Louis Ekstein by wuxiangyu

VIEWS: 31 PAGES: 5

									Mahler in Maastricht
Op zaterdag 17 december 2005 werd door het       Ligeti horen we dezelfde serene sfeer als in de
Limburgs Symphonie Orkest en het Theater         opening van de eerste symfonie van Mahler.
aan het Vrijthof in Maastricht een middag en     De vierde symfonie van Charles Ives vertoont
avondprogramma georganiseerd onder de titel:     duidelijke invloeden van het eerste deel van
                                                 Mahlers derde symfonie. De trombone solo in
 Mahler ‘Ein großes Lebewohl’                    ditzelfde deel vindt ook zijn weerklank in de 3
                                                 Orchester Stücke van Alban Berg: Tenslotte is
                                                 er een frappante overeenkomst tussen de
De Gustav Mahler Stichting Nederland gaf er
                                                 passage van Brünhilde ‘Ewig war ich, Ewig
acte de présence waarbij de voorzitter en de
                                                 bin ich’ uit de opera Siegfried van Richard
secretaris achter een in het oog springende en
                                                 Wagner en het fragment ‘Sterben wird ich um
goed gevulde voorlichtingstand aandacht van
                                                 zu leben’ uit het slotkoraal van Mahlers tweede
de bezoekers voor de Stichting probeerden te
                                                 symfonie.
trekken. Hierbij werden oude nummers van
Mahler Nieuws en PR folders aan vele
                                                 Alma Mahler, Bride of the wind
belangstellenden uitgedeeld.
                                                 Dit is een concertante monoloog in vier delen
                                                 naar een tekst van Anna Enquist, voorgedragen
Het programma bestond uit zeven onderdelen,
                                                 door Anita van Soest en Ivo Jansen,
onderbroken door drie (te) korte pauzes met de
                                                 pianobegeleiding.
mogelijkheid om van een prettig Bourgondisch
                                                 Door problemen met de geluidsinstallatie
buffet te genieten.
                                                 begon dit eerste onderdeel te laat, ten koste van
                                                 de lengte van de hierna volgende pauzes.
Inleiding
                                                 Het thema, vrij naar brieven uit ‘dagboeken’
Door Maarten Brandt (oud-redacteur van het
                                                 van Alma Schindler, heeft meerdere
Mahler Nieuws) wordt de inleiding voor deze
                                                 kunstenaars geïnspireerd tot uitvoeringen als
dag verzorgd.
                                                 deze. Zo is recent ook een reprise gegeven
Hij gaat hierbij onder andere in op Mahler als
                                                 door het Haagse trio Tanja Raphael (mezzo-
vernieuwer van vorm en tonaliteit, maar ook
                                                 sopraan), Hans Radloff (acteur) en Peter
waar het de gelaagdheid in de structuur van de
                                                 Beijersbergen van Henegouwen (piano) onder
muziek betreft. Mahler ontkracht daarmee
                                                 de titel ALMA en Gustav – een bewogen
destijds aanvaardbare normen. Maarten Brandt
                                                 periode. De versie van Anna Enquist is leuk
geeft vervolgens diverse voorbeelden van
                                                 verzorgd, met enkele kledingwisselingen op
invloeden van Mahler op andere componisten
                                                 het toneel. Echter de lange duur en de
als Alban Berg, Pierre Boulez, Anton
                                                 monotone stem van de voordracht maken het
Bruckner, Karl Amadeus Hartmann, Charles
                                                 geheel wat slaapverwekkend. De voortdurende
Ives, Helmut Lachenmann, György Ligeti,
                                                 vreemde uitspraak van het woordje ‘Scherzo’
Peter Ruzicka, Alfred Schnittke en Dmitri
                                                 wordt irritant. De uitvoering van het eerder
Sjostakovitsj. Helaas komen Nederlandse
                                                 genoemde Haagse trio is gevarieerder en kan
componisten, die door Mahler zijn beïnvloed,
                                                 mij meer bekoren.
niet aan bod. Het boeiende, wel wat
academische,       betoog       wordt      met
muziekvoorbeelden ondersteund. Zo is er de       Lieder eines fahrenden Gesellen
                                                 Een ensemble van het Limburgs Symphonie
droom van Alfred Schnittke over het
                                                 Orkest onder leiding van Wim Steinman
onvoltooide pianokwartet van Mahler in het
                                                 begeleidt Martijn Sanders, bariton (niet te
‘Concerto Grosso nr. 4 symfonie nr. 5’. Bij de
                                                 verwarren met de directeur van het
negende symfonie van Anton Bruckner klinkt
                                                 Concertgebouw), in de Lieder eines fahrenden
in het adagio een soortgelijk afgrond akkoord
                                                 Gesellen.
als in het adagio van de tiende symfonie van
                                                 Een boeiende, want zelden uitgevoerde,
Mahler. Dit fatale akkoord treffen we ook aan
                                                 bewerking door Schönberg. De jonge bariton is
bij Lulu van Alban Berg, evenals in het eerste
                                                 duidelijk in een betere gemoedstemming dan
deel van de achtste symfonie van Klaus
                                                 Mahler bij het componeren van deze liederen.
