INTRODUCTION TO CASS IN BIOLOGY HG AND SG

GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS RIGLYNE VIR DEURLOPENDE ASSESSERING BIOLOGIE HG EN SG Hierdie provinsiale dokument is gebaseer op die Nasionale samewerkingsooreenkoms tussen die NDoO en SAFCERT - Maart 2001 November, 2001 1 INHOUDSOPGAWE 1. 2. 2.1 2.2 2.3 3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 4. 4.1 4.2 4.3 4.4 5. 4.5 4.6 4.7 4.8 6. 7. 8. 9. Inleiding Die Minimum Vereistes vir CASS* (SGA) Portefeuljes Voorgestelde jaarplan vir 2002 vir Graad 12-Biologie Toekenning van portefeuljetake per kwartaal Model vir Moderering Definisie van moderering Moderering op skoolvlak Saamgegroepeerde skole / distriks- / streeksmoderering Die vlak van provinsiale moderering Die vlak van nasionale moderering Waarna om te kyk gedurende moderering Afwesigheid van leerders Verlore portefeuljes / portefeulje items van leerders Leerders met spesiale opvoedkundige behoeftes (LSOB) Rekord van moderering en ander dokumentasie Beskrywing van die SGA / CASS-Komponente Klaswerk (AFDELING A) Opdragte en projekte (AFDELING B) Praktiese werk (AFDELING C) Toetse en eksamens (AFDELING D) Voorbeelde van Assessering Klaswerk Werkopdragte en projekte Praktiese werk Toetse en eksamens (AFDELING A) (AFDELING B) (AFDELING C) (AFDELING D) Lede van die Nasionale Ontwikkelingspan Lede van die Provinsiale Ontwikkelingspan Persone verantwoordelik vir die Voorbeelde van Assessering Bedankings BYLAAG A: BYLAAG B: Assesseringskaal voorbeelde Ander Assesseringskaal voorbeelde * In hierdie riglyndokument word na Deurlopende Assessering (Continuous Assessment) as CASS verwys. November, 2001 2 GAUTENGSE DEPARTMENT VAN ONDERWYS PORTEFEULJE RIGLYNDOKUMENT BIOLOGIE (HG EN SG) SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING (CASS) PUNT IMPLEMENTERING 2002 TOT 2004 NB: Hierdie dokument is die provinsiale riglyne vanaf die Nasionale dokument. Geen skool of opvoedkundige inrigting mag die minimum vereistes, soos vervat in Tabel 2, verander nie. INLEIDING Die voorstel vir ’n Nasionale Biologie Skoolgebaseerde Assessering (SGA) / Deurlopende Assesserings (CASS) praktyk is saamgestel deur die kollektiewe insette van verteenwoordigers van die nege provinsies in Suid-Afrika (Afdeling 6). Gegee die oneweredige verspreiding van hulpbronne binne hierdie provinsie, is hierdie riglyn dinamies van aard en sal gedurende die tydperk 2002 tot 2004 ontwikkel. Die riglyndokument gaan van die veronderstelling uit dat praktiserende opvoeders addisionele voorbeelde aan skole en streekskantore sal verskaf. Hierdie samewerking sal personeelontwikkeling en hulpbronne by skole ondersteun. 2. DIE MINIMUM VEREISTES VAN CASS (SGA) 2.1 PORTEFEULJES 1. ’n Portefeulje is ’n versameling van die kandidaat se werk wat gebruik word om sy / haar SGA punt vir die betrokke jaar saam te stel. Alle leerders moet ’n portefeulje hê, wat uit al die assesseringstake soos uiteengesit in Tabel 2 en 3 bestaan. Leerders se portefeuljes moet van die opvoeder se portefeulje vergesel word. ’n Opvoeder se meesterleêr / portefeulje, is ’n volledige rekord van die interaksie tussen die opvoeder en die leerder deur die hele jaar, word beskikbaar gestel aan die modereringspaneel. Hierdie rekord sluit alle relevante puntestate met duidelike aanduidings van vraestelle, opdragte, mode antwoorde, memorandums vir alle toetse, praktiese werk en eksamens in. Waar van toepassing, moet die rekord ook assesseringskriteria as uitkomste-stellings en assesseringskale / matrikse / tabelle insluit. Tabel 1 toon die persentasie gewigte van SGA en die finale eksamens, vir HG en SG Biologie in Graad 10 tot 12. Die vereistes vir die portefeulje word vir elke jaar vanaf 2002 tot 2004 voorgestel (Tabel 2). Vanaf 2002 tot 2004 moet hierdie riglyne, tydraamwerk, assesseringspraktyke en modereringsprosesse uitgevoer word. TABEL 1. GEWIGTE VAN VAKKE SONDER MONDELING OF PRAKTIES (aangepas uit dokumente van ’n SAFCERT-vergadering, Oktober 2000) PERSENTASIE HG SG KOMPONENT CASS Eksamen TOTAAL 25 75 100 100 300 400 75 225 300 November, 2001 3 TABEL 2. DIE MINIMUM VEREISTES VIR PORTEFEULJES (2002 – 2004) A KLASWERK B WERKSOPDRAGTE / PROJEKTE C PRAKTIESE WERK D TOETSE EN EKSAMENS 4 klastoetse 2 gestandaardiseerde toetse 1 voorbereidende eksamen 40 % van CASS (HG = 50 punte) (SG = 37 punte) 4 klastoetse 2 gestandaardiseerde toetse 1 voorbereidende eksamen 30 % van CASS (HG = 30 punte) (SG = 22 punte) 4 klastoetse 2 gestandaardiseerde toetse 1 voorbereidende eksamen 20 % van CASS (HG = 20 punte) (SG = 15 punte) TOTAAL JAAR 4 stukke 2002 40 % van CASS (HG = 30 punte) (SG = 22 punte) 1 5 10 van CASS (HG = 10 punte) (SG = 08 punte) 10 % van CASS (HG = 10 punte) (SG = 08 punte) 100 % van CASS (HG = 100 punte) (SG = 75 punte) 4 stukke 2003 40 % van CASS (HG = 40 punte) (SG = 30 punte) 1 5 10 % van CASS (HG = 10 punte) (SG = 08 punte) 20 % van CASS (HG = 20 punte) (SG = 15 punte) 100 % van CASS (HG = 100 punte) (SG = 75 punte) 4 stukke 2004 50 % van CASS (HG = 50 punte) (SG = 37 punte) 1 5 10 % van CASS (HG = 10 punte) (SG = 08 punte) 20 % van CASS (HG = 20 punte) (SG = 15 punte) 100 % van CASS (HG = 100 punte) (SG = 75 punte) Tabel 3 dui die tyd en puntetoekenning vir elke portefeulje taak aan soos vereis in Afdeling A tot D van Tabel 2. Dit word aanbeveel dat opvoeders nie die voorgestelde tyduiteensetting oorskry nie, aangesien dit onnodige druk op leerders en opvoeders plaas. TABEL 3. TYD EN PUNTETOEKENNING VIR SPESIFIEKE PORTEFEULJETAKE (HG EN SG) PORTEFEULJE TAKE AFDELING A KLASWERK TYDTOEDELING 1 x 30 min 1 x 30 min 1 x 30 min 1 x 30 min TOTALE TYD PUNTETOEKENNING 1 x tekenoefening 1 x berekeningsoefening 1 x opstel (1 - 1½ bl) 1 x breinkaart 2 uur 4 x 10 = 40 punte AFDELING B WERKSOPDRAGTE / PROJEKTE 1 x mini werkopdrag 30 min klastyd 5 uur tuiswerk maksimum 5 uur 30 min oor ’n periode van 2 weke 1 x 20 = 20 punte PRAK. WERK AFDELING C 3 x praktiese ondersoeke 2 x praktiese werkkaarte 3 x 30 min 2 x 30 min 2 uur 30 min 5 x 10 = 50 punte TOETSES EN EKSAMENS AFDELING D 4 x klastoetse 2 x gestandaardiseerde toetse 1 x voorbereidende eksamen 4 x 15 min 2 x 30 min 2 x 2 uur 1 uur 1 uur 4 uur 4 x 20 punte = 80 punte 2 x 50 punte = 100 punte 2 x 200 punte (HG) 2 x 150 punte (SG) Daar moet nog steeds net VIER klaswerkaktiwiteite (Afdeling A) gedoen word, maar die volgende opsies word bygevoeg: November, 2001 4 PORTEFEULJETAAK 1 x vergelyking 1x audio / visuele werkkaart TYDSBESTEDING 1 x 30 minute 1 x 30 minute Die totale tyd vir die vier aktiwiteite en die totale puntetoekenning bly dieselfde. NB: ’n Totaal van SEWENTIEN werkstukke soos aangedui in Afdeling A tot D, word ingesluit in die leerder se portefeulje. Spesifieke klaswerk portefeuljetake sal jaarliks aan opvoeders gestuur word. Tabel 4 dui die omskakeling van die totale punte van Afdeling A - D van die leerder se portefeulje aan sodat die vereiste toelatingspunte soos in Tabel 2 aangedui, verkry kan word. TABEL 4. OMSKAKELINGS VAN PUNTE NA DIE VEREISTE TOELATINGSPUNT VIR 2002 AFDELING VAN WERK PUNTE TOEDELING TOELATINGSPUNT TOTAAL OMSKAKELING 40 punte HG A KLASWERK 30 22 10 8 10 8 50 37 100 HG 75 HG 40 punte SG B WERKSOPDRAGTE / PROJEKTE 20 punte HG 20 punte SG 50 punte HG 50 punte SG 580 punte HG 480 punte SG C PRAKTIESE WERK D TOETSE EN EKSAMENS Leerder se punt x 30 40 Leerder se punt x 20 40 Leerder se punt x 10 20 Leerder se punt x 8 20 Leerder se punt x 10 50 Leerder se punt x 8 50 Leerder se punt x 50 580 Leerder se punt x 37 480 NB: Die omskakeling sal op ’n jaarlikse basis ontvang word. Geen punte moet afgerond word vir elk van Afdeling A tot D nie. Dit word slegs vir die finale punt uit 100 vir HG en 75 vir SG gedoen. VOORGESTELDE 2002-JAARBEPLANNING VIR GRAAD 12-BIOLOGIE Die volgende jaarbeplanning (Tabel 5) is ’n voorgestelde riglyn om opvoeders te help om die inhoud van Graad 12-Biologie te organiseer. Dit mag handig wees in die beplanning van die werk wat vir die Graad 12-sillabus afgehandel moet word. 2.2 November, 2001 5 TABEL 5. VOORGESTELDE GRAAD 12-BIOLOGIE JAARBEPLANNING 2003 - 2005 9 weke 16 Jan. – 20 Mar. DUUR 1 week KWARTAAL 2 TEMA Sellulêre Respirasie Verteringstelsel Asemhalingstelsel Uitskeidingstelsel Endokriene stelsel Senustelsel Sintuig organe 10 weke 9 Apr. – 21 Jun. DUUR 1 ½ weke 1 ½ weke 1 week 1 ½ weke ½ week 1 ½ weke 1 week KWARTAAL 1 TEMA Populasie Dinamika Anorganiese Voedingstowwe Koolhidrate Proteïene Lipiede Ensieme Vitamiene en ko-ensieme Beweging van stowwe Plantanatomie Water se beweging deur die plant Fotosintese SGA Toetse en Gestandaardiseerde Eksamens KWARTAAL 3 TEMA Vel en termoregulering Weefselvloeistof Homeostase – hersiening Hersiening Voorbereidende Eksamen * Klastoetse 2 weke 1 week 1 ½ weke 1 ½ weke 1 week ½ week SGA Toetse en Gestandaardiseerde Eksamens KWARTAAL 4 TEMA Hersiening Vorige eksamenvraestelle 1 week ½ week 9 weke 16 Jul. – 20 Sept. DUUR ½ week ½ week 1 week 10 weke 1 Okt. – 6 Des. DUUR 4 weke - Finale Eksamens * Gestandaardiseerde toetse / eksamens * Praktiese eksperimentering - *Objektiewe beskrywende aard * Skoolgebaseerde assessering (CASS) * Hersiening * Finale eksamen - Leerders sal deurlopend geassesseer word gedurende lesings. Die teorie, vaardigheid en praktiese komponente sal getoets word in die vorm van klastoetse, blitstoetse, en praktiese toetse. Teorie, vaardighede en die praktiese komponente sal getoets word in Graad toetse, siklus toetse en eksamens. Daar sal van leerders verwag word om ’n verskeidenheid van eksperimentele vaardighede te bemeester, te demonstreer en hierdie vaardighede sal in klastoetse / gestandaardiseerde toetse / eksamens geassesseer / geëksamineer word. Daar sal van leerders verwag word om waarnemingsverslae tydens die praktiese lesings te skryf. Leerders en opvoeders moet deurlopende asssessering van klaswerk doen wat 60 % van die promosie- / verslagpunt van elke kwartaal uitmaak. Daar sal van leerders verwag word om deurlopend hersieningsvrae en - oefeninge te antwoord. Hierdie is hul eie verantwoordelikheid. Teorie, vaardighede en praktiese komponente sal in twee eksamenvraestelle geëksamineer word. November, 2001 6 2.3 TOEKENNING VAN PORTEFEULJETAKE PER KWARTAAL Tabel 6 dui die voorgestelde toekenning van portefeuljetake, soos ingesluit in die jaarbeplanning, aan. TABEL 6. TOEKENNING VAN PORTEFEULJETAKE PER KWARTAAL KWARTAAL 2 KWARTAAL 3 KWARTAAL 1 1 x mini werksopdrag 2 x praktiese oefeninge 1 x praktiese werkkaart 2 x klaswerkoefeninge 2 x klastoetse 1 x gestandaardiseerde toetse 3 1 x praktiese oefening 1 x praktiese werkkaart 2 x klaswerkoefeninge 2 x klastoetse 1 x gestandaardiseerde toetse 1 x voorbereidende eksamen. MODEL VIR MODERERING 3.1 DEFINISIE VAN MODERERING Die huidig aanvaarde SAFCERT / GENFETQA definisie van moderering is: Moderering is die proses wat verseker dat die assessering plaasvind volgens die neergelegde praktyke, regverdig, betroubaar en geldig, met die doel om die assessering te beoordeel. Die generiese assessor Eenheidstandaard soos geregistreer by SAKO definieer ’n moderator as ’n persoon wat beoordeel op die kwaliteit van uittreeassesseringsvlak, ingesluit die nasien van skrifte, en versekering van interne assessering van die verwagte standaard. Met verwysing na eksamenvraestelle, moet die eksterne moderator verifieer dat die eksaminator en die interne moderator gepaste assessering vir die betrokke leerders ontwerp het 3.2 DIE VLAK VAN SKOOL MODERERING Interne moderering van die portefeuljes vind by die skool deur die Departementshoof / Senior vakopvoeder plaas. 