Docstoc

HS Edukasyon sa Pagpapahalaga 2010

Document Sample
HS Edukasyon sa Pagpapahalaga 2010 Powered By Docstoc
					                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I


                     Kagawaran ng Edukasyon
                 Kawanihan ng Edukasyong Sekondari
                Sangay ng Pagpapaunlad ng Kurikulum




GABAY SA KURIKULUM NG EDUKASYONG SEKONDARI NG 2010

EDUKASYON SA PAGPAPAHALAGA

                 UNANG TAON




                           Abril 2010


                                 1
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Unang Markahan : Ako Bilang Nagdadalaga /            Aralin 1: Mga Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Bilang ng araw /sesyon: 8
Nagbibinata                                          Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata

                                                                  Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                                Pam antayan sa Pagganap:

Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga inaasahang kakayahan at Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga sumusunod :
kilos na dapat malinang sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata, sa kanyang
mga talento, kakayahan, kahinaan at hilig, at mga tungkulin tungo sa pagtupad
ng mga tungkulin at pagtatakda ng mithiin upang mapanagutan ang
kahihinatnan ng kanyang mga pasya at kilos.
    Mga Paksa:
    1. Mga Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga /              1. mga angkop na hakbang tungo sa paglinang ng apat na
        Pagbibinata                                                                   inaasahang kakayahan at kilos (developmental tasks) sa
                                                                                      panahon ng pagdadalaga / pagbibinata,
    2. Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan                                         2. mga hakbang tungo sa pagpapaunlad ng kanyang mga talento
                                                                                      at paglampas sa mga kahinaan
    3. Mga Hilig                                                                  3. mga hakbang tungo sa pagpapaunlad ng kanyang mga hilig at
    4. Mga Tungkulin ng Kabataan                                                  4. mga hakbang tungo sa maayos na pagtupad ng kanyang mga
                                                                                      tungkulin bilang nagdadalaga / nagbibinata
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a sa Unang Markahan:                            Mahahalagang Tanong sa Unang Markahan:
 Ang pagkilala sa sarili ay gabay sa pagtupad ng mga tungkulin tungo sa       Bakit mahalaga ang pagkilala sa sarili?
pagpapaunlad ng sarili.
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a sa Aralin 1: Mga Inaasahang Kakayahan Mahahalagang Tanong sa Aralin 1: Mg Inaasahang Kakayahan at
at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata                              Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata

- Ang paglinang ng mga angkop na inaasahang kakayahan at kilos              -Bakit mahalaga ang paglinang ng mga angkop na inaasahang
(developmental tasks) sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata ay            kakayahan at kilos (developmental tasks) sa panahon ng pagdadalaga
nakatutulong sa:                                                            / pagbibinata?
       •      pagkakaroon ng tiw ala sa sarili ,
       •      paghahanda sa susunod na yugto (stage) ng buhay
              (paghahanda sa paghahanapbuhay at paghahanda sa pag-
              aasaw a / pagpapamilya), at
       •      pagiging mabuting tao.




                                                                      2
                                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Nauunaw aan ng mag-aaral ang: (Mga Kaalam an)                          Ang mag-aaral ay nakapagsasagaw a ng mga sumusunod:
                                                                       (Mga Kasanayan)
   Mga Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga /             •    Nakikilala ang mga inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng
   Pagbibinata                                                                    pagdadalaga / pagbibinata

      a. Mga Layunin ng mga Mga Inaasahang Kakayahan at Kilos                •    Napangangatwiranan kung bakit kailangang linangin ang mga
                                                                                  angkop na inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng
         (Developmental Tasks) sa Baw at Yugto ng Pagtanda ng Tao
                                                                                  pagdadalaga / pagbibinata
      b. Mga Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga
         / Pagbibinata at mga Panuntunan sa Paglinang ng mga ito
                                                                             •    Natutukoy ang mga hakbang tungo sa paglinang ng mga angkop
      c. Mga Hakbang Tungo sa Pagtamo ng Bago at Ganap na Pakikipag-              na inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga /
         ugnayan sa mga Kasing Edad                                               pagbibinata
      d. Mga Hakbang tungo sa Paglinang ng Tiw ala sa sarili
                                                                             •    Natutukoy ang mga pagbabago sa sa kanilang sarili mula sa
                                                                                  gulang na 8 - 9 hanggang sa ka salukuyan sa aspetong: (a)
                                                                                  Pakikipag-ugnayan (more mature relations) sa mga kasing edad,
                                                                                  (b) Papel sa lipunan bilang babae o lalaki, (c) Asal sa
                                                                                  pakikipagkapwa / sa lipunan, at (d) Kakayahang makagawa ng
                                                                                  maingat na pagpapasya

                                                                             •    Napangangatwiranan kung bakit mahalagang kilalanin ang mga
                                                                                  angkop na inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng
                                                                                  pagdadalaga / pagbibinata sa aspetong Pakikipag-ugnayan sa
                                                                                  ka sing edad, Papel sa Lipunan, Asal sa pakikipag-kapwa,
                                                                                  Kakayahang makagawa ng maingat na pagpapasya

                                                                             •    Napatutunayan kung nakatutulong ang paglinang ng mga
                                                                                  inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga /
                                                                                  pagbibinata sa pagkakaroon ng tiwala sa sarili (self-confidence) at
                                                                                  sa pagiging mabuting tao

                                                                          •      Naipaliliwanag ang kaugnayan ng paglinang ng mga
                                                                                 inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga /
                                                                                  pagbibinata sa paghahanda sa susunod na yugto ng buhay (sa
                                                                                  paghahanda sa paghahanapbuhay at paghahanda sa pag-
                                                                                  aasawa at pagpapamilya)

                                                                         •        Naisasakatuparan ang mga sariling paraan sa paglinang ng mga
                                                                                 inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga /
                                                                                 pagbibinata nakabubuo ng talaan ng mga positibong self-talk o
                                                                                 affirmation tungo sa paglinang ng tiwala sa sarili
                                                                   3
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I


                                                                                      •   nakapagbibigay ng mga puna sa paraan ng ibang kabataan sa
                                                                                          paglinang ng mga inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng
                                                                                          pagdadalaga / pagbibinat



                                                                  Antas 2
Inaasahang Pagganap:                          Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                                     Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                                     Pagganap:
Pagsasagaw a ng mga angkop na hakbang         Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan ng:            Pagtataya ng pagsasagaw a ng
tungo sa paglinang ng apat na inaasahang                                                                             mga angkop na hakbang tungo
kakayahan at kilos sa panahon ng              Pagpapaliw anag                                                        sa paglinang ng apat na
pagdadalaga / pagbibinata                     Pagpapaliw anag ng kaugnayan ng paglinang ng mga angkop na             inaasahang kakayahan at kilos
                                              inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga /              sa panahon ng pagdadalaga /
   Apat na inaasahang kakayahan at kilos sa   pgbibinata sa paghahanda sa susunod na yugto ng buhay (sa              pagbibinata, batay sa
   panahon ng pagdadalaga / pagbibinata:      paghahanda sa paghahanapbuhay at paghahanda sa pag-aasaw a             sumusunod na kraytirya:
   a. Pagtamo ng bago at ganap na             at pagpapamilya)
      pakikipag-ugnayan (more mature          Kraytirya:                                                             a. Nailahad nang malinaw ang
      relations) sa mga kasing edad           Malinaw ang paliw anag sa bawat isa sa apat na inaasahang                 mga paraan ng paglinang ng
   b. Pagtanggap ng papel sa lipunan na       kakayahan at kilos, kaangkupan ng halimbaw ang binigay                    apat na inaasahang
      angkop sa babae at lalaki                                                                                         kakayahan at kilos sa
   c. Pagnanais at pagtamo ng                 Interpretasyon                                                            panahon ng pagdadalaga /
      mapanagutang asal sa                    Pagsusuri ng sarili sa pamamagitan ng Ako Noon- Ako Ngayon                pagbibinata
      pakikipagkapw a / sa lipunan            Profile sa aspetong Pakikipag-ugnayan sa mga kasing edad, Papel
   d. Pagkakaroon ng kakayahang               sa Lipunan, Asal sa pakikipagkapwa, at Kakayahang makagawa ng b. May tatlong paraan ng
      makagaw a ng maingat na pagpapasya      maingat na pagpapasya                                                     paglinang sa baw at isa sa
                                              Kraytirya:                                                                apat na inaasahang
                                              Malinaw ang paglalaraw an ng sarili sa baw at aspeto, tatlo o higit pa    kakayahan at kilos sa
                                              ang paglalaraw an sa baw at aspeto, kaangkupan ng halimbaw ang            panahon ng pagdadalaga /
                                              binigay                                                                   pagbibinata

                                              Paglalapat                                                             c. Kaangkupan ng paraan ng
                                              Pagsasagaw a ng mga angkop na hakbang tungo sa paglinang ng               paglinang ng mga inaasahang
                                              mga angkop na inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng                 kakayahan at kilos sa
                                              pagdadalaga / pagbibinata                                                 panahon ng pagdadalaga /
                                              Kraytirya:                                                                pagbibinata
                                              May tsek ang mga araw kung saan isinagaw a ang mga itinakdang
                                                                        4
                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

gaw ain at ekis kung hindi, may entry ang kolum ng Kabuuan at d. May tsek ang mga araw kung
Porsyento ng Pagtupad, may kalakip na pagninilay                       saan isinagaw a ang mga
                                                                       itinakdang gaw ain at ekis
Pagbuo ng Sariling Pananaw                                             kung hindi
Pagbibigay ng mga puna sa paraan ng ibang tinedyer sa paglinang
ng mga inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga / e. May entry ang kolum ng
pagbibinata sa apat na aspetong binanggit                             “Kabuuan at Porsyento ng
                                                                       Pagtupad”
Kraytirya:
Malinaw na nailahad ang mga paraan ng ibang kabataan sa             f. May kalakip na pagninilay
paglinang ng mga inaasahang kakayahan at kilos na ito, nagbigay ng
2 paraan ng paglinang ng mga inaasahang kakayahan at kilos sa
baw at aspeto, batay sa pananaliksik (research) o babasahin ang mga
punang ibinigay, may ’w ord of encouragement’, pagmamalasakit o
pagsasaalng-alang sa damdamin ng kapw a kabataan

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
Pagsulat ng liham sa isang kabataan na nakikiisa sa kanyang mga
pagsisikap sa paglinang ng mga inaasahang kakayahan at kilos na
ito
Kraytirya:
Malinaw ang paglalaraw an ng mga bagay na natuklasan sa
kahalagahan paglinang ng mga inaasahang kakayahan at kilos,
malinaw ang dahilan ng pasasalamat sa tinedyer na nakikiisa sa
kanyang pagsisikap sa paglinang ng mga inaasahang kakayahan at
kilos, naggaganyak na tuparin ang mga inaasahang kakayahan at
kilos (developmental tasks) sa panahon ng pagdadalaga /
pagbibinata

Pagkilala sa Sarili
Pagsulat ng pagninilay sa sariling paraan ng pagsasagaw a ng mga
hakbang sa paglinang ng mga inaasahang kakayahan at kilos sa
panahon ng pagdadalaga / pagbibinata
Kraytirya:
Malinaw ang paglalaraw an ng mga bagay na natuklasan sa sarili,
natukoy ang tatlong taong hihingan ng tulong o kokunsultahin ( mga
taong may higit na kaalaman sa moral na pamumuhay), malinaw ang

                          5
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                               paliw anag sa implikasyon ng paglinang ng mga inaasahang
                                               kakayahan at kilos sa pag-unlad ng kanyang pagkatao bilang
                                               paghahanda sa susunod na yugto ng buhay
                                                                       Antas 3
Plano ng Patuturo-Pagkatuto
Aralin 1: MGA INAASAHANG KAKAYAHAN AT KILOS SA PANAHON NG PAGDADALAGA / PAGBIBINATA

   A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)
           Sa bahaging ito, kinukuha ng guro ang atensyon at interes ng mag-aaral tungo sa paghinuha ng mga malalaking ideya at mga
    pagganap na angkop sa paksang “ Mga Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata”. Gamit ang “ Pagkat
    Nagdadalaga/ Nagbibinata Ka Na” Infomercial, tutuklasin ng guro ang mga dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa paksang ito sa
    paraang interaktibo at nakagaganyak. Mapagtitibay ang kaalamang ito sa pagsasagaw a ng Ako Noon – Ako Ngayon Profile, tutukuyin
    ng baw at mag-aaral ang mga pagbabago sa kanilang sarili mula sa gulang na 8 - 9 hanggang sa kasalukuyan sa aspetong: (a)
    Pakikipag-ugnayan ( more mature relations) sa mga kasing edad, (b) Papel sa lipunan bilang babae o lalaki, (c) Asal sa pakikipagkapw a /
    sa lipunan, at (d) Kakayahang makagaw a ng maingat na pagpapasya. Sa paraang ito, matataya ang kahandaan ng baw at mag-aaral sa
    pagharap sa panahon ng pagdadalaga/pagbibinata.
           Layunin ng mga tanong tungkol sa Ako Noon – Ako Ngayon Profile na gabayan ang mga mag-aaral tungo sa paghinuha ng mga
    Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) at mga Mahahalagang Tanong ( EQ). Ang sagot ng mga mag-aaral sa bahaging ito ay pansamantala
    lamang – ibig sabihin, pauunlarin nila ang mga ito sa mga susunod na bahagi. Magkakaroon din sila ng ideya tungkol sa inaasahang
    produkto o pagganap na ipamamalas nila sa araling ito. Lilinangin ang Anim na Aspeto ng Pag-unaw a mula sa bahaging ito hanggang
    sa bahaging “Transfer”, sa Pagsasabuhay.



Pagsisiyasat
   1. Ipagaw a ang “Pagkat Nagdadalaga/ Nagbibinata Ka Na” Infomercial. Pangkatin ang klase sa apat. Atasan ang baw at pangkat na gumaw a
      ng infomercial na may temang “Pagkat Nagdadalaga/ Nagbibinata Ka Na”. Ipakikita ng apat na infomercial ang mga inaasahang kakayahan
      at kilos sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata.

                                                                          6
                                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   2. Hayaang ipaliw anag ng baw at pangkat ang nilalaman ng kanilang infomercial. Purihin ang mga pangkat sa mga inilahad na infomercial.
   3. Tanungin ang buong klase:
       a. Anu-ano ang mga inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata?
       b. Bakit mahalagang linangin ang mga ito?
       c. Paano lilinangin ang mga inaasahang kakayahan at kilos na ito?
Pagtuklas ng Dating Kaalam an
    4. Ipagawa ang Indibidwal na Gawain: Ako Noon-Ako Ngayon Profile gamit ang pormat sa ibaba. Ipatukoy ang mga pagbabago sa kanilang sarili mula sa
       gulang na 8 - 9 hanggang sa kasalukuyan sa aspetong: (a) Pakikipag-ugnayan (more mature relations) sa mga kasing edad, (b) Papel sa lipunan bilang babae
       o lalaki, (c) Asal sa pakikipagkapwa / sa lipunan, at (d) Kakayahang makagawa ng maingat na pagpapasya. Gabay nila ang mga halimbawa na nasa
       talahanayan.              (FU: Interpretasyon)
                                                                   Ako Noon-Ako Ngayon Profile

                                                               Ako Noon (Gulang na 8-9)                        Ako Ngayon
                       Pakikipag-ugnayan sa kasing         Hal.: Madalas makipag-away kapag        Natututo nang makisama sa mga
                       edad                                hindi nasusunod ang gusto               ka sing edad
                       Papel sa lipunanbilang babae        Walang pakialam sa nangyayari sa        Namumulat sa mga tungkulin sa
                       o lalaki                            paligid                                 lipunan bilang babae o lalaki
                       Asal sa pakikipag-kapwa             Makasarili                              Natututong mamuhay na iniisip ang
                                                                                                   kapakanan hindi lamang ng sarili
                                                                                                   kundi maging ng ibang tao
                       Kakayahang makagawa ng              Ang aking ina     ang nagpapasya        Gusto      ng    mabawasan      ang
                       maingat na pagpapasya               palagi s                                pagkakataon na binabantayan ng
                                                                                                   magulang ang mga kilos at pasya

    5. Ipabahagi ang mga sagot at isulat ang mga itinala ng mga mag-aaral sa talahanayan gamit ang pormat sa Bilang 4 sa itaas.
                                                      Ako Noon-Ako Ngayon Profile (ng Buong Klase)
                                                              Ako Noon (Gulang na 8-9)                        Ako Ngayon
                       Pakikipag-ugnayan sa
                       kasing edad
                       Papel sa Lipunan
                       Asal sa Pakikipag-kapwa
                       Kakayahang makagawa ng
                       maingat na pagpapasya

                                                                               7
                                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I



6. Itanong: (FU:Pagpapaliwanag)


        a. Bakit mahalagang kilalanin ang mga pagbabago sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata sa aspetong Pakikipag-ugnayan sa kasing edad, Papel
           sa Lipunan, Asal sa pakikipag-kapwa, Kakayahang makagawa ng maingat na pagpapasya?
        b. Nakatutulong ba ang pamamahala sa mga pagbabagong ito sa pagkakaroon ng tiwala sa sarili (self-confidence)? Patunayan.
        c. May kaugnayan ba ang mga pagbabagong ito sa paghahanda sa susunod na yugto ng buhay? Pangatwiranan.


B. KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA (FIRM-UP)




     Ito ang bahagi kung saan susuriin ng bawat mag-aaral ang kanyang sarili tungkol sa mga malalaking ideya na
     lilinangin sa aralin. Gamit ang Cybernetics Activity, sasagutin ng mga mag-aaral ang sumusunod: (A) Bakit kailangang
     linangin ang apat na inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata at (B) Mga Hakbang sa
     Paglinang ng mga ito.


7. Ipagawa ang Cybernetics Activity. Pangkatin ang klase sa apat.
   7.1 Papiliin sila ng lider at tagasulat (rapporteur). Ipa-raffle ang apat na nakatiklop na papel na nasa isang kahon. Ang bawat isang papel ay
       may nakasulat na isa sa mga sumusunod:
   a. Pagtamo ng bago at ganap na pakikipag-ugnayan ( more mature relations) sa mga kasing edad
   b. Pagtanggap ng papel sa lipunan na angkop sa babae at lalaki
   c. Pagnanais at pagtamo ng mapanagutang asal sa pakikipagkapw a / sa lipunan
   d .Pagkakaroon ng kakayahang makagaw a ng maingat na pagpapasya
   7.2 Sa loob ng 10 minuto, hayaang mag-brainstorm ang baw at pangkat tungkol sa baw at isang inaasahang kakayahan at kilos (developmental
       task) sa na nakatala itaas. Gamit ang pentel pen, isusulat nila sa manila paper ang sagot sa dalawang tanong:
      (A) Bakit kailangang linangin ang m ga ito at (B) Mga Hakbang sa Paglinang ng mga ito.
                                                                             8
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I



         7.3 Ipapaskil o ipadikit sa dingding ang nasagutang manila papaer ng baw at pangkat.
         7.4 Pagkatapos, patayuin ang baw at pangkat sa tapat ng manila paper na nakapaskil. Halimbaw a, ang pangkat na sumagot sa
             Titik a (Pagtamo ng bago at ganap na pakikipag-ugnayan ( more mature relations) sa mga kasing edad) ay tatayo sa tapat ng manila paper
             tungkol sa Titik b (Pagtanggap ng papel sa lipunan na angkop sa babae at lalaki). Susuriin ng pangkat na ito kung ano pa ang pw ede
             nilang idagdag sa Titik b. Sa hudyat ng guro, iikot ang baw at pangkat hanggang masulatan nila ang lahat ng manila paper.
         7.5 Purihin ang baw at pangkat sa resulta ng gaw ain. Pagkatapos, talakayin sa klase ang mga sumusunod na tanong:
            a. Anu-ano ang natuklasan ninyo sa yugto ng pagdadalaga / pagbibinata?
            b. Sa palagay ninyo, makatutulong ba ang paglinang ng apat na inaasahang kakayahan at kilos sa pagiging mabuting tao? Pangatw iranan.


    C.    PAGPAPALALIM (DEEPEN

           Dito pagtitibayin ang mga dating kaalaman ng mga mag-aaral sa pamamagitan ng pagkonsulta sa mga kaalaman
  ng mga eksperto (expert systems of knowledge), gamit ang isang sanaysay o babasahin na binuo ng manunulat ng Gabay
  sa Pagtuturo. Layunun ng bahaging ito na balikan ng mga mag-aaral ang kanilang mga dating kaalaman sa paksa at
  baguhin o pinuhin ito batay sa mga impormasyong inilahad sa babasahin. Ang mga tanong sa ibaba ng babasahin ang
  naglalayong linangin sa mga mag-aaral ang kakayahang mahinuha ang mga Kakailangan sa Pang-unawa (EUs). Ilalahad
  ng mga mag-aaral ang mga ito gamit ang graphic organizer bilang gabay nila sa paghinuha ng mga mahahalagang
  konsepto.
           Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang
  mag-aaral na magpasya kung paano nila gagawin ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw
  ang mga kraytirya para rito.

8. Babasahin: Ipabasa ang babasahin sa ibaba at ipatalakay ang mahahalagang konseptong o Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) na nakapaloob
dito.

                                                                           9
                                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                                      ANG MGA INAASAHANG KAKAYAHAN AT KILOS
                                                      SA PANAHON NG PAGDADALAGA / PAGBIBINATA

                                                                                                     Dalaga ka na, hindi
                        Ang bata mo pa para                                                          na dapat
                        makialam sa mga
                                                                                                     nakikipaglalaro sa
                        desisyon dito sa
                                                                                                     mga kapitbahay !
                        bahay.




                      Ang bata bata mo pa
                                                                                                      Dalaga ka na
                      gusto mo na kaagad
                                                                                                      dapat hindi ka
                      magpunta sa party…                                                              umaalis na hindi
                                                                                                      naaayos ang iyong
                                                                                                      silid.


       Pamilyar ba sa iyo ang mga ganitong salita? Marahil sinasabi mo sa sarili mo ngayon, “Parang narinig ko na yan”. Nalilito ka ba? Ganyan talaga ang buhay ng
isang nagdadalaga/nagbibinata.
       Ang yugto ng pagdadalaga/ pagbibinata ay yugto ng kalituhan, hindi lamang para sa iyo kundi maging sa mga taong nasa sapat na gulang sa iyong paligid.
Marahil maging sila hindi malaman kung paano ka na ituturing. Bata ka pa ba o matanda ka na?
       Alam kong nararamdaman mo na ang napakaraming pagbabago sa iyong sarili sa yugtong ito ng iyong buhay, sa iyong pangangatawan, sa iyong damdamin,
at sa iyong pakikitungo sa iyong kapwa. At alam kong malinaw na sa iyo na kinakailangan mong harapin ang napakaraming pagbabagong ito. Mahalagang malagpasan
mo ang anumang hamon na ibinibigay nito. Sabi nga nila, “Naku, dapat mature ka na”. Ang daming inaasahan sa iyo. Sa iyong pakiramdam lahat ng kanilang mga mata
ay nag-aabang sa mga bagay na iyong gagawin, sa mga salitang iyong sasabihin at sa mga pagpapasyang iyong isasagawa. Kaya nga mas nararapat na handa ka,
maging mas maingat ka at maging mas malawak sa iyong pag-iisip sa maraming bagay sa iyong paligid. Sabi nga nila, ganyan talaga ang buhay.
       Gaano man kalaki ang hamon sa iyo, kailangan mong harapin ang mga ito. Kailangan handa ka at taglay mo ang mga kaalaman na makatutulong sa iyo upang
maging matatag ka sa iyong pagharap sa hamon ng pagdadalaga/pagbibinata.

                                                                              10
                                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

         Mahalagang maunawaan mo na ang bawat tao ay may inaasahang kakayahan at kilos (developmental tasks) sa bawat yugto ng buhay na dapat tugunan o
gampanan. Kailangan ito upang malinang ang kanyang mga kakayahan at matamo ang kaayusan sa pamayanan. Mahalagang kilalanin ang mga inaasahang
ka kayahan at kilos na ito lalo na sa yugto ng maagang pagdadalaga / pagbibinata (early adolescence).


   May tatlong mahahalagang layunin ang inaasahang kakayahan at kilos (developmental tasks) sa bawat yugto ng pagtanda ng tao.


   -     Una, nagsisilbing gabay ang mga ito kung ano ang inaasahan ng lipunan sa bawat yugto ng buhay. Mahalagang maunawaan ang mga ito upang matamo ang
         mga kasanayang angkop dito. Mahalagang isagawa ito sa ilalim ng patnubay ng magulang at mga guro.


   -     Pangalaw a, nagsisilbing pangganyak o motibasyon ang mga ito sa binatilyo/dalagita upang gawin niya ang mga inaasahan sa kanya ng lipunan.


   -     Pangatlo, malilinang ang kakayahang iakma ang kanyang sarili sa mga bagong sitwasyon; kaya’t maiiwasan ang stress o nakahihiyang reaksyon dahil
         makapaghahanda siyang harapin ang mga ito. Halimbawa, ang mga batang nagmamasid sa paraan ng pakikitungo ng binatilyo/dalagita sa katapat na kasarian
         ay madaling maiakma ang kanilang mga sarili pagdating nila sa yugtong ito.


 Sa panahon ng pagdadalaga / pagbibinata, may walong inaasahang kakayahan at kilos na dapat malinang ayon kay Havighurst (Hurlock, 1982, p.11).
 Ang mga ito ay:
       1. Pagtamo ng bago at ganap na pakikipag-ugnayan (more mature relations) sa mga kasing edad
       2. Pagtanggap ng papel sa lipunan na angkop sa babae o lalaki
       3. Pagtanggap sa mga pagbabago sa katawan at paglapat ng tamang pamamahala sa mga ito
       4. Pagtamo at pagtanggap ng katanggap-tanggap na asal sa pakikipagkapwa
       5. Pagkakaroon ng kakayahang mapag-isa sa mga magulang o may sapat na gulang (adults)
       6. Paghahanda para sa paghahanapbuhay
       7. Paghahanda para sa pag-aasawa at pagpapamilya
       8. Pagkakaroon ng mga halaga (values) at gabay sa mabuting asal




                                                                                 11
                                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Narito ang paglalarawan ng bawat isa:
   1.   Pagtamo ng bago at ganap na pakikipag-ugnayan (more mature relations) sa mga kasing edad. Bago dumating ang yugto ng pagdadalaga / pagbibinata, ang
        isang bata ay madalas na mas nakikipag-ugnayan sa kapwa batang kapareho ng kanyang kasarian. Halimbawa, kung babae ka, mas gusto mong kalaro ang
        kapwa mo babae. Para sa isang bata, mahalaga ang pagkakaroon ng kalaro dahil ito ang magtuturo sa kanya ng makipag-ugnayan. Ngunit habang lumalaki
        at nagkakaisip, nababago ang kanyang pagtingin sa kanyang kapwa. Nagiging mas malalim ang kanyang pagtingin sa pakikipag-ugnayan. Naghahanap na siya
        ng mga taong makakasama niya nang mas madalas sa araw-araw, makaka sundo sa maraming bagay at ibang gawain. Ang tawag niya rito ay mga kaibigan.
        Sila ang mga taong tumutulong sa kanya upang matanggap at mapabilang siya sa isang pangkat na labas sa kanyang pamilya. Ngunit mahalagang
        maunawaan niya na may tungkulin siya sa paghubog ng isang malusog at ganap na pakikipag-ugnayan. Sa puntong ito, makatutulong sa iyo ang mga
        sumusunod na hakbang:


           a. Alamin mo kung ano talaga ang iyong nais. Kailangang malinaw sa iyo kung ano ang ninanais mo sa isang pakikipag-ugnayan. Halimbawa, gusto
                mo na magkaroon ng isang kaibigan na maaari mong ituring na parang sarili mong kapatid dahil ikaw ay nag-iisang anak. Makatutulong ito sa iyo
                upang makalikha ng mga hakbang kung paano mo gagawing ganap ang iyong pakikipag-ugnayan.


           b. Ipakita ang tunay na ikaw. Mula sa iyong pagkabata natuto ka na gumanap sa iba’t ibang gampanin sa iba’t ibang sitwasyon. Kasama dito ang
                pakikipag-ugnayan. Sa unang yugto ng iyong pagdadalaga/pagbibinata, ginagawa mo ang lahat upang matanggap ka ng ibang tao na iyong kasing
                edad. Lagi kang nakahandang makiayon sa kanila. Ngunit maaarimg makalimutan mo na ang totoong ikaw. Huwag kang mahiyang ipakita sa kanila
                ang tunay mong pagkatao. Ang pagtanggap sa lahat ng ito ng iyong mga kaibigan ay nangangahulugang pagtanggap sa tunay na ikaw nang walang
                halong pagkukunwari.


           c.   Panatilihing bukas ang komunikasyon. Ang pagbabahagi ng iyong nararamdaman, ninanais, mga plano, mga takot, kasiyahan at iba pa ay
                mahalaga tungo sa isang ganap na pakikipag-ugnayan. Mas makabuluhan ang pakikipag-ugnayan kung walang anumang itinatago sa bawat isa.
                (Halimbawa, kahit pa alam mo na makasasakit sa iyong kaibigan na ipaalam sa kanya ang iyong negatibong obserbasyon sa kanyang ugali, tama
                lamang na sabihin mo ito sa kanya upang magkaroon siya ng pagkakataong baguhin ito.


           d.   Pagtanggap sa isang tao at sa kanyang tunay na pagkatao. Ang pakikipag-ugnayan ay walang kundisyon. Mahalagang tanggapin ang isang tao
                bilang tunay na siya. Hindi makatutulong kung ganap mong babaguhin ang tao ayon sa iyong nais. Halimbawa, hindi mo maaaring pilitin ang iyong

                                                                             12
                                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I

             kaibigan na maging kapareho ng iyong pag-iisip, kilos at paniniwala sa lahat ng pagkakataon. Hindi mo rin magugustuhan na nagpipilit ang isang tao na
             maging isang taong hindi naman totoong siya. Hindi tatagal ang isang pagkakaibigang puno ng pagpapanggap. At lalo’t higit hindi magiging kuntento
             ang iyong kaibigan na malaman na hindi mo kayang tanggapin ang totoo niyang pagkatao.)


        e. Panatilihin ang tiw ala sa isa’t isa. Kung walang tiwala sa isa’t isa, mahina ang pundasyon ng ugnayan. Kung mananatili ang pagtitwala sa isa’t isa,
             kayang lagpasan ang anumang mga pagsubok sa pakikipag-ugnayan. Kaya lang, iwasan maging masyadong pamilyar sa isa’t isa. May kasabihan sa
             Ingles na “Familiarity breeds contempt.”


        f.   Maglaro at maglibang. Walang pinakamasarap kundi ang maging bata. Kung minsan sa labis na pagiging seryoso natin sa buhay, nakakalimutan na
             natin ang halaga ng paminsan-minsang paglalaro at paglilibang na magkasama. Sa paraang ito, nawawala natin ang maraming pag-aalala, takot,
             pagdududa at insekyuridad (insecurities).


        g. Mahalin mo ang iyong sarili. Kung hindi mo matututuhang mahalin ang iyong sarili, hindi mo matutuhan ang magpahalaga sa ibang tao. Mahihirapan
             ka na tanggapin ang kahinaan ng ibang tao kung hindi mo kayang tanggapin ang sarili mong mga kahinaan. Kung hindi ka masaya sa maraming bagay
             tungkol sa iyong sarili, walang anumang gagawin ang ibang tao na makapagpapasaya sa iyo. Kung kaya mahalagang simulan mo ito sa tunay na
             pagtanggap sa kung ano ang tunay mong pagkatao at sa pagpapasalamat sa lahat ng biyaya ng Diyos sa iyo.


2.   Pagtanggap ng papel sa lipunan na angkop sa babae o lalaki. Ang mga nagdadalaga/nagbibinata ay bumubuo ng kanilang sariling kahulugan ng pagiging lalaki
     o babae. Ngunit hindi pa rin naiaalis na ibatay ito sa nakagisnang kultura. Halimbawa, ang lalaki ay malakas, matapang at ang babae naman ay mahina,
     palaasa. Ang kanilang pagkakaibang bayolohikal ang nagtutulak upang magkaroon ng ganitong pananaw. Ngunit hindi nararapat na lagyan ng hangganan ang
     ka kayahan ng bawat isa batay lamang sa kanyang katangiang bayolohikal. Sa tulong at paggabay ng mga nakatatanda, kailangang mabigyan ng pagkakataon
     ang bawat isa na hubugin ang kanilang mga papel sa lipunan bilang lalaki at babae. Halimbawa, kailangan na turuan ang mga lalaki na ipakita ang kanilang
     tunay na damdamin. Umiyak sila kung kinakailangan sa panahon ng labis na kalungkutan. Kailangang salungatin ang paniniwalang ang umiiyak na lalaki ay
     labis na mahina.


3.   Patanggap sa mga pagbabago sa katawan at paglalapat ng tamang pamamahala sa mga ito. Sa yugto ng pagdadalaga/pagbibinata, mabilis ang mga
     pagbabago sa katawan kung ikukumpara sa ibang yugto ng buhay, maliban sa unang dalawang taon ng sanggol. Sa isang binatilyo/dalagita, ang pagkakaiba
     niya sa iba sa bilis ng paglaki ng mga bahaging ito ay maaaring maging dahilan ng kawalan ng kapanatagan (insecurity).
                                                                             13
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I



     Maaaring magkaroon ng epekto ang mg pagbabago sa katawan sa emosyon at pakikitungo sa kapwa. Likas at panlahat ang mga ito, kaya di dapat mag-alala
     ang dalagita/ binatilyo. Mahalagang sumangguni sa mga may sapat na gulang (adult) - magulang o taong pinagkakatiwalaan. Kailangan ang masustansyang
     pagkain sa yugtong ito, sapat na ehersisyo at malusog na pamumuhay (tulad ng pagtulog sa loob ng walong oras at pag-inom ng walo hanggang sampung
     baso ng tubig araw-araw, at pana-panahong pamamahinga (periodic rest). Kailangan din ang paraan ng pagrerelaks at malalim na paghinga upang maalis ang
     mga tensyon sa katawan.


     Makatutulong din ang mga gawaing gagamit ng galaw ng katawan tulad ng paglilingkod sa pamayanan at mga karanasan sa pagkatuto na hands-on.


4.   Pagnanais at pagtatamo ng mapanagutang asal sa pakikipagkapwa/ lipunan. (Desiring and achieving socially responsible behaviour). Habang lumalaki ka at
     nagkakaisip, nakikita mo ang unti-unting paglawak ng iyong mundo. Mula sa iyong tahanan, lumalawak ito habang nadaragdagan ang iyong edad. Ang pagiging
     mapanagutan sa pakikipagkapwa ay lagpas sa simpleng paggalang sa kapwa, ito ay pag-unawa at pagbibigay halaga na hindi nabubuhay ang tao para lamang
     sa kanyang sarili. Kailangan natin ang ibang tao upang tunay na makita ang ganda at halaga ng buhay. Para sa isang nagdadalaga/nagbibinata, mahalaga ito
     upang tunay na makilala ang kanyang pagkatao, upang matukoy kung saan siya nababagay (fit) sa lipunan at upang mabuo ang kanyang tiwala na makibahagi
     sa anumang gawain o trabaho


5.   Pagkakaroon ng kakayahang makagawa ng maingat na pagpapasya. Ang isang bata ay labis na palaasa sa kanyang mga magulang. Hindi siya
     makapagpapasya kung hindi nasa ilalim ng kanilang paggabay. Makararamdam lamang siya ng seguridad kung alam niyang nariyan sila upang suportahan at
     tulungan siya. Sa yugto ng pagdadalaga/pagbibinata, kinakailangang matutong linangin ang kakayahan sa maingat na pagpapasya. Mahalagang sumangguni
     sa mga nakatatanda o awtoridad na higit na may alam sa mabuting pamumuhay (tulad ng magulang o kapatid) sa mga pasyang gagawin; ngunit sanayin na
     ang sarili na piliin ang opsyon na patungo sa kabutihan – yaong makabubuti sa sarili, sa kapwa at pamayanan. Mahuhubog ang iyong kakayahan sa
     pagpapasya sa tulong ng mga susunod na aralin sa Edukasyon sa Pagpapahalaga.

6.   Paghahanda para sa paghahanapbuhay. Sa ating lipunan, iminumulat ang mata ng mga nagdadalaga/nagbibinata na sa yugtong ito kailangan nilang
     matutunan ang mga kakayahan na kinakailangan upang ihanda ang kanilang sarili na makakuha ng magandang hanap-buhay sa hinaharap. Makatutulong sa
     iyo ng:

         a. Tukuyin ang iyong kalakasan at kahinaan

                                                                           14
                                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

           b. Makipagkaibigan at lumahok sa iba’t ibang gawain sa paaralan (extra curricular activities)
           c.   Magkaroon ng plano sa kursong gustong kunin sa hinaharap
           d. Sumangguni sa mga kakilalang mayroong hanap buhay upang magtanong ukol sa kanilang hanap-buhay
           e. Hubugin ang tiwala sa sarili at ang kakayahan sa pagpapasya
           f.   Hingin ang paggabay ng mga magulang sa pagpili ng tamang kurso para sa iyo


           Ang iba pang mga kakayahan na makatutulong sa iyo ay mas malawak na tatalakayin sa mga susunod na aralin.


   7.   Paghahanda para sa pag-aasawa at pagpapamilya. Kasama sa mga kakayahan at kilos na dapat malinang sa isang nagdadalaga/nagbibinata ay ang
        mapaghandaan ang pag-aasawa at pagpapamilya. Ngunit mahalagang maunawaan na ganap lamang na matatamo ang kakayahang ito sa huling yugto ng
        pagdadalaga/pagbibinata at sa maagang yugto ng pagtanda (adulthood).


   8.   Pagkakaroon ng mga halaga (values) at gabay sa mabuting asal. Sa yugto ng pagdadaaga/pagbibinata, kailangan na mahubog ang iyong sistema ng halaga
        at paniniwala. Bibigyang-tuon sa mga susunod na aralin ang pagtalakay sa paksang ito.


        Ang pagtataglay ng mga kakayahan o kilos na ito ay mahalaga upang mapaunlad ang sariling pagkatao. Kritikal ang panahon ng pagdadalaga/pagbibinata. Ito
ay maaaring bumuo o sumira ng iyong kinabukasan. Kailangang maging matalino sa mga gagawing pagpapasya at kailangang maging bukas sa pagtanggap ng tulong
o payo mula mga taong nagpapakita ng malasakit at nabubuhay sa magandang halimbawa.


        Ang pinakamahalaga, kailangang buong-buo ang iyong tiwala sa iyong sarili at sa iyong mga kakayahan. Mahalaga ito upang mapagtagumpayan mo ang
anumang hamon na iyong kahaharapin sa yugto ng pagdadalaga/pagbibinata. Ang pagkakaroon ng tiwala sa sarili ay nangangahulugan ng pagkakaroon ng positibong
pagtingin sa iyong mga kakayahan. Hindi ka nalilimitahan ng mga negatibong pag-iisip na madalas ay hindi naman makatotohanan. Sa pamamagitan ng positibong
pag-iisip, mapatataas mo ang iyong tiwala sa sarili at magkakaroon ka ng positibong pananaw at damdamin tungkol sa iyong sarili. Makatutulong sa iyo ang mga
sumusunod:
        a. Hayaang mangibabaw ang iyong mga kalakasan. Mag-isip ng positibo sa lahat ng iyong mga ginagawa at purihin ang sarili dahil sa iyong pagsisikap. Hindi
           ito nangangahulugan na hindi mo na bibigyan ng tuon ang iyong kahinaan, ngunit hindi nararapat na malimitahan ng iyong mga kahinaan ang iyong
           kalakasan
        b. Huwag matakot na harapin ang mga bagong hamon. Ang mga bagong hamon ay pagkakataon upang mapataas mo ang tiwala mo sa iyong sarili. Hindi mo
                                                                                15
                                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

            nararapat isipin ang takot ng pagkatalo o ang tagumpay ng pagwawagi. Isipin mo na lamang na sa tuwing may gagawin kang bago; (1) nabibigyan ka ng
            pagkakataon na magsikap upang matamo ang tagumpay, (2) napatataas mo ang tiwala mo sa iyong sarili, at (3) mas nakikilala at natatanggap mo ang
            iyong sarili.
       c.   Palaging maging positibo sa iyong mga pag-iisip. Palaging pigilin ang sarili sa pag-iisip ng negatibo; sa halip, palitan ito ng pag-iisip na may mabuting
            maibubunga. Palaging ipaalala sa sarili na hindi mo man kayang gawin ang lahat ng bagay nang perpekto, makatutulong naman ang mga ito upang unit-
            unting umunlad ang iyong pananaw sa bawat araw.
       d. Isipin mo ang iyong mga kakayahan para sa iyong sarili: huwag masyadong umasa sa opinyon ng ibang tao. Huwag mong iasa sa opinyon ng ibang tao
            ang pagtataya sa iyong mga kabiguan at tagumpay. Mas makatutulong kung mapaunlad mo ang iyong kakayahan sa pagsusuri at pagtataya ng iyong sarili.
            Isa itong malaking hakbang sa pagpapataas ng tiwala mo sa iyong sarili.


       Mahirap ang pinagdadaanan mo, pero tandaan mo na hindi ka nag-iisa. Lahat ng nagdadalaga/nagbibinata ay may katulad na pinagdaraanan. Maiiba lamang
ito depende sa kung paano mo isinabuhay ang mga kakayahan at kilos na kinakailangan para mas mapaunlad mo ang iyong sarili at ang iyong pagkatao.


       Ngayon, nakahanda ka na ba sa iyong paglalakbay?


PAGHINUHA NG KAKAILANGAN SA PAG-UNAWA (EU)


   9. Itanong: Ano ang naunawaan mong mahalagang konsepto sa babasahin? Isulat ito gamit ang graphic organizer sa ibaba.


    Ang paglinang ng mga ________________________
                                                                   ay nakatutulong
    __________________________________________sa
                                                                         sa
    panahon ng pagdadalaga/pagbibinata

                                                                                            _________________________________________________

Ang EU na dapat mahinuha: Ang paglinang ng mga angkop na inaasahang kakayahan at kilos (developmental tasks) sa panahon ng pagdadalaga /
pagbibinata ay nakatutulong sa:
       •      pagkakaroon ng tiw ala sa sarili, at
       •      paghahanda sa susunod na yugto (stage) ng buhay
              (paghahanda sa paghahanapbuhay at paghahanda sa pag-
              aasaw a / pagpapamilya), at

                                                                                16
                                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   •         pagiging mabuting tao.

C. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)

            Dito na ihahanda ng bawat mag-aaral ang inaasahang pagganap sa pamamagitan ng pagbuo ng isang produkto o
       pagpapamalas ng isang kasanayan (skill). Sa araling ito, isasagawa ng mag-aaral ang mga inaasahang kakayahan at kilos sa
       panahon ng pagdadalaga / pagbubibinata, gamit ang Tsart ng Aking Paraan ng Paglinang sa mga Angkop na Inaasahang
       Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata. Bubuo rin siya ng isang pagninilay na may takdang pormat. Sa
       bandang huli ng Pagsasabuhay, pipili siya ng isang aspeto ng pagbabago kung saan mababa ang tiwala niya sa kanyang sarili.
       Pagkatapos, tutukuyin niya ang mga angkop na self-talk upang mapaglabanan niya ang mga kahinaang ito. Gagawa rin ang bawat
       isa ng paraan ng pagsasabuhay para sa kapwa nagdadalaga / nagbibinata.
           Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral
       na magpasya kung paano nila gagawin ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya
       para rito.



10. Ipagawa sa mga mag-aaral ang Tsart ng Aking Paraan ng Paglinang ng mga Angkop na Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga /
    Pagbibinata.
   Panuto:
 10.1 Lagyan ng tsek ang bawat araw kung nagawa ang itinakdang gawain at ekis kung hindi. Maaaring sundin ang mga nakasulat na sa Tsart o maaaring
        gumawa ng sariling listahan ng mga gawain.
 10.2 Gawin ito sa loob ng dalawang linggo.
 10.3 Pagkatapos ng dalawang linggo, bilangin ang lahat ng tsek at isulat ito sa kolum ng “Kabuuan”. Kunin ang porsyento ng pagtupad. Gamiting gabay ang
       nasa unang bilang sa talahanayan sa ibaba.
 10.4 Gumawa ng pagninilay at ilarawan ang pagbabagong naganap mula sa pagsasagawa ng mga itinakdang gawain sa loob ng dalawang linggo. Isulat ang
       maaaring gawin upang mapaunlad ang mga gawaing may mababang porsyento.




                                                                           17
                                                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                  Tsart ng Aking Paraan ng Paglinang sa mga Inaasahang Kakayahan at Kilos sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata




                                                                                                                                                                                                                        Average ng
                                                                                     Miyerkules




                                                                                                                                                          Miyerkules




                                                                                                                                                                                                                                     Pagtupad
                                                                                                  Huwebes




                                                                                                                                                                       Huwebes




                                                                                                                                                                                                              Kabuuan
                                                                                                            Biyernes




                                                                                                                                                                                 Biyernes
                                                                                                                       Sabado




                                                                                                                                                                                            Sabado
                                                                           Martes




                                                                                                                                                 Martes
                                                                                                                                Linggo




                                                                                                                                                                                                     Linggo
                                                                   Lunes




                                                                                                                                         Lunes
Mga Paraan ng Paglinang


Pagtamo ng bago at ganap na pakikipag-ugnayan (more mature
relations) sa mga kasing edad
1. Hal.:Tutularan lamang ang mabuting ginagawa ng mga kasing                                                                                                                                                  10/14         71%
     edad
2.
3.
4.
5.
Pagtanggap ng papel sa lipunan na angkop sa babae at lalaki
1. Aalamin ang iba’t ibang mga tungkulin o gampanin sa lipunan
2.
3.
4.
5.
Pagnanais at pagtamo ng mapanagutang asal sa
pakikipagkapw a / lipunan
1. Laging isinasaalang-alang ang damdamin at kapakanan ng
   kapwa sa kilos at pananalita
2.
3.
4.
5.
Pagkakaroon ng kakayahang makagawa ng maingat na pasya
1.    Pinag-iisipang mabuti ang kalalabasan ng mga pamimilian sa

                                                                                18
                                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          pasya at kumokonsulta muna sa magulang bago magsagawa ng
          pasya o kilos
2.
3.
4.
5.


PAGNINILAY
     11. Ipasulat sa mga mag-aaral ang isang pagninilay tungkol sa ginawang Tsart ng Aking Paraan ng Paglinang sa mga Inaasahang Kakayahan at Kilos
     Pamamahala sa mga Pagbabago sa Panahon ng Kabataan.                                (FU: Pagkilala sa Sarili)


     Pansinin: Mga dapat makita sa pagninilay:
     a. Paglalarawan ng mga bagay na natuklasan mo sa iyong sarili. Halimbawa, kung tinukoy mo ang pagtanggi sa di mabuting gawain ng iyong kaibigan o
           barkada, paano ito makatutulong sa iyo sa paghahanda sa susunod na yugto ng buhay (ang early adulthood)?
     b. Pagtukoy sa mga taong maaaring hingan ng tulong, gabay o suporta (mga taong may higit na kaalaman sa moral na pamumuhay)
     c.    Implikasyon ng pamamahala sa pag-unlad ng iyong pagkatao bilang paghahanda sa susunod na yugto (stage) ng buhay.

PAGSASABUHAY
     12. Tukuyin ang isang aspeto kung saan itinuturing mong mababa ang tingin mo sa iyong sarili (halimbawa.: hindi sapat ang iyong lakas ng loob na lumapit
     sa mga kamag-aral upang makipag-kaibigan). Mag-isip ka ng positibong self-talk o mga bagay na sasabihin mo sa iyong sarili upang malampasan o unti-
     unting mawala ito. Tunghayan ang halimbawa ng isang tinedyer sa ibaba na mababa ang tingin sa sarili at ang kanyang positibong self-talk:


          Halimbawa: Mula sa probinsiya, lumipat si Nica sa bagong paaralan sa lunsod. Mataas ang mga marka niya noong elementarya at aktibo siya sa
          mga club. Ngunit pakiramdam niya’y hindi siya tanggap ng kanyang mga kaklase. Hindi kasi siya masyadong mahusay magsalita ng Tagalog at
          madalas na pinagtatawanan ng mga kamag-aral.

          Mga Positibong Self-talk: “Kaya ko ‘yan! Kaya kong harapin ang ham on ng hindi pagtanggap ng iba (rejection).”
                                 “Hindi ko sila papansinin.”
                                 “Mahal ko ang aking sarili.”



                                                                                 19
                                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       Ikaw naman:
           •   Anu-ano ang mga bagay na sa palagay mo ay dahilan ng mababang tingin mo sa iyong sarili?
           •   Anu-anong positibong self-talk ang sasabihin mo sa iyong sarili?
           •   Isulat ang mga ito sa iyong journal. Pagkatapos, isulat ang mga positibong self-talk o affirmation mo sa mga makulay na papel o post-it notes at
               ipaskil ang mga ito sa salamin o dingding na madali mong makita. Maaari ring gawin itong screen saver ng iyong computer.


   13. Kapanayamin ang tatlo hanggang limang mag-aaral tungkol sa paraan ng paglinang ng mga angkop na inaasahang kakayahan at kilos sa panahon ng \ \
       pagdadalaga / pagbibninata. Bigyang-puna ang mga paraan ng kanilang paraan ng paglinang ng mga ito batay sa nilalaman ng sanaysay o babasahing
       tinalakay sa araling ito (sa Pagpapalalim o DEEPEN).               (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)


   14. Sumulat ng liham sa kabataang nakapanayam mo na nakikiisa sa iyong mga pagsisikap na linangin ang mga angkop na inaasahang kakayahan at kilos
       sa panahon ng pagdadalaga/pagbibinata.                 (FU: Pagdama at Pag-unawa sa Damdamin ng Iba)



Mga Kakailanganing Kagamitan (w ebsites, software, mga aklat, w orksheet)
   •   Bingo Card, 4X5.5 inches Cartolina
   •   Self-Talk Cards (Index Cards)
   •   Ako Noon-Ako Ngayon Profile Worksheet


Mga Sanggunian:
   •   Hurlock, E. (1982). Developmental Psychology: A Life-Span Approach. New York: McGraw-Hill Book Company.
   •   Rodriguez, Marilyn. 7 Steps to creating healthy relationship . http://www.charmingarticles.com/children/article4261.htm. Sinipi noong Mayo 9, 2010
   •   What Are the Developmental Tasks Facing Adolescents? http://www. education.com/reference/article/Ref_Adolescence/. Sinipi noong Mayo 8, 2010
   •   Helping Teenagers Prepare for the World of Work. http://alis.alberta.ca/ep/eps/tips/tips.html?EK=142 sinipi noong Mayo 10, 2010
   •   Self-Confidence and Self-Worth; Needing the Approval Of Others http://www.take-your-power.com/1.htm sinipi noong Mayo 10, 2010




                                                                                  20
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Unang Markahan : Ako Bilang Isang Kabataan                 Aralin 2: Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan                    Bilang ng araw /sesyon: 15

                                                                       Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                                     Pam antayan sa Pagganap:

Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga pagbabago sa sarili sa           Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga akmang kilos sa Plano ng
panahon ng kabataan, sa kanyang mga talento, kakayahan, kahinaan at hilig, at    Pagpapaunlad ng Sarili na tumutugon sa kanyang mga talento,
mga tungkulin tungo sa pagtupad ng mga tungkulin at pagtatakda ng mithiin        kakayahan, kahinaan at mga hilig.
upang mapanagutan ang kahihinatnan ng kanyang mga pasya at kilos.
   Mga Paksa:
    1. Mga Pagbabago sa Panahon ng Kabataan
    2. Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan
    3. Pagpapaunlad ng mga Hilig
    4. Mga Tungkulin ng Isang Kabataan
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                                 Mahahalagang Tanong:
 Sa Unang Markahan:                                                              Sa Unang Markahan:
Ang pagkilala sa sarili ay gabay sa pagtupad ng mga tungkulin tungo sa           Bakit mahalaga ang pagkilala sa sarili?
pagpapaunlad ng sarili.
Sa Aralin 3: Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan                                  Sa Paksa 3: Pagpapaunlad ng mga Talento, Kakayahan at
Ang pagtuklas at pagpapaunlad ng mga angking talento at kakayahan ay             Paglam pas sa m ga Kahinaan
mahalaga sapagkat ang mga ito ay mga kaloob na kung pauunlarin ay                Bakit mahalaga ang pagtuklas at pagpapaunlad ng mga angking
makahuhubog ng sarili tungo sa pagkakaroon ng kumpiyansa sa sarili,              talento at kakayahan?
paglampas sa mga kahinaan, pagtupad ng mga tungkulin, at paglilingkod sa
pamayanan.


Nauunaw aan ng mag-aaral ang: (Mga Kaalam an)                                       Ang mag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
                                                                                    • naipaliliw anag ang kaibahan ng talento sa kakayahan
      Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan                                            • natutukoy ang kanyang mga katangian, talento, kakayahan
                                                                                       gamit ang Multiple Intelligences Survey Form ni Walter
             •   Talento at Kakayahan                                                  Mckenzie
             •   Iba’t Ibang Talino ayon kay How ard Gardner                        • naipaliliw anag ang kahalagahan ng kaalaman sa talento at
             •   Ang Pagkilala sa Sar iling Talento, Kakayahan, at Kahinaan            kakayahan
             •   Tiw ala sa Sarili                                                  • nailalaraw an ang iba’t ibang uri ng talino ayon kay How ard
             •   Ang Paglampas sa Sariling Kahinaan                                    Gardner
             •   Plano ng Pagpapaunlad ng Sarili                                    • nahihinuha kung bakit dapat: (a) paunlarin ang mga sariling
                                                                          21
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

             •   Ang Kahalagahan ng Pagpapaunlad ng mga Talento at                 talento at kakayahan at (2) malampasan ang mga kahinaan
                 Kakayahan                                                     •   nailalaraw an ang kalikasan ng tiw ala sa sarili
                                                                               •   natutukoy ang mga aspeto ng sarili kung saan kulang siya ng
                                                                                   tiw ala sa sarili at nakikilala ang mga paraan kung paano
                                                                                   lalampasan ang mga ito
                                                                               •   nakagagaw a ng Plano ng Pagpapaunlad ng mga Talento at
                                                                                   Kakayahan
                                                                               •   nakabubuo ng paglalaraw an ng mga konseptong nahinuha sa
                                                                                   binasang sanaysay tungkol sa talento at kakayahan
                                                                               •   naisasakatuparan ang Plano ng Pagpapaunlad ng mga Talento
                                                                                   at Kakayahan

                                                              Antas 2
Inaasahang Pagganap:                          Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                                Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                                Pagganap:
Pagsasagaw a ng mga kilos tungo sa            Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan
pagpapaunlad ng mga kakayahan at talento at   ng:                                                               Pagtataya ng pagsasagaw a ng
paglampas sa mga kahinaan                                                                                       mga kilos tungo sa pagpapaunlad
                                              Pagpapaliw anag:                                                  ng mga kakayahan at talento at
                                              a. Pagpapaliw anag ng kahalagahan ng kaalaman / pagtuklas         paglampas sa mga kahinaan
                                              sa sariling talento at kakayahan                                  batay sa sumusunod na kraytirya:
                                              Kraytirya:
                                              Malinaw ang paliw anag sa kaugnayan ng kaalaman sa angking         a. Ang mga hilig na piniling
                                              talento at kakayahan at sa pagpapaunlad sa sarili, kaangkupan         paunlarin ay batay sa
                                              ng halimbaw a bilang patunay sa paliw anag,                           pagsusuri ng bar graph na
                                              b. Nailalaraw an ang iba’t ibang uri ng talino ayon kay How ard       resulta ng Multiple
                                              Gardner                                                               Intelligences Survey.
                                              Kraytirya
                                              Malinaw ang paglalaraw an, angkop ang mga ur i ng trabahong        b. Nailahad nang malinaw ang
                                              ibinigay na halimbaw a sa bawat talino                                mga paraan ng pagpapaunlad
                                              c.Nahihinuha kung bakit dapat: a) paunlarin ang mga sariling          ng mga natukoy na talento at
                                              talento at kakayahan at (2) malampasan ang mga kahinaan               kakayahan
                                               Kraytirya
                                               Malinaw ang mga katw irang ibinigay, angkop ang positibo at       c. May limang paraan ng
                                               negatibong halimbaw ang ibinigay bilang suporta sa mga               pagpapaunlad sa baw at
                                               katw iran                                                            talento at kakayahan


                                                                     22
                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Interpretasyon                                                   d. Kaangkupan ng paraan ng
Pagsusuri ng ginaw ang bar graph ng resulta ng Multiple             pagpapaunlad sa baw at
Intelligences Survey Form na nagpapakita ng sariling talento,       talento at kakayahan
kakayahan at kahinaan
Kraytirya:                                                       e. Makatotohanan ang mga
Accurate ang bar graph (batay sa kabuuang bilang na nakuha          paraan sa pagpapaunlad sa
sa baw at kategorya ng talino ayon kay Gardner), malinaw ang        baw at talento at kakayahan
pagkakadrow ing ng bar graph, natukoy ang kanyang talento,
kakayahan at kahinaan sa bar graph, naipahayag ang               f. may kalakip na pagninilay
pagsang-ayon o pagtutol sa resulta ng bar graph

Paglalapat
Pagsasagaw a ng mga kilos na inilista sa Tsart ng
Pagpapaunlad ng mga Talento at Kakayahan
Kraytirya:
Angkop ang baw at entry sa bawat kolum na sumusunod: Mga
Layunin,   Panahong     Ilalaan,    Mga    Pamamaraan   ng
Pagpapaunlad, Mga Taong Hihingan ng Tulong o Suporta at
Mga Kakailanganing Kagamitan, may kalakip na pagninilay

Pagbuo ng Sariling Pananaw
Pagpapahayag ng pagsang-ayon o pagtutol sa resulta ng pag-
aaral ni Prof. Ericsson
Kraytirya:
Malinaw na naipahayag ang posisyon (kung sang-ayon o tutol)
sa baw at resulta ng pag-aaral ni Prof. Ericsson, may
halimbaw ang ibinigay bilang suporta

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
Pagbibigay ng panghihikayat sa isang tinedyer upang
paunlarin niya ang kanyang mga talento at kakayahan
Kraytirya:
Malinaw ang paglalaraw an ng mga talento at kakayahan ng
tinedyer na na-interview , malinaw ang dahilan ng pagtukoy ng
isang hilig na kanyang susuportahan, angkop ang mga paraan
ng pagsuporta na pinili gamit ang isang card, liham o email


                      23
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                  Pagkilala sa Sarili
                                                  Pagtukoy sa mga aspeto na kulang siya ng tiw ala sa sarili at
                                                  nakikilala ang mga paraan kung paano malalampasan ang
                                                  mga ito
                                                  Kraytirya:
                                                  Batay sa Chart of Abilities ang ginaw ang pagtukoy ng
                                                  aspetong kulang siya ng tiw ala sa sarili, malinaw ang mga
                                                  paraan kung paano malalampasan ang mga ito, may kalakip
                                                  na maikling pagninilay
                                                                      Antas 3

Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto


Aralin 2: MGA TALENTO, KAKAYAHAN, AT KAHINAAN


         A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)



    Sa bahaging Pagsisiyasat, tutuklasin ng guro ang dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa talento at kakayahan. Sisiyasatin sa
    pamamagitan ng pagtatanong kung ano ang pakahulugan ng mga mag-aaral sa talento at kung paano ito naiiba sa kakayahan. Ipalalabas sa
    talakayan na lahat ng mga tao ay may kani-kanyang angking talento at kakayahan. Ipamamalas ng mga mag-aaral ang kanilang talento sa
    isang gaw ain. Patutunayan sa prosesong ito na ang lahat ng tao ay may kani-kanyang angking talento. Sa pamamagitan ng talakayang may
    gabay na pagtatanong ay palilitaw in din ang halaga ng tiw ala sa sarili sa paghuhubog ng mga talento at kakayahan. Kailangang makabuo ang
    mga mag-aaral ng pansamantalang EU: Ang mga talento at kakayahan ay ang mga kaloob ng Diyos na kailangang paunlar in at gamitin tungo
    sa pagkakaroon ng tiw ala sa sarili, paglampas sa mga kahinaan, at paglilingkod sa pamayanan. Pagkatapos ng bahaging ito, malalaman ng
    guro kung gaano na kalalim ang pag-unaw a ng mga mag-aaral sa konsepto ng talento at kakayahan. Mula doon ay makapagpapasya siya
    kung aling bahagi ng Plano ng Pagtuturo- Pagkatuto ang nangangailangan ng higit na tuon o karagdagang pagpapalalim.




                                                                         24
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I



  Pagsisiyasat
        1. Sabihin: “Nauuso sa ngayon ang mga programa sa telebisyon na may format na kung saan ipinakikita ng mga kalahok ang
           iba’t iba nilang talento. Magbigay ng ilang mga halimbaw a ng mga programang ito. (American Idol, Talentadong Pinoy, Pinoy Idol,
           Show time, Are You the Next Big Star? Starstruck, etc.)
       2. Tanungin ang klase: (FU: Pagpapaliwanag)
       a. Kung ikaw ay bibigyan ng pagkakataon, sasali ka ba sa ganitong mga programa? Bakit?
       b. Sa iyong palagay, lahat ba ng tao ay may talento? Ipaliw anag.
       c. Anu-ano ang pagkakaiba ng talento sa kakayahan? Ipaliw anag.