Amadeus Hartmann. In ‘Montana’ van György
Gelukkig voor hem, maar het klinkt niet
doorleefd en komt daarmee wat bloedeloos            Hotel Mahler
over.                                               ‘Für Dich Leben für Dich Sterben’
                                                    Maarten Koningsberger, zang, Kelvin Grout,
Adagio uit symfonie nr. 10                          piano en Dries van der Post, dans.
Hierna klinkt het Adagio uit de Tiende              Dit onderdeel vormt één van de hoogtepunten
symfonie, in een bewerking (1971) van Hans          van de dag. Uitgevoerd werden: Das irdische
Stadlmair (1929) voor vijftien strijkers.           Leben, Liebst du um Schönheit, Ich bin der
Het stuk begint met een prachtige solo van de       Welt       abhanden        gekommen,         Der
eerste altviool. Door de inleiding van Maarten      Tamboursg’sell, Erinnerung, Wenn mein
Brandt wordt met bijzondere belangstelling          Schatz Hochzeit macht, Nicht wieder sehen,
uitgekeken naar de ‘wanhoopschreeuw’ - het          Der Schildwache Nachtlied, Nun will die Sonn’
dramatische as-akkoord. Zoals gevreesd komt         so hell aufgeh’n, Ich hab’ ein glühend Messer
dit zonder blazers totaal niet uit de verf. Maar    en Die zwei blauen Augen. Bij deze
er blijkt ook geen enkele poging ondernomen         performance kun je je van alles voorstellen. Is
om dit akkoord van enige dramatische lading         de danser een ‘alter ego’ van Mahler?
te voorzien, noch in de dynamiek, noch in de        Vertegenwoordigt de danser het vrouwelijke
tijdsduur. Het is mij niet bekend wat de            element van Mahler, of het sacrale? En zijn de
partituur van Stadlmair hier voorschrijft. Het      pianist en de zanger de uitbeelding van het
slot is weer prachtig, als vanuit het ‘Jenseits’.   mannelijke of het profane? (Zij drinken koffie,
Het geheel klinkt weliswaar overtuigend, maar       eten een boterham en een appel.) Is het de
het blijft een ‘rustig muziekje’. Niets van wat     strijd van de jonge Mahler met het leven, angst
je van Mahler gewend bent. Bovendien blijft         voor de dood en het verlangen naar liefde? Het
het moeilijk om bewerkingen als deze, vooral        is in ieder geval een spel van verleiden,
reducties, objectief te beoordelen. Veel van de     aantrekken en afstoten. De danser lijkt het
instrumenten en noten worden onvermijdelijk         drama steeds eerder door te hebben dan de
vanuit het geheugen ingevuld.                       zanger. Ik kan de verleiding niet weerstaan om
                                                    de liederen, die eerder ook door Martijn
De Wet van Murphy                                   Sanders werden gezongen, met de vertolking
Volgens de directeur van het Theater aan het        van Maarten Koningsberger te vergelijken.
Vrijthof heeft inmiddels de Wet van Murphy          Helaas verbleekt Martijn Sanders dan bij
(Alles wat mis kán gaan gaat ook mis.) ook          Maarten Koningsberger. Wat een contrast, niet
Maastricht bereikt. Na de problemen met             alleen qua stem, maar ook qua expressie. Dit
microfoons zit nu pianist Kelvin Grout vast in      straalt doorleefde emotie uit. De voorstelling is
de trein van Parijs naar Maastricht. Daarom         op 27 april 2004 in de Kleine Zaal van het
wordt nu eerste het Pianokwartet in a en            Concertgebouw in première gegaan. Die werd
daarna Hotel Mahler uitgevoerd.                     toen hoofdzakelijk bezocht door dansers. Dat
                                                    was goed te merken aan het verschil in
Pianokwartet                                        concentratie bij dans en bij zang. Daarmee was
Het Pianokwartet in a in een bewerking (1988)       die voorstelling geen onverdeeld genoegen
van Alfred Schnittke (1934-1998) wordt              voor de zangliefhebber. Het publiek bij deze
uitgevoerd door Ivo Janssen en het Matangi          voorstelling is echter voorbeeldig, zodat er
Kwartet.                                            ongestoord van alle onderdelen kan worden
Een zeer bijzonder werk. In het eerste deel, het    genoten.