3.3 GEGROEPEERDE SKOLE / DISTRIKS- / STREEKSVLAKMODERERING Saamgegroepeerde skole is die geografiese plasing van skole naby mekaar/ in dieselfde streek. 3.3.1. 3.3.2. Portefeuljes verteenwoordig die opvoeder en leerders se werk wat voorgeskryf en aangebied word vir eksterne moderering. Interne moderering van portefeuljes vind tussen skole wat gereeld een keer ’n maand byeenkom, plaas. Alle skole in die samegroepering / kring / distrik / streek word verteenwoordig deur die vakhoof van die departement / senior vakopvoeder van die skool. Hulle modereer die assesseringsinstrumente wat ontwerp is sowel as die bewyse van die leerder se werk deur van die opvoeder se portefeulje gebruik te maak. 3.3.3. November, 2001 7 3.3.4. 3.3.5. 3.3.6. 3.3.7. 3.3.8. 3.3.9. 3.3.10. Dit is nodig om vir die skolegroep (clusters) standaarde te stel. Ervare persone kan behulpsaam wees met die standaardisering. As gevolg van die hoeveelheid werk hieraan verbonde, is dit nodig dat lede van die skolegroep (clusters), die standaardiseringsverantwoordelikhede deel. Die persoon / persone verantwoordelik vir die standaardisering, moet die goedkeuring van al die ander lede van die skolegroep (clusters) hê. Al die portefeuljetake moet gestandaardiseer word voordat hulle in die klaskamers deur die leerders aangepak word. Hierdie take sal deel vorm van die leier van die skolegroep (cluster) se portefeulje. Elke samegroepering / kring / distrik / streek word gelei deur die leier van die groep wat uit ’n skool in die betrokke groep aangestel word. ’n Departementele beampte / toegewysde persoon sal verantwoordelikheid vir die eksterne moderering van die groep aanvaar. ’n Ewekansige 10 % van die skool se leerders se portefeuljes sal van elke skool by die byeenkoms gemodereer word. Die leier van die groep moet verslag hou van elke modereringsvergadering. ’n Modereringsverslag moet by die departementshoof / senior vakopvoeder na elke modereringsessie ingedien word. Kopieë moet deur die leier van die groep bewaar word. Met die oog op die monitering van die proses, is dit noodsaaklik vir groepleiers om ’n voortdurende oudit van die SGA portefeulje-ontwikkelings beskikbaar te stel. Dit moet na elke groep modererings ontmoetings plaasvind. Hierdie verslag moet aan die betrokke vakspesialis op distriksvlak besorg word. Dit is ook noodsaaklik dat skole kwartaalliks verslae oor SGA (CASS) by die VOO-Assesseringsverteenwoordiger op distriksvlak sal indien, sodat die proses gemonitor word. PROVINSIALE VLAK MODERERING 3.4 3.4.1. Die provinsiale hoofkantoor modereer ’n persentasie van die groep skole se moderering as eksterne moderators vir die distrik. 3.4.2. 10 % van die gemodereerde portefeuljes van groep / distrik skole word gemodereer deur provinsiale beamptes / aangestelde moderators. 3.4.3. Portefeuljes word soos volg gekies: VIER toppresteerders, VIER gemiddelde presteerders, VIER onderpresteerders van elke skool, volgens die rangorde, vir beide HG en SG, van die gemodereerde portefeuljes. Alle skole word gemodereer, met inagneming van hul demografie en sosio-ekonomiese status. 3.5 NASIONALE VLAK MODERERING 3.5.1. TWEE eksterne moderators per provinsie sal 500 portefeuljes modereer uit ’n geïdentifiseerde groep vir die land. 3.5.2. Portefeuljes word soos volg gekies: VIER toppresteerders, VIER gemiddelde presteerders, VIER onderpresteerders van elke skool se portefeuljes volgens die rangorde, vir beide HG en SG. 10 % van die skole in die provinsie sal gemodereer word, met inagneming van hul demografie en sosio-ekonomiese status. 3.5.3. Die steekproef van distrik / streek / groep van skole wat uitgesoek word, sal ewekansig geselekteer word. November, 2001 8 3.6 WAARNA OM TE KYK GEDURENDE MODERERING Effektiewe moderering word met behulp van die onderstaande riglyne uitgevoer. Goedkeuring word bepaal deur van die onderstaande stellings gebruik te maak. 3.6.1. Is die vereiste aantal werkstukke bevredigend volgens die opvoeder? Indien NEE, lewer kommentaar. 3.6.2. Is die punte van die leerder se portefeulje korrek omgeskakel na ’n persentasiepunt, daarna na ’n roupunt en oorgedra op die puntelys? Indien NEE, lewer kommentaar. 3.6.3. Bevat die opvoeder se portefeulje al die werk en stem dit ooreen met die werk in die leerders se portefeuljes, m.a.w. kan die vrae wat gevra word, asook die memorandum geverifieer word uit die afgehandelde werk in die leerders se portefeuljes? JA/NEE Indien NEE, lewer kommentaar. 3.6.4. Word die kwaliteit van die werk deur beide die leerder en die opvoeder se portefeuljes weerspieël soos aanvanklik vereis vir die SGA / CASS punt? JA/NEE Indien NEE, lewer kommentaar. 3.6.5. Op die puntestaat van die leerders moet GOEDGEKEUR of NIE GOEDGEKEUR NIE aangebring word die dokument moet saam met u opmerkings teruggestuur word. 3.7 AFWESIGHEID VAN LEERDERS JA/NEE JA/NEE Leerders moet die geleentheid gebied word om portefeulje-oefeninge wat misgeloop is, in te haal, bv. op ’n Vrydagmiddag aan die einde van die kwartaal. ’n Mediese sertifikaat moet ingelewer word indien leerders ’n portefeulje-oefening sou misloop, mits genoegsame kennisgewing van die datum vir die oefening gegee is. Dieselfde oefening mag gegee word. Indien die leerder versuim om die “inhaalsessie" by te woon, sal geen alternatiewe sessies gereël word nie en die leerder kry dan 0. ’n Nulpunt word langs die kandidaat / leerder se naam op al die puntestate aangebring indien die kandidaat nie oor ’n portefeulje-, toets- of ’n voorbereidende eksamenpunt beskik nie. ’n Verduideliking op ’n amptelike skool briefhoof deur die betrokke opvoeder, departementshoof sowel as die skoolhoof, moet as bewysstukke ingedien word wanneer ’n nulpunt toegeken is. Kopieë van die brief moet aan groepleiers gestuur word wat dit saam met die groep se moderatorsverslag op rekord moet plaas. Die oorspronklike brief word by die hoofkantoor saam met finale puntestate aan die einde van die jaar ingedien. November, 2001 9 3.8 VERLORE PORTEFEULJES / PORTEFEULJE-INSKRYWINGS VAN LEERDERS Volgens opdrag van hoofkantoor mag die volgende kodes gebruik word op puntestate, soos hieronder aangetoon. Hierdie rekords moet vir elke leerder vergesel word van meegaande verduidelikings op ’n briefhoof, met erkenning van die betrokke opvoeder, departementshoof sowel as die skoolhoof. Die oorspronklike briewe word saam met die kandidaat / leerder se punte op die puntestate van die hoofkantoor ingedien.  Die kode 888 Hierdie kode word gebruik wanneer: - ’n Leerder / kandidaat oorlede is. - ’n Leerder / kandidaat die provinsie of land verlaat. - ’n Leerder / kandidaat die skool verlaat om te begin werk.  Die kode 999 - Die kode word gebruik wanneer die leerder nie teenwoordig was in die skool nie en dus nie ’n punt vir beide aspekte van CASS (portefeulje, toetse en voorbereidende eksamen) gekry het nie. Dit kan plaasvind indien die kandidaat in die begin van die jaar geregistreer was en nie die skoolhoof in kennis stel dat hy / sy nie weer by die skool teenwoordig was nie. 3.9. LEERDERS MET SPESIALE OPVOEDKUNDIGE BEHOEFTES (LSOB) Opvoeders van leerders met spesiale opvoedkundige behoeftes wat bepaalde beperkings vir leer en ontwikkeling het, moet kennis neem van al die voorbeelde en die nodige aanpassings soos benodig. Elke leerder moet in soveel moontlik van die kriteria geassesseer word met die gepaste inhoud en vaardighede wat moontlik is vir maksimum leer en leerderontwikkeling. Portefeuljes wat vir die leerders ingedien word, moet die nodige inligting bevat sodat die gepaste sensitiewe evaluering vir elke leerder kan plaasvind. Dit sal inligting ter ondersteuning aan die modereringproses bied. Opvoeders mag enige vaardigheid met ’n ander vaardigheidswerkkaart of opdragte wat spesifiek op die behoeftes van die leerder gerig is, vervang. As die aard van die take waaruit die portefeulje saamgestel word, baie varieer, sal elke leerder individueel oorweeg word volgens die behoefte wat mag ontstaan. November, 2001 10 3.10 MODERERINGSREKORDS EN TOEPASLIKE DOKUMENTASIE Die provinsiale departement sal gestandaardiseerde dokumente voorsien om die terugvoeringsproses vir die indiening van punte te organiseer. Distrikte en saamgegroepeerde skole word versoek om nie soortgelyke dokumente te voorsien nie, aangesien dit moontlike verwarring kan meebring. Die inhoudsbladsy van die portefeulje en die rekord van groepsmoderering, soos hieronder aangedui, moet deur alle saamgegroepeerde skole en distrikte in die provinsie gebruik word. 3.10.1. LEERDER SE PORTEFEULJE INHOUDSBLADSY NAAM VAN SKOOL: _______________________________________________________ NAAM VAN KANDIDAAT: ___________________________________________________ VAK EN GRAAD: __________________________________________________________ NAAM VAN ITEM A KLASWERK TAAK 1 TAAK 2 TAAK 3 TAAK 4 B WERKOPDRAG/ PROJEK C PRAKTIESE WERK PRAKTIES 1 PRAKTIES 2 PRAKTIES 2 PRAKTIES W/K 1 PRAKTIES W/K 2 D TOETSE/EKSAMENS (in chronologiese volgorde) KLAS TOETS 1 KLAS TOETS 2 KLAS TOETS 3 KLAS TOETS 4 GESTAND. TOETS 1 GESTAND. TOETS 2 VOORBER. EKSAMENVRAESTEL 1 VOORBER. EKSAMEN VRAESTEL 2 TOTAAL: TOTAAL 40 10 10 10 10 20 50 10 10 10 10 10 HG 580 50 SG 480 20 20 20 20 50 50 HG 200 SG 150 HG 200 SG 150 100 75 37 PUNT INGELEWERDE PUNT HG SG 30 22 GROEPSMODERERINGS KONTROLE PUNT OPMERKING 10 10 8 8 November, 2001 11 3.10.2. MODERERINGSVERSLAG VAN PORTEFEULJE VAK: BIOLOGIE GRAAD: ___________ GROEP SKOLE: ___________ NAAM VAN MODERATOR: ___________________________AMP: _________________ SKOOL: _____________________________________SENTRUMNOMMER: __________ AANTAL SKRIFTE IN BONDEL: ____________ 10 % MONSTERGROOTTE = _________ PORTEFEULJETAAK: _____________________ MAKS. MOONTLIKE PUNTE: ________ SKRIFTE GEMODEREER: KANDIDAAT NAAM / NOMMER PUNT GEMODEREERDE PUNT OPMERKING 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. ALGEMENE OPMERKINGS DEUR MODERATOR: ________________________________ HANDTEKENING VAN MODERATOR ______________________________ HANDTEKENING VAN OPVOEDER November, 2001 12 4 BESKRYWING VAN DIE SGA / CASS-KOMPONENTE 4.1 KLASWERK (AFDELING A) DEFINISIE: Klaswerk is die versameling van bewyse wat op die leerproses van die klas reflekteer. Die portefeulje behoort die volgende VIER stukke klaswerk in te sluit. Klaswerk mag die volgende insluit:  Tekeninge  Werkkaarte  Berekenings  Opstelle  Grafieke  Vergelykings (tabelle, data, diagramme en prosesse)  Audio / visuele werkkaarte Die volgende vaardighede moet ontwikkel en geassesseer word: (Verwys na riglyne in die Riglyndokument vir Nasionale Eksamens) 1. Meting 2. Waarneming 4. Optekening van data en omskakeling van data. 5. Interpretasie van data  Kommunikasie  Redeneringsvaardighede  Groepwerk  Assesseringsvaardighede  Tydbestuur  Organisasie vaardighede  Vertaling / verwerking van data Voorbeelde van klaswerk word in punt 5.1gegee. 4.2 WERKOPDRAGTE EN PROJEKTE (AFDELING B) DEFINISIE: Werkopdragte en projekte is ondersoekende take wat aan leerders gegee word. Die portefeulje sluit EEN werkopdrag of projek in. Aangesien Graad 12 ’n kort jaar is, moet die werkopdrag of projek binne die eerste twee weke van die eerste kwartaal voltooi word. Werkopdragte en projekte is praktiese ondersoeke. Dit moet geskrewe voorleggings wees en so ontwerp wees dat leerders wyer as die raamwerk van die voorgeskrewe sillabus ontdek. Voorleggings kan of individueel, in pare, in groepe van nie meer as vier leerders, of as ’n klas hanteer word. Individuele leerders moet op hul eie en in hul eie handskrif die finale geskrewe voorlegging inhandig. Geen kopiëring, elektroniese materiaal of fotokopieë mag ingelewer word nie. November, 2001 13 Die volgende vaardighede moet vanaf Graad 10 tot 12 ontwikkel word:  Kognitiewe / denkvaardighede:1. Kennis. 