 Pagtuklas ng Dating Kaalam an
       3. Pangkatin ang mga mag-aaral sa apat. Bigyan ang baw at pangkat ng Activity Card isang basyong bote at limang task card .
         (Sasabihin ng guro na ang colored chips ay may katumbas na premyo sa pagtatapos ng Gaw ain.) Magtalaga ng tagamasid sa
         baw at pangkat.

Activity Card:
    Takdang Panahon: 15 minuto
   Activity Card:
    Panuto:
    1. Umupo nang nakabilog ang baw at kasapi ng pangkat.
    2. Bigyan ang bw at kasapi ng colored chips.
    3. Paikutin ang basyo ng bote.
    4. Sinumang matapatan nito ay bubunot ng isang task card at gagaw in ang nakasulat dito.
    5. Kung hindi niya ito magagaw a, maaring may ibang kasapi na gagaw a nito para sa kanya ngunit kapalit ng kanyang colored chips.

     Halimbaw a ng mga nakasulat sa Task Card:

     Sasayaw ng isang modernong sayaw                                 Tutula
     Aaw it ng isang “ballad” o modernong aw it                        Aarte o magpapalabas ng isang drama o komedya
     Magra-rap                                                        At iba pa


                                                                           25
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I



       4. Tanungin ang klase :(Paalala sa Guro: Palabasin at iproseso sa talakayan ang tiw ala sa sarili.)

              a.   Naging madali ba ang mga gaw aing hinihingi sa Task Card? Ipaliw anag.
              b.   Mayroon bang humingi ng tulong sa kanilang mga kapangkat kapalit ng kanilang colored chip? Bakit? Naging madali ba ito?
                   Ipaliw anag.
              c.   Ano ang naramdaman ng mga nakakuha ng maraming colored chips? Ng mga naw alan nito?
              d.   Ano ang taw ag sa mga ipinamalas ng baw at isa – talento o kakayahan? Pangatw iranan.
              e.   Maaari bang hubugin o paunlarin ang talento? Pangatw iranan.


 B. MGA KARANASAN T UNGO SA PAG- UNAWA (FIRM-UP)


       Ang bahaging ito ay magbibigay ng pagkakataon sa mga mag-aaral na higit na makilala ang kanilang mga sarili. Sa pamamagitan ng
Multiple Intelligences Survey Form ni McKenzie ay matutuklasan nila ang kanilang mga talento at kakayahan. Kung hindi man ay mapagtitibay
nito ang batid na nila kung ano ang alam nila sa kanilang sarili. Sa bahaging pagsusuri, sisiyasatin nila ang kanilang saloobin at damdamin
tungkol sa mga natuklasan nilang mga talento at kakayahan. Tutukuyin nila kung ang mga ito ay makatutulong upang maging matagumpay sa
ninanais na kursong akademiko o teknikal-bokasyonal. Dapat nilang mahinuha na ang mga kakayahang ito ay dapat na pagyamanin. Makikilala
rin nila ang kanilang mga kahinaan kaugnay ng pagsisikap nilang matamo ang kanilang mga pangarap sa buhay. Dapat nilang matukoy na ang
mga kahinaang ito ay dapat nilang malampasan (overcome). Sa huli ay dapat na pahalagahan nila ang pagpapalalim sa pagkilala sa sarili tungo
sa ikauunlad ng kanilang pagkatao.


Pagtuklas sa Sariling mga Kakayahan at Talento


5. Bigyan ang mga mag-aaral ng Multiple Intelligences Survey Form ( McKenzie, 1999).




                                                                        26
                                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                        Multiple Intelligences Survey Form (Copyright 1999 Walter McKenzie)


Panuto: Basahin at unaw aing mabuti ang baw at pangungusap. Isulat ang bilang na naglalaraw an sa iyong sarili sa sagutang papel. Maging tapat sa
iyong sagot sa baw at bilang. Huw ag kang mahihiya kung Hindi (0) o Bihira (1) ang sagot mo sa ilang bilang.
Unang Bahagi. Sagutan ang mga sumusunod na aytem ayon sa                    nakikinig ng radyo.
kaangkupan nito sa iyo. Isulat ang bilang ng kaukulang pagpipilian.         53. Ang pagpapahayag sa pamamagitan ng sayaw ay magandang
4- Palagi, 3- Madalas, 2- Paminsan-minsan, 1- Bihira, 0-Hindi               publiko
                                                                            54. Ako ay team player.
1. Pinananatili kong malinis at maayos ang aking mga gamit.                 55. Mahalagang malaman ko kung bakit kailangan kong gaw in ang isang
2. Nasisiyahan akong magbasa ng iba’t ibang babasahin.                      bagay bago ko ito gaw in.
3. Nakabubuo ako ng ideya sa pamamagitan ng isip.                           56. May pamamaraan ng pagre-recycle sa aming bahay.
4. Madali akong makasunod sa patterns.                                      57. Nakatutulong sa akin ang pagpaplano upang magtagumpay sa isang
5. Nasisiyahan akong gumaw a ng mga bagay sa pamamagitan ng aking           gaw ain.
mga kamay.                                                                  58. Nasisiyahan akong maglaro ng mga salita tulad ng sa puns,
6. Natututo ako nang lubos kapag nakikipag-ugnayan ako sa iba.              anagrams at spooneris ms.
7. May kamalayan ako sa aking mga paniniw alang moral.                      59. Ang mga music video ay nakapupukaw ng isip.
8. Nasisiyahan akong pagsama-samahin ang mga bagay batay sa                 60. Nasisiyahan akong pakinggan ang iba’t ibang uri ng musika.
kanilang pagkakatulad.                                                      61. Nais kong magtrabaho na gamit ang iba’t ibang kasangkapan.
9. Malaki ang naitutulong sa akin kung ang mga panuto ay isa-isang          62. Hindi ko nais magtrabaho nang nag-iisa.
ipinaliliw anag.                                                            63. Kapag naniniw ala ako sa isang bagay, ibinibigay ko nang buong- buo
10. Malaki ang naitutulong sa aking memorya at pang-unaw a kung             ang aking isip at lakas.
inililista ang mahahalagang bagay.                                          64. Nasisiyahan akong mag-aral ng Biology, Botany at Zoology.
11. Nasisiyahan akong mag-ayos ng silid.                                    65. Kasiya-siya para sa akin ang magtrabaho gamit ang computer.

                                                                          27
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

12. Nabibigyang-pansin ko ang tunog at ingay.                              66. Interesado akong matutuhan ang mga dayuhang salita.
13. Mahirap para sa akin ang umupo nang pir mi sa loob ng mahabang         67. Naaalala ko ang mga bagay kung ilalaraw an ko ito sa aking isip.
oras.                                                                      68. Ang mga musical ay higit na nakagaganyak kaysa mga drama.
14. Mas masaya kapag higit na marami.                                      69. Aktibo ang aking pamamaraan ng pamumuhay.
15. Higit na natututo ako kapag malapit sa aking damdamin ang isang        70. Masaya ang paglahok sa mga gaw ang extra-curricular.
asignatura.                                                                71. Nais kong makilahok sa mga gaw aing tumutulong sa kapw a.
16. Mahalaga sa akin ang mga isyung ekolohikal/pangkapaligiran.            72. Mahabang oras ang ginugugol ko sa labas ng bahay.
17. Madali para sa akin ang lumutas ng mga suliranin.                      73. Kailangang may kabuluhan ang isang bagay o gaw ain upang
18. Nakikipag-ugnayan ako sa aking mga kaibigan sa pamamagitan ng          makatamo ako ng kasiyahan dito.
sulat at e-mail.                                                           74. Nais kong makilahok sa mga debate at pagsasalita sa harap ng
19. Nasisiyahan akong gumamit ng iba’t ibang uri ng pamamaraang            publiko.
pansining.                                                                 75. Mahusay akong bumasa ng mga mapa at plano.
20. Madali para sa akin ang sumunod sa tiyempo                             76. Madali para sa akin na makaalaala ng titik o liriko ng aw itin.
21. Gusto ko ang mga larong panlabas (outdoor games).                      77. Higit akong natututo kung ako mismo ang gagaw a.
22. Higit na marami akong natututuhan sa pangkatang pag-aaral.             78. Binibigyang-pansin ko ang mga isyung panlipunan.
23. Ang pagiging patas (fair) ay mahalaga para sa akin.                    79. Handa akong magprotesta o pumir ma ng petisyon upang iw asto ang
44. Natatandaan ko ang mga bagay kapag nilalagyan ko ito ng ritmo.         isang kamalian.
45. Ang sining at paggaw a ng crafts ay nakalilibang sa pagpapalipas ng    80. Nasisiyahan akong magtrabaho sa halamanan.
oras.                                                                      81. Mahalaga na alam ko ang bahaging ginagampanan ko sa kabuuan ng
46. Nakasisiya ang mga talk show sa radyo at telebisyon.                   mga bagay-bagay
47. Ang paggaw a nang nag-iisa ay produktibo rin tulad ng pangkatang       82. Nasisiyahan akong talakayin ang mga makabuluhang katanungan
gaw ain.                                                                   tungkol sa buhay
48. Mahalaga sa buhay ko ang mga hayop.                                    83. Mahalaga sa akin ang relihiyon
49. Hindi ako makapagsisimulang gumaw a ng takdang-aralin hangga’t         84. Nasisiyahan akong magmasid ng mga likhang sining
hindi nasasagot ang aking mga tanong.                                      85. Mahalaga sa akin ang pagninilay at pagpapahinga

                                                                          28
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 50. Nasisiyahan akong gumaw a ng sulat.                                   86. Nais ko ang maglakbay sa mga lugar na nakapagbibigay inspirasyon
 51. Nagdudulot sa akin nang labis na kasiyahan ang mga three-             87. Nasisiyahan akong magbasa ng mga isinulat ng mga kilalang
 dimensional puzzle.                                                       pilosopo
 48. Mahalaga sa buhay ko ang mga hayop.                                   88. Mas madali para sa akin ang matuto kung nakikita ko kung paano ito
 49. Hindi ako makapagsisimulang gumaw a ng takdang-aralin hangga’t        inilalapat sa tunay na buhay
 hindi nasasagot ang aking mga tanong.                                     89. Nakamamanghang isipin na mayroong iba pang nilikhang may talino
 50. Nasisiyahan akong gumaw a ng sulat.                                   sa sansinukob
 51. Nagdudulot sa akin nang labis na kasiyahan ang mga three-             90. Mahalaga sa akin na madama na ako ay kaugnay ng mga tao, idea,
 dimensional puzzle.                                                       at mga paniniw ala
 52. Mahirap mag-concentrate habang nanonood ng telebisyon o
                                           Multiple Intelligences Survey Form (Copyright 1999 Walter McKenzie)
Sagutang Papel




 Pangalan: ______________________________________________ Kasarian: ______________________ Edad: ________________


 Bilang       Palagi     Madalas     Pam insan       Bihira      Hindi     Bilang          Palagi    Madalas     Pam insan     Bihira         Hindi
                                      -m insan                                                                   -m insan
                 (4)        (3)            (2)         (1)        (0)                       (4)           (3)       (2)          (1)           (0)
     1                                                                        46
     2                                                                        47
     3                                                                        48
     4                                                                        49
     5                                                                        50


                                                                         29
               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

6         51
7         52
8         53
9         54
10        55
11        56
12        57
13        58
14        59
15        60
16        61
17        62
18        63
19        64
20        65
21        66
22        67
23        68
24        69
25        70
26        71
27        72
28        73
29        74

     30
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

     30                                                                      75
     31                                                                      76
     32                                                                      77
     33                                                                      78
     34                                                                      79
     35                                                                      80
     36                                                                      81
     37                                                                      82
     38                                                                      83
     39                                                                      84
     40                                                                      85
     41                                                                      86
     42                                                                      87
     43                                                                      88
     44                                                                      89
     45                                                                      90




Ikalaw ang bahagi. Ngayon, ilipat mo ang iyong mga sagot sa angkop na kahon sa ibaba.
                      1           9           17           25           33          41   49           57           65             73
 Logical-
 Mathematical
                      2           10          18           26           34          42   50           58           66             74
 Linguistic


                                                                       31
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                      3           11           19           27           35           43           51           59           67             75
 Spatial
                      4           12           20           28           36           44           52           60           68             76
 Musical
                      5           13           21           29           37           45           53           61           69             77
 Bodily
 Kinesthetic
                      6           14           22           30           38           46           54           62           70             78
 Intrapersonal
                      7           15           23           31           39           47           55           63           71             79
 Interpersonal
                      8           16           24           32           40           48           56           64           72             80
 Naturalist
                      81          82           83           84           85           86           87           88           89             90
 Existentialist


Pagkatapos nito ay sumahin ang kabuuang bilang ng iyong sagot sa baw at hanay at isulat sa espasyo sa dulo. Halimbaw a. L-M 2 + 3+ 2+ 3+ 3+ 2 + 3+
2+ 4+ 2 = 26




                                                                         32
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Ikatlong Bahagi. Ilapat mo ngayon ang kabuuang bilang na nakuha mo sa baw at kategorya sa bar graph sa ibaba.


50

40

30

20

10

0

         L- M     Ling     Spa    Mus      B-K    Inter    Intra   Nat   Ex ist


Iskor ______      ______ _____ ______ ______ ______ ______ _____ _____


     6. Tanungin ang mga mag-aaral:
        a.   Ano ang iyong natuklasan tungkol sa iyong sarili?
        b.   Naayon ba sa iyong inaasahan ang iyong mga natuklasang kakayahan? Ipaliw anag.
        c.   Nasiyahan ka ba sa iyong natuklasan? Ipaliw anag.
        d.   Angkop ba sa kursong akademiko o teknikal-bokasyonal na nais mong pasukin ang iyong angking kakay ahan?
        e.   Bakit mahalaga ang kaalaman sa taglay mong mga talento at kakayahan?
        f.   Paano mo pauunlarin ang mga talento at kakayahang ito?




                                                                          33
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I




           B. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

          Sa bahaging ito, bibigyan ang mga mag-aaral ng higit na malalim at malaw ak na pagpapaliw anag tungkol sa kahulugan at kahalagahan
  ng talento at kakayahan. Mahalaga na mapalalim ng guro ang pag-unaw a ng mga mag-aaral sa mga sumusunod na kaalaman: kahulugan at
  kahalagahan ng talento at kakayahan, kahalagahan ng pagtuklas ng angking mga talento, kakayahan at kahinaan, ang pagkakaroon ng tiw ala sa
  sarili at paglampas sa mga kahinaan at ang kahalagahan ng pagtuklas at pagpapaunlad ng mga talento at kakayahan. Ipamamalas ng mag-aaral
  ang pag-unaw a sa mga konseptong ito gamit ang isang graphic organizer. Ang bahaging ito ay maaaring gaw ing pangkatang gaw ain upang
  magkaroon ng pagkakataon ang lahat na makapagbahagi.



   7. Ipabasa ang sanaysay sa ibaba.


            PAGT UKLAS AT PAGPAPAUNLAD SA MGA ANGKING TAL ENTO AT KAKAYAHAN AT PAGLAMPAS SA MGA KAHINAAN


       “Talentado ka ba?” Lahat yata ngayon ng estasyon sa telebisyon ay may programang ang tema ay pagtuklas ng talento. Mapapansin ito sa mga
programang may pag-aw it, pag-sasayaw, pag-arte, o mga kakaiba, kakatw a at kamanghamanghang kasanayan o kakayahan. Pero ano nga ba ang
talento? Sa Webster Dictionary, ang talento ay ginagamit na kasingkahulugan ng regalo at kakayahan. Ito ay isang likas na kakayahan na kailangang
tuklasin at paunlarin. Tulad ng isang regalo, dapat itong ibahagi sa iba.


       Magkasingkahulugan ba ba ang talento at kakayahan? Ayon kina Thorndike at Barnhart, mga sikolohista, sa kanilang “Beginning Dictionary”, ang
talent ay isang pambihira at likas na kakayahan. Sa kabilang banda, ang kakayahan ay kalakasan (“pow er” o mas akma, “intellectual pow er”) upang
makagaw a ng isang pambihirang bagay tulad ng kakayahan sa musika o kakayahan sa sining. Madalas sinasabi ng mga sikolohista na ang talento ay
may kinalaman sa genetics o mga pambihirang katangiang minana sa magulang. Ang kakayahan naman ay likas o tinataglay ng tao dahil na rin sa
kanyang intellect o kakayahang mag-isip. Sa gayon ang kahusayan sa isang larangan ay ayon sa kanyang kakayahan (intellectual ability). Si Bryan

                                                                            34
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Green, isang atleta, ay isa sa mga naniniw ala sa teyoryang ito. Gayon pa man ayon sa kanya ang pagtutuon ng atensyon ng marami sa talento sa halip
na sa kakayahan ay isang nakasisirang distraksyon tungo sa pagtatagumpay. Ayon sa kanya mas mahalagang bigyan ng tuon ang kakayahang
magsanay araw -araw at magkaroon ng komitment sa pagpapahusay sa taglay na talento. Ang mga bagay na ito ay higit na kaugnay ng kakayahang
intelektuw al kaysa talento. Ang kakayahang intellectual ay nasusukat sa pamamagitan ng mga “standardized tests”. Ayon sa kanya mahirap sukatin ang
talento, madalas nasasabi lamang nating may talento ang isang tao batay sa nasaksihan natin o naitalang tagumpay nito. Mahalaga sa isang atleta ang
pagpapaunlad ng kakayahan kung kayat mahalaga na malaman nya ang kanyang pagmumulan (baseline) sa kanyang gagaw ing pagsasanay, upang
maabot ang kanyang nais na marating (target).


       Sa kanyang aklat na 7 Habits of Highly Effective Teens, napakaganda ng ibinahagi ni Sean Covey tungkol sa pagtuklas ng talento. Ayon sa kanya,
baw at tao ay may talento at kakayahan. Kadalasan nga lamang ang nabibigyan natin ng pansin ay yaong mga makaagaw atensyon tulad ng mala anghel
na pag-aw it o ang makapigil hiningang pag-ikot sa ere ng isang siklista. Maraming mga kakayahan na bagamat di napapansin ay mahalaga tulad ng
kakayahang pataw anin ang iba, kakayahang makinig, gumuhit, magsulat ng tula, maging mapagbigay, mapagpataw ad o maging kaibig-ibig sa iba.
Walang takdang panahon ang pag-usbong ang talento. Ang baw at tao ay may kanya-kanyang panahon ng pagsibol, lalo na ang mga tinedyer. Ang iba ay
ang tinataw ag sa Ingles na “late bloomer”. Kaya hindi dapat ikasira ng loob ang sa tingin natin ay napakaordinaryo nating mga kakayahan. Tandaan mo
espesyal ka dahil ikaw ay likha ng Diyos.


       Kailangan nating tuklasin ang ating mga kakayahan at talento. Matapos lumilok ni Michaelangelo ng isang napakagandang obra ay tinanong
siya kung paano niya ito ginaw a. Tumugon siya na ang obra ay nasa bato mula pa sa simula, kinailangan lamang niyang ukitin ang mga labis na bahagi
nito. Tulad din ng isang obra, ang ating mga kakayahan at talento ay taglay na natin buhat ng tayo’y isilang. Tayo ang gagaw a ng paraan upang ito ay
matuklasan. Lahat ng sitw asyon at okasyon ay oportunidad sa pagtuklas. Maaring ito ang iyong proyekto sa Science, aw disyon sa koponan ng basketball,
term paper sa Filipino, paligsahan sa pagtula, pagsasanay sa scouting. Kung sa bawat gawain o pagkak ataon na ibibigay sa atin ay magbubuhos tayo ng
ating atensyon, panahon, lakas at talino, matutuklasan natin ang ating mga kakayahan at ang hangganan nito.


       Isang napakahalagang teorya ang binuo ni Dr. How ard Gardner noong 1983, ang teorya ng Multiple Intelligences. Ayon sa teoryang ito, ang mas
angkop na tanong ay – “Ano ang iyong talino?” at hindi, “Gaano ka katalino?” Ayon kay Gardner, bagama’t lahat ng tao ay may angking likas na

                                                                         35
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

kakayahan, iba’t iba ang talino o talento. Ang mga ito ay ang mga sumusunod:


       Visual/Spatial. Ang taong may talinong ito ay mabilis natututo sa pamamagitan ng paningin at pag-aayos ng mga ideya. Nakagagaw a siya ng
       mahusay na paglalaraw an ng mga ideya at kaailangan din niyang makita ang paglalaraw an nito upang maunaw aan ito. Siya’y may kakayahan na
       makita sa kanyang isip ang mga bagay upang makalikha ng isang produkto o makalutas ng suliranin. May kaugnayan din ang talinong ito sa
       kakayahan sa matematika. Ang mga larangan na angkop sa talinong ito ay sining, arkitektura, at inhinyeria.


       Verbal/Linguistic. Ito ang talino sa binibigkas o isinusulat na salita. Kadalasan ang mga taong may taglay na talinong ito ay mahusay sa pagbasa,
       pagsulat, pagkukw ento, at pagmememorya ng mga salita at mga petsa. Mas madali siyang matuto kung nagbabasa, nagsusulat, nakikinig sa
       pagtuturo o nakikipagdebate. Mahusay siya sa pagpapaliw anag, pagtuturo, pagtatalumpati o pagganyak sa pamamagitan ng pananalita. Madali
       para sa kanya ang matuto ng ibang w ika. Ang mga larangan na nababagay sa talinong ito ay pagsulat, abugasya, journalism, polítika, pagtula at
       pagtuturo.


       Mathematical/Logical. Ang taong may talinong ito ay mabilis natututo sa pamamagitan ng pangangatwiran at paglutas ng suliranin o “problem
       solving”. Ito ay talinong kaugnay ng lohika, paghahalaw at bilang. Gaya ng inaasahan, ang talinong ito ay may kinalaman sa kahusayan sa
       matematika, chess, computer programming, at iba pang kaugnay na gaw ain. Gayunpaman mas malapit ang kaugnayan nito sa kakayahan sa
       siyentipikong pag-iisip at pagsisiyasat, pagkilala ng abstract patterns, at kakayahang magsagaw a ng mga komplikadong pagtutuos. Ang mga
       larangan na kaugnay nito ay ang pagiging scientist, mathematician, inhinyero, duktor at ekonomista.


       Bodily/Kinesthetic. Ang taong may ganitong talino ay natututo sa pamamagitan ng mga konkretong kar anasan o interaksyon sa kapaligiran. Mas
       natuto siya sa pamamagitan ng pagamit ng kanyang kataw an, tulad halimbaw a sa pagsasayaw o paglalaro. Sa kabuuan mahusay siya sa
       pagbubuo at paggaw a ng mga bagay gaya ng pagkakarpintero. Mataas ang tinataw ag na muscle memory ng taong may ganitong talino. Ang mga
       larangang karaniw ang kanyang tinatahak ay ang pagsasayaw , sports, pagiging musikero, pag-aartista, pagiging duktor – lalo na sa pag-oopera,
       konstruksyon, pagpupulis, at pagsusundalo.


       Musical/Rhythmic. Ang taong nagtataglay ng talinong ito ay natututo sa pamamagitan ng pag-uulit, ritmo, o musika. Hindi lamang ito pagkatuto sa

                                                                          36
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

pamamagitan ng pandinig kundi pag-uulit ng isang karanasan. Natural na nagtatagumpay sa larangan ng musika ang taong may ganitong talino.


Intrapersonal. Ang taong may talinong ito ay natututo sa pamamagitan ng damdamin, halaga, at pananaw. Ito ay talino na kaugnay ng kakayahan
na magnilay at masalamin ang kalooban. Karaniw ang ang taong may ganitong talino ay malihim at mapag-isa o introvert.            Mabilis niyang
nauunaw aan at natutugunan ang kanyang nararamdaman at motibasyon. Malalim ang pagkilala niya sa kanyang angking mga kakayahan at
kahinaan. Ang mga larangang kaugnay nito ay pilosopiya, sikolohiya, teolohiya, marine biology, abogasya, at pagsulat.


Interpersonal. Ito ang talino sa interaksyon o pakikipag-ugnayan sa ibang tao. Ito ang kakayahan na makipagtulungan at makiisa sa isang
pangkat. Ang taong may mataas na interpersonal intelligence ay kadalasang bukas sa kanyang pakikipagkapw a o extrovert. Siya ay sensitibo at
mabilis na nakatutugon sa pagbabago ng damdamin, motibasyon, at disposisyon ng kapw a. Mahusay siya sa pakikipag-ugnayan at may
kakayahang mailagay ang sarili sa sitw asyon ng iba o may empathy sa kapw a. Siya ay epektibo bilang pinuno o tagasunod man. Kadalasan siya’y
nagiging tagumpay sa larangan ng kalakalan, politika, pamamahala, pagtuturo o edukasyon at social work.


Naturalist. Ito ang talino sa pag-uuri, pagpapangkat at pagbabahagdan. Madali niyang makilala ang mumunti mang kaibahan sa kahulugan
(definition). Hindi lamang ito angkop sa pag-aaral ng kalikasan kundi ng lahat ng larangan.

Existential. Ito ay talino sa pagkilala sa pagkakaugnay ng lahat sa sansinukob. “Bakit ako naririto?” “Ano ang papel na ginagampanan ko sa
mundo?” “Saan ang lugar ko sa aking pamilya, sa paaralan, sa lipunan?” Ang talinong ito ay naghahanap ng paglalapat at makatotohanang pag-
unaw a ng mga bagong kaalaman sa mundong ating ginagalaw an.




                                                                     37
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I




       Kailangang paunlarin ang ating m ga talento at kakayahan. Likas ang talento at kakayahan ngunit kailangan itong sanayin. Si Profesor
Ericsson at kanyang grupo ay nagsagawa ng mahabang pag-aaral ng mga sikat at matagumpay na personalidad sa iba’t ibang larangan; sa sining,
siyensya, matematika, palakasan o sports, negosyo at iba pa. Sinuri ng kanyang pangkat ang buntong resma ng statistika, iba’t ibang datos at
talambuhay. Sinuri din nila ang buntong resma ng resulta ng ilang taong pageeksperimento sa mga eksperto at matagumpay na tao. Dalaw ang
mahalagang bagay ang natuklasan nila. Una, kadalasan di sapat ang likas na kakayahan upang maging bihasa at matagumpay sa anumang larangan.
Ang kanilang pagtatagumpay at kahusayan ay bunga ng masusi at matamang pagsasanay. Wika nga sa Ingles “ Practice makes perfect”. Ikalaw a, bukod
sa kakayahan o talento, mahalaga rin na tayo ay may interes o hilig sa ating larangang pinasok. Dapat na tayo ay masaya sa ating ginagaw a upang
magkaroon tayo ng inspirasyon at motibasyon na lampas an o higitan pa ang ating natural na kakayahan. Ito ay upang maging angat tayo sa iba tunog sa
paglilingkod sa kapw a at pakikipbahagi sa pamayanan.


                                                                        38
                                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I



       Kailangang m alampasan ang ating m ga kahinaan. Narinig mo na ba ang Law of Seeds? Tingnan natin ang isang puno ng bayabas. Sa isang
puno ay maaaring mayroong dalaw ampu o mahigit pang bunga. Baw at bunga ay maaar ing mayroong sampu o higit pang buto. Maaar ing itanong mo
“Bakit kailangan ng napakaraming bunga at buto para lamang magkaroon ng ilan pang puno?” Ang kalikasan ay may mahalagang itinuturo tungkol dito.
Marami sa mga butong ito sa isang puno ng bayabas ay hindi nagiging puno. Kung gayon, kung nais mong makamit ang isang bagay, hindi sapat ang
minsanang pagsubok lamang. Ibig sabihin, kung hindi nagtagumpay sa isang larangan ay dapat na sumubok muli ng iba.


       Nakalulungkot isipin na marami sa atin ang sa unang pagsubok pa lamang ay sumusuko na. Dahil ito sa kaw alan ng tiw ala sa sarili. Ano nga ba
ang tiw ala sa sarili o self-confidence? Ang tiw ala sa sarili ay ang paniniw ala sa sariling kakayahan. Ito ay tiw ala sa sariling kakayahan na matatapos ang
isang gaw ain na may kahusayan. Dahil sa kaw alan ng kumpiyansa sa sarili ay maraming pagkakataon o oportunidad ang pinalalampas ng marami. Dahil
din dito natutuon ang ating pansin sa ating mga kahinaan at hindi sa ating mga kakayahan at talento. Ilan sa mga bagay na dapat nating malaman
tungkol sa tiw ala sa sarili ay ang mga sumusunod: Ang tiw ala sa sarili ay hindi namamana, ito ay natututuhan. Hindi ito pangkalahatan, bagkus ay may
iba’t ibang antas tayo ng tiw ala sa ating saril sa iba’t ibang sitw asyon at gaw ain. Halimbaw a, maaaring mataas ang ating tiw ala sa sarili sa pagtutuos
(mathematical computation) ngunit mahina ang loob sa pagsasalita sa publiko. Nagbabago ito sa paglipas ng panahon. Maaari itong tumaas o bumababa
depende sa ating mga karanasan sa buhay. Hindi ito nakasalalay sa mga bagay sa labas ng ating sarili gaya halimbaw a ng pagiging mayaman o
pagkakaroon ng mga taong nagmamahal sa atin.


         Magkakaroon tayo ng tiw ala sa ating sarili kung hindi tayo umaasa sa opinyon o paghuhusga sa atin ng ibang tao. Naw awala ito kung w ala
tayong matibay na kaalaman tungkol sa ating angking mga kakayahan at talino. Kung hindi natin kilala ang ating sarili, aasa na lamang tayo sa sinasabi
ng iba at sila ang magdidikta sa atin ng ating mga limitasyon at kakayahan. Kung nasisiyahan sila sa ating ikinikilos, papupurihan nila tayo; kung hindi
naman ay maaring bansagan tayong mahina o w alang alam. Kung hindi natin kilala ang ating sarili, w ala tayong magagaw a kundi tanggapin na lamang
ang kanilang mga bansag o label sa atin.


        Bilang tao, nasa kalikasan natin ang paghahangad na umunlad at malampasan ang ating mga kahinaan. Ayon kay Covey (7 Habits of Highly
Effective Teens, 1998) ang pag-unlad ng mga kakayahan ay nagsisimula rin sa ating sarili. Ayon sa kanya ang tunay na trahedya ay ang trahedya ng

                                                                             39
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I

isang taong hindi kumilos upang paunlarin ang kanyang sarili. Mapalad ang maraming kabataan ngayon at marami ang mga babasahin na nagbibigay
gabay kung paano ito gagaw in. Isa dito ang aklat ni Covey. Isang mabisang paraan upang masimulan ang daan sa pagpapaunlad ng sarili ay ang
paggaw a ng plano o mga hakbang sa pagkakamit nito. Sabi nga ni Covey “begin with the end in mind.” Isang halimbaw a ay ang paggaw a ng Plano sa
Pagpapaunlad ng Sarili o Personal Development Plan. Ang Plano sa Pagpapaunlad ng Sarili ay tulad ng isang mapa na gabay sa paglalakbay tungo sa
pag-unlad ng sarili. Ito ay pagtatakda rin ng tunguhin (goal) tungo sa pagpapaunlad ng sarili. Dapat na taglay nito ang mga bahagi ng ating sarili na dapat
nating paunlarin o kahinaang kailangang malampasan, kasanayang kailangang matutuhan at mga kakayahang kailangang sanayin. Simple lamang ang
paggaw a ng Plano sa Pagpapaunlad ng Sarili. Una, dapat nating tukuyin kung nasaan na tayo ngayon: Ano ang ating mga kalakasan at kahinaan.
Ikalaw a, tukuyin kung saan natin nais o kailangang tumungo. Anong aspeto ang kailangang paunlar in, alin ang dapat unahin. At sa huli, kailangang
lapatan ito ng mga pamamaraan kung paano isasagaw a ang pagbabago. Maaring ang pinakamahirap na bahagi nito ay ang pagtukoy at pagtanggap sa
ating mga kahinaan. Kung magagaw a natin ito, mas magiging madali na ang iba pang bahagi.


       Kung I – Google natin ang salitang talento o talent karaniw ang mababasa natin sa mga resulta na ito ay isang regalo. Isa sa mga resulta ng
search engine na ito ay ang Parable of Talents. Sinasabi sa maikling anekdotang ito na dapat nating gamitin ang ating talento. “Sapagkat sa sinumang
meron, bibigyan pa siya at magkakaroon nang sagana; ngunit ang wala, maging ang sa kanya ay aagawin sa kanya”. Ito ay isang linya sa Parable of the
Talents na binitiw an ng amo sa kanyang katulong na binigyan niya ng talento ngunit ibinaon ito at w alang ginaw a upang ito ay magamit. Katulad mo ba
ang katulong na ito na di ginagamit ang biyayang talento na pinagkaloob ng Diyos?


   8. Talakayin:
   a. May talento ba ang baw at tao? Pangatw iranan.
   b. Magkasinghulugan ba ang talento at kakayahan? Patunayan.
   c. Sang-ayon ka ba sa sinabi ni Gardner na ang mas angkop na tanong ay “Ano ang iyong talino?” at hindi “Gaano ka katalino?” Pangatw iranan.
   d. Sang-ayon ka ba sa dalaw ang bagay na natuklasan nina Prof. Er icsson tungkol sa talento at kakayahan? Patunayan. (FU: Pagbuo ng sariling
      Pananaw)
   e. Bakit mahalaga ang kaalaman o pagtuklas sa sariling mga talento at kakayahan? (FU: Pagpapaliwanag)
   f. Ipaliw anag ang mga dahilan kung bakit dapat paunlarin an gating mga talento at kakayahan at malampasan ang mga kahinaan.

                                                                            40
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 FU: (Pagpapaliwanag)
g. Bakit mahalaga ang paglinang ng tiw ala sa sarili?
h. Ipaliw anag ang mga elemento ng Plano ng Pagpapaunlad sa Sarili.
i. Anong mahalagang aral tungkol sa talento ang ipinahahayag ng “ Parable of the Talents”? Ipaliw anag.


   PAGHINUHA NG KAKAILANGANIN SA PAG- UNAWA ( EU)


9. Ipagaw a sa mga mag-aaral. Iw anang blanko ang mga kahon na may bilang 1-6.
       Punan ang ”graphic organizer” na ito ng mga nahalaw na konsepto mula sa binasang sanaysay.




                                                                       41
                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                Pagkilala sa Sarili
    Kahulugan ng Talento at
    Kakayahan:                                  Pagkakaroon ng Tiw ala sa
                                                Sarili at Paglampas sa mga
                                                Kahinaan                              Kahalagahan ng Pagtuklas
                                                                                      at Pagpapaunlad ng mga
                                                                                      Talento at Kakayahan:

    Pagtuklas ng Angking mga
    Talento, Kakayahan at
    Kahinaan
                                                                                     6
                                                                                             Ang pagtuklas at
                                                                                             pagpapaunlad ng mga
                                                                                             angking talento at
                                                Personal Development
                                                                                             kakayahan ay mahalaga
                                                Plan                                         sapagkat ang mga ito ay
    Multiple Intelligences
                                                                                             mga kaloob na kung
                                                                                             pauunlarin ay
                                                                                             makahuhubog ng sarili
                                                                                             tungo sa pagkakaroon ng
                                                                                             tiwala sa sarili,
                                                                                             paglampas sa mga
                                                                                             kahinaan at paglilingkod
10. Tanungin ang mga mag-aaral:
                                                                                             sa pamayanan.
   a. Bakit mahalaga ang pagkilala sa ating sarili?
   b. Ano ang halaga ng pagtuklas ng ating mga talento, kakayahan at kahinaan?
   c. Paano natin mapauunlad ang ating sarili?




                                                                     42
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



          C. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)
  T sat   Isang mahalagang paglalapat sa kaalaman tungkol sa sariling mga kakayahan at talento ay ang matalinong pagpapasya tungkol sa
 kursong akademiko o teknikal bokasyonal na kukunin biglang paghahanda sa isang karera (cereer) o negosyo. Ito ang kailangang maisagaw a ng
 mga mag-aaral sa bahaging ito. Nararapat na magabayan ng guro ang mga mag-aaral sa aspetong pagpapasya. Sa tulong ng Tsart ng mga
 Kakayahan ( Chart of Abilities) ni Abiva, makapipili ang mga-aaral ng kurso na angkop sa kanyang mga kakayahan. Bilang pagpapatunay ng lalim
  PAGGANAP (Pagkilala ding isaalang-alang ang pandamdaming aspeto sa pamamagitan ng pagninilay. Ito ay sa pamamagitan ng pagupit ng
 ng pagkatuto ay nararapatsa Sarili)
 clippings tungkol sa isang matagumpay na tao. Dapat na makilala ng mag-aaral na ang talento at kakay ahan ay nararapat na gamitin sa moral at
 8. Pasagutan ang A Look at Abilities (Abiva, 1993) naglalaman ng talento at kakayahan na kailangang gamitin ang mga talento o kakayahan
 etikal na pamumuhay. Sa makatw id, hindi sapat ang pagtatagumpay sa anumang larangan, makatutulong sa nais maging trabaho at makamit na
 9.
 upang pagl;ingkuran ang kapw a at pamayanan. Kung gayon, magiging kasiya-siyang handog ang mga ito sa Diyos na nagkaloob ng mga ito. Sa
 10.
 paglalapat, pagagaw ain ang mga mag-aaral ng kanilang sariling Plano ng Pagpapaunlad ng Talento at Kakayahan bilang panimulang hakbang
 11.
 tungo sa pagpapaunlad ng pagkatao.
 12.
 Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari r ing hayaan ang mag-aaral na magpasya
 13. mithiin sa buhay.
 kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.



                                                    Tsart ng m ga Kakayahan (Chart of Abilities)


Name:____________________________________________ Sex: _______________________Date: ___________________
Age:____________________Year Level: _______________________


Panimula: Punan ang unang hanay ng mga asignaturang pinag-aaralan mo ngayon
          Lagyan ng     ang mga kakayahan na sa iyong palagay ay nakatutulong sa pag-aaral ng mahus ay




                                                                      43
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I


                          ang mga kakayahan na sa iyong palagay ay iyong tinataglay



                          ang asignaturang may pinakamataas na marka sa ikalaw ang hanay

            Bilangin lamang ang mga      na may katapat na       at      .
   Asignatura     Mataas na                                                                 Kakayahan
                  Marka         1. Pagsasalita     2. Pagsulat        3. Mahusay    4. Nakaiisip   5.Nakapaglala-     6. Nagagamit   7. Mahusay na
                                upang              upang              sa bilang o   ng solusyon    raw an sa isipan   ng maayos      nakikipag-
                                mapakinggan        maunaw aan         pagtutuos     sa mahihirap                      ang kataw an   ugnayan sa
                                ng iba             ng iba                           na suliranin                                     kapw a
 1.
 2.
 3.
 4.
 5.
 6.
 7.
 8.


  Ability Tally


Iranggo ang pagkakaayos ng Abilidad:          1.   _____________________
                                              2.   _____________________                 5. _____________________
                                              3.   _____________________                 6. _____________________
                                              4.   _____________________                 7. _____________________

                                                                             44
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I




   12. Tanungin ang mga mag-aaral:
       a.     Ano ang natuklasan mo sa iyong sarili batay sa resulta ng Tsart ng mga Kakayahan?
       b.     May maitutulong ba ito sa trabaho o karera na gustong mong makamit? Ipaliw anag.


   13. Pagupitin ang mga mag-aaral ng mga clippings sa mga diyaryo at magasin tungkol sa isang kilalang personalidad. Maaari rin ang personalidad sa
   komunidad na hinahangan dahil sa kahusayan sa isang larangan. Ang taong ito ay dapat na may moral na pamumuhay. Lagyan ng 1 -2 pahinang
   report ang mga clippings. Banggitin ang talento at kakayahan ng personalidad, paano niya natuklasan ang mga ito, paano niya nililinang ang mga ito
   at paano niya ginagamit ang mga ito sa hanapbuhay, pagsuporta sa pamilya o paglilingkod sa pamayanan. Maaari ring banggitin kung anu-ano ang
   ginagaw a niya upang malampasan ang kanyang mga kahinaan. (FU: Interpretasyon)


   14. Kapanayamin ang isang kabataan sa kapitbahay, pamayanan o simbahan tungkol sa kanyang mga talento at kakayahan. Maaaring ipagaw a ang
   Multiple Intlligences Survey Form. Tulungan siyang suriin ang resulta ng kanyang bar graph. Pagkatapos, sumulat ng isang liham panghihikayat o
   pagbibigay ng tulong o suporta upang linangin niya ang kanyang mga natuklasang talento at kakayahan at malampasan ang mga kahinaan na
   lumabas sa bar graph. (FU: Pagdama at Pag-unawa sa damdamin ng Iba)


PAGNINILAY
   15. Pasulatin ang mga mgag-aaral ng isang pagninilay sa journal.

PAGSASABUHAY (FU: Paglalapat)


   8. Pagaw ain ang mga mag-aaral ng Tsart ng Pagpapaunlad ng Talento at Kakayahan gamit ang kanilang mga natuklasan sa kanilang sarili


Punan ang tsart ng iyong plano ng pagpapaunlad ng talento at kakayahan. Ibatay sa naging resulta ng Multiple Intelligence Survey at ng Chart of Abilities.


                                                                           45
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                               TSART NG PAGPAPAUNLAD NG TAL ENT O AT KAKAYAHAN


   Mga Kakayahan at            Mga Layunin            Panahong Ilalaan        Mga Pamamaraan         Mga Taong Tutulong       Mga Kakailanganing
 Talento na Kailangang                                                                                                            Kagamitan
        Paunlarin                                                                                                                (Resources)
 (Multiple Intelligences)
Halimbaw a:                 Mapataas ang            Dalaw ang Buwan            1. Magpapaturo           1. Jose San Juan     Textbook at mga aklat
                            marka sa                                              sa kaklase ng            (Kaibigan at      na hiram sa library
Logical/Mathematical        asignaturang            (February 1- March            mahusay sa               Pangulo ng
                            Matematika              30)                           math (tutorial)          Math Club)
                                                                               2. Gagaw in ang          2. Nanay
                            (Maaring 2 o higit pa                                 takdang-aralin        3. Kaibigan
                            ang itatalang layunin                              3. Magbabasa at          4. Mga kasapi ng
                                                                                  mag-aaral ng             Math Club at
                                                                                  leksyon sa               Gurong
                                                                                  matematika               tagapayo dito
                                                                                  bago pa man
                                                                                  ito talakayin sa
                                                                                  klase
                                                                               4. Sasali sa Math
                                                                                  Club




                                                                         46
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Mga Kakailanganing Kagam itan


   •   Multiple Intelligences Survey Form ( McKenzie, 1999)
   •   Chart of Abilities (Abiva, 1993)
   •   Graphic Organizer
   •   Sipi ng Sanaysay: Pagtuklas at Pagpapalago sa Mga Angking Talento at Kakayahan at Paglampas sa Mga Kahinaan
   •   Activity Card
   •   Task Card
   •   Basyong Bote


Mga Sanggunian:
       Abiva, Thelma G, Learning Resource for Career Development, Abiva Publishing House, Inc. Q. C. 1993, Pages 18-20
       Covey, Sean, The 7 Habits of Highly Effective Teens, Fireside: Simon and Schuster Inc. N.Y. 1998, Pages 73-104
       McKenzie, Walter, The One and Only Surfaquarium. Retrieved last Jan. 26, 2010 from http://surfaquarium.com/MI/inventory.htm
       Project EASE, Edukasyon sa Pagpapahalaga III, Modyul Blg.19 pahina 3/18 1.3. Retrieved last Jan. 26, 2010 from (http://www.bse.portal)
       Tony DiRomualdo. Are Top Performers Born or Made? Retrieved last April 20, 2010 from http://w istechnology.com/article.php?id=2958




                                                                         47
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Unang Markahan : Ako Bilang Isang Kabataan          Aralin 3: Pagpapaunlad ng mga Hilig                        Bilang ng araw /sesyon: 12

                                                                 Antas 1
                                                                           Pam antayan sa Pagganap:
Pam antayang Pangnilalam an:
                                                                          Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga akmang kilos sa Plano ng
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga pagbabago sa sarili sa Pagpapaunlad ng Sarili na tumutugon sa kanyang mga talento,
panahon ng pagdadalaga / pagbibinata, sa kanyang mga talento, kakayahan, kakayahan, kahinaan at mga hilig.
kahinaan at hilig, at mga tungkulin tungo sa pagtupad ng mga tungkulin at
pagtatakda ng mithiin upang mapanagutan ang kahihinatnan ng kanyang mga
pasya at kilos.

   Mga Paksa:
   1. Mga Pagbabago sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata
   2. Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan
   3. Pagpapaunlad ng mga Hilig
   4. Mga Tungkulin ng Nagdadalaga / Nagbibinata

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                           Mahahalagang Tanong:
 Sa Unang Markahan:                                                        Sa Unang Markahan:
Ang pagkilala sa sarili ay gabay sa pagtupad ng mga tungkulin tungo sa     Bakit mahalaga ang pagkilala sa sarili?
pagpapaunlad ng sarili.
Sa Paksa 3: Pagpapaunlad ng m ga Hilig                                     Sa Paksa 3: Pagpapaunlad ng m ga Hilig
Ang pagpapaunlad ng mga hilig ay makatutulong sa pagtupad ng mga           Bait mahalaga ang pagpapaunlad ng mga sariling hilig?
tungkulin, paghahanda tungo sa pagpili ng propesyon (kursong akademiko o
teknikal-bokasyonal, pagtulong sa kapw a at paglilingkod sa pamayanan.

Nauunaw aan ng mag-aaral ang: (Mga Kaalam an)                                 Ang mag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
                                                                              • nakahihinuha ang kahalagahan ng pagtuklas ng sariling mga
      Pagpapaunlad ng mga Hilig                                                  hilig
                                                                              • nakasusuri ng mga sariling hilig ayon sa larangan at tuon ng
          a.   Ano ang Hilig?                                                    mga ito
          b.   Bakit Mahalaga ang mga Hilig?                                  • nakabubuo ng mga kakailanganin sa pag-unaw a (EU) tungkol
          c.   Ang Dalaw ang Aspekto ng Hilig                                    sa kalikasan ng mga hilig
          d.   Ang Sampung Larangan ng mga Hilig                              • napangangatw iranan kung bakit dapat paunlar in ang sariling
          e.   Ang Apat na Tuon ng mga Hilig                                     mga hilig
          f.   Pagsusuri ng mga sariling Hilig
                                                                    48
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          g. Pagpapaunlad ng mga Hilig                                        •   naipaliliw anag ang kahalagahan ng mga hilig sa pagpili ng mga
                                                                                  gaw ain o trabaho at pagpapaunlad ng pagkatao
                                                                              •   nakabubuo ng Tsart ng Pagpapaunlad ng Aking mga Hilig
                                                                              •   nakabibigay ng tulong sa isang tinedyer tungkol sa
                                                                                  pagpapaunlad ng kanyang mga hilig

                                                                 Antas 2

Inaasahang Pagganap:                        Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                       Mga Patunay sa Antas ng Pagganap:

Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga       Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa              Pagtataya ng naisasagaw a ang mga akmang
akmang kilos tungo sa pagpapaunlad ng mga   pamamagitan ng:                                          kilos tungo sa pagpapaunlad ng mga hilig
hilig.                                                                                               batay sa sumusunod na kraytirya:
                                            Pagpapaliw anag:
                                            Pagpapaliw anag ng kahalagahan ng mga hilig sa
                                            pagpili ng mga gaw ain o trabaho at pagpapaunlad ng
                                            pagkatao
                                            Kraytirya:                                               c. Ang mga hilig na piniling paunlarin ay
                                            Malinaw ang paliw anag, kaangkupan ng halimbaw a            batay sa pagsusuri sa mga larangan at
                                            bilang patunay sa paliw anag,                               tuon ng mga hilig.

                                            Interpretasyon                                           d. Nailahad nang malinaw ang mga paraan
                                            Pagsusuri ng mga sariling hilig ayon sa larangan at         ng pagpapaunlad ng mga natukoy na hilig
                                            mga tuon ng mga ito
                                            Kraytirya:                                               e. May limang paraan ng pagpapaunlad sa
                                            Malinaw ang mga entry sa baw at kolum ng “Mga               baw at hilig
                                            Larangan ng mga Hilig” at “Mga Tuon ng mga Hilig”,
                                            tugma ang mga uri ng hilig ayon sa tinukoy na sariling   c. Kaangkupan ng paraan ng
                                            hilig, angkop ang piniling tuon ng sariling hilig, may      pagpapaunlad sa baw at hilig
                                            kalakip na pagninilay ang pagsusuring ginaw a
                                            Paglalapat                                               d.Makatotohanan ang mga paraan
                                            Pagsasagaw a ng mga kilos na inilista sa Tsart ng          sa pagpapaunlad
                                            Pagpapaunlad ng Aking mga Hilig
                                            Kraytirya:                                                e. may kalakip na pagninilay
                                            Angkop ang baw at entry sa bawat kolum na
                                            sumusunod:      Paano ko pauunlarin ito, Mga taong
                                            ihihngan ng utlong/suporta o kukunsultahin, panahong

                                                                    49
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                      ilalaan, mga papuri na inaasahan kong matanggap,
                                      mga maaaring balakid, paano malalampasan ang mga
                                      ito: may kalakip na pagninilay

                                      Pagbuo ng Sariling Pananaw
                                      Pagpapahayag ng pagsang-ayon o pagtutol sa mga uri
                                      ng mga hilig ng mga tinedyer ngayon
                                      Kraytirya:
                                      Malinaw na natukoy ang mga hilig ng mga tinedyer
                                      ngayon, malinaw ang mga katw iran kung bakit siya
                                      sang-ayon o tutol, batay sa pananaliksik (research) o
                                      babasahin ang mga katw irang ibinigay

                                      Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
                                      Pagbibigay ng tulong sa isang tinedyer upang paunlarin
                                      niya ang kanyang mga hilig
                                      Kraytirya:
                                      Malinaw ang paglalaraw an ng mga hilig ng tinedyer na
                                      na-interview , malinaw ang dahilan ng pagtukoy ng
                                      isang hilig na kanyang susuportahan, angkop ang mga
                                      paraan ng pagsuporta na pinili
                                      Pagkilala sa Sarili
                                      Pagsulat ng pagninilay sa mga bagong natuklasan sa
                                      sarili at mga pagkatuto tungkol sa mga hilig
                                      Kraytirya:
                                      Malinaw ang paglalaraw an ng mga bagay na
                                      natuklasan sa sarili, natukoy ang tatlong taong
                                      hihingan ng tulong o kokunsultahin ( mga taong may
                                      higit na kaalaman sa moral na pamumuhay), malinaw
                                      na natukoy kung saan gagamitin ang mga taglay na
                                      hilig
                                                             Antas 3


Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto


ARALIN 3: PAGPAPAUNLAD NG MGA HILIG
                                                              50
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I


   A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)

          Dito ipinakikilala sa mga mag-aaral ang paksa ( Hilig) gamit ang isang case study. Aalamin ng guro ang mga dating kaalaman ng mag-
   aaral tungkol sa paksa sa pamamagitan ng paglilista ng sampung gaw ain na natutuw a silang gaw in. Layunin ng mga tanong ukol sa listahang
   ito na gabayan ang mga mag-aaral tungo sa paghinuha ng mga Kakailanganin sa pag-unaw a (EU) at mga Mahahalagang Tanong (EQ). Ang
   sagot ng mga mag-aaral sa bahaging ito ay pansamantala lamang – ibig sabihin, pauunlatin nila ang mga ito sa mga susunod na bahagi.
   Lilinangin ang Anim na Aspekto ng Pag-unaw a mula sa bahaging ito hanggang sa bahagi ng “Transfer” na Pagsasabuhay.



Pagsisiyasat

   1. Batiin ang mga mag-aaral. Ipabasa ang case study sa ibaba.

          Mula pagkabata, nakasanayan na ni Lesli na panoorin ang kanyang ina sa pag-bake ng oatmeal cookies.
          Natuto siyang magbake at ito ang kanyang gustong gaw in sa kanyang libreng oras.
          Sinubukan niyang magtimpla gamit ang kakaibang sangkap.
          Nakatangap siya ng maraming papuri dahi sa kakaibang sarap ng kanyang timpla. Dahil dito, nagkaroon siya ng tiw ala sa sarili.
          Nagbe-bake siya ng mga ito kapag may okasyon at binibigay niya sa mga kaibigan bilang regalo.
          Hanggang nagbigay siya ng mga ito sa isang ‘home for the aged’ dahil nabalitaan niyang w alang dessert ang mga ito.
          Sa edad na 15, nagtayo siya ng bakeshop sat long ng kanyang mga magulang dahil sa kakaibang timpla
            ng kanyang mga oatmeal cookies. (Sanggunian: www.guideposts.com)




   2. Tanungin ang buong klase:
      a. Ano ang taglay ni Leslie?
      b. Patunayan.

                                                                          51
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       c. Anong kabutihan ang naidulot sa kanya ng taglay niyang ito? Ipaliw anag. (FU: Pagpapaliwanag)


Mga Sagot:
  a.   Hilig.
  b.   Mga Patunay: Karanasan sa pagbe-bake mula pagkabata; Gusto niyang gaw in ito sa kanyang libreng or as; Pinuri siya dahil dito;
       Nagtayo siya ng business gamit ang hilig na ito.
 c.    Nagkaroon siya ng tiw ala sa sarili, nakatulong siya sa kapw a dahil dito, at nakapagnegosyo siya gamit ito.

Pagtuklas ng Dating Kaalam an


   3. Ipagaw a ang Tuklasin Mo:
       Panuto: Isulat sa iyong journal o malinis na papel ang sagot sa tanong: Anu-ano ang ginagaw a mo sa iyong libreng oras?
       Isulat ang sampung gaw ain na pinagkakaabalahan mo. Maaaring ginagaw a mo ang mga ito sa bahay, paaralan o kapitbahayan.
   4. Iparanggo ang listahan na ginaw a – mula sa pinakagusto (Rank 1) hanggang sa pinakahuling gusto ( Rank 10).
   5. Ipasuri ang sinulat nilang listahan ng mga hilig.
   6. Tanungin sila:
             a. Anu-ano ang natuklasan mo sa iyong ginaw ang listahan? pagraranggo?
                b. Bakit mahalaga ang pagtuklas ng sariling mga hilig? Ang pagpapaunlad ng mga ito?


   B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA ( FIRM UP)

           Narito ang mga gaw aing batay sa karanasan ng mga mag-aaral na naglalayong imbestigahan o suriin ang mga mahahalagang ideya
   (big ideas) o Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) at EQ na inilahad sa unang bahagi ( Explore). Layunin din ng bahaging ito na gabayan ang
   mga mag-aaral tungo sa kanilang pagganap o pagbuo ng inaasahang produkto o pagpapamalas ng mga kasanayan (skills). Ang mga tanong
   pagkatapos ng mga gaw ain ay naglalayong pagtibayin sa isip ng mga mag-aaral ang kahalagahan ng pagtuklas at pagpapaunlad ng sariling
   mga hilig.



                                                                          52
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

7. Ipaliw anag ang Imbentaryo ng mga Hilig at ang Mga Tuon ng mga Hilig (Focuses of Interests) na nasa ibaba.


                                                           MGA LARANGAN NG HILIG

 Legend      Larangan ng Hilig                     Depinisyon                                        Mga Halim baw a
               (Interest Areas)
                                                                                          Pagsali sa mga laro o outdoor sports
OUT          OUTDOOR              Nasisiyahan sa mga gaw aing pang-outdoor                Pagsakay ng bisikleta
                                                                                          Pag-aalaga ng hayop o halaman
                                                                                          Paggaw a ng mga bagay (hal.: silya) gamit ang
                                                                                          martilyo at lagare
                                  Nasisiyahan sa paggamit ng mga tools                    Pag-aayos ng mga sirang bagay
MECH         MECHA NICAL                                                                  Masaya at gustong tumulong sa pag repair ng
                                                                                          sasakyan


                                                                                          Pagmonitor ng perang natipid at naipon sa
                                                                                          bangko
COMP         COMPUTATIONAL        Nasisiyahan na gumaw a gamit ang bilang o               Pag- solve ng mathematical equations
                                  numero
                                                                                          Pag-aaral ng mga bituin, bato, klima, halaman
                                                                                          at hayop
SCIE         SCIENTIFIC           Nasisiyahan sa pagtuklas ng bagong                      Pag-imbento ng mga bagay
                                  kaalaman, pagdisenyo at ag-mbento ng mga
                                  bagay at produkto
                                                                                          Pamamahala ng isang opisia o pangkat


                                                                     53
                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                     Pag-oorganisa ng isang party o komite
                                                                     Pamumuno sa isang pangkat o klase
PERS   PERSUASIVE   Nasisiyahan sa pakikipag-ugnayan sa ibang
                    tao o pakikipagkaibaigan
                                                                     Pagdrow ing ng mga laraw an o pag-doodle
                                                                     Paggaw a ng mga bagay na pangsining
                                                                     (painting, aw it)
                                                                     Paggaw a ng handicraft
ART    ARTISTIC     Nasisiyahan sa pagdidisenyo ng mga bagay
                                                                     Pagbabasa ng mga nobela o fiction
                                                                     Pagsusulat ng mga kuw ento, tula
                    Nasisiyahan sa pagbabasa at pagsusulat           Pagbubuo ng crossword puzzle
LIT    LITERARY
                                                                     Pakikinig sa o paglikha ng aw it
                                                                     Pagtutugtog ng piano o iba pang musical
                                                                     instrument
                                                                     Pag-aw it
MUS    MUSICAL      Nasisiyahan sa pakikinig o paglikha ng aw it o   Pagsasayaw
                    pagtugtug ng musical instrument
                                                                     Pagtulong sa kamag-aral sa paggaw a ng
                                                                     takdang-aralin
                                                                     Pagbisita sa kaibigang may sakit
                                                                     Nakikinig sa mga problema ng ibang tao o
SOSE   SOCIAL       Nasisiyahang tumulong sa ibang tao               kaibigan
       SERVICES

                                                        54
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                                               Paglilista ng perang tinanggap at ginastos
                                                                                               Paglilista ng mga bagay na gagaw in
CLER      CLERICAL               Nasisiyahan sa paggaw a ng paper w orks                       Paggaw a nang maayos ng report na isusumite
                                                                                               sa klase




 Sanggunian: Abiva, T. (1993). Learning Resource for Career Development. Abiva Publishing House, Inc.
                                                MGA TUON NG MGA HILIG

             Mga Gaw ain          Tuon sa TAO        Tuon sa BAGAY            Tuon sa IDEYA               Tuon sa DATA
                                 (May kinalaman      (Gamit ang tools         (Pag-iisip at pag-   (May kinalaman sa facts,
                                     sa TAO)           at machines)           oorganisa ng mga       records, files, numero,
                                                                                    ideya)                  detalye)
           Hal.: Paglalaro ng    Pagtuturo sa                                Pag-iisip        ng   Pagsusuri kung paano
           badminton             kaibigan ng        Paggamit           ng    technigue o paraan makashoot sa ring
           (Outdoor Interest)    paglalaro ng       rocket at shuttle para pumasok ang
                                 badminton          cock                     shuttle cock
           Pagpipinta ng         Pagtuturo sa       Paggaw a ng frame        Pagsubok         ng   Pagcheck kung tama ang
           laraw an              kamag-aral kung    para sa laraw an         bagong kulay para     mga       paraan        sa
           (Artistic Interest)   paano magpinta                              mapaganda       ang   pagpipinta
                                                                             laraw an




          Sanggunian: Abiva, T. (1993). Learning Resource for Career Development. Abiva Publishing House, Inc.



                                                                        55
                                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I



8. Ipauri ang kanilang mga hilig gamit ang Imbentaryo ng mga Hilig-Tuon (Interest-Focus Inventory). (FU: Interpretasyon).


Panuto: Gamit ang talahanayan sa ibaba, gaw in ang mga sumusunod:
       a. Isulat sa unang kolum ang mga gaw aing niranggo mo sa unang gaw ain.
       b. Lagyan ng tsek (   ) ang angkop na larangan ( interest area) sa ikalaw ang kolum.
       c. Lagyan ng tsek (   ) ang angkop na tuon sa huling kolum.
      Tandaan na baw at gawain na sinulat mo ay maaar ing indiksyon ng higit sa isang Larangan ng Hilig at maaar i ring indikasyon ng higit sa
      isang Tuon.

          10 GAWAING                         MGA LARANGAN NG MGA HILIG                                                    TUON
           IRARANGGO                                       (Interest Areas)                                               (Focus




                                                                                                                              BAGAY



                                                                                                                                        IDEYA
                                                                                                                   DATA
                                                                                                       TAO
                                             COMP
                                      MECH




                                                                                         SOSE

                                                                                                CLER
                                                              PERS
                                                    SCIE




                                                                                   MUS
                                OUT




                                                                     ART

                                                                           LIT




                                                                              56
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



  9. Tanungin ang klase: (FU: Pagpapaliwanag)
     a.      Anu-ano ang mga natuklasan mo sa iyong mga hilig?
     b.      May pagkakatulad ba ang larangan ng iyong mga hilig sa mga uri ng talinong natuklasan mo sa resulta ng Multiple Intelligences Survey?
          Ipaliw anag.
     c.      Sa kabuuan, anu-ano ang mga tuon ng iyong mga hilig? May kaugnayan kaya ang mga ito sa pagtupad mo ng iyong mga tungkulin? Sa
          pagpili mo ng kursong akademiko o teknikal-bokasyonal? sa pagtulong sa kapw a at pakikibahagi sa pamayanan? Ipaliw anag


C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

         Dito nakapaloob ang mga kaalamang mula sa pananaliksik (research) o expert systems of know ledge. Ang unang dalaw ang bahagi
  (Explore at Firm Up) ay nakabatay sa mga kaalamang pansamantalang hinuha lamang ng mga mag-aaral; samantalang sa bahaging ito, ang
  kaalamang tnatalakay ay batay sa mga dalubhasang sumulat ng mga paksang nakaankla sa dalaw ag batayang disiplina ng Edukasyon sa
  Pagpapahalaga: Etika at Career Guidance. May mga tanong sa ibaba ng babasahin na gabay ng mga mag-aaral tungo sa kanilang
  paghinuha ng mga Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) tungkol sa paksang “ Hilig”. Kailangang ilahad ng mga mag-aaral ang mga ito gamit
  ang graphic organizer.
   8.
  9. Ipabasa ang angkop na babasahin o ipatalakay ang mahahalagang konseptong o kakailanganing pag-unaw a (EU) na nakapaloob dito.