fragment dat Mahler de wereld heeft nagelaten,
horen we al wat nieuws. Het zijn nog maar           Das Lied von der Erde
kleine veranderingen. Dan komt het                  Het Limburgs Symphonie Orkest onder leiding
grotendeels door Schnittke geconstrueerde           van Ed Spanjaard met Zeger Vandersteene,
Scherzo. Heel apart. Sluit in stijl nauwelijks      tenor en Annette Seiltgen, mezzo-sopraan.
aan bij het eerste deel. Heftige uithalen met       Allereerst valt het visuele op. Twee grote
merkwaardige akkoorden. Afgewisseld met             verticale banieren ter weerszijden van het
romantische stukjes. Typisch Schnittke. Het         podium sieren de zaal. De linker banier met
kwartet bestaat uit jonge, enthousiaste en          een afbeelding van Mahler ten tijde van het
gedreven mensen. De uitvoering is mooi. Een         componeren van Das Lied von der Erde.
genot om naar te luisteren en te kijken.            Rechts ten tijde van zijn Wunderhorn periode.
Het voor Mahler relatief kleine orkest zit in
een strakke opstelling op het te grote podium.
De tuba’s, trombones, trompetten en het
slagwerk staan in slagorde breed op een sterk
verhoogde rij partikels. Helaas is ook in deze
zaal de airconditioning te horen.
Orkest en dirigent zijn duidelijk goed op elkaar
ingespeeld. Een genot om te zien en te horen.
De Limburgse traditie van harmonie en fanfare
zet zich in het orkest voort. Foutloos spel van
het koper. In het eerste deel heeft de tenor
altijd de ondankbare taak om boven een forte
spelend orkest uit te komen. Dat lukt pas tegen
het einde. Vanaf het tweede deel zijn de
solisten nauwelijks te horen op het balkon. Zij
zingen continu naar beneden, met het hoofd in
de partituur in plaats van met de partituur in
het hoofd. Elke koorzanger zou hier
onmiddellijk op worden gecorrigeerd. De
emotie komt niet over. In het derde deel komt
de tenor gelukkig beter uit de verf. Bij het
vierde deel wordt door het orkest prachtig
gespeeld en zingt de mezzo het lastige
middendeel strak. Der Abschied blijft
natuurlijk het meest dramatische en emotionele
deel, maar mijn ogen bleven deze keer droog.
De uitvoering verkeerde wellicht nog in een
status nascendi, getuige de tekst in het
programmaboekje: ‘Die Chinesiche Föte’.


Louis Ekstein
Rijswijk, december 2005




                                                   Bron: Trouw, maandag 19 december 2005
                                                   acteerkwaliteiten ontbeert. Het bleef allemaal
Poëzie en passie op Mahler-dag                     een     beetje     aan      de    oppervlakte.

Jos Frusch                                         Ook het tweede programmaonderdeel - de
Muziek - De       componistendagen,        een     Lieder einers fahrenden Gesellen in de
gezamenlijk initiatief van het LSO en het          kamermuziekbewerking van Schönberg en het
Theater aan het Vrijthof, beginnen zo              Adagio uit de tiende symfonie, door Stadlmair
langzamerhand een vaste en belangrijke             bewerkt voor strijkorkest - kon me niet
plaats in te nemen in het Limburgse klassieke-     helemaal bekoren. Daarvoor was de inbreng
muziekleven. Na Brahms en Beethoven tijdens        van bariton Martijn Sanders letterlijk en
eerdere edities stond afgelopen zaterdag           figuurlijk te zwak, slaagde het LSO-
Gustav Mahler centraal. Het publiek stroomde       strijkensemble er onvoldoende in de kern van
toe en genoot.                                     deze indringende muziek te treffen en is Wim
                                                   Steinman te weinig dirigent om voor de
In tegenstelling tot bijvoorbeeld Beethoven, die   noodzakelijke impulsen te zorgen. Een gemiste
op vele muzikale fronten actief was, was           kans, vind ik: een echte dirigent en een paar
Mahler een symfonicus pur sang, wiens              repetities meer zouden recht hebben gedaan
kamermuzikale activiteiten beperkt bleven tot      aan de overweldigende diepgang van het
liederen en een onvoltooid pianokwartet.           Adagio, die juist in deze bewerking volledig tot
                                                   uitdrukking komt.