2. Begrip. 3. Toepassing. Bloom se kategorieë 4. Ontleding. 5. Sintese. 6. Evaluering. Motoriese / prosesvaardighede: Volg instruksies. Ontwerp van prosedures / plan van aksie Ontsluiting van inligting uit verskeie bronne. Waarnemingsvaardighede. Tekenvaardighede. Skryfvaardighede. Organisering van data: Insameling van inligting / data. Interpretasie van data Ontleding van data Opteken van data in tabelle, grafieke, ens. Maak gevolgtrekkings. Lewensvaardighede: Sosiale vaardighede: vermoë om onafhanklik in groepe / te werk. Motiveringsvaardighede: vermoë om kreatief te wees, inisiatief te gebruik, belangstelling te handhaaf, ’n positiewe gesindheid te behou. Bestuursvaardighede: vermoë om te beplan / organiseer / take te verdeel / tyd te bestuur. Kommunikasievaardighede: vermoë om terugvoering te gee en om mondelinge taalvaardigheid ten toon te stel.   Voorbeelde van werkopdragte en projekte word in Afdeling 5.2 gegee. 4.3 PRAKTIESE WERK (AFDELING C) DEFINISIE: Praktiese werk behels ondersoekende take wat wetenskaplike metodes of proses vaardighede, verklaring en toepassing van beginsels insluit. Die portefeulje behoort die volgende praktiese werk in te sluit:   Ten minste DRIE praktiese eksperimente wat ’n enkele vaardigheid assesseer, ’n paar ander vaardighede en / of die toetsing van ’n hipotese oor verskillende areas of temas in elke jaar. Ten minste TWEE werkkaarte oor praktiese vaardighede of teorie (slegs een of ’n paar vaardighede word geassesseer). November, 2001 14 Al die voorgeskrewe eksperimente moet gedoen word. Die vaardighede soos genoem moet gedurende die jaar ontwikkel en geassesseer word. Minstens DRIE eksperimente en TWEE werkkaarte moet formeel vir die portefeulje geassesseer en nagesien word. Leerders moet verskeie geleenthede kry om die verskillende vaardighede te ontwikkel en om die eksperimente in die verskillende hoofstukke uit te voer (in groepe, individueel of as ’n opvoeder- / leerderdemonstrasie). Voorbeelde van assessering van die praktiese werk word in Afdeling 5.3 gegee. Praktiese werk:      Kan begrippe verduidelik of bekendstel. Kan vaardighede ontwikkel (enkel of veelvuldig). Kan tydgebonde wees (oor ’n tydperk plaasvind). Kan onbekende of nuwe situasies met behulp van navorsingsondersoeke insluit wat kan lei tot nuwe hipoteses. Kan toepassings van inhoud insluit (dit kan plaasvind nadat nuwe inhoud ontsluit is, maar van toepassing wees op ’n nuwe situasie. Vaardighede wat ontwikkel moet word: 4.3.1. Waarnemingsvaardighede        Pas voorwerpe of prosesse of items wat ooreenstem of identifiseer verskille . Beskryf voorwerpe. Beskryf prosesse. Identifiseer verskille en ooreenkomste in diagramme / voorwerpe / woorde /data. Identifiseer probleme. Klassifiseer voorwerpe of prosesse vanaf gegewe inligting. Waarnemingseienskappe en verskille in gegewe situasies met minimale inligting. 4.3.2. Metingsvaardighede       Die lees van liniêre en tweedimensionele skale. Skaling. Meting van hoeveelhede. Die geldige meting van veranderlikes, herhaling van meting om die gemiddeldes te bepaal waar nodig in alle kwantitatiewe werk. Herkenning, of invoeging van korrekte eenhede vir gewone meting. Sistematiese telling. November, 2001 15 4.3.3. Optekeningsvaardighede  Insameling en organisering van data in:  diagramme.  tabelle.  grafieke. Samestelling van sirkeldiagram / “pie chart”, lyngrafieke, histogramme of kolomdiagramme soos van pas by die spesifieke data, die korrekte keuse van asse en skale.  4.3.4. Manipuleringsvaardighede     Opstel van gewone apparaat. Hantering van materiale / toerusting / apparaat / chemikalieë. Voorbereiding van materiale / kleuring van skyfies. Voorsorg moet getref word in die voorbereiding en uitvoering van ondersoeke. 4.3.5. Prosesvaardighede           Herkenning van die een afhanklike faktor in die eksperiment wat veranderlik is (onafhanklike veranderlike). Identifisering van onbeheerde veranderlikes. Die maak van voorstelle om gepaste kontrolemaatstawwe te neem. Die uitvoering van eenvoudige prosedures. Herkenning, generering en stel / formulering van hipoteses. Die maak van logiese voorspellings. Spesifisering van apparaat. Beplanning van die volgorde. Herkenning van eksperimentele en tegniese probleme eie aan die eksperimentele ontwerp. Beoordeel foutiewe eksperimente. 4.3.6. Afleidingsvaardighede           Analisering / ontleding van inligting vanaf tabelle / grafieke / diagramme. Die maak van akkurate berekenings. Herkenning van eksperimentele en tegniese probleme eie aan die eksperimentele ontwerpe. Kritisering van foutiewe eksperimente. Identifisering van afwykings van resultate en verklaring vir variasie van resultate. Bepaling van gemeenskaplike komponente van die data. Herkenning en afleidings van patrone en neigings in data. Evaluering van die relevansie van data en die maak van geldige gevolgtrekkings. Oordrag en toepassing van gevolgtrekkings op nuwe situasies. Die maak van veralgemenings van waarnemings. November, 2001 16 4.3.7. Ondersoekende vaardighede            Herkenning van die een afhanklike faktor in die eksperiment wat veranderlik is (onafhanklike veranderlike). Identifisering van ongekontroleerde veranderlikes. Voorstelle vir gepaste kontrole. Herkenning, generering en stel / formulering van ’n hipotese. Beplanning van gepaste prosedures om die hipotese te toets, deur die verskillende veranderlikes in ag te neem. Maak logiese voorspellings. Spesifiseer die apparaat. Beplanning van die volgorde. Versameling van relevante data en die keuse vir gepaste vorm van aanbieding van resultate. Gebruik waarneming om bestaande hipotese te bevestig. Verandering en herbewoording van die hipotese om die nuwe waarneming te akkommodeer. 4.3.8. Prosedure evalueringsvaardighede     Herkenning van eksperimentele en tegniese probleme eie aan die eksperimentele ontwerpe. Kritisering van foutiewe eksperimentele ontwerp / prosedure. Evaluering van veiligheidsprosedures wat gebruik is in die eksperimentele ontwerp en uitvoering van die eksperiment. Identifisering van redes vir onakkuraatheid in die eksperimentele ondersoeke. 4.3.9. Bestuursvaardighede    Bestuur van tyd, hulpbronne en take. Beplanning en organisering van ondersoeke. Bestuur en organisering van mense in verskillende rolle. 4.3.10. Studievaardighede 4.3.11. Entrepreneursvaardighede 4.3.12. Lewensvaardighede    Kommunikasie en samewerking in ’n groep. Onafhanklike werk en bewuswording van die waarde van individuele kundigheid. Die deel en evaluering van houdings, waardes, menings en gebeure in die gemeenskap. Voorbeelde van prakties werk word in Afdeling 5.3 gegee. November, 2001 17 4.4. TOETSE EN EKSAMENS (AFDELING D) DEFINISIE: Klastoetse, gestandaardiseerde toetse en die voorbereidende eksamen is norm-verwysende assesseringsinstrumente wat gebruik word om kennis en vaardighede te toets. Die portefeulje moet VIER klastoetse, TWEE gestandaardiseerde toetse en EEN Voorbereidende eksamen insluit. 4.4.1. Klastoetse Onvoorbereide toetse in die klaskamer soos blitstoetse, vasvrae, terminologie, enkel-woord antwoorde ens. Hierdie aktiwiteite kan tot ’n maksimum van 20 punte en sluit ’n minimum van VIER toetse in. 4.4.2. Gestandaardiseerde toetse Norm verwysingstoetse word vir die hele graad opgestel. Hierdie toetse word twee keer ’n jaar afgelê en het ’n minimum gewigswaarde van 50 punte vir beide Standaard- en Hoër Graad. Vrae wat gestel word, moet die volgende insluit:       Meervoudige keusevrae. Terminologie Diagramme Opstelle Langvrae. Data terugvoer 4.4.3. Voorbereidende eksamen Word provinsiaal opgestel volgens die Nasionale Eksamenriglyne. TWEE vraestelle word in Hoër en Standaardgraad geskryf. Hoër Graad vraestelle I en II tel elkeen 200 punte en die Standaardgraad vraestelle I en II tel 150 punte elk. Die praktiese vaardighede wat in toetse en eksamens in die bogenoemde kategorieë 4.4.1 tot 4.4.3 geassesseer word, is:       Meting Waarneming Hantering van apparaat en chemikalieë as deel van die eksperimentele prosedure. Optekening van data en data omskakeling Vertolking van data Eksperimentele ontwerp November, 2001 18 Die kognitiewe vaardighede wat in toetse en eksamens in die bogenoemde kategorieë 4.4.1 tot 4.4.3 geassesseer word, is:         Kennis (A). Begrip - Vertolkend (BI). Begrip - Verbaal (BV). Begrip - Numeries (BN). Toepassing (C). Analise (D). Sintese (D). Evaluering (D). Die kognitiewe vaardighede moet getoets word op die relevante vlakke van Hoër en Standaardgraad. Verwys na die Nasionale Graad 12-Eksamenriglyne vir Biologie. November, 2001 19 5. ASSESSERINGSVOORBEELDE 5.1. KLASWERK (AFDELING A) 5.1.1. Die doel van klaswerk      Om die bespreking te lei Om vorige kennis te bepaal Om vooruitgang te bepaal Om vir toetse en eksamens voor te berei Om die leerder te lei in die verstaan van die werk. 5.1.2. Wanneer moet klaswerk gedoen word?    In die begin van ’n afdeling / tema. Terwyl daar met ’n afdeling / tema besig is. Aan die einde / na afloop van afhandeling van die afdeling / tema. 5.1.3. Voorbeelde KLASWERK TEKENINGE Die tipe teken- / sketsvaardigheid het nie metings- of verhoudingsberekenings nodig nie, maar verwag van die leerder om kennis in diagrammatiese vorm toe te pas. Tyd: 15 minute Instruksies: Teken ’n benoemde diagram van die mond en keel van die mens, dui die belangrike strukture wat verantwoordelik is vir meganiese en chemiese vertering aan. ASSESSERINGSKRITERIA: Punte: 10 KRITERIA PUNT LEERDER SE PUNT Opskrif Grootte en duidelikheid van diagram Korrekte benoeming van 3 speekselkliere Tong Tande Harde verhemelte Korrekte verwysing na strukture van chemiese vertering Korrekte verwysing na strukture van fisiese vertering TOTAAL 1 1 3 3 1 1 10 November, 2001 20 BEREKENING Vaardighede geassesseer: meting, waarneming, opteken van data, redeneringsvaardighede, manipulasie vaardighede. Vereistes: Voorsien alle leerders van dieselfde blaar wat uit karton / papier gesny is. Punte: 15 Tyd: 30 minute Instruksies: 1. 2. 3. Gebruik blaar R. Lê dit op die matriks hieronder wat in cm blokkies verdeel is. Trek die blaar af. P NB: 1 blokkie = 1 cm2 4. Tel die aantal blokkies wat deur die blaar bedek word en beraam die oppervlakte van een kant van die blaar. (3) _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ 5. As potplant P blare het met dieselfde oppervlak as blaar R, bereken die totale oppervlak area van al die blare van plant P. (4) _____________________________________________________________ November, 2001 21 6. ’n Bioloog het die aantal stomata van ’n blaar, wat in sy visuele veld was, getel toe die blaar onder ’n mikroskoop geplaas is. Daar is ongeveer 100 stomata in een cm2 van die boonste epidermis. Werk uit hoeveel stomata die boonste epidermis behoort te hê. (2) _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ 7. Behoort daar meer of minder stomata op die laer epidermis te wees? (1) _______________________________________________________________ ASSESSERINGSKRITERIA: VRAAGNOMMER BENODIGDHEDE PUNTE LEERDER SE PUNTE 4 5 6 7 TOTAAL Korrekte area (gee krediet vir 2 eenhede tot cm2) 6 blare 2 kante Korrekte wiskunde (hulle s’n) Eenhede: cm2 Antwoord vir nr. 4 x 100 Korrekte wiskunde (hulle s’n) Meer 2 1 1 1 1 1 1 1 1 10 November, 2001 22 OPSTELLE Twee voorbeelde van opstelle word ingesluit, een is gestruktureer en die ander is nie gestruktureerd nie. Die opstelle wat in die eksamenvraestel ingesluit word, sal ongestruktureerde opstelle wees. Vaardighede wat geassesseer: Kommunikasievaardighede, redeneringsvaardighede, assesseringsvaardighede, tydsbestuur, organisasie vaardighede, skryfvaardighede, toepassingsvaardighede en tekenvaardighede. Tyd: 30 minute VOORBEELD 1: Gestruktureerde opstel Punte: 15 Die handhawing van ’n konstante toestand van ’n interne omgewing is belangrik vir die oorlewing van ’n soogdier in ’n omgewing wat konstant intern en ekstern verander. Bespreek die volgende stelling deur te verwys na:    Die biologiese kontrolemeganismes wat in werking tree wanneer die konsentrasie van koolstofdioksied (koolsuurgas) in die bloed te hoog raak. (7) Die biologiese kontrolemeganismes wat die temperatuur van die vel van ’n soogdier op ’n warm dag reguleer. (9) Die regulering van temperatuur in diere wat in ’n woestyn woon, deur verandering van gedrag. (4) Skryfstyl ASSESSERINGSKRITERIA: ’n Aantal punte word per subafdeling vir feite-inhoud toegeken. 