  10. Ipabasa ang babasahin at talakayin ang mahahalagang konseptong o Kakailanganin sa Pag-unaw a (EUs) na nakapaloob dito.

                                                                      MGA HILIG


          May kakaiba ka bang saya o sigla kapag nagsusulat ka ng iyong mga pananaw , opinyon o pagninilay? Ipinagmamalaki mo ba ang iyong
   mga naisulat? Sa iyong libreng oras, pipiliin mo bang magbasa at maghanap sa internet o mga aklat ng mga magagandang ideya na gagamitin
   mo sa isang sanaysay o tula? Kung oo ang sagot mo sa mga tanong na ito, ibig sabihin, hilig mo ang pagsusulat.




                                                                        57
                                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Ano ang hilig?
          Ang mga hilig ay preperensya sa mga partikular na uri ng gaw ain. Ang mga ito ang naggaganyak sa iyo na kumilos at gumaw a.
Nagsisikap ka kung may motibasyon ka dahil gusto mo ang iyong ginagaw a, hilig mo ito, at nagagabayan ka ng mga halaga (values) na
makatutulong sa iyong pag-unlad. (Santamaria, 2006)
          Sa kabilang dako, kung ang trabaho o gaw ain mo ay di ayon sa iyong mga hilig, ikaw ay nababagot. Iiw asan mo ang gaw aing di mo
gustong gaw in o ipinagpapaliban mo ang mga ito. Halimbaw a, kahit gusto mong gumamit ng isang kagamitang pinatatakbo ng koryente (tulad ng
coffee maker o juicer), ngunit ayaw mong subukang gamitin ito, patunay ito na hindi mo hilig ang pagbubutingting (tinker) ng mga bagay.
          Ang ibang hilig ay natututuhan sa mga karanasan, ang iba ay minamana, at ang iba naman ay galing sa ating mga halaga at kakayahan.
Halimbaw a, hilig mo ang pagsusulat dahil mahilig kang magbasa mula pa sa iyong pagkabata, isa kang staff member sa inyong pampaaralang
pahayagan at may tiw ala ka sa iyong sarili sa mga gaw aing pagsusulat sa paaralan.


          Kung gusto mong masiyahan, nagsisilbing gabay ang mga hilig sa pagpili ng mga gaw ain. Ang taong nasisiyahang gaw in ang isang
gaw ain ay nagsisikap na matapos ito at mayroong pagmamalaki sa gaw aing maayos na ginaw a. Ito ang nagbibigay sa kanya ng paggalang sa
sarili.


          Isa pa, nakatutulong ang mga hilig, kasama ng aptitude at potensyal at pangkalahatang
talino (general intelligence), tungo sa iyong mabilis na pagkatuto at pagkakaroon ng mga
kasanayan (skills).    Ang mga hilig ay batayan din ng iyong mga kasanayan, kakayahan at
kadalubhasaan (proficiencies). Mahalagang malaman mo ang iyong mga hilig dahil palatandaan
ang mga ito ng mga ur i ng trabaho na magbibigay ng kasiyahan at kaganapan sa iyo bilang tao.


          May dalaw ang aspeto ng hilig: ang larangan ng hilig (areas of interest) at ang tuon ng
atensyon (Abiva, 1993). May sampung larangan naman ito: outdoor, mechanical, computational,
scientific, persuasive, artistic, literary, musical, social service, at clerical. Ang tuon ng atensyon
ay ang preperensya ng uri ng pakikisangkot sa isang gaw ain – sa tao, data, bagay o ideya.

                                                                          58
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Mahalagang tandaan na ang baw at gaw ain ay palatandaan o indikasyon ng maraming hilig at may higit na isang tuon. Halimbaw a, ang
pagcompose ng aw it ay indikasyon ng hilig sa musika (musical) at pagsusulat (literary). Ito ay may tatlong tuon – tao (pag-aw it o pagpapakinig ng
nilikhang aw it sa kaibigan), data (paglapat sa mga linya ng aw it ng mga pagkatuto sa karanasan) at ideya (paggamit ng estratehiya kung paano
maipalalaganap ang mensahe ng aw it).

Narito ang sampung larangan ng hilig sa talahanayan sa ibaba:




                                                          MGA LARANGAN NG HILIG

              Legend            Uri ng Hilig                  Depinisyon                            Mga Halim baw a
                                                                                              Pagsali sa mga laro o outdoor
           OUT             OUTDOOR                  Nasisiyahan sa mga gaw aing               sports
                                                    pang-outdoor                              Pagsakay ng bisikleta
                                                                                              Pag-aalaga ng hayop o halaman
                                                                                              Paggaw a ng mga bagay (hal.:
                                                    Nasisiyahan sa paggamit ng                silya) gamit ang martilyo at lagare
           MECH            MECHA NICAL              mga tools                                 Pag-aayos ng mga sirang bagay
                                                                                              Masaya at gustong tumulong sa
                                                                                              pag repair ng sasakyan
                                                                                              Pagmonitor ng perang natipid at
                                                                                              naipon sa bangko
           COMP            COMPUTATIONAL            Nasisiyahan na gumaw a gamit              Pag- solve ng mathematical
                                                    ang bilang o numero                       equations
                                                                                              Pag-aaral ng mga bituin, bato,
                                                    Nasisiyahan sa pagtuklas ng               klima, halaman at hayop
           SCIE            SCIENTIFIC               bagong kaalaman, pagdisenyo               Pag-imbento ng mga bagay
                                                    at ag-mbento ng mga bagay at
                                                    produkto
                                                                                              Pamamahala ng isang opisia o
                                                                                              pangkat
                                                                                              Pag-oorganisa ng isang party o
                                                                       59
                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

PERS           PERSUASIVE              Nasisiyahan sa pakikipag-              komite
                                       ugnayan sa ibang tao o                 Pamumuno sa isang pangkat o
                                       pakikipagkaibaigan                     klase
                                                                              Pagdrow ing ng mga laraw an o pag-
                                                                              doodle
                                                                              Paggaw a ng mga bagay na
                                                                              pangsining (painting, aw it)
ART            ARTISTIC                Nasisiyahan sa pagdidisenyo            Paggaw a ng handicraft
                                       ng mga bagay
                                                                              Pagbabasa ng mga nobela o fiction
LIT            LITERARY                Nasisiyahan sa pagbabasa at            Pagsusulat ng mga kuw ento, tula
                                       pagsusulat                             Pagbubuo ng crossword puzzle
                                                                              Pakikinig sa o paglikha ng aw it
                                                                              Pagtutugtog ng piano o iba pang
                                       Nasisiyahan sa pakikinig o             musical instrument
                                       paglikha ng aw it o pagtugtug ng       Pag-aw it
MUS            MUSICAL                 musical instrument                     Pagsasayaw
                                                                              Pagtulong sa kamag-aral sa
                                                                              paggaw a ng takdang-aralin
SOSE           SOCIAL SERVICES         Nasisiyahang tumulong sa               Pagbisita sa kaibigang may sakit
                                       ibang tao                              Nakikinig sa mga problema ng
                                                                              ibang tao o kaibigan
                                                                              Paglilista ng perang tinanggap at
                                                                              ginastos
CLER           CLERICAL                Nasisiyahan sa paggaw a ng             Paglilista ng mga bagay na
                                       paper w orks                           gagaw in
                                                                              Paggaw a nang maayos ng report
                                                                              na isusumite sa klase
Sanggunian: Abiva, T. (1993). Learning Resource for Career Development. Abiva Publishing House, Inc.




                                                          60
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Nasa ibaba naman ang apat na tuon ng mga larangan ng hilig. Pansinin ang dalaw ang halimbaw a sa talahanayan.


          MGA TUON NG MGA HILIG




                               Tuon sa TAO              Tuon sa               Tuon sa IDEYA                       Tuon sa DATA
         Mga Gaw ain         (May kinalaman sa           BAGAY           (Pag-iisip at pag-oorganisa     (May kinalaman sa facts, records,
                                   TAO)             (Gamit ang tools            ng mga ideya)                 files, numero, detalye)
                                                      at machines)
      Hal.: Paglalaro ng    Pagtuturo sa            Paggamit      ng    Pag-iisip ng technigue o Pagsusuri kung paano makashoot
      badminton             kaibigan ng paglalaro   rocket at shuttle   paraan para pumasok ang sa ring
      (Outdoor Interest)    ng badminton            cock                shuttle cock

      Pagpipinta ng         Pagtuturo sa kamag-     Paggaw a   ng Pagsubok ng bagong kulay Pagcheck kung tama ang                      mga
      laraw an              aral kung paano         frame para sa para mapaganda ang laraw an paraan sa pagpipinta
      (Artistic Interest)   magpinta                laraw an

          Sanggunian: Abiva, T. (1993). Learning Resource for Career Development. Abiva Publishing House, Inc.



      Kung may mga panahon na kahit pagod ka na, patuloy ka pang gumagaw a ng isang bagay kaya’t di mo napapansin ang paglipas ng oras,
indikasyon ito ng iyong hilig. Mahalaga ang pagtuklas mo sa mga ito, pati ang mga tuon ng atensyon sa baw at isa dahil palatandaan ang mga ito ng
mga uri ng gaw ain, kurso, o trabaho na magbibigay sa iyo ng kasiyahan o kaganapan. Kung malinaw sa iyo ang iyong mga hilig, maiiw asan ang
pagkabagot o kabiguan sa pagiging abala o pagpili ng kurso o trabahong maaaring magbibigay ng malaking suw eldo ngunit di naman kaw ili-w iling
pagkaabalahan. Kung alam mo ang iyong mga hilig, makikilala mo ang mga konkretong paraan kung paano mo pauunlarin ang mga ito.




                                                                           61
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



11. Ipasagot sa m ga m ag-aaral:
    a. Ilaraw an ang mga hilig. Saan nagmumula ang mga ito?
    b. Bakit mahalaga ang mga hilig?
    c. Bakit mahalaga ang pagpapaunlad ng mga hilig?
    d. Ipaliw anag ang dalaw ang aspeto ng mga hilig.                                                                Pagtupad sa mga
    e. Bakit mahalaga ang pagtuklas sa mga hilig at ang tuon ng mga ito?                                                Tungkulin


PAGHINUHA NG KAKAILANGANING PAG-UNAWA ( EU)                                                                          Paghahanda Tungo
                                                                                                                        sa Pagpiling
                                                                                                                         Propesyon
                                     Ang pagpapaunlad ng mga hilig                  ay nakatutulong
                                                                                    sa                                    Pagtulong
   10. Itanong: Ano ang naunaw aan mong konsepto sa babasahin?                                                            saKapwa


                                                                                                                       Pakikibahagi sa
Mga EU na dapat m ahinuha:                                                                                              Pamayanan
A. Ang pagpapaunlad ng mga sariling mga hilig ay makatutulong sa pagtupad ng mga tungkulin, paghahanda tungo sa pagpili ng propesyon (kursong
   akademiko o teknikal-bokasyonal), pagtulong sa kapw a at pakikibahagi sa pamayanan.
B. Mahalagang malaman ng baw at isa ang kanyang mga hilig dahil palatandaan ang mga ito ng mga uri ng trabaho na magbibigay ng kasiyahan at
   kaganapan sa kanya bilang tao.




                                                                           62
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



  C. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)


  Tuon ng bahaging ito ang mga sumusunod:
       1. Ang pagsasagawa ng inaasahang produkto o pagganap na nagpapamalas ng mga angkop na mga kasanayan (ang Tsart ng
           Pagpapaunlad ng Aking Mga Hilig)
       2. Pagsusulat ng isang Pagninilay na may takdang pormat
       3. Pagsasagaw a ng mga gaw ain kung saan ilalapat o gagamitin ang mga bagong pagkatuto sa konkretong sitw asyon ng buhay
  Ang pagninilay ay isang estratehiyang matacognitive kung san gagaw an ng mag-aaral ng angkop na kilos ang mga kahinaang natuklasan
  tungkol sa paksa. Nililinang pa rin hanggang dito ang Anim na Aspekto ng Pag-unaw a.
  Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na magpasya
  kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.

PAGGANAP
  11. Atasan ang mga mag-aaral na punan ang Tsart ng Pagpapaunlad ng Aking mga Hilig na nasa ibaba. (FU: Paglalapat)


                                              TSART NG PAGPAPAUNLAD NG AKING MGA HILIG



   Mga Hilig      Paano Ko             Mga taong         Panahong Ilalaan    Mga Papuri                Maaaring      Paano Malalampasan
                  Pauunlarin Ito       Hihingan ng                           Na Inaaahan kong          Balakid       ang mga Ito
                                       Tulong/Suporta                        Matanggap
                                       o Kukunsultahin
  Hal.:           -Tutugtog ako sa     Mga kaibigan at   Isang oras araw -   Kakaibang gitarista       Baka utusan   Ipagangako ko sa
  Pagtugtog ng    loob ng isang oras   guro              araw                                          ako sa        aking magulang na
  gitara          araw -araw                                                                           bahay         pagbubutihin ko ang


                                                                       63
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                  -Mag-eenroll ako                                                                                    pag-aaral, kaya
                  sa isang guitar                                                                                     payagan nila ako sa
                  school                                                                                              hilig ko.
    1.
    2.
    3.
    4.
    5.



PAGNINILAY
  12. Ipasulat sa mga mag-aaral ang isang pagninilay tungkol sa ginaw ang Tsart ng Pagpapaunlad ng Aking mga HIlig (FU: Pagkilala sa Sarili).
      Pansinin: Mga dapat makita sa pagninilay:
      a. Paglalaraw an ng mga bagay na natuklasan mo sa iyong sarili. Halimbaw a, paano makatutulong ang iyong mga hilig sa iyong
         paghahanda sa susunod na yugto ng buhay (ang early adulthood)?
      b. Mga bagong pagkatuto o insights
      c. Mga karagdagang kaalaman na nasaliksik o mga tanong tugkol sa hilig

PAGSASABUHAY


  13. Pumili ng isang tinedyer na iyong tutulungan tungo sa pagpapaunlad ng kanyang mga hilig. Isulat sa iyong journal ang iyong pagninilay tungkol
     dito. (FU: Pagdama at Pag-unawa sa Damdamin ng Iba)
  14. Kapanayamin ang limang tinedyer sa inyong paaralan, kapitbahayan o simbahan tungkol sa kanilang mga hilig.
     Gumaw a ng ulat tungkol sa resulta ng panayam at ilahad sa klase. Ipahayag sa ulat kung sang-ayon ka o tutol sa mga hilig ng mga kabataang
     Pilipino ngayon. (FU: Pagbuo ng sariling Pananaw)


                                                                        64
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Mga Kakailanganing Kagam itan
(Web sites, Softw are, etc.), mga aklat, w orksheets...
   -   Kopya ng Mga Larangan ng ma Hilig at Mga Tuon ng mga Hilig
   -   Kopya ng Tsart ng Pagpapaunlad ng mga Hilig


 Mga Sanggunian:
   •   Abiva, T. (1993). Learning Resource for Career Development. Abiva Publishing House, Inc.
   •   Santamaria, J. (2006) Career Planning Workbook. Makati: Career System Inc.
   •   International Labor Organization. (2007). Guiding Youth Careers: A Handbook for those who Help Young Jobseekers.




Unang Markahan: Ako Bilang Nagdadalaga /                  Aralin 4: Mga Tungkulin Bilang Nagdadalaga / Bilang ng araw /sesyon: 10
Nagbibinata                                               Nagbibinata
                                                                     Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                                 Pam antayan sa Pagganap:

Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga pagbabago sa sarili sa Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga akmang kilos sa Plano ng
panahon ng pagdadalaga / pagbibinata, sa kanyang mga talento, kakayahan, Pagpapaunlad ng Sarili na tumutugon sa kanyang mga talento,
kahinaan at hilig, at mga tungkulin tungo sa pagtupad ng mga tungkulin at kakayahan, kahinaan at mga hilig.
pagtatakda ng mithiin upang mapanagutan ang kahihinatnan ng kanyang mga
pasya at kilos.
    Mga Paksa:
    5. Mga Pagbabago sa Panahon ng Pagdadalaga / Pagbibinata
    6. Mga Talento, Kakayahan at Kahinaan
    7. Mga Hilig
    8. Mga Tungkulin ng mga Kabataan



                                                                        65
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                               Mahahalagang Tanong:
 Sa Unang Markahan:                                                            Sa Unang Markahan:
Ang pagkilala sa sarili ay gabay sa pagtupad ng mga tungkulin tungo sa         Bakit mahalaga ang pagkilala sa sarili?
pagpapaunlad ng sarili.
Sa Paksa 4: Mga Tungkulin Bilang Nagdadalaga / Nagbibinata                     Sa Paksa 3: Mga Tungkulin Bilang Nagdadalaga / Nagbibinata
Ang pag-unaw a ng kabataan sa kanyang mga tungkulin sa sarili, bilang anak o   Bakit mahalaga ang pag-unaw a ng kabataan sa kanyang mga
kapatid, mag-aaral, mamamayan, mananampalataya, kosyumer ng media at           tungkulin sa sarili, bilang anak o kapatid, mag-aaral, mamamayan,
bilang tagapangalaga ng kalikasan ay isang paraan upang maging                 mananampalataya, kosyumer ng media at bilang tagapangalaga ng
mapanagutan bilang paghahanda sa susunod na yugto ng buhay.                    kalikasan?

Nauunaw aan ng mag-aaral ang: (Mga Kaalam an)                                     Ang mag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

Mga Tungkulin ng mga Kabataan                                                         •    natutukoy ang maaaring mangyari kung di ginagampanan o
  a. Sa Sarili                                                                             tinutupad ng isang tao ang kanyang mga tungkulin sa
  b. Bilang Anak                                                                           kanyang mga gampanin (hal: ama o guro)
  c. Bilang Kapatid                                                                   • natutukoy ang kanyang mga gampanin bilang nagdadalga /
  d. Bilang Mag-aaral                                                                      nagbibinata
  e. Bilang Mamamayan                                                                 • nakapagpapasya ng antas ng halaga ng kanyang mga
  f. Bilang Mananampalataya                                                                gampanin
  g. Bilang Konsyumer ng Media                                                        • nahihinuha ang kahalagahan ng kanyang mga gampanin
  h. Bilang Tagapangalaga ng kalikasan                                                     tungo sa pagkamit ng kanyang kaganapan bilang tao
                                                                                      • natutukoy ang kanyang mga tungkulin sa baw at gampanin
                                                                                           bilang nagdadalaga / nagbibinata
                                                                                      • nahihinuha kung ano ang magiging epekto sa kanya bilang
                                                                                           nagdadalaga / nagbibinata kung di niya nagagampanan ang
                                                                                           kanyang mga tungkulin sa baw at gampanin
                                                                                      • nasusuri kung natutupad niya ang sumusunod:
                                                                                         a. Plano ng Pamamahala ng mga Pagbabago sa Panahon
                                                                                               ng kabataan
                                                                                         b. Plano ng Pagpapaunlad ng mga Talento at Kakayahan
                                                                                         c. Plano ng Pagpapaunlad ng mga Hilig
                                                                                     • natutukoy ang mga dapat niyang pagbutihin sa pagtupad
                                                                                       niya ng mga tungkulin sa baw at gampanin
                                                                                          • nakagagaw a ng Plano ng Maayos na Pagtupad ng mga
                                                                                               Tungkulin Bilang Nagdadalaga / Nagbibinata
                                                                                         • naisasagaw a ang Plano ng Maayos na Pagtupad ng
                                                                       66
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                                        mga Tungkulin Bilang Nagdadalaga / Nagbibinata
                                                                                    • nakasusulat ng pagninilay sa (a) mga dapat niyang
                                                                                        paunlarin sa pagtupad ng kanyang mga tungkulin bilang
                                                                                        isang kabataan at (b) ang mga taong makatutulong sa
                                                                                        kanya sa bagay na ito.
                                                                                    • nakabubuo ng documentation ng isang student leader
                                                                                       o hinahangaang kabataan tungkol sa pagtupad ng
                                                                                       kanyang mga tungkulin sa iba’t ibang gampanin
                                                                          •     nakapagmumungkahi nang may pagsasaalang-alang sa
                                                                              damdamin ng kamag-aral o kaibigang di nakatapos ng pag-aaral
                                                                              upang bigyan ito ng inspirasyon o paalala sa mga kabutihan ng
                                                                              pagtupad ng tungkulin bilang


                                                                Antas 2
Inaasahang Pagganap:                            Mga Patunay sa Antas ng Pag-unaw a:                 Mga Patunay sa Antas ng Pagganap:

Pagsasagaw a ng mga kilos tungo sa maayos na    Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa         Pagtataya ng pagsasagaw a ang mga kilos
pgtupad ng mga tungkulin bilang nagdadalaga /   pamamagitan ng:                                     tungo sa maayos na pgtupad ng mga
nagbibinata                                                                                         tungkulin bilang nagdadalaga / nagbibinata
                                                Pagpapaliw anag:                                    batay sa sumusunod na kraytirya:
                                                a. Pagpapaliw anag ng kahalagahan ng kaalaman
                                                tungkol sa mga tungkulin sa baw at gampanin ng         a. May tsek sa baw at entry (tungkulin
                                                kabataan batay sa panunutunan at inaasahan ng             na ginaw a) at ekis sa hindi
                                                pamilya, paaralan, pamayanan at simbahan               b. may resolusyon sa baw at tungkulin
                                                Kraytirya:                                                naginaw a
                                                Malinaw ang paliw anag (may positibo at negatibo
                                                na argumento sa baw at gampanin –i.e., ano ang          c. may kalakip na pagninilay
                                                resulta kung hindi alam ang mga tungkulin)

                                                Interpretasyon
                                                Pagbibigay-kahulugan sa mga sitw asyong di
                                                tinutupad ng isang tao ang kanyang mga tungkulin
                                                sa isang gampanin
                                                Kraytirya:
                                                May patunay sa kahihinatnan sa pagtupad ng
                                                tungkulin sa baw at gampanin, may maliw anag na

                                                                   67
                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

konklusyon o konsepto sa baw at sitwasyon

Paglalapat
Pagsasagaw a ng mga kilos na inilista sa Plano ng
Maayos na Pagtupad ng mga Tungkulin Bilang
Kabataan
Kraytirya:
May tsek sa baw at entry (tungkulin na ginaw a) at
ekis sa hindi, may resolusyon sa baw at tungkulin
naginaw a,may kalakip na pagninilay


Pagbuo ng Sariling Pananaw
Pagbibigay ng papuri o puna sa ginaw ang panayam
sa isang student leader o hinahangaang kabataan
tungkol sa pagtupad ng kanyang mga tungkulin sa
iba’t ibang gampanin
Kraytirya:
Malinaw ang paglalaraw an ng paraan ng pagtupad
ng mga tungkulin sa baw at gampanin (gamit ang
Pow erPoint presentation o video), naipahayag ang
saloobin o damdamin ng student leader, may puna
o papuri sa student leader tungkol sa pagtupad nito
ng mga tungkulin

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
Paghihikayat sa isang kamag-aral na di nakatapos
ng pag-aaral o kakalase na nagrereklamo sa dami
ng kanyang gaw ain/tungkulin upang bigyan ito ng
inspirasyon o paalala sa mga kabutihan ng
pagtupad ng mga tungkulin bilang kabataan
Kraytirya:
Malinaw ang paglalaraw an ng mga talento at
kakayahan ng tinedyer na na-interview , malinaw
ang dahilan ng pagtukoy ng isang hilig na kanyang
susuportahan, angkop ang mga paraan ng
pagsuporta na pinili gamit ang isang card, liham o

                   68
                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

email

Pagkilala sa Sarili
May case study o success story na binanggit sa
liham ng paghihikayat, may mga patunay ng
kabutihan ng pagtupad ng mga tungkulin, may
mungkahing tulong o suporta na ibibigay sa kamag-
aral o kaibigan, may ‘w ord of encouragement’
Kraytirya:
Malinaw na naipahayag ang damdamin tungkol sa
Rank 1 niyang gampanin, natukoy ang mga
utngkulin na di niya maayos na nagagampanan,
malinaw ang mga paraan upang matupad niya ang
mga tungkuling ito, natukoy ang mga taong
maaaring tumulong sa kanya, may pasasalamat sa
mga pagkautto (realizations)
                  Antas 3




                   69
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto:
     ARALIN 4: Mga Tungkulin ng mga Kabataan


   A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)


           Sa bahaging ito, tutukuyin ang dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa kahalagahan ng pagtupad sa tungkulin at sa maaaring
    maging bunga ng hindi pagtupad dito. Gagamiting halimbaw a ang isang pamilyang may kani-kaniyang tungkuling ginagampanan sa loob ng
    tahanan. Magpapakita ng laraw an ng isang tahanan at ng mga kasapi ng pamilya. Layunin ng gaw ain na ipaunaw a sa mga mag-aaral ang
    kahalagahan ng pagtupad sa tungkulin ng lahat ng kasapi ng pamilya. Sa pamamaraang ito, maipauunaw a nang lubos sa mag-aaral ang
    kahalagahan ng pagtupad sa tungkulin. Ito ay susundan ng isang gaw ain kung saan kailangang tukuyin ng mga mag-aaral ang kanilang iba’t
    ibang gampanin bilang isang kabataan. Mahalaga ang gaw aing ito upang matukoy kung batid ng mga mag-aaral ang mahahalagang gampanin
    na kailangan nilang isakatuparan bilang kabataan. Ang gaw ain ito ang tutulong upang tayain ang kanilang dating kaalaman at upang malaman
    kung gaano kalalim pa ang gagaw ing pagtalakay tungkol sa paksa.



       Pagsisiyasat    (FU: Interpretasyon)
  1. Ipagaw a ang gaw ain sa ibaba:
   1.1 Maghanda ng isang laraw an na sumisimbolo sa isang pamilya. Ihiw alay na idikit ang laraw an ng ama, ina at mga kapatid. Gamiting gabay ang
       halimbaw a sa ibaba.
   1.2 Ipaliw anag sa mga mag-aaral na ito ay kumakataw an sa isang tahanan na kumpleto ang miyembro ng pamilya, na ang baw at miyembro ay
       may kanya-kanyang tungkulin sa pagtataguyod ng pamilya.
   1.3 Matapos ito ay alisin ang laraw an ng ama at tanungin ang mga mag-aaral:



                                                                         70
                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    -     Ano ang mangyayari sa pamilya kung hindi gagampanan ng isang ama ang kanyang
          tungkulin sa pamilya?
1.4 Matapos ay tanggalin naman ang laraw an ng ina at muling itanong:
    -     Ano ang mangyayari sa pamilya kung hindi gagampanan ng isang
          ina ang kanyang tungkulin sa pamilya?
1.5 Gaw in din ito sa iba pang mga laraw an na nasa pisara.
1.6 Tapusin ang talakayan sa pagpapaunaw a sa mga mag-aaral ng
    kahalagahan ng pagtupad sa tungkulin.


        Pagtuklas ng Dating Kaalaman
2. Ipagaw a ang gaw ain sa ibaba:
2.1 Maghanda ng isang malaking bilog na ididikit sa pisara. Idikit sa gitna
    nito ang laraw an ng isang tinedyer.
2.2 Atasan ang mga mag-aaral na tukuyin ang kanilang iba’t ibang
    mahalagang gampanin bilang isang nagdadalaga / nagbibinata. Isulat ito
    sa paligid ng bilog. Gamiting gabay ang inihandang halimbaw a sa ibaba.
2.3 Atasan silang punan ang lahat.
2.4 Tumaw ag ng ilang mga mag-aaral sa harap upang ibahagi ang kanilang
    natapos na gaw ain.
2.5 Gabayan ang mga mag-aaral na piliin lamang ang mga pinakamahahalagang gampanin. Bigyang diin ang mga tungkulin:
    a. Sa sarili                  f. Bilang mananampalataya
    b. Bilang anak                g. Bilang konsyumer ng media
    c. Bilang kapatid             h. Sa kalikasan
    d. Bilang mag-aaral
    e. Bilang mamamayan

                                                                          71
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

B.    Mga Karanasan Tungo sa Pag-unawa (FIRM-UP)

            Sa bahaging ito, ang klase ay aatasan para sa isang pangkatang gaw ain. Ang bawat pangkat ay iaatas para sa isang mahalagang
     gampanin. Kailangan nilang tukuyin kung anu-ano ang mga tungkulin sa baw at gampanin na iniatas sa kanilang pangkat at ito ay ipakikita sa
     klase sa pamamagitan ng isang malikhaing presentasyon. Layunin ng gaw ain na ito na tayain kung gaano kalaw ak ang kaalaman ng mga
     mag-aaral tungkol sa kanilang mga tungkulin bilang isang kabataan. Makatutulong din ang gaw aing ito upang maunaw aan ng mga mag-aaral
     ang kahalagahan ng pagtupad sa tungkulin at kung ano ang maaarin maging bunga ng pagtupad at hindi pagtupad sa mga tungklin hindi
     lamang para sa sarili kundi maging sa kanyang kapw a.

 3. Hatiin ang klase sa w along pangkat.
 4. .Atasan ang baw at pangkat ng isang gampanin.
 5. Kailangan nilang pag-usapan sa pangkat ang mga tungkulin na kaakibat ng baw at gampanin. Ipatala ang lahat ng ispesipikong tungkulin na
      mapag-uusapan sa pangkat.
 6. Ipaatas sa baw at isang kasapi ng pangkat ang mga natukoy na tungkulin at ipabahagi ito sa klase sa sa pamamagitan ng isang malikhaing
      presentasyon (Hal. paglikha ng isang saknong na tula, rap, pagbabalita at iba pa)

                                             Aking na kababatang kapatid kailangang arugain
                                             Sa mga panahong pagod ang aking mga magulang sa gawain;
                                             Hindi simpleng tungkulin na ma ituturing
                                             Ngunit kailangang gawin upang magulang ko ay papahingahin.

 7. Itala sa pisara ang mga tungkuling babanggitin ng mga mag-aaral gamit ang por mat sa ibaba.
                                  Gampanin                                                Tungkulin
                    1. Bilang anak                             Sundin ang mga mabuting utos ng mga magulang
                                                               Tumulong sa gaw aing bahay




                                                                          72
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I



     Mga Gabay na Tanong:
     a. Ano ang maitutulong sa iyo ng pagganap sa iyong mga tungkulin bilang isang kabataan?
     b. Ano ang magiging epekto sa iyong sarili kung hindi mo tutuparin ang iba’t ibang mga tungkulin?
     c. Ano ang maitutulong ng pagganap mo sa iba’t ibang tungkulin sa iyong kapw a at sa lipunan?


C.   Pagpapalalim (DEEPEN)       (Pagpapaliwanag)

        Sa bahaging Pagpapalalim, ipababasa sa mga mag-aaral ang isang inihandang babasahin na tungkol sa paksa. Nilalaman ng babasahin
 ang mga pangunahing tungkulin bilang isang kabataan. Maaari itong magsilbi bilang isang mahalagang gabay tungo sa pagbibigay nila ng
 katuparan sa kanilang mga tungulin. Inisa-isa ang baw at mahahalaga at pangunahin nilang gampanin at ang kaakibat na tungkulin. Ipinauunaw a
 ng babasahin ang kahalagahan ng pagtupad sa tungkulin at ang magiging bahagi nito sa pag-unlad ng pagkatao ng tao. Ipinauunaw a ng
 babasahin ang halaga ng pakikibahagi, ng pagiging mapanagutan at ng pagiging isang tunay na anak ng Diyos na hindi namumuhay para sa
 kanyang sarili lamang. Makatutulong ang babasahing ito upang mamulat ang mga mag-aaral sa katotohanan na ang pagiging isang kabataan ay
 may kaakibat na isang mahalagang hamon na kailangang harapin na puno ng pananagutan, na ang pagiging isang kabataan ay may kaakibat na
 pananagutan na kailangang isakatuparan para sa pagkakaroon ng kaganapan.
        Matapos basahin at unaw ain ang babasahin ay bibigyan ng pagkakataon ang mga mag-aaral na bumuo ng kakailanganing pag-unaw a
 gamit ang graphic organizer. Pakikinggan ng guro ang kanilang mga sagot upang mataya kung gaano ang kanilang naging pag-unaw a sa aralin.




                                                                        73
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                                     Opo, Bb. Lopez.
MGA TUNGKULIN BILANG KABATAAN                        Salamat po sa
                                                     pagbibigay ng                                           Anak, inaasahan ko na
      Inaasahan ko na                                pangalawang                                           ginagawa mo lagi ang iyong
      maibibigay mo                                                                                       mga takdang aralin. Kailangan
                                                     pagkakataon.
      ang iyong                                                                                           mong magsikap sa pag-aaral
      proyekto sa akin                                                                                        para makatapos ka at
      nang maaga                                                                                           magkaroon ng magandang
      bukas.                                                                                                         buhay



                                                                                                                Opo,
                                                                                                               Nanay.



      Narinig mo na naman ba ang sirang plaka? Pamilyar ka na mga pagkakataon at katagang ito hindi ba? Sa baw at araw na dumaraan, nahaharap ka
sa iba’t ibang mga gaw ain na hindi maaaring hindi mo bigyan ng pansin at katuparan. Napakar aming takdang kailangang gaw in sa paaralan.
Napakaraming gaw ain sa sariling tahanan. May mga obligasyon ka sa iyong simbahan. Naghahanap ng panahon at atensyon ang iyong mga kaibigan.
Marahil sa mga pagkakataon na ikaw ay nakararamdam na ng pagod, tinatanong mo na ang iyong sarili
kung paano mo hahatiin ang iyong kataw an. Ngunit sabi ng isang linya ng aw itin, ”Ganyan talaga ang
buhay...”.
      Nasubukan mo na bang ihalintulad ang iyong sarili sa isang batang nagtitinda ng sampagita sa
simbahan pagkatapos niyang pumasok sa paaralan? Nasubukan mo na bang kausapin ang isang tinedyer
na nagbubuhat ng mabibigat na sako ng gulay sa Divisoria sa gabi? Nailagay mo na ba ang iyong sarili sa
katayuan ng isang tinedyer na nasa lansangan; dala-dala ang sanggol na kapatid at kumakatok sa mga
bintana ng sasakyan upang manghingi ng pera o pagkain? Mas mahirap hindi ba? Pero hindi nagrereklamo

                                                                        74
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

ang karamihan sa kanila at tinatanggap ang mga ito bilang kanilang obligasyon sa kanilang pamilya.


      Maraming tao ang nagsasabi sa iyo na hindi ka na bata. Habang nadaragdagan ang iyong edad ay nadaragdagan din ang iyong mga tungkulin.
Mulat ka na ba sa iba’t iba mong tungkulin? Hayaan mong tulungan ka ng babasahin na ito.


1. Ang Aking Tungkulin sa Aking Sarili. Ang tungkulin ay laging dapat nagsisimula sa sarili. Mahirap isalin sa ibang tao ang responsibilidad kung hindi
    ito nasimulang ilapat sa sarili. Bilang isang tinedyer, may mga bagay na dapat mong bigyang-pansin upang masabi mong tunay mong natupad ang
    iyong tungkulin sa iyong sarili.
      a.   Pagharap at Wastong Pamamahala sa mga Pagbabago sa Yugto ng Pagdadalaga/Pagbibinata. Sa yugto ng pagdadalaga/pagbibinata,
           nahaharap ang isang tinedyer sa iba’t ibang mga pagbabago. Napag-aralan sa nagdaang aralin ang mga ito. Huw ang mong hayaang bumaba
           ang iyong tiw ala sa sarili. Sa halip gamitin mo itong pagkakataon upang mas mapagyaman ang iyong sarili. Kailangang magsimula ka nang
           tama. Dito nakasalalay ang tagumpay ng pagharap sa mga susunod pang yugto ng iyong buhay. Ito rin ang makatutulong upang maging
           maligaya ka sa iyong pamumuhay.
      b.   Pagpapaunlad ng Talento at Kakayahan at Wastong Paggamit ng mga ito. Isa kang obra ng Diyos.
           Biniyayaan ka ng talento at kakayahan na maaari mong gamitin at paunlarin. Kung hindi ito gagamitin at
           pauunlarin, hindi lamang ikaw kundi maging ang lipunan ang naw alan ng pagkakataon na makinabang.
           Maw awala ang posibilidad na maibahagi ang kakayahan na maaari sanang magkaroon ng mahalagang
           gamit para sa lahat. Katulad na lamang ng isang aklat na hindi nabigyang katuparang maisulat. Maging
           mga imbensyong maaar i sanang makapagpaginhaw a sa buhay ng tao ngunit hindi nabigyang-buhay . Makiisa ka sa iyong pamilya at sa
           paaralan sa pagpapaunlad ng iyong talento at kakayahan. Isa ito sa mahalagang bahagi sa pagbuo ng iyong sarili at sa iyong pag-unaw a sa
                                            dahilan ng iyong pagkalalang.
                                       c.   Makabuluhang Paggamit ng Aking mga Hilig. May kasabihan sa Ingles na, ”Do w hat you love and you w ill love
                                            what you do”. Ngunit hindi sapat na ginagaw a mo ang gusto mo, kailangan mong masiguro na ginagawa mo
                                            ito nang makabuluhan. Napakaraming mga tinedyer na mahusay sa paggamit ng kompyuter. Pero sa iyong
                                            palagay, tama bang ubusin nila ang kanilang panahon sa harap ng kompyuter at naglalaro sa halip na nag-

                                                                            75
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      aaral? Bakit hindi mo na lamang pagyamanin ang mga hilig mo at gamitin upang maihanda ang iyong sarili sa isang kursong gusto mo sa
      kolehiyo? O di kaya naman ay tumulong ka sa paaralan upang magturo sa mga kapw a mo mag-aaral na hindi marunong gumamit ng
      kompyuter? Makikita mo na hindi mabibili ng pera ang makukuha mong kapalit mula dito. Napagyaman mo pa ang iyong hilig.


2. Ang Aking Tungkulin Bilang Anak. Hindi ka na nga bata. Pero hindi nangangahulugan ito na maaar i mo ng ihiw alay ang iyong sarili sa iyong
   pamilya. Nananatiling ang iyong pamilya ang may pinakamalaking impluw ensya sa iyong buhay. Mayroon ka ng sapat na edad upang makibahagi
   sa iyong pamilya at sa tahanan.
          Ang lahat ay nagsisimula sa maliit. Huw ag mong pilitin ang iyong sariling gaw in ang isang bagay na hindi mo pa naman talaga kaya. Hindi
   mo pa kayang magtrabaho upang kumita at makatulong sa kanila. Mas mahalaga sa kanila na mag-aral ka upang makatapos. Pero makakatulong
   ka pa rin sa pamamagitan ng pagiging maingat sa paggastos. Ang kaunting baon na iyong matitipid sa araw-araw ay magiging malaki kapag
   naipon sa buong linggo o maaaring buong buw an. Maaaring hindi mo kayang linisin ang buong bahay ngunit maaari mong panatilihing malinis at
   maayos ang iyong sariling silid. Katanggap-tanggap naman na hindi pa maar ing ipaubaya sa iyo ang pagpapasya sa loob ng tahanan. Ngunit
   maaari mong ibahagi ang iyong saloobin, pakinggan ang saloobin ng iba upang kolektibong makabuo ng pasya.


          Mahalaga rin na maunaw aan mo ang halaga ng pagbuo ng isang magandang ugnayan sa iyong mga magulang. Ito ang yugto ng
   pagkakaroon ng madalas na hindi pagkakaunaw aan sa pagitan mo at ng iyong magulang. Lagi mong tandaan na naging tinedyer din sila minsan.
   Pinagdaanan nila ang iyong mga pinagdaanan. Ngayon iba na ang kanilang pananaw bilang mga magulang. Pinagyaman na sila ng kanilang mga
   karanasan. Sila ang may pinakamalaw ak na pang-unaw a para sa iyo. Kung marami man silang sinasabi o hinihingi, ito ay dahil iniisip nila ang
   magiging kapakanan mo. Wala silang ibang hangad kundi ang gaw in kang handa sa pagkakataon na ikaw naman ang magiging tagapagtaguyod
   ng pamilya at haharap sa hamon ng buhay sa mundo ng mga matatanda. Tungkulin mong sila ay mahalin, igalang at pagkatiw alaan.


3. Ang Aking Tungkulin Bilang Kapatid. Sa bahay para kayong ”aso’t pusa”. Ito ang laging sinasabi ng iyong mga magulang kapag lagi kayong
   nag-aaw ay ng iyong mga kapatid. Pero ang kapatid na lagi mong kaaw ay sa bahay, handa mong ipaglaban kapag inaapi ng ibang tao. Hindi
   naman siguro matataw ag na normal ngunit mas malaking bahagdan ng mga magkakapatid sa tahanan ay dumadaan sa yugto ng madalas na
   pagtatalo at pag-aaw ay. Natural lamang na may mga mabubuong hindi magagandang damdamin sa pagitan ninyong magkakapatid. Ang

                                                                      76
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   kailangan lamang ay huw ag itong hayaang magtagal at maipon hanggang sa lumaki. Ang selos dahil sa pakiramdam na mas paborito ng iyong ina
   ang iyong kuya ay hindi dapat magtungo sa pagkainggit mo sa kanya. Maaaring maging galit ito kung iy ong pababayaan. Mahirap kung magiging
   malayo ang loob ninyo sa isa’t isa. Pagsikapan mong i-enjoy ang panahon na kasama sila. Ang mabuting pakikitungo sa iyong mga kapatid ay
   makatutulong upang matuto kang makitungo nang maayos sa iyong kapw a.
4. Ang Aking Tungkulin Bilang Mag-aaral. Ikaw ngayon ay nasa high school na. Nasa mas malaking” mundo”. Mas marami ka ng mga gaw aing
   nararapat gaw in at marami kang natutuhan sa mga bagay na iyong ginagaw a. Sa baw at gawain na iyong natatapos, karagdagang karanasan at
   aral na iyong maiipon. Mas nadadagdagan ang kabuluhan ng iyong buhay.
         Gaano mo pinahahalagahan ang pag-aaral? Maaar i mo itong malaman sa pamamagitan ng pagsagot sa mga sumusunod na tanong.
     a. Gaano kalaking panahon at pagsisikap ang inilalaan ko sa pag-aaral?
     b. Paano ko gagamitin ang aking mga kakayahan at talento sa pag-aaral?
     c. Paano ko magagamit ang lahat ng aking kakayanan?
     d. Anong gaw ain sa paaralan ang kinaw iw ilihan kong salihan?
     e. Paano ko susuportahan ang ”Student Government”?
     f. Sa paanog paran ko kaya mabibigyan ng karangalan ang aking paaralan?
     g. Ano ang aking inaasahan ngayon high school?


         Ang iyong sagot sa mga tanong na ito ang magsasabi sa iyo kung gaano kalayo ang iyong mararating sa iyong pag-aaral.. Kung gaano
   karami ang maaari mong makuha dahil dito. Mas malayo, mas husay. Mas marami, mas mabuti. Ang high school ang pinakadinamikong yugto sa
   iyong buhay. Dito mo masusubok ang iyong mga kakayahan. Dito nakadepende kung ano ang mararating mo sa hinaharap. Tumingin ka sa
   malayong hinaharap pero gaw in mo ang lahat ng iyong makakaya ngayon. Gamiting gabay ang mga sumusunod:
      a. Mag-aral nang mabuti. Ang pagbuo ng magandang gaw i sa pag-aaral ang makatutulong upang mas mahasa mo ang iyong kakayahan at
         mailabas mo ang iyong mga potensyal. Hindi lamang ito para sa iyong sarili, kundi maging para sa paaralan
      b. Magkaroon ng masidhing pagnanais na matuto. Nag-aaral ka upang matuto. Sabi nga nila hindi ka nasa paaralan para lamang sa baon
         araw -araw. Ang iyong masidhing pagnanais na matuto ang tutulong sa iyong isip upang gumana nang maayos. Walang mahirap sa isang
         taong nagpupursigi at may dedikasyon.

                                                                      77
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      c. Pataasin ang mga marka. Hindi natin maikakaila ang halaga ng pagkakaroon ng mataas na marka. Ito ay maaari mong magamit upang
          makapasok sa magandang paaralan kapag ikaw ay pumasok sa kolehiyo. Ngunit dapat mong tandaan na ang mataas na marka ay
          pangalaw a lamang, ang tunay mong layunin sa pag-aaral ay upang matuto at makaalam.
      d. Gamitin ang kakayahan sa komunikasyon nang buong husay. Mahalaga ito sa proseso ng iyong pagsisikap na matuto. Gamitin nang
          mahusay ang kakayahan sa pakikinig, sa pagbabasa, sa pagsusulat at sa pagsasalita.
      e. Pagyamanin ang kakayahan sa pag-iisip. Binigyan ka ng sariling pag-iisip kung kaya hindi mo dapat hinahayaan na iba ang nag-iisip para
          sa iyo. Wala nang iba pang makapagpapalakas sa isip kundi ang palagi itong gamitin. Gamitin ito upang hanapin ang katotohanan,
          pakikinig at pagtanggap sa opinyong ng iba, pagiging kritial sa sinasabi ng iba.
      f. Matutong lutasin ang sariling mga suliranin. Mas marami kang kakaharaping suliranin sa yugtong ito, Kadalasan ito ay suliranin sa iyong
          pakikipag-ugnayan At sa mga pagkakataong ito, bumubuo ka ng mga pagpapasya. Siguraduhin na mamimili nang tama at may sapat na
          batayan.
      g. Makilahok sa mga gawain sa paaralan. Hindi lang sa harap ng libro umiikot ang mundo sa loob ng paaralan. Enjoy. Makihalubilo ka sa iba
          pang mag mag-aaral. Lumahok ka sa mga pangkatang gaw ain para matutunan mo ang mamuno at sumunod. Ito ang isa sa mga
          kasanayang kakailanganin mo sa iyong buong buhay.


5. Ang Aking Tungkulin sa Aking Pamayanan. Ang isang kasapi ng pamayanan ay malugod na tumutugon sa kanyang mga tungkulin para sa
   kapakanan nito. Bilang kabataan may tungkulin ka na:
   a. Pangalagaan ang maayos at malinis na pamahalaan;
   b. Makibahagi sa gaw ain ng pamayanan kasama ng iba pang miyembro nito;
   c. Magkaroon ng pagkukusang maglingkod sa pamayanan;
   d. Maging mulat sa pangangailangan at suliranin ng ibang tao sa pamayanan upang maiparating sa mga pinuno ng pamayanan;
   e. May pagkalinga at katapatan sa kinabibilangang pamayanan;
   f. Nakikibahagi sa mga pagpupulong sa pamayanan;
   g. Sumasali sa mga samahang pangkabataan, kung saan ilalaan ang sariling maging mabuting tagasunod kung hindi man maging mabuting
      pinuno at;

                                                                        78
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   h. Nakikibahagi sa kampanya upang tulungan ang pamahalaan, paaralan at samahan sa kanilang mga proyekto.


          Sa mga sumusunod na paraan ng pakikilahok, nararamdaman mong hindi ka malayo sa mga tao sa iyong pamayanan. Kung minsan, may
   mga pagkakataon na hindi mo kilala ang iyong mga kapit-bahay; na hindi mo kilala ang namumuno sa inyong pamayanan. Sa pamamagitan ng
   pagtugon sa mga tungkuling ito, mararamdaman mong ikaw ay kabahagi. At makatutulong ito upang iyong mas mapaangat ang iyong halaga
   bilang tao.


6. Ang Aking Tungkulin Bilang Mananampalataya. Paano mo ba ginagamit ang lahat ng iyong oras sa buong maghapon? Sa anong mga gaw ain
   mas nauubos ang iyong oras? Ito ba ay may kabuluhan? Kasama ba ang pagsasabuhay ng iyong pananampalataya sa iyong gaw ain sa araw-
   araw ? Alam mo naman na hindi naman hinihingi ang lahat ng iyong oras para dito. Ang simpleng pag-aalay ng panalangin araw -araw ay
   napakalaking bagay na para masabing isa kang tunay na mananampalataya.
          ”Prayer can move mountains”. Ngunit dapat mong isaisip na hindi ang ating panalangin ang nakapagpapagalaw kundi ang Diyos. Ang
   panalangin ay paraan ng papuri sa Diyos. Ang panalangin ay paraan ng pakikipag-usap sa Kanya mula sa puso. Kadalasan, ang intensyon ng tao
   sa pananalangin ay ang humingi ng mga bagay na ating nais o pangyayaring gusto nating maganap. Minsan naman ay upang ihingi ng taw ad ang
   ating mga kasalanan dahil gusto mong muling mapalapit sa Kanya. Ang panalangin ay para sa papuri, pasasalamat at pinakamahalaga ay ang
   pag-aalay sa Kanya ng lahat ng ating mga gaw ain. Malalaman mo na lahat ng bagay na nasimulan s a panalangin ay magaganap na puno ng
   tiw ala at kahusayan. Ito ay dahil nasa ilalim ng paggabay ng Diyos ang gaw aing inialay sa Kanya.


   7. Ang Aking Tungkulin Bilang Konsyumer ng Midya. Maraming uso, maraming masyadong makabago, nakokondisyon ang iyong isip na ang
      mga ito ay kailangan dahil sa husay ng presentasyon nito ng midya. Labis nang nakaaalam (Informed) ang mga tinedyer. Wala na talaga
      sigurong maitatago pa. Ito ay dahil kahit pa ang mga liblib na pook ngayon ay naaabot na ng teknolohiya. Sa dami ng mga inihahain sa iyo,
      minsan hindi mo na alam kung ano ang iyong tatanggapin at paniniw alaan. Narito ang panganib. Naranasan mo na bang umupo sa harap ng
      computer upang maglaro na minsan ay tumatagal ng 3 – 5 oras? Ang makalimutang gumaw a ng takdang aralin dahil sa panonood ng
      telebisyon? Ang mapakapanood ng mga marahas na mga palabas? Mga tukso na mahirap na iw asan. Lalo na kung hindi mo gagamitin ang
      mapanuring pag- iisip (critical thinking) at ng pananagutan. Ang mapanuring pag-iisip ay nagtuturo sa iyo kung paano mag-isip at hindi kung

                                                                       79
                                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   ano ang iisipin. Ito ay patuloy na proseso na madalas na nagsisimula sa isang tanong. Ito ay ang kakayahan natin na pag-aralan ang mga
   bagay at ang magiging bunga bago magpasya o pumili. Hindi lahat na nakikita sa midya ay totoo. Kaya mo bang gamitin ito nang may
   pananagutan?
8. Ang Aking Tungkulin sa Kalikasan. Naranasan na natin ang baha na pumatay ng maraming tao at sumira ng maraming ari-arian. Mulat ka
   na hindi sana mangyayari ang lahat ng ito kung napangalagaan lang natin ang kalikasan. Malakas na ang panaghoy ng Inang Kalikasan. Ang
   kailangan natin ay tumugon bago pa maging huli ang lahat. May magagaw a ka. Maaari mong gaw in ang mga sumusunod:
   a. Mahalagang ibahagi sa mga kasama sa tahanan ang mga kaalaman na natutunan sa paaralan. Hikayatin ang baw at kasapi ng pamilya na
      makibahagi sa pagtulong para iligtas ang kalikasan sa tuluyan nitong pagkasira. Halimbaw a, kumbinsihin sila na magtipid sa kuryente.
      Patayin ang computer, television at ilaw kung hindi naman ginagamit. Gumamit lamang ng electric fan o aircon kung talagang
      kinakailangan.
   b. Mahalagang ilapat sa buhay ang anumang natutuhan sa paaralan lalo na sa siyensya. Mas palawakin pa ang kaalaman ukol sa
      pagbabago ng klima (climate change), sa epekto nito at mga solusyon. Mamuno sa paghikayat sa buong klase upang magkaroon ng
      programa para sa kalikasan. Makatutulong din kung lalahok sa mga organisasyong may mga programang pangkalikasan.
   c. Tumulong upang mabaw asan ang polusyon sa hangin, sa lupa at sa tubig. Makibahagi sa proyektong pampamayanan o kaya naman ay
      bumuo ng samahan ng mga kabataan na tutulong upang mabaw asan ang suliranin sa maruming hangin at paligid. Kung ang baw at isang
      kabataan sa isang pamayanan ay magkakaroon ng panahon upang kumilos para sa pangangalaga ng kalikasan, nakasisiguro ang
      positibong resulta nito. Manguna sa kampanya para sa isang proyekto na kasali hindi lamang mga kabataan kundi maging lahat ng kasapi
      ng baw at tahanan.
   d. Kausapin ang mga kaibigan upang makiisa sa gaw aing pangkalikasan. Mas makabubuti kung sa ganitong paraan uubusin ang panahon
      kasama ang mga kaibigan. Makatutulong na ito upang lalong mapatibay ang pagsasamahan, magdudulot pa ito ng kabutihan para sa
      kalikasan. Hikayatin din ang lahat ng mga kaibigan na simulan din ang pagsasagaw a ng mga proyektong ito sa kanilang sariling tahanan.
   e. Karamihan ng mga mahahalagang kaalaman ukol sa kalikasan ay napupulot ng mga mag-aaral hindi sa paaralan kundi sa media. Ang
      media ang isa sa pinakamapakapangyarihang maaaring maging katuw ang ng paaralan sa pagtuturo sa mga kabataan. Ngunit hindi natin
      maikakaila na mayroong ilan na ang interes ay mas nakakiling sa konsyunmeris mo at nakakaligtaan ang pananagutan para sa mga
      kabataang konsyumer. Bilang isang tinedyer kailangang maging matalino sa pagtanggap ng mga impor masyong dulot ng media.

                                                                 80
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

              Kinakailangan ng kakayahan upang magsala ng mga impormasyong tatanggapin at paghihiw alay nito sa mga impor masyong hindi
              nararapat na tanggapin at tangkilikin.


              Malakas na ang panghoy ng kalikasan, lumalala na ang kanyang sakit at tao lamang na siyang pinagkatiw alaan ng Diyos ang
       makatutulong upang magamot ang karamdaman na ito. Bilang kabataan mayroon kang espesyal na bahaging maaaaring magampanan para sa
       suliraning ito. Kailangan ng kumilos, ngayon na. . . bago pa maging huli ang lahat. Magsimula sa iyong sarili at nakasisigurong susunod dito ang
       buong mundo.


       ”Walang sinuman ang nabubuhay para sa sarili lamang. Walang sinuman ang namamatay, para sa sarili lamang. Tayong lahat ay may
pananagutan sa isa’t isa, tayong lahat ay tinipon ng Diyos na kapiling Niya. ” Makabuluhang linya mula sa isang aw it na nagpapaunaw a sa atin ng
kahalagahan ng pagtugon sa ating mga tungkulin bilang anak ng Diyos.
       Ang pagiging mapanagutan ay nagpapakita ng tunay na pagkatao ng tao. Ito ay dahil likas ito sa tao. Ang taong tumatalikod dito ay maaaring
maihalintulad sa isang taong naglalakad na w alang ulo (Alejo, P.B.2004). Kaya habang maaga simulan mo ng tumugon sa iyong pananagutan. Lalo na sa
pagtugon sa pinakamahalagang tungkulin ng tao; ang pagkamit ng kaganapang pansarili, hanapin ang kabanalan, upang makaalam, magmahal at
maglingkod sa Diyos nang malaya.
       Alam naman natin na hindi ito madali. Ngunit hindi rin dapat na hindi ka kumilos. Mahalagang tuntungan ito patungo sa susunod na yugto ng iyong
buhay. At ang tagumpay mo sa mga susunod pang yugto ang pundasyon ng paghubog ng pagkatao ng tao.
       Sa hamon na ito sa yugtong ito, tutugon ka ba?


   9. Talakayin sa klase:
          a. Ilaraw an ang mga tungkulin mo sa baw at gampanin na binanggit sa sanaysay nang di gumagamit ng salita o pangungusap. Ilahad ito
              gamit ang isang malaking illustration board o cork board. Isulat lamang ang iyong pangalan at section.
          b. May mga tungkulin ka pa ba sa sarili na di binanggit sa sanaysay? Banggitin at ipaliw anag.
          c. Alin sa mga tungkulin ng mga nagdadalaga / nagbibinata ang madalas na napapabayaan? Patunayan.
          d. Ipaliw anag: ”Ang pagiging mapanagutan ay nagpapakita ng tunay na pagkatao ng tao”.

                                                                          81
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

  10. Ipahinuha ang EU gamit ang graphic organizer.
            PAGHINUHA NG KAKAILANGANIN SA PAG- UNAWA ( EU)
   1. Bakit mahalagang maunaw aan ang iba’t ibang tungkulin bilang kabataan?
   2. Ano ang maaaring mangyari kung hindi mo tutuparin ang iyong mga tungkulin?
   3. Anong kasanayan ang nararapat mong taglayin upang matagumpay mong matupad ang iyong mga tungkulin?
      GAMPANIN BILANG KABATAAN




                                  TUNGKULIN BILANG KABATAAN


                                                                 Pagiging
                                                              Mapanagutan sa         Paghubog ng
                                                                Susunod na          Pagkatao ng Tao
                                                                 Yugto ng
                                                                  Buhay




Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) na dapat na m ahinuha:
Ang pag-unaw a ng mga kabataan sa kanilang tungkulin sa sarili ay bilang anak, kapatid, mag-aaral, mamamayan,mananampalataya, konsumer ng
media at sa kalikasan ay isang paraan upang maging mapanagutan sa susunod na yugto ng buhay. Ito ay isang matibay na pundasyon sa paghubog ng
pagkatao ng tao.




                                                                               82
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

  D.   Pagganap, Pagninilay at Pagsasabuhay (TRANSFER)              ( FU: Paglalapat)
   Sa bahaging ito, ay pagagaw ain ang mga mag-aaral ng kanilang Pansariling Plano ng Maayos sa Pagtupad ng mga Tungkulin Bilang Kabataan.
   Makatutulong ito bilang isang gabay sa mga mag-aaral sa kanilang pagganap sa kanilang mga tungkulin. Sa pamamagitan din ng gaw aing ito
   maitatalaga ng baw at isa ang kanilang sarili sa pagtupad at pagganap sa kanilang mga tungkulin bilang isang kabataan. Magsusulat din ang mga
   mag-aaral ng isang pagninilay tungkol sa natutunan at natuklasan mula sa aralin. Magkakaroon din ng pagsusuri sa kanilang sarili kung ano pa ang
   mga kakayahang kailangan pa nilang paunlarin upang lubos na magampanan ang kanilang mga tungkulin at gayundin ang mga taong makatutulong
   sa kanila upang magsilbing kanilang gabay.
       Inaasahan din sa bahaging ito na maisasabuhay ng mga mag-aaral ang anumang kanilang natutunan mula sa aralin. Magsasagaw a sila ng
   isang panayam sa isang taong tunay nilang hinahangaan dahil sa kakayahan nito sa pagtupad sa kanyang tungkulin. At inaasahan din na ibabahagi
   sa ibang mga kaibigan at kakilala lalo na yaong hindi tumutupad sa kanilang mga tungkulin. Ang lahat ng mga karanasan mula sa gaw ain ay
   kanilang itatala sa kanilang journal.
       Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari r ing hayaan ang mag-aaral na magpasya
   kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.


11. Pagaw ain ang baw at mag-aaral ng kanilang pansariling Plano ng Maayos na Pagtupad ng mga Tungkulin Bilang Kabataan.
   Ipaunaw a sa kanilan na magsisilbi itong gabay sa pagganap ng mga tungkulin bilang kabataan. Magsisilbi din itong pagtatalaga sa kanilang sarili
   tungo sa maayos na pagganap ng baw at tungkulin :
             a. Sa sarili
             b. Bilang anak
             c. Bilang kapatid
             d. BIlang mag-aaral
             e. Bilang mamamayan
             f. Bilang mananampalataya
             g. Bilang consumer ng media
             h. Bilang tagapangalaga ng kalikasan

                                                                          83
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

12. Kailangang malinaw na maisalaysay ang komprehensibong plano sa pagganap.




                             Tungkulin           Pamamaraan ng             Dahilan sa pagtupad ng
                                              maayos na pagtupad ng              tungkulin
                                                     tungkulin




    PAGNINILAY
       12. Pasulatin ang mga mag-aaral ng isang pagninilay tungkol sa (a) mga dapat niyang paunlarin sa pagtupad ng kanyang mga tungkulin bilang
       isang kabataan at (b) ang mga taong makatutulong sa kanya sa bagay na ito.            (FU: Pagkilala sa Sarili)


    PAGSASABUHAY
    13. Atasan ang mga mag-aaral na bigyang puri o puna ang ginaw ang panayam sa isang student leader o hinahangaang kabataan tungkol sa
    pagtupad ng kanyang mga tungkulin sa iba’t ibang gampanin. Idokumento ang panayam gamit ang video o tape recorder. (Maaaring bigyan ang
    panayam ng pamagat na “Isang Linggo sa Buhay ni ___”) (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)


    14. Pasulatin ang mga mag-aaral ng isang lihan sa isang kamag-aral o kaibigan na di nakatapos ng pag-aaral o nagrereklamo sa dami ng
    kanyang gaw ain. Hayaan silang magmungkahi nang may pagsasaalang-alang sa damdamin upang bigyan ng inspirasyon o palala sa mga
    kabutihan ng pagtupad ng mga tungkulin bilang kabataan.      (FU: Pagdama at pag-unawa sa damdamin ng iba)

                                                                      84
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat at worksheets)
Mga laraw an, 9 na bilog na ginupit na cartolina,


Mga Sanggunian:
       o   Bacungan, Cleofe M. et.al. (1996). Values Education. Quezon City. Katha Publishing Co., Inc.
       o   Esteban, Esther J. (1990). Education in Value: What, Why and for Whom. Manila. Sinag-tala Publishers
       o   Duke University. Talent Identification Program. Creative Talent: Recognizing and Nurturing It. Retrieved from
           http://www.dukegiftedletter.com/articles/vol6no4_talent.html on January 26, 2010
       o   Institute for Development Education Center for Research and Communication. VIRTUE: The Value of Education.(1989). Greenhills. Sinag-tala
           Publishers Inc.




