Nieuwsbrief Sailing Letters
NR
. 6, M E I 2 0 0 9
●
In The National Archives (TNA) in Londenc bevindt zich een grote hoeveelheid zeventiendeen achttiende-eeuwse brieven van en aan Nederlandse zeevarenden en kooplieden en hun familie-leden. Deze brieven en een schat aan ander materiaal (scheeps-journalen, aanbevelingsbrieven, ladingboekjes, kwitanties etc.) waren aanwezig op Nederlandse schepen die tijdens de Engelse oorlogen zijn veroverd. De Koninklijke Bibliotheek (KB) is bezig een inventarisatie te maken van deze belangrijke archiefschatten, waarvan het merendeel honderden jaren ongelezen is gebleven. Het project Sailing Letters, dat de KB uitvoert in samenwerking met het Nationaal Archief en de Universiteit Leiden, wordt mede gefinancierd door de Samenwerkende Maritieme Fondsen.
●
● ●
● ●
● ●
● ●
● ●
● ●
●
● ●
● ●
● ●
● ●
Er zijn gelukkig wel wat nieuwe ontwikkelingen te melden na het verschijnen van de laatste nieuwsbrief (september 2008) In chronologische volgorde komen ze hier voorbij.
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
● ●
De presentatie van het eerste Sailing Letters Journaal vormde voor ons het hoogtepunt van de maand november 2008. Over die gebeurtenis bent u via een fotospecial geïnformeerd. Wat u wellicht nog niet weet is dat het boek goed is ontvangen door zowel onze reguliere lezers als door diverse (vak) tijdschriften en kranten.
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
In afwachting van de bouw van een compleet nieuwe website hebben we onze huidige website geactualiseerd en uitgebreid. Iedere maand probeert webmaster Peter de Bode een brief uit onze groeiende voorraad over het voetlicht te brengen.
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Kort na ons januaribezoek aan The National Archives (TNA) in Kew, zijn we begonnen met de voorbereiding van de publicatie van ons 2e Sailing Letters Journaal dat in november van dit jaar zal verschijnen. Ditmaal is het thema ‘De West’. In de loop van dit jaar zal de relatie die Nederland heeft met de Antillen fundamenteel wijzigen. Deze belangrijke staatkundige gebeurtenis zal veel publiciteit gaan veroorzaken. Een mooi moment om te laten zien dat aspecten van onze eeuwenlange relatie met De West in nog onbekende brieven en documenten zijn terug te vinden. We kunnen nu al zeggen dat ons bezoek een succes was. We hebben zeker twee brieven gevonden die publiciteit voor het project Sailing Letters kunnen genereren. (zie verder in deze nieuwsbrief).
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
The National Archives
Een wel heel bijzonder moment was het openen van een tweetal brieven waarvan we vermoedden dat ze belangrijk materiaal zouden kunnen opleveren. Twee Britse restauratoren hebben zich met de kwestie beziggehouden en toen was het moment daar dat Erik van der Doe echt voor het eerst in ruim tweehonderd jaar de inhoud kon lezen. Die viel jammergenoeg tegen, maar de gebeurtenis was er niet minder om. Gelukkig vond Erik later wel een brief die de moeite waard is. Dat betreft een brief die een apotheker of arts uit Demerary stuurde aan de eigenaar van de plantage waarvoor hij werkt. De apotheker/arts meldt dat hij niet zeker is dat de medicijnen die hij heeft aangetroffen op de plantage wel goed zijn. In de brief doet hij twee vouwbriefjes met poeder/medicijnen die hij graag in Nederland onderzocht wil zien. De brief – maar dat had u al begrepen- komt nooit in Nederland aan. Het leek ons wel leuk om daar iets mee te doen. We vonden Carel de Haseth (ooit opgeleid tot apotheker) bereid om de brief in deel 2 van het Sailing Letters Journaal te behandelen. Toen moest TNA worden overtuigd van het belang van een analyse door een modern laboratorium. Dat ging wel heel eenvoudig, men was direct enthousiast. Op 7 mei heeft Perry Moree in Kew, onder grote belangstelling van
● ● ●
●
●
●
de staf van TNA, de brief uit de doos gelicht. De conservator van dienst heeft vervolgens een deel van de poeders afgezonderd en gereedgemaakt voor nader onderzoek. Eerste onderzoek leverde op dat het om een opiumproduct ging. Het echte antwoord moet nog komen wanneer de poeders in een hightech laboratorium in Manchester zijn onderzocht.