Toch hebben de organisatoren het talrijk
opgekomen publiek zaterdag een gevarieerd          Hoe pakkend muziek kan klinken als
programma voorgeschoteld, dat de vele              uitvoerders met passie en bevlogenheid, met
facetten van Mahlers persoon en werk op            toewijding en zorgvuldigheid te werk gaan,
soms indringende wijze belichtte. Ze maakten       bewees het gelegenheidskwartet - drie strijkers
daarbij dankbaar gebruik van de grote              van het Matangi Kwartet en pianist Io Janssen
extremen en contrasten in zijn emotioneel          - dat het onvoltooide, door de Russische
geladen       muziek,   zijn    complexe    en     componist Alfred Schnittke gecompleteerde
gecompliceerde persoonlijkheid waaruit het         pianokwartet in a uitvoerde. Een uitvoering die
beeld opdoemt van een gekwelde geest en zijn       qua karakter, sfeer en muzikale diepgang geen
tumultueuze relatie met zijn vrouw Alma. Met       wensen onvervuld liet. Een prachtige opmaat
dat laatste begon het zaterdagmiddag in het        tot wat ik zelf als het absolute hoogtepunt van
Theater aan het Vrijthof, nadat Maarten Brandt     de Mahler-dag heb ervaren: Hotel Mahler,
in zijn inleiding had toegelicht waarom je het     muziektheater op basis van enkele liederen
oeuvre van Mahler kunt lezen als een roman         van de componist, gebracht door bariton
en      kunt      ondergaan      als   theater.    Maarten Koningsberger, pianist Kelvin Grout
                                                   en danser Dries van der Post, die ook de
'Als ik voor Alex had gekozen, had ik dan in       choreografie maakte. Een hartverscheurend
plaats van twee kinderen een opera gebaard?',      mooie, pure en poëtische voorstelling waarin
vraagt muziektheatermaker Anita van Soest          de gevoelswereld van Mahlers microkosmos,
zich af in Alma Mahler, Bride of the wind, een     zoals die uit zijn liederen spreekt, op tedere,
tekst van Anna Enquist. Begeleid door pianist      dan weer krachtige en soms ook grappige
Ivo Janssen kruipt ze in de theatermonoloog in     wijze wordt vertaald in beelden van
de huid van Alma en maakt het publiek              ontroerende schoonheid en in momenten van
deelgenoot van een van de vele dramatische         aangrijpende verstilling en kracht. De homo-
keuzes waarvoor ze zich gesteld ziet: kiezen       erotische sfeer van de voorstelling deed me
voor haar beroemde echtgenoot, die haar heeft      denken aan de film Dood in Venetië van
opgedragen haar ambities als componiste te         Visconti, waarin het adagio uit de vijfde
laten varen en zich volledig dienstbaar aan        symfonie van Mahler de beelden ondersteunt.
hem te maken of toe te geven aan haar              Alleen zorgde het fantastisch samenspel
gevoelens voor een andere - minder geniale -       tussen de drie protagonisten er in de
componist, Alexander von Zemlinsky, die haar       theatervoorstelling voor, dat de combinatie
aanbidt en verzot is op haar composities.          muziek en beeld nog effectiever en
Hoewel de tekst de innerlijke verscheurdheid       indringender werd uitgewerkt.
van Alma treffend belicht, Van Soest haar
uiterste best deed door te dringen in de ziel      Aan het LSO de taak na deze overweldigende
van haar personage en Ivo Janssen prachtig         voorstelling de Mahler-dag in stijl - met een
piano speelde, kwam de voorstelling toch niet      groot orkestwerk dus - af te sluiten. Onder
helemaal over. Ik denk dat de voormalige           leiding van chef-dirigent Ed Spanjaard slaagde
trompettiste     daarvoor       de      nodige     het orkest daarin op bevredigende wijze.
Natuurlijk, er zaten wat spanningloze
momenten in de naar eeuwige vervulling
smachtende muziek van Das Lied von der
Erde. En ook op het orkestspel was zo af en
toe wel wat aan te merken. Maar de algehele
indruk die de uitvoering van deze dramatische
en zwaarmoedige muziek op mij maakte was
er een van betrokkenheid, inlevingsvermogen
en muzikale overgave. Mezzo-sopraan Annette
Seiltgen overtuigde daarbij net iets meer dan
tenor Zeger Vandersteene. En Ed Spanjaard
was zoals gebruikelijk de grote inspirator. Een
mooie afsluiting al met al van een
componistendag, die doet uitzien naar de
volgende editie. Dan is Olivier Messiaen aan
de beurt.
maandag 19 december 2005
Bron: Dagblad De Limburger

								
To top