                                                                            85
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Ikalaw ang Markahan : Ang Aking Pagkatao            Aralin 1: Isip at Kilos-Loob                                    Bilang ng araw /sesyon:
                      Bilang Tao
                                                                  Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                            Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa     Ang mag-aaral ay nakagagaw a ng mga pasyang patungo sa
pagkatao ng tao.                                                        katotohanan at kabutihan batay sa mga konsepto tungkol sa pagkatao
  Mga Paksa:                                                            ng tao.
  1. Isip at Kilos-Loob
  2. Likas na Batas Moral
  3. Konsensya
  4. Kalayaan
  5. Dignidad

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                            Mahahalagang Tanong:
Sa Ikalawang Markahan:                                                      Sa Ikalawang Markahan:
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao ay                Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao
nakatutulong sa pagtuklas sa katotohanan at sa pagpili ng kabutihan.        ng tao?

Sa Aralin 1: Isip at Kilos-Loob                                             Sa Aralin 1: Isip at Kilos-loob
Ang isip at kilos-loob ang nagpapabukod-tangi sa tao.                       Paano naging bukod-tangi ang tao? Ipaliw anag.

Nauunaw aan ng m ga-aaral ang: (Mga Kaalam an)                              Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

   Isip at Kilos-Loob                                                              •   natutukoy ang pagkakaiba ng tao sa ibang nilikhang may buhay
                                                                                   •   nasusuri ang paraan ng ibang tinedyer ng paggamit ng isip at
    a. Ang Gamit ng Isip at Kilos-loob                                                 kilos-loob
    b. Ang Tunguhin ng Isip at Kilos-loob                                          •   nahihinuha na ang gamit ng isip ay ang pag-unaw a tungo sa

                                                                       86
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    c. Ang Paglinang ng Isip at Kilos-loob                                              katotohanan at ang gamit ng kilos-loob ay ang pagkilos o
    d. Ang Isip at Kilos-loob ang Nagpapabukod-tangi sa Tao                             paggaw a tungo sa kabutihan
                                                                                    •   nakapagpapakita ng pasya o kilos patungo sa paglinang ng isip
                                                                                        at kilos-loob gamit ang Speech Baloon
                                                                                    •   nakasusulat ng pagninilay tungkol sa pagkakaroon ng tao ng
                                                                                        isip at kilos-loob at natuklasang katotohanan at kabutihan ng
                                                                                        mapanagutang paggamit ng mga ito
                                                                                    •   nakapagbibigay ng mga puna sa mga taong hindi natutupad
                                                                                        ang mga tunguhin o mithiin kaya naantala ang kanilang pag-
                                                                                        unlad (batay sa gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob)
                                                                                    •   nakabubuo ng resolusyon tungkol sa pagtupad ng kanilang
                                                                                        mga tungkulin

                                                                   Antas 2
Inaasahang Pagganap                             Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                                      Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                                        Pagganap:
Paggamit ng isip at kilos-loob sa paggaw a ng   Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan ng:
pasya at kilos tungo sa katotohanan at                                                                                  Pagtataya ng paggamit ng isip at
kabutihan                                       Pagpapaliw anag                                                         kilos-loob sa paggawa ng pasya
                                                 Pagpapaliw anag ng gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob na          at kilos tungo sa katotohanan at
                                                 nagpapabukod-tangi sa tao                                              kabutihan batay sa sumusunod
                                                 Kraytirya:                                                             na kraytirya:
                                                 Malinaw ang paliw anag, may patunay kaugnay ng paliw anag
                                                                                                                        a. Malinaw na nailahad ang mga
                                                Interpretasyon                                                             pasya o kilos tungo sa
                                                  Pagsusuri ng gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob sa isang gaw i      katotohanan at kabutihan
                                                  o kilos na nakikita araw-araw (Hal. ang pagsunod sa alituntunin)      b. May paliw anag ang baw at
                                                  Kraytirya                                                                pasya o kilos sa baw at
                                                  Malinaw ang ginaw ang pagsusuri gamit ang isip at kilos-loob sa          sitw asyon
                                                  pagsunod sa alituntunin tungo sa katotohanan at paggaw a ng           c. Binanggit ang gamit at
                                                  kabutihan                                                                tungkulin ng isip at kilos-loob
                                                                                                                           sa baw at sitwasyon
                                                Paglalapat                                                              d. Gumamit ng malikhaing
                                                 Paggamit ng isip at kilos-loob sa paggaw a ng pasya o kilos tungo         speech baloon bilang

                                                                       87
                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 sa katotohanan at kabutihan sa pamamagitan ng paggaw a ng              ilustrasyon ng gaw ain
 Speech Baloon                                                       e. May kalakip na pagninilay
 Kraytirya
 - Angkop ang pasya o kilos sa sitw asyong ibinigay tungo sa
   katotohanan at kabutihan
 - May kalakip na maikling paliw anag
 - Binanggit ang gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob sa
   paliw anag

Pagbuo ng Sariling Pananaw
 Pagbibigay-puna sa mga taong hindi natutupad ang mga
 tunguhin o mithiin kaya naantala ang kanilang pag-unlad (batay
 sa gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob)
 Kraytirya
 Malinaw ang pagsusuri na inilagay sa baw at kolum ng paggamit
 ng Isip, Kilos-loob at Epekto sa Pag-unlad ng Pagkatao

Pagdama at Pag-unaw a sa Damdamin ng Iba
 Pagbibigay ng mungkahi sa kapw a mag-aaral tungkol sa tamang
 paraan ng paghubog ng isip at kilos-loob nang may
 pagsasaalang-alang sa damdamin ng iba
 Kraytirya
 Angkop ang mungkahing paraan ng paghubog ng isip at kilos-
 loob, maingat sa mga salitang ginamit upang hindi makasasakit
 ng damdamin ng kamag-aral, mapangganyak ang payo upang
 sundin ito

Pagkilala sa Sarili
Pagsusuri ng mga pagbabago sa sarili gamit ang sinulat na
pagninilay sa journal tungkol sa pag-unaw a sa gamit ng isip at
kilos-loob
Kraytirya

                      88
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                             Malinaw ang pagbibigay paliw anag sa pagkakaroon ng isip at
                                             kilos-loob na nagpapabukod-tangi sa tao, natutukoy ang mga
                                             natuklasang katotohanan at kabutihan ng mapanagutang paggamit
                                             ng mga ito, malinaw ang paglalahad ng paraan ng paggamit at
                                             paghubog ng isip at kilos-loob

                                                                    Antas 3

Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto:

      Aralin 1: ISIP AT KILOS-LOOB

   A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS SA DATING KAALAMAN (EXPLORE)

            Sa bahaging Pagsisiyasat, tutuklasin ng guro ang dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa kaibahan ng tao sa ibang nilalang
     na may buhay. Sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga laraw an, makagagaw a ang mga mag-aaral ng paghahambing sa mga katangian
     ng halaman, hayop at tao. Ito ay gaw aing makatutulong upang makita at maunaw aan ang pagiging katangi-tangi ng tao sa iba pang nilikha
     ng Diyos. Gagamitin ang matutuklasang kaalaman mula sa gaw aing ito sa mas malalim na pagtuklas sa kanilang kaalaman sa gamit at
     tunguhin ng isip at kilos-loob. Muling magsusuri ang mga mag-aaral ng laraw an na may paghahambing sa kakayahan ng tao at ng isang
     hayop sa paggamit ng isip. Tatayain rin ang lalim ng pag-unaw a ng mga mag-aaral sa mga konsepto ukol sa isip at kilos-loob sa
     pamamagitan ng pagsagot sa isang diagnostic test. Makatutulong ang resulta ng pagsusulit upang mataya ang dating kaalaman ng mga
     mag-aaral ukol sa konsepto ng isip at kilos-loob. Mula dito ay mauunaw aan ng guro kung ano pang kons epto ang nangangailangan ng mas
     malalim na pagpapaliw anag.




                                                                   89
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   Pagsisiyasat:

1. Ipaskil sa pisara ang mga laraw ang tulad ng nasa ibaba at ipasagot ang mga tanong.




                             HALAMAN                        HAYOP                          TAO
  Tanungin ang buong klase\
      1. Ano ang pagkakaiba ng tatlong nilikha na nasa laraw an?
      2. Nakahihigit ba ang tao kaysa sa halaman at hayop? Patunayan.

   Pagtuklas ng Dating Kaalam an:      (FU: Interpretasyon)

2. Ipaskil o idikit ang mga laraw ang tulad ng nasa ibaba at talakayin ang mga                               Bawal
   sagot sa mga tanong tungkol sa mga ito.
                                                                                                          UMIHI
                                                                                                               dito
   I.                  Bawal                    Kung ikaw ang lalaking ito, ano ang
                    UMIHI                              tugon mo sa paalala?

                        dito
                                                                                            Ano kaya ang tugon ng
                                                                                             aso sa paalalang ito?




                                                                  90
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   Mga Tanong:
      1. Ano ang pagkakaiba ng pagtugon ng lalaki at ng aso sa paalala? Bakit?
      2. Ano ang taglay ng tao upang maunaw aan at sundin niya ang paalalang ito?
      3. Ano ang palatandaan na ang tao ay may isip?
      4. Ano ang palatandaan na ang tao ay may kilos-loob?

3. Ipasagot ang Diagnostic Test.

   Panuto: Basahin at unaw aing mabuti ang baw at pahayag sa ibaba. Isulat sa kuw aderno ang salitang Tama kung ito ay nagpapahayag ng
           tamang konsepto. Isulat ang salitang Mali kung ito ay nagpapahayag ng maling konsepto.

   1. Ang isip ay ginagamit sa pag-unaw a.
   2. Walang kakayahan ang taong tuklasin ang totoo.
   3. Likas sa tao ang inklinasyon na gumaw a ng mabuti.
   4. Ang kilos-loob ay ginagamit sa pagkilos at paggaw a.
   5. Walang epekto sa ating pagkatao ang pagsisinungaling.
   6. Ang tao ay may kakayahan na piliin ang mabuti sa masama.
   7. Nababaw asan ang pagkatao ng tao kung gumagaw a siya ng masama.
   8. Imposibleng gumaw a ng mabuti kung ang mga nasa paligid mo ay masama.
   9. Natutuklasan ang katotohanan sa pamamagitan ng pagkakaroon ng kaalaman.
   10. Walang pananagutan ang taong nasa sapat na pag-iisip kung gumaw a siya ng masama.

 B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA (FIRM UP)

       Sa bahaging ito ay magsasagaw a ng isang pangkatang gaw ain sa klase. Ipatutukoy sa mga mag-aaral ang isang alituntunin na
madalas na nilalabag sa tahanan, paaralan at tahanan. Ipakikita ang natukoy na paglabag sa pamamagitan ng isang tableau. Sa paraang ito,
malikhaing maipakikita sa buong klase ang kanilang napag-usapan sa pangkat. Matataya ang kanilang kaalaman sa hinihingi ng baw at
sitw asyon at ang kanilang pagiging malikhain sa presentasyon ng baw at isa. Makatutulong ang gaw aing ito upang matukoy ang kahalagahan
ng pagkakaroon ng alituntunin at mauunaw aan ng mga mag-aaral ang maaaring maging bunga ng madalas na paglabag ng tao sa mga ito.
Tutuklasin mula sa mga mag-aaral kung ano ang bahaging ginagampanan ng isip at kilos-loob sa pagsunod sa mga alituntunin.

                                                               91
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I



4. Pangkatin ang klase sa tatlo. Kumakataw an ang baw at pangkat sa Tahanan, Paaralan o Simbahan
    a. Atasan ang baw at pangkat na tukuyin ang isang alituntunin na madalas nilalabag ng mga kabataan sa baw at isa: Tahanan, Paaralan at
       Simbahan
    b. Ipakikita nila ang alituntunin sa pamamagitan ng tableau. (Ang tableau ay ang malikhaing pagpapangkat ng mga tao upang ipakita ang
       mga tagpo sa isang paksa.)

5. Talakayin:

  Mga Gabay na Tanong:
   1. Bakit may alituntunin? Bakit ito nilalabag?
   2. Ano ang dapat gaw in ng tao upang hindi siya lumabag sa alituntunin?
   3. Magagamit mo ba ang iyong isip sa pagsunod sa alituntunin? Pangatw iranan.
   4. Magagamit mo ba ang iyong kilos-loob sa pagsunod sa alituntunin? Patunayan.

C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

       Sa bahaging Pagpapalalim, mabibigyan ng mas malalim na pagpapaliw anag ang mga mag-aaral ukol sa pagkakaiba ng tao mula sa
iba pang nilikha ng Diyos. Maipauunaw a na ang tao ay nilikha ayon sa w angis ng Diyos kung kaya siya ay katangi-tangi. Mapalalalim ang
pag-unaw a sa mas malaw ak na kaibahan ng tao sa iba pang nilikha ng Diyos. Matatalakay sa babasahin ang mga gamit at nararapat na
tunguhin ng isip at kilos-loob at ang tungkulin ng tao na sanayin, paunlarin at gaw ing ganap ang kanyang isip at kilos-loob tungo sa pag-unlad
ng kanyang pagkatao. Matapos basahin at unaw ain ang babasahin, bibigyan ng pagkakataon ang mga mag-aaral na bumuo ng
Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) gamit ang graphic organizer. Mahalagang pakinggan nang mabuti ang kanilang mga sagot upang mataya
kung gaano ang kanilang naging pag-unaw a sa aralin. Itatanong ng guro ang mahalagang tanong, Ano ang inaasahang magagaw a ng tao
dahil siya ay may isip at kalooban?


6. Ipabasa ang babasahin.




                                                                   92
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I



                                                           TAO: ANG NATATANGING NILIKHA

            Mayroong tatlong uri ng nilikhang may buhay sa mundo: ang halaman, ang hayop at ang tao.               Katulad sa halaman, ang tao ay
nangangailangang alagaan upang lumaki, kumilos at dumami. Kumukuha siya ng sapat na sustansya upang makaya niyang suportahan ang sarili.
Katulad sa hayop ang tao ay may damdamin kaya’t siya’y nasasaktan, marahil dahil sa kapabayaan o pagpapahirap. Natatakot siya sa kalamidad o
sa epekto ng pangyayari na hindi inaasahan. Nagagalit siya kapag pinakitunguhan nang hindi tama subalit kumakalma sa tuw ing pinakitaan ng
pagkalinga. Subalit higit pa sa mga ito ang kayang gaw in ng tao sapagkat ang tao ay nilikha ayon sa “wangis ng Diyos”, kaya nga ang tao ay
tinataw ag na kanyang obra maestra.
          Paano naiiba ang tao sa ibang nilikha?


          Ang baw at indibidw al ay biniyayaan ng iba’t ibang kakayahan na nagpapadakila sa kanya. Ang mga katangiang ito ay nagpapatingkad sa
kanya, katangiang taglay lamang ng tao na nagpapabukod-tangi sa kanya sa iba pang nilikha. Ayon kay Dr. Manuel Dy Jr., ang tao ay may tatlong
mahahalagang sangkap: ang isip, ang puso at ang kamay o kataw an.


   •   Isip. Ang isip ay ang kakayahang mag-isip, alamin ang diw a at buod ng isang bagay. Ito ay may kapangyarihang maghusga, mangatw iran,
       magsuri, mag-alaala at umunaw a ng kahulugan ng mga bagay. Kaya’t ang isip ay tinataw ag na katalinuhan (intellect), katw iran (reason),
       intelektuw al na kamalayan (intellectual consciousness), konsensya (conscience) at intelektuw al na memorya (intellectual memory).

   •   Puso. Ito ay maliit na bahagi ng kataw an na bumabalot sa buong pagkatao ng tao. Nakararamdam ito ng lahat ng bagay na nangyayari sa
       ating buhay. Dito nanggagaling ang pasya at emosyon. Sa puso hinuhubog ang personalidad ng tao. Lahat ng kasamaan at kabutihan ng tao
       ay dito natatago.

   •   Kam ay o kataw an. Ang kamay o ang kataw an ay sumasagisag sa pandama, panghaw ak, paggalaw, paggaw a at pagsasalita (sa bibig o
       pagsusulat). Ito ang karaniw ang ginagamit sa pagsasakatuparan ng isang kilos o gaw a. Hindi sapat na naiisa-isa ng tao ang iba’t ibang
       bahagi ng kanyang kataw an, ang mahalaga ay maunaw aan niya kung anu-ano ang gamit ng mga ito. Mahalagang bahagi ng pagkatao ang
       kataw an, dahil ito ang ginagamit upang ipahayag ang nilalaman ng isip at puso sa kongkretong paraan. Sa pamamagitan ng kataw an,
                                                                     93
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       naipakikita ng tao ang nagaganap sa kanyang kalooban. Ito rin ang instrumento sa pakikipag-uganayan sa ating kapw a.


          Kaw angis ng tao ang Diyos dahil sa kakayahan niyang makaalam at magpasya nang malaya. Ang kapangyarihan niyang mangatw iran ay
   tinataw ag na isip. Ang kapangyarihang pumili, magpasya at isakatuparan ang pinili ay tinataw ag na kilos-loob.
   Tunghayan ang talahanayan sa ibaba.


                                                          Isip                         Kilos-loob
                                  Gamit                   Pag-unaw a                   Kumilos / gumaw a
                                  Tunguhin                Katotohanan                  Kabutihan

          Sa pamamagitan ng isip, ang tao ay naghahanap ng katotohanan; kaya’t patuloy siyang nagsasaliksik upang makaunaw a at gumaw a nang
naaayon sa katotohanang natuklasan.       Ang pandamdam ng tao ay nakatutulong upang makamit ang katotohanang ito. Sa pamamagitan ng
kaalamang natuklasan, maaari siyang gumaw a para sa ikabubuti ng kanyang kapw a. Dahil ang isip ng tao ay may limitasyon at hindi ito kasing
perpekto ng Maylikha, siya ay nakadarama ng kakulangan. Kaya’t ang paghahanap ng isip sa katotohanan ay hindi nagtatapos; ang katotohanan ang
tunguhin ng isip.


          Sa kabilang dako, ang kilos-loob ayon sa paglalaraw an ni Santo Tomas de Aquino ay isang makatw irang pagkagusto (rational appetency),
sapagkat ito ay pakultad (faculty) na naaakit sa mabuti at lumalayo sa masama. Kung kaya’t ang tunguhin ng kilos-loob ay ang kabutihan. Ang kilos-
loob ay hindi naaakit sa kasamaan; hindi nito kailanman magugustuhan ang mismong masama. Nagaganap lamang ang pagpili sa masama kung ito
ay nababalot ng kabutihan at nagmumukhang mabuti at kaakit-akit.             Ang kilos-loob ay umaasa sa ibinibigay na impor masyon ng isip.
Naiimpluw ensyahan ng isip ang kilos-loob, dahil hindi nito nanaisin o gugustuhin ang isang bagay na hindi niya alam o nauunaw aan. Ito rin ang
nagbibigay ng kapangyarihan sa tao na gumaw a at pumili, kung kaya’t ang kilos-loob ang siyang ugat ng mapanagutang kilos.


        Sa pamamagitan ng kilos-loob, maaaring piliin ng tao na gaw in ang mabuti. Ngunit hindi lahat ng mabuti ay magkakapareho ng uri.
Nakasalalay sa tao ang pagsaliksik at pag-alam kung alin ang higit na mabuti upang ito ang kanyang piliing gaw in. Samakatw id ang isip at kilos-loob,
tulad ng kataw an, ay kailangang sanayin at linangin upang magampanan ng mga ito ang kani-kanyang layunin. Kung hindi, magagamit ang mga ito sa

                                                                      94
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

maling paraan na makahahadlang sa pagkamit ng kaganapan ng tao.


        Ang baw at tao ay may tungkuling sanayin, paunlarin at gaw ing ganap ang isip at kilos-loob. Mahalagang pangalagaan ang mga ito upang
hindi masira ang tunay na layunin kung bakit ipinagkaloob ang mga ito sa tao. Inaasahang magkasabay na pinauunlad ng tao ang kanyang isip at
kilos-loob. Habang marami siyang natutuklasang kaalaman at karunungan sa pamamagitan ng pag-aaral o pagsasaliksik, inaasahan ding
naipamamalas sa kanyang pagkatao ang mapanagutang paggamit ng mga ito. Sa gayon, higit siyang magiging mabuting nilalang na may mabuting
kilos-loob. Ang katalinuhan ay hindi nasusukat sa dami ng nalalaman at taas ng pinag-aralan, kundi kung paano ginagamit ang kaalaman upang ilaan
ang sarili sa pagpapaunlad ng kanyang pagkatao, paglingkod sa kapw a at pakikibahagi o paglilingkod sa pamayanan. Natatangi ang tao dahil sa
kakayahan ng isip at kilos-loob na kumilos ayon sa kanyang kalikasan … ang magpakatao. Kailangang gamitin ang isip sa pagkalap ng kaalaman at
karunungan upang makaunaw a ang kilos-loob sa paggaw a ng kabutihan tungo sa pagpapaunlad ng pagkatao.
   7. Talakayin:
         Mga Tanong:              (FU: Pagpapaliwanag)
          1.) Bakit sinasabing ang tao ay nilikhang “kaw angis ng Diyos”?
          2.) Paano nagpapabukod-tangi sa tao bilang nilikha ang isip at kilos-loob?
          3.) Paano naipakikita ang gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob sa pang-araw -araw na kilos?
          4.) Ano ang inaasahan na dapat magaw a ng tao dahil siya ay nilikhang may isip at kilos-loob?
   8. Gabayan ang mga mag-aaral sa paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU)


   Paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU)


   Panuto: Buuin ang mga di tapos na pangungusap sa ibaba, gamit ang mga konseptong natutuhan mo sa babasahin.


                               _______. Dahil sa kanyang _______, kaya niyang _______________

  Ang tao ay may              at                                                                                        Kaya’t ang tao ay________
                               _______ . Dahil sa kanyang ____________, kaya niyang _____________                              ________________.

                                                                     95
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I




*Tamang Sagot:
  Ang tao ay may isip. Dahil sa kanyang isip, kaya niyang umunaw a at tumuklas ng katotohanan.
  Ang tao ay may kilos-loob. Dahil sa kanyang kilos-loob, kaya niyang gaw in ang mabuti.
  Kaya’t ang tao ay natatanging nilikha ng Diyos.


D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (T RANSFER)                       (FU: Paglalapat)

        Sa bahaging ito ng aralin ay magbibigay ang guro ng ilang mga sitw asyon kung saan kailangan nilang magsagaw a ng pasya at
 kilos. Ang kanilang pasya at takdang kilos ay ilalaraw an gamit ang speech balloon. Mahalaga ang gaw aing ito upang mataya (1) kung
 tunay na naunaw aan ng mga mag-aaral ang mga konsepto, (2) kung kaya na ba nila ilapat ang mga ito sa kanilang mga pagpapasya at
 kilos sa kanilang buhay at (3) kung ang kanila bang mga pagpapasya ay patungo sa katotohanan at kabutihan. Inaasahan din sa bahaging
 ito na makagagaw a ang mga mag-aaral ng isang pagninilay tungkol sa pagkakaroon ng tao ng isip at kilos-loob. Isusulat din nila ang mga
 natuklasang katotohanan at kabutihan ng mapanagutang paggamit ng mga ito. Gagamitin nila ang sinulat na pagninilay na gabay upang
 masuri kung magkakaroon ng pagbabago sa sarili matapos maunaw aan ang tunay na gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob. Sa ganitong
 paraan matitiyak na hindi lamang mananatili sa loob ng silid-aralan ang nakuhang kaalaman kundi mailalapat sa sariling buhay. Muling
 aatasan ang mag-aaral na magpasa ng pagninilay batay sa resulta ng kanilang obserbasyon sa kanilang sarili.
        Sa bahaging Pagsasabuhay, magbibigay ang mga mag-aaral ng puna sa mga taong hindi natutupad ang mga tunguhin o mithiin
 kaya naaantala ang kanilang pag-unlad (batay sa gamit at tunguhin ng isip at kilos-loob). Inaasahan din ang mga mag-aaral na
 makapagbigay ng mga mungkahi ng tamang paraan ng paghubog ng isip at kilos-loob nang may pagsasaalang-alang sa damdamin ng iba.
        Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
 magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.



Pagganap
9. Ipagaw a ang situation analysis gamit ang Think- Pair-Share. Basahin at unaw aing mabuti ang baw at sitwasyon. Ano ang gagaw in mo kung
                                                                 96
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       malalagay ka sa baw at isa?
   10. Isulat ang angkop na kilos o pasya sa espasyo sa ibaba ng drow ing na kumakataw an sa bawat speech balloon. Gabay mo ang halimbaw a sa
       ibaba.
       Sa baw at sitw asyon sa ibaba, atasan ang mga mag-aaral na gumaw a ng Speech Baloon na nagpapakita ng pasya o kilos patungo sa
       katotohanan at kabutihan. Ipadrow ing ito sa illustration board. Palagyan ng maikling paliw anag ang baw at isa sa ibaba ng Speech Baloon.


       Mga Sitw asyon:
           1. Maingat ang tatay mo sa kanyang mga gamit, kaya’t maayos niya itong tinatago. Alam niya kung nagalaw ang mga ito. Nagagalit siya
                kapag pinakikialaman ang mga ito nang hindi nagpapaalam sa kanya. Isang araw dinala mo sa paaralan ang martilyo nang hindi niya
                alam. Sa kasaw iang palad, naw ala mo ito. Natatakot ka kung paano mo sasabihin sa kanya dahil siguradong pagagalitan ka. Ano ang
                gagaw in mo?
                            1. Hindi ko na
                               lang aaminin                                                           3. Pero
                               na kinuha ko                                                           ____________
                               ang martilyo.                                                          ____________
                               Natatakot                                                              ____________
                               akong
                                                                                                      _________
                               pagalitan eh.



                               2. Oo nga
                               ___________
                               ___________                                                        4. Kaya nararapat
                               ___________                                                        na _____________
Ang gagaw in ko at bakit:      ___________                                                        _______________
                                                                                                  _______________
   1. _______________________________________                                                     _______________
   2. _______________________________________                                                     ____________

   3. _______________________________________
   4. _______________________________________
                                                                      97
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I




           2. Hirap ka sa Matematika. Laging mababa ang iskor mo tuw ing may pagsusulit. Kaya naman hindi natutuwa ang guro mo sa iyo. Subalit
               sa huling test, mataas ang nakuha mong iskor. Dahil dito pinuri ka ng iyong guro. Ang totoo, nagkodigo ka. Hindi ka komportable sa
               papuri na ibinigay saiyo. Ano ang gagaw in mo?


                 1. Hayaan ko na lang si                                                             3. Tama kaya
                    Mam sa akala niya.                                                               na __________
                    Ngayon lang siya                                                                 ____________
                    natuw a sa akin.




                                                                                                  4. Oo nga,
                                                                                                  kaya_______
                                                                                                  _____________
                               2. Pero
                               _______________                                                    _____________
                                                                                                  _
                               _______________
Ang gagaw in ko at bakit:      _______________

 1.    _______________________________________
 2.    _______________________________________
 3.    _______________________________________
 4.    _______________________________________


                                                                     98
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   Pagninilay: (FU: Pagkilala sa Sarili)


11. Pasulatin ang mga mag-aaral sa journal ng kanilang pagninilay tungkol sa pagkakaroon ng tao ng isip at kilos-loob. Isulat din ang mga
   natuklasang katotohanan at kabutihan ng mapanagutang paggamit ng mga ito. Gabay ang pormat sa ibaba.




                                                          Ang Aking Pagninilay
                               Pangalan_____________
                               Paksa ______________                                   Petsa_____


                               1. Ang aking mga natutuhan:


                               2. Paano ko gagamitin nang mapanagutan ang aking isip:


                               3. Paano ko gagamitin nang mapanagutan ang aking kilos-loob:


                               4. Paano ko huhubugin ang aking isip:


                               5. Paano ko huhubugin ang aking kilos-loob:


                               6. Ang Aking Mga Tanong:




                                                                  99
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I



  Pagsasabuhay:       (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)


  12. Pabigyang-puna ang mga taong hindi natutupad ang mga tunguhin o mithiin kaya naantala ang kanyang pag-unlad (batay sa gamit at
      tunguhin ng isip at kilos-loob). Punan ang tsart sa ibaba.


                                                                                                                   Epekto sa Pag-unlad ng
                   Sitw asyon                                  Isip                      Kilos-loob                        Pagkatao
1. Hindi nagpapaalam si Connie sa kanyang mga       (Paano ginamit ni Connie      (Paano niya ginamit ang     (Paano ito nakahadlang sa
magulang tuw ing umaalis siya ng bahay. Dahil       ang kanyang isip?)            kanyang kilos-loob)         pagtupad ng mga tunguhin o
dito, naging mahigpit sila sa kanya. Kapag may                                                                mithiin?
proyekto siya na kailangang gaw in kasama ang                                                                  Ano ang nagging epekto sa pag-
mga kaklase, hindi na siya pinapayagang                                                                       unlad ng pagkatao?)
pumunta. Kaya’t naapektuhan ang kanyang
grado.

2. Palaging hindi gumagaw a ng takdang-aralin si
Rico. Palagi siyang napapagalitan ng kanyang
mga guro. Isa pa, hindi niya lubos na
nauunaw aan ang mga aralin. Ilang beses na rin
siyang nakakakuha ng bagsak na grado.


  13. Ipasuri ang kanilang mga sagot sa tsart gamit ang mga tanong:
      a. Bilang kaibigan ni Connie, ano ang imumungkahi mo sa kanyang tamang paraan ng paghubog ng kanyang isip at kilos-loob na hindi
         masasaktan ang kanyang damdamin?                          (FU: Pagdama at pag-unawa sa damdamin ng iba)
      b. Bilang kaibigan ni Rico, ano naman ang ipapayo mo sa kanya?
      c. Batay sa resulta ng gaw ain, magpagaw a sa mga mag-aaral ng isang resolusyon tungkol sa pagtupad ng kanilang mga      tungkulin.
      d. Papiliin ng isa sa mga sumusunod na gampanin bilang: Anak, Mag-aaral, Mamamayan, Konsyumer ng Midya, Kasapi ng Simbahan.
         Maaaring sundan ang halimbaw a sa ibaba


                                                                      100
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I



                                                         Ang Aking Resolusyon Bilang ANAK
       Mula ngayon, magpapaalam na ako sa aking mga magulang bago umalis ng bahay. Sasabihin ko ang eksaktong lugar na aking pupuntahan,
ano ang aking gagaw in at sino ang mga kasama ko. Babanggitin ko rin ang oras ng aking pag-uw i upang hindi sila mag-aalala sa akin.


Ikalaw ang Markahan : Ang Aking Pagkatao Bilang Tao           Aralin 2: Likas na Batas Moral                              Bilang ng araw /sesyon:




Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat, worksheets)
  Mga laraw an

   Mga Sanggunian:

   •   Brenan, Robert Edward (1948). The Image of His Maker. Milwaukee: The Bruce Publishing Company.

   •   Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila: Sinag-tala Publishers Inc.

   •   Institute for Development Education Center for Research and Communication (1992). Perspective: Current Issues in Values Education 4.
       Manila: Sinag-tala Publishers Inc.

       Intellect, Will, and Feelings in the Process of Fulfillment (n.d.) Retrieved June 3, 2009 from http://www.cormacburke.or.ke/node/113

       The Philosophy of Man: A Brief introduction to Rational Psychology adapted from various sources and edited by Jonathan Dolhenty, Ph.D.
          (n.d.) Retrieved June 1, 2009 from http://radicalacademy.com/jdpsychology8.htm
                                                                                                               6. Tama            1.   Tama
       4 Ang Puso (n.d.) Retrieved November 11, 2009 from http://dspadua.tripod.com/kaluluw a4.html            7. Tama            2.   Mali
                                                                                                               8. Mali            3.   Tama
   Gabay sa Pagw aw asto sa Diagnostic Test (Pagtuklas ng Dating Kaalaman)                                     9. Tama            4.   Tama
                                                                                                               10. Mali           5.   Mali


                                                                      101
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                                      Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa               Ang mag-aaral ay nakagagaw a ng mga pasyang patungo sa katotohanan
pagkatao.                                                                         kabutihan batay sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao.
  Mga Paksa:
  6. Isip at Kilos-Loob
  7. Likas na Batas Moral
  8. Konsensya
  9. Kalayaan
  10. Dignidad

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                                  Mahahalagang Tanong:
Sa Ikalawang Markahan:                                                            Sa Ikalawang Markahan:
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao ay nakatutulong sa      Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa
pagtuklas sa katotohanan at sa pagpili ng kabutihan.                              pagkatao ng tao?

Sa Aralin 2: Likas na Batas Moral                                                 Sa Aralin 2: Likas na Batas Moral
Ang Likas na Batas Moral ay natatangi sa tao dahil ang pagtungo sa kabutihan ay   Bakit natatangi sa tao ang Likas na Batas Moral?
may kamalayan at kalayaan. Ang unang prinsipyo nito ay likas sa tao na dapat
gaw in ang mabuti at iw asan ang masama.

Batas– nagbibigay ng hangganan sa kilos na:
   a. pinag-isipan ( may katw iran),
   b. ipinalaganap (hindi pw edeng itago)
   c. alang-alang sa kabutihang panlahat
   d. Nagbibigay hangganan ang batas dahil ito ay nag-uutos, nagbabaw al at
      nagpapahintulot.
Mga Katangian ng Likas na Batas Moral:
   a. Obhektibo (objective)
   b. Unibersal
   c. Hindi nagbabago
   d. Totoo kahit saan at kahit kailan




                                                                   102
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Nauunaw aan ng m ga-aaral ang: (Mga Kaalam an)                               Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

  Likas na Batas Moral                                                          •   nakapaghahambing ng pagkakaiba ng batas sa babala
                                                                                •   nakagagaw a ng Worksheet ng Mga Mukha ng mga
   a.   Ang Likas na Batas Moral ay Natatangi sa Tao
                                                                                    Pasya at Kilos Ko
   b.   Ang Unang Pr insipyo ng Likas na Batas Moral
   c.   Mga Elemento ng Batas                                                   •   nakasusuri ng sariling kilos at pasya
   d.   Mga Katangian ng Likas na Batas Moral                                   •   natutukoy ang mga natutuhan tungkol sa Likas na
   e.   Mga Maitutulong ng Likas na Batas Moral sa Pag-unlad ng Pagkatao
                                                                                    Batas Moral at ang maitutulong nito sa pag-unlad ng
                                                                                    pagkatao
                                                                                •   nakapagbibigay-puna ng mga kilos ng mga mag-aaral
                                                                                    batay sa Likas na Batas Moral
                                                                                •   nakapagbibigay ng mga puna sa mga taong hindi
                                                                                    natutupad ang mga tunguhin o mithiin kaya naantala
                                                                                    ang kanilang pag-unlad
                                                                                •   nakapagmumungkahi ng paraan upang mapa-unlad
                                                                                    ang pagsunod sa Likas na Batas Moral
                                                                                •   napangangatw iranan na ang Likas na Batas Moral ay
                                                                                    natatangi sa tao
                                                                                •   nakabubuo ng Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko




                                                                   Antas 2

                                                                  103
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Inaasahang Pagganap:                                        Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:              Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                            Pagganap:
Paglalapat ang w astong paraan upang baguhin ang mga        Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a
pasya at kilos na taliw as sa unang prinsipyo ng Likas na   sa pamamagitan ng:                              Pagtataya ng paglalapat ng
Batas Moral                                                                                                 wastong paraan upang
                                                            Pagpapaliw anag                                  baguhin ang mga pasya at
                                                            Pagtalakay ng Likas na Batas Moral at ang kilos batay sa sumusunod
                                                            unang prinsipyo nito gamit ang mga elemento na kraytirya:
                                                            ng batas
                                                            Kraytirya                                       a. Nakagaw a ng tsart ng mga
                                                             − Malinaw ang pagtatalakay                         Mukha ng mga Pasya at Kilos
                                                             − Iniugnay sa mga elemento ng batas                Ko
                                                             − May paliw anag kung bakit natatangi sa tao   b. May lima o higit pang pasya at
                                                                  ang Likas na Batas Moral                      kilos sa baw at araw
                                                                                                            c. Kaangkupan ng mukha sa
                                                            Interpretasyon                                      pasya o kilos batay sa unang
                                                            Pagsusuri ng ginaw a sa maghapon batay sa           prinsipyo ng Likas na Batas
                                                            unang prinsipyo ng Likas na Batas Moral             Moral
                                                            Kraytirya                                       d. May entry ang kolum ng baw at
                                                             − Makatotohanan ang mga kilos na binanggit         baw at araw sa loob ng isang
                                                             − Lima o higit pang pasya o kilos na ginaw a       linggo
                                                                sa maghapon                                 e. Nailahad nang malinaw ang
                                                              − Binatay ang pagsusuri sa unang prinsipyo ng     ginaw ang pasya at kilos
                                                                Likas na Batas Moral                        f. Malikhain at malinis ang
                                                                                                                pagkakagaw a ng mga Mukha
                                                            Paglalapat                                          ng mga pasya at kilos ko
                                                            Paglapat ng pagbabago sa pasya o kilos na
                                                            taliw as sa unang prinsipyo ng Likas na Batas
                                                            Moral gamit ang binuong Mga Mukha ng mga
                                                            Pasya at Kilos Ko
                                                            Kraytirya
                                                             − May masayang mukha ang binagong pasya
                                                                o kilos
                                                             − Tugma ang binagong pasya o kilos sa unang
                                                                prinsipyo ng Likas na Batas Moral

                                                            Pagbuo ng Sariling Pananaw
                                                                    104
                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                               Pagbibigay ng mga puna sa mga kilos ng mga
                               mag-aaral sa apaaralan batay sa Likas na
                               Batas Moral
                               Kraytirya
                               May lima o higit pang kilos na labag sa Likas
                               na Batas Moral ang binigyang-puna

                               Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
                               Paghinuha ng mga dahilan ng mag-aaral na
                               hindi sumusunod sa unang prinsipyo ng Likas
                               na Batas Moral
                               Kraytirya
                                - Makabuluhan ang paliw anag ng paglabag
                                - May dalaw a o higit pang dahilan na
                                    binanggit
                                - May mungkahi upang masunod

                               Pagkilala sa Sarili
                               Pagkilala ng sariling pangangatw iran kung
                               bakit hindi niya sinusunod ang Likas na Batas
                               Moral sa kanyang mga pasya at kilos
                               Kraytirya
                               Malinaw na inilahad ang mga natuklasan sa
                               sariling pasya at kilos at mga dahilan ng mga
                               ito




                                        Antas 3

Plano ng Patuturo-Pagkatuto:
                                       105
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I



  Aralin 2: LIKAS NA BATAS MORAL

 A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)


       Sa bahaging ito, lilinaw in ng guro ang dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa pagkakaiba ng babala at batas. Sisimulan ito sa
pamamagitan ng pagpapakita ng babala sa mga mag-aaral. Sa pamamagitan nito matataya kung sila ay pamilyar dito at mahihinuha kung
alam ng mga mag-aaral ang halaga ng pagkakaroon at pagsunod sa mga babala. Sa bahaging Pagtuklas ng Dating Kaalaman, magbibigay
ang guro ng ilang mga halimbaw a at ipatutukoy sa mga mag-aaral kung alin sa mga ito ang batas at kung alin ang tanging babala lamang. Sa
paraang ito mahihinuha kung ano ang kasalukuyang pag-unaw a ng mga mag-aaral sa pagkakaiba ng mga ito. Ibibigay ng guro ang
mahalagang tanong, “Bakit mayroong batas?” Ang magiging resulta ng gaw ain at ang kanilang sagot sa tanong ang gagamitin ng guro upang
matukoy kung gaano kalalim pa ang gagaw ing pagtalakay sa mga konsepto. Inaasahang lilinangin ng araling ito ang Anim na Dimensyon ng
Pag-unaw a mula sa bahaging ito hanggang sa Paglalapat.


     Pagsisiyasat

     1. Ipakita sa mga mag-aaral ang katulad na laraw an at ipasuri sa kanila ang nilalaman nito.




                               Panganib:
                               Mataas na boltahe




     2. Tanungin ang buong klase:                                                           Gabay na sagot para sa Guro

      a. Ano ang taw ag sa ganitong uri ng paalala?                             a. Babala
                                                                   106          b. Nagpapaalala, nagbibigay ng direksyon
      b. Ano ang karaniw ang nakasaad sa babala?
                                                                                c. Upang maiw asan ng tao ang gumaw a ng
      c. Bakit may babala?
                                                                                   masama at mailayo ang tao sa kapahamakan.
                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Pagtuklas ng Dating Kaalam an

3. Ipagaw a sa mga mag-aaral ang sumusunod:
   a. Atasan ang mga mag-aaral na tukuyin kung ang baw at aytem ay babala o batas.
   b. Ipasulat ang B1 kung ito ay Babala at B2 kung ito ay Batas.
   c. Hayaan silang ipaliw anag ang kanilang sagot.


         1) Silence
         2) Slow Dow n
         3) No jayw alking
         4) Huw ag umihi dito.
         5) Mag-ingat sa aso.
         6) Slippery w hen w et.
         7) Watch your step
         8) Baw al magtapon ng basura.
         9) Huw ag pumitas ng bulaklak.
         10) Curfew para sa mga menor de edad.


4. Itanong sa mga mag-aaral: Bakit may batas?




                                                            107
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA ( FIRM UP)

           Sa bahaging ito, gugunitain ng mga mag-aaral ang kanilang mga ginaw ang pasya o kilos gamit ang Mga Mukha ng mga Pasya at
    Kilos. Layunin ng gaw aing ito na suriin sinusunod o hindi sinusunod ang mga katangian ng batas moral. Magsasagaw a sila ng
    paghahambing ng kanilang mga sagot nila sa pamamagitan ng pangkatang talakayan. Tutukuyin nila kung ano ang damdamin ng mga mag-
    aaral kapag sila ay gumagaw a ng mabuti at kapag gumagaw a ng masama. Mahalagang mataya ito upang matukoy kung kinakailangan ng
    pagtutuw id sa paniniw ala/pananaw ng mga mag-aaral.




      5. Ipagaw a sa mga mag-aaral ang Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko               (FU: Interpretasyon)




Panuto:
   a. Gunitain ang mga ginaw a mong pasya o kilos sa isang araw . (Halimbaw a, sinunod ko ang payo ni Inay kahit taliw as ito sa nais kong gaw in.
      Isulat ang mga ito sa angkop na kolum sa ibaba. Gabay mo ang unang kolum.
   b. Iguhit ang mukhang masaya             o malungkot         batay sa ginaw ang pasya at kilos gamit ang kratirya sa ibaba:


           Masaya kung sinunod ang mga Katangian ng Likas na Batas Moral


           Malungkot kung hindi sinunod ang mga Katangian ng Likas na Batas Moral
   c. Gaw in ito araw-araw sa loob ng isang linggo.
   d. Isulat sa ibaba ng mukha ang iyong pasya o kilos.


                      Lunes                            Martes          Miyerkules       Huw ebes         Biyernes          Sabado         Linggo


                                                                     108
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



    Masaya dahil sinunod ko si Inay, ang pagsunod
    sa magulang ay obhektibo, kahit saang lugar at
    kahit kailan totoo ang paggalang sa magulang.



    Malungkot dahil itinapon ko ang natirang pagkain
    na dapat ibinigay ko na lamang sa aming
    kapitbahay na mahirap. Ang pagtulong sa kapw a
    ay unibersal.
.
         6. Ipagaw a ang pangkatang talakayan:
                Pagsusuri sa mga sagot ng pangkat sa “Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko”.
                a. Bumuo ng pangkat na may w along kasapi.
                b. Paghambingin ang resulta ng ginaw ang “Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko.


         7. Ipasagot sa mga mag-aaral ang mga sumusunod na Tanong
             Mga Gabay na Tanong:
                 a. Ano ang iyong natuklasan sa ginaw ang pagsusuri sa iyong mga kilos at pasya?
                 b. Tunay ka bang masaya kapag ginagaw a mo ang mabuti? Pangatw iranan.
                 c. Tunay ka bang malungkot kapag ginagaw a ang masama? Pangatw iranan.




      C. PAGPAPALALIM (DEEPEN):

                                                                      109
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I


            Sa bahaging ito, ay mas palalalimin ang pag-unaw a ng mga mag-aaral sa kahulugan, elemento, halaga at katangian ng batas.
     Mahalagang panimula ito upang mas madali nilang maunaw aan ang mas malalim na konsepto ng Likas na Batas Moral. Sa pamamagitan
     ng pagbasa sa inihandang babasahin, mas maipauunaw a sa mga mag-aaral ang iba’t ibang mga konsepto tungkol dito. Inaasahan din SA
     bahaging ito na maipauunaw a sa mga mag-aaral ang halaga ng mapanagutang paggamit ng kalayaan at pagsasabuhay ng kabutihan.
     Matapos ang malayang talakayan, bibigyan sila ng pagkakataon na bumuo ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) sa tulong ng inihandang
     graphic organizer. Sa pamamagitan nito matataya kung tunay na naunaw aan ng mga mag-aaral ang mga konsepto.




       8. Ipabasa ang babasahin.

                                           LIKAS na BATAS MORAL: GABAY SA KILOS AT ASAL




       Paano mo malalaman kung ang isang bagay ay mabuti o masama? Ano ang sukatan o pamantayan sa pagkilala kung ano ang makabubuti o
makasasama? Higit sa ano pa mang bagay na kailangang sukatin ay ang mis mong kilos ng tao. Kailangan ito, sapagkat ang mabuti o masamang
kilos ang nagpapabuti o nagpapasama sa tao.


       Ang tao ay nangangailangan ng gabay na makatutulong sa kanya sa pang-araw-araw na pagpapasya. Ito ang kanyang kakapitan upang
makatiyak na ang kanyang gagaw ing kilos ay w asto at mabuti. Ayon kay Quito (2008), ang pamantay ang gagamitin ay kailangang simple at totoo
para sa lahat (obhektibo) upang madaling maunaw aan ng lahat. Ang gabay o pamantayan na ito ay tinataw ag na batas.


                                                                  110
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       Ang batas ay galing sa salitang Latin na lex na nangangahulugang bigkis, tali o buklod. Ito ay may apat elemento ayon kay Santo Tomas:
                  1. Pagsusukat ng kilos ( Ito ay pagbabaw al, pag-uutos at pagpapahintulot.)
                  2. Pinag-isipan (Ito ay makatw iran.)
                  3. Pinapalaganap ( Ito ay pinaalam sa kinauukulan at may aw toridad o may pw ersa na ipatupad.)
                  4. Para sa kabutihang panlahat ( Ito ang layunin ng batas.)


       Ang tao ay may kalayaan – ang kakayahang magtakda ng layunin para sa sariling buhay at gumaw a upang makamit ito. Dahil sa kalayaang
ito, ang tao ay may kakayahang magpasya na kumilos o hindi kumilos at siya ay may kakayahang pumili. Kung kaya’t ang kanyang kilos at
pagpapasya ay dumadaan sa proseso ng pag-iisip. Ito ang dahilan kung bakit mahalaga ang pagkakaroon ng batas. Ito ang nagbibigay ng hanggan
sa kilos ng tao. It ang nag-uutos, nagbabaw al at nagpapahintulot. Mahalaga ito upang isaalang-alang hindi lamang ang makabubuti sa sarili kundi ang
kabutihang panlahat. Dahil sa batas, nagkakaroon ng ng direksyon ang kilos ng tao.


       Ang isip ng tao ay nagsasabing nagaganap ang mga pangyayari sa mundo nang may dahilan. Sinasabi rin nito na ang isang bagay ay may
pinagmulan at kabilang dito ang batas. Saan nagmumula ang batas? Ano ang dahilan ng pagkakaroon nito?


       Ang Likas na Batas Moral ay ibinigay sa tao noong siya ay likhain. Ito ay sa dahilang nakikibahagi siya sa karunungan at kabutihan ng Diyos.
Sa pamamagitan ng batas na ito, ang tao ay may kakayahang makilala ang mabuti at masama. Dahil sa kalayaan, ang tao ay may kakayahang
gumaw a ng mabuti o masama. Nakaugat ito sa kanyang malayang kilos-loob dahil ang pagtungo sa kabutihan o sa kasamaan ay may kamalayan at
kalayaan.


       Hindi kailangan ng isang tao na pumasok sa paaralan upang matutuhan o malaman ang batas na ito. Nakaukit ito sa pagkatao ng isang
indibidw al kaya’t ang unang prinsipyo nito ay: Likas sa tao na dapat gaw in ang mabuti at iw asan ang masama.


       Ang tao ang natatanging nilalang na nararapat tumanggap ng batas mula sa Diyos. Ito ay dahil kailangan niyang pamahalaan ang kanyang
kilos sa pamamagitan ng tamang paggamit ng kanyang kalayaan at kilos-loob.

                                                                     111
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I



       Ang Likas na Batas Moral ay likas sa tao dahil sa kanyang kalayaan. Kaya’t ang walang kalayaan ay di sakop ng batas na ito. Nakasaad sa
batas na ito ang dapat gaw in at di dapat gaw in ng tao; kaya’t ito ang gumagabay sa kilos ng tao. Layon ng batas-moral na pagkalooban ang tao ng
kinakailangang batayan upang makagaw a siya ng tamang pasya at kilos. Higit sa lahat, layunin ng batas na ito ang kabutihan ng tao. Ang tao ang
iisang nilikha na maaaring gumaw a ng masama: ang sumira ng kapw a at sumira ng kanyang sarili. Ito ang dahilan kung bakit ipinagkaloob ang Likas
Batas Moral. Maiiw asang gaw in ng tao ang masama kung susundin niya ang batas na ito.


Narito ang mga Katangian ng Likas na Batas Moral:
   a. Obhektibo – Ang batas na namamahala sa tao ay nakabatay sa katotohanan. Ito ay nagmula sa mismong katotohanan – ang Diyos. Ang
       katotohanan ay hindi nililikha; kaya hindi ito imbensyon ng tao. Ito ay natutuklasan lamang ng tao. Pangkalahatang katotohanan ito na may
       makatw irang pundasyon. Naaayon sa reyalidad ito at hindi nakabatay sa tao. Hindi ito naiimpluw ensyahan ng anumang bagay lalo na ng
       pagtingin ng tao dito. Palagi itong umiiral dahil hindi ito naaapektuhan, kilalanin man ito ng tao o hindi.
   b. Pangkalahatan (Unibersal) – Dahil ang Likas na Batas Moral ay para sa tao, sinasaklaw nito ang lahat ng tao. Nakapangyayari ito sa lahat ng
       lahi, kultura, sa lahat ng lugar at sa lahat ng pagkakataon. Ito ay dahil nakaukit ito sa kalikasan ng tao; kaya’t ito ay nauunaw aan ng lahat at ito
       ay katanggap-tanggap sa lahat ng tao.
   c. Walang Hanggan (Eternal) – Ito ay umiiral at mananatiling iiral. Ang batas na ito ay w alang hanggan, walang katapusan at w alang kamatayan
       dahil ito ay per manente. Ang kalikasan ng tao ay per manente kaya’t ang batas na sumasaklaw sa kanya ay per manente rin. Ito ay totoo kahit
       saan at kahit kailan.
   d. Di-nagbabago (Immutable) – Hindi nagbabago ang Likas na Batas Moral dahil hindi nagbabago ang pagkatao ng tao (nature of man). Maging
       ang layon ng tao sa mundo ay hindi nagbabago. Sa kabila ng pagkakaiba-iba ng kultura, ang Likas na Batas Moral ang nagbibigkis sa lahat ng
       tao. Ito rin ang nagpapatupad ng iisang alituntunin para sa lahat.


       Sa kabuan, ang Likas na Batas Moral ay obhektibo, pangkalahatan, hindi nagbabago at totoo kahit saan at kahit kailan. Ito ay dahil ang taong
sinasakop nito ay may kalikasang hindi nagbabago, anumang pagkakataon at saan man siya naroroon.


                                                                        112
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       Niloob ng Diyos na ang nilikhang may kakayahang umalam ay makilahok sa Kanyang w alang hanggang batas ayon sa kanyang pagkatao.
Hindi pikit- mata na nagpapasakop sa batas na ito kundi aktibong inaalam at inuunaw a ang katotohanang nakapaloob dito.            Ito ay dahil sa
katotohanang ibabatay ng tao ang kanyang paggamit ng kalayaang pumili at kumilos sa Likas na Batas Moral.


       Layunin ng Likas na Batas Moral ang ikabubuti ng lahat ng tao sa kanyang pagpapakatao. Hindi para s a kabutihan ng indibidw al lamang ang
batas na ito kundi para sa lahat ng tao. Hindi ako uunlad sa pagkatao kung para sa sariling kabutihan lamang ang pagkilos ko.


       Sa iyo kabataan, may paggalang ka ba sa batas kahit pa minsan ito ay hadlang sa mga bagay na nais mong gaw in?


     9. Ipatalakay sa klase:

      Mga Gabay naTanong:
      a. Saan dapat ibatay ng tao ang kanyang gagaw ing pagpapasya at pagkilos? Pangatw iranan?
      b. Bakit natatangi sa tao ang Likas na Batas Moral?

Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a (EU)              (Pagpapaliwanag
    10. Ipagaw a sa mga mag-aaral
         Panuto: Punuan ang mga kahon ng inyong mga sagot batay sa natutunan tungkol sa Likas na Batas Moral




                                                                    113
                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                                             Punan ang kahon ng mabuting kilos na
                                                             dapat mong gawin.




                                    Kamalayan



                                                Kalayaan
                                                                              __________
         Likas na
          Batas
          Moral


                                                                 Punan ang kahon ng masamang kilos
                                                                 na dapat mong iwasan.
Tamang sagot:

Nakasaad sa Likas na Batas Moral
na gaw in ang mabuti at iw asan
ang masama sapagkat may kama-
layan at kalayaan ang pagtungo sa
KABUTIHAN.

                                                           114
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Mabuting Kilos:
          1. Sundin ang payo ng mga magulang.
          2. Gaw in ang takdang-aralin at mga proyektong nakatakda sa tamang oras. Sundin ang mga alituntunin na ipinatutupad ng pamayanan.

Masamang Kilos:
                  1. Pag-imbento ng dahilan para payagang lumabas ng bahay upang makapaglaro ng computer games.
                  2. Pagti-text habang nagtuturo ang guro.
                  3. Pagpapakaw ala ng aming aso tuw ing umaga upang dumumi sa kalsada.

   D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)

            Sa bahaging ito, matutukoy ang natutunan ng mga mag-aaral tungkol sa Likas na Batas Moral at maging ang maitutulong nito sa
     pag-unlad ng kanilang pagkatao. Mahalaga ang bahaging ito upang kanilang maunaw aan na hindi nararapat huminto lamang sa pag-alam
     ng konsepto ang aralin kundi mas higit upang magabayan sila upang mapaunlad ang kanilang pagkatao. Inaasahan din na maglalaan ang
     mga mag-aaral ng panahon upang bantayan ang kanilang mga pasya at kilos sa loob ng isang linggo at isusulat ang kanilang
     pagninilay/repleksyon ukol sa gaw ain. Sa pamamagitan ng paglalapat ng kanilang natutunan sa paraang ito, maipararanas sa kanila ang
     bunga ng pagsunod at hindi pagsunod sa Likas na Batas na Moral at dahil dito makikita nila ang halaga ng pagkakaroon ng katatagan sa
     pagsunod sa unang prinsipyo ng Likas na Batas Moral.
      Pagganap:
           Sa bahagi ring ito, bibigyan ng pagkakataon ang mga mag-aaral na magsuri at magbigay ng puna sa kilos ng mga mag-aaral sa
     paaralan batay sa Likas na Batas Moral. Kailangan nilang tukuyin ang mga ginagaw a ng mga ito na labag sa Likas na Batas Moral, ang
     mga dahilan kung bakit nila ito ginagaw a at kailangan nilang magmungkahi ng mga dapat nilang gaw in upang masunod ang Likas na Batas
     Moral. Sa paraang ito, matututuhan nilang mayroon silang magagaw a upang maibahagi sa ibang tao ang kanilang natutuhan mula sa aralin.
            Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
     magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.




                                                                  115
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Pagganap
11. Ipagaw a sa mga mag-aaral:
    Panuto: Isulat sa unang hanay ang mga natutuhan tungkol sa Likas na Batas Moral. Isulat naman sa ikalaw ang hanay ang mga maitutulong
    ng Likas na Batas Moral sa pag-unlad ng iyong pagkatao. Sundan ang naunang halimbaw a.


             Mga Natutuhan Tungkol sa Likas na Batas Moral         Mga Maitutulong ng Likas na Batas Moral sa Pag-unlad
                                                                                       ng Pagkatao
         Nakaukit sa pagkatao ng tao.                              Magagabayan ako sa paggaw a ng mabuti.
         1.                                                        1.
         2.                                                        2.
         3.                                                        3.


Gabay na Sagot para sa Guro:
Unang Hanay: likas sa tao, ito ay pangkalahatan, obhektibo,            Ikalaw ang Hanay: ako ay magiging mabuting tao, mapa-uunlad
               totoo kahit saan, layunin nito ang kabutihan ng                           ko ang aking pagkatao, atbp.
               lahat, atbp


  Pagninilay        (FU: Pagkilala sa Sarili)


  12.   Pasulatin ang mga mag-aaral sa journal ng kanilang repleksyon tungkol sa ginaw ang pagbabantay sa sariling pasya at kilos sa loob ng
        isang linggo. Kilalanin ang sariling pangangatw iran kung hindi niya sinusunod ang Likas na Batas Moral sa kanyang mga pasya at kilos.




                                                                 116
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I


                                                     Ang Aking Pagninilay

                                Pangalan__________________________________________
                                Paksa ______________    Petsa_____

                                1. Ang aking mga natuklasan:


                                2. Mga dahilan ng hindi pagsunod sa Likas na Batas Moral:


                                3. Paano ko mapauunlad ang aking pagsunod sa Likas na
                                   Batas Moral:




Pagsasabuhay
13.   Ipagaw a ang Think- Pair-Share
14.   Atasan ang mga mag-aaral na bigyang-puna ang mga kilos ng mga mag-aaral sa paaralan batay sa Likas na Batas Moral
      (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)
15.   Ipasuri sa mga mag-aaral ang mga dahilan ng kanilang kapw a mag-aaral na hindi sumusunod sa unang prinsipyo ng Likas na Batas
      Moral.    (FU: Pagdama at pag-unawa sa damdamin ng iba)
16.   Magbibigay sila ng mungkahing dapat gaw in upang masunod ng mga mag-aaral ang Likas na Batas Moral. Gabay nila ang halimbaw a sa
      ibaba
17.   Papiliin ang mga mag-aaral ng kapareha. Ibahagi sa isa’t isa ang ginaw ang tsart.
18.   Paghambingin ang mga sagot.
19.   Ipatala ang magkakaparehong kilos ng paglabag. Pareho ba ang dahilan?
20.   Ipabahagi sa mga piling mag-aaral ang resulta ng ginaw a.




                                                               117
                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I




   Mga Kilos ng Mag-aaral sa Paaralan na               Dahilan Bakit Ginagaw a Ito              Mungkahing Dapat Gaw in Upang Masunod
       Labag sa Likas na Batas Moral                                                                    ang Likas na Batas Moral
Halimbaw a: Tinapon ang balat ng              Tinatamad pumunta sa kinalalagyan ng            Ilagay muna sa bulsa o sa loob ng bag ang
pinagkainan sa pasilyo.                       basurahan para magtapon.                        balat ng pinagkainan.
1. _____________________________              1. ______________________________               1. _____________________________
2. _____________________________              2. ______________________________               2. _____________________________
3. _____________________________              3. ______________________________               3. _____________________________
4. _____________________________              4. ______________________________               4. _____________________________
5. _____________________________              5. ______________________________               5. _____________________________



   Mula sa sagot mo sa Worksheet na Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko, baguhin ang mga mukhang malulungkot sa nagdaang linggo.
   Nangangahulugan ito ng pagbabago ng iyong pasya at kilos. Gaw in ito sa susunod na linggo. Maaaring tularan ang halimbaw a sa ibaba.
   (FU: Paglalapat)

                            Unang linggo                                                        Ikalaw ang Linggo
  Lunes


  Malungkot dahil sinagot ko nang pabalang ang aking ina nang         Masaya dahil naihingi ko ng taw ad ang ginaw a kong pagsagot sa aking
  pinagsabihan niya ako tungkol sa pag-uw i ko nang gabi na.          ina noong isang linggo.