3 punte word toegeken vir: taalvaardigheid (1) wetenskaplike samehang van beginsels (1) verstaanbare inligting (1) VOORBEELD 2: Ongestruktureerde opstel (3) [20] Die grootte van die bevolking word bepaal deur digtheid-afhanklike en digtheid-onafhanklike faktore. Bespreek bogenoemde stelling deur van toepaslike voorbeelde gebruik te maak. [20] November, 2001 23 ASSESSERINGSKRITERIA: 17 punte word vir feite toegeken 3 punte word toegeken vir: wetenskaplike samehang van beginsels (1) taalvaardigheid (1) toepaslike voorbeelde (1) NB: Opstelpunte moet deur twee gedeel word en nie afgerond word nie om ’n punt uit tien te gee. BEGRIPSKAART Vaardighede geassesseer: Vertolking van data - Redeneringsvaardighede, tydsbestuur, organisasie vaardighede, analise van data en motoriese vaardighede. Benodigdhede: Tyd: 30 minutes Instruksies: 1. 2. 3. 4. Stel ’n konsepkaart / begripskaart van die menslike endokriene stelsel op. Gebruik ’n dubbel A4-grootte bladsy of 2 A4-grootte bladsye wat aanmekaar geplak is. Beplan goed en bestudeer die assesseringskriteria. Die werk moet jou eie en oorspronklike werk wees. ASSESSERINGSKAAL VIR ’n ENDOKRIENE BEGRIPSKAART PUNTE LEERDER SE PUNT Handboek / notas en 2 x A4-grootte bladsye om as dubbel foliopapier te gebruik. Punte: 15 ASSESSERINGSKRITERIA: KRITERIA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Algemene indrukke: uitleg / gebruik van spasie; netheid Begrip die fokuspunt Skakel tussen onderafdelings en die hoofgedagte Onderafdelings onderskeibaar deur gebruik van kleure / fatsoene Prominente sleutelwoorde Tipe kliere: Onvolledig Volledig soos in klas voltooi Volledig en ander verwysings daarna Posisie van kliere aangedui: Onvolledig Volledig Hormone vrygestel: Onvolledig Volledig Funksies van hormone: Geen Onvolledig / sekeres vrygestel Volledig 1 1 1 1 1 0 1 2 1 2 0 1 0 1 2 November, 2001 24 10. Reduksie van feite / sleutelgedagtes / sleutelwoorde Geen reduksie Onvolledig gereduseer / onverstaanbaar Volledig gereduseer en verstaanbaar 11. Oor- en ondersekresies: Onvolledig Volledig TOTAAL 0 1 2 0 1 15 NB: Hierdie punt uit 15 moet verwerk word na ’n punt uit 10, maar moet nie afgerond word nie. (leerder se punt uit 15 x 10) 15 AUDIO / VISUELE WERKKAART Hier volg ’n voorgestelde prosesgids vir die gebruik van audio / visuele hulpbronne vir ’n werkkaart. 1. 2. 3. 4. 5. 6. Opvoeder kyk / luister na die materiaal Opvoeder stel vrae op verskillende kognitiewe vlakke op, oor die materiaal sowel as ’n memorandum / rubriek Leerders kyk / luister na die materiaal Leerders lees die vrae Leerders kyk/luister weer na die materiaal Leerders beantwoord die vrae Materiaal kan van enige geskikte bron verkry word. VERGELYKING Geassesseerde vaardighede: beredeneringsvaardighede, optekening, volg van Tyd: 10-15 minute Kommunikasievaardighede, organisering, beoordeling, prosedures Puntetotaal: 15 Die onderstaande paragraaf bevat inligting oor die VIGS-situasie in Suidelike Afrika. Die statistieke is gebaseer op syfers van 1999. Lees die gedeelte deur en stel ’n tabel op waarin al die inligting weergegee word. Al die inligting moet in die tabel vervat word. Die tabel moet duidelik en goed gestruktureerd wees. In Botswana leef 290 000 mense met MIV/VIGS. 36% van die volwasse bevolking het die siekte en 24 000 mense sterf jaarliks. 130 000 mense in Swaziland is met MIV/VIGS besmet. Meer as 25% van die volwasse bevolking in Swaziland het MIV/VIGS en 7 100 sterf jaarliks. November, 2001 25 In Zimbabwe is 1,5 miljoen mense met MIV/VIGS besmet. ’n Kwart van die volwasse bevolking leef met die siekte en 160 000 sterf jaarliks. Suid-Afrika het die grootste aantal MIV/Vigslyers, naamlik 4,2 miljoen. 25% van die volwassenes ly aan die siekte en 250 000 mense sterf jaarliks. Alhoewel Lesotho ’n klein landjie is, het 240 000 van die inwoners MIV/VIGS, 24% van die volwasse bevolking is geïnfekteer en 160 000 sterf elke jaar. In Zambië leef 870 000 mense met MIV/VIGS. 20% van al die volwassenes in die land is geïnfekteer. 99 000 Zambiërs het in 1999 gesterf. In Namibië leef 160 000 mense met MIV/VIGS, waarvan die meerderheid vrouens is. 19,5% van alle volwassenes het die siekte en 18 000 sterf jaarliks. November, 2001 26 KRITERIA VIR ASSESSERING KRITERIA PUNTETOEKENNING LEERDER SE PUNT Geen opskrif Opskrif onvolledig Opskrif volledig Zim volwassenes nie % Verkeerde % Korrekte % Alle inligting korrek ry 1 Alle inligting korrek ry 2 Alle inligting korrek ry 3 Alle inligting korrek ry 4 Alle inligting korrek ry 5 Alle inligting korrek ry 6 Alle inligting korrek ry 7 Tabelformaat: alle vertikale lyne alle horisontale lyne Geen kolomopskrifte Kolomopskrifte aangebring Kolomopskrifte korrek 0 1 2 0 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 15 TOTAAL TABEL 2a. MINIMUM VEREISTES VIR GRAAD 10 TOT 12 PORTEFEULJES (2002 – 2004) B TAKE / PROJEKTE C PRAKTIES E WERK D TOETSE EN EKSAMENS 2 klastoetse 2 gestandaardiseerde toetse 1 gestandaardiseerde eksamen 3 klastoetse 2 gestandaardiseerde toetse 1 gestandaardiseerde eksamen 4 klastoetse 2 gestandaardiseerde toetse 1 voorbereidende eksamen GRAAD A KLASWERK TOTAAL 10 4 stukke 1 3 stukke 13 stukke 11 4 stukke 1 4 stukke 15 stukke 12 4 stukke 1 5 stukke 17 stukke November, 2001 27 5.2. PROJEKTE EN WERKOPDRAGTE (AFDELING B) 5.2.1. Hoe om die vaardighede wat nodig is vir projekte en werkopdragte te ontwikkel Om vaardighede te ontwikkel wat nodig is vir die voltooiing van projekte en werkopdragte, moet die leerders vanaf Graad 10 stapsgewys deur die opvoeder deur die proses gelei word. Wanneer die leerders Graad 12 bereik, kan hulle die projekte, aangesien die tyd beperk is, onafhanklik uitvoer. 5.2.2. Wanneer ’n projek aan Graad 10 en 11 leerders gegee word:       Die opvoeder gee die tema en bespreek die stappe en tyd waarbinne die opdrag voltooi moet word, met die leerders. Die opvoeder en leerders hou ’n dinkskrum oor die tema en die leerders bespreek die plan van aksie en prosedures. Die leerders moet die terminologie verstaan en die inhoud ken. Die leerders maak gebruik van handboeke, ensiklopedieë, onderhoude, tydskrifte, koerante, Internet, ens. om inligting in te samel. Die opvoeder sal die assesseringskriteria ontwikkel en dit aan die leerders gee sodra die onderwerp aan hulle gegee word. Opvoeders mag op die leerders se aanvraag geraadpleeg word. 5.2.3. Voorbeeld: Vaardighede geassesseer: Kognitiewe vaardighede, begrip, toepassing, analise, sintese, evaluering, motoriese vaardighede, uitvoer van opdragte, ontwerp van prosedures, observasie vaardighede, skryfvaardighede, insamel, vertolking en analise van data, opteken van data, maak van gevolgtrekkings en lewensvaardighede. Tyd: 2 weke Instruksies: A. Maak opnames van jou daaglikse dieet oor ’n periode van een week (7 dae) op die onderstaande bladsy. Hoeveelhede moet aangedui word alhoewel dit nie nodig is om die werklike massa van die voedsel te bepaal nie. Voorbeeld: twee snye volgraanbrood, een teelepel margarien en ’n teelepel konfyt, of ’n kaas- en tamatietoebroodjie met een teelepel margarien. Bring jou dieetbladsy klas toe ………………………………. Aan die einde van die projek moet jy ’n geskrewe opdrag saam met jou dieetbladsy inlewer. Punte: 30 B. November, 2001 28 DAG 1: DAG 2: DAG 3: DAG 4: DAG 5: DAG 6: DAG 7: November, 2001 29 1. Bepaal die voedselgroepe (koolhidrate C, proteïene P, vette F, vrugte en groente V, melkprodukte M) waarby elke voedsel hoort en voeg dit by op die dieetbladsy. Vergelyk dan elke dag se dieet met ’n volle gebalanseerde dieet. Indien die dieet van ’n gebalanseerde dieet afwyk, moet aantekeninge gemaak word asook voorstelle hoe die balans verbeter kan word. Bestudeer die inligtingsblad, wat ’n tabel met kalorieë insluit. Dit moet gebruik word om die werkopdrag te voltooi. 2.1 2.2 2.3 2.4 Gebruik die kalorie-tabel om jou daaglikse inname in kJ te bepaal. Gebruik die inligting in Tabel 2 en 3 om jou daaglikse verbruik te bereken. (Kies ’n dag wanneer jy aan die meeste aktiwiteite deelneem.) Bepaal jou massa en lengte en vergelyk dit met Tabel 4. Is jou massa normaal, of verskil dit van die voorgestelde maatstawwe? Maak gevolgtrekkings uit jou antwoorde oor die invloed wat jou aktiwiteite en jou dieet op jou massa het. 2. 3. Stel ’n plan vir ’n gebalanseerde dieet vir een dag op, deur jou kalorie-verbruik in ag te neem. INLIGTINGS BLADSY TABEL 1: Energie-inhoud van sekere voedsel (kJ per 100g) GRAAN kJ GROENTE kJ MELKPRODUKTE kJ Wit brood (2 snye) 1000 Volgraanbrood (2 snye) 950 Graanvlokkies Weetbix 1500 All Bran-vlokkies 1200 950 Aartappels (gekook) Aartappels (gebak) Botterbone Ertjies Wortels Skorsie Kool Blaarslaai Tamaties VRUGTE 300 1000 300 200 100 90 100 40 60 200 250 100 450 1100 Volroommelk Poeiermelk Cheddarkaas Maaskaas Room Vrugte joghurt 600 400 1700 350 1800 400 VLEIS EIERS Bees (oondgebak) Hoender (gebak) Hoender (oondgebak) Lam (oondgebak) Vis (gestoom) Vis (gebak ) Vleispastei VETTE 1100 600 1200 1300 400 800 1500 3000 1500 3700 Appel Lemoen Pomelo Piesang Rosyne 2 gekook 2 gebak 2 geroer 700 1100 1250 DRANKIES LEKKERS / POEDING Botter Margarien Grondboontjiebotter Koffie/tee Koffie met melk Koffie met melk of suiker Coke Cola Lemoensap 0 25 300 250 150 Appeltert Roomys Sjokoladestaaf Aartappelskyfie 1200 700 1250 1800 November, 2001 30 TABEL 2: Energie benodig elke dag OUDERDOM DAAGLIKSE ENERGIEVERBRUIK kJ OUDERDOM DAAGLIKSE ENERGIEVERBRUIK kJ Vroue 11 – 14 15 – 18 19 – 22 6300 – 12600 5000 – 12600 6700 – 11500 Mans 11 – 14 15 – 18 19 – 22 8400 – 15500 8800 – 16400 10500 – 13850 TABEL 3: Energieverbruik gedurende verskillende aktiwiteite AKTIWITEIT kJ PER UUR Slaap Kyk TV Ligte tuinwerk Stap / gholf Swem Fietsry Rugby / netbal / hokkie TABEL 4: Gemiddelde massa (kg) volgens lengte LENGTE IN M ONDERGEWIG GESOND 200 300 600 1000 1800 1600 2200 OORGEWIG Mans 1.50 1.60 1.70 1.80 1.90 Vroue 1.40 1.50 1.60 1.70 1.80 40 – 45 40 – 50 40 – 58 40 – 63 40 – 68 40 – 45 40 – 50 40 – 52 40 – 57 50 – 60 45 – 58 50 – 70 58 – 78 63 – 82 68 – 90 45 – 55 50 – 63 52 – 67 57 – 74 60 – 80 58 – 90 70 – 90 78 – 90 82 – 95 90 – 105 55 – 90 63 – 90 67 – 90 74 – 90 80 – 95 ASSESSERINGSKRITERIA: 0 1 2 3 4 Daaglikse optekening van dieet Bepaal voedselgroepe Akkuraatheid van punt 2 Vraag 1 – einde gedoen Nie gedoen Nie gedoen ASSESSERINGSKAAL VIR MINI-WERKOPDRAG 1 2 dae Soms 25 % Slegs 1 deel gedoen op sommige dae 4 dae Alle 50 % Slegs 1 deel gedoen elke dag 75 % Beide dele gedoen elke dag 100 % 2 6 dae 3 4 Alle dae Nie akkuraat Nie gedoen November, 2001 31 5 6 7 8 9 10 Bereken daaglikse inname Bereken daaglikse verbruik Vraag 2.3 Maak gevolgtrekking Gebalanseerde dieet Netheid Nie gedoen Nie gedoen Nie gedoen Nie akkuraat Ongebalanseerd Onnet 2 dae 2 dae Massa / lengte alleen Gedeeltelik akkuraat Gedeeltelik akkuraat Gemiddeld 4 dae 4 dae Massa en lengte aangeteken Akkuraat Gebalanseerd Netjies 6 dae 6 dae Alle dele beantwoord Alle Alle TOTAAL: 30 NB: Hierdie punt moet omgeskakel word na ’n punt uit 20 en nie afgerond word nie. (leerder se punt uit 30 X 20) 30 November, 2001 32 5.3. 