S.M. Sejarah perubatan Arab mencatatkan Harith ibnu Kaladan sebagai seorang pertama
menerima pendidikan daripada Judishapur. Islam telah berjaya melahirkan ramai sarjana yang
pakar dan tokoh yang memberi sumbangan dalam ilmu perubatan.
Antara mereka termasuklah Jabir Ibn Hayyan (721-776 T.M), antara karyanya termasuklah Kitab
al-Rahman dan Kitab al-Tajmik, Zakaria al-Razi (865-925M) yang menghasilkan “Kitab al-Hawi”,
al-Kindi (Abu Yusof ibnu Ishaq) buku beliau tentang perubatan telah diterjemahkan ke dalam
bahasa Latin bertajuk “The Books of Optics”, Ammar bin Ali yang menulis “Kitab al-Muntakhab”,
Ibn Sina (al-Qanun fi al-Tibb), Ali Ibnu Abbas al-Majusi (al-Maliki), Ali al-Tabari (Firdaus al-
Hikmah), Ibnu Rusyd (al-Kuliyah), al-Baitar yang merupakan pakar terulung dalam ilmu surgeri
dan Thabit ibnu Qurran yang terlibat menterjemahkan buku bahasa Yunani dan Siria ke dalam
bahasa Arab.


Di Baghdad cabang ilmu pengetahuan yang pertama sekali dikaji ialah ilmu kedoktoran dan
perubatan. Rumah-rumah sakit banyak dibina oleh sarjana Islam. Khalifah Harun al-Rashid
(170H/786M – 193H/809M) mendirikan rumah-rumah sakit (Bimaristan) di seluruh negara.
Rumah-rumah sakit di Kaherah pada zaman Ibn Tulun telah diasingkan wad lelaki dan wanita.
Khalifah Umar Bin Abdul Aziz pula membina hospital khas untuk merawat pesakit-pesakit kusta.
Yuhana Ibn Musawaih telah melakukan kajian mengenai anotomi tubuh manusia. Oleh kerana
pembedahan mayat belum lagi dilakukan, beliau melakukan kajian dengan membedah seekor
monyet. Dengan pembedahan monyet itu ilmu anatomi mata telah berkembang dengan pesat.
Beliau juga turut menghasilkan buku yang bertajuk “al-Asr Maqalat fi al-Ain” yang merupakan
kitab tertua yang ditulis secara bersistematik menerangkan kaedah tentang oftalmologi.


Ibn al-Nafis, adalah seorang doktor dan pakar bedah. Beliau telah menghasilkan teknik
pembedahan dan perawatan selepas pembedahan. Dalam kajiannya, beliau mendapati darah
beredar antara jantung dengan paru-paru. Kajian ini membetulkan kesilapan teori Galen Yunani.




                                                                                              23
Al-Nadhr telah mempelajari ilmu perubatan dari bapanya al-Harith (meninggal 23H), beliau telah
membuat pil-pil yang digunakan untuk merawat penyakit kuning. Di antara pakar bedah Islam
terkenal ialah al-Zahrawi (936-1013M) dikenali di Eropah dengan panggilan Abulcasis merupakan
pengarang “Kitab al-Tasrif” (juga dikenali sebagai Kitab al-Zahrawi) dan Ibnu al-Quff (1233-
1286M) pengarang “Kitab al-Umbda”. Mereka telah menggunakan pelbagai peralatan surgeri
rekaan sendiri dan telah mendiskripsikan ilmu ini dengan jelas hinggakan karya-karya
mereka dijadikan buku teks di Eropah untuk beberapa abad lamanya.


KLINIK DAN HOSPITAL
Pada zaman silam tiada beza antara klinik dan hospital. Hospital bermula dengan bilik khas yang
menempatkan orang buta dan melarat. Hospital umum yang terawal dibina di bandar Leon,
Perancis pada 542M. Sistem hospital tidak pernah dikenali dalam masyarakat Arab Jahiliah.
Dalam Islam, ia bermula dalam Perang Khandak apabila Rasulullah mendirikan khemah bagi
perawatan di Masji Madinah. Hospital pertama dalam sejarah Islam dibina oleh al-Walid Ibn al-
Malik (706M) dan mengarahkan supaya pesakit kusta diasingkan daripada pesakit lain. Hospital
bergerak juga telah wujud dalam sejarah Islam dan mula ditubuhkan oleh ‘Ali bin Isa al-Jarrah
(320M).




                                                                                            24

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags: pada, hari
Stats:
views:1071
posted:5/28/2011
language:Malay
pages:24
mr doen mr doen mr http://bineh.com
About just a nice girl