                                                                      Masaya dahil nakontrol ko ang aking sarili na huw ag sumagot nang
                                                                      pabalang sa aking magulang.




                                                                118
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat, worksheets)

  Mga laraw an
  Worksheet 1: Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko

  Sanggunian:

   •   Agapay, Ramon B. (1991). Ethics and the Filipino: A Manual on Morals for Students and Educators. Mandaluyong City National Bookstore.

   •   Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila: Sinag-tala Publishers, Inc.

   •   Institute for Development Education Center for Research and Communication (1992). Perspective: Current Issues in Values Education 4 Manila:Sinag-
       tala Publisher

   •   Quito, Emerita S. (2008). Fundamentals of Ethics. Manila: C & E Publishing Inc.

   •   Natural Law (n.d.) Retrieved June 20, 2009 from http://www.newadvent.org/cathen/09076a.html
   •   Christian Faith and Its “Fulfillment ” of the Natural Moral Law (n.d.) Retrireved June 20, 2009 from
   •       http://www.christendom-awake.org/pages/may/faith-natural-law.htm
   •   Natural Law (n.d.) Retrieved June 20, 2009 from http://www2.franciscan.edu/plee/natural_law.htm

                  1.   B1                      6. B1
                  2.   B1                       7. B1
                  3.   B2                      8. B2
                  4.   B2                      9. B2
                  5.   B1                      10. B2




                                                                      119
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Ikalaw ang Markahan: Ang Aking Pagkatao Bilang Tao        Aralin 3: Konsensya                                         Bilang ng araw /Sesyon:

                                                                       Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                             Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol         Ang mag-aaral ay nakagagaw a ng mga pasyang patungo sa katotohanan at
sa pagkatao.                                                             kabutihan batay sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao.
   Mga Paksa:
    1. Isip at Kilos-Loob
    2. Likas na Batas Moral
    3. Konsensya
    4. Kalayaan
    5. Dignidad

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                            Mahahalagang Tanong:
Sa Ikalawang Markahan:                                                      Sa Ikalawang Markahan:
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao ay                Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng
nakatutulong sa pagtuklas sa katotohanan at sa pagpili ng kabutihan         tao?

Sa Aralin 3: Konsensya                                                      Sa Aralin 3: Konsensya
Nalalaman agad ng tao ang mabuti at masama sa kongkretong                   Paano nalalaman ng tao ang mabuti at masama sa isang kongkretong
sitw asyon batay sa sinasabi ng konsensya. Ito ang Likas na Batas Moral     sitw asyon?
na itinanim ng Diyos sa isip at puso ng tao

Nauunaw aan ng m ga-aaral ang: (Mga Kaalam an)                              Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

   Konsensya                                                                 •   napatutunayan ang kaugnayan ng Likas na Batas Moral sa konsensya
    a. Ang Kahulugan ng Konsensya                                            •   natutukoy ang mabuti at masama sa kongkretong sitw asyon
    b. Mga Uri ng Konsensya
                                                                             •   nailalaraw an ang pinagdadaanan ng taong natutunggali ang isip at
    c. Ang Kaugnayan ng Konsensya sa Likas na Batas Moral
    d. Ang Paglinang ng Konsensya                                                kilos-loob sa isang pasya at kilos

                                                                      120
                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    e. Ang Kahalagahan ng Konsensya Bilang Bahagi ng Pagkatao         •   naipaliliw anag ang ibig sabihin ng taong walang konsensya
                                                                      •   nakagagaw a ng kontrata ng pagbago tungo sa pagpapaunlad ng
                                                                          pasya at kilos
                                                                      •   nakahihinuha ng kahalagahan ng paghubog ng konsensya tungo sa
                                                                          pag-unlad ng pagkatao
                                                                      •   nasusuri ang paraan ng paggamit ng ibang tao ng kanilang
                                                                          konsensya at paano nakaapekto ang konsensyang ginamit


                                                            Antas 2
Inaasahang Pagganap:                                Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                            Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                                  Pagganap:
Pagbuo ng mga hakbang upang mapaunlad ang mga       Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa
pasya at kilos na ginagaw a araw-araw               pamamagitan ng:                                               Pagtataya ng abuong mga
                                                                                                                   hakbangin upang
                                                    Pagpapaliw anag                                               mapaunlad ang mga pasya
                                                    Pagpapatunay na ang konsensyang nahubog batay sa Likas         at kilos batay sa
                                                    na Batas Moral ay nagsisilbing gabay sa tamang                 sumusunod na kraytirya:
                                                    pagpapasya at pagkilos
                                                    Kraytirya                                                      a. Nailalahad ng malinaw
                                                     - Malinaw ang pagkakalahad ng mga patunay                        ang mga hakbang na
                                                     - May halimbaw ang binigay bilang patunay                        gagaw in tungo sa
                                                     - Naipakita ang pagkaka-ugnay ng Likas na Batas Moral sa         pagpapaunlad ng mga
                                                        konsensya                                                     pasya at kilos
                                                                                                                   b. Nakabatay sa mga
                                                    Interpretasyon                                                    Mukha ng mga Pasya
                                                    Pagtukoy sa uri ng konsensya (tama o maling konsensya)            at Kilos Ko ang
                                                    mayroon ang karakter mula sa mga sitw asyon o eksena sa           pauunlaring kilos
                                                    pelikula o palabas sa telebisyon                               c. May entry ang kolum
                                                    Kraytirya                                                         ng baw at baw at araw
                                                      - May entry ang baw at kolum ng Tauhan, Pasya o Kilos na        ng mga hakbang na
                                                        Ginaw a, Uri ng Konsensya at Epekto sa Pagkatao               dapat gaw in
                                                      - Wasto ang pag-uuring ginaw a                               d. Nasusubaybayan ang
                                                                                                                      pagsasabuhay ng
                                                                121
                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Paglalapat                                                        resolusyon sa tulong ng
Pagsasabuhay ng mga hakbang na isinulat sa Kontrata ng            kapatid o kaklase
mga Pasya at Kilos na Pauunlarin Ko (Ibigay ito sa kapatid o   e. May patunay ng
kaklase na siyang magmamar ka kung nagaw a ang gaw ain o          pagbabago
resolusyon)
Kraytirya
 - Nakabatay sa mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko
     ang pauunlaring kilos
 - Napunuan ang kolum ng baw at araw
 - Naisabuhay ang resolusyon

Pagbuo ng Sariling Pananaw
Pagbahagi ng opinyon sa paksang: May Tao Bang Walang
Konsensya? (Halimbaw a: terorista o nanggagahasa)
Kraytirya
 - Malinaw ang pagkakalahad ng sariling opinyon
 - May ginamit na batayan ang paliw anag

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
Paglalaraw an ng nagtutunggaling isip at kalooban ng isang
mag-aaral tungkol sa isang pasya at kilos na gagaw in (Hal.
Ibibigay ko ba ang sobrang sandw ich ko sa kaklaseng
walang baon na kinaiinisan ko?)
Kraytirya
 - Malinaw ang paglalaraw an ng pagtatalo ng isip at
      kalooban
 - May pagpapahayag ng dahilan ng agam-agam

Pagkilala sa Sarili
Pagtukoy sa mga pagbabagong naganap sa sarili at mga
insights matapos isagaw a ang Kontrata ng mga Pasya at
Kilos na Pauunlarin Ko
Kraytirya
  - Malinaw na inilahad ang mga pagbabagong naganap
     sa sarili
 - Malinaw ang paliw anag sa implikasyon ng
     pagpapaunlad ng kanyang konsensya at pagkatao

          122
                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                                                 Stage 3
Plano ng Patuturo-Pagkatuto:

   Aralin 3: KONSENSYA

    A. PAGSISIYASAT AT PAGT UKLAS NG DATING KAALAMAN (EXPLORE)

             Sa bahaging ito ng Pagsisiyasat, tutuklasin ng guro ang dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa bahaging ginagampanan ng
      konsensya sa ginagaw ang pagpapasya ng tao. Magagaw a ito sa pamamagitan ng pagpapabasa sa tula at pagpapahula sa inilalaraw an
      nito gayundin ang pagbibigay ng patunay ng kanilang sagot. Sa bahaging Pagtuklas ng Dating Kaalaman, ipagagaw a ng guro sa ilang
      mag-aaral ang pagsasatao ng isang sitw asyon kaugnay sa paraan ng ginagaw ang pagpapasya. Layon nitong masuri ang paraan ng
      pagpapasya at ang paggamit ng konsensya sa pagpapasyang ito.


      Pagsisiyasat

      1. Ipabasa ang tula.

      Sino kaya ako sa mata mo kabataan? Subukan mong kilalanin ang aking katauhan sa pamamamagitan ng pagbabasa mo ng aking mga
      tinuran. Baka sa huli kung sino man ako ay iyong mahulaan.

                           I                                                                 III
      Ako’y munting tinig na ‘yong marir inig                            Pag ako’y di pakinggan ika’y w alang katahimikan
      Panahon ng agam-agam, isip saan ipipilig?                          Ang maling gaw a ay magpa-flashback sa isipan
      Alin ang tama, bakit ito ay mali?                                  Hangga’t di amining ikaw nga ang may sala
      Ako’y dapat kinokunsulta mo sa panahon ng paipili.                 At ang nagaw ang masama ay piliting maitama.
                           II                                                               IV
      Paliw anag sa ‘yo kailanma’y hindi ipinipilit                      Maaari mo akong ituring na kaibigan

                                                                123
                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   Liw anag na dulot ko mata sana’y w ag ipikit                          Hindi kita aakayin sa kapahamakan;
   Sakaling piliin mong di ako pansinin                                  Makinig ka lamang pag kita’y paalahanan
   Siguradong ikaw ay aking uusigin.                                     Ako ba’y kilala mo mahal na kaibigan?


   2. Tanungin ang buong klase:
       a. Ano ang inilalaraw an sa tula?
       b. Anu-ano ang mga taludtod na nagpapatunay ng iyong sagot?



   Pagtuklas ng Dating Kaalam an

   3. Gamit ang sitw asyon na nasa kahon, ipagaw a sa mga mag-aaral ang isang pagsasatao.

        Sitw asyon:


                Naiw an kang mag- isa sa inyong silid-aralan. May nakita kang pitaka sa ibabaw ng mesa. Nang tingnan mo,
        naglalaman ito ng dalaw ang libong piso. Naroon din ang I.D. ng may-ari na isa mong kaklase. May sakit ang tatay
        mo at kinakapos kayo sa perang pambili ng kanyang gamot.


     a) Atasan ang tatlong mag-aaral na gaganap sa tatlong katauhan: una, bilang mag-aaral, ikalaw a, katauhan na nasa kanan na may halo sa
        ulo; ikatlo, katauhan na nasa kaliw a na may sungay, na isatao ang sitw asyon.
     b) Kukumbinsihin ng dalaw ang katauhan na nasa kaliw a at kanan ang mag-aaral ng dapat niyang maging pasya.
     c) Gagaw a ng pasya ang mag-aaral. Pipili siya kung sino sa dalaw ang katauhan ang kanyang pakikinggan.
   4. Tanungin ang mag-aaral na nagdula-dulaan:
          a. Nahirapan ka bang pumili? Pangatw iranan.
          b. Paano naapektuhan ng dalaw ang katauhan ang iyong pagpapasya?


B. Mga Karanasan tungo sa Pag-unawa (FIRM-UP)
                                                                124
                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      Sa bahaging ito ipagagaw a ang Word Association sa mga mag-aaral. Ipasusulat sa pisara ang mga salitang may kinalaman sa
salitang konsensya. Matataya ang kanilang kaalaman at susuriin din ang pinagmulan ng pananaw ng mga mag-aaral ukol dito. Iaatas sa mga
mag-aaral na magsagaw a ng pagbabahaginan ng sariling karanasan, insidente o pangyayari na nadama ang pag-uusig ng konsensya. Sa
pamamagitan nito maihahambing ang kani-kanilang karanasan at makikilala na ang konsensya ay likas sa tao. Tutuklasin mula sa mga mag-
aaral ang ginagampanan ng konsensya sa pagpapasiya at pagkilos ng tao.




   5. Word Association. Ipasulat sa pisara ang mga salitang may kinalaman sa salitang KONSENSYA.
   6. Ipagpatuloy ang halimbaw a sa ibaba:




                                       KONSENSYA




                                  Gabay sa pagkilala ng
                                  masama at mabuti
                                  mabuti



   7. Tanungin ang mga mag-aaral:
      Saan nagmula ang iyong pananaw ukol sa konsensya?
   8. Ipagaw a ang Think- Pair-Share
   9. Pumili ng kapareha magbahaginan ng sariling karanasan, insidente o pangyayari kung saan siya ay nakonsensya.
   10. Tataw ag ng mag-aaral upang magbahagi/mag-ulat
                                                              125
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Mga Gabay na Tanong:
      1) Batay sa naging karanasan, ano ang iyong natuklasan tungkol sa konsensya?
      2) Paano ka nagabayan ng iyong konsensya sa iyong mga pasya at kilos?
      3) Mabisa bang gabay ang iyong konsensya? Patunayan.




C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

  11. Ipasa sa mga mag-aaral ang babasahin.


         Sa pamamagitan ng bahaging Pagpapalalim, higit na mabibigyan ng masusing pagpapaliw anag ang mga mag-aaral tungkol sa
  bahaging ginagampanan ng konsensya sa buhay ng tao. Sinimulan ito sa pagpapaalala sa kanilang mga karanasan sa pagpili sa
  mabuti at masama noong sila ay bata pa. Sa pamamagitan nito, matutulungan sila na maiugnay ang mga karanasang ito sa mas
  malalim na konsepto ng konsensya. Maipauunaw a sa pamamagitan ng babasahin ang mabisang paglalapat ng kaalaman sa paggamit
  ng konsensya. Matapos talakayin at unaw ain ang babasahin, bubuo ang mga mag-aaral ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU) gamit
  ang graphic organizer. Sa tulong ng guro matataya ang pag-unaw a ng mga mag-aaral na ang konsensya ay itinuturing na Likas na
  Batas Moral na itinanim sa puso at isip ng tao gayundin ang iba pang konsepto ng aralin.




                                                                126
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I



                                                   KONSENSYA: GABAY SA PAGPAPASYA




       Naaalala mo pa ba noong ikaw ay bata pa? Ano ang sinasabi ng iyong ama at ina, o ng iyong lolo at lola sa tuw ing gumagaw a ka ng mabuti o
ng masama? Ayon sa kanila, may dalaw ang katauhan sa iyong tabi, isa sa iyong kanan at isa sa kaliw a.               Pareho silang nagsisikap na
impluw ensyahan ka na pumili sa mabuti o masama na dapat mong gaw in sa isang sitw asyon. Ayon sa kanila, kapag pinili mo ang mabuti, sinusunod
mo ang katauhan na nasa iyong kanan. Kapag pinili mo ang masama, sinusunod mo ang katauhan na nasa iyong kaliw a.


       Ngayon naman, marahil narir inig mo ang mga katagang: “Malinis ang konsensya ko” o kaya naman “Hindi maatim ng aking konsensya…” Ano
nga ba ang konsensya?


       Ang tao ay biniyayaan ng kakayahan na kumilala ng mabuti o masama. Ang kakayahang ito ay tinataw ag na konsensya. Ang salitang
konsensya ay mula sa salitang Latin na cum ibig sabihin ay “w ith” o mayroon at scientia, na ibig sabihin ay “know ledge” o kaalaman. Samakatuw id,
ang konsensya ay nangangahulugang “w ith know ledge” o mayroong kaalaman. Ipinahihiw atig nito ang kaugnayan ng kaalaman sa isang bagay;
sapagkat naipakikita ang paglalapat ng kaalaman sa pamamagitan ng kilos na ginaw a.


       Ang paglalapat ng kaalaman ay maaaring magaw a sa pamamagitan ng mga sumusunod na paraan, ayon kay Santo Tomas de Aquino:
                                                                    127
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      a.   Sa tulong ng konsensya, nakikilala ng tao na may bagay siyang ginaw a o hindi ginaw a. Halimbaw a nito, iniw an sa pangangalaga mo ang
           iyong nakababatang kapatid dahil umalis ang iyong ina. Ngunit sinabayan mo ang pag-aalaga ng panonood ng telebisyon. Dahil dito,
           nahulog ang kapatid mo. Nagkaroon ito ng gasgas sa braso. Pagdating ng iyong ina, hindi lang pala gasgas ang tinamo ng iyong kapatid,
           nakita ng nanay mo may bukol din ito sa noo. Nang tanungin ka, sinabi mong napadikit lang sa dingding kaya’t nagkaroon ng gasgas,
           subali’t di mo alam bakit may bukol ito. Hindi mo man aminin ang iyong ginaw a at itanggi ang katotohanan, makumbinsi mo man ang iba
           at ika’y paniw alaan, ang iyong konsensya ay nakaaalam ng tunay na nangyari. Ang konsensya ay tumatayong testigo sa pagkakataong ito
           sapagkat nagpapatunay ito sa kilos na ginaw a o hindi ginaw a ng tao.


      b.   Sa pamamagitan ng konsensya, nahuhusgahan ng tao kung may bagay na dapat sana’y isinagaw a subalit hindi niya ginaw a o hindi niya
           dapat isinagaw a subalit ginaw a. Sa pagpapatuloy ng halimbaw a sa itaas, sa iyong pag-iisa hindi ka mapakali, nararamdaman mong
           dapat mong sabihin sa iyong ina ang tunay na nangyari sa iyong kapatid. Ang konsensya sa sitw asyong ito ay pumupukaw sa tao upang
           magpaalala ng dapat at hindi dapat gaw in.


       c. Gamit ang konsensya, nahuhusgahan kung ang bagay na ginaw a ay nagaw a nang maayos at tama o nagaw a nang di-maayos o mali.
           Halimbaw ang binalew ala mo ang bulong ng konsensya na sabihin sa iyong ina ang tunay na pangyayari, hindi na natahimik ang iyong
           kalooban. Mas tumindi pa ang pagkabagabag nito lalo na nang nilagnat ang kapatid mo. Kaya’t sinabi mo ang totoong nangyari sa iyong
           ina. Napagalitan ka man subali’t naw ala ang iyong pag-aalala at nakadama ka ng kapayapaan ng kalooban. Sa kalagayang ito, ang
           konsensya ay mararamdamang nagpapahintulot, nagpaparatang o maaaring nagpapahirap sa tao. Ang konsensya ang bumabagabag sa
           tao kapag gumaw a siy a ng masama. Ito ang tinutukoy ng katagang “hindi ako matahimik, inuusig ako ng aking konsensya”.


      Ipinakikita dito na ang konsensya ay nakakabit sa isip ng tao; kaya’t ito ay kakayahan ng isip na maghusga ng mabuti at masama. Ang
konsensya ang batayan ng isip sa paghuhusga ng tama o mali. Ibinabatay ng konsensya ang pagsukat o paghusga sa kilos sa obhektibong
pamantayan ng Likas na Batas Moral. Itinuturing ang konsensya bilang batas moral na itinanim ng Diyos sa isip at puso ng tao. Dahil dito, ang
konsensya ang pinakamalapit na pamantayan ng moralidad. Sinusuri nito ang kilos kung ito ay tama o mali. Sa paghuhusga sa moralidad ng kilos,

                                                                    128
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

ginagamit ng konsensya ang katotohanang nauunaw aan ng tao.




       Ang konsensya ay praktikal na paghuhusga ng isipan na nag-uutos na gaw in ang mabuti at iw asan ang masama. Pangunahing tungkulin nito
na malaman ang tamang gagaw in sa baw at sitw asyon. Nararapat na maging malinaw sa konsensya ng tao kung ano ang mabuti at masama.


       Dahil ang konsensya ay personal, hindi pare-pareho ang dikta ng konsensya sa baw at tao. Nagkakaiba-iba ang karanasan, kinalakihan,
kultura at kapaligiran ng tao. Ang konsensya ay nahuhubog sa tulong ng pamilya, paaralan, simbahan at iba pang sektor ng lipunan.             May
pagkakataon na kahit masama ang isang kilos, tinatanggap ito ng lipunan bilang nor mal. Minsan pa’y nagmumukhang tama dahil sa dami ng
gumagaw a nito.
       Ayon kay Santo Tomas de Aquino, sa kabila ng katotohanan na alam ng tao ang panuntunan na gaw in ang mabuti at iw asan ang masama,
ang konsensya ay maaari pa ring magkamali. Maaaring magkaroon ng kalituhan kung anong panuntunan ng kilos ang gagamitin. Maaari r ing
magkamali sa paraan ng paggamit ng panuntunang ito. Dahil dito, ang konsensya ay maaaring uriin bilang tama at mali ayon sa Likas na Batas Moral
(Esteban, 1990).


Narito ang mga Uri ng Konsensya
  1. Tam a. Ang paghusga ng konsensya ay tama kung lahat ng kaisipan at dahilan na kakailanganin sa paglapat ng obhektibong pamantayan ay
      naisakatuparan nang w alang pagkakamali. Tama ang konsensya kung hinuhusgahan nito ang tama bilang tama at bilang mali ang mali
      (Agapay, ).
             Halimbaw a, inutusan kang bumili ng tinapay isang araw . Napansin mong sobra ng dalaw ampung piso ang sukling ibinigay sa iyo ng
      tindera. Nang araw ding iyon hindi ka binigyan ng baon ng iyong ina dahil kulang ang kinita ng iyong ama sa pamamasada. Wala ka mang baon
      subali’t isinauli mo ang sobrang sukli na ibinigay sa iyo. Katw iran mo, hindi sa iyo ang pera kaya’t nararapat na ito ay isauli mo.


   2. Mali. Ang paghusga ng konsensya ay nagkakamali kapag ito ay nakabatay sa mga maling prinsipyo o nailapat ang tamang prinsipyo sa maling
       paraan. Ayon pa rin kay Agapay, mali ang konsensya kung hinuhusgahan nito ang mali bilang tama at ng tama ang mali. Gamit pa rin ang

                                                                        129
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       halimbaw a sa itaas. Naisip mo na biyaya sa iyo ang sobrang sukli dahil nagkaroon ka ng baon sa ar aw na iyon. Katw iran mo pa, hindi mo
       naman ginusto na magkamali ang tindera sa pagsusukli. Hindi masama na itinago mo ang pera nagpasalamat ka pa dahil nagkamali ang
       tindera.


       Samakatuw id, ayon pa rin kay Santo Tomas de Aquino, kailangang hubugin at sanayin ang konsensya upang makilala nito ang tunay na
mabuti. Susog sa sinabi ni Socrates, ang taong nakaaalam ng tama ay kikilos nang tama. Ang kilos-loob ay pinipili kung ano ang iniisip ng taong tama
at makabubuti sa kanya.


Paglinang ng Konsensya


       Ang paglinang ng konsensya ay isang proseso ng pagtanim sa isip ng tao ng tamang alituntunin ng asal. Ang alituntuning ito ang
panghahaw akan ng konsensya bilang batayan ng paghuhusga. Narito ang ilang paraan ng paglinang ng konsensya ayon kay Cardinal New man:
   1. Pag-aralan ang mga moral na alituntunin upang maging sensitibo ang konsensya sa pagkilala sa mabuti at masama. Mahalaga ang patuloy
       na pag-aaral o edukasyon at pagbabasa.
   2. Isabuhay ang mga alituntuning ito, hindi sapat na maunaw aan lamang ang mga ito.             Nalilinang ang konsensya sa pamamagitan ng
       pagsasabuhay ayon sa tamang alituntunin.
   3. Ipagpaliban muna ang paggaw a ng pasya o kilos kung may pag-aalinlangan at agam-agam dito. Hindi kailangang kumilos dahil lang sa
       pansariling kagustuhan, kapritso o kaginhaw ahan. Kailangang maisaayos ang pag-aalinlangang ito batay sa katotohanan.
   4. Sanayin ang sarili na pinakikinggan at sinusunod ang konsensya. Ito ay sensitibong gabay at madaling masira ang tinig nito. Kapag ito ay
       sinanay na binabalew ala, hindi na ito magiging epektibong tagahusga.


       Mahalagang mapanatili ang epektibong gabay ang konsensya. Epektibo itong gabay kung ang moral na alituntunin na kanyang sinusunod ay
tama at naaayon sa obhektibong katotohanan. Nababatid din nito kung ito ay nagkakamali. Hindi ito natatahimik at patuloy na nananaw agan upang
maitama ang maling nagaw a.


                                                                    130
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       Ang konsensya ay likas sa tao upang maghusga sa mabuti o masama na maaaring gaw in. Taliw as sa komersyal ng sabon o sa katauhan na
nasa kanan at kaliw ang bahagi ng tao, ang paghuhusga ng konsensya ay hindi nagmumula sa labas ng tao. Ang tao mis mo ang naghuhusga ng
mabuti o masama na kanyang gagaw in gamit ang kanyang konsensya.


       May pagkakataon na inaakala ng tao na ang maliit na bagay ay hindi nagkakaroon ng malaking epekto sa kanyang pagkatao. Ito ang
nagaganap sa kanyang konsensya nang hindi niya namamalayan. Karaniw ang sinasabi ang mga katagang: maliit na bagay lang naman, ngayon lang
o minsan lang upang pangatw iranan ang maling ginaw a. Kung patuloy na babalew alain ng tao ang kanyang konsensya, darating ang pagkakataon na
ito ay magiging manhid sa pagkilala ng tama. Epekto nito, ang tao ay maaaring maging katulad ng hayop sa kanyang pagpasya at pagkilos.


 12. Talakayin:
     Mga Tanong:
        1. Paano nalalaman ng tao ang mabuti at masama sa isang konkretong sitw asyon?
        2. Saan dapat nakabatay ang pagkahubog ng konsensya? Ipaliw anag.       (FU: Pagpapaliwanag)
        3. Paano nauugnay ang Likas na Batas Moral sa konsensya ng tao?
        4. Ano ang pinagdadaanan ng taong nagtutunggali ang isip at kilos-loob sa isang pasya at kilos na gagaw in? (FU: Pagdama at pag-unawa
                  sa damdamin ng iba)
        5. May tao bang w alang konsensya? Ipaliw anag ang ibig sabihin nito?    (Pagbuo ng sariling pananaw)


Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a (EU)

 13. Ipagaw a sa mga mag-aaral:
      Panuto: Buuin ang mga di tapos na pangungusap sa ibaba, gamit ang mga konseptong natutuhan mo s a babasahin.


          Ang konsensya ay ang ____________________ na itinanim ng Diyos sa _________ at ______ ng tao.



                                                                    131
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                       Walang
                                katiyakan

                             _____ na dapat ____
                             upang hindi tahakin
                                 ang landas na




                                                          2 uri ng
                                                        KONSENSYA




                                                   _______ na dapat ________    Tunguhin ng
                                                   upang   maabot    ang
                                                                                     tao




Sagot:
Ang konsensya ay ang Likas na Batas Moral na itinanim ng Diyos sa puso at isip ng tao.


                                                                         132
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

2 uri ng konsensya: Tama na dapat sundin upang maabot ang tunguhin ng tao.
Mali na dapat iwasan upang maiw asan ang landas na w alang katiyakan.


   D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (T RANSFER)                            (FU: Paglalapat)



            Sa bahaging ito ng aralin, maisasalin ang nauunaw aan ng mga mag-aaral tungkol sa konsensya sa konkretong sitw asyon sa
    pamamagitan ng pagsasagaw a ng worksheet ng kontrata ng mga pasya at kilos na dapat paunlarin. Makatutulong ang gaw aing ito upang
    lalong malinanag sa mga mag-aaral ang tamang uri ng konsensya. Maipakikita rin na bagamat nagkakamali ang tao may kakayahan siyang
    itama ito sa tulong at gabay ng tamang uri ng konsensya. Inaasahang magiging masigasig ang mga mag-aaral sa pagbabantay ng sariling
    kilos. Upang maging mabisa ang pagtupad sa kontrata, hihilingin ang tulong ng kapatid o kaklase na siyang magmamarka kung nagaw a ang
    gaw ain. Ipasusuri rin sa mga mag-aaral ang uri ng konsensyang ginamit ng mga tauhan sa isang palabas sa telebisyon at epekto nito sa
    pagkatao. Sa paraang ito makikita nila ang kanilang sarili sa sitw asyon. Mabibigyan ang mga mag-aaral ng pagkakataon na makita ang
    hindi mabuting epekto sa pagkatao ng paggamit ng maling konsensya. Sa pamamagitan nito maaari nilang iw asan ang parehong sitw asyon
    na maganap pa sa kanilang sarili sa pamamagitan ng paglinang at pagsasabuhay ng tamang ur i ng konsensya. Isusulat ng mga mag-aaral
    ang kanilang pagninilay o repleksyon ukol sa gaw ain.
            Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
    magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.

   Pagganap


     14.   Ipagaw a sa mga mag-aaral ang “Kontrata ng mga Pasya at Kilos na Pauunlarin Ko”. Ibigay ito sa kapatid na siyang magmamarka kung
           nagaw a ang gaw ain o resolusyon.


   Kontrata ng mga Pasya at Kilos na Pauunlarin Ko

   Balikan ang Mga Mukha ng mga Pasya at Kilos Ko. Pumili ng isang malungkot na mukha at punan ang matrix sa ibaba.

                                                                  133
                                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I


        Kung              Ang pasya o kilos sa mukhang malungkot
        Damdamin ko       Damdamin ko sa pasya o kilos
        Kaya              Ang dapat kong gaw in tungo sa kabutihan

Halimbaw a:
                         Lunes                    Martes     Miyerkules      Huw ebes        Biyernes         Sabado           Linggo
 Kung          Naglalaro ako ng
               computer games tuw ing
               bago gaw in ang
               homew ork ko.

 Damdamin      Nalulungkot ako dahil
 ko            naging pabaya ako.
               Nagsisisi ako dahil w ala
               akong maisumite na
               homew ork kinabukasan.
 Kaya          Uunahin ko ang paggaw a
               ng homew ork bago
               maglibang tulad ng
               paglalaro ng computer
               games.

Ipinapangako kong tupar in ang mga tinukoy kong pagbabago sa loob ng isang linggo.

____________________________________                                          __________________________________________________
Lagda ng Mag-aaral (Tagatupad ng Kontrata)                                       Lagda ng Kapatid o Kaklase na Sumubaybay sa Tagatupad

____________________________________
Lagda ng Magulang

        Pagninilay    (FU: Pagkilala sa Sarili)
                                                                     134
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I



  15. Matapos ang paggaw a ng kontrata, atasan ang mga mag-aaral na sumulat ng pagninilay ng kanilang mga pagkatuto sa journal. Ipakita rin
      ang epektong nagagaw a nito sa ginagaw ang pasya at kilos ng tao. Gabay mo ang por mat sa ibaba.

                                                        Ang Aking Pagninilay

                                    Pangalan____________________________________
                                    Paksa ______________________________________
                                    Petsa_____________________

                                    1. Ang aking mga natutuhan tungkol sa kahalagahan ng
                                    pagpapaunlad ng aking konsensya :

                                    2. Mga pagbabagong naganap sa sarili matapos isagaw a
                                    ang “Kontrata ng mga Pasya at Kilos na Pauunlarin Ko”:

                                    3. Mga paraan upang mapaunlad ko ang pagiging sensitibo
                                    sa pagsunod sa konsensya:



   Pagsasabuhay

  16. Ipagaw a sa mga mag-aaral:

  1. Suriin ang paggamit ng konsensya ng tauhan mula sa isang palabas sa telebisyon gamit ang tsart sa ibaba: (FU: Interpretasyon)

Palabas sa telebisyon: __________________________________
              Tauhan              Pasya o kiloa na ginaw a gamit ang           Uri ng konsensya                  Epekto sa Pagkatao
                                              konsensya




                                                               135
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I



        2. Upang maiw asan ko ang hindi magandang epekto sa aking pagkatao ng paggamit ng maling konsensya, gagaw in ko ang
          mga sumusunod:
          a.   _____________________________________
          b.   _____________________________________
          c.   _____________________________________


Ikalaw ang Markahan: Ang Aking Pagkatao Bilang Tao            Aralin 4. Kalayaan                             Bilang ng araw /sesyon:




Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat, worksheets)

    Mga laraw an
    Worksheet 1: Kontrata ng mga Pasya at Kilos Ko

Sanggunian:
   • Agapay, Ramon B. (1991). Ethics and the Filipino:A Manual on Morals for Students and Educators. Mandaluyong City. National Book Store
    •    Esteban, Esther J.(1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila:Sinag-tala Publishers, Inc.
•   Institute for Development Education Center for Research and Communication(1992). Perspective: Current Issues in Values Education 4
    Manila:Sinag-tala Publisher
    •    Quito, Emerita S. (2008). Fundamentals of Ethics. Manila: C & E Publishing Inc.
    •    Conscience (n.d.)Retrieved November 21, 2009 from http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Conscience
    •    Conscience (n.d.) Retrieved November 24, 2009 from www.gospelped/ar.com/articles/christian%20Life/moralaw .html
    •    Conscience (n.d.) Retrieved November 24, 2009 http://www.rosmini-in-english.org/Conscience/Book_1/CS_Bk01Ch02.htm

                                                                       136
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                               Antas         1
Pam antayang Pangnilalam an:                                                 Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa          Ang mag-aaral ay nakagagaw a ng mga pasyang patungo sa katotohanan at
pagkatao.                                                                    kabutihan batay sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao.
  Mga Paksa:
    1. Isip at Kilos-Loob
    2. Likas na Batas Moral
    3. Konsensya
    4. Kalayaan
    5. Dignidad

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                             Mahahalagang Tanong:
Sa Ikalawang Markahan:                                                       Sa Ikalawang Markahan:
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao ay                 Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng
nakatutulong sa pagtuklas sa katotohanan at sa pagpili ng kabutihan.         tao?

Sa Aralin 4: Kalayaan                                                        Sa Aralin 4: Kalayaan
Likas sa tao ang malayang pagpili sa mabuti o sa masama; ngunit ang          Paano maipamamalas ang kalayaan?
kalayaan ay may kakambal na pananagutan para sa kabutihan

Nauunaw aan ng m ga-aaral ang: (Mga Kaalam an)                               Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

   Kalayaan
                                                                                •   naipaliliw anag ang kahulugan ng kalayaan
     1. Ang Kahulugan ng Kalayaan
     2. Mga Indikasyon ng Pagkakaroon o Kaw alan ng Kalayaan                    •   nakatutukoy ang mga indikasyon ng kalayaan o kaw alan nito
     3. Mga Ur i ng Kalayaan                                                    •   nakasusuri ang sariling pagkaunaw a sa kalayaan
     4. Mga Palatandaan ng Pagiging Mapanagutan sa Paggamit ng
                                                                                •   napatutunayan ang kalagayan kaugnay ng kalayaan ng taong
        Kalayaan
     5. Kaugnayan ng Gaw i (habits) sa Paggamit ng Kalayaan                         laki sa layaw
     6. Ang Paglinang ng Mabuting Gaw i                                         •   napangangatw iranan kung bakit hindi tunay na malaya ang mga
                                                                                    taong nakapiit sa sariling bisyo, maling pananaw , magulong


                                                                       137
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                             buhay
                                                                         •   nakapagbibigay ng mga puna sa sariling mga gaw i na
                                                                         •   nakaaapekto sa paggamit ng kalayaan

                                                             Antas 2
Inaasahang Pagganap:                                 Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                          Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                                 Pagganap:
Pagpapamalas ng paggamit ng kalayaan sa pagpili ng   Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa
mabuti at napananagutan ang pagpili sa masama        pamamagitan ng:                                             Pagtataya ng ginawang
                                                                                                                 pagpapakita ng paggamit ng
                                                     Pagpapaliw anag                                              kalayaan sa pagpili ng
                                                     Pagpapaliw anag ng kahulugan ng kalayaan                    mabuti at napanagutan ang
                                                     Kraytirya                                                    pagpili sa masama batay sa
                                                      - Malinaw ang paglalaraw an sa kahulugan ng kalayaan        sumusunod na kraytirya:
                                                      - May tatlo o higit na halimbaw a
                                                      - Kaangkupan ng patunay sa kahulugan                       a. Natutukoy ang mga
                                                                                                                    pasyang ginaw a gamit
                                                     Interpretasyon                                                 ang Daan ng Aking
                                                     Pagtukoy ng mga indikasyon ng kalayaan o kaw alan nito sa      Buhay
                                                     mga balita o palabas sa telebisyon
                                                     Kraytirya                                                   b. Angkop ang ginamit na
                                                      - Malinaw ang paliw anag kung bakit mayroon o w alang         mga laraw an o simbolo sa
                                                          kalayaan sa sitw asyon                                    baw at yugto ng buhay na
                                                      - Kaangkupan ng mga indikasyon ng kalayaan                    ginaw a ang malayang
                                                                                                                    pagpapasya
                                                     Paglalapat
                                                     Pagpapakita ng sariling paraan ng paggamit ng kalayaan   c. Nailaraw an ang mga
                                                     gamit ang Daan ng Aking Buhay at Pagninilay sa tanong na    karanasan sa malayang
                                                     Ako Ba Ay Malaya?                                           pagpapasya
                                                     Kraytirya
                                                      - Malinaw na nailaraw an ang mga mahahalagang pasya d. Naipakita ang mga
                                                         at kilos mula pagkabata                                  resulta ng malayang
                                                      - Angkop ang patunay sa tugon sa tanong na Ako Ba Ay       pagpapasya na naging
                                                         Malaya?                                                 maganda ang bunga

                                                     Pagbuo ng Sariling Pananaw                                  e. Naipakita ang mga resulta
                                                              138
                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Pagbahagi ng opinyon sa paksang: Malaya ba ang laki sa           ng malayang pagpapasya
layaw?                                                           na hindi naging maganda
Kraytirya                                                        ang bunga at
 Malinaw ang pagkakalahad ng pananaw at dahilan kung             napanagutan ang
 bakit malaya o hindi ang laki sa layaw                          pagpili sa kilos

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba                      f. May pagninilay sa tanong
Pagpapahayag ng dapat na saloobin sa sitw asyon ng mga           na “Ako Ba Ay Malaya”?
kabataang nakapiit ang sarili sa mga bisyo, maling pananaw
at magulong buhay                                             g. Malikhain ang paggaw a
Kraytirya
 - Malinaw na nailalaraw an ang damdamin ng mga
    kabataan na nasa ganitong kalagayan
 - May mungkahing dapat gaw in upang makamit ang
    pagiging malaya mula sa tanikalang nabanggit

Pagkilala sa Sarili
Pagsulat ng pagninilay na tumutukoy sa mga sariling gaw i
(habits) na dapat linangin batay sa ginaw ang Daan ng Aking
Buhay
Kraytirya
 - Malinaw ang pagkakalahad ng repleksyon sa mga gaw i
     na dapat linangin sa sarili
 - May lima o higit pang hakbang

           Antas 3




          139
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Plano ng Patuturo-Pagkatuto:

Aralin 4: ANG KALAYAAN

A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)
           Sa bahaging Pagsisiyasat, tutuklasin ng guro ang dating kaalaman ng mga mag-aaral tungkol sa kalayaang taglay ng tao. Sa
    pagsisimula, ipakikita ang laraw an ng isang genie na kilala bilang tagabigay ng gantimpala. Gagamitin ito upang maipakita sa mga mag-
    aaral na ang tao ay nagtataglay ng kapangyarihan o kakayahan na pumili na tinataw ag na Kalayaan. Sa bahaging Pagtuklas ng Dating
    Kaalaman, tatayain ang pag-unaw a ng mga mag-aaral sa mga konsepto tungkol sa kalayaaan sa pamamagitan ng pagsagot sa tseklis bago
    isagaw a ang pagtatalakay ng aralin. Ang resulta nito ay makatutulong upang matuklasan ang nauunaw aang konsepto ng mga mag-aaral
    kaugnay ng kalayaan. Sa paraang ito magagabayan ang guro kung ano pang konsepto ang pag-uukulan ng mas malalim na
    pagpapaliw anag.



  Pagsisiyasat

     1. Ipaskil ang katulad na laraw an sa pisara. Ipabasa sa isang mag-aaral ang kataga mula sa genie.
     2. Atasan ang mga mag-aaral na gaw in ang pagpili. Isusulat nila ang kanilang mapipili sa bakanteng speec h balloon na katulad ng nasa ibaba.




                                                                    140
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I


              Dahil ako’y iyong
              pinalaya handa akong
              magbigay ng pabuya.
                                                                                                      _____________________
              Bilang gantimpala ano                                                                  ____________________ .
              ang gusto mo?                                                                          ______________________
              Pera, bahay o kotse?




         3. Tanungin ang mga mag-aaral:
            a.   Ano ang iyong hihilingin? Bakit?
            b.   May hihilingin ka ba na w ala sa pagpipilian? Ano ito? Bakit?


Pagtuklas ng Dating Kaalam an

         4. Ipasagot sa mga mag-aaral ang tseklist sa ibaba.

                                                          Sang-ayon o hindi sang-ayon
        Panuto: Basahing mabuti ang baw at pangungusap tungkol sa kalayaan. Ang kolum na Bago ay kakatawan sa iyong kasalukuyang
        paniniw ala ukol sa mga pahayag. Lagyan ng tsek ang kolum na angkop sa iyong paniniw ala.
                                                                                       Bago                    Pagkatapos
                                                                             Sang-ayon        Hindi    Sang-ayon         Hindi
                                   Mga pahayag
                                                                                           Sang-ayon                  Sang-ayon
         1. Malaya akong gaw in anuman ang gustuhin ko.
         2. Dahil ako ay malaya maiiw asan ko ang paggaw a ng masama.


                                                                    141
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

     3. Kapag nagbisyo ako, mababaw asan ang aking kalayaan.
     4. Maaaring piliin ng tao ang kahihinatnan ng kanyang kilos.
     5. Nakababaw as ng kalayaan ang mga gaw aing bahay na itinakda
           sa akin ng aking mga magulang.
     6. Mas nadaragdagan ang kalayaan ko kapagsinusunod ko ang
           batas.
     7. Walang kaugnayan ang kalayaan sa Likas na Batas Moral.
     8. Ang kalayaan ay may katumbas na pananagutan.
     9. Nababaw asan ang pagiging malaya ko dahil sa mga takdang-
           aralin at proyektong ipinapagaw a ng aming guro.
     10. Walang epekto sa aking pagkatao ang paraan ng paggamit ko
           ng kalayaan.



B.   MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA (FIRM-UP):


          Sa bahaging ito ipasusuri sa mga mag-aaral ang mga laraw an na nagpapakita ng pagkakaroon o kaw alan ng kalayaan.
 Ipaliliw anag nila ang ginaw ang pag-uuri sa laraw an. Sa pamamagitan nito matataya ang kanilang kaalaman tungkol sa konsepto ng
 kalayaan. Mabibigyang tugon ang tanong na kailan maipamamalas ang pagkakaroon ng kalayaan?


     5.    Ipaskil sa pisara ang katulad na mga laraw an.
     6.    Ipasuri sa mga mag-aaral ang mga laraw an na may kaugnayan sa kalayaan.
     7.    Atasan ang mga mag-aaral na idikit sa kanang bahagi ng pisara ang mga laraw ang nagpapakita ng kalay aan at sa kaliw ang bahagi
           naman ng pisara ang mga laraw ang nagpapakita ng kaw alan ng kalayaan. Gamiting gabay ang halimbawa sa ibaba.



                                                              142
                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                A.                      B.                     C.                 D.




     E.                           F.                G.                  H.                I.




                                                                    Nagpapakita             Nagpapakita
                                                                    ng kalayaan            ng kawalan ng
                                                                                              kalayaan




8.        Tanungin ang mga mag-aaral:
Mga Gabay na Tanong:
  a. Bakit may kalayaan sa laraw an? Bakit w ala?
  b. Kailan maipamamalas ang pagkakaroon ng kalayaan?
                                                         143
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)
            Sa Pagpapalalim na bahagi ng aralin, mabibigyang linaw ang maling persepsyon ng mga mag-aaral tungkol sa tunay na diw a ng
     kalayaan. Mahalaga ito upang itama ang kaisipan na ang kalayaan ay hindi nangangahulugang kapangyarihang gaw in ang anumang
     naisin ng tao. Matatalakay din sa tulong ng babasahin ang mga uri ng kalayaan, maipauunaw a rito ang konsepto na ang kalayaan ay likas
     sa tao upang makamit ang pinakamataas at pinakadakilang layunin ng kanyang pagkatao. Matapos talakayin at unaw ain ang babasahin
     bibigyan ang mga mag-aaral ng pagkakataon upang bumuo ng kakailanganing pag-unaw a. Muling pasasagutan ang tseklis. Sa paraang
     ito maihahambing ang pagbabago sa pag-unaw a ng mag-aaral pagkatapos na maipaliw anag ang konsepto ng kalayaan. Matataya ng guro
     ang lalim ng pag-unaw a ng mga mag-aaral.



          9. Ipabasa sa mga mag-aaral ang babasahin.

                                           DAHIL AKO AY MALAYA, KABUTIHAN AY MAGAGAWA

      May mga kabataang nag-aakala na ang kalayaan ay kapangyarihan na gaw in ang anumang naisin ng tao. Kung susuriin ayon kay de Torre,
ang tao ay walang kakayahang gaw in palagi ang anumang kanyang naisin. Maraming bagay ang nais niyang mangyari at gaw in subalit hindi niya
magaw a ang mga ito. Nais ng taong hindi magkasakit, hindi tumanda, manatiling buhay, malaman ang lahat ng bagay - ngunit w ala siyang
kalayaan upang magaw a ang mga ito.

      Kung ganoon, ano nga ba ang tinutukoy na kalayaan ng tao?

     Sa kabila ng limitasyong ito ng kalayaan ng tao, ang tao ay tunay na malaya sa kanyang pagpili o pagpapasya. Binigyang-kahulugan ni Santo
Tomas de Aquino ang kalayaan bilang “katangian ng kilos-loob na itakda ng tao ang kanyang kilos tungo sa kanyang maaaring hantungan at ang
paraan upang makamit ito”. Nangangahulugan ito na malaya ang taong gamitin ang kanyang kilos-loob upang pumili ng partikular na bagay o kilos.
Ang tao ay nagtatakda ng kanyang kilos para sa kanyang sarili. Walang anumang puw ersa sa labas ng tao ang maaaring magtakda nito para sa
kanya. Maaari siyang mahikayat, maganyak o maakit subalit hindi maaaring puw ersahin o pilitin. Subalit ang kalayaang ito ay hindi tumutukoy sa
kalayaan upang piliin ng tao ang kahihinatnan ng kanyang pagpili. Hindi sakop ng kanyang kalayaan ang likhain ang kahihinatnan ng kanyang

                                                                   144
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I

piniling kilos. Halimbaw a, malaya ang isang mag-aaral na piliing magbarkada kaysa mag-aral ng leksyon, subalit hindi siya malaya sa maaaring
kahihinatnan nito. Hindi maaar ing mataas pa rin ang kanyang marka sa kabila ng kanyang piniling gaw in. Hindi malaya ang tao na piliin ang
kahihinatnan ng kilos na kanyang pinili. Samakatw id, ang kalayaan ay hindi lubos, at ito ay may limitasyon.


URI NG KALAYAAN

Mayroong dalaw ang uri ng kalayaan:


1. Panloob na Kalayaan. Ayon sa obserbasyon ni Santo Tomas de Aquino, nakasalalay sa kilos-loob ng tao ang kanyang kalayaan. Tinutukoy ng
Panloob na Kalayaan ng kilos-loob ang:


   a) kalayaang gumusto (freedom of exercise) – ito ang kalayaang magnais o hindi magnais
   b) kalayaang tumukoy (freedom of specification) – ito naman ang kalayaan upang tukuyin kung alin ang nanaisin


       Sa babalang ito halimbaw a, “Bawal ang Maligo Dito”. Ang iyong kilos-loob ay malayang magnais o hindi magnais na sundin o kaya
balew alain ang babala. Sakaling nagpasya ang kilos-loob na sundin ang sinasabi ng babala, malaya nitong tukuyin kung ano ang nanaising gaw in
bilang kapalit sa planong paliligo. Nanaisin niya marahil ang magpiknik na lamang sa dalampasigan, lumipat ng ibang lugar o umuw i na lang.
Walang maaaring magtanggal ng panloob na kalayaan ng tao. Hindi ito maipagkakait, makukuha o maaalis sa kanya.


2. Panlabas na Kalayaan. Ito ang kalayaan upang isakatuparan ang gaw ain na ninais ng kilos-loob. Naiimpluw ensiyahan ng mga panlabas na salik
ang kalayaang ito. Maaaring mabaw asan o maalis ang kalayaang ito sa pamamagitan ng puw ersa sa labas ng tao. Kapag ang tao ay ikinulong,
maw awala ang kanyang panlabas na kalayaan.


Halimbaw a ng panlabas na kalayaan ay ang politikal, propesyonal at pang-akademikong kalayaan. Nakapaloob sa politikal na kalayaan ang
kalayaang pumili ng sasalihang samahang politikal, bumoto o pumili ng taong mamumuno. Ang pang-akademikong kalayaan halimbaw a ay ang
kalayaang pumili ng paaralang papasukan at kursong kukunin sa kolehiyo. May kalayaan ang mga propesyonal na gampanan ang kanilang
                                                                      145
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

tungkulin ayon sa sariling pamamaraan subalit hindi taliw as sa mga panuntunan.


        Ayon kay Esther Esteban (1990), ang konsepto ng kalayaan ay nangangahulugan na nagagawa o nakakayang gaw in ng tao ang nararapat
upang makamit ang pinakamataas at pinakadakilang layunin ng kanyang pagkatao. Malaya ang taong linangin ang kanyang sarili at paunlarin ito.


       Ang kalayaan ng tao ay nakabatay sa pagsunod sa Likas na Batas Moral. Ang tunay na kalayaan ay masusumpungan sa pagsunod sa
batas na ito. Sa baw at batas na nauunaw aan at sinusunod ng tao, mas nadaragdagan ang kanyang kalayaan. Bakit nga ba pinayagan ng Diyos na
maging malaya ang tao na tanggapin o suw ayin ang Kanyang batas? Bakit hinahayaan ng isang magulang ang kanyang anak na sumubok, pumili at
magpasya para sa kanyang sarili? Ito ay sa dahilang umaasa ang Diyos o maging ang magulang ng pagsunod mula sa pag-unaw a at pagmamahal
hindi dahil sa pinilit at pagsunod na may takot.


       Dahil dito, ang kalayaan ng tao ay palaging may kakambal na pananagutan. Ang tao ay kailangang maging mapanagutan sa anumang kilos
at pagpapasyang gagaw in. Paano mo malalaman kung naging mapanagutan ka sa paggamit ng kalayaan? Narito ang ilang palatandaan ayon kay
Esteban (1990):
   1. Kung naisaalang-alang mo ang kabutihang pansarili (personal good) at ang kabutihang panlahat (common good). Halimbaw a, ginagamit mo
       ang kalayaan upang malampasan ang mga balakid sa pag-unlad ng ating pagkatao. Ang maging malaya sa kamangmangan, kahirapan,
       katamaran, kasamaan ay ilan sa mga ito. Itinatalaga din ang kalayaan para sa ikabubuti ng kapwa katulad ng pakikilahok sa mga
       proyektong pampamayanan o maging sa pagtatanggol sa mabubuting adhikain.
   2. Kung handa kang harapin ang anumang kahihinatnan ng iyong pagpapasya. Ang bawat kilos o pagpapasya ay may katumbas na epekto,
       mabuti man o masama. Hindi lamang sapat na harapin ang kahihinatnan ng pasya o kilos kundi ang gamitin ang kalayaan upang itama ang
       anumang pagkakamali.
   3. Kung ang iyong pagkilos ay hindi sumasalungat sa Likas na Batas Moral. Ang Likas na Batas Moral ay ibinigay sa tao noong siya’y likhain.
       Nakasaad sa mga batas na ito ang dapat gaw in at di dapat gaw in ng tao. Ang mga batas na ito ang siyang batayan sa pagsasaalang-alang
       sa pagkilala ng kabutihang pansarili at kabutihang panlahat.



                                                                      146
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

     Bagamat may kalayaang pumili ang tao dahil sa kanyang kilos-loob, ang tao ay may kamalayan, kaya siya ay may kakayahan na magsuri at
pumili ng nararapat. Siya ay may moral na tungkulin na piliin ang ayon sa moral na batayan. Ang kalayaan ng kilos-loob ay bahagi ng ating
ispiritw al na aspeto ng ating pagkatao. Bigay ito ng Diyos sa tao upang malaya niyang mahubog ang kanyang pagkatao. Ang tunay na kalayaan ay
mapanagutan kaya’t inaasahang ito ay gagamitin sa paggaw a nang naaayon sa kabutihan.


  10. Talakayin:
      Mga Tanong:
          a. Kailan masasabing tunay na malaya ang tao? Ipaliw anag.
          b. Paano mo ipaliliw anag ang kahulugan ng kalayaan? (FU: Pagpapaliwanag)
          c. Malaya ba ang laki sa layaw ? Patunayan.   (FU: Pagbuo ng sariling pananaw)
          d. Tunay bang malaya ang mga kabataang nakapiit ang sarili sa mga bisyo, maling pananaw at magulong buhay? Patunayan.
              (FU: Pagdama at pag-unawa sa damdamin ng iba)


Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a (EU)



                                                                                                          ay may
                               ang malayang                                     ngunit   kalayaan        kakambal
 ____________      sa   TAO                                                      ang
                                 pagpili sa                                                                 na




EU na dapat m ahinuha:
    Likas sa tao ang malayang pagpili sa mabuti o masama ngunit ang kalayaan ay may kakambal na pananagutan para sa kabutihan




                                                                  147
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I




11. Muling pasagutan ang tseklist sa mga mag-aaral sa ilalim ng kolum na PA GKATA POS batay sa natutunan nila sa babasahin.


                                                        Sang-ayon o Hindi sang-ayon
      Panuto: Basahing muli ang baw at pangungusap. SA pagkakataong ito, sagutan ang kolum na Pagkatapos; ito ay kakataw an sa
      iyong paniniw ala matapos ang pagtalakay ukol sa kalayaan. Lagyan ng tsek ang tapat ng kolum na angkop sa iyong paniniw ala.
                                 Mga Pahayag                                          Bago                      Pagkatapos
                                                                            Sang-ayon         Hindi     Sang-ayon          Hindi
                                                                                           Sang-ayon                    Sang-ayon
       1. Malaya akong gaw in anuman ang gustuhin ko.
       2. Dahil ako ay malaya maiiw asan ko ang paggaw a nang masama.
       3. Kapag nagbisyo ako, mababaw asan ang aking kalayaan.
       4. Maaaring piliin ng tao ang kahihinatnan ng kanyang kilos.
       5. Nakababaw as ng kalayaan ang mga gaw aing bahay na itinakda
          sa akin ng aking mga magulang.
       6. Mas nadaragdagan ang kalayaan ko kapagsinusunod ko ang
          batas.
       7. Walang kaugnayan ang kalayaan sa Likas na Batas Moral.
       8. Ang kalayaan ay may katumbas na pananagutan.
       9. Nababaw asan ang pagiging malaya ko dahil sa mga takdang-
          aralin at proyektong ipinapagaw a n gaming guro.
       10. Walang epekto sa aking pagkatao ang paraan ng paggamit ko ng
          kalayaan.


12. Atasan ang mga mag-aaral na kumuha ng kapareha. Ihambing ang kanilang mga sagot.
13. Tanungin ang mga mag-aaral:

                                                                 148
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

     a) Nagbago ba ang iyong sagot? Bakit?
     b) Anong bagong kaalaman tungkol sa kalayaan ang iyong naunaw aan?


  E. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)


           Sa bahaging ito ipagagaw a sa mga mag-aaral ang tsart upang tukuyin ang pagkakaroon at kawalan ng kalayaan mula sa sitw asyon
    sa palabas sa telebisyon o balita. Mahalaga ito upang mabigyang diin ang pag-unaw ang nakuha ng mga mag-aaral tungkol sa kalayaan.
    Ipagagaw a din ang Daan ng Aking Buhay upang ipakita ang mahalagang pasya at kilos na ginaw a ng mga mag-aaral. Sa pamamagitan nito
    maipakikita ang epekto ng paggamit ng kalayaan at masusuri kung sila ay naging mapanagutan sa paggamit nito o hindi. Maipakikita rin ang
    pagiging malikhain ng mga mag-aaral at maipauunaw a ang pamantayang gagamitin upang mataya nila ang sariling gaw a. Inaasahang
    gagaw a ang mga mag-aaral ng pagninilay sa resulta ng kanilang ginaw a. Sa paraang ito mabibigyang puna ang sariling gaw i (habits) na
    nakaaapekto sa paggamit ng kanilang kalayaan.
           Sa bahaging Pagsasabuhay, ang mga mag-aaral ay magmumungkahi ng paraan ng paglinang ng mga mabubuting gaw i upang
    maging mapanagutan sa paggamit ng kalayaan.
            Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
    magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.



Pagganap     (FU: Interpretasyon)

  14. Gamit ang tsart sa ibaba, ipatukoy ang mga indikasyon ng kalayaan o kaw alan nito sa mga balita o palabas sa telebisyon.

         Sitw asyon mula sa Palabas sa Telebisyon/                                             Indikasyon ng
                           Balita                                Pagkakaroon ng kalayaan                           Kaw alan ng kalayaan




                                                                   149
                                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I

           a) Bakit mo nasabing may kalayaan sa sitw asyon?
           b) Bakit mo nasabing w alang kalayaan sa sitw asyon?


 15. Ipagaw a sa mga mag-aaral ang Daan ng Aking Buhay na nagpapakita ng mga Mahalagang Pasya at Kilos na ginaw a mula sa pagkabata.
      Pagkatapos, pasulatin sila ng pagninilay sa tanong na: Ako Ba Ay Malaya?                            (FU: Paglalapat)


                                                                     DAAN NG AKING BUHAY


  Lumahok sa Pupil’s Government – nagturo sa akin na                       Nagpasy ang mag-aral sa
  magkaroon ng lakas ng loob mamuno at kakay ahang                        isang Science High School
  makihalubilo sa iba’t-ibang tao




                                                                                   Inunawa ang kapatid sa halip
                                                                                    na kainisan kaya nagsimula
                                                                                   na kaming maging malapit sa
                                                                                              isa’t-isa
                         11 taong             12 taong
                          gulang                                                                                                           13 taong
                                               gulang                                                                                       gulang




Hindi naging sapat ang pagsisikap sa
pag-aaral noong elementary upang
                                                         12 taong                                      Hindi sinunod ang payo ng
makamit ang karangalan bilang
v aledictorian
                                                                                     12 taong          magulang na magsikap sa pag-
                                                          gulang                                       aaral at patuloy na naging tamad
                                                                                      gulang           kung kaya nawala ako sa top 10 ng
                                          Hindi pinagy aman ang talento sa pag-                        klase
                                          awit dahil sa hiy a sa pagtatanghal sa
                                          harap ng maraming tao
                                                                                                                                                  13 taong
                                                                                                                                                   gulang
                                                                               150
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Pamantayan sa Rubric ng Daan ng Aking Buhay ng Malayang Pagpapasya
   • Gumamit ng mga laraw an o simbolo sa baw at yugto ng buhay na ginaw a ang malayang pagpapasya
   • Naisalaysay ang mga karanasan sa malayang pagpapasya
   • Naipakita ang mga resulta ng malayang pagpapasya na naging maganda ang bunga gamit ang linyang pataas
   • Naipakita ang mga resulta ng malayang pagpapasya na hindi naging maganda ang bunga gamit ang linyang pababa
   • Naipakita ang pagkamalikhain sa gaw ain


Pagninilay

   Atasan ang mga mag-aaral na isulat sa journal ang kanilang pagninilay sa naging resulta ng kanilang ginaw ang “Daan ng
   Aking Buhay”. Bigyang puna ang sariling mga gaw i (habits) na nakaapekto kung paano nila ginamit ang kanilang kalayaan.

                                                        Ang Aking Pagninilay

                                 Pangalan: ____________________
                                 Paksa: ____________________ Petsa: ___________

                                 1. Mga natuklasan sa ginaw ang “Daan ng Aking Buhay”:

                                 2. Ako ba ay malaya:

                                 3. Mga mabubuting gaw i (habits) na nakaapekto sa paggamit ng
                                 kalayaan:


                                 4. Mga masasamang gaw i (habits) na nakaapekto sa paggamit
                                 ng kalayaan:




                                                                  151
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Pagsasabuhay (FU: Pagkilala sa Sarili)

    Ipalista sa mga mag-aaral ang mga paraan ng paglinang ng mga mabubuting gaw i upang maging mapanagutan sa paggamit ng kalayaan.
Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat, worksheets)

Mga laraw an
   Worksheet 1: Kontrata ng mga Pasya at Kilos Ko


Sanggunian:
   •   De Torre, Joseph M. (1980). Christian Philosophy. Manila: Sinag-tala Publisher
   •   Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila:Sinag-tala Publishers, Inc.
   •   Institute for Development Education Center for Research and Communication. (1992). Perspective: Current Issues in Values Education 4.
       Manila: Sinag-tala Publisher
   •   Quito, Emerita S. (2008). Fundamentals of Ethics. Manila: C & E Publishing Inc.
   •   Philosophy of Freedom (n.d.) Retrieved June 20, 2009 from http://en.w ikipedia.org/w iki/Philosophy of Freedom
   •   Freedom (philosophy) (n.d.) Retrieved June 20, 2009 from http://enw ikipedia.org/w iki/Freedom




                                                                     152
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Ikalaw ang Markahan: Ang Aking Pagkatao Bilang Tao        Aralin 5: Dignidad ng Tao                              Bilang ng araw /sesyon:

                                                                 Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                         Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol     Ang mag-aaral ay nakagagaw a ng mga pasyang patungo sa katotohanan
sa pagkatao.                                                         at kabutihan batay sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao.
   Mga Paksa:
      1. Isip at Kilos-Loob
      2. Likas na Batas Moral
      3. Konsensya
      4. Kalayaan
      5. Dignidad

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a:                                            Mahahalagang Tanong:
Sa Ikalawang Markahan:                                                      Sa Ikalawang Markahan:
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng tao ay                Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa pagkatao ng
nakatutulong sa pagtuklas sa katotohanan at sa pagpili ng kabutihan         tao?