5.3.1 PRAKTIESE WERK (AFDELING C) Praktiese ondersoek voorbeelde PRAKTIESE ONDERSOEK Vaardighede geassesseer: Observasie vaardighede, metingsvaardighede, optekenvaardighede, manipulasie vaardighede, prosedure vaardighede, maak van gevolgtrekkings en afleidings, ondersoekvaardighede, evaluering van prosedures en lewensvaardighede, veral groepwerk. Benodigdhede: Taak 2, Taak 4 kan in ’n groep gedoen word en gebruik die assesseringsbladsy daarvoor; Taak 6.6 vereis dat groepe resultate sal uitruil. Aartappels, 2 x proefbuise / petribakkies / houers per groep, sukrose (of sout) oplossing Punte: 30 Tyd: 2 X 30 minute NB: (Take 1 – 3 moet in die eerste les voltooi word) (Take 4 – 7 moet in die tweede les voltooi word) Doelwit: Om ondersoek in te stel na wat met twee soortgelyke aartappels sal gebeur. Metode: Silinder A word in 100 ml water geplaas en silinder B word in 100 ml sukrose oplossing geplaas. Skryf die prosedure neer wat jy sal volg om die ondersoek te voltooi. Taak een: Taak twee: Teken die relevante inligting oor die aartappelsilinders aan die begin van die ondersoek in die onderstaande tabel aan. KRITERIA SILINDER A SILINDER B Lengte van silinder Deursneë van silinder Massa van silinder Soos wat voel die silinder ? November, 2001 33 Taak drie: Teken en die benoem ’n diagram om die apparaat wat jy opgestel het aan te toon. Taak vier: Teken die volgende inligting aan die einde van die eksperiment aan. SILINDER A SILINDER B KRITERIA Lengte van silinder Deursnee van silinder Massa van silinder Soos wat voel die silinder ? Taak vyf: Maak drie afleidings (gevolgtrekkings) aan die einde van die ondersoek wat as resultaat kan dien. _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ Taak ses: 6.1 6.2 6.3 6.4 Voltooi of bereken: Die lengte van silinder A aan die einde van die eksperiment = __________ Die lengte van silinder A aan die begin van die eksperiment = __________ Die toename /afname (omkring die korrekte een) in die lengte = ________ Bereken die persentasie verhoging of afname in die lengte van silinder A gedurende die ondersoek. Toon al die bewerkings. 6.5 Bereken die persentasieverskil in die lengte van silinder B aan die einde van die ondersoek. Toon alle bewerkings. 6.6 Gebruik die inligting wat deur die klas ingesamel is en stel ’n akkurate persentasie voor vir die verandering in die lengte van silinder A gedurende hierdie ondersoek. Toon hoe u hierdie persentasie beraam het. November, 2001 34 6.7 Veronderstel die lengte van ’n aartappelsilinder was 16.3 cm. Wat dink jy sal die lengte wees nadat dit dieselfde as silinder A behandel is. Toon alle bewerkings. Taak sewe: Bespreek TWEE prosedures wat gevolg moet word om akkurate resultate gedurende die ondersoek te verseker. __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ ASSESSERINGSKRITERIA: SPANWERK NAAM: ______________________________ GRAAD: _________ DATUM: _______ BYDRAES VAN SPAN 0 1 2 Verduidelik idees (deel idees en brei uit op elkeen) Monitor stem (verseker dat elkeen in sagte stemme praat) Moedig ander lede aan (maak seker alle lede neem deel, gee steun deur erkenning en die aanmoediging van idees) Kontroleerder vir begrip (kontroleer dat elkeen in die groep kan verduidelik hoe om die antwoord te vind) Vredemaker (onderhandel verskille, bring kompromieë na vore) INDIVIDUELE WERK TAAK KRITERIA Het nie Het nie Het nie Het nie Het nie PUNT LEERDER SE PUNT 1 2 en 4 3 Prosedure akkuraat en in orde 1 of 2 foute Baie onseker; 3 of meer foute Geen idee Lengte in cm / mm Massa in gram Silinder A neem toe in massa Silinder B neem af in massa Diagram netjies, opskrifte, wetenskaplik benoem Posisie van silinders Byskrif by A toon water B toon sukrose 2 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 November, 2001 35 5 6.4 SG 6.6 HG 7 Akkuraat / maak sin Een fout / sommige inligting onvolledig 2 foute / nie seker / baie min inligting Geen idee Verskil tussen 2 as fraksie / gedeelte oor aanvanklike X 100 Korrekte antwoord Gebruik gemiddelde % berekening vir klas Korrekte nr. bygevoeg by 16,3 cm Korrekte antwoord Eenheid Beide korrek 1 korrek Geen idee TOTAAL: 3 2 1 0 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 0 20 NB: + 10 punte vir groepassessering, daarom sal die totaal uit 30 wees. Hierdie punt moet verwerk word na ’n punt uit 10 en nie afgerond word nie. (leerder se punt uit 30 X 10) 30 November, 2001 36 DEMONSTRASIE PRAKTIESE ONDERSOEK Vaardighede wat geassesseer: Observasie vaardighede, prosedure vaardighede, maak van gevolgtrekkings en afleidings, evaluering van prosedures . Benodigdhede: Tyd: 30 minute Instruksies: 1 opgestelde potometer Punte: 30 ’n Potometer word gebruik om transpirasie in plante te ondersoek. Taak een: Verduidelik die korrekte opstelling van die apparaat sonder om die werking daarvan te verduidelik. (15) Taak twee: Verduidelik hoe die potometer gebruik word vir die insameling vir wetenskaplike data.. (9) Taak drie: Formuleer ’n doel vir die eksperiment. Korrekte gebruik van terminologie Korrekte prosedures (2) (2) (2) [30] NB: Die punt moet na ’n punt uit 10 verwerk word en nie afgerond word nie. (leerder se punt uit 30 X 10) 30 November, 2001 37 TAAK I: Prosedure: stel apparaat Op Verkryging van materiaal Sny takkie 1 2 3 LEERDER SE PUNT Voorbereiding van stopper Water in apparaat Steek takkie deur prop Vul met water Sny takkie Verwys na skerpte en dikte van mes Steek tak deur prop met kurkboor Vul met water, die hele apparaat is onder water Plaas op apparaat nadat die takkie onder die water afgesny is Stelsel moet lugdig en met Vaseline geseël wees Plaas buis in water en maak seker die buis is horisontaal Lig punt; lugborrel ingesuig / laat plant toe om te transpireer Neem tyd wat borrel beweeg, gebruik kraan vir borrel om terug te keer / bereken die gemiddelde waardes / herhaal ’n paar keer Herhaal en gebruik faktore soos die wind, son, temperatuur, vogtigheid Logiese verduideliking Meer as 3 terme gebruik Tempo van transpirasie Sny takkie Verwys na skerpte en dikte van mes, plaas onmiddellik in water Steek tak deur prop met kurkboor, verduidelik die proses Vul met water, die hele apparaat is onder water, reservoirkraan om die afleweringsbuis te vul Sit prop in Lugdigtheid van stelsel Finale opstel van apparaat TAAK II: Borrel in afleweringsbuis Versamel data Plaas prop op apparaat Stelsel moet lugdig wees Plaas buis in water Lig punt van kapillêre / afleweringsbuis uit die water Neem tyd wat borrel tussen merke beweeg Ander faktore Herhaal deur ander faktore te gebruik Slegs 1 stap uitgelaat of omgeruil Ten minste 3 terme gebruik Transpirasie Lig op, borrel ingesuig as ’n resultaat van transpirasie, plaas terug in beker Neem tyd wat borrel beweeg, gebruik kraan vir borrel om terug te keer / bereken die gemiddelde waardes of herhaal om ’n gemiddelde waarde te kry Noem ander faktore en verduidelik hoe om dit te doen Korrekte prosedures Gebruik van terminologie (terme wat donkerder is) Doel van eksperiment November, 2001 38 PRAKTIESE ONDERSOEK Vaardighede geassesseer: Volg instruksies, manipulasie vaardighede, prosedure vaardighede, maak van gevolgtrekkings en afleidings, bestuursvaardighede en ondersoekvaardighede . Benodigdhede: Jy word van die volgende apparaat voorsien: 1 proefbuis 1 stuk van dialisebuis (15 cm lank) wat in water geweek is Elastiese rekkie Styseloplossing Water Jodiumoplossing Tyd: 30 minute Instruksies: Neem die dialisebuis en maak ’n knoop aan die een punt. Vul die buis gedeeltelik met styseloplossing. Hou die boonste punt van die buis toe en spoel af onder die kraan om al die oortollige stysel aan die buitekant van die buis te verwyder. Plaas die buis in die proefbuis en hou dit in plek deur die boonste rand oor die bopunt van die proefbuis te hou. Vou die rekkie oor die buiterand van die proefbuis en hou die buis in plek. Vul die proefbuis met water en voeg ’n paar druppels jodium by om die water geel te kleur. Laat vir 10 – 15 minute. 1. Teken en benoem die apparaat soos opgestel na aanleiding van die instruksies hieronder: Punte: 15 (6) 2. Wat is jou waarneming na 15 minute? _______________________________________________________ _______________________________________________________ (3) NOVEMBER 2001 39 3. Wat is die rede vir jou waarneming? Verduidelik volledig. ______________________________________________________ ______________________________________________________ ______________________________________________________ ______________________________________________________ ______________________________________________________ (4) 4. Wat is die doel van die eksperiment? ______________________________________________________ (2) ASSESSERINGSKRITERIA: KRITERIA PUNT LEERDER SE PUNT Proefbuis Dialisebuis (binne proefbuis) Rubberrekkie (ronde boonste rand) Jodiumoplossing (in proefbuis) Styseloplossing (in dialise buis) Opskrif Stysel in buis Word swart Geen verandering buite Stysel te groot / het nie gediffundeer nie Jodiumoplossing klein genoeg Diffundeer deur membraan Goed, duidelike doel Vae idee van doel TOTAAL 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 2 1 15 NB: Punt moet na punt uit 10 verwerk word sonder om die punt af te rond. (leerder se punt uit 15 x 10) 15 NOVEMBER 2001 40 5.3.2. Praktiese Werkkaart Voorbeelde PRAKTIESE WERKKAART - TEKENINGE Die tekenvaardighede vereis akkurate tekeninge na aanleiding van voorskrifte. Die klem val nie op die benoeming nie, maar op die grootte, verhoudings, akkuraatheid, ens. van die diagram. Vaardighede geassesseer: Waarnemings-, metings-, manipulasie-, prosedure vaardighede, maak van gevolgtrekkings en afleidings (aangedui as dubbel / helfte van grootte), bestuursvaardighede en lewensvaardighede . Tyd: 30 minute Punte|: 10 Teken ’n dwarsdeursnit van die rugmurg soos aangetoon in die diagram / mikrograaf. Jou skets moet dieselfde grootte as die voorbeeld wees. Benoem waar moontlik. ASSESSERINGSKRITERIA: KRITERIA PUNT LEERDER SE PUNT Opskrif: Afdeling Diagram / mikrograaf Rugmurg Korrekte verhoudings: Lengte (deur middelpunt) Breedte (deur middelpunt) Sentrale kanaal (P) teenwoordig Lengte en wydte van naat by Q Fatsoen van grysstof 2 Aanduiding van meninges rondom rante Fatsoen van meninges Korrekte algemene fatsoen Enige 3 benoemings TOTAAL NOVEMBER 2001 1 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 3 15 41 Hierdie punt moet verwerk word na ’n punt uit 10 en moenie afgerond word nie. (leerder se punt uit van 15 x 10) 15 PRAKTIESE WERKKAART – DATA OPNAME EN GRAFIEK Vaardighede geassesseer: Optekening-, prosedure vaardighede, maak van gevolgtrekkings en afleidings en lewensvaardighede Tyd: 30 minute Punte: 30 Deel die dag voor die grafiekoefening of vroeër in die jaar aan die leerders uit. Hierdie inligting is nie by hulle wanneer hulle die taak voltooi nie. GRAFIEKTEGNIEKE Grafieke illustreer data visueel en kan van groot hulp wees om te help met vertolking van eksperimente, omdat hulle neigings duideliker as ’n tabel aantoon. Die tipe grafiek wat gebruik word, hang af van die soort data wat gebruik word. Lyngrafieke: Hierdie grafieke word gebruik waar ’n eksperiment ’n veranderlike (onafhanklike) en ’n reagerende (afhanklike) veranderlike het, beide word in getalle gemeet. In ’n grafiek is die horisontale as die x-as. Hierdie grafiek toon die onafhanklike veranderlike. Die vertikale as is die y-as en dui die afhanklike veranderlike