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Openen van brieven
De vondst van Dirk Tang was ook niet mis. Even dacht hij dat zijn hart het zou begeven toen hij zich realiseerde dat de brief die hij in zijn hand hield wellicht geschreven was door een (ex) slavin. Drie keer lezen bevestigde zijn eerste indruk. Wilhelmina van Kelderman schreef in 1795 aan haar ‘eigenaar’ in Amsterdam over haar droevig lot. Eenmaal terug in Amsterdam werd de zeer gewaardeerde hulp van Jean Jacques Vrij ingeroepen. (deskundige op het terrein van de Surinaamse genealogie) Die deed, in een recordtempo, archiefonderzoek en samen schreven ze een artikel voor het Geschiedenis Magazine. Het leven van deze oudere dame en (ex) slavin wordt er uitvoerig in verbeeld. In het julinummer is het allemaal te lezen en het zal in ieder geval ook worden opgenomen in deel 2 van het Journaal.
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Op woensdag 18 februari 2009 ontving de Koninklijke Bibliotheek zowel de voormalige als de huidige Gevolmachtigd Minister van de Nederlandse Antillen, respectievelijk de heren Carel de Haseth en Paul Comenencia. Dit bezoek stond in het teken van het project ‘Sailing Letters’, aangezien het komende journaal hiervan geheel gewijd zal zijn aan de relatie Nederland en de West. De delegatie werd welkom geheten door waarnemend algemeen directeur Martin Bossenbroek, waarna de heren een uitgebreide introductie kregen over het project en het Nationale Conserveringsprogramma Metamorfoze. Ja, ja en die Carel de Haseth is inderdaad de man die voor Journaal 2 de brief over de medicijnen gaat behandelen. (rechts op de foto)
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Carel de Haseth en Paul Comenencia
In maart ontvingen alle auteurs die hadden toegezegd om mee te werken aan deel 2 briefmateriaal voor hun artikel. De redactie heeft besloten dat deel 2 een iets andere vorm krijgt dan deel 1. In deel 2 komt een aantal thema’s aan de orde die de vorm van een essay krijgen. De essays worden geschreven op basis van verschillende brieven. De gekozen thema’s zijn: • Vrouwen in de West door dr. Aspha Bijnaar • De Surinaamse slavenstaat en haar bewoners door Jean Jacques Vrij • De joodse diaspora in de West door drs. Hilde Pach • De bijna vergeten kolonies Essequibo en Demerary door dr. Ruud Paesie • Het Antilliaanse eilandenrijk door drs. Luc Alofs Naast deze essays zal in deel 2 ook nog een aantal op zich zelf staande bijdragen verschijnen op basis van één brief. We hebben dr. Henk den Heijer, WIC deskundige, van de Universiteit Leiden bereid gevonden een inleiding te schrijven. Ook dit keer zal er een dvd met opnamen van het materiaal worden bijgevoegd. We hebben al een aantal bijdragen ontvangen en daar ontlenen we de optimistische conclusie aan: we liggen op schema! 2
● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
●
●
● ●
● ●
● ●
● ●
● ●
● ●
●
● ●
● ●
● ●
● ●
Colofon
Deze nieuwsbrief informeert over de voortgang van het project Sailing Letters en verschijnt onregelmatig. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met projectleider Dirk Tang of Peter de Bode. E-mail: sailingletters@kb.nl. U kunt zich aanmelden voor de nieuwsbrief via www.kb.nl/sl/contact.html.
Van verschillende kanten hebben we het verzoek gekregen om een soort protocol/ instructie te ontwikkelen voor het fotograferen van materiaal (in Kew) door individuele onderzoekers. Een dergelijk protocol kan helpen om opnamen geschikt te maken voor onderlinge uitwisseling en gebruik. Bovendien kan het helpen de kwaliteit van de opnamen te vergroten. Op grond van onze ervaring heeft Peter de Bode een eerste opzet gemaakt en die op de website geplaatst. Ons advies is: kijk er naar als je naar Kew gaat en doe er je (en ons) voordeel mee. Voor alle helderheid: als je zelf nog betere tips of suggesties hebt, laat het ons weten dan doen we die er bij. (kijk op de website bij de knop: contact, discussie en onderzoek)
● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
We werken ook aan een overzicht dat zal gaan tonen wie met wat bezig is. Het kan voorkomen dat onderzoekers niet van elkaar weten dat ze op hetzelfde gebied onderzoek doen. Om daar helderheid in te brengen en om de mogelijkheid van onderlinge uitruil van kennis en inzicht te vergroten komt er een overzicht van interessegebieden. Ga je aan een onderzoek beginnen, laat het ons weten. We kunnen je dan laten weten of iemand anders er al mee in de weer is. We kunnen natuurlijk ook zo’n overzicht op de website plaatsen maar dat is afhankelijk van toestemming van betrokkenen .
3