Sa Aralin 5: Dignidad ng Tao                                                Sa Aralin 5: Dignidad ng Tao
Ang paggalang sa dignidad ng tao ay ang nagsisilbing daan upang             Bakit mahalagang igalang ang dignidad ng tao?
mahalin ang kapw a tulad ng pagmamahal sa sarili

Ang paggalang sa dignidad ng tao ay nagmumula sa pagiging pantay at
magkaparehong nilang tao
Nauunaw aan ng m ga-aaral ang: (Mga Kaalam an)                              Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

   Dignidad ng Tao                                                            •   nasusuri ang paraan ng pakikitungo sa mga taong itinutur ing na
                                                                                  maliliit sa lipunan
     1. Ang Baw at Tao ay may Dignidad Anuman ang Kanyang
                                                                              •   nakalalahok sa pagsasadula ng sitw asyon o kalagayan ng mga
        Kalagayang Panlipunan, Kulay, Lahi at iba pa.
     2. Ang Paraan Upang Ipakita ang Pagkilala at Pagpapahalaga sa                taong maliliit sa lipunan

                                                                      153
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          Dignidad ng Isang Tao                                           •   nailalaraw an ang damdamin ng kapw a
     3.   Mga Paraan ng Paggalang sa Dignidad ng Tao
                                                                          •   nakapangangatw iranan kung bakit may dignidad ang tao
     4.   Mga Pr ograma ng Pamahalaan na Kumikilala sa Dignidad ng
          mga Taong Maliliit sa Lipunan                                   •   nakikilala ang mga taong dapat igalang bilang kapw a
     5.   Mga Paraan Upang Mapaunlad ang Pakikitungo sa mga Taong         •   nakikilala ang mga paraan ng paggalang sa dignidad
          Itinuturing na Maliliit sa Lipunan
                                                                          •   naiisa-isa ang mga programa ng pamahalaan na kumikilala sa
     6.   Mga Dahilan Bakit May Dignidad ang Tao
                                                                              dignidad ng mga taong maliliit sa lipunan


                                                               Antas 2
Inaasahang Pagganap:                 Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                                Mga Patunay sa Antas ng
                                                                                                       Pagganap:
Naipakikita ang w astong paraan ng   Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan
pakikitungo sa kapw a anuman ang     ng:                                                               Pagtataya ng Pagpapakita
kanyang kalagayan sa lipunan sa                                                                        ng Wastong Paraan ng
lahat ng lugar at pagkakataon        Pagpapaliw anag                                                   Pakikitungo sa Kapwa
                                     Pagpapatunay sa katotohanan na ang baw at tao ay may              batay sa sumusunod na
                                     dignidad anuman ang kanyang kalagayang panlipunan, kulay,          kraytirya:
                                     lahi, edukasyon at iba pa
                                     Kraytirya                                                           a.   May detalyadong paliw anag ng
                                       − Malinaw ang nailahad na pagpapatunay na tinataglay ng                mga pasyang ginaw a batay sa
                                         lahat ng tao ang dignidad                                            paggamit ng Likas na Batas Moral,
                                       − May mga ibinahaging makatotohanang halimbaw a                        konsensya at kalayaan
                                                                                                         b.   May pagpapahayag ng mga
                                     Interpretasyon                                                           pagpapahalaga sa dignidad bilang
                                     Pagtukoy sa mga paraan ng paggalang sa dignidad ng tao mula              kaw angis ng Diyos at kapantay ng
                                     sa isang pelikula o palabas sa telebisyon                                kapw a
                                     Kraytirya                                                           c.   May pagninilay
                                      - Natukoy ang mga paraan ng paggalang sa dignidad ng kapw a
                                        na ipinakita sa napanood na pelikula o palabas sa telebisyon
                                      - Nailahad ang resulta ng paggalang sa kapw a

                                     Paglalapat
                                     Pagpapakita ng w astong paraan ng pakikitungo sa kapw a
                                     anuman ang kanyang kalagayan sa lipunan sa lahat ng lugar at
                                     pagkakataon
                                                                  154
                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                Kraytirya
                                Naiisa-isa ang mga w astong paraan ng pakikitungo sa kapw a

                                Pagbuo ng Sariling Pananaw
                                Pagpapahayag ng pagsang-ayon o pagtutol: Nababawasan ang
                                dignidad ng tao tuwing pinipintasan niya ang kanyang kapwa
                                Kraytirya
                                 - Makabuluhan ang ibinigay na paliw anag
                                 - Nagbanggit ng mga patunay kaugnay ng paliw anag

                                Pagdama at Pag-unaw a sa Damdamin ng Iba
                                Pagbahagi ng mga pananaw / damdamin ng mga kabataang
                                pinipintasan at hinihiya
                                Kraytirya
                                 - Malinaw ang paglalaraw an ng pananaw /damdamin ng
                                     kapw a
                                 - Napangangatw iranan ang pananaw /damdamin ng kapw a

                                Pagkilala sa Sarili
                                Pagkilala sa mga bagong pananaw tungkol sa mga taong maliit
                                sa lipunan at kung paano igalang ang kanilang dignidad
                                Kraytirya
                                 - Nabanggit ang mga bagong pananaw tungkol sa mga taong
                                      maliit sa lipunan
                                 - Nabanggit ang mga paraan ng paggalang sa kanilang
                                      dignidad

                                                             Antas 3

Plano ng Patuturo-Pagkatuto:

Aralin 5: ANG DIGNIDAD NG TAO

   A. PAGSISIYASAT AT PAGT UKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPLORE)



                                                            155
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I




      Sa bahaging Pagsisiyasat tutuklasin ng guro ang dating kaalaman ng mga mag-aaral kaugnay sa taglay na dignidad ng tao.
 Magsisimula ang aralin sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga laraw an ng iba’t ibang uri ng tao sa lipunan. Sa pamamagitan nito, masusuri
 ang paraan ng kanilang pakikitungo sa mga taong ito at makikilala kung tama ang kanilang pakikitungo sa kanilang kapw a. Sa bahaging
 Pagtuklas ng Dating Kaalaman, magsasagaw a ang mga mag-aaral ng role playing. Mahalaga ito upang maunaw aan ng mga mag-aaral ang
 damdamin ng kapw a at masuri ang nagaganap sa taong hindi nakikitungo nang tama sa kanyang kapw a.Inaasahang mahihinuha ng mga
 mag-aaral ang kahalagahan ng sagot sa tanong na “Anong uri ng pakikitungo ang kailangan ng lahat ng tao mula sa kanyang kapw a?”


Pagsisiyasat

      1. Magpaskil sa pisara ng mga katulad na laraw an. Ipasuri ito sa mga mag-aaral at hayaan ang ilan na ibahagi ang kanilang nagging
          obserbasyon.




    m atandang babaeng pulubi             taong grasa        special child         batang basurero        lalaking m aayos ang pananam it

      2. Tanungin ang mga mag-aaral
          a. Ano ang nadarama mo kapag nakakakita ka ng ganitong mga tao sa iyong paligid?
               i.    matandang babaeng pulubi
               ii.   taong grasa
                                                               156
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          iii.   special child
          iv. batang basurero
          v.     lalaking maayos ang pananamit
    b. Paano mo pinakikitunguhan ang baw at isa sa kanila?
    c. Bakit iba-iba ang pakikitungo mo sa iba’t ibang uri ng tao?


Pagtuklas ng Dating Kaalam an


    3. Magsagaw a ng simpleng “role playing”, pumili ng limang mag-aaral na kakataw an bilang:
       a. Matandang babaeng pulubi
       b. Taong grasa
       c. Special child
       d. Batang basurero
       e. Lalaking maayos ang pananamit


    4. Ipasuot sa lima ang “name plate” na nakasulat ang baw at isang tauhan bilang tanda ng kanilang papel na ginagampanan.
    5. Ang ilan sa mga mag-aaral ay atasan na gaw in sa lima ang naoobserbahan nilang karaniw ang ginagaw a ng mga taong pakikitungo sa
       mga uring ito ng mga tao. (halimbaw a: pinipintasan)
    6. Itanong ang mga sumusunod sa mga mag-aaral na nakitungo sa limang nabanggit na uri ng mga tao:
       a. Bakit ganoon ang pakikitungong ginaw a mo sa kanila?
       b. Sa anong uri ng pakikitungong ginaw a mo ang nakadama ka ng kasiyahan? Ipaliw anag.
       c. Nakadama ka ba nang pagsisi sa paraan ng pakikitungo mo? Kung meron anong uri ng pakikitungo? Bakit?
    7. Itanong ang mga sumusunod sa limang mag-aaral na kumataw an sa limang uri ng mga tao: (FU: Pagdama at pag-unawa sa
       damdamin ng iba)
       a. Ano ang nadama mo sa pakikitungong ginaw a sa’yo ng mga tao?
       b. Kung totoong ikaw ang nasa sitw asyon ano ang iyong mararamdaman?
                                                               157
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

              c. Ano ang gagaw in mo sa ganoong pagkakataon?
              d. Kung bibigyan ka ng pagkakataon para magsalita sa mga tao ano ang sasabihin mo sa kanila?
         8. Tanong para sa buong klase:
         a.       Dapat bang iba-iba ang pakikitungo sa iba’t ibang uri ng tao? Bakit?
         b.       Anong uri ng pakikitungo ang karaniw an na kailangan ng lahat ng mga tao?
         c.       Ano ang inyong saloobin dito: Nababaw asan ang dignidad ng tao tuw ing pinipintasan niya ang kanyang kapw a       (FU: Pagbuo
              ng sariling pananaw)

B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA                   (FIRM-UP) :           (FU: Pagpapaliwanag)


          Sa bahaging ito, magkakaroon ng pangkatang gaw ain ang klase. Pag-uusapan o tatalakayin ng mga mag-aaral ang iba’t ibang
    konseptong alam nila tungkol sa dignidad. Mabibigyang katuw iran ng mga mag-aaral kung bakit may dignidad ang tao. Iisa-isahin din ng
    mga mag-aaral ang mga maaar ing gaw in upang ipakita ang paggalang sa lahat ng tao lalo na ang tinataw ag na “maliliit na tao” sa
    lipunan. Sa pamamagitan nito magagabayan ang mga mag-aaral na maunaw aan na ang lahat ng tao ay magkakapantay-pantay.



  9. Pangkatang Gaw ain. Pangkatin ang klase sa lima. Pag-uusapan ng baw at kasapi ng pangkat ang mga konseptong alam nila tungkol sa
     dignidad at gaw in ang pagtatapos ng sinimulang pangungusap:
                         May dignidad ang tao dahil ____________________________
  10. Ipaulat sa klase ang resulta ng pangkatang gaw ain.
  11. Tanungin:
     Mga Gabay na Tanong:
     a. Sino ang mga maliliit na tao na dapat kong igalang?
     b. Anu-ano ang maaari kong gaw in bilang paggalang sa kanila?




                                                                      158
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I




    C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

                Sa bahaging ito mas mapapalalim ang pag-unaw a ng mga mag-aaral sa tungkulin ng lahat na igalang ang tao bilang
        kanyang kapw a. Binigyang katuturan ang salitang dignidad. Makatutulong ito upang mas madaling maunaw aan ng mga mag-aaral
        ang mga konsepto tungkol sa dignidad. Sa tulong ng babasahin mas lalong mauunaw aan ng mga mag- aaral kung bakit ang tao ay
        tao at hindi bagay o hayop. Maipauunaw a rin na dahil sa dignidad ng tao may tungkulin siya sa kanyang kapw a na irespeto at
        bigyang pagpapahalaga. Matapos ang talakayan bubuo ang mga mag-aaral ng kakailanganing pag-unaw a gamit ang tsart upang
        suriin ang nagiging epekto ng paggalang sa dignidad ng kapw a gayundin ang programa na pamahalaan na tumataguyod sa
        pagkilala sa dignidad ng tao. Kailangan ito upang maunaw aan ng mga mag-aaral ang tungkulin ng taong igalang ang dignidad ng
        kapw a at ng sariling dignidad.


   12. Ipabasa sa mga mag-aaral ang babasahin.

                                            PANTAY NA PAGKILALA SA DIGNIDAD, SA KAPWA IGAWAD

       “Huw ag mong gaw in sa iba ang ayaw mong gaw in ng iba sa iyo.” Kung ano ang makakasama sa ’yo, makasasama rin ito sa iyong kapw a.
Kung ano ang makabubuti sa ’yo makabubuti din ito sa kanya. Bakit nga ba kaibigan? Sapagkat siya ay iyong kapw a-tao. Magkapareho ang inyong
kalikasan bilang tao. Ito ang sinasaad sa gintong aral (Golden Rule) na kinikilala ang karapatan ng baw at indibidw al sa paggalang ng kanyang
kapw a. Hindi nga ba’t ito rin ang utos ng Diyos sa tao? Sinabi niyang “ mahalin mo ang iyong kapw a katulad ng pagmamahal mo sa ’yong sarili.”
Mahalin mo ang kapw a kapantay ng iyong pagmamahal sa sarili: Nangangahulugan ito ng pagkilala sa dignidad na taglay ng lahat ng tao. Nilikha ng
Diyos ang lahat ng tao ayon sa kanyang w angis. Ibig sabihin, ayon sa kanyang anyo, katangian at kakayahan. Samakatw id, ang dignidad ng tao ay
nagmula sa Diyos; kaya’t ito ay likas sa tao, hindi nilikha ng lipunan at ito ay pangkalahatan, ibig sabihin taglay ng lahat ng tao


                                                                        159
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      Ang dignidad ay galing sa salitang Latin na dignitas, mula sa dignus, ibig sabihin “ karapat-dapat”. Ang dignidad ay nangangahulugang likas na
karapatan ng baw at indibidw al sa paggalang ng kanyang kapw a. Lahat ng tao, anuman ang kanyang gulang, anyo, antas ng kalinangan at kakayahan
ay may pantay-pantay na dignidad. Ang tao ay karapat-dapat sa paggalang at pagpapahalaga ng ibang tao. Bakit?


      May mga katangian na nagpapabukod-tangi sa tao sa ibang nilikha. Bakit ang tao ay TAO at hindi bagay o hayop? Sapagkat ang tao ay may
rasyunal na kalikasan, ang tao ay rasyunal na nilikha. Ibig sabihin ang kalikasang ito ang nagbibigay sa tao ng kakayahang mag-isip, mangatw iran,
maglimi at pumili nang malaya. Ang tao ay may likas na kakayahang hubugin at paunlarin ang kanyang sarili dahil dito. Hindi man agad nagagamit ng
ilan ang kakayahang ito katulad ng mga bata, ang pagiging bukod tanging tao ang mabigat na dahilan ng kanyang dignidad. Hindi ito maw aw ala sa
tao sapagkat hindi mababago ang kanyang kalikasan bilang tao.


      Dahil sa dignidad, lahat ay nagkakaroon ng karapatan na umunlad sa paraang walang maapektuhan. Nangingibabaw ang paggalang at
pakikipagkapatiran, dahil sa mata ng Diyos, magkakapantay ang lahat. Samaktuw id, may tungkulin ang baw at isa sa atin na ituring ang ibang tao
bilang kapw a na katulad natin, na may dignidad.


        Ayon kay Propesor Patrick Lee, ang dignidad ang pinagbabatayan kung bakit obligasyon ng taong:


   1. Igalang ang sariling buhay at buhay ng kanyang kapw a.
   2. Halimbaw a nito, sa kabila ng kahirapan sa buhay, hindi gagaw in ng isang tao ang magbenta ng sariling laman o magnakaw na nagpapababa
       ng sariling pagkatao. Gayundin, ang iyong kapw a ay hindi gamit lamang na dapat gamitin para sa sariling kapakinabangan.
   3. Isaalang-alang ang kapakanan ng kapw a bago magsagaw a ng kilos.
   4. Karaniw ang naririnig mula sa matatanda na bago mo sabihin o gaw in ang isang bagay ay makasampu mo munang isipin. Ano ang magiging
       epekto sa iba ng iyong gagaw in? Nararapat pa ba itong gaw in o hindi na?
   5. Pakitunguhan sila ayon sa nais mong gaw in nilang pakikitungo sa’yo.
   6. Ang paggalang, respeto sa karapatan, pagmamahal, pagpapahalaga sa buhay, kapayapaan, katotohanan ay ilan sa mga nais mong kilalanin

                                                                     160
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       ng iba sa pakikipag-ugnayan sa ’yo. Ang mga ito rin ang kailangan ng iyong kapw a.


   Paano mo ba maipakikita ang pagkilala at pagpapahalaga sa dignidad ng isang tao?


       Una, pahalagahan ang tao bilang tao, hindi isang bagay o behikulo upang isakatuparan ang isang bagay na ninanais. O dahil siya ay
nagtataglay ng mga katangiang mapakikinabangan. Hindi pinahahalagahan o iginagalang ang tao dahil siya, halimbaw a, ay isang propesyonal na
maaaring magamit upang isakatuparan ang isang gaw ain. Wala man siyang tinapos na kurso, siya man ay bata o may espesyal na kondisyon, ay
nararapat na igalang.


       Ikalawa, ang paggalang at pagpapahalaga sa dignidad ng tao ay ibinibigay hangga’t siya ay nabubuhay. Patuloy na isinasaalang-alang at
hinahangad ang mabuting kapakanan ng kapw a. Halimbaw a, ang pagmamahal ng anak sa magulang ay dapat hindi kondisyonal. Hindi nababaw asan
ang paggalang ng anak sa kanyang mga magulang kahit ang mga ito ay matanda at mahina na.


      “Gaw in mo sa iyong kapw a ang nais mong gaw in ng iyong kapw a sa iyo”. Kung naghahangad ka ng pansariling kabutihan ang iyong kapw a ay
ganundin para sa kanyang sarili. Kung ito ay kikilalanin ninyong pareho siguradong magiging payapa ang inyong mundo.


   13. Tanungin:
       Mga Tanong:
         a. Sa kasalukuyan paano nagkakaroon ng pagbabago sa pananaw ng mga tao tungkol sa mga taong maliliit sa lipunan?
         b. Paano naigagalang ang kanilang dignidad?
         c. Gamit ang palabas sa telebisyon o pelikula, anu-ano ang mga paraan ng paggalang sa dignidad ng tao ang iyong nakikita o
            naoobserbahan? Punan ang tsart sa ibaba: (FU: Interpretasyon)




                                                                    161
                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a (EU) :     (FU: Pagkilala sa Sarili)

   Palabas sa telebisyon: __________________________________

   Tauhang Gumaw a ng Kilos               Tauhang Ginaw an ng Kilos           Paraan ng Paggalang                      Resulta




   14. Atasan ang mga mag-aaral na magtala ng mga programa ng pamahalaan na kumikilala sa dignidad ng mga taong maliliit
     sa lipunan. Punuan ang tsart sa ibaba. Gabay ang unang halimbaw a.
                       Programa / Pr oyekto                          Layunin
              Special Education                     Bigyan ng pantay na pagkakataon ang mga
                                                    taong may kapansanan na makapag-aral.
              1.______________________              1._____________________________
              2.______________________              2._____________________________
              3.______________________              3._____________________________


   15. Atasan ang mga mag-aaral na punuuan ng sagot ang baw at patlang batay sa kanilang natutunan sa babasahin

               _____________________                                                __________________________________
                    (Ano ito?)                                                     (Ano ang tungkulin ko sa aking kapwa?)



                                                         DIGNIDAD
              ______________________                                                __________________________________
                (Kanino nagm ula?)                                                   (Ano ang tungkulin ko sa aking sarili?)


                                                ________________________
                                                 (Sino ang nagtataglay?)

                                                                 162
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



D.     PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (T RANSFER)
               Sa bahaging ito matutukoy ang mga konseptong natutunan ng mga mag-aaral tungkol sa dignidad at ang paraan ng pagpapa-
         unlad sa pagkatao bilang taong may dignidad. Inaasahang maipaliliw anag ang paggamit ng isip at kilos -loob, Likas na Batas Moral,
         konsensya, kalayaan at dignidad sa pagpapasya upang maging ganap ang pagkatao. Isusulat ng mga mag-aaral ang
         pagninilay/repleksyon sa mga konseptong natutunan tungkol sa pagkatao ng tao.
                 Sa bahagi pa ring ito hihikayatin ang mga mag-aaral na ipamuhay ang mga konseptong nauunawaan mula sa aralin.
         Mauunaw aan ng mga mag-aaral na ang tunay na pagkatuto ay hindi lamang ang pagsukat sa kaalaman sa konsepto kundi ang isalin
         ito sa kilos o gaw a.
                 Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaar i ring hayaan ang mag-
         aaral na magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga
         kraytirya para rito.


Pagganap         (FU: Paglalapat)


     16. Atasan ang mga mag-aaral na gumaw a ng Photo Journal batay sa ginaw ang Daan ng Aking Buhay (Lifeline) sa nakaraang paksa, paliw anag
        at repleksyon. Ipakuha ang mga karanasan o pangyayari sa buhay na may linyang pataas at naglalaraw an ng malayang pasya na may
        magandang bunga. Ipadikit sa Photo Journal ang mga laraw an sa anumang magasin o drow ing na angkop sa karanasan o pangyayari na may
        linyang pataas. Ipapaliw anag ang mga pasyang ginaw a batay sa paggamit ng isip at kilos-loob, Likas na Batas Moral, konsensya, kalayaan at
        pagpapahalaga sa dignidad.


Pagninilay

     17. Ipasulat sa journal ang kanilang pagninilay sa mga natutuhang konsepto tungkol sa pagkatao ng tao.




                                                                     163
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I



                                                            Ang Aking Pagninilay

                                 Pangalan_____________
                                 Paksa ______________                     Petsa_________

                                 1. Ang aking mga natutuhan tungkol sa pagpapahalaga sa aking kapw a:


                                 2. Mga taong maliliit na dapat kong igalang:


                                 3. Mga paraan upang mapaunlad ko ang pakikitungo ko sa kanila:


                                 4. Mga dapat kong gaw in bilang taong may dignidad:


                                 5. Mga dapat kong iw asang gaw in bilang taong may dignidad:


Pagsasabuhay


18. Ipagaw a sa mga mag-aaral:
       a. Pumili ng taong nais mong paunlarin ang iyong pakikitungo sa kanya
       b. Itala ang mga paraan kung paano mo ito gagaw in
       c. Gaw in ang naitalang plano ng gaw ain sa loob ng limang araw
       d. Itala ang obserbasyon mo sa taong ito, ganundin ang obserbasyon mo sa sarili mo habang ginagaw a ang gaw ain.
       e. Isulat sa journal ang mga ito.




                                                                   164
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

     Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat, worksheets)

     Kw entas na plakard ng mga salitang: matandang babaeng pulubi, taong grasa, special child, pedicab driver at lalaking maayos ang pananamit at
     nakakotse



            Mga Sanggunian:

        •    Compendium of the Social Doctrine of the Church. (2004). Word & Life Publishing
        •    Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila:Sinag-tala Publishers, Inc.
        •    Johann Gottlieb Fichte, translated by Adolph Earnst Kroeger. The Dignity of Man(n.d.) Retrieved January 9, 2010 from
             http://en.w ikisource.org/w iki/The_Dignity_of_Man
        •    Lee, Patrick. Human Dignity (n.d.) Retrieved January 9, 2010 from http://www2.franciscan.edu/plee/human_dignity.htm


        •

Ikatlong Markahan: Paghubog ng Aking Halaga at            Aralin 1: Kaugnayan ng Halaga at Birtud        Bilang ng araw /sesyon: 9
           Birtud para sa Mapanagutang
           Pagpapasya at Kilos
                                                                       Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                               Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa        Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga kilos sa Tsart ng Pagpapaunlad
mga halaga at birtud tungo sa mapanagutang pagpapasya at pagkilos.         ng mga Birtud
       Mga Paksa:
       1. Kaugnayan ng Halaga at Birtud
       2. Hirarkiya ng Halaga
       3. Panloob na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng Halaga
       4. Panlabas na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
          Halaga
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a (Sa Ikatlong Markahan)                     Mahahalagang Tanong: (Sa Ikatlong Markahan)
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud at mga salik na Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud
nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga ay nagsisilbing gabay sa           at mga salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga?
mapanagutang pagpapasya at pagkilos.
                                                                          165
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Sa Aralin 1: Kaugnayan ng Halaga at Birtud                                  Sa Aralin 1: Kaugnayan ng Halaga at Birtud
Ang paulit-ulit na pagsasabuhay ng mga mabuting gaw i batay sa mga moral    Bakit mahalaga ang paulit-ulit na pagsasabuhay ng mga mabuting gaw i?
na halaga ay patungo sa paghubog ng mga birtud (acquired virtues).

Nauunaw aan ng m ga-aaral ang m ga: (Mga Kaalam an)                         Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
   Ang Kaunayan ng Birtud at Halaga                                           • nakapagsusuri ng isang pelikula o palabas sa telebisyon na puno ng
      1. Ang Kahulugan ng Birtud at mga Pamamaraan kung paano                     mabubuting aral upang matukoy ang mga birtud at halaga na taglay
         mahuhubog.                                                               ng mga pangunahing tauhan
      2. Mga Ur i ng Birtud                                                   • natutukoy ang sariling mga birtud at halaga sa tulong ng mga tao sa
      3. Kaugnayan ng Birtud at Halaga                                            kanyang paligid
      4. Kahulugan ng halaga                                                  • nailalahad ang kahulugan at kaugnayan ng birtud at halaga
      5. Mga uri ng halaga                                                    • naiisa-isa ang mga uri ng birtud at halaga
                                                                              • nakagagaw a ng Tsart ng mga Birtud at Halaga na Isasabuhay
                                                                              • nakapagsasagaw a ng isang case study batay sa ibinahaging Tsart
                                                                                  sa mga kakilala, kamag-anak o kaibigan
                                                                              • nakapagsasagaw a ng isang panayam sa isang kilalang tao upang
                                                                                  matukoy ang kanyang paraan ng pagsasabuhay at pagpapaunlad ng
                                                                                  mga birtud at halaga

                                                                   Antas 2
Inaasahang Pagganap                          Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                          Sa Antas ng Pagganap:
Paglalapat sa pang-araw-araw na buhay        Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa                 Pagtataya ng ginaw ang paglalapat sa pang-
ang mga tiyak na hakbang sa                  pamamagitan ng:                                             araw -araw na buhay ang mga tiyak na
pagsasabuhay ng mga birtud                                                                               hakbang sa pagsasabuhay ng mga birtud
                                             Pagpapaliw anag                                             batay sa mga sumusunod ng kraytirya:
                                              Pagpapaliliw anag sa pagkakaiba at pagkakaugnay ng
                                              birtud at halaga                                            • Nakagaw a ng Tsart ng mga Birtud na
                                              Kraytirya:                                                    Isasabuhay
                                                 a. naipaliw anag ang pagkakaiba at kaugnayan ng          • May 4 – 5 bilang ng mga birtud o halaga
                                                    birtud at halaga                                      • Malinaw ang mga tiyak na hakbang na
                                                         − pinagmulan (etymology)                           isinulat para sa pagsasabuhay ng birtud
                                                         − mga katangian                                  • Makatotohanan ang mga tiyak na paraan
                                                 b. may angkop na mga halimbaw a                            sa pagsasabuhay ng mga birtud
                                                                                                          • Nasusubaybayan ang pagsasabuhay ng
                                             Interpretasyon                                                 mga birtud sa baw at araw sa tulong ng
                                               Pagtukoy ng mga birtud at halaga na nahinuha sa              mga taong may moral na pamumuhay,
                                               napanood na pelikula o palabas sa telebisyon na puno ng      hal. magulang o kapatid
                                                                           166
                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 mabuting aral                                                 • Nalakipan ng pagninilay tungkol sa
 Kraytirya:                                                      kinalabasan ng gaw ain
 Natukoy ang 3 – 4 na mga birtud at halaga at ang mga
 sitw asyon kung saan ito nakita, mula sa napanood na
 pelikula o palabas sa telebisyon

Paglalapat
 Paglalapat sa pang-araw-araw na buhay ang mga tiyak
 na hakbang sa pagsasabuhay ng mga birtud
 Kraytirya:
  − Naisa-isa ang mga birtud at halaga na isasabuhay
  − Angkop ang ginaw ang hakbang sa pagsasabuhay ng
      mga birtud at halaga

Pagbuo ng sariling pananaw
 Pagpapahayag nang pagsang-ayon o pagtutol sa
 pahayag: “Ang lahat ng tao ay may halaga ngunit hindi
 lahat ng tao ay naisasabuhay ang birtud.”
 Kraytirya:
 Malinaw ang ginaw ang pahayag at nagbigay ng mga
 kongkretong halimbaw a

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
 Paggaw a ng isang panayam sa isang hinahangaang tao
 na nagsasabuhay ng mga halaga at birtud upang
 matukoy ang kanilang paraan ng pagsasabuhay at
 pagpapaunlad ng mga halaga at birtud
 Kraytirya:
 Natukoy ang iba’t ibang paraan ng pagsasabuhay at
 pagpapaunlad ng birtud at halaga ng mga nakapanayam

Pagkilala sa Sarili
  Paggaw a ng isang pagninilay batay sa mga sumusunod:
  a. Ang aking mga pagkatuto sa birtud at halaga
  b. Anu-ano ang mga birtud at halaga na isasabuhay ko
       batay sa pagsusuri ng pagpapaunlad ng aking
       talent, kakayahan at hilig at pagtupad ng aking mga

                            167
                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   tungkulin?
c. Anu-ano ang mga tiyak na kilos na aking ilalapat sa
   pagsasabuhay ng mga birtud at halaga?
Kraytirya
Malaki ang nakitang pagbabago/pag-unlad sa
pagsasabuhay ng Birtud at Halaga

                       Stage 3




                         168
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto:


     Aralin 1: KAUGNAYAN NG BIRT UD AT HALAGA


        Sa bahaging Pagsisiyasat, magpapakita ang guro ng mga ( EXPL ORE)
   A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMANlaraw an ng iba’t ibang kilos ng tao (mabuti, masama). Aatasan ang mga mag-
 aaral na ihiw
Pagsisiyasat alay ang kilos na sa kanilang palagay Ay mabuti at ang kilos na sa kanilang palagay ay masama. Makatutulong ang gaw aing ito
 upang mataya kung sapat ang kaalaman ng mga mag-aaral sa pagkilala ng mabuti at masamang kilos.




   1. Magpaskil ng mga laraw ang nagpapakita ng iba’t ibang kilos ng tao.
   2. Batiin ang mga mag-aaral at ipagaw a ang mga sumusunod:
      a. Ipahiw alay ang kilos na sa kanilang palagay ay mabuti at ang mga kilos na
          sa kanilang pananaw ay masama.
      b. Ipadikit sa kanang bahagi ng pisara ang magkahiw alay na mga laraw an
          gabay ang halimbaw a sa ibaba.
      c. Tanungin ang mga sumusunod:
          −   Ano ang iyong pamantayan sa paghusga kung ang kilos ay mabuti o
              masama?
          −   Ano ang dapat taglayin ng tao kung gusto niyang maging mabuti?

                                                                            169
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                                                                        masama                      mabuti




Pagtuklas ng Dating Kaalam an (FU: Interpretasyon)

           Sa bahaging Pagtuklas ng Dating Kaalaman, matutuklasan ang kakayahan ng mga mag-aaral na matukoy ang iba’t ibang mga
    magagandang gaw i o asal na kanilang makikita mula sa panonood ng isang pelikula o palabas sa telebisyon. Kailangan din nilang tukuyin ang
    pinakamagandang aral na kanilang natutuhan mula sa gaw aing ito. Makatutulong ang gaw aing ito upang mataya ang kakayahan ng mga mag-
    aaral na tukuyin ang magagandang gaw i at mabubuting asal na kanilang nakikitang taglay ng mga tao sa kanilang paligid. Mahalagang
    panimulang gaw ain ito patungo sa kanilang pag-unaw a sa kahulugan ng halaga at birtud. Matapos ang gaw aing ito ay matutukoy ng guro kung
    aling bahagi ng plano ng pagkatuto ang mas bibigyan ng malalim na tuon.



      3. Atasan ang mga mag-aaral na manood ng isang pelikula o palabas sa telebisyon na puno ng mabuting aral (Hal.May Bukas Pa, Tanging
          Yaman)
      4. Atasan ang mga ito na tukuyin ang mga magagandang gaw i o asal na nakita mula rito. Ipasulat ang mga ito sa kanilang journal kalakip ang

                                                                        170
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

         maikling paliw anag kung bakit nila ito maituturing na mabuting gaw i o asal.
      5. Ipasulat din sa kanilang journal ang mahalagang aral na natutunan mula sa napanood na pelikula o palabas sa telebisyon.
      6. Tumaw ag ng ilang mga mag-aaral na magbabahagi sa klase ng kanilang takda.
      7. Matapos magbahagi ang ilang mag-aaral ay itanong ang mga sumusunod:
         a. Ano ang pinakamahalagang aral ang natutuhan mo mula sa palabas? (Hal. pagtulong sa kapw a bago ang sarili)
         b. Ano ang mga magagandang ugali o asal mula sa palabas ang nais mong taglayin o isabuhay? Bakit?


 E.    MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA ( FIRM-UP)

        Sa bahaging ito, magsasagaw a ng isang gaw aing maaaring makatulong upang matukoy ng mga mag-aaral ang kanilang taglay na halaga at
birtud. Ipatutukoy sa unang bahagi ang mga bagay na kanilang itinuturing na mahalaga. Ang ikalaw ang bahagi naman nito ay gagaw in sa tulong ng
kanilang mga kamag-aral. Tutukuyin ng mga kamag-aral ang kanilang mga taglay na mabubuting asal o ugali, ito ay batay sa kanilang obserbasyon
dito sa kaniyang kilos at gaw i sa araw-araw . Magkakaroon ng paghahambing sa kanilang sariling pagkakakilala at ang pagkakakilala sa kanya ng
kanyang mga kamag-aral. Mahalagang tandaan ng guro na kailangang bigyan ng paalala ang mga batang magsusulat ng mga hindi kanais-nais na
salita at ang katapat ng parusa kapag nilabag ito. Mahalaga ang gaw aing ito upang maipaunaw a sa mga mag-aaral ang halaga ng pagiging bukas
sa pagtanggap ng puna ng kanilang kapw a lalo na ng kanilang pagkakakilala dito. Sa pamamagitan din ng gaw aing ito, makapagsasagaw a ng
paghahambing ang mga mag-aaral ng kanilang pinahahalagahan ang kaugnayan nito sa kanilang mga taglay na magandang asal o ugali.



 Ang Aking Taglay na Halaga at Birtud       ( FU: Pagkilala sa Sarili at Interpretasyon)
      8. Atasan ang mga mag-aaral na magdala ng bond paper o colored paper.
      9. Itutupi ito sa gitna. Sa kaliw ang bahagi, isusulat ang tatlong bagay na itinuturing nilang mahalaga sa kanilang buhay. Sa kanang bahagi,
         isusulat ang mga magagandang asal o ugali na kanilang tinataglay.
      10. Pagkatapos, atasan ang mga ito na idikit ang papel sa kanilang likod na ang nakalabas ay ang kabilang bahagi na w ala pang nakasulat.
      11. Bibigyan ang lahat ng sampung minuto upang ikutin ang buong klase at makalapit sa mga kamag-aral. Is ulat sa papel sa kanilang likuran ang
         mga mabuting ugali o asal na nakikita nilang tinataglay nito. Tandaan na mga mabubuting ugali lamang ang iniaatas na isulat.

                                                                           171
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       12. Pagkatapos, Ipatanggal ang papel sa kanilang likuran at maaari na nilang basahin ang mga nakasulat dito.
       13. Atasan silang ikumpara ang mga naitala sa kabilang bahagi ng papel sa mga isinulat ng mga kamag-aral.


    Tanungin ang mga mag-aaral ng mga sumusunod:
    Mga Gabay na Tanong:
        a. May pagkakatulad ba ang naunang isinulat na mga pansariling ugali o asal at ang mga isinulat ng mga kamag-aral? Mayroon bang mga
          pagkakaiba? Tukuyin ang mga ito.
        b. Naging katanggap-tanggap ba para sa iyo ang isinulat ng iyong mga kamag-aral? Pangatw iranan.
        c. May kaugnayan ba ang mga magandang asal o ugali na iyong taglay sa mga bagay na itinuturing mong mahalaga sa iyong buhay?
          Pangatw iranan.
 F. PAGPAPALALIM (DEEPEN)                     (FU: Pagpapaliwanag)


            Sa bahaging ito, mas malaw ak na tatalakayin sa unang bahagi ng babasahin ang kahulugan at dalaw ang uri ng birtud. Susundan ito
     ng pagtalakay sa kaugnayan ng halaga at birtud. Mas malaw ak namang tatalakayin ang kahulugan at ur i ng halaga at ang mga katangian ng
     baw at isa sa huling bahagi ng babasahin. Mahalaga ang maitutulong ng babasahin na ito upang mas maging malalim ang pag-unaw a ng
     mga mag-aaral sa kahalagahan ng pagtataglay ng mga halaga at birtud at kung ano ang maitutulong ng mga ito sa kanilang pagharap sa
     anumang hamon sa buhay.


BABASAHIN: Ipabasa ang babasahin sa ibaba at ipatalakay ang mahahalagang konseptong o kakailanganing pag-unaw a (EU) na nakapaloob dito.


                                                                BIRT UD AT HALAGA

       Gusto mo bang maging tunay na mabuting tao? Malaki ang maitutulong ng babasahing ito para sa iyo.


       Masisiguro lamang ng isang guro sa matematika na tunay na naunaw aan ng kanyang mag-aaral ang itinuturo niyang aralin kung masasagot ng
huli ito nang tama sa pagsusulit at maging sa mga “exercises” sa pisara nang paulit-ulit. Sa ganito maihahalintulad ang tagumpay ng pagtuturo ng halaga
                                                                         172
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I

(value). Magiging makabuluhan lamang ang pagtuturo ng Edukasyon sa Pagpapahalaga kung ito ay nailalapat sa pang-araw -araw na buhay sa
pamamagitan ng pagsasabuhay ng mga birtud. Ano nga ba ang birtud?


        Ang birtud o “virtue” ay galing sa salitang Latin na virtus (vir) na nangangahulugang “pagiging tao”, pagiging matatag at pagiging malakas. Ito ay
nararapat lamang para sa tao. Kung kaya, hindi natin maaar ing sabihin ang “birtud ng anumang hayop” dahil ang isang hayop ay walang kakayahan na
magtaglay ng anumang birtud. Ito ay dahil tanging tao lamang ang biniyayaan ng Diyos ng isip at kilos-loob. Mahalagang maunaw aan na ang birtud ay
laging nakaugnay sa pag-iisip at pagkilos ng tao.


        Ang birtud ay hindi taglay ng tao sa kanyang kapanganakan. Kung pagmamasdan ang isang sanggol ay makikita ang kanyang kaw alang malay sa
mundo. Hindi siya mabubuhay nang w alang ibang taong magbabantay at tutugon sa kanyang mga pangangailangan. Wala pa siyang kakayahang mag-
isip at mangatw iran, magpasya at kumilos. Ngunit sa paglipas ng panahon, unti-unting nakikita ang pagbabago at pag-unlad. Ang mga ito ay dahil sa
gaw i (habit).


        Ang gaw i ay bunga ng paulit-ulit na pagsasakilos o pagsasagaw a ng isang kilos at makakamit lamang kung lalakipan ng pagsisikap. Dahil ito ay
dumadaan sa mahabang proseso at pagsisikap ng tao, hindi ito maw awala sa isang iglap lamang. Ito ay magiging isang per manenteng katangian na
magtutulak sa tao na kumilos na hindi lamang puno ng kasanayan kundi may kalakip na kaw ilihan at kasiyahan.


        Ang bawat tao ay may magkakaibang gaw i. Ang tao ay may magkakatulad na isip ngunit hindi tayo magkakatulad ng kaalaman. Mayroon tayong
magkakatulad na kilos-loob ngunit magkakaiba ng taglay na birtud. Lahat tayo noong ipanganak ay may isip, biyaya ito sa atin ng Diyos. Ngunit dahil sa
ang ilan sa atin ay hindi nakapag-aral dala ng kahirapan, hindi sapat ang nakukuha nilang kaalaman. Hindi tulad ng mga batang napag-aral ng kanilang
mga magulang na nakakakuha ng sapat na kaalaman sa paaralan.


        Ang birtud ay gaw i. Ito ay bunga ng mahaba at mahirap na pagsasanay. At bilang tao kailangan nating makamit ang dalaw ang mahalagang
kasanayan:
        1. Ang pagpapaunlad ng kaalaman/karunungan na siyang gaw ain ng ating isip. Ito ay makakamit sa pamamagitan ng paghubog ng mga

                                                                           173
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          intelektw al na birtud.
       2. Ang pagpapaunlad ng ating kakayahang gumaw a ng mabuti at umiw as sa masama na siyang gaw ain ng ating kilos-loob. Ito ay makakamit sa
          pamamagitan ng paghubog ng mga moral na birtud.


                                                            DALAWANG URI NG BIRT UD

INT EL EKTWAL NA BIRTUD
       Ang mga intelektw al na birtud ay may kinalaman sa isip ng tao. Ito ay tinataw ag na gawi ng kaalaman (habit of know ledge). Sa buhay ng tao,
naglalaan tayo ng mahabang panahon sa pagpapayaman ng ating isip. Kung kaya, mahalagang malaman natin ang w astong pamamaraan sa
pagsasagaw a nito upang hindi tayo magsayang ng pagod, salapi at panahon. Maaari mong gamiting gabay ang mga sumusunod na pamamaraan:
       a. Paghahanap ng kaalaman upang makaalam tungo sa paggaw a nang may kasanayan na magagaw ang perpekto lamang sa tulong ng pag-
          unaw a (understanding), agham (science), karunungan (w isdom)
       b. Paggamit ng kaalamang nakalap sa mga pagpapasya at kilos na maaaring mapagyaman sa tulong ng sining (art) at maingat na paghusga
          (prudence)


Mga Uri ng Intelektw al na Birtud


   1. Pag-unaw a (Understanding). Ang pag-unaw a ang pinakapangunahin sa lahat ng birtud na nakapagpapaunlad ng sip. Ito ay nasa ubod
       (essence) ng lahat ng ating pag-iisip. Kung hindi ginagabayan ng pag-unaw a ang ating pagsisikap na matuto, w alang saysay ang ating isip. Ito
       ang dahilan kung bakit ibinigay ito sa atin bilang biyaya na taglay natin habang tayo ay unit-unting nagkakaisip. Ang pag-unaw a ay kasing-
       kahulugan ng isip. Tinataw ag ito ni Santo Tomas de Aquino na Gawi ng Unang Prinsipyo (Habit of First Principles).


   2. Agham (Science). Ito ay sistematikong kalipunan ng mga tiyak at tunay na kaalaman na bunga ng pagsasaliksik at pagpapatunay. Matatamo
       natin ito sa pamamagitan ng dalaw ang pamamaraan:
          a. Pilosopikong pananaw – kaalaman sa mga bagay sa kanyang huling layunin (last cause). Isang halimbaw a ay ang pag-aaral ukol sa tao,
              sa kanyang kalikasan, pinagmulan at patutunguhan
                                                                          174
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      b. Siyentipikong pananaw – kaalaman sa mga bagay sa kanyang malapit na layunin (proximate cause). Halimbaw a, pag-aaral sa pagkatao
          ng tao; sa kanyang kilos, kakayahan, kapangyarihan (pow ers), sa kanyang gaw i.


3. Karunungan (Wisdom). Masasabi lamang na naaabot na ng kaisipan ng tao ang kanyang kaganapan kung ito ay nagamit sa paggabay ng birtud
   ng karunungan. Ito ang pinakapurong uri ng kaalaman. Ito ang pinakahuling layunin ng lahat ng kaalaman ng tao. Ito rin ang itinuturing na agha m
   ng mga agham. Sinabi ni Santo Tomas de Aquino: “ Napakaraming sangay ng siyensya at napakarami ng mga bagay na maaaring malaman ng
   tao ngunit nag-iisa lamang ang karunungan.” Ang karunungan ang nagtuturo sa tao upang humusga ng tama at gaw in ang mga bagay na mabuti
   ayon sa kanyang kaalaman at pag-unaw a. Ito ang nagtutulak sa tao upang maunaw aan ang bunga o kalalabasan (consequence) ng lahat ng
   pananalita at kilos bago ito sabihin at isagaw a.


4. Maingat na Paghuhusga (Prudence). Ang mga birtud na nabanggit sa itaas ay mayroong natatanging layunin na pagyamanin ang isip sa
   pamamagitan ng impor masyon na kinalap upang makaalam. Ang maingat na paghuhusga ay isang uri ng kaalaman na ang layunin ay labas sa
   isip lamang ng tao. Taglay natin ito hindi lamang upang tayo ay makaalam, kundi upang mailapat ang anumang nakalap na karunungan sa kilos.
   Ito ay may layuning sabihin sa ating sarili kung paano kumilos nang tama o w asto.


          Ang maingat na paghuhusga ang nagbibigay-liw anag at gumagabay sa lahat ng ating mabuting asal o ugali. Sinasabi nga na sa tunay na
   esensya ng buhay, mas mahalaga ang maging mabuti kaysa maging malusog, mayaman at matalino. Ito ang pinakamahalaga at
   pinakamakabuluhan sa lahat ng mga intelektw al na birtud; kaya’t tinataw ag itong “praktikal na karunungan” (practical w is dom).


          Masasabing nailalapat ng tao ang maingat na paghuhusga kung ang isip ay nakakalap ng tamang kaalaman at ginagamit ito bilang gabay
   sa kanyang moral na kilos.
          Ang buhay ng tao ay puno ng mga pagsubok. Kailangan ng tao ng kahandaan upang harapin at malampasan ang mga ito. Ang maingat na
   paghusga ang magbibigay sa tao ng kahandaang ito. Layunin nito ang humusga kung ano ang dapat at hindi dapat isagaw a sa anumang
   sitw asyon o pagkakataon. Ito ang tunay na karunungan ng isang taong tunay na nagpapakabuti. Ayon kay Santo Thomas de Aquino, “Ang gaw i
   ng maingat na paghuhusga ay ang pagtingin sa lahat ng panig; pag-alala sa nakaraan, pag-unaw a sa kasalukuyan at pagtanaw sa hinaharap,

                                                                        175
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    upang makakalap ng datos bago isagaw a ang anumang pagpapasya.


5. Sining (Art). Kung ang maingat na paghusga ay tamang paghusga ukol sa mga bagay na dapat isagawa, ang sining ay tamang kaalaman ukol sa
    mga bagay na dapat gawin. Kung ang maingat na paghuhusga ay nagtuturo sa atin ng tamang asal, ang sining ang nagtuturo sa atin upang
    lumikha sa tamang pamamaraan. Ang sining ay paglikha, ito ay bunga ng katw iran. Anuman ang nabuo sa isip ay inilalapat sa paglikha ng bagay.
    Ang sining ay maaaring gamitin sa paglikha ng anumang may ganda, katulad ng obra ng isang pintor, aw it ng isang kompositor at tula ng isang
    manunulat. Ito rin ay maaaring gamitin sa paglikha ng mga bagay na may kapakinabangan tulad ng pagtatayo ng mga bahay, gusali, tulay, daan
    at marami pang iba. Ngunit anumang likhang sining ay dapat na naisagaw a nang maayos at puno ng kasanayan. Palaging binibigyang-diin ni
    Santo Tomas de Aquino na, “Ang isang “artista” ay hindi pupur ihin dahil sa panahon at paw is na kanyang inilapat sa kanyang gaw a kundi sa
    kalidad ng bunga ng kanyang pagsisikap.


MORAL NA BIRT UD


          Ang mga moral na birtud ay may kinalaman sa pag-uugali ng tao. Ito ay ang mga gaw i na nagpapabuti sa tao. Ito ay ang mga gaw i na nagtuturo
sa atin na iayon ang ating ugali sa tamang katw iran. Ang lahat ng mga moral na birtud ay may kaugnayan sa kilos-loob. May apat na uri ang moral na
birtud:


1. Katarungan (Justice). Upang magkaroon ng tunay na kabuluhan ang isang kilos, ito ay nararapat na nagmula sa kilos loob o may pahintulot nito.
    Ang isang kilos ay maaari lamang purihin o sisihin kung ito ay naisagaw a nang Malaya. Halimbaw a, hindi mo maaaring sisihin ang isang tinedyer
    na nanakit ng isang mag-aaral kung siya ay pinilit at tinakot ng ibang tao upang gaw in ito. Ang kilos-loob ang may pangkalahatang impluw ensya
    sa moral na kilos. Kailangan itong magabayan ng birtud ng katarungan upang maging handa ito sa lahat ng pagkakataon na gumaw a ng tama.


              Ang katarungan ay isang birtud na gumagamit ng kilos-loob upang ibigay sa tao ang nararapat lamang para sa kanya, sinuman o anuman
    ang kanyang katayuan sa lipunan. Ang lahat ng tao ay mayroong mga karapatan na nararapat igalang. Ang katarungan ang nagtuturo sa atin
    upang igalang at hindi kailanman lumabag sa mga karapatan. May kaugnayan ito sa ating tungkulin sa Diyos, sa ating sarili at sa ating kapw a.

                                                                         176
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   2. Pagtitim pi (Tem perance/Moderation). Nabubuhay ang tao sa isang mapanuksong mundo. Maraming inihahain ang mundo sa ating harapan na
       maaaring maging dahilan upang magtalo ang ating pagnanasa at katw iran. Halimbaw a, kung overweight ka na makatw iran na iw asan mo ang
       mga pagkaing matamis o mataas ang calories. Kailangang mangibabaw ang katw irang ito kaysa ang pagnanasang kumain ng ganitong pagkain.
       Kinakailangan na malakas ang pagtitimpi o kontrol sa sarili. Kung hindi ito mapagtatagumpayan, mababale-w ala ang anumang pagsisikap na
       maging mabuti. Ang pangunahing kailangan ay moderasyon. Nakikilala ng isang taong nagtataglay ng pagtitimpi ang bagay na makatw iran at ang
       bagay na maituturing na luho lamang. Ginagamit niya nang makatw iran (ibig sabihin nang naaayon sa totoo at matuw id na prinsipyo) ang kanyang
       isip, talento, kakayahan, hilig, oras at salapi.

   3. Katatagan (Fortitude). Ang buhay sa mundo ay puno ng mga suliranin at pagsubok. Kung minsan, sa tindi ng ating mga pinagdadaanan,
       nanghihina na ang ating loob at naw awalan tayo ng pag-asa. Kung kaya mahalagang taglay natin ang birtud na maglalayo sa atin sa ganitong
       damdamin: ang birtud ng katatagan. Ito ay ang birtud na nagpapatatag at nagpapatibay sa tao na harapin ang anumang pagsubok o panganib. Ito
       rin ang birtud na nagtuturo sa ating paninindigan ang pag-iw as sa mga tuksong ating kinakaharap sa araw-araw .


Kaugnayan ng Birtud at Halaga


       Ang paghubog ng gaw i ay may kaugnayan sa halaga. Kung ang isang tinedyer tulad mo ay magpasya na paulit-ulit na isabuhay ang birtud ng
maingat na paghuhusga, ito ay dahil naniniw ala kang mayroon itong napakahalagang kontr ibusyon sa iyong araw -araw na pagpapasya. Maaaring
isinasabuhay mo ito dahil naranasan mo na ang masaktan dahil sa isang pagkakamali bunga ng padalus-dalos na pagpapasya. Sa kabilang banda, kung
hindi pinaiiral ng isang tao ang pagiging mahinahon o matimpi sa kanyang kilos, maaaring mas binibigyan niya ng halaga ang mga bagay na
makapagdudulot sa kanya ng panandaliang kasiyahan. Sabi nga nila, mas masarap yata ang mga bagay na baw al. Kung hindi pinahahalagahan ng isang
tao ang birtud ng katatagan, marahil ito ay dahil hindi niya ito kailangan sa kasalukuyan. Maaari ring ito ay dahil nasanay na siyang umiw as na lamang sa
anumang pagsubok at hayaang lumampas ang mga pagkakataon na ibinibigay sa kanya. Ganito rin kapag pinag-usapan natin ang katapatan, pagiging
totoo at marami pang ibang birtud. Kung nakikita natin ang tulong ng mga ito sa ating pagkatao, pagyayamanin natin at pahahalagahan ang mga ito. Sa
ganitong paraan, nagkakaroon ng kaugnayan ang birtud at ang halaga.

                                                                           177
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Kahulugan at Uri ng Halaga


       Ang halaga o “values” sa salitang Ingles ay nagmula sa salitang Latin na valore na nangangahulugang pagiging malakas o matatag at pagiging
makabuluhan o pagkakaroon ng saysay o kabuluhan. Mula sa ugat ng salitang ito, mahihinuha natin na ang isang tao ay kailangang maging malakas o
matatag sa pagbibigay-halaga sa anumang bagay na tunay na may saysay o kabuluhan. Halimbaw a, mapahahalagahan ang pag-aaral kung paglalaanan
ito ng ibayong pagsisikap at pagtitiyaga na may kalakip na sakripisyo. Hindi kailanman maaangkin ang pagpapahalagang ito kung hindi tayo magiging
matatag o malakas sa aspetong pisikal, pangkaisipan o emosyonal.


       Ang baw at tao ay maaaring mayroong iba’t ibang pakahulugan sa salitang halaga. Para sa isang mamamayan na inilalaan ang kanyang malaking
panahon sa paghahanap-buhay upang kumita, ang halaga para sa kanya ay maaari lamang niyang ihalintulad sa halaga ng piso laban sa dolyar. Kung
ang tatanungin naman ay isang magulang, ang halaga ay mga mithiin at mga birtud na nais nilang ituro s a kanilang mga anak.


       Ayon naman sa mga sikolohista, ang halaga ay anumang bagay na kaibig-ibig, kaakit-akit, kapuri-puri, kahanga-hanga at nagbibigay ng
inspirasyon, magaan at kasiya-siya sa pakiramdam, at kapaki-pakinabang. Ito ay naghihikayat at gumagabay para pumili at gaw in ang partikular o tiyak
na layunin para sa ikauunlad at ikabubuti ng indibidw al. Halimbaw a nito ay ang ilang mga personal na halaga tulad ng positibong pagtanggap sa sarili,
katapatan sa sarili, pagiging masunurin, katanyagan, kalinisan ng puri, dangal, simpleng pamumuhay at iba pa.


       Ayon sa tradisyon, ang halaga ay tumutukoy sa saligan o batayang kilos o gaw a at sa ubod ng paniniwala. Sa karaniw ang tao, tumutukoy ito sa
isang bagay na mahalaga sa buhay. Ito ay tumutukoy rin sa anumang mabuti. Ang mabuti ay ang mga bagay na hinahangad at pinaghihirapang makamit
ba hindi nakapipinsala o nakasasakit sa ating sarili at sa kapw a Mga halimbaw a nito ay paggalang sa matatanda, pagiging makapamilya, dangal at puri,
kasiyahan sa mga kaibigan, paggalang sa buhay, pagsunod sa magulang at iba pa.


       Ayon kay Dr. Manuel Dy (1994), ang halaga ay obheto ng ating intensyonal na damdamin. Mauunaw aan natin ang halaga sa pamamagitan ng
pagdama dito. Hindi ito naghihintay ng katw iran upang lumitaw sa ating buhay. Ang halaga ay hindi iniisip; ito ay dinaramdam. Hindi ito obheto ng isip

                                                                         178
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

kundi obheto ng puso. Ang ating isip ay bulag sa halaga; tulad ng ating mata na bingi sa ingay at ng ating tenga na bulag sa kulay. Ngunit hindi ito
nangangahulugan na hindi na natin mapag- iisipan ang halaga. Kapag ito ay pinag-iisipan na nang mabuti, hindi na ito sa halaga bilang halaga kundi ang
konsepto na ng halaga. Sinasabi ni Dr. Dy na ang halaga ang nagbibigay ng kabuluhan sa buhay ng tao. Kailangang bigyang-diin ang mga sumusunod:

   a. Ang halaga ay “immutable” at “objective”. Ibig sabihin, hindi nagbabago ang mga halaga dahil ang mga ito, lalo na ang nasa higit na mataas na
       antas, ay mga kalidad kung saan nakasalalay ang pagkatao. Halimbaw a, ang halaga ng kalusugan ay hindi nagbabago. Kung ang tao ay hindi
       tumugon sa halaga ng kalusugan; hindi siya kumakain ng masustansyang pagkan, hindi nag-eehersisyo o kaya’y palagiang umiinom ng alak at
       naninigarilyo, hindi ang halaga ng kalusugan ang nasisira kundi ang tao mis mo. Dahil ang mga gaw aing ito ay magiging sanhi upang magkasakit
       siya.
   b. Ang halaga ay sumasaibayo (transcends) sa isa o maraming indibidw al.
   c. Ang halaga ang nagbibigay ng direksyon sa buhay ng tao.
   d. Ang halaga ay lumilikha ng kung anong nararapat (ought-to-be) at kung ano ang dapat gaw in (ought-to-do). Halimbaw a, ang halagang katarungan
       ay dapat nariyan, buhay at umiiral. Kaya “ako” ay dapat maging makatarungan at kumilos nang makatarungan. Sa madaling salita, ang halaga ang
       pundasyon ng mga obligasyon, paniniw ala, mithiin at saloobin.


Mga Uri ng Halaga


       Maraming mga bagay ang maaar ing pahalagahan ng tao, lalo na ng isang tinedyer. Ang pag-aaral, kaibigan, pamilya, barkada at pagmamahal ay
ilan lamang sa mga bagay na maaaring maituring na mahalaga. Ngunit sa dami ng pagbabago dulot ng modernisasyon at teknolohiya, minsan ay
nahihirapan na ang tinedyer na kilalanin ang tama sa mali at ang mabuti sa masama. Mahalagang maunaw aan niya ang mga uri ng halaga na gagabay
sa pagpili ng tama at ang mataas na antas ng halaga na aangkinin at isasabuhay.


       Una, Ganap na Halagang Moral (Absolute Moral Values). Ito ay nagmumula sa labas ng tao. Ito ang pangkalahatang katotohanan (universal
truth) na tinatanggap ng tao bilang mabuti at mahalaga. Ito ay ang mga prinsipyong etikal (ethical principles) na kanyang pinagsisikapang makamit at
mailapat sa pang-araw -araw na buhay. Ito ay ang mga mithiin na tumatagal at nananatili; ito ay katanggap-tanggap at makabuluhan para sa lahat ng tao
anuman ang kanyang lahi o relihiyon. Ito ang nagbubuklod sa lahat ng tao sa Diyos.
                                                                         179
                                                                                                           2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                   Edukasyon sa Pagpapahalaga I



       Ang mga halagang tulad ng pag-ibig, paggalang sa dignidad ng tao, pagmamahal sa katotohanan, katarungan, kapayapaan, paggalang sa
anumang pag-aari, pagbubuklod ng pamilya, paggalang sa buhay, kalayaan, paggawa at iba pa ay mga halimbaw a ng ganap na halagang moral. Hindi
namimili ng katayuan sa buhay o lahi ang mga ito upang ating maangkin. Wala itong pinipiling panahon, tao, pangkat o sitw asyon. Likas para sa isang tao
ang maglaan ng kanyang panahon upang ito ay maangkin at maisabuhay ang mga ito.


       Sa ating paghahanap ng katotohanan at kahulugan sa buhay, hindi tayo namumuhay sa mundo upang maglakbay nang w alang iisang direksyon.
Bagama’t binigyan ang tao ng kalayaan; ang kanyang kilos, pananaw , paniniw ala at halaga ay nararapat na naaayon sa pangkalahatang katotohanan.
May laya ang sinuman na angkinin ito o hindi; ngunit kailangang handa tayong tanggapin ang kahihinatnan ng pag-angkin o hindi pag-angkin ng mga ito.


Mga Katangian ng Ganap na Halagang Moral


       e. Obhetibo. Ito ay naaayon sa kung ano ito (w hat is), ano ito noon, (has been) at kung ano ito dapat ( must be). Ito ay nananahan sa labas ng isip
          ng tao, mas mataas sa isip ng tao at ito ay nananatili kahit pa hindi ito nakikita o iginagalang ng ilan.


       f. Pangkalahatan. Ito ay sumasaklaw sa lahat ng tao, kilos at kondisyon o kalagayan. Hinango mula sa Likas na Batas Moral, ito ay katanggap-
          tanggap sa lahat ng tao, sa lahat ng pagkakataon, at sa lahat ng kultura dahil ito ay nakabatay sa pagkatao ng tao na pangkalahatan.


       g. Eternal. Ito ay umiiral at mananatiling umiiral. Hindi ito magbabago kahit lumipas man ang mahabang panahon. Nagbabago ang panahon, ang
          paniniw ala, mithiin, pangangailangan at layon ng tao ngunit hindi pa rin mababago nito ang ganap na halagang moral.