aan. Wanneer die grafiek getrek word, moet elke grafiek ’n titel hê en elke as moet benoem word, ingesluit die eenheid van meting. Die verdeling op die as moet dieselfde waarde verteenwoordig. As meer as een grafiek getrek word op dieselfde assestelsel, moet ’n sleutel ingesluit word wat die verskillende kurwes / krommings aandui. Die punt waar die x- en y-asse mekaar sny, staan bekend as die oorsprong van die grafiek. Gewoonlik sal die ontmoeting wees waar die x-as waarde 0 is en die y -as waarde 0 is. As geeneen van die waardes wat aangedui word naby nul is nie, merk steeds die oorsprong, maar toon ’n breek in die as na 0 om die vermiste deel aan te dui. Instruksies: Lees die volgende: WEERSTAND VAN MUSKIETELARWES TEEN INSEKDODER In ’n klein stad is pogings aangewend om muskiete wat malaria oordra, dood te maak. Alle areas met vars water word elke maand met insekdoder, DDT bespuit. Hierdie poging het vir vyf jaar gewerk, maar naderhand was die muskiete weer teenwoordig waarna die owerhede weer alle vars water binne vyf kilometer van die stad bespuit het. Na twee jaar het ’n wetenskaplike hierin begin belangstel en die volgende versamel: NOVEMBER 2001 42 - 150 muskietlarwes (monster A) van water in die stad se grense - 150 muskietlarwes (monster B) van die area minder as vyf kilometer van die stad se grense en - 150 larwes (monster C) vanaf ’n area 20 kilometer weg van waar die insekdoder ooit gespuit is. Hy plaas die larwes in groepies van 25, in 25 m skoon water vir ’n paar uur. Hy het daarna DDT in bietjie etanol opgelos en dit by water gevoeg om ses verskillende konsentrasies insekdoder te maak van 0 %, 0,25 %, 0,5 %, 1,0 %, 2,0 % en 3,5 %. Hy het toe 225 m van die insekdoderoplossing in elke gemerkte beker gegooi. Daarna het hy ’n groep van 25 larwes in elke beker met insekdoder gegooi en vir 24 uur gelos. Daarna het hy die aantal aktiewe en dooie muskietlarwes in elke beker getel en bereken wat die persentasie mortaliteit (d.i. die persentasie dooie larwes) vir elke behandeling met insekdoder was. Tabel met resultate soos gevind deur die wetenskaplike: NOMMER VAN OPLOSSING PERSENTASIE DDT MONSTER A MORTALITEIT % MONSTER B MORTALITEIT % MONSTER C MORTALITEIT % 1 2 3 4 5 6 Vrae: 0,00 0,25 0,50 1,00 2,00 3,50 0 4 7 12 24 36 0 17 34 68 84 85 0 24 47 87 100 100 Gebruik bogenoemde data en trek grafieke op dieselfde stel asse om die wetenskaplike se eksperimentele resultate voor te stel. (20) 2. Hoeveel bekers met 225 m DDT-oplossing het hy gebruik in die eksperiment? (3) _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ NOVEMBER 2001 43 3. Watter monster kan beskryf word as die een wat die meeste weerstand bied teen die invloed van DDT? Verduidelik. (2) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 4. Beraam die laagste persentasie DDT-konsentrasie wat benodig sal word om die muskietlarwes in die landskap ’n ent vanaf die stad, dood te maak? (2) _____________________________________________________________ _____________________________________________________________ 5. Wat moet die wetenskaplike doen om akkurate resultate te verseker? ____________________________________________________________ (2) [30] ASSESSERINGS KRITERIA: GRAFIESE VAARDIGHEDE EN DATA RESPONS KRITERIA PUNT LEERDER SE PUNT Vraag1: onafhanklike veranderlike op x-as Benoem Geen eenhede benoem nie Korrekte skaal Afhanklike veranderlike op y-as Benoem Geen eenhede benoem nie Korrekte skaal Grafiek van monster A korrek teenwoordig Grafiek van monster B korrek teenwoordig Grafiek van monster C korrek teenwoordig Sleutel van grafieke / benoem A; B; C korrek teenwoordig Opskrif akkuraat teenwoordig Vraag 2: berekening 6 x3 korrekte totaal (18) Vraag 3: korrekte monster (C) korrekte rede Vraag 4: korrekte antwoord + eenheid Vraag 5: Kontroleer veranderlikes 2 1 veranderlike TOTAAL 2 2 1 1 1 2 1 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 1 1 1 1 2 2 2 1 30 NB: Hierdie punt moet na ’n punt uit 10verwerk word en nie afgerond word nie. (leerder se punt uit 30 x 10) 30 NOVEMBER 2001 44 5.4 TOETSE EN EKSAMENS (AFDELING D) Alle klastoetse, siklustoetse, gestandaardiseerde toetse / eksamens en formele eksamens (Junie / voorbereidende eksamens) moet aan die voorskrifte van die Nasionale Eksamens se riglyne voldoen, toets vir voorgeskrewe praktiese vaardighede en assessering van die inhoud saam met die voorgeskrewe gids vir die verskillende kognitiewe vlakke. 6. LEDE VAN DIE NASIONALE CASS-PORTEFEULJE / SGA-ONTWIKKELINGSPAN Name van deelnemers en organisasies verteenwoordig. NAAM P.W. Terblanche T. Botha M. Bowie E.J.S. van der Westhuizen R. Venter N. Mpondwana P. van der Walt G.C. Khumalo N. Netshiomvani A. Knight A. Crowe S.C. Baloyi R. Poliah C. Dikgole ORGANISASIE Vrystaat Departement van Onderwys Wes-Kaap Departement van Onderwys Gautengse Departement van Onderwys Noord-Kaap Departement van Onderwys Mpumalanga Departement van Onderwys Oos-Kaap Departement van Onderwys Noordwes Departement van Onderwys Kwa-Zulu Natal Departement van Onderwys Noordelike Provinsie Departement van Onderwys Interne Moderator, Biologie Nasionale Eksamenpaneel SAFCERT-moderator Nasionale Departement van Onderwys SAFCERT SAFCERT 7. LEDE VAN DIE PROVINSIALE ONTWIKKELINGSPAN R. Harman M. Bowie K. du Toit Gautengse Departement van Onderwys Gautengse CASS-eksaminator Gautengse CASS : Skrywer van Riglyndokument 8. PERSONE VERANTWOORDELIK VIR DIE ASSESSERINGSVOORBEELDE K. du Toit W. Jessen G. Hugo B. Love 9. BEDANKINGS Die Gautengse Departement van Onderwys bedank alle opvoeders en ander betrokke personeel vir raad en ondersteuning met die opstel van hierdie riglyndokument vir die provinsie se klaskamerpraktisyns. NOVEMBER 2001 45 AANHANGSEL A: ASSESSERINGSKAALVOORBEELDE DIE MONDELINGE AANBIEDING VAN NAVORSINGSRESULTATE IN DIE KLAS Die volgende hulpmiddel word aanbeveel om mondelinge werk in die Biologieklas te assesseer en kan aangepas word om die uitkomste soos bepaal deur die opvoeder, te bereik. Die onderstaande sleutel kan die opvoeder bystaan om die vlak van mondelinge bevoegdheid / vaardigheid in klaswerk te assesseer. SLEUTEL BESKRYWING 1 2 3 4 5 Baie swak vaardigheid. Min begrip / stadige vordering Vaardigheid is steeds swak. Toon effe vordering / min begrip Bevredigende vaardigheid. Toon redelike vordering. Goeie vaardigheid. Toon voortdurende vordering. Buitengewone vaardigheid. Goeie vordering / hoë vlak van begrip. WETENSKAPLIKE VERBALE / MONDELINGE AANBIEDING KRITERIA TAKSERING 1 Klem van aanbieding Bronne / inligting gebruik as agtergrond Uitlig van prosesse en prosedures Resultate behaal Bespreek inhoud, probleme en oplossings Tempo Duidelikheid van spraak Stemprojeksie Gebruik van taal en wetenskaplike terminologie Gebruik en verskeidenheid van visuele materiaal Reaksie op vrae toon die mate van begrip PRAKTIESE ONDERSOEKE 2 3 4 5 ’n Verskeidenheid hulpmiddels en / of ’n kombinasie van verskillende (nasienmemorandum assesseringskale / rubrieke, kontrolelyste, ens.) hulpmiddels kan gebruik word om praktiese werk te assesseer. Gestandaardiseerde merkskemas kan deur groepe opvoeders ontwikkel word wat sal meebring dat wanneer ’n bepaalde vaardigheid geassesseer gaan word, opvoeders dieselfde kriteria gaan volg en standaarde meer vergelykbaar gaan wees.  Volg instruksies – “op die plek-” assessering KRITERIA TAKSERING Volg instruksies sonder hulp – volledig en veilig Volg instruksies met hulp af en toe – soms agtelosig Volg instruksies slegs onder gereelde toesig – veiligheidsmaatreëls slegs wanneer daaraan herinner word Nie in staat om instruksies te volg / wend nie poging aan vir hierdie vaardigheid nie Wend geen poging aan nie 5 4-3 2-3 1 0 NOVEMBER 2001 46  Praktiese werk assessering KRITERIA TAKSERING 0 Beplanning / Voorbereiding Tegniese vaardighede Organisering Eindproduk Tegniek / prosedure Veiligheid Tyd Bespreking TOTAAL 1 2 3 4 5  Opteken van Waarneming DIAGRAMMATIESE AANBIEDING VAN INLIGTING Waarneming van bewaarde monsters onder die mikroskoop / op ’n skyfie insluitend die struktuur van lewende monsters. KRITERIA TAKSERING Selle / strukture is herkenbaar vanaf die skyfie / voorbeeld geteken Geskikte grootte skets Selle / strukture en sigbare dele in die regte verhouding Sigbare dele korrek benoem Teken lyne, presies en netjies Beskrywende opskrif TOTAAL 1 2 3 4 5 GRAFIESE AANBIEDING VAN INLIGTING KRITERIA PUNTETOEKENNING LEERDER SE PUNT Korrekte soort grafiek (kolom / lyn / histogram / sirkeldiagram) Geskikte opskrif om veranderlikes aan te dui Onafhanklike veranderlikes op x-as (horisontaal) Afhanklike veranderlikes op y-as (vertikaal) Inligtinggewende as-byskrifte Teken skaal groot genoeg Gebruik as-eenhede korrek Dui punte korrek aan Punte moet korrek by mekaar aansluit TOTAAL 1 3 1 1 2 2 2 2 1 15 NOVEMBER 2001 47 INSAMELING VAN DATA IN TABELVORM KRITERIA PUNTETOEKENNING LEERDER SE PUNT Geskikte opskrifte wat veranderlikes aandui Kolomopskrifte Opskrifte vir horisontale rye Metingseenhede Tabeluitleg Betekenisvolle data / resultate / inligting TOTAAL 2 1 1 2 2 2 10 PROBLEEMOPLOSSING OM EKSPERIMENTELE FOUT TE IDENTIFISEER KRITERIA 1 2 3 4 5 Identifiseer die probleem Ondersoek en ontleed die moontlike oorsaak van die probleem Evalueer al die moontlike oplossings Kies, met redes, die geskikte oplossings Aanbevelings / aksies / implementering van planne TOTAAL GESKREWE KOMMUNIKASIE (PARAGRAWE / OPSTELLE) Die onderstaande sleutel is die prestasie-aanduiders vir elk van die kriteria in die onderstaande assesseringskaal / rubriek: SLEUTEL BESKRYWING 1 2 3 4 5 Baie oppervlakkig, ongeorganiseerd, insig kom kort Heeltemal beskrywend, oppervlakkig, inligting ontbreek, die fokus van die opdrag word nie aangespreek nie Effe meer beskrywend as krities, meer begrip word in die beantwoording getoon, ontleding is op sommige plekke vaag Goeie kritiese en ontleding met begrip, werk is gefokus Uitstekende kritiese en ontleding met begrip, werk is baie gefokus KRITERIA TAKSERING Kreatief / korrekte wetenskaplike konsep wat gebruik word vir onderwerp en inhoud Onderwerp of tema word d.m.v. die geskrewe woord aangespreek Helder, logiese denke Korrekte gebruik van vakbegrippe en vakgerigte woorde Bondig / volledig / sinsgebruik is gefokus TOTAAL 0 1 2 3 4 5 NOVEMBER 2001 48 BYLAAG B: ANDER ASSESSERINGSKAALVOORBEELDE Let Wel: Indien die opvoeder nie van die ruitenette as ’n nasienstelsel wil gebruik maak nie, staan dit hom / haar vry om die getalle as ’n kwalitatiewe aanduider van die onderstaande prestasies te gebruik. 1 2 3 4 5 1 – – – – – leerder toon nie begrip om die uitkomste te bereik nie en meer hulpverlening word benodig leerder moet harder werk om uitkomste te bereik leerder bereik verlangde uitkomste leerder bereik telkens meer as die verlangde uitkomste leerder vertoon uitstekend in die bereiking van die uitkomste ASSESSERING VAN GESINDHEDE / WAARDES KRITERIA TAKSERING 1 Positiewe selfwaarde Aanpasbaar Empatie Positiewe gesindheid teenoor omgewing en plaaslike gemeenskap Toon respek en sensitiwiteit Maniere Persoonlike netheid / selfbeheer Verantwoordelikheid / gee gehoor aan sperdatums Neem positiewe kanse / Inisiatief Betrokkenheid Leierskap TOTAAL (55 punte)* * Hierdie punt kan as ’n persentasie toegeken word. 2 2 3 4 5 ASSESSERING VAN GESKREWE EKSPERIMENTELE VERSLAG KRITERIA TAKSERING 0 Doelwit Verwysings / agtergrondinligting Metode Resultate Bespreking van inhoud, probleme en oplossings gevolgtrekking Wetenskaplike oogmerk TOTAAL (14 punte)* 1 2 * Hierdie punt kan as ’n persentasie toegeken word. NOVEMBER 2001 49 3 ASSESSERING VAN PLAKKAAT KOMMUNIKASIEVAARDIGHEID KRITERIA TAKSERING 0 Kreatiwiteit Duidelikheid Grootte Eenvoudigheid Grootte en plasing van opskrifte / titels / woorde Gebruik van lyne Gebruik van kleur Gebruik van kontras Fokuspunt TOTAAL (45 punte)* * Hierdie punt kan as ’n persentasie toegeken word. 4 ASSESSERING VAN SPANWERK KRITERIA 1 2 3 4 5 TAKSERING 0 Verduidelik idees (deel idees en wei daaroor uit) Stem monitor (maak seker dat almal sag praat Moedig ander groeplede aan (maak seker almal neem deel, verleen ondersteuning deur erkenning te gee en te prys) Toon begrip (maak seker dat almal in die groep weet en kan verduidelik hoe om by die antwoord uit te kom) vredemaker (los verskille op, mediator, bewerkstellig kompromieë) TOTAAL (25 punte)* * Hierdie punt kan as ’n persentasie toegeken word. 1 2 3 4 5 NOVEMBER 2001 50 5. ASSESSERING VAN ONDERHOUDSVOERINGSVAARDIGHEID KRITERIA TAKSERING 0 Vraagtegniek gefokus en op die punt af Gemaklike stemtoon en -hoogte Tempo van interaksie / onderhoud Positiewe en negatiewe faktore aangespreek Afgebakende vereistes vir studieveld Behou waarde t.o.v. gemeenskap Vaardighede / waarde t.o.v. vak en wetenskap TOTAAL (14 punte)* 1 2 * Hierdie punt kan as ’n persentasie toegeken word. 6. ASSESSERING VAN GEHEUEKAART- EN OPTEKENVAARDIGHEID KRITERIA TAKSERING 0 Gebruik sleutelwoorde Gebruik skakels / ('links') Ruimtelike organisasie Lig hoogtepunte uit / fokuspunte Gebruik tegnieke van opnoem Bondig / volledigheid van inligting TOTAAL (30 punte)* 1 2 3 4 5 * Hierdie punt kan as ’n persentasie toegeken word. NOVEMBER 2001 51 (VOO) FET BIOLOGIE CASS RUBRIEKE 2002 BYLAES: OPVOEDERS GIDS BYLAAG A: RUBRIEKVOORBEELDE Notas vir die opvoeder:     Die leerder kan slegs een keer vir elke kriterium in ʼn rubriek (instrument) geassesseer word. Om moderering te vergemaklik, moet die kommentaar- / opmerkingskolom tydens assessering voltooi word. Die rubrieke kan individueel of saam met ander in ʼn enkele rubriek gebruik word om nasienwerk te vergemaklik. Alle kriteria moet gebruik word soos dit in die rubriek uiteengesit is. Hulle mag verder verfyn word, maar nie uitgelaat word sonder motivering, wat afhang van die leeraktiwiteit nie. Hierdie motivering moet in die opvoedersportefeulje, sowel as in die skolegroep (cluster) se leiersportefeulje opgeneem word. Hierdie motivering is nodig vir modereringdoeleindes. Indien die opvoeder / opvoeder nie die rubrieke as ʼn kwalitatiewe sisteem wil gebruik nie, kan die prestasie-aanduider as ʼn kwalitatiewe aanwyser (punte) gebruik word. ʼn Verskeidenheid van assesseringsinstrumente en / of ʼn kombinasie van verskillende assesseringsinstrumente (memorandum vir nasien, rubrieke, oorsiglys ens.) mag by die assessering van praktiese werk gebruik word. Gestandaardiseerde nasienskemas wat deur ʼn skolegroep van opvoeders ontwikkel word, sal meebring dat ʼn besondere vaardigheid met dieselfde kriteria geassesseer word en die standaarde sal meer vergelykbaar wees. WETENSKAPLIKE VERBALE / MONDELINGE AANBIEDING PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Geen pret / stimulerende impak Geen inleiding Met tye interessant Verwarrend; Geen duidelike verband met inhoud Met tye duidelik (soms samehangend) Verwarrend; geen beklemtoning van sleutelfeite Gebring, maar nie gebruik nie Goeie gebruik van tyd Beantwoord kennisvrae Aanvaarbare poging / tekort aan entoesiasme Elemente van kreatiwiteit    1 ASSESSERINGSKRITERIA Belangstelling van die gehoor Inleiding 2 Pret! Stimuleer belangstelling Stimulerende inleiding wat verband hou met inhoud Duidelik en op die punt af (samehangend) Effektiewe beklemtoning van sleutelfeite Gebruik en hou verband met inhoud KOMMENTAAR Aanbieding van inhoud Opsomming Verwarrend ; onduidelik (onsamehangend) Geen opsomming Verskeidenheid van ondersteuningsmateriaal Effektiewe tydgebruik Antwoorde op vrae Geen Te vinnig / stadig Geen antwoorde op vrae Swak poging en entoesiasme ontbreek Geen kreatiwiteit Entoesiasme / Poging Beantwoord interpretasie en toepassingsvrae Sinvolle poging en baie entoesiasme Baie kreatief Kreatiwiteit NOVEMBER 2001 52 2 2a. PRAKTIESE ONDERSOEKE "OP-DIE-PLEK" PRAKTIESE ONDERSOEKE (Die uitvoer van instruksies en waarneming van veiligheidsvoorsorgmaatreëls) PRESTASIE AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 2 Kan nie instruksies uitvoer nie Onvermoë om veiligheidsvoorsorgmaatreëls waar te neem Kan nie netjies werk nie Instruksies uitgevoer met gereelde hulp Soms agtelosig met veiligheidsvoorsorgmaatreëls Kan netjies werk Instruksies uitgevoer met min hulp Volg veiligheidsvoorsorgmaatreëls ten volle ASSESSERINGSKRITERIA Vermoë om instruksies uit te voer 3 Instruksies uitgevoer sonder hulp KOMMENTAAR Vermoë om veiligheidsvoorsorgmaatreëls waar te neem Vermoë om netjies te werk 2b. EKSPERIMENTELE ONDERSOEKE MET RIGLYNE (ʼn Eksperiment met aanduidings / riglyne word aan die leerders gegee) ASSESSERINGSKRITERIA Organiseer – werk ordelik deur prosesse Effektiewe gebruik van vasgestelde tyd Vermoë om apparaat / benodighede te gebruik Resultate / Eindproduk PRESTASIE AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Prosesse ongeorganiseerd Eksperiment nie betyds voltooi nie Apparaat word verkeerd gebruik Geen resultate Prosesse gedeeltelik georganiseerd Eksperiment betyds voltooi Apparaat word soms reg gebruik Resultate gedeeltelik korrek Kan kennisvrae beantwoord 2 KOMMENTAAR Prosesse effektief georganiseerd Apparaat word altyd korrek gebruik Alle resultate is korrek Kan interpretasieen toepassingsvrae beantwoord Antwoorde op vrae gebaseer op eksperimentele werk Gee geen antwoorde op vrae 3. DIAGRAMMATIESE AANBIEDING VAN INLIGTING Die data / inligting wat in diagramme voorgestel word, kan suiwer waarneming of wetenskaplik wees. ʼn Diagram wat presiese waarneming vereis, mag driedimensioneel wees. Wetenskaplike diagramme mag nie driedimensioneel wees nie. Hulle is tegniese diagramme en moet volgens gestandaardiseerde diagrammatiese reëls gedoen word. Die tekenvaardighede moet die meeste tel. PRESTASIE AANDUIDINGSVLAKKE ASSESSERINGS-KRITERIA Beskrywende opskrif wat tipe tekening aandui bv. D/S Vergroting of skaal van voorbeeld aangedui * Geskikte grootte skets (groot genoeg) * Akkuraatheid van skets – korrekte vorm Akkuraatheid van skets – korrekte verhouding Sigbare strukture / dele in die regte verhouding Sigbare strukture en dele in die regte hoeveelheid Tekenlyne aaneen getrek, presies en netjies Byskriflyne onder mekaar (mag nie kruis nie) Sigbare dele met byskrifte 0 Nie teenwoordig 1 Korrek maar onvolledig Aangedui maar onvolledig Reg Reg Reg Reg Reg Sigbaar Reg Byskrifte 2 Volledig met alle beskrywende inligting Aangedui en korrek KOMMENTAAR Nie aangedui Verkeerd Verkeerd Verkeerd Verkeerd Verkeerd Nie sigbaar nie Verkeerd Geen byskrifte *  Wanneer ʼn skaal gebruik word moet die diagram se grootte in ooreenstemming wees met die opdrag. Die merk van die wetenskaplike inhoud van die benoemings / byskrifte behoort nie meer as ʼn maksimum van 25% van die totale punte uitmaak nie. NOVEMBER 2001 53 4A. AANBIEDING VAN INLIGTING IN ’N GRAFIEK PRESTASIE AANDUIDINGSVLAKKE 0 Nie korrekte tipe Nie aangedui Nie aangedui Verkeerd Verkeerd Verkeerd Nie aangebring Verkeerd Verkeerd Verkeerd Almal verkeerd Onnet Klein, onduidelik ASSESSERINGSKRITERIA Korrekte tipe grafiek (kolom / histogram / lyn / sirkel) Gepaste opskrif, beskrywende veranderlikes Onafhanklike veranderlikes op x-as (horisontaal) Geskikte skaal op x-as (horisontaal) Benoeming op x-as (horisontaal) Eenhede vir onafhanklike veranderlikes op x-as (horisontaal) Afhanklike veranderlikes op y-as (vertikaal) Geskikte skaal op y-as (vertikaal) Benoeming op y-as (vertikaal) Eenhede vir afhanklike veranderlikes op y-as (vertikaal) Afmerk van inligting op die grafiek (kontroleer enige drie) Netheid (trek van kromming) Grootte van grafiek 1 Korrekte tipe Onvolledig Aangedui Korrek Korrek Korrek Aangebring Korrek Korrek Korrek 1 – 2 korrek Netjies Groot, duidelik 2 KOMMENTAAR Volledig Almal korrek 4b. INTERPRETASIE EN TOEPASSING VAN INLIGTING VANAF ’N GRAFIEK PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Geen antwoord Geen antwoord Geen antwoord Antwoord gedeeltelik reg Antwoord gedeeltelik reg Antwoord gedeeltelik reg ASSESSERINGSKRITERIA Beantwoording van vrae gebaseer op grafiek (aflees van inligting vanaf die grafiek) Beantwoording van toepassingsvrae gebaseer op die grafiek Beantwoording van berekenings gebaseer op inligting vanaf die grafiek 2 Antwoord korrek Antwoord korrek Antwoord korrek KOMMENTAAR 5a. UITBEELDING VAN DATA / INLIGTING IN ’N TABEL PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Nie aangedui Nie aangedui Nie aangedui Nie aangedui Geen horisontale of vertikale lyne in ʼn raam Verkeerd ingevul Onvolledig Onvolledig Onvolledig Aangedui Onvolledig getrek Onvolledig ingevul ASSESSERINGSKRITERIA Geskikte opskrifte van tabel wat veranderlikes aandui Beskrywende kolomopskrifte. Beskrywende opskrifte vir horisontale rye Eenhede in opskrifte, nie in tabel Formaat van die tabel 2 Volledig Volledig Volledig Tabel volledig getrek Volledig, korrek ingevul KOMMENTAAR Data / inligting op die tabel ingevul 5b. INTERPRETASIE EN TOEPASSING VAN DATA / INLIGTING VAN ’N TABEL PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Antwoord gedeeltelik reg Antwoord gedeeltelik reg ASSESSERINGSKRITERIA Beantwoording van vrae gebaseer op die tabel Beantwoording van berekenings gebaseer op inligting op die tabel 2 Alle korrekte antwoorde Alle korrekte antwoorde KOMMENTAAR Geen antwoord Geen antwoord NOVEMBER 2001 54 6 IDENTIFISERING EN OPLOSSING VAN EKSPERIMENTELE PROBLEME PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Geen identifisering van die probleem Identifisering van die probleem met hulpverlening Kan die effek verduidelik met hulpverlening ASSESSERINGSKRITERIA Identifiseer die probleem (veranderlikes, apparaat, prosedures) Identifiseer die effek van die probleem. 2 Verduidelik die probleem sonder hulp Verduidelik die effek sonder hulp KOMMENTAAR Voorstel hoe die probleem reggestel kan word Geen verduideliking van die effek van die probleem of die resultate Geen voorstel Voorstel gemaak met hulpverlening Voorstel gemaak sonder hulpverlening 7a. GESKREWE KOMMUNIKASIE (opstelle) Elke opstel se onderwerp behoort feitelike inhoud weer te gee en moet ook die vermoë weerspieël waar relevante feite geselekteer, gekoppel en duidelik gestel is om ʼn samehangende standpunt te vorm. ASSESSERINGSKRITERIA . Vermoë om relevante inhoud te selekteer en om feite te koppel aan standpunte. Skryfvaardighede: gebruik van paragrawe, uitdrukkings, taal, spelling PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 Geen poging aangewend nie Feite nie relevant nie 1-5 feite Min relevante feite. Probeer om idees te koppel 1 2 6-10 feite Meeste feite is relevant, feite goed gekoppel 3 11-15 feite Relevante feite en is effektief gekoppel KOMMENTAAR Geen paragrawe, baie taal- en spelfoute Poging om paragrawe te skryf, minder taalen spelfoute Paragrawe gebruik, min taalen spelfoute Effektiewe gebruik van paragrawe. Feite duidelik uiteengesit Hierdie rubriek ken punte toe vir inhoud en word as ʼn kwantitatiewe rubriek gereken. NOVEMBER 2001 55 7b. ONTWIKKELING VAN SKRYFVAARDIGHEID (opstelle) ASSESSERINGS -KRITERIA Kreatief / korrekte wetenskaplike begrippe is gebruik vir opskrif en inhoud PRESTASIE- AANDUIDINGSVLAKKE 0 Nie gedoen nie 1 Baie oppervlakkig, ongeorganiseerd, insig ontbreek 2 Heeltemal beskrywend, oppervlakkig , detail ontbreek, mis die fokus van die onderwerp Heeltemal beskrywend, oppervlakkig , detail ontbreek, mis die fokus van die onderwerp Heeltemal beskrywend, oppervlakkig , detail ontbreek, mis die fokus van die onderwerp Heeltemal beskrywend, oppervlakkig , detail ontbreek, mis die fokus van die onderwerp Heeltemal beskrywend, oppervlakkig , detail ontbreek, mis die fokus van die onderwerp 3 Effens meer beskrywend as krities. Beantwoord met insig. Analise is soms vaag Effens meer beskrywend as krities. Beantwoord met insig. Analise is soms vaag Effens meer beskrywend as krities. Beantwoord met insig. Analise is soms vaag Effens meer beskrywend as krities. Beantwoord met insig. Analise is soms vaag Effens meer beskrywend as krities. Beantwoord met insig. Analise is soms vaag 4 Goeie kritiese begripsanalise. Werk is gefokus 5 Uitstaande kritiese begripsanalise. Werk bly baie gefokus KOMMENTAAR Hou deurgaans by die onderwerp of tema Nie gedoen nie Baie oppervlakkig, ongeorganiseerd, insig ontbreek Goeie kritiese begripsanalise. Werk is gefokus Uitstaande kritiese begripsanalise. Werk bly baie gefokus Duidelike logiese volgorde van gedagtes Nie gedoen nie Baie oppervlakkig, ongeorganiseerd, insig ontbreek Goeie kritiese begripsanalise. Werk is gefokus Uitstaande kritiese begripsanalise. Werk bly baie gefokus Korrekte gebruik van vakbegrippe en vakterminologie Nie gedoen nie Baie oppervlakkig, ongeorganiseerd, insig ontbreek Goeie kritiese begripsanalise. Werk is gefokus Uitstaande kritiese begripsanalise. Werk bly baie gefokus Gebruik van kernagtige, kort, sinne is gefokus Nie gedoen nie Baie oppervlakkig, ongeorganiseerd, insig ontbreek Goeie kritiese begripsanalise. Werk is gefokus Uitstaande kritiese begripsanalise. Werk bly baie gefokus Hierdie rubriek is ʼn holistiese een en assesseer die ontwikkeling van die vaardigheid om opstelle te skryf. NOVEMBER 2001 56 8. ASESSERING VAN GESINDHEID / WAARDES PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Onvermoë om ander mense se gevoelens te verstaan Luister nie en neem nie ander se standpunte nie in ag nie. Neem ander kulture en omgewings nie in ag nie Onbewus van omgewings en kulturele sake. Verstaan soms ander mense se gevoelens. Neem soms ander mense se standpunte in ag Neem soms ander kulture en omgewings in ag Bewus van omgewing- en kulturele sake, maar is nie betrokke daarby nie. Kommunikeer gemaklik met tye ASSESSERINGSKRITERIA Empatie met ander mense 2 Verstaan ander mense se gevoelens. Luister na en neem ander se standpunte in ag. Erken ander kulture en omgewings. Stel belang in die oplossing van omgewings- en kulturele probleme. Kommunikeer maklik en vlot met ander mense. KOMMENTAAR Respekteer ander mense se standpunte Sensitief vir menings van verskillende kulture en omgewings. Bewus en erkenning van natuurlike- en kulturele omgewingsprobleme. Interpersoonlike vaardighede Swak ontwikkelde kommunikasievaardighede. 9. ASSESSERING VAN ʼn GESKREWE EKSPERIMENTELE VERSLAG PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 Nie gestel nie Nie genoem nie Geen – verwarrende beskrywing Geen Verkeerd opgeteken. Verkeerd Verstaan nie die eksperiment nie Geen poging aangewend nie Nie gebruik nie Slordig ASSESSERINGSKRITERIA Doel Apparaat Metode Resultate (in ʼn tabel, grafiek of ander vorm) Resultate opteken van resultate (in ʼn tabel, grafiek of ander vorm) Gevolgtrekking Bespreking Evaluasie van die metode (prosedures) sn resultate. Gebruik van bronne/ agtergrondkennis Netheid 1 Nie duidelik gestel nie Gedeeltelik korrek Gedeeltelik korrek Resultate aangedui Korrek opgeteken Reg geformuleer Verstaan die eksperiment gedeeltelik Gedeeltelik korrek Verwysing na een bron Netjies 2 Duidelik uiteengesit Korrekte beskrywing Korrekte beskrywing KOMMENTAAR Verstaan die eksperiment Effektiewe evaluasie Verwysing na meer as een bron NOVEMBER 2001 57 10. ASSESSERING VAN KOMMUNIKASIEVAARDIGHEDE MET BEHULP VAN PLAKKAAT ASSESSERINGSKRITERIA INHOUD Hoofpunte Feite / begrippe Uitdrukking van feite VOORSTELLING Grootte van plakkaat (A3) Opskrifte Lettergrootte / ”font” Organisasie / uitleg Gebruik van kleur Publieke trefkrag Persoonlike inligting PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 Punte irrelevant Feite foutief Swak uitgedruk Verkeerde grootte Nie beskrywend Almal te klein Verwarrend Swak Onopvallend Nie ingesluit 1 Sommige punte irrelevant. Sekere feite foutief Gedeeltelik uitgedruk Korrekte grootte Gedeeltelik beskrywend Sommige groot genoeg Organisasie duidelik en logies Goed Opvallend Ingesluit 2 Hoofpunte geselekteer Alle feite korrek Duidelik uitgedruk KOMMENTAAR Beskrywend Groot genoeg- kan op 1m lees Organisasie duidelik en logies Goed Opvallend Ingesluit 11. GROEPSASSESSERING Groepwerk is ʼn belangrike deel van leervaardighede en die neerlegging van kennis. Om die werkslading te deel en bewus te wees van ʼn persoonlike bydrae tot die samelewing, is baie belangrik vir elke leerder. Die rol en verantwoordelikheid wat elkeen in die groep speel, is noodsaaklik vir die sukses van die aktiwiteit. Leerders word in verskillende rolle geëvalueer, en bewusmaking van bestuursprosesse en effektiewe koördinasie word bevorder. Die opvoeder of die leerder mag hierdie instrument gebruik om elke lid van die groep se bydrae te evalueer. Hierdie rubriek behoort plek te hê vir kommentaar / geleentheid vir kommentaar oor hoe die leerder groepwerk ervaar en hoe hulle hul rol sal verbeter of verander in die groep. Rolle in die groep mag roteer om toe te sien dat elke leerder bewus kan word van hul verskillende bekwaamhede. LYS VAN VERSKILLENDE ROLLE Besluit watter van hierdie rolle benodig word in die aktiwiteit, merk hulle af en ken die rolle aan sekere persone toe alvorens met die aktiwiteit voortgegaan word. Stem beheer Motiveerder Assessor Vredemaker Tydopnemer Rekordhouer Voorsitter / bestuurder Rapporteerder PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE ASSESSERINGSKRITERIA Deelname van individuele lede Kontrole in die groep Motivering van die groep Wedersydse respek Hou by tydskedule 0 Min lede neem deel Dissipline ontbreek Ongemotiveerd Respekteer nie ander mense nie Hou nie by die tydskedule nie 1 Sekere lede neem deel Sekere lede is gedissiplineerd Sekere lede is gemotiveerd Sommige lede toon respek Hou vir sekere aktiwiteite by die tyd 2 Alle lede neem deel Alle lede is gedissiplineerd Alle lede is gemotiveerd Alle lede toon respek Hou by die tyd KOMMENTAAR NOVEMBER 2001 58 12. ASSESSERING VAN ONDERHOUDSVOERINGVAARDIGHEID PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 Nie herkenbaar nie Nie in ag geneem nie Te hard / te sag Nie aanvaarbaar nie Te vinnig / te stadig Vrae nie gefokus op die onderwerp nie Nie verstaanbaar nie / duidelik vir die persoon waarmee onderhoud gevoer word Nie duidelik deur die vrae nie Te lank, nie op die punt af en geïntegreer nie Herkenbaar In ag geneem Geskikte stem Aanvaarbaar Toepaslik Vrae gefokus op die onderwerp Verstaanbaar en duidelik vir die persoon waarmee onderhoud gevoer word Duidelik deur die vrae Kort, op die punt af en geïntegreerd ASSESSERINGSKRITERIA Kennis vanuit navorsing Gunstige omgewing / omstandighede Gemaklike stem, stemtoon en -hoogte Lyftaal en manier van onderhoudvoering Tempo van interaksies / onderhoud Fokus van vrae wat gevra word Duidelikheid van vrae Waarde t.o.v. gemeenskap Geskrewe / mondelinge rapportering van die onderhoud 1 KOMMENTAAR 13. ASSESSERING VAN DIE KONSTRUKSIE VAN ’N GEHEUE-KAART ASSESSERINGSKRITERIA Gebruik van begrippe / sleutelwoorde Gebruik van skakels tussen woorde Uitleg en spasiëring Gebruik van uitligtegnieke en fokuspunte Netheid PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Meer as vier foute Meer as vier foute Te klein en ingedruk Nie gebruik nie Slordig 3 - 4 foute 3 - 4 foute Ingedruk Kleure onlogies gebruik Netjies 2 1 - 2 foute 1 - 2 foute Duidelike uitleg Kleure is logies gebruik 3 Almal reg Almal reg KOMMENTAAR 14. ASSESSERING VAN DIE KONSTRUKSIE VAN ʼn WETENSKAPLIKE MODEL PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE ASSESSERINGSKRITERIA 0 Model onvoltooid / foutief Te groot / te klein / geen skaal Kleurloos met min kontras 1 Sekere elemente is korrek en akkuraat Korrekte grootte en skaal Raak slegs een aspek aan Oneffektiewe gebruik van herwinde / herwinbare materiaal Onvolledig / en vaag 2 Akkuraat, wetenskaplik en volledig KOMMENTAAR Wetenskaplik korrek Grootte en skaal Gebruik van kleur en kontras Gebruik van herwinde / herwinbare materiaal Slegs duur / nuwe materiaal is gebruik Ontbreek Duidelike en akkurate verduidelikings Kreatiewe en effektiewe gebruik van kleur en kontras Uitstekende gebruik van herwinde / herwinbare materiaal Duidelik en akkuraat NOVEMBER 2001 59 15. ASSESSERING VAN VRAELYSONTWIKKELING EN OPTEKENTEGNIEKE ASSESSERINGSKRITERIA Verstaanbare en relevante vraelys Vraelys kort en gefokus Sensitiwiteit t.o.v. terugvoering / onderhoudvoerder (geslag / ouderdom / ras / gestremdheid) Verteenwoordigende voorbeeld (genoeg terugvoering) PRESTASIE- AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 Verwarrend en irrelevant Te lank / te kort Nie duidelik of relevant nie Voldoende lengte Slegs sensitief teenoor een of twee aspekte Voldoende aantal terugvoering 2 3 KOMMENTAAR Duidelik en relevant Onsensitief Onvoldoende / te min terugvoering Sensitief teenoor drie aspekte Toon sensitiwiteit teenoor alle kategorieë 16. ASSESSERING VAN PROJEKTE PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE ASSESSERINGSKRITERIA 0 Konflik tussen lede Nie ʼn geskikte navorsingsprojek nie Geen duidelike organisasie of visie nie / Te eenvoudig Geen bronne gebruik nie Geen bronne gebruik nie Swak kwaliteit Raadpleeg / neem geen tydskedule in ag nie Sensitiwiteit ontbreek 1 Nie alle lede neem deel nie Relevant en betekenisvol Sekere dele is duidelik en georden; ander dele is verwarrend Beperkte / Onvoldoende bronne gebruik Beperkte / Onvoldoende bronne gebruik Bevredigend, maar ruimte vir verbetering Hou nie by die tydskedule/ tydbeperking nie Toon sensitiwiteit 2 Effektiewe spanwerk en goeie spangees KOMMENTAAR Spanwerk Relevansie / ʼn belangrike huidige saak Projekontwerp Duidelike visie en organisasie. Verskeidenheid van bronne is gebruik Verskeidenheid van bronne is gebruik Hoë standaard Stel ʼn tydbeperking en gebruik tyd doeltreffend Gebruik van media / bronne Hulpmiddels Standaard / kwaliteit Effektiewe tydsbesteding Sensitief teenoor verskillende kulture en standpunte 17. ASSESSERINGSKRITERIA                REFLEKTIEWE SELFASSESSERINGSVRAELYS PRESTASIE-AANDUIDINGSVLAKKE 0 1 2 Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Nooit Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Selde Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Altyd Ek vind dit maklik om idees in die Lewenswetenskappe te verstaan Ek vind dit maklik om ander mense se standpunte te verstaan Ek reageer goed op negatiewe terugvoering oor my werk Ek is geïnteresseerd om meer van die Lewenswetenskappe te leer Ek voel veilig en ontspanne in die klaskamer van die Lewenswetenskappe Ek vra vrae terwyl ek leer Ek vind dit maklik om deel te neem tydens groepwerk Ek vind dit maklik ’n leiersrol tydens groepwerk te vervul Ek geniet dit om op my eie te werk Ek geniet dit om aan praktiese werk deel te neem Ek vind dit maklik om instruksies te volg wanneer leeraktiwiteite uitgevoer word Ek hou daarvan om leeraktiwiteite op my eie te beplan en uit te voer Ek vind dit maklik om met mense te kommunikeer Ek sal daarvan hou om ʼn beroep in die Lewenswetenskappe te volg Ek het waardering vir die rol van Lewenswetenskappe in my daaglikse lewe NOVEMBER 2001 60 VERWYS ASSEBLIEF NA DIE ENGELSE PORTEFEULJE DOKUMENT VIR BIOLOGIE SE LAASTE PAAR BLADSYE VIR WYSIGINGS VIR 2004 NOVEMBER 2001 61