       Ikalaw a, Halagang Pangkultural/Panggaw i (Cultural Behavioral Values). Ito ay mga halagang nagmula sa loob ng tao. Ito ay maaaring
pansariling pananaw ng tao o kolektibong paniniw ala ng isang pangkat kultural. Ang layunin nito ay makamit ang mga dagliang pansarili o pampangkat na
tunguhin (immediate goals). Kasama rito ang pansariling pananaw , opinyon, ugali at damdamin. Halimbaw a, kung lumaki ka sa Pilipinas kung saan may
konserbatibong kultura, kaya’t maninibago ka kung maninirahan sa Europa. Dito ang mga tao ay labis na liberal. Maaaring may mga paniniw ala sila na
katanggap-tanggap sa kanilang lipunan ngunit hindi katanggap-tanggap sa iyo.
                                                                             180
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Mga Katangian ng Halagang Pangkultural/Panggawi

       a. Subhetibo. Ito ay pansarili o personal sa indibidw al. Ito ay ang personal na pananaw , ugali o hilig na bunga ng pag-udyok ng pandamdam,
           damdamin, iniisip, motibo, karanasan at nakasanayan. Ito ay mga halagang maaaring ang kahihinatnan ay makikita lamang sa paglipas ng
           ilang panahon o matapos makita ang resulta o bunga.


       b. Panlipunan (Societal). Ito ay naiimpluw ensyahan ng halaga ng lipunan - ang nakagaw iang kilos o asal na katanggap-tanggap sa lipunan. Ito ay
           maaaring magdaan sa unti-unting pagbabago upang makaayon sa panahon at mga pangyayari.


       c. Sitwasyunal (Situational). Ito ay nakadepende sa sitw asyon, sa panahon at pangyayari. Ito ay madalas na nag-uugat sa subhetibong pananaw
           sa kung ano ang mapakikinabangan o hindi. Ang ginagaw ang pagpili ay madalas na ibinabatay sa kung ano ang mas kaaya-aya, kapuri-puri,
           makabuluhan at tumutugma sa pangangailangan sa kasalukuyang panahon.

       Sa unang tingin, iisipin natin na w alang kaugnayan ang moral na halaga sa panggaw ing halaga. Kahit ang tao ay nilikha na may natural na
kakayahan sa pagkiling sa mabuti at pag-iw as sa masama, mayroon pa rin siyang kakayahan na makagaw a ng di moral na kilos. Dahil ito sa kanyang
taglay na kahinaan. Kung minsan, may mga nakaugalian sa lipunan na nagiging katanggap-tanggap kahit na di moral ang mga ito. Minsan inaakala ng
marami na dahil tinatanggap na ang isang kilos ng lipunan, naaayon na rin ito sa moral na pamantayan. Sa buhay ng tao, saan man sa mundo,
nahaharap siya sa mga personal na opinyon, motibo, kaugaliang bunga ng nakagisnang kultura at mga sitw asyon kung saan kailangan niyang mamili sa
pagitan ng tama at mali. Kung kaya, hangga’t ang mga pangkultural/panggaw ing halaga ng tao ay hindi nag-uugat sa ganap na halagang moral, laging
naroon ang panganib na kanyang suw ayin ang Likas na Batas Moral. Dahil ang Likas na Batas Moral ang pundasyon, ang ugat – ang nagpapatatag sa
lahat ng kultural/panlipunan na halaga sa pagpapasya sa pagitan ng tama at mali.
       Bilang isang taong nilikha ng Diyos na may isip at kilos-loob, matatag ka ba sa pagharap sa mga nagtutunggaliang impluw ensya mula sa iyong
paligid?


       14. Talakayin sa buong klase:

                                                                         181
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

         a. Ipaliw anag ang pagkakaiba ng birtud at halaga. (FU: Pagpapaliwanag)
              i.   sa pinagmulan (etymology)
              ii. mga katangian
         b. Ipaliw anag ang dalaw ang uri ng birtud
              i.   kahulugan
              ii. mga uri
         c. Patunayan: Ang lahat ng mga moral na birtud ay may kaugnayan sa kilos-loob.
         d. Sa iyong palagay, aling moral na birtud ang di lubos na naisasabuhay ng mga kabataan ngayon. Ipaliw anag.
         e. Sang-ayon ka ba o tutol sa pahayag na: “Ang lahat ng tao ay may halaga ngunit hindi lahat ng tao ay naisasabuhay ang birtud”?
              Pangatw iranan. (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)
         f.   Bakit mahalaga ang pagsasabuhay ng mga mabuting gaw i?
         g. Saan nararapat na ibatay ang pagsasabuhay ng mga mabuting gaw i?



Paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU)                                                                                             B
Gabayan ang mga mag-aaralsa paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-unaw a.
                                                                                                                                          I
                                                                                                                                          R
                     Nahinuha ko mula sa pagtalakay na                                                                                    T
                     __________________________________________________
                     __________________________________________________                                                                   U
                     __________________________________________________                                                                   D
                     __________________________________________________
                     __________________________________________________
                     _____

EU na dapat m ahinuha:
      Ang paulit-ulit na pasasabuhay ng mabuting gaw i batay sa mga moral na halaga ay patungo sa paghubog ng mga birtud.



                                                                       182
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



G. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)                               (FU: Paglalapat)

       Sa bahaging ito, gagaw a ang mga mag-aaral ng Tsart ng mga Birtud at Halaga na Isasabuhay. Sa gawaing ito, tutukuyin ng mga mag-aaral
ang mga birtud at halaga na nais nilang isabuhay. Kailangan din nilang magtala ng iba’t ibang mga paraan sa pagsasabuhay nito. Ang pagsasagaw a
nito ay babantayan ng mga mag-aaral sa loob ng isang linggo. Sa paraang ito, masusubaybayan ng mga mag-aaral kung tunay ba nilang nailalapat
ang mga pamamaraang kanilang naitala. Mahalaga ng gaw aing ito upang masimulan ng mga mag-aar al na makagaw ian ang pagsasabuhay nito at
patuloy nang maging bahagi ng kanilang pang-araw -araw na buhay. Matapos ang isang linggo ay magsusulat ang mga mag-aaral ng isang
pagninilay na nakabatay sa kanilang mga naging karanasan sa pagsasagaw a ng gaw ain.
       Sa bahaging Pagsasabuhay, aatasan ang mga mag-aaral na ibahagi sa mga kakilala, kaibigan o kamag-anak ang Tsart ng mga Birtud at
Halaga sa Isasabuhay. Kailangan nilang gabayan ang mga ito sa pagsasagaw a ng gaw ain. Magsasagawa ang baw at mag-aaral ng isang case study
batay dito. Mahalaga ang gaw aing ito upang maibahagi sa lahat ang magandang bunga ng gaw aing ito sa paghubog ng pansarling birtud at halaga.
       Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na magpasya
kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.


                                                 Tsart ng m ga Birtud at Halaga na Isasabuhay
Panuto:

Gumaw a ng Sariling Tsart ng Birtud at Halaga na Isasabuhay. Kailangang maisa-isa ang mga birtud at halaga na nais isabuhay at maitala ang iba’t
ibang mga paraan sa pagsasabuhay nito. Sa tapat ng baw at paraan ay maglagay ng pitong maliliit na kahong kakataw an sa pitong araw na mayroon
sa isang linggo. Lalagyan ng tsek ang kahon kung naisagaw a sa naturang araw ang pamamaraan na naitala at ekis kung hindi. Sa ganitong paraan
ay masusubaybayan kung tunay na nailalapat ang mga pamamaraan upang maisabuhay ang birtud. Gamiting gabay ang halimbaw a sa ibaba.




                                                                      183
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   Mga Halaga/ Birtud         Paraan ng Pagsasabuhay                                                     Araw
  Halimbaw a:                                                      Lunes         Martes   Miyerkules     Huwebes      Biyernes     Sabado       Linggo
 1. Paggalang sa        a. Paggamit ng Po at Opo.
    Kapw a
                        b. Hindi pagsasalita ng anumang
                           makasisira sa kapw a
                        c. Pasasalamat sa kabutihang ginaw a
                           ng kapw a
 2. Pagiging            a. Susundin ko kaagad ang nag-uutos
    masunurin              ng hindi na gumagaw a ng anumang
                           dahilan.
                        b. Susundin ko ang ipinag-uutos ng
                           sinumang may aw toridad sa akin
                           kung ito ay makabubuti.
                        c. Ilalagay ko sa aking isip na ang
                           pagsunod sa aking kapw a ay
                           katumbas na rin ng pagsunod sa
                           Diyos



Rubric na may sumusunod na pamantayan:
   •   May 4 – 5 bilang ng mga pagpapahalaga at birtud
   •   Malinaw ang mga paraan ng pagsasabuhay ng birtud
   •   Nasusubaybayan ang pagsasabuhay ng mga birtud sa baw at araw
   •   Nalakipan ng pagninilay tungkol sa kinalabasan ng gaw ain


   Pagninilay

   Pasulatin ang mga mag-aaral ng pagninilay tungkol sa kinalabasan pagsasabuhay ng mga birtud na naitala sa Tsart ng mga Birtud na Isasabuhay.

Isalaysay sa pagninilay ang mga sumusunod:
                                                                           184
                                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I

       a. Mga magandang bunga ng pagsasagaw a ng gaw ain

       b. Mga naging balakid sa pagsasagaw a ng gaw ain

       c. Mga paraan kung paano maibabahagi sa ibang tao ang natutunan mula sa gaw ain

   Pagsasabuhay

       Ipatala sa mga mag-aaral sa isang diary ang lahat ng mga karanasan, aral na natutunan at ang nakitang mga pagbabago sa sarili dahil sa

   pagsasabuhay ng mga brtud na nakatala sa Tsart ng mga Birtud na Isasabuhay. Kailangang itala ang mga ito sa diary araw -araw sa loob ng isang

   linggo.

       Magsagaw a ng panayam sa isang hinahangaang tao na nagsasabuhay ng mga birtud at halaga upang matukoy ang kanilang paraan ng

   pagpapaunlad at pagsasabuhay ng mga ito. (FU: Pagdama Pag-unawa sa Damdamin ng Iba)


Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat at worksheets)
  Bond paper/ colored paper
  Masking tape
  Tsart ng Halaga at Birtud na Isasabuhay

   Mga Sanggunian:

       o     Brenan, Robert Edw ard. (1948). The Image of His Maker. U.S.A. The Bruce Publishing Company
       o     Dy, Manuel. (1994). The Philosophy of Value, The Value of Philosophy. Retr ieved November 10, 2009 from http://crvp.org/book/Series03/III-
             7/chapter_i.htm.
       o     Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila. Sinag-tala Publishers.
       o     Isaacs, David. (2001). Character Building. Portland Oregon. Four Courts Press.
       o     Quito, Emerita S. (1989). Fundamentals of Ethics. Manila. De La Salle University Press.




                                                                            185
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I




 Ikatlong Markahan: Paghubog ng Aking            Aralin 2: Hirarkiya ng Halaga                        Bilang ng araw /sesyon: 9
        Halaga at Birtud para sa
        Mapanagutang Pagpapasya at Kilos

                                                                         Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                                 Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa          Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga kilos sa Tsart ng Pagpapaunlad
mga halaga at birtud tungo sa mapanagutang pagpapasya at pagkilos.           ng mga Birtud.
       Mga Paksa:
            1. Kaugnayan ng Halaga at Birtud
            2. Hirarkiya ng Halaga
            3. Panloob na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
                Halaga
            4. Panlabas na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
                Halaga
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikatlong Markahan)                      Mahahalagang Tanong: (Sa Ikatlong Markahan)
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud at mga salik na Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud
nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga ay nagsisilbing gabay sa             at mga salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga?
mapanagutang pagpapasya at pagkilos.
Sa Aralin 2: Hirarkiya ng Halaga                                             Sa Aralin 2: Hirarkiya ng Halaga
Ang pinili nating uri ng halaga mula sa hirarkiya ng mga halaga ay gabay     Bakit kailangan ang pagpili ng halaga mula sa hirarkiya ng mga halaga?
sa makatotohanang pag-unlad ng ating pagkatao.

Nauunaw aan ng m ga-aaral ang m ga: (Mga Kaalam an)                       Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
Ang Hirarkiya ng Halaga ayon kay Max Scheler                                • naisasailalim sa proseso ng pagpili ang mga mag-aaral sa pagitan
   • Limang Katangian ng Mataas na Halaga                                       ng mga bagay na nararapat bigyan ng mas mataas na halaga
   • Mga Antas ng Hirarkiya ng Halaga                                       • nairaranggo ang mga bagay na itinuturing niyang mahalaga batay sa
   • Halaga ng Pagpili ng Mataas na Antas ng Halaga                             halaga ng mga ito
                                                                            • nakapagsusuri ng sariling pinahahalagahan
                                                                            • nakagagaw a ng sariling hagdan ng halaga batay sa Hirarkiya ng
                                                                                Halaga ni Max Scheler
                                                                            • nakahihikayat ng mga kakilala o kaibigan na isabuhay ang mataas

                                                                        186
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                               na antas ng halaga
                                                                 Antas 2
Inaasahang Pagganap                            Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                       Sa Antas ng Pagganap:
Paglalapat sa pang-araw-araw na buhay ng mga   Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa              Pagtataya ng paglalapat sa pang-araw -araw
tiyak na hakbang upang mapataas ang antas ng   pamamagitan ng:                                          na buhay ng mga tiyak na hakbang upang
kanilang mga halaga tungo sa makatotohanang                                                             mapataas ang antas ng kanilang mga halaga
pag-unlad ng kanilang pagkatao                 Pagpapaliw anag                                          batay sa mga sumusunod na kraytirya:
                                                 Pagpapaliw anag ng baw at antas ng Hirarkiya ng
                                                 Halaga                                                   • Nauri ang baw at pagpapahalagang
                                                 Kraytirya:                                                 itinala
                                                 Makabuluhan ang ginaw ang pagpapaliw anag sa             • Natukoy ang antas ng sariling mga
                                                 baw at antas ng Hirarkiya ng Halaga                        pagpapahalaga batay sa Tsart ng
                                                                                                            Hagdan ng Aking Mga Pagpapahalaga
                                               Interpretasyon                                             • Malikhain ang presentasyon
                                                  Pagsusuri ng mga laraw ang sumisimbolo sa mga           • May kalakip na pagninilay
                                                  bagay na binibigyang-halaga ng tao upang
                                                  maiantas ito batay sa kanyang sariling
                                                  pagpapahalaga
                                                  Kraytirya:
                                                  Makatw iran ang ginaw ang pag-aantas sa mga
                                                  bagay na pinahahalagahan

                                               Paglalapat
                                                 Paggaw a ng sariling Hagdan ng Halaga batay sa
                                                 Hirarkiya ng Halaga ni Max Scheler upang matukoy
                                                 ang antas ng sariling halaga at makalikha ng mga
                                                 hakbang sa pagpapataas ng antas nito
                                                 Kraytirya:
                                                 Makatw iran ang mga bagay na binibigyang halaga

                                               Pagbuo ng Sariling Pananaw
                                                 Paggaw a ng isang pagninilay ukol sa maitutulong
                                                 ng kaalaman sa hirarkiya ng halaga sa
                                                 pagpapaunlad ng pagkatao
                                                 Kraytirya:
                                                 Makabuluhan ang nilalaman ng ginaw ang
                                                 pagninilay

                                                                      187
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I



                                              Pagdama at Pag-unaw a sa Damdamin ng Iba
                                                Pagsusulat ng isang liham para sa mga kaibigan na
                                                naghihikayat sa kanilang isabuhay ang mataas na
                                                antas ng halaga
                                                Kraytirya:
                                                Tunay na nakahihikayat ang nilalaman ng liham

                                              Pagkilala sa Sarili
                                                Pagiisa-isa ang mga pinahahalagahan upang
                                                matukoy ang antas ng sariling halaga
                                                Kraytirya:
                                                Natukoy ang antas ng sariling antas ng halaga

                                                                  Antas 3

Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto:

Aralin 2: HIRARKIYA NG HALAGA

 A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)


           Sa bahaging ito, isasailalim ang mga mga mag-aaral sa proseso ng pagpili. Sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga laraw an,
    magkakaroon sila ng pagkakataon na mamili sa pagitan ng dalaw ang bagay na kanilang pinahahalagahan. Ang isa ay maituturing na mas
    mahalaga kaysa sa isa. Sa pamamagitan ng gaw aing ito, matutukoy kung ano ang mas pinahahalagahan ng mga mag-aaral.
           Sa bahaging Pagtuklas ng Dating Kaalaman, magpapakita ang guro ng sampung laraw an na sumisimbolo sa mga bagay ng binibigyang
    halaga ng tao. Iranggo sa pamamagitan ng pagsasaayos ng mga mag-aaral ng mga laraw an batay sa halaga nito, simula sa pinakamahalaga
    hanggang sa hindi gaanong mahalaga para sa kanila. Makatutulong ang gaw aing ito upang matukoy ang mga pinahahalagahan ng mga mag-
    aaral. Ang pagtatayang ito ay makatutulong upang matukoy kung gaano kalalim ang isasagaw ang pagtalakay sa mga bahagi ng plano ng
    pagkatuto.



                                                                     188
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Pagsisiyasat


  1. Ipagaw a sa mga mag-aaral ang gaw aing “Forced Choice”
  2. Isailalim ang mga mga-aaral sa proseso ng pagpili. Maaaring gumamit ng mga laraw an bilang pantulong bisw al. Ipaskil ang mga ito sa pisara.
     Halimbaw a:    Ano ang pipiliin mo?
         a. computer o aklat
         b. magsimba o magpunta sa
         mall
         c. barkada o pamilya
         d. gumaw a ng assignment o
         manood ng telebisyon
         e. cellphone o
  3. Tumaw ag ng ilang mga mag-aaral
     upang ihayag sa klase ang kanilang
     mga pinili. Kailangan nilang ibahagi
     sa klase ang kanilang mga dahilan. sa pagpili.




                                                                    189
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Pagtuklas ng Dating Kaalam an
Pag-aantas ng Halaga (FU: Interpretasyon)
   1. Maghanda ng mga sampung laraw an na maaar ing magsimbolo sa mga bagay na may halaga o pinahahalagahan ng tao


   Halimbaw a:
                              Pananampalataya
                                  sa Diyos

Pera o salapi                                                                                                  Sariling
                                                                          pamilya                              bahay


                                                   kapayapaan
                                                                                         pagkain                                Pagtulong sa
                  pagmamahal                                                                                                       kapw a



  2.   Idikit ang mga laraw an sa pisara upang makita ng mga mag-aaral.
  3.   Ipaliw anag sa mga mag-aaral na ang mga laraw an ay sumisimbolo sa mga bagay na mahalaga sa tao.
  4.   Atasan ang ilang mag-aaral na magtungo sa pisara upang iayos ang mga laraw an batay sa halaga ng mga ito sa kanila. Simulan sa hindi
       gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga.
  5.   Tanungin ang ilang mag-aaral na nakatapos sa pag-aayos ng mga laraw an:
         a. Bakit ganito ang iyong ginaw ang pagsasaayos?
         b. Ano ang naging batayan mo sa pagpili ng laraw an mula sa hindi gaanong mahalaga sa pinakamahalaga?
  6.   Atasan ang mga mag-aaral na nasa kanilang upuan na gaw in ang katulad na gaw ain. Ipasulat sa isang malinis na papel ang kanilang
       pagraranggo. Maaari silang makibahagi sa talakayan.



                                                                    190
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA ( FIRM-UP)

  Sa bahaging ito, magsasagaw a ng pagsusuri ng kanilang pinahahalagahan ang mga mag-aaral. Magsisimula ito sa pamamagitan ng
  pagtukoy sa kanilang pinahahalagahan sa kanilang buhay, magagaw a ito sa pamamagitan ng malalim na pagsusuri ng kanilang sarili.
  Ipakikita ito sa pamamagitan ng simbolis mo. Aatasan ang mga mag-aaral na iantas ito batay sa halaga at ibabahagi sa klase sa pamamagitan
  ng maikling paliw anag. Sa huling bahagi ng Gaw ain ay papipiliin lamang ang mga mag-aaral na apat na pinakamahalaga para sa kanila.
  Makatutulong ang gaw aing ito upang matukoy kung tama ba o mali ang mga pinahahalagahan ng mga mag-aaral. Sa pamamagitan nito
  matutukoy ng guro ang mga pamamaraan upang maitama ang kanilang mga maling pinahahalagahan sa kanyang pagtalakay



    Ipagaw a ang “Pagsusuri ng Aking Pinahahagahan”.      (FU: Pagkilala sa Sarili)


    7. Atasan ang mga mag-aaral na tukuyin ang kanilang mga pinahahalagahan sa
        kanilang buhay. Ipasulat ito sa isang bond paper. Kailangan nilang sumailalim sa
        pagsusuri ng sarili upang matukoy ang lahat ng mga ito. (Hal: pamilya kaibigan, at
        iba pa)
    8. Kailangan nilang umisip ng mga simbolong kakataw an sa mga ito. Maaari nilang
        iguhit ang mga ito o kaya naman ay gumupit na lamang ng mga laraw an sa mga
        lumang magasin.
    9. Atasan silang idikit ang mga laraw ang ito sa isang malinis na “bond paper” na
                                                                                                                     Halimbawa:
        nakaayos mula sa hindi gaanong mahalaga hanggang sa pinakamahalaga. Sa kaliw ang bahagi ng papel
        magsisimula ng pagdidikit ng laraw an patungo sa kanan.                                                      Natatakot ako na
                                                                                                                     maimpluwensyahan nila
    10. Sa baba ng mga ito ay magsusulat sila ng maikli at malinaw na paliw anag kung bakit nila pinahahalagahan     ako na gumawa ng
                                                                                                                     masama, kaya hindi ako
        ang mga ito. Ipaliw anag kung paano sila nagpasya sa pagraranggo nito.                                       masyadong
    11. Ipabahagi ang resulta sa klase o sa pangkat.                                                                 nakikipagbarkada.

        Mga Gabay na Tanong:

                                                                       191
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

               a. Kung papipiliin ka lamang ng apat sa mga pinahahalagahan mo, anu-ano ang ititira mo? Ipaliw anag.
               b. Bakit mo pinaniniw alaan na mahalaga ang mga ito para sa iyo?
               c. Sa palagay mo, tama ba ang pagpapahalaga mo sa mga ito? Pangatw iranan.
               d. Bakit mahalagang matutuhan ng tao ang mamili ng tamang pahahalagahan?

 C.   PAGPAPALALIM (DEEPEN)               (FU: Pagpapaliwanag)

             Sa bahaging ito, tatalakayin ang Hirarkiya ng Halaga ni Max Scheler. Tatalakayin sa unang bahagi ng babasahin ang limang katangian
      ng mataas na antas ng halaga. Mahalagang maunaw aan ng mga mag-aaral ang pamantayan sa pag-aantas ng mga halaga bago ganap na
      maunaw aan ang Hirarkiya ng Halaga. Matapos ito ay tatalakayin ang baw at antas ng Hirarkiya ng Halaga at ang kahulugan nito. Nilakipan ng
      mga halimbaw a upang mas maging madali ang pag-unaw a ng sinumang babasa nito. Sa huling bahagi ng babasahin ay ipaliliw anag ang
      kahalagahan ng pagkakaroon ng mataas na antas ng halaga patungo sa pagbuo ng pagkato ng tao.


        12. Ipabasa ang babasahin na “Ang Hirarkiya ng Halaga” at gabayan ang mga mag-aaral sa pagbuo ng Kakailanganin sa Pag-unaw a




                                                            ANG MGA HIRARKIYA NG HALAGA
       Ano ba ang mahalaga sa isang kabataang katulad mo? Marahil, iba-iba ang mga sagot mo sa tanong na ito. Maaaring may sasagot ng pagkain,
hangin, buhay, pag-aaral, magulang o kaibigan at marami pang ibang bagay na para sa sarili mong pananaw ay mahalaga. Hindi marahil tayo
makatatagpo ng dalaw ang taong may magkatulad na mga pinahahalagahan, o maaaring mayroon ngunit ang paraan at antas ng pagpapahalaga sa mga
ito ay nanatiling magkaiba.


       Tama ba ang iyong pinahahalagahan? Isa pang tanong na magdadala sa iyo sa malalim na pag-iisip: tama nga bang mas bigyan ng halaga ang
pera kaysa sa pamilya? ang sarili kaysa sa kapw a? ang kapw a tao kaysa sa Diyos? Sa pagsagot sa ganitong mga tanong, mahalaga na maunaw aan mo
kung paano husgahan kung mababa o mataas ang isang halaga.


                                                                          192
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

        Bago lubos na maunaw aan ang hirarkiya ng halaga, kailangan munang maunaw aan kung
ano ang mga pamantayan sa pagpapasya sa antas nito. Sumulat si Max Scheler ng Limang
Katangian ng Mataas na Halaga mula sa thesis ni Tong-Keun Min (A Study on the Hierarchy of
Values).


Una, habang mas tumatagal ang halaga, mas tumataas ang antas nito. Halimbaw a, binigyan ka ng
regalo ng iyong mga magulang. Maaaring sa paglipas ng mga araw ay maluma ang ibinigay nilang
regalo. Ngunit mananatili sa iyong isip ang pagpapahalaga dito dahil mananatili sa iyong alaala ang
kasiyahan sa tuw ing maalala mong nakatanggap ka ng espesyal na regalo mula sa kanila. Ang
halaga ay nasa mataas na antas kung hindi ito kailanman mababago ng panahon (timelessness or
ability to endure).


Ikalawa, mas mahirap mabaw asan ang kalidad ng halaga. Kahit pa dumadami ang nagtataglay nito, mas mataas ang antas nito. Halimbaw a, ang halaga
ng materyal na bagay ay lumiliit habang nahahati ito, ngunit ang halaga ng karunungan ay hindi nababaw asan kahit pa mahati ito o ipangalat sa
napakaraming tao. Ang halaga ay nasa mataas na antas kung sa kabila ng pagpapasalin-salin nito sa napakaraming henerasyon, napananatili nito ang
kalidad nito (indivisibility).


Ikatlo, mataas ang antas ng halaga kung ito ay lumilikha ng iba pang mga halaga. Ito ay nagiging batayan ng iba pang mga halaga. Halimbaw a, upang
lubos na maisabuhay ang katarungan, kinakailangan ng tao na matutuhan ang paggalang, respeto, pananagutan, at pagtanggap.


Ikaapat, may likas na kaugnayan ang antas ng halaga at ang lalim ng kasiyahang nadarama sa pagkamit nito. Sa madaling salita, mas malalim ang
kasiyahan na nadama sa pagkamit ng halaga, mas mataas ang antas nito. Halimbaw a, ang makapahinga ang kataw an dahil sa labis na pagkapagod ay
nakapagdudulot ng malalim na kasiyahan sa pakiramdam, ngunit hindi magiging lubos ang mararamdamang kaginhaw ahan kung ang isip ay hindi malaya
sa iba’t ibang mga suliranin o agam-agam (depth of satisfaction).



                                                                          193
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Ikalima, ang isang halaga ay nasa mataas na antas kung hindi ito nakabatay sa organis mong nakararamdam nito. Halimbaw a, ang isang tao na
nagtatrabaho sa ibang bansa na tinitiis ang lungkot, pangungulila at labis na pagod upang kumita ng sapat na salapi; ginagaw a niya ito upang
mapagtapos sa pag-aaral ang kanyang anak. Para sa kanya, mas mataas na halaga ang mapagtapos ang kanyang anak sa pag-aaral kaysa sa kanyang
pagsasakripisyo at pagod.


      Mula sa mga nabanggit na mga prinsipyo, nabuo ni Scheler ang Hirarkiya ng Halaga. Tinaw ag niya ito na “ordo amoris” o order of the heart.
Sinasabi niyang ang ganitong hirarkiya ng halaga ay hindi ganap na mauunaw aan lamang ng isip. Naniniw ala siyang ang “puso” ng tao ay kayang
magbigay ng kanyang sariling katuw iran na maaaring hindi mauunaw aan ng isip.                                                   Banal

Ang Hirarkiya ng Halaga ayon kay Max Scheler (Dy, M. Jr., 1994)                                      Ispiritwal


                                                                              Pambuhay

                                                   Pandamdam




   1. Pandam dam na mga Halaga (Sensory Values). Itinuturing na nasa pinakamababang antas ng halaga, tumutukoy ito sa mga halagang
       nagdudulot ng kasiyahan sa pandamdam ng tao. Kasama dito ang pagbibigay-halaga sa mga bagay na tumutugon sa pangunahing
       pangangailangan ng tao katulad ng pagkain, tubig, damit, tirahan at iba pang teknikal na mga halaga. Kasama din sa mga halagang ito yaong mga
       bagay na maituturing lamang na rangya o luho ng isang tao, katulad ng mamahaling alahas, magar ang sasakyan o mamahaling mga bag at

                                                                        194
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   sapatos na labis na hinahangad ng ilang mga tao.


2. Pam buhay na Halaga (Vital Values). Ito ay mga halagang may kinalaman sa mabuting kalagayan ng buhay (well-being). Halimbaw a, mahalaga
   sa tao ang makapagpahinga kung siya ay pagod dahil ito ang makapagpapabuti sa kanyang pakiramdam. Ang kumain ng masustansyang pagkain
   upang masigurong siya ay malusog at hindi magkakasakit. Mahalaga sa atin na may makausap na taong mahalaga sa atin upang mabaw asan
   ang ating kalungkutan. Ang lahat ng nabanggit ay mga bagay na pinahahalagahan ng tao upang masiguro niya ang kanyang kaayusan at
   mabuting kalagayan.


3. Mga Ispiritw al na Halaga (Spiritual Values). Maitutur ing na mas mataas ang halagang ito kaysa sa dalaw ang unang nabanggit. Ang halagang ito
   ay tumutukoy sa mga halagang para sa kabutihan, hindi ng sarili kundi ng mas nakararami. May tatlong uri ang halagang ito ayon sa aklat na
   Problems of a Sociology of Knowledge na isinulat ni Max Scheler:

       a. Mga pagpapahalagang pangkagandahan (aesthetic values)
       b. Pagpapahalaga sa katarungan (value of justice)
       c. Pagpapahalaga sa ganap na pagkilala sa katotohanan (value of full cognition of truth)


4. Banal na Halaga (Holy Values). Ito ang pinakamataas sa lahat ng antas ng mga halaga. Tumutukoy ito sa mga halagang kailangan sa pagkamit
   ng tao ng kanyang kaganapan upang maging handa sa pagharap sa Diyos. Ang pagkilos tungo sa kabanalan ang katuparan ng kaganapan hindi
   lamang ng materyal na kalikasan ng tao kundi maging ng kanyang ispir itw al na kalikasan.


   Ayon kay Scheler, ang moral na kilos ay nagaganap kung ang isang tao ay pumipili ng isang halaga kapalit ng iba pang mga halaga. Ang
paghuhusga sa pagiging mabuti o masama ng kilos ng tao ay nakasalalay sa pagpili ng pahahalagahan. Sa mga gaw aing maituturing ng sariling
konsensya bilang mabuti, nakikita na mas pinipili ang mataas na halaga kaysa sa mababang halaga. Sa kabilang banda, maituturing na masama ang
isang gaw ain kung mas piniling gaw in ang mas mababa kaysa sa mataas na halaga. Maaaring gamiting halimbaw a ang paninigarilyo lalo na ng isang
kabataang katulad mo. Ito ay maaaring nagdudulot ng kasiyahan sa pakiramdam at pagtanggap mula sa iba pang mga kabataan. Ngunit maituturing

                                                                      195
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

bang mas mataas na halaga ang kasiya-siyang pakiramdam at pagtanggap kaysa sa pagpapahalaga sa sariling kataw an na itinuturing na templo ng
Diyos? Sa kabilang dako, may mga taong napapabayaan ang pangangataw an at ang kalusugan dahil sa paglilingkod sa kanyang kapw a na
nangangailangan. Kahit napapabayaan ang kanyang kalusugan ay nananatili pa ring mabuti ang kanyang gaw ain dahil mas mataas ang
pagpapahalaga sa pagtulong sa kapw a kaysa sa sarili.
   Ang pananaig ng paggaw a ng mabuti, na nangangahulugan ng pagpili ng mas mataas na mga halaga, laban sa masama, ang nakapagpapataas
sa pagkatao ng tao. Ayon kay Manuel Dy, hindi dapat kalimutan ang pagiging obhektibo ng halaga. Maaaring hindi magtagumpay ang isang tao sa
pagtugon sa isang halaga; ngunit hindi nito mababago ang halaga lalo na yaong nasa mas mataas na antas. Ngunit sa ganitong mga pagkakataon,
hindi nasisira ang halaga kundi ang taong hindi tumugon dito.
   Sa pagbuo ng pagkatao ng tao at sa pagkamit ng mas mataas na mga halaga, mahalagang malinaw sa iyo na nakasalalay ito sa pagkakaroon ng
sapat na kaalaman at kahandaan na pumili ng tama at batay sa mga moral na prinsipyo. Ikaw , nakahanda ka na ba?

Mga Tanong:
1. Sa anu-anong antas nabibilang ang iyong mga pinahahalagahan?
2. Saan nakasalalay ang pagbuo ng pagkatao ng tao at pagkamit ng mataas na mga halaga? Ipaliw anag.
3. Bakit mahalagang ibatay ang isasagaw ang pamimili ng pahahalagahan sa Hirarkiya ng Halaga?




                                                                    196
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU)




                                                          Banal


                                       Ispiritwal
                                                                              Piniling Antas ng                  Mapanagutang
                                                                                    Halaga                       Pasya at Kilos
                     Pambuhay

   Pandamdam


EU na dapat m ahinuha
   Ang pinili nating uri ng halaga mula sa hirarkiya ng mga halaga ay gabay sa makatotohanang pag-unlad ng ating pagkatao



   D.   PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)                           (FU: Paglalapat)

          Sa bahaging ito, pagagaw ain ang mga mag-aaral ng kanilang sariling hagdan ng halaga batay sa Hirarkiya ng Halaga ni Max
   Scheler. Kailangang tukuyin ng mga mag-aaral ang kanilang mga pinahahalagahan sa kanilang buhay at iaantas ito. Matapos isagaw a ang
   gaw ain ay gagaw a ang mga mag-aaral ng isang pagninilay ukol sa maitutulong ng kaalaman sa konsepto ng hirarkiya ng halaga sa
   pagpapaunlad ng pagkato. Mahalaga ang gaw aing ito upang mataya ng guro kung ganap ba ang naging pag-unaw a ng mga mag-aaral sa
   ginaw ang pagtalakay. Sa ganitong paraan matutukoy din ng mga mag-aaral kung ano pa ang mga hakbang na kanilang kailangang
   isagaw a upang mas mapataas ang antas ng kanyang halaga.
          Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
   magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.
                                                                    197
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      Pagganap
      1. Gamit ang por mat na nasa ibaba, atasan ang mga mag-aaral na gumaw a ng kanilang sariling hagdan ng halaga batay sa hirarkiya ng halaga
         ni Max Scheler.
      2. Kailangan nilang tukuyin kung saang antas nabibilang ang mga pinahahalagahan nila sa kanilang buhay at isulat ang mga ito sa hagdan ng
         halaga.
      3. Matapos matukoy ang sariling antas ng halaga ay atasan ang mga mag-aaral na gumaw a ng mga angkop at tiyak na hakbang na kanilang
         isasabuhay upang mapataas ang sariling antas ng halaga.
      4. Kailangang itala ng baw at mag-aaral sa isang diary ang lahat ng kanilang mga karanasan, mga natuklas an at mga patunay ng pag-unlad sa
         isang diary.


      Pagninilay
         Nakagagaw a ng isang pagninilay ukol sa maitutulong ng kaalaman sa konsepto ng hirarkiya ng halaga sa pagpapaunlad ng pagkato. (FU:
      Pagbuo ng Sariling Pananaw)

      Pagsasabuhay         (FU: Pagdama at Pag-unawa sa Damdamin ng Iba)
         Nakasusulat ng isang liham sa mga kaibigan na humihikayat sa kanila na isabuhay ang mataas na antas ng halaga.


              Subaybayan ang paglalapat ng mga angkop at tiyak na hakbang sa pagpapataas ng antas ng halaga sa pamamagitan ng pagtatala sa
         journal ng lahat ng mga karanasan, natuklasan at ang patunay ng pag-unlad




Mga Kakailanganing Kagam itan: (websites, software, mga aklat, worksheets)
    Mga laraw an
    Worksheet 1 (Ang Aking Hagdan ng Pagpapahalaga)

Sanggunian:
                                                                       198
                                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila: Sinag-tala Publishers, Inc.

Dy, Manuel Jr. The Philosophy of Value, the Value of                                                                          Banal
Philosophy retrieved from
http://www.crvp.org/book/Series03/III-7/chapter_i.htm on
November 4, 2009                                                                                          Ispiritwal

Scheler, Max. Translated by Frings, Manfred S. (1980)                                 Pambuhay
Routledge & Kegan Paul Ltd. London. Problems of a Sociology
of Knowledge. Retrieved November 4, 2009 from                    Pandamdam
http://books.google.com/books?id=AdgOAAAAQAAJ&pg=PA1
4&dq=hierarchy+of+values+scheler#v=onepage&q=hierarchy
%20of%20values%20scheler&f=false on

Tong Keun- Min. A Study on the Hierarchy of Values. Retrieved
November 5, 2009from
http://www.bu.edu/w cp/Papers/Valu/ValuMin.htm




                                                                 199
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



 Ikatlong Markahan: Paghubog ng Aking           Aralin 3: Panloob na Salik na Nakaiim pluwensya sa       Bilang ng araw /sesyon: 14
        Halaga at Birtud para sa                          Paghubog ng Halaga
        Mapanagutang Pagpapasya at Kilos
                                                                       Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                               Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa        Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga kilos sa Tsart ng Pagpapaunlad
mga halaga at birtud tungo sa mapanagutang pagpapasya at pagkilos.         ng mga Birtud.
       Mga Paksa:
        1. Kaugnayan ng Halaga at Birtud
        2. Hirarkiya ng Halaga
        3. Panloob na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
           Halaga
        4. Panlabas na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
           Halaga
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikatlong Markahan)                    Mahahalagang Tanong: (Sa Ikatlong Markahan)
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud at mga salik na Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud
nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga ay nagsisilbing gabay sa           at mga salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga?
mapanagutang pagpapasya at pagkilos.
Sa Aralin 3: Panloob na Salik na Nakaiimpluwensya sa Paghubog ng           Sa Aralin 3: Panloob na Salik na Nakaiimpluwensya sa Paghubog ng
Halaga                                                                     Halaga
Ang paglalapat ng mga panloob na salik sa pang-araw -araw na buhay ay      Bakit mahalagang maunaw aan ang mga panloob na salik na
gabay sa paggaw a ng mapanagutang pasya at kilos.                          nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga pagpapahalaga?

Nauunaw aan ng mag-aaral ang: (Mga Kaalam an)                               Ang mag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
      Mga Panloob na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng              • nakapagbibigay ng puna sa mga kilos na nakikita mula sa mga tao
      Halaga                                                                   sa kanilang paligid
         • Konsensya
         • Mapanagutang Paggamit ng Kalayaan                                •   nakapagsusuri ng talambuhay ng mga taong kilala sa kanilang
         • Pagiging Sesitibo sa Gaw ang Masama                                  magagandang halimbaw a ng kabutihan
         • Pagsasabuhay ng mga Birtud
         • Disiplinang Pansarili                                            •   nakagagaw a ng mga tiyak na hakbang na ilalapat sa pang-araw -
         • Moral na Integridad                                                  araw na buhay at pagpapasya na makatutulong sa paghubog ng
                                                                                mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga

                                                                            •   nakasusulat ng isang artikulo na naglalaman ng mga tiyak na
                                                                                hakbang sa paghubog ng panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa
                                                                      200
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                              paghubog ng halaga
                                                                Antas 2
Inaasahang Pagganap:                          Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                 Mga Patunay sa Antas ng Pagganap:
Pagpapatatag ng mga panloob na salik na
nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga sa    Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa        Pagtataya sa ginaw ang Pagpapatatag ng mga
pamamagitan ng paglalapat ng mga natutunang   pamamagitan ng:                                    Panloob na Salik na Nakaiimpluwensya sa
pamamaraan sa pagpapaunlad ng mga ito.                                                           Paghubog ng Halaga batay sa mga sumusunod
                                              Pagpapaliw anag                                    na kraytirya:
                                                Pagpapaliw anag ng iba’t ibang salik na
                                                nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga            • Angkop ang mga ginaw ang hakbang sa
                                                                                                     pagpapatatag ng mga salik
                                                Kraytirya
                                                Malinaw ang ginaw ang pagpapaliw anag ng mga       • Angkop ang mga ginaw ang hakbang
                                                panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa           • Nakapagtala ng 3 – 4 mga hakbang sa
                                                paghubog ng halaga                                   baw at salik
                                                                                                   • Nasubaybayan ang proseso ng paglalapat
                                              Interpretasyon                                         ng mga pamamaraan sa pagpapatatag ng
                                                 Pagsusuri ang talambuhay ng mga taong kilala        mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya
                                                 sa kanilang taglay na mataas na antas ng            sa paghubog ng halaga
                                                 halaga.                                           • May kalakip na pagninilay at mga patunay
                                                 Kraytirya
                                                 Makabuluhan ang ginaw ang pagsusuri sa mga
                                                 talambuhay

                                              Paglalapat
                                                Paglikha ng isang artikulo na naglalaman ng
                                                mga tiyak na hakbang sa pagpapaunlad ng mga
                                                panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa
                                                paghubog ng halaga
                                                Kraytirya
                                                Makatotohanan ang mga itinalang hakbang sa
                                                pagpapaunlad ng mga panloob na salik na
                                                nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga

                                              Pagbuo ng Sariling Pananaw
                                                Pagbibigay-puna ang ilang mga balita mula sa
                                                pahayagan (Hal., mga balitang nagpapakita ng
                                                kaw alan ng aw a o panloloko sa kapw a)
                                                                     201
                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

  Kraytirya
  Makabuluhan ang mga ibinigay na puna sa
  gaw ang masama na nabasa mula sa
  pahayagan

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
  Pagbibigay ng payo sa isang kaibigan na
  walang direksyon ang buhay dahil hindi
  naglalaan ng panahon upang mapalago ang
  mga panloob na salik
  Kraytirya
  Tunay na makatutulong ang mga payong
  ibinigay upang ituw id ang buhay ng isang
  kaibigan

Pagkilala sa Sarili
  Pagsusukat ng kakayahang ilapat sa kilos ang
  mga hakbang na nilikha sa pagpapalago ng
  mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa
  paghubog ng halaga
  Kraytirya
  Nakagaw a ng mga patunay ng pagsasakilos ng
  mga hakbang na nilikha sa pagpapalago ng
  mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa
  paghubog ng mga halaga

                    Antas 3




                      202
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto

Aralin 3: PANL OOB NA SALIK NA NAKAIIMPLUWENSYA SA PAGHUBOG NG HALAGA


  A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)

              Sa bahaging ito, magsusuri ang mga mag-aaral ng mga babasahin na naglalaman ng mga balita ng kasamaan. Hihingin ang kanilang
    mga reaksyon ukol sa mga balita at ipababahagi ito sa klase. Makatutulong ang gaw aing ito upang matukoy kung paano ipaliliw anag ng mga
    mag-aaral ang mga posibleng dahilan sa paggaw a ng masama ng tao at kung ano sa kanilang pananaw ang magiging bunga ng patuloy na
    paglaganap ng paggaw a ng masama ng tao. Kailangang ang mga ito upang matukoy kung gaano kalalim ang gagaw ing pagtalakay ng guro sa
    aralin.



  Pagsisiyasat
    1.   Magkalap ng mga masamang balita mula sa mga pahayagan (Hal. mga headline o balitang nagpapakita ng kaw alan ng aw a o panloloko sa
         kapw a). Gupitin ang mga ito at gamitin sa klase.
    2.   Ilagay sa pisara ang mga ito at hingin ang reaksyon ng mga mag-aaral.


  Pagtuklas ng Dating Kaalam an (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)


    3.   Atasan ang isang mag-aaral na basahin ang nilalaman ng mga balita sa klase.
    4.   Hingin ang reaksyon ng ilang mga mag-aaral ukol sa mga nabasa.
    5.   Itanong ang mga sumusunod:
         a. Bakit kaya nagagaw a ng ilang mga tao ang ganitong klaseng bagay?

                                                                        203
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      b. Ano ang epekto sa sarili at sa kapw a ng ganitong mga gaw ain?
      c. Ano ang nakikita mong magiging imahe ng mundo kung magpapatuloy ang ganitong gaw ain ng tao?


B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA ( FIRM-UP)                       (FU: Interpretasyon)

        Sa bahaging ito, magsasagaw a ng pagsusuri ang mga mag-aaral ng talambuhay ng mga taong kilala dahil sa kanilang magagandang
  halimbaw a. Ipatutukoy sa mga mag-aaral ang kanilang mga mabubuting katangian at ang mga patunay sa mga ito, ang kanilang kontrbusyon
  para sa mundo at ang mga magagandang halaga ng mga ito na nais nilang tularan. Makatutulong ang gaw aing ito upang maunaw aan ng mga
  mag-aaral ang sakripisyo na kaakibat ng paggaw a ng mabuti para sa kapw a. Matapos ang gaw aing ito, inaasahang may makukuha ang mga
  mag-aaral na magandang aral na maaari nilang gamiting gabay sa pagpapaunlad ng kanilang pagkatao.



 6. Ipagaw a sa klase.
       a. Hatiin ang klase sa apat na pangkat.
       b. Bigyan ang baw at pangkat ng laraw an at maikling talambuhay ng mga kilalang tao katulad nina:
                1. Mother Teresa                          3. Siddharta Gautama
                2. Mahatma Gandhi                         4. Martin Luther King
       c. Ipabasa sa pangkat ang maikling talambuhay at ipatala ang mga sumusunod:
                1. mabubuting katangian nila at mga patunay
                2. kanilang naging kontribusyon para sa mundo
                3. magagandang halagang taglay ng mga ito
                4. mga nakaimpluw ensya sa kanila
       d. Papiliin ang baw at pangkat ng taga-ulat na magbabahagi ng napag-usapan ng pagkat.
 7. Tanungin:
 Mga Gabay na Tanong:
        a. Kung susuriin ang kanilang buhay, anu-anong mga paghihirap at pagsubok ang kanilang mga pinagdaanan at nalampasan upang patuloy

                                                                     204
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                na maisabuhay ang mga halagang moral?
            b. Sa iyong sariling karanasan, anu-ano ang mga kailangan sa proseso ng paghubog ng mga halagang moral?
            c. Anu-ano ang nakaimpluw ensya sa kanila upang kanilang tularan at isabuhay?


  C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)                 (FU: Pagpapaliwanag)

            Sa bahaging Pagpapalalim, patutunayan ang pagiging katangi-tangi ng tao sa lahat ng mga nilikha ng Diyos. Bibigyang diin din ang
     kaakibat na pananagutan ng tao sa pagpapaunlad ng kanyang pagkatao. Isa-isahin ang mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog
     ng halaga, mga paraan sa pagpapaunlad ng mga ito at ang halaga ng patuloy na pagkilos para sa pag- unlad ng pagkatao ng tao. Bibigyang-diin
     sa huling bahagi ng babasahin ang kahalagahan ng pagkakaroon ng matibay na pundasyon ng mga halaga lalo na sa isang kabataan. Malaki
     ang maitutulong ng babasahiing ito upang mas malalim na maunaw aan ng mga mag-aaral ang kahalagahan ng patuloy na pagkilos para sa
     pagpapaunlad ng mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga halaga upang mapanatiling matatag ang paninindigan para
     sa tama at mabuting kilos.



     8. Ipabasa ang babasahin na “ Mga Panloob ba Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng Halaga”

                                  MGA PANLOOB NA SALIK NA NAKAIIMPLUWENSYA SA PAGHUBOG NG HALAGA


       Anak ka ng Diyos, nilikha ka ayon sa Kanyang w angis. Sabihin man ng siyensya na nagmula ka sa lahi ng mga hayop at ang turing sa iyo ay
pinakamataas na uri ng hayop, alam mo sa sarili mo na iba ka sa iba pang nilikha Niya. Ipinanganak ang lahat ng tao na may kapasidad na kilalanin ang
tama sa mali, ang mabuti sa masama, ang dapat sa hindi dapat; isang biyayang alam natin na natatangi para sa isang taong katulad mo. Ngunit hindi
sapat na alam natin ang tama at mali, kapalit ng pagbibigay sa atin ng buhay sa mundo ay ang pananagutang buuin ang ating pagkatao at hanapin natin
ang ating tunay na layunin sa ating pagkalalang. Hindi tayo nilikha ng Diyos upang panoorin lamang ang ganda ng mundo o sirain ito. Nilikha tayo ng
Diyos upang hanapin ang katotohanan at gaw in ang kabutihan, hindi para sa ating sarili kundi sa ating kapw a na imahe ng Diyos.
       Ang baw at tao sa mundo ay nagtataglay ng mga halaga, ngunit hindi nalilinang ang mga ito sa loob lamang ng isang magdamag. Dumadaan sa

                                                                          205
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

masusi at matagal na proseso ng paghubog ang mga ito. At sa prosesong ito, may mga bagay na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga ito. Dito sa
mga impluw ensyang ito nakasalalay kung anong uri ng mga halaga ang mahuhubog sa isang tao.
      May mga panloob na salik na nakaaapekto sa paghubog ng halaga ng tao. Ang mga salik na ito ay matatagpuan mis mo sa tao na nagtataglay ng
halaga.

   Mga Panloob na Salik na Nakaiim pluwensya sa Paghubog ng Halaga

1. Konsensya. Naipaunaw a sa mga naunang aralin na sa pamamagitan ng konsensya nalalaman agad ng tao ang mabuti at masama sa konkretong
   sitw asyon. Ito ang batas moral na itinanim ng Diyos sa isip at puso ng tao. Ito ay ang praktikal na paghuhusgang moral ng isip - ang paghuhusga ng
   isip kung mabuti o masama ang isang kilos.


          Tulad ng isang batang pumapasok sa paaralan upang turuan ng maraming mga kaalaman, tulad ng kasanayan sa pagsasagaw a ng mga bagay
   (hal. Pananahi o pagkukumpuni ng makina o sasakyan), kailangan din ng paglalaan ng panahon upang turuan o hubugin ang konsensya. Mahalagang
   maunaw aan ang kahalagahan ng edukasyon ng konsensya.


          Sa edad na anim o pito, nagsisimula na ang isang bata na makaunaw a na ang kanyang mga kilos ay maaaring maging kalugud-lugod sa mga
   mahahalagang tao sa kanyang paligid o hindi. Nauunaw aan na niya na ang ilang mga kilos ay maaar ing magdulot ng pinsala sa kanyang kapw a at sa
   mga bagay na nasa kanyang paligid. Dahil sa edad na ito nagsisimula nang mahubog ang kanyang kakayahang makaunaw a ng katw iran at matutong
   mangatw iran. At sa ganitong kaagang yugto, napakahalaga ng bahaging maaaring gampanan ng mga magulang at guro para sa edukasyon ng
   konsensya ng isang bata. Ayon kay Esteban (1990) maaaring gampanan ng mga magulang at guro ang mga sumusunod:


     a. Makatulong sa isang bata upang masuri ang lahat ng bagay na kanilang ginagaw a, ninanais o hinahangad;
     b. Mamulat sa kung paano inuunaw a ng isang bata ang tama at mali;
     c. Maging bukas sa pagtanggap sa kanilang kabuuan, ano man o sino man ang mga ito;
     d. Maiparamdam sa mga bata ang paggalang sa kanilang pagiging tao, at;
     e. Maging mapagpasensya at matatag sa pagharap sa kanilang mga pagkakamali, maliit man ang mga ito o malaki at siguraduhin na lalakipan ang
                                                                        206
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

        pagharap na ito ng malalim na pag-unaw a.


              Kung nahubog ka na gamitin ang tamang konsensya mula sa iyong paglaki bilang isang nagdadalaga/nagbibinata, napalalakas ang iyong
   kakayahang makabuo ng moral na paghusga. Sa malalim na kakayahang ito nakasalalay ang paghubog ng tama at mataas na antas ng halaga.


2. Mapanagutang Paggam it ng Kalayaan. Marahil masaya ka sa yugtong ito ng iyong buhay dahil may mga bagay na malaya mo nang nagagaw a
   ngayon. Namumulat ka na ngayon sa lumalaw ak na saklaw ng iyong kalayaan. Maaari ka na ring mamili kung gagaw in mo o hindi ang isang bagay.
   Marahil, sinasabi mo sa iyong sarili, ito naman talaga ang esensya ng kalayaan, ang esensya ng pagiging malaya. Ngunit nagagamit mo ba nang
   tama ang iyong kalayaan? Ano ba ang tunay na esensya nito? Masasabi lamang na naisasagaw a ang tunay na esensya ng kalayaan kung:
             (a)   nakikilala ang tama at mali at ibinabatay ang paghuhusga sa mga prinsipyong etikal at;
             (b)   sinusunod ng tao ang kanyang likas na kakayahang gaw in ang tama at iw asan ang masama ( Esteban, 1990).


      Sa mga pagkakataong ito, saka pa lamang masasabing tunay na ginagamit ng tao ang kanyang konsensya at tunay na sinusunod ang batas
   moral. Ang mga ito ang pangunahing sandigan sa paghubog ng halaga.


      Sa maagang yugto ng pagkabata ay nararapat na gabayan ang isang tinedyer sa mapanagutang paggamit ng kalayaan. Maaaring gamiting
   halimbaw a ang isang magulang na nagbibigay ng mamahaling regalo sa kanyang nakababatang anak. Nararapat na may kalakip na paalala na
   kailangan niya itong ingatan at pahalagahan upang hindi ito masira o kaya naman ay maw ala. Maaaring ipabatid dito na kapag hindi niya ito iningatan
   ay hindi na muli siya bibigyan ng iba pang regalo. Sa paraang ito, malalaman ang responsibilidad na kapalit ng pagtanggap niya ng laruan mula sa
   kanyang magulang. Magiging dahilan ito upang hindi niya ito sirain o kaya ay pabayaan na maw ala at makuha ng iba pang mga bata. Sa maliit na
   mga bagay na katulad nito natuturuan ang isang bata na maunaw aan na ang kalayaan ay may kakambal na responsibilidad.


      Dapat maunaw aan ng isang tinedyer na katulad mo na mahalagang matutuhan ang mapanagutang paggamit ng kalayaan. Ito ang pangunahing
   kakayahang kailangan upang makapagsagaw a ng tamang pagpapasyang moral at makapili ng tamang mga halaga.



                                                                         207
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

3. Pagiging Sensitibo sa Gaw ang Masam a. Ang pagtukoy sa pangkalahatang kabutihan o kasamaan ng kilos ng tao ay masusukat sa pamamagitan ng
   mga sumusunod:
     a.   layon (end) – tumutukoy sa layunin, dahilan o intensyon ng kilos at ng gumagaw a ng kilos
     b.   pamamaraan ( means) - ay ang mismong kilos o gaw a
     c.   mga pangyayari (circumstances) – konsiderasyon sa oras, lugar, paraan o ang tumutugon sa tanong na kailan, saan, paano o gaano


              Kung ang lahat ng tatlong nabanggit sa itaas ay pawang mabuti, matataw ag na mabuti ang isang kilos. Ngunit kung ang isa man sa mga
     ito ay masama, ang kabuuan ng kilos ng tao ay maituturing na masama kahit pa ang dalaw a dito ay mabuti. Halimbaw a, nais mong tulungan ang
     iyong kaklase na maaaring bumagsak na sa matematika kung laya pinakopya mo sya sa oras ng pagsusulit. Nababalew ala ang buti ng iyong layon
     dahil hindi maganda ang iyong pamamaraan ng pagtulong. Hindi pa rin matataw ag na tunay na mabuti ang iyong kilos.


              Ang isang kilos na masama ay hindi maaaring ipagw alang-bahala. Ang kilos na katulad ng pananakit ng kapw a, pisikal man o emosyonal,
     na nagiging paraan ng mga kabataang katulad mo upang magsaya o malibang; ang pangongopya sa pagsusulit, kahit pa tinatanggap nang “nor mal”
     na gaw ain ng isang nagdadalaga/nagbibinata na katulad mo; ang pagkuha ng gamit na hindi sa iyo; ang pagsisinungaling, kahit pa tinataw ag mong
     “w hite lies” ay masama at hindi nararapat na ipagsaw alang-bahala na lamang. Bilang kabataan, kailangang maging mulat ka kung masama ang
     iyong kilos. Hindi katanggap-tanggap na dahil ang isang kilos ay madalas na ginagaw a ng marami ay maituturing nang nor mal o hind na dapat
     ikabahala.


4. Pagsasabuhay ng m ga Birtud (Practice of virtues). Masasabi lamang na naging matagumpay ang pagtuturo ng Edukasyon sa Pagpapahalaga ng
   iyong guro o ng iyong mga magulang kung tunay mong isinasabuhay nang paulit-ulit ang iba’t ibang mga birtud. Ito ang pinakamatibay na patunay na
   naisaloob ng isang kabataang katulad mo ang moral na pagpapahalaga. At kapag isinasabuhay na ang mga pagpapahalaga, nangangahulugan ito na
   unti-unti nang mahuhubog ang iyong kilos o gaw i (attitude) na siya namang mahalaga upang mahubog ang iyong magandang ugali o asal (behavior).
   Ang moral na halaga ay dapat na mailapat sa anumang mahahalagang pagpapasya, aksyon o kilos. Mahalagang kasanayan din ito na makatutulong
   upang mapaunlad ang iyong isip, hangarin at kilos.(Har ing, B.,1912)



                                                                          208
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          Anumang kilos na isinasagaw a nang paulit-ulit ay maaari ng maging bahagi ng pang-araw -araw na buhay. Katulad ng paggaw a ng takdang
   aralin, magiging bahagi na ito ng mga gaw ain sa araw-araw kung patuloy na isinasagawa. Maaaring pa ngang makaramdam ng kakulangan kung ito
   ay hindi maisasagaw a.


5. Disiplinang Pansarili. Upang mahubog ang disiplinang pansarili, kailangan ng taong matutuhan ang mga sumusunod:
       a. magsikap na mag-isip at magpasya nang makatw iran (rational)
        b. maging mapanagutan sa lahat ng kanyang kilos
        c. tanggapin ang kahihinatnan (consequence) ng pasya at kilos
        d. gamitin nang w asto ang kanyang kalayaan


              Ang paghikayat na magkaroon ng disiplinang pansarili ay maaaring isa sa pinakamahirap na gaw ain (task) na maaaring isagaw a ng isang
   magulang o ng isang guro. Ito ay dahil hindi galing sa panlabas na mga impluw ensya na maaaring maidikta sa isang bata, kundi kailangang
   manggaling sa kanyang sariling pagnanais na ito ay isagaw a. Hindi madali ang magkaroon ng pagpipigil sa sarili na gaw in ang mga bagay na
   nakasanayan ng gaw in o sanayin ang sarili na isagaw a nang paulit-ulit ang mga birtud. Ang pagsasanay para sa disiplinang pansarili ay dapat na
   magsimula sa mga unang taon ng isang bata, sa paggabay ng kanyang mga magulang o mga guro. Maaaring gaw in ang mga sumusunod:
        a. Turuan ang isang batang mamuhay sa katotohanan at sanayin ang kanyang kakayahang gamitin ang tamang katw iran
        b. Tulungan ang isang batang ipagpaliban ang anumang paghahangad sa mga bagay na para lamang sa pansariling kasiyahan (delayed
          gratification)
        c. Hikayatin ang isang bata na tumanggap o umako ng pananagutan
        d. Turuan ang isang bata na magsakripisyo at makaranas ng paghihirap na pinananatili ang dignidad at puno ng pagtitiyaga.


6. Moral na Integridad. Ang moral na integridad ay mapananatili kung magiging matatag sa pakikibaka para sa katotohanan at kabutihan. Ito ay ang
   pagsasaloob ng mga katotohanang unibersal at halagang moral.          Nalilinang ito sa pamamagitan ng maingat na paghusga ng konsensya at
   pagsasabuhay ng mga birtud.



                                                                         209
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      Ang pagkakaroon ng moral na integridad, ayon kay Carter, S. (Olson, L.) ay bunga ng pagsasama ng mga sumusunod:
           a. Masusing Pag-iisip batay sa Moral na Pamanatayan (Moral Discernment). Ito ang kakayahan ng tao na masuri at maihiw alay ang tama sa
             mali. Ito ay nangangailangan ng pagmumuni sa kahulugan ng mabuti at masama at sa kung paano ito mailalapat sa sarili at sa kapw a.
             Kasama din ang pagkakaroon ng kakayahan na bumuo ng paglalahat mula sa ginaw ang malalim na pag-iisip/pagsusuri (discernment)
             upang makabuo ng sariling paniniw ala (convictions).
           b. Matibay na Pagkapit sa Sariling Paniniwala (Consistent Behavior). Kung ang isang tao ay mayroong matibay na paninindigan sa sariling
             paniniw ala (convictions), ang lahat ng kanyang kilos ay naaayon sa mga ito. Kahit maharap siya sa iba’t ibang sitw asyon sa paglipas ng
             mahabang panahon, kapansin-pansin na ang kanyang kilos ay nananatiling matatag na nakakapit sa kanyang sariling paniniw ala.
           c. Hayagang Paninindigan (Public Justification). Ito ang kakayahang ibahagi sa iba na ang tao ay kumikilos nang naaayon sa kanyang
             sariling paniniw ala at ang paniniw alang ito ay bunga ng malalim na pag- iisip at matamang pagsusuri. Ang isang taong may moral na
             integridad ay hindi nahihiyang gaw in ang anumang pinaniniw alaan niyang tama. Bukas din siya at tapat sa pagbabahagi ng kanyang mga
             binabalak, ninanais at mga bagay na nagtutulak/nag-uudyok sa kanya upang gaw in ang isang bagay (motivations). Ang isang taong may
             moral na integridad ay may tiw alang ibahagi sa ibang tao ang kanyang sariling paniniw ala na maaaring maging daan upang mahimok ang
             ilan na maniw ala at makiayon.


       May kasabihan na mas madaling hutukin ang isang puno habang ito ay bata pa lamang. Ang pagsasanay sa sarili na magpasya at kumilos nang
   mapanagutan habang bata pa lamang ay kailangan lalo na sa kasalukuyang panahon. Maraming mga pangyayari sa ating lipunan na kailangan ng
   katatagan at matibay na paninidigan na magpasya ayon sa moral na pamantayan. Maraming hamon na inihahain ang ating kapw a na kailangan ng
   katalinuhan, katatagan at pananagutan. Sa modernong panahon katulad ngayon, mahalagang may matibay na pundasyong ang mga halaga. Kaya
   kailangan simulan mo na. Isa rin itong hamon para sa iyo. Tutugon ka ba?


7. Tanungin ang mga mag-aaral
   Mga Gabay na Tanong:
      1. Bakit mahalagang maunaw aan ang mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga halaga?
      2. Anu-anong mga kasanayan ang dapat na matutunan ng tao upang mapatibay ang pundasyon ng kanyang mga halaga?

                                                                        210
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      3. Ano ang maitutulong ng paghubog ng mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga sa isang tinedyer na katulad mo?


  Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a (EU)


EU na dapat na m ahinuha:
      Ang paglalapat ng mga panloob na salik sa pang-araw -araw na buhay ay gabay sa paggaw a ng mapanagutang pasya at kilos
                        Panloob na Salik



                                                                                             Mapanagutang Pasya
                                                                  Buhay                           at Kilos




                                                                     211
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I



D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)


      Sa bahaging ito, pagagaw ain ang mga mag-aaral ng mga tiyak na hakbang na iyong ilalapat sa pang-araw-araw na gawain at pagpapasya
na makatutulong sa paghubog ng baw at panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga halaga. Magagamit na panukat ang gaw aing
ito kung ganap na naunaw aan ng mga mag-aaral ang aralin. Gayundin ay magsisilbi       itong kanilang pansariling gabay sa pagkilos para sa
pagpapaunlad ng mga panloob na salik.
      Sa Pagninilay, inaasahan ang mga mag-aaral na makasusulat ng isang artikulo para sa pahayagan ng paaralan na naglalaman ng mga
epektibong hakbang sa pagpapaunlad ng mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga halaga. Makatutulong ang gaw aing ito
upang masigurong maibabahagi sa iba pang mga mag-aaral sa paaralan ang aral na kanilang natutunan mula sa aralin.
      Sa Pagsasabuhay ay inaasahang ilalapat ng mga mag-aaral ang ginaw ang mga tiyak na hakbang at kanilang itatala sa isang diary ang lahat
ng kanilang mga naging karanasan sa pasasagaw a nito. Sa ganitong pamamaraan, maar ing masigurong patuloy na ilalapat ng mga mag-aaral ang
kanilang mga natutunan sa kanilang pang-araw -araw na buhay.
      Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.




                                                                    212
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Pagganap         (FU: Paglalapat)


Panuto: Gaw in ang tsart na nasa ibaba. Punan ang baw at kahon ng mga tiyak na hakbang na iyong ilalapat sa pang-araw -araw na gawain at
         pagpapasya na makatutulong sa paghubog ng baw at panloob na salik. Gabay mo ang unang kahon (konsensya).


                      Konsensya                                                                      Pagsasabuhay ng mga birtud
 Halimbaw a:
                                                                                        •
• Susuriin ang aking konsensya bago magsagawa ng
  pasya o kilos


        Mapanagutang Paggamit ng Kalayaan                                                                Disiplinang Pansarili
 •                                                                                       •


       Pagiging Sensitibo sa Gaw aing Masama                                                             Moral na Integridad
•                                                                                        •

                                                                                               Petsa ________________________

                                                                                               Hakbang na inilapat.
                                                                                               ___________________
                                                                                               Detalye ng mga naging karanasan
                                                                                               __________________________________
                                                                                               __________________________________
Pagninilay     (FU: Paglalapat)                                                                __________________________________
                                                                                               Napagtagumpayan ba ito? ___ Oo
       Pasulatin ang mag-aaral ng isang artikulo para sa kanilang pahayagan sa                 ____Hindi
paaralan na maglalaman ng mga epektibong hakbang na kanilang nailapat upang                    Paliwanag
                                                                                               ___________________________
mahubog ang mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga.                   __________________________________
                                                                                               __
Pagsasabuhay      (FU: Pagkilala sa Sarili)
        Atasan ang mga mag-aaral na ilapat ang mga hakbang na ginaw a para sa
    paghubog ng mga panloob na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng

                                                                      213
                                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    halaga. Kailangan nilang itala sa journal ang lahat ng kanilang karanasan sa buong araw na may kinalaman dito. Ipagaw a ito sa kanila sa loob ng
    isang linggo. Gamiting halimbaw a ang pormat sa sa kanan


Mga Kakailanganiing Kagam itan; (websites, software, m ga aklat at worksheets)

  Mga sipi ng masamang balita mula sa pahayagan
  Mga laraw an
  Worksheet 3: Tsart para sa mga hakbang sa paghubog ng panloob ng salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga

  Mga Sanggunian:

      o   Esteban, Esther J. (1990). Education in Value: What, Why and for Whom. Manila. Sinag-tala Publishers
      o   Haring, Bernard (1912). The Virtues of an Authentic Life: A Celebration of Spiritual Maturity. Missouri. Liguori Publications
      o   Olson, Leanne M. The Relationship between Moral Integrity, Psychological Well Being and Anxiety. Retrieved from
          www.charis.w lc .edu/publications/charis_spring02/olson.pdf on November 20, 2009
      o   Quito, Emerita S. (1989). Fundamentals of Ethics. Manila. De La Salle University Press




                                                                            214
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I




 Ikatlong Markahan: Paghubog ng           Aralin 4: Mga Panlabas na Salik na Nakaiim pluwensya sa              Bilang ng araw /sesyon: 13
        Aking Halaga at Birtud para sa    Paghubog ng Halaga
        Mapanagutang Pagpapasya at
        Kilos
                                                                       Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                               Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa        Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang mga kilos sa Tsart ng Pagpapaunlad ng
mga halaga at birtud tungo sa mapanagutang pagpapasya at pagkilos.         mga Birtud
       Mga Paksa:
        1. Kaugnayan ng Halaga at Birtud
        2. Hirarkiya ng Halaga
        3. Panloob na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
           Halaga
        4. Panlabas na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng
           Halaga
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikatlong Markahan)                    Mahahalagang Tanong: (Sa Ikatlong Markahan)
Ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud at mga salik na Bakit mahalaga ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa halaga, birtud
nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga ay nagsisilbing gabay sa           at mga salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga?
mapanagutang pagpapasya at pagkilos.
                                                                           Sa Aralin 4: Panlabas na Salik na Nakaiimpluwensya sa Paghubog ng
Sa Aralin 4: Panlabas na Salik na Nakaiimpluwensya sa Paghubog ng Halaga
Halaga                                                                     Bakit mahalagang maunaw aan ang mga panlabas na salik na
Ang pag-unaw a sa mga panlabas na salik na nakaiimpluw ensya ng            nakaiimpluw ensya sa paghubog ng pagpapahalaga?
pagpapahalaga ay nakatutulong upang maging mapanuri at mapanindigan
ang tamang pasya at kilos sa gitna ng mga nagtutunggaliang impluw ensya.
Nauunaw aan ng mag-aaral ang: (Mga Kaalam an)                              Ang mag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

      Mga Panlabas na Salik na Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng              • Natutukoy ang iba’t ibang mga panlabas na salik na nakaiimpluw ensya
      Halaga                                                                   sa paghubog ng halaga gamit ang puzzle
         • Pamilya at Paraan ng Pag-aaruga sa Anak
         • Guro at Tagapagturo ng Relihiyon                                  • natutukoy ang mga kontr ibusyon ng baw at panlabas na salik sa
         • Mga Kapw a Kabataan                                                 paghubog ng pagkatao ng tao
         • Pamana ng Kultura
         • Katayuang Panlipunan- Pangkabuhayan                               • nakagagaw a ng isang plake ng pagkilala para sa lahat ng mga taong
                                                                       215
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

         • Media                                                            nagkaroon ng malaking bahagi sa paghubog ng halaga lalo na ng mga
      Kahalagahan ng Paghubog ng mga Panlabas na Salik na                   kabataan
         Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng Halaga
      Mga Hakbang sa Pagpapaunlad ng mga Panlabas na Salik na              • naiisa-isa ang mga positibo at negatibong impluw ensya ng mga
         Nakaiimpluw ensya sa Paghubog ng Halaga                             panlabas na salik na maaaring makaimpluw ensya sa paghubog ng
                                                                             sariling mga halaga

                                                                           • nakagagaw a ng isang “Watchlist” na maglalaman ng mga Positibo at
                                                                             Negatibong Impluw ensya na haharapin sa loob ng isang linggo at
                                                                             pagtatala kung ano ang ginaw ang pagtugon sa mga impluw ensyang ito

                                                                 Antas 2
Inaasahang Pagganap:                       Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa:                              Mga Patunay sa Antas ng Pagganap:

Pagsasabuhay ng pagiging mapanuri at       Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan         Pagtataya sa ginaw ang pagsasabuhay
pagiging mapanindigan sa mga pasya at      ng:                                                             batay sa mga sumusunod na kraytirya:
kilos sa gitna ng mga nagtutunggaliang
impluw ensya ng mga panlabas na salik na   Pagpapaliw anag                                                 •   Natutukoy ang lahat ng mga
nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga       Pagpapatunay na malaki ang bahaging ginagampanan ng              positibo at negatibong impluw ensya
                                              mga panlabas na salik sa paghubog ng halaga                      ng mga panlabas na salik
                                              Kraytirya                                                    •   Makatotohanan ang mga itinalang
                                              Makabuluhan ang mga ibinigay na patunay sa malaking              impluw ensya
                                              bahaging ginagampanan ng mga panlabas na salik sa            •   Makabuluhan ang mga itinalang
                                              paghubog ng mga halaga                                           impluw ensya
                                                                                                           •   Angkop ang mga impluw ensya sa
                                           Interpretasyon                                                      baw at salik
                                               Pagsusuri ng mga halaga upang mataya kung gaano kalaki
                                               ang naging impluw ensya ng mga panlabas na salik sa
                                               paghubog nito
                                               Kraytirya:
                                               Komprehensibo ang ginaw ang pagsusuri sa impluw ensya
                                               nga baw at panlabas na salik sa paghubog ng halaga

                                           Paglalapat
                                             Paggaw a ng isang “watchlist” ng mga positibo at negatibong
                                             impluw ensya ng mga panlabas na salik na
                                             nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga

                                                                     216
                                                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                      Kraytirya
                                      Natukoy ang lahat ng mga posibleng positibo at negatibong
                                      impluw ensya ng mga panlabas na salik sa paghubog ng
                                      sariling mga halaga

                                   Pagbuo ng Sariling Pananaw
                                      Pagsusulat ng pagninilay ukol sa kontribusyon ng mga
                                      panlabas na salik sa paghubog ng kanyang sariling halaga.
                                      Kraytirya
                                      Makabuluhan ang nilalaman ng isinulat na pagninilay

                                   Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
                                      Pagsusulat ng liham sa isang kaibigan, kaklase o kakilala na
                                      magbibigay dito ng lakas ng loob na at katatagan sa
                                      pagharap sa nagtutunggaliang impluw ensya ng mga
                                      panlabas na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng
                                      mga halaga
                                      Kraytirya
                                      Tunay na makatutulong ang nilalaman ng liham upang
                                      mapatatag ang kalooban ng isang kaibigan, kaklase o
                                      kakilala

                                   Pagkilala sa Sarili
                                     Pagtukoy ang sariling mga halaga na naimpluw ensyahan ng
                                     mga panlabas na salik
                                     Kraytirya
                                     Ang mga natukoy na halaga ay tunay na may direktang
                                     kaugnayan sa salik na nabanggit

                                                            Antas 3
Plano ng Pagtuturo – Pagkatuto


Aralin 4: MGA PANLABAS NA SALIK NA NAKAIIMPLUWENSYA SA PAGHUBOG NG HALAGA


   A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)

                                                              217
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I




       Sa bahaging ito, magbubuo ng puzzle ang mga mag-aaral, ang baw at puzzle ay makabubuo ng isang panlabas na salik. Makatutulong
ang gaw aing ito upang mataya kung kilala ng mga mag-aaral salik na ito. Kailangan ang pagtatayang ito para sa susunod na mga gaw ain.
Matapos na mabuo ng lahat ang puzzle ay magsasagaw a naman ng “w ord association”. Kailangang matukoy ng mga mag-aaral ang mga
salitang angkop o mayroon kaugnyan sa mga salik na nabanggit sa unang gaw ain. Sa bahaging ito naman ay susukatin kung batid ng mga
mag-aaral ang mga impluw ensya o kontribusyon ng mga salik sa paghubog ng mga halaga. Matataya sa bahaging ito kung gaano kalalim ang
gagaw ing pagtalakay sa susunod na bahagi ng plano ng pagkatuto.


  Pagsisiyasat
   1. Ipagaw a ang gaw ain.
      a. Hatiin ang klase sa 6 na pangkat.
      b. Ibigay sa baw at isang pangkat ang mga piraso ng puzzle
          na kanilang pagtutulung-tulungang buuin.
      c. Bibigyan ng guro ang baw at pangkat ng 3 – 4 na minuto
         upang buuin ang puzzle.
      d. Ang pangkat na mauunang makabuo ang itatanghal na
         panalo, ngunit ang mga natitirang pangkat ay kailangan
         pa ring tapusin ang pagbubuo ng puzzle.
      e. Iraranggo ang baw at pangkat. May sapat na puntos na
         ibibigay ang guro batay sa kanilang ranggo
   2. Itanong ang mga sumusunod:
            a.   Ano ang nabuo ninyong laraw an mula sa inyong puzzle?

                                                                    218
                                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I

         b.   Ano ang sinisimbolo nito?
         c.   Ano ang bahaging ginagampanan ng mga ito sa iyo bilang mamamayan?




Pagtuklas ng Dating Kaalam an


 3. Maghanda ng mga salita na maaaring iugnay sa mga laraw an na kanilang nabuo sa puzzle.
 4. Idikit ang mga laraw an sa kanang bahagi at mga salita sa kaliw ang bahagi. Gamiting gabay ang halimbawa sa ibaba.


 Bonding

              Pagdarasal
 Kaalaman

           impormasyon

     Pagiging
   konserbatibo

                Pag-aaway
Kapit sa
patalim

                                                                 219
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I



       a. Atasan ang mga mag-aaral na ilagay sa tapat ng angkop na laraw an ang salitang sa kanilang palagay ay maaaring iugnay sa laraw an.
       b. Tumaw ag ng ilang mga mag-aaral upang gaw in ito sa pisara.
       c. Matapos maipw esto lahat ng salita at tingnan kung tama ang kanilang mga ginaw a.
  5. Itanong ang mga sumusunod:
       a. Ano ang ginamit ninyong batayan sa pag-uugnay ng salita sa sinisimbolo ng laraw an?
       b. Ano ang kanilang bahaging ginagampanan sa iyong buhay?
B. MGA KARANASAN TUNGO SA (FIRM-UP)

        Isa namang pangkatang gaw ain ang susunod sa bahaging ito. Susukatin ang kanilang pagiging malikhain sa pangkatang gaw ain na ito.
Gagaw a ang baw at pangkat ng isang plake ng pagkilala. Ang pagsusulat ng nilalaman ng plake na ito ay ibabatay sa kalalabasan ng gagaw ing
talakayan sa pangkat ukol sa mga sumusunod: pagtukoy sa mga halagang kadalasang nahuhubog sa tulong ng salik na ito at sa kung paanong
paraan ito nakatutulong sa pag-unlad ng pagkatao ng tao. Makatutulong ang gaw aing ito upang maging bukas ang lahat sa pagbabahagi ng
kanilang mga kaalaman at karanasan ukol sa paksa. Mahalaga din ang gaw aing ito upang imulat ang mga mag-aaral na hindi lahat ng
imluw ensya ng mga panlabas na salik ay para sa kabutihan ng tao.

  6. Panatilihin ang mga mag-aaral sa kanilang pangkat.
       Pangkat 1: Pamilya
       Pangkat 2: Guro at Tagapagturo ng Relihiyon
       Pangkat 3: Mga Kapw a Kabataan (peers)
       Pangkat 4: Pamana ng Kultura
       Pangkat 5: Katayuang Panlipunan- Pangkabuhayan (socio-culturalbackground)
       Pangkat 6: Media
  7.   Ipagaw a ang gaw ain.
       a. Atasan ang mga mag-aaral na magdala ng mga sumusunod na kagamitan:
              Lumang kahon o karton (mula sa mga tindahan)

                                                                    220
                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

            Glue
            Gunting
            Panulat ( pentel pen)
            Mga pangkulay
            Ruler
b.    Kailangan nilang suriin ang salik na naatas sa kanilang pangkat upang
                                                                                         Iginagawad ang
      matukoy ang mga halagang kadalasang nahuhubog sa tulong nito.
                                                                                     PLAKE NG PAGKILALA
c. Kailangan din nilang tukuyin kung sa paanong paraan ito nakatutulong sa                     sa
         pag-unlad ng kanilang pagkatao.
                                                                                      ________(Salik)________
d. Ang lahat ng kanilang napag-usapan sa pangkat ay ibabahagi sa klase sa
                                                                                     sa kanyang kontribusyon sa
         pamamagitan ng paggaw a ng isang “Plake ng Pagkilala”                       paghubog ng mga halagang
e.      Gamitin gabay ang halimbaw a na nasa kanan.                                    ___________________
                                                                                     ______________________
8. Itanong:                                                                         na labis na nakatulong upang
     Mga Gabay na Tanong:                                                         __________________________
     1. Ano ang nakita ninyong halaga o importansya ng baw at salik sa               ______________________
                                                                                   Iginawad ngayon ika - ____ ng
       paghubog ng pagkatao?                                                              ________, 20___.
     2. Anu-ano ang mga impluw ensya ng mga ito sa iyo na nagamit mo sa
       iyong mga pagpapasya o kilos? Ibahagi sa klase.
                                                                                             M ga lagda
     3. Ano ang maaaring maging epekto ng kakulangan sa paggabay o
       pagpatnubay ng mga mahahalagag tao sa iyong paligid?




                                                                    221
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

           Sa bahaging Pagpapalalim, tatalakayin ang kahalagahan ng pagpapabuti ng mga panlabas na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng
    mga halaga. Bibigyang-diin ang halaga ng bahaging ginagampanan ng baw at salik sa lahat ng tao. Tatalakayin kung ano ang pinakamahalagang
    kontribusyon ng baw at isang salik sa paghubog ng pagkatao. May kalakip ding mga tulong na mga pamamaraan sa pagpapaunlad ng mga ito.
    Kasama din sa babasahin ang ilang mga paalala na maaaring magsilbing gabay para sa mga mag-aar al upang maging mapanuri sa pagtanggap
    ng mga impluw ensya mula sa mga panlabas na salik. Makatutulong ang babasahing ito upang maitanim sa isip ng mga mag-aaral na ang ang
    paghubog ng tama at mataas na antas ng halaga ay nakasalalay sa maingat na paghuhusga sa pagpili ng mga halimbaw a mula sa ating kapw a.



                                MGA PANLABAS NA SALIK NA NAKAIIMPLUWENSYA SA PAGHUBOG NG HALAGA


       Ang tao ay likas na nilikhang isang panlipunang nilalang. Bahagi na ng kanyang buhay ang pakikitungo sa kanyang kapw a, at ang lahat ng tao ay
nahubog bilang isang ganap na tao sa tulong ng mga tao sa kanyang paligid. Mahalaga man o hindi gaanong mahalaga ang bahaging kanilang
ginagampanan sa iyong buhay, ang lahat ay may kani-kanyang bahaging ginagampanan sa paghubog ng iyong mga halaga at ng iyong pagkatao.


       Katuw ang ng mga panloob na salik na nakatutulong sa paghubog ng iyong halaga ay ang mga panlabas na salik. Sila ay kabahagi mo sa
napakarami mong mga karanasan, katuw ang mo sa pagharap sa maraming suliraning sa buhay. Wala silang pagdaramot na ibinibigay ang bahagi ng
kanilang sarili upang buuin ang iyong sariling pagkatao. Maaaring maging magandang impluw ensya sa iyo dahil sa kanilang magandang halimbaw a,
ngunit maaari ding magdulot ng hindi magandang impluw ensya kung hindi mababantayan o mapipigilan. Ang iba’t ibang mga salik na nasa ibaba ay
hango sa aklat na isinulat ni Esteban (1990).


                                      Mga Panlabas na Salik na Nakaaapekto sa Paghubog ng Pagpapahalaga


   1. Pamilya at Paraan ng Pag-aaruga sa Anak. Ang pamilya ang pinakanatural at pinakamahalagang tagapagpaganap ng pagpapahalaga. Ang

                                                                        222
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   pamilya din ang una ang pinakaepektibong paaralan ng edukasyon sa pagpapahalaga. Ang mga magulang ang kauna-unahang nagsilbing guro
   sa ating tahanan, sila na una nating nasilayan sa ating pagdating sa mundo at ang unang taong nagturo sa ating ng pagmamahal dahil sa
   kanilang mga halimbaw a. Sa kanila natin unang naramdaman na tayo ay mahalaga, sa kanila natin unang natutunan na magpahalaga hindi
   lamang para sa ating sarili kundi mas higit para sa ating kapw a. Sa kanila natin natutunan ang pagbibigay at pagbabahagi, ang kahalagahan ng
   pag”appreciate” at ng dignidad, ng paggalang at pagmamahal.


          Nakikita natin ang napakalaking bahaging ginagampanan ang ating pamilya sa paghubog ng ating pagpapahalaga. Sila ang may
   tungkuling gabayan ang isang bata na kilalanin, unaw ain, isapuso, iangat at isabuhay ang pangkalahatang katotohanan. Tungkulin din nilang itur o
   ang mga prinsipyong moral sa pamamagitan ng kanilang pansariling kaisipan, salita at ugali maging pangkaraniw an man o mahirap ang sitw asyon
   sa pang-araw -araw na buhay. Ngunit hindi ito kakayanin ng mga magulang lamang, mahalagang katuw ang ang mga anak sa pagkamit ng
   layuning ito. At saka pa lamang masasabing tunay na naging epektibo ang edukasyon sa pagpapahalaga sa tahanan kung tunay na nabubuo ang
   magandang relasyon ng magulang at ng kanilang mga anak.

2. Guro at Tagapagturo ng Relihiyon. Habang lumalaki ang isang bata, lumalaw ak din ang kanyang mundo at lumalaw ak ang kanyang kapw a.
   Sa panahon na ang isang bata ay nasa paaralan naroon ang kanyang pangalaw ang magulang at siya ay masayang nakikibaka sa kanyang
   pangalaw ang tahanan. Katulad ng mga magulang sa tahanan, malaki din ang bahaging ginagampanan ng guro sa paghubog ng pagpapahalaga.
   Malaw ak sa inaakalang tanging pagtuturo ng kaalaman, kailangang katuw ang ang mga guro sa pagtutur o sa mga mag-aaral ng katotohahan. Ang
   isang guro ang makatutulong sa isang bata upang mas mapalaw ak ang kanyang isipan at maunawaan ang halos w alang hanggan nitong
   kakayahan na makakalap ng karunungan. Sa paaralan natututunan ang pagkakaroon ng kahandaan sa pagharap sa mga sitw asyon at
   pagsasagaw a ng mga pasya gamit ang kaalaman sa tama at mali, dito matututunan ang pagkakaroon ng katatagan na mapanatili ang moral na
   prinsipyo sa gitna ng mga pagsubok at nagtutunggaliang mga halaga. Ang magtutulak sa isang bata upang tunay na mahalin ang katotohanan at
   upang isabuhay ang halaga ay sa pamamagitan ng pagtingala sa isang gurong itinuturo at isinasabuhay ang magandang halimbaw a sa harap ng
   isang mag-aaral.

3. Mga Kapw a Kabataan (Peers). Sa mga panahong w ala sa paggabay ng mga magulang at guro ang isang bata, ang kanyang kahalubilo ay ang
   kanyang kapw a kabataan. Sa huling yugto ng pagiging bata at sa maagang yugto ng kanyang kabataan, isa sa may malakas na impluw ensya sa

                                                                      223
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   isang bata ay ang kanyang kapw a kabataan.


          Dahil sa dumadaan ang isang kabataang katulad mo sa yugto ng emosyonal at panlipunan na pagbabago, nagiging masidhi ang iyong
   pagnanais na tanggapin ka lalo na ng iyong kapw a kabataan. Nais mong maging bahagi ng isang pangkat, ang maramdaman na ikaw ay kanilang
   tinatanggap, ang makilalang kabahagi. Nakatutulong ito upang mas mapataas ang iyong tiw ala at pagpapahalaga sa iyong sarili. Mahalaga para
   sa isang kabataang katulad mo ang magkaroon ng mataas na antas ng tiw ala at pagkilala sa sarili, makatutulong ito upang hindi ka maging
   mahina sa paglaban sa masamang impluw ensyang dulot ng iba pang mga kabataan. Ang ilang mga batang maaaring maitur ing na may mahinang
   personalidad ay ang mga kabataang madaling pasunurin na gaw in ang anumang bagay para lamang matanggap ng pangkat. Sa kabilang dako,
   kung mataas and iyong tiw ala sa iy ong sarili, mas madali para sa iyo ang magpasya batay sa iyong moral na paninindigan. Sa ganitong
   pamamaraan, ikaw ang maaaring lider ng pangkat, ang kanilang maging halimbaw a, ang kanilang magiging impluw ensya.


           Kahit pa gaano kalakas ang naging impluw ensya sa iyo ng iyong magulang at mga guro, maaari pa r ing maw ala ang mga ito sa isang
   iglap dahil sa iyong mga kapw a kabataan. Kung kaya kailangan na maging labis na maingat at matatag ka na labanan ang masamang
   impluw ensyang maaari nilang maidulot sa iyo. Kailangang mapanatili mong matatag ang iyong moral na prinsipyo upang mapanindigan mo ang
   iyong mga pagpapahalaga.

4. Pam ana ng Kultura (Cultural Heritage) at Im pluwensya ng Kapaligiran o Lipunan. Habang lumalawak ang mundong ginagalaw an ng isang
   kabataan, lumalaw ak din ang maaring makaimpluw ensya sa paghubog ng kanyang mga halaga. Sa dami ng iba’t ibang mga halagang maaaring
   makita mula sa iyong lipunang ginagalaw an, nararapat na taglay mo ang kahandaan upang pumili ng karapat-dapat na halagang tutularan at
   isasabuhay. Tanggapin natin ang katotohanan na dahil sa pagbabagong dulot ng modernong panahon sa pamumuhay sa lipunan, may ilan na
   nakakalimutan ang mga moral na prinsipyo kapalit ng pag-unlad. At sa pamumuhay sa ganitong ur i ng kapaligiran ay nangangailangan ng
   katatagan sa pagkapit sa pansariling moral na pamantayan. Kailangang isaisip na ang tunay na esensya ng pamana ng kultura ay ang
   pagkakaroon ng mataas na antas ng panlipunanang pagbabago na nakamit dahil sa paghubog ng kaisipan upang humanap ng karunungan at
   katotohanan at sa pagsasanay ng kalooban na piliin ang mabuti, isabuhay ang birtud at iangat ang Batas Moral.

5. Katayuang Panlipunan-Pangkabuhayan (Socio-Economic Background). Isa sa pangunahing karapatan ng tao ay ang matugunan ang kanyang

                                                                     224
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   mga pangunahing pangangailangan. Kailangan niya ng sapat na nutrisyon, damit, matitirahan, gamot, pahinga at iba pa. May malaking kaugnayan
   ang pagtugon sa mga pangangailangang ito sa paghubog ng halaga ng isang bata. Ayon kay Esteban (1990) dalaw ang panlipunan-
   pangkabuhayang kondisyon ang maaaring nagiging hadlang sa edukasyon sa pagpapahalaga; labis na kahirapan, kung saan hindi nakakamit ng
   isang tao ang kanyang pangunahing pangangailangan; at labis na karangyaan, kung saan labis ang natatanggap para sa kanyang pansariling
   pangangailangan. Ang dalaw ang kondisyon na ito ay parehong maaaring maging hadlang upang mapanatili o mas mapataas ang dignidad ng
   isang bata, masiguro ang kanyang pangkabuuang pagbabago at maisabuhay ng bata ang mga birtud. Saan ka man nabibilang sa dalaw ang
   kondisyon na ito, kailangang maunaw aan na dapat na panatilihin ang katatagan ng kalooban at laging panaigin ang moral na pr insipyo upang
   patuloy na maiangat ang antas ng moral na halaga sa gitna ng ilang mga kondisyon na katulad ng nabanggit sa itaas. Kailangang taglayin ang
   kakayahan upang ihiw alay ang tama sa mali at ang mabuti sa masama sa gitna ng kahirapan o labis na karangyaan.

6. Media. Sa kasalukuyang panahon, isa sa mga may pinakamalakas na impluw ensya sa isang kabataan ay ang media. Sa lunsod man ito o maliliit
   na mga bayan ng bansa, pilit na inaabot ng modernisasyon at ng impor masyong dala ng media. Hindi natin maisasaisantabi ang magandang dulot
   nito para sa tao, sa mabilis na uri ng buhay, mahalagang ang tao ay nakaaalam. Ngunit sa kabilang bahagi ng kagandahan nito ay ang panganib
   na makaimpluw ensya sa isang bata lalo na yaong mga iresponsableng naipapahayag ng media.


           Dahil sa ang mga halagang inihahain ng media, ang isang kabataang tulad mo ay kailangang maging kritikal sa pamimili ng mga
   paniniw alaan at tatanggapin sa inihahain nito sa atin. Kailangang kang maging matatag at matalino sa iyong gagaw ing pagpapasya at pamimili.
   Narito ang ilang mga kasanayang gagabay sa iyo sa aspetong ito ( Esteban, 1990)


   1. Kailangang mapalaw ak ang iyong kaalaman ukol sa Pangkalahatang Katotohanan at Batas Moral na sumasalungat sa materyoso at
        makasariling hangarin ng tao sa pagpatnubay ng mga magulang at guro
   2. Kailangang sanayin ang iyong kaisipan upang masuri ang kalidad ng anumang impor masyon na tatanggapin o produktong tatangkilikin, at ang
        pagsusuri sa halaga at magiging gamit nito
   3. Pag-aralang pairalin ang pagtitimpi sa lahat ng pagkakataon sa pamamagitan ng pagsasabuhay ng mga birtud
   4.   Matutong talikuran ang tuksong dulot ng mga patalastas, mga panooring nagpapakita ng imoralidad, pagiging malabis na bulgar at minsan ay
        may kalasw aan
                                                                    225
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I


       Kahit pa gaano katatag ang naitanim na impluw ensya ng sariling pamilya o ng guro sa paaralan, hindi maaaring maisaisangtabi ang panganib na
dala ng media upang mabago ang anumang pananaw at halaga na mayroon ang isang kabataang katulad mo. Masyadong makapangyarihan ang
tuksong dala nito upang ikaw ay sumunod o makiayon. Tandaan na kailangang mas lalong manaig ang katatagan ng sariling moral na prinsipyo at
pagpapahalaga.

       Ang pagbuo ng piraso ng sarili ay kailangang maisagaw a na puno ng pag-iingat at higit sa lahat katalinuhan. Kailangang maitanim sa isipan na
mas mahalagang isagaw a ito sa ilalim ng paggabay ng mga mahahalagang tao sa iyong paligid, Ang paghubog ng tama at mataas na antas ng
pagpapahalaga ay nakasalalay sa kagalingan na piliin at pulutin na mga halimbaw a mula sa ating kapw a.


   13. Tanungin:
              Mga Gabay na Tanong:
       1. Bakit mahalagang maunaw aan ang mga panlabas na salik na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga?
       2. Ano ang kasanayan na dapat taglayin ng tao upang masigurong tama ang halagang tinatanggap mula sa mga panlabas na salik na
          nakaiimpluw ensya sa paghubog
          ng halaga?




                                                                                                          May paninindgan sa
                                                                                                           tamang pasya at
                                                                                    Mapanuri
Paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-




                                                                                                                Kilos
unaw a (EU)                                    Negatibong impluwensya                                                          Positibong impluwensya

EU na dapat mahinuha:
Ang pag-unaw a sa mga panlabas na salik na

                                                                         226
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

nakaiimpluw ensya sa paghubog ng halaga ay nakatutulong upang maging mapanur i at mapanindigan ang tamang pasya at kilos sa gitna ng mga
nagtutunggaliang impluw ensya.




   D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)

         Sa bahaging Pagganap, gagabayan ang mga mag-aaral na tukuyin ang mga positibo at negatibong impluw ensya ng baw at panlabas na salik
  na nakaiimpluw ensya sa paghubog ng mga halaga. Makatutulong ito upang mataya kung gaano kamulat ang mga mag-aaral sa mga maaaring
  impluw ensya ng mga panlabas na salik sa paghubog ng kanilang pagkatao.
         Sa bahaging Pagninilay, tatayain ang law ak ng pagkatuto ng mga mag-aaral mula sa aralin. Kailangan nilang ibahagi ang mga konseptong
  kanilang natutunan at sa kung paanong paraan nila to mailalapat sa kanilang buhay. Mahalaga ang bahaging ito upang masigurong tunay nilang
  nakita ang kabuluhan nito sa kanilang buhay. Sa ganitong paraan lamang masisigurong magpapatuloy ang kanilang pagsasabuhay ng mga
  natutunan mula sa aralin.
         Sa bahaging Pagsasabuhay, gagaw a ang mga mag-aaral ng isang “Watchlist” na maglalaman ng mga Positibo at Negatibong Impluw ensya
  na haharapin sa loob ng isang linggo. Kailangan nilang itala kung ano ang naging pagtugon nila sa baw at impluw ensya na ito. Sa pamamaraan na
  ito, magiging mulat at maingat ang mga mag-aaral sa pagpili ng impluw ensyang tatanggapin at iiw asan.
         Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-aaral na
  magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga kraytirya para rito.




                                                                         227
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Pagganap
      14. Ipagaw a ang gaw ain:
           Panuto:
           Isulat sa mga kahon sa tapat ng baw at salik na napag-aralan na may impluw ensya sa paghubog ng halaga ang mga positibong impluw ensya
           nito sa iyo at gayundin naman ang mga negatibong impluw ensya nito sa iyo.


                             Positibong impluwensy a sa paghubog                        Positibong impluwensy a sa paghubog
                                        ng aking halaga                                            ng aking halaga
                             _______________________________                            _______________________________
            Pamilya          _______________________________                            _______________________________
                             _______________________________          Guro at           _______________________________
           at Paraan
                                                                    Tagapagt
            ng Pag-                                                   uro ng
             aaruga          Negatibong impluwensy a sa paghubog                        Negatibong impluwensy a sa paghubog
                                       ng aking halaga               relihiyon                    ng aking halaga
            sa Anak
                             _______________________________                            _______________________________
                             _______________________________                            _______________________________
                             _______________________________                            _______________________________


                             Positibong impluwensy a sa paghubog                        Positibong impluwensy a sa paghubog
                                        ng aking halaga                                            ng aking halaga
                             _______________________________                            _______________________________
                             _______________________________                            _______________________________
             Mga             _______________________________                            _______________________________
            Kapw a                                                 Pamana ng
           Kabataan
                             Negatibong impluwensy a sa paghubog     Kultura            Negatibong impluwensy a sa paghubog
                                       ng aking halaga                                            ng aking halaga
                             _______________________________                            _______________________________
                             _______________________________                            _______________________________
                             _______________________________                            _______________________________




                                                                        228
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                          Positibong impluwensy a sa paghubog                    Positibong impluwensy a sa paghubog
                                     ng aking halaga                                 ng aking halaga sa kalikasan
                          _______________________________                        _______________________________
        Katayuang         _______________________________                        _______________________________
        Panlipunan        _______________________________                        _______________________________
             -                                                   Media
        Pangkabuh         Negatibong impluwensy a sa paghubog                    Negatibong impluwensy a sa paghubog
           ayan                     ng aking halaga                                        ng aking halaga
                          _______________________________                        _______________________________
                          _______________________________                        _______________________________
                          _______________________________                        _______________________________




Pagninilay

                                                        PAGNINILAY

                     Pangalan _________________________________ Petsa___________________
                     Antas at Pangkat __________________ Paksa ___________________________

                        1. Mahalagang ideyang nakuha
                           ___________________________________________________
                           ___________________________________________________
                        2. Aking mga Katanungan
                           __________________________________________________
                           ___________________________________________________
                        3. Paano ko magagamit sa ibang asignatura ang aking mga natutunan?
                           ___________________________________________________
                           ___________________________________________________
                        4. Paano ko mailalapat sa pang-araw -araw na buhay ang aking natutunan?
                           ___________________________________________________
                           ___________________________________________________




                                                                     229
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Pagsasabuhay:
Gumaw a ng isang “Watchlist” na maglalaman ng mga Positibo at Negatibong Impluw ensya na haharapin sa loob ng isang linggo. At itala kung ano ang
ginaw ang pagtugon sa mga impluw ensyang ito. Gamiting gabay ang halimbaw a sa ibaba.


     Salik na may dala ng        Ano ang impluw ensya?         Positibo    Negatibo                                Tugon
          impluw ensya
 Halimbaw a:                    Niyayang uminom ng alak                                Hindi sumama dahil alam kong magagalit ang aking mga
            Kaibigan            sa party ng isang kaibigan                             magulang at hindi maganda sa kataw an ang uminom ng alak




Mga Kakailanganing Kagam itan (websites, softw are, m ga aklat, worksheets)
Karton
Gunting
Ruler
Pangkulay
Panulat


Mga Sanggunian
o   Esteban, Esther J. (1990). Education in Values: What, Why and for Whom. Manila: Sinag-tala Publishers, Inc.




                                                                          230
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Ikaapat na Markahan : Pagtatakda ng Mithiin         Aralin 1: Mga Pangarap ng Kabataan             Bilang ng araw /sesyon: 10 araw

                                                                  Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                     Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto         Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang malinaw at makatotohanang pagtatakda ng
tungkol sa pagtatakda ng mga mithiin, mga salik at hakbang sa    sariling mithiin at ang mga paraan ng pagkamit nito
pagpapasya tungo sa tamang direksyon ng buhay at pagtupad ng
mga pangarap
Paksa:
    1. Mga Pangarap ng Kabataan
    2. Ang Anim na Pamatayan sa Pagtatakda ng Mithiin
    3. Mga Hakbang sa Pagkamit ng Iitinakdang Mithiin
    4. Mga Salik sa Pagpapasya
    5. Mga Hakbang sa Pagpapasya

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikaapat na Markahan)        Mahahalagang Tanong: (Sa Ikaapat na Markahan)
Ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay           Bakit mahalaga ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin?
nagsisilbing gabay sa tamang pagpapasya upang magkaroon ng
tamang direksyon sa buhay at matupad ang mga pangarap.
Sa Aralin 1: Mga Pangarap ng Kabataan                            Sa Aralin 1: Mga Pangarap ng Kabataan
Ang mga pangarap ng kabataan ay batayan ng kanilang mga          Bakit mahalagaang pagkakaroon ng pangarap ng mga kabataan?
pagpupunyagi tungo sa makabuluhan at maligayang buhay

Nauunaw aan ng m ag-aaral ang m ga: (Mga Kaalam an)              Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

1. Pagkakaiba ng pangarap, panaginip at pantasya                 • Pagsusuri ng laraw an na nagpapakita ng pagkakaiba ng panaginip, pantasya
2. Kahalagahan ng pagkakaroon ng pangarap para sa hinaharap        at pangarap
3. Mga katangian ng isang taong may pangarap                     • Nakapagtatala ng kanyang pangarap at natutukoy ang dahilan kung bakit ito
                                                                   nabigyang katuparan o hindi nabigyan ng katuparan
                                                                 • Nakasusulat ng hakbang kung paano bibigyan ng katuparan ang mga
                                                                   pangarap
                                                                 • Nakagagaw a ng pagninilay sa kabutihang dulot ng pagkakaroon ng pangarap
                                                                 • Nakagagaw a ng sariling Kalendaryo ng Pagtamo ng Pangarap sa Buhay

                                                                  Antas 2
                                                                   231
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Inaasahang Pagganap:                    Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa;                 Sa Antas ng Pagganap:

Paglalapat ng Pansariling Plano sa      Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa        Pagtataya ng ginaw ang paglalapat ng pansariling plano
Pagbibigay Katuparan sa Sar iling mga   pamamagitan ng:                                    sa pagbibigay katuparan sa sariling mga pangarap
Pangarap                                                                                   batay sa mga sumusunod na kraytirya:
                                        Pagpapaliw anag
                                         − Pagtalakay sa kahalagahan ng pagkakaroon         •   nakabanggit ang mga pangarap na nais matupad
                                            ng pangarap                                     •   malinaw ang mga paraan upang matupad ang mga
                                         − Pagtalakay sa iba’t ibang pangarap ng mga            pangarap na binanggit
                                           kabataan batay sa panayam o internet search      •   natukoy ang mga taong maaaring makatulong o
                                          Kraytirya                                             maging daan sa pagtupad ng mga pangarap
                                          • Komprehensibo ang ginaw ang pagtalakay sa
                                             kahalagahan ng pagkakaroon ng pangarap
                                          • Malinaw ang katw irang binigay
                                          • Angkop ang halimbaw a o sitw asyong binigay
                                             bilang suporta sa katw iran

                                        Interpretasyon
                                          Paglalaraw an ng pagkakaiba ng pangarap sa
                                          pantasya at panaginip
                                          Kraytirya
                                          • Malinaw ang paglalaraw an ng pagkakaiba ng
                                              baw at isa
                                          • Angkop ang mga salitang ginamit sa
                                              paglalaraw a

                                        Paglalapat
                                          Paggaw a ng talaan ng mga pangarap at
                                          nakabubuo ng hakbang sa pagsasakatuparan ng
                                          mga ito
                                          Kraytirya:
                                          • Makatotohanan ang mga itinalang pangarap
                                          • Malinaw ang mga paraan upang
                                              maisakatuparan ang mga pangarap na itinala

                                        Pagbuo ng sariling pananaw
                                         Pagbibigay ng opinyon sa pahayag ni Anatole
                                                                     232
                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 France: To accomplish great things, we must not
 only act but also dream.
 Kraytirya:
 • Makabuluhan ang ginaw ang paliw anag sa
     pahayag
 • Maliw anag ang palliw anag sa pang-sang-ayon
     o pagtuol
 • Mapanuri o critical ang argument
 • Makatotohanan ang mga patunay sa mga
     argumento

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
 Pagsasalaysay ng sariling saloobin sa mga
 kinahihinatnan ng mga kabataang hindi natukoy o
 nalinaw an sa mga pangarap sa buhay
 Kraytirya:
 • Makabuluhan ang ginaw ang pagbabahagi ng
     saloobin
 • Natutukoy ang mabuting dulot ng
     pagpapahayag ng damdamin sa iba

Pagkilala sa Sarili
 Pagsulat ng pagninilay tungkol sa natuklasang
 pagbabago sa pananaw tungkol sa pagkakaroon
 ng pangarap
 Kraytirya:
 • Natukoy ang mga positibong pananaw tungkol
     sa pagkakaroon ng pangarap
 • Natukoy ang mga pagbabago sa pananaw
     tungkol sa pagkakaroon ng pangarap
 • Natukoy ang mga paraan upang
    maisakatuparan ang mga pangarap




                             233
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                     Antas 3
Plano ng Patuturo-Pagkatuto

Aralin 1: MGA PANGARAP NG KABATAAN

A.    PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)

          Sa bahaging ito, lilinaw in ng guro ang dating kaalaman,/karanasan ng mag-aaral tungkol sa kanyang mga panaginip, pantasya at
     pangarap. Ipaalam sa kaniya ang kaibahan ng panaginip, pantasya at pangarap. Ipasusuri sa kanya ang kanyang mga naging pangarap
     noong siya ay nasa murang gulang pa lamang at ang kanyang mga pangarap sa kasalukuyan.
          Sa bahagi ring ito, ipaaalam sa sa kanya ang mga paksang tatalakayin, ang Inaasahang Pagganap at ang mga kraytirya kung paano
     ito tatayain. Bibigyan ng pagkakataon ang mag-aaral na bumuo na sa palagay nila ay Mahahalagang Tanong ( EQ) kaugnay ng aralin.
     Iminumungkahing tanggapin ng guro ang lahat ng sagot ng mag-aaral upang mataya kung gaano na ang alam nila sa araling ito. Itanong
     ng guro ang Mahalagang Tanong, “Bakit mahalagaang pagkakaroon ng pangarap ng mga kabataan? “ Inaasahan ding lilinangin ang Anim
     na Aspekto ng Pag-unaw a ng mag-aaral mula sa bahaging ito hanggang sa bahaging Paglalapat.




        1. Pagsisiyasat     (FU: Pagbuo ng Sariling
                                                         a.                           b.                            c.
            Pananaw)
            a. Pagsusuri ng laraw an ng batang
               nananaginip, batang nagpapatansya, at
               batang nangangarap
            b. Pagsagot sa mga tanong
                 •   Ano ang kaibahan ng nananaginip,
                     nagpapantasya at nangangarap?
                 •   Ikaw ba ay mayroong pangarap?

                                                                       234
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                 •       Ano ang kahalagahan ng iyong mga pangarap sa buhay mo sa hinaharap?


        2. Pagtuklas ng Dating Kaalam an           (FU: Pagkilala sa Sarili)


               1) Itala ang mga pangarap mo noong ikaw ay lima hanggang sampung taon sa unang kolum. Sa ikalaw ang kolum, lagyan ng tsek ( )
                     ang mga pangarap na natupad at ekis ( )kung hindi natupad. Isulat ang mga dahilan kung bakit ito natupad o hindi natupad.
                          Mga Pangarap Noong 5 hanggang 10           Lagyan ng ( ) natupad                       Dahilan
                                    Taong Gulang                   ( ) di natupad ang pangarap
                     Halimbaw a:                                                                   Hindi nag-aral ng mahusay sa
                     Nangarap maging Valedictorian sa                                              Mathematics
                     Elementarya


               2) Sagutin ang mga tanong:
                     •    Ano ang iyong naging damdamin noong hindi natupad ang iyong mga parangap:
                     •    Ano ang iyong naramdaman noong natupad ang iyong mga parangap?
                     •    Bakit mahalagang pagsikapang maisakatuparan ang mga pangarap? Ipaliw anag.


B.     MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA ( FIRM-UP)

        Sa bahaging ito ipalalahad ang mga ur i ng kanyag pangarap: kayang maisakatuparan ngayon, umaasang maisakatupuran at mahirap
     isakatuparan at ang mga paraan upang matupad ang mga ito. Mula rito, matatanto kung ang mga nabuong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-
     aaral sa bahaging Pagtuklas ay tama/katanggap-tanggap.        Iminumungkahi na maging maingat ang guro sa di-pagtanggap sa mga maling
     Kakailanganing Pag-unaw a. Sa bahaging ito, inaasahang naitama na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-
     unaw a na dapat matutuhan ng mag-aaral. Inaasahang naiw asto na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-
     unaw a sa pamamagitan ng mga makahulugan at mapanghamong gaw ain.


                                                                           235
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Pangkatang Gaw ain: (FU: Pagkilala sa sarli)
   1. Paglalahad ng mga uri ng kanilang pangarap ngayon bilang kabataan at kung ano ang dapat nilang gaw in upang maisakatuparan ang mga ito.

                Ang mga Pangarap Ko Ngayon          Ang mga Pangarap Ko Ngayon           Ang mga Pangarap Ko Ngayon
                na Kaya Kong Maisakatuparan         na Umaasang Maisakatuparan           na Mahirap na Maisakatuparan
                __________________________          __________________________           __________________________
                __________________________          __________________________           __________________________
                __________________________          __________________________           __________________________
                __________________________          __________________________           __________________________
                Dapat Gaw in:                       Dapat Gaw in:                        Dapat Gaw in:
                __________________________          __________________________           __________________________
                __________________________          __________________________           __________________________
                __________________________          __________________________           __________________________
                __________________________          __________________________           __________________________


   Mga Tanong
      1) Nagbago ba ang iyong mga pangarap ngayong ikaw ay nagdadalaga o nagbibinata na? Ipaliw anag.
      2) Paano mo binibigyang halaga ang iyong mga pangarap ngayon?


   3. Pagbibigay ng opinyon sa pahayag ni Anatole France: To accomplish great things, we must not only act but also dream.

       1) Naniniw ala ka ba sa pahayag na ito ni Anatole France? Bakit?
       2) Bakit mahalaga raw na hindi lang dapat basta kumikilos ang tao, mahalaga ring mayroon siyang pangarap? Patunayan




                                                                   236
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

C.       PAGPAPALALIM (DEEPEN)


          Sa bahaging ito pagtitibayin ang nabuong w astong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-aaral sa pamamagitan ng mga mapanghamong
     tanong/gaw ain upang sila’y magnilay, muling balikan ang mga natutuhan na, muling mag-isip at baguhin ito kung kinakailangan. May
     nakalaan ding babasahin upang higit na mapalalim ang pag-unaw a ng mag-aaral sa paksa. Ihahanda ng guro ang mag-aaral upang
     mailapat ang kanyang natutuhan sa pagsasagaw a ng Inaasahang Pagganap sa bahaging Paglalapat. Inaasahang tutugunan ng guro ang
     pagiging kakaiba ng mag-aaral, ang kaniyang kalakasan at kahinaan sa pamamagitan ng pagtuturong kailangan/angkop sa kanya. Bigyan
     din ng pagkakataon ang mag-aaral na mataya niya ang kaniyang natutuhan at kakayahan.


     •    Babasahin

                                                          Ang Kahalagahan ng m ga Pangarap

           Ang pangarap ay mula sa mga imahinasyon na ipininta sa iyong isip. Ang mga ito ay mga makukulay. Ibayong
     ligaya ang iyong nararamdaman sa tuw ing binabalikbalikan mo ang mga ito. Tila humihinto ang mundo kapag nag-
     uumpisa ka ng mangarap.

           Ang pangarap ay kakaiba sa panaginip. Ang panaginip ay sandaling pangyayari habang ikaw ay natutulog. Ang
     panaginip ay nagaganap habang ikaw ay tulog subalit kapag ikaw ay nagising, napuputol ang panaginip. Samantala,
     ang pantasya naman ay likha ng malikhaing isip. Ito ay ang pagbuo ng mga sitw asyon o pangyayari ayon sa iyong
     kagustuhan. Masarap ang magpantasya dahil lahat ng gusto mo ay posible. Halimbaw a, pwede kang magpantasya
     na ikaw ay isang hari o reyna na ubod ng yaman. Subalit katulad ng panaginip, ito ay mapuputol din kapag bumalik ka
     na sa tunay na katotohanan ng buhay. Kaya, mabuti ang mangarap at mag-ambisyon dahil ang mga ito ay maaaring
     maging totoo sa hinaharap.

           Ang mga pangarap ay may mahalagang papel sa pagtupad ng mithiin sa buhay. Ang mga pangarap ay motibasyon at inspirasyon upang
     magsikap kang maabot ang mithiin sa buhay. Nasisilip mo sa iyong mga pangarap ang mga maaaring kahinatnan ng iyong mithiin sa buhay. Tila ito

                                                                         237
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

isang “preview ” sa isang pelikula na nakikita mo ang maaaring kabuuang palabas.

        Sinasabing sa pangarap, tinatanaw mo ang iyong kinabukasan. Kung ganoon, kinakailangang mangarap ang tao ng kongkreto at malapit sa
katotohanan.      Ang pangarap na kongkreto ay paglalapit ng iyong sariling saloobin, kakayahan, pagpapahalaga at naisin sa buhay. Malapit sa
katotohanan ang iyong pangarap kung alam mo kung paano ito maisasakatuparan.

        “Libre lang ang mangarap”, sabi sa isang kanta ng “Kamikazee”. Ngunit dapat magsikap kang maabot ito upang hindi dumating ang panahon na
manghinayang ka. Lumilipas ang panahon kaya dapat kung mayroon kang pangarap ngayon, umpisahan mo nang magplano upang maisakatuparan
ito.



Tandaan mo na ang taong may pangarap ay:

•      handang kum ilos upang m aabot ito. Sa taong may pangarap, handa siyang magsumikap at magtiyaga upang marating ang mga ito. Siya ay
       nagtatrabaho ng lubos. Maaga siyang gumising sa umaga at ginagaw a ang nakaatang na gaw ain para sa kanya. Hindi siya nagrereklamo kahit
       na nahihirapan dahil alam niyang bahagi ng pagtamo ng kanyang mga pangarap ang kumilos at magtrabahod. Sinusunod niya ang mga payo ng
       mga nakatatanda dahil alam niyang gabay ito sa pagtamo niya ng lubos na tagumpay. Hindi siya nagpapadala sa mga tukso at pambubuyo ng
       iba dahil alam niyang mga balakid ito sa pagtamo ng kanyang mga pangarap.

•      nadaram a ang higit na pagnanasa tungo sa pangarap. Lubos na nadarama ng taong nangangarap ang pagnanasang matupad ang mga ito.
       Kaya sa tuw ing gigising siya sa umaga, masaya at positibo ang kanyang pananaw na matutupad ang kanyang mga pangarap.              Hindi siya
       nagdududa na matutupad niya ang kanyang mga pangarap.       Ang ibang tao, sa sobrang pagnanasa sa pagtamo ng kanilang mga pangarap ay
       iginuguhit o gumugumit ng mga laraw ang nagpapakita ng kaganapan ng kanilang mga pangarap. Idinidikit nila ito sa pinto ng kanilang silid o
       malapit sa kanilang higaan upang paggising nila, ito ang inspirasyon nila sa maghapon nilang pagtatrabaho. Alam niyang hindi sagw il ang
       kahirapan sa pagkamit ng kanyang pangarap. Alam din niyang ang kanyang mga kahinaan ay kaya niyang paglabanan upang lumutang ang
       lakas ng kanyang pagkatao. Kaya para sa isang taong tumira at lumaki sa estero, dapat niyang madama ang higit na pagnanasa na makamit ang
       kanyang mga pangarap. Para naman sa mapapalad na mayroong kabuhayan, dapat niyang gamitin ang mga ito sa mabuti niyang hangarin sa

                                                                      238
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    buhay.

•   nadaram a ang pangangailangang m akuha ang m ga pangarap.             Ang paghahangad na makuha ang mga pangarap ay lubos para sa mga
    taong naniniw alang kailangan nila ito sa kanilang buhay. Kaya nagsisikap sila ng lubos upang matamo nila ang mga ito. Ibayong sakripisyo ang
    kanilang ginagaw a matupad lamang ito dahil naniniw ala silang kailangan nila itong gaw in. Halimbaw a, ang isang ama na pumupunta sa ibang
    bansa upang magtrabaho ay nagsisikap na makaipon ng malaki upang maipadala sa kanyang pamilya. Alam niyang ang perang ipadadala niya
    ay gagamitin ng kanyang mga anak upang sila ay makatapos sa pag-aaral. Ginagaw a ito ng isang ama dahil alam niyang kailangan niya itong
    gaw in upang maganap ang kanyang pangarap na makapagtapos ng pag-aaral ang kanyang mga anak at magkaroon ng magandang buhay ang
    mga ito.    Kaya kahit anong lungkot ang kanyang nadarama sa pagkahiw alay sa kanyang pamilya, tinitiis niya ito at nagsasakripisyo upang
    matupad lamang ang kanyang pangarap.

•   naniniw ala na m agiging totoo ang mga pangarap at kaya niyang gaw ing totoo ang mga ito. Ang pagkakaroon ng paniniw ala na matutupad
    ang mga pangarap ang siyang malaking kontribusyon sa pagsisikap ng tao. Dahil sa paniniw alang ito, lumalakas ang kanyang loob. Si Mar k
    Bautista ay isa sa mga taong nagkaroon ng lubos na tiw ala na magkakatotoo ang kanyang mga pangarap.          Noong sumakay siya ng barko
    patungong Maynila upang sumali sa paligsahan sa pag-aw it, w ala siyang pamasahe. Nakiusap siya at naniw alang ang pagpunta niya sa Maynila
    ay magkakaroon ng mabuting kaganapan. Naging pangalaw a lamang siya kay Sarah Geronimo sa patimpalak. Subalit hindi naw alan ng pag-asa
    si Mark Bautista.   Ginaw a niya ang lahat upang maging isang mahusay na mang-aaw it.        Naging tagumpay siya dahil nabigyan siya ng
    pagkakataong magkaroon ng sarili niyang pangalan sa larangan ng musika. Natupad din niya ang pangarap na mabigyan ng magandang buhay
    ang kanyang pamilya.


     Mga Tanong:
       •     Bakit mahalaga ang pangarap?
       •     Paano mo masisigurong matutupad ang iyong mga pangarap?




                                                                    239
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Paghinuha ng Kakailanganin sa Pag-unaw a
EU na dapat Mahinuha:
Ang pangarap ng kabataan ay batayan ng kanilang mga pagpupunyagi tungo sa makabuluhan at maligayang buhay.

 1. Interpretasyon:
      •   Pagbibigay ng kaugnayan ng mga pangarap sa pagtatakda ng mithiin
      •   Pagbibigay ng kahulugan ng aw iting: Am bisyoso ng Kam ikazee

                                  Ang sarap sanang magkaroon ng               Ka-love team ko ang lahat
                                  Sapatos na lumilipad                        Nang magaganda at seksing artista
                                  Spaceship, kotse ni batman                  Kissing scene kay aubrey miles o
                                  X-ray shades at laser gun                   Angel locsin

                                  Magic w allet na hindi nauubusan ng           (Repeat Chorus 2x)
                                  laman
                                  Time machine (time machine)                   Di tulad sa tindahan
                                  Babalik ang oras                              Walang utang, w alang listahan
                                  Ngayon din                                    Managinip at mangarap
                                                                                Walang kang babayaran
                                  Chorus:
                                  Libre lang mangarap                           (Repeat Chorus)
                                  Walang hanggan na pag-hiling
                                  Libre lang mangarap                           Libre lang mangarap
                                  Managinip ka habang gising                    Walang hanggan na pag-hiling
                                                                                Libre lang mangarap
                                  Ang sarap sanang maging bida                  Managinip ka
                                  Sa sariling kong pelikula
                                  Ninja, kumakain ng bala
                                  Magaling sumayaw parang john
                                  travolta

          Pansinin: Ang aw it ba ay pangarap, panaginip o pantasya? Patunayan mula sa ginaw ang interpretasyon.



                                                                  240
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

2. Pagpapatunay ng kahalagahan ng pagkakaroon ng pangarap sa buhay. ( Pagpapaliw anag)


                          Ang pangarap ay                                  Magiging matatag ang isang
                          _____________________________                    pangarap kung ________________
                          _____________________________                    _____________________________
                          _____________________________                    _____________________________
                          _____________________________                    _____________________________
                          _____________________________                    _____________________________
                          _____________________________                    _____________________________
                          _____________________________



                                                                       Naniniw ala akong matutupad ang mga
             Ang nahinuha kong konsepto sa paksa ay                    pangarap ko dahil ______________________
             ______________________________________                    ______________________________________
             ______________________________________                    ______________________________________
             ______________________________________                    ______________________________________
             ______________________________________
                                                                       ______________________________________
             ______________________________________
                                                                       ______________________________________
                                                                       ______________________________________
                                                                       ______________________________________




                                                              241
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

          3. Pagbuo ng Sariling Kaisipan


               Pagbibigay ng opinyon sa pahayag ni Anatole France: To accomplish great things, we must not only act but also dream.

               Tanong:
               1) Naniniw ala ka ba sa pahayag na ito? Bakit?
               2) Makabuluhan ba ang ginaw ang paliw anag sa pahayag?



D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)

        Sa bahaging ito, aktw al na isasagaw a ng mag-aaral ang Inaasahang Pagganap bilang patunay na naunaw aan niya ang aralin.
    Muli, balikan ang mga kratirya sa pagtataya ng nasabing gaw ain. Ipadama/Ipakita sa mag-aaral ang kahalagahan at kaugnayan
    ng Inaasahang Pagganap sa kanyang sariling pangarap at kung paano ito matutupad sa pamamagitan ng pagtatala ng mga
    pangarap at mga paraan ng pagkamit nito. Inaasahan din ang pagsisikap na magamit ang natutunan sa aralin sa kanilang
    gampanin bilang anak, mag-aaral at mamamayan.
              Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-
    aaral na magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga
    kraytirya para rito.



Paglalapat


    1. Pagganap
          •    Pagtatala ng mga pangarap sa buhay
          •    Paggaw a ng mga hakbang upang makamit ang mga pangarap sa buhay




                                                                        242
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

               Ang Aking mga Pangarap       Ang Mga Hakbang na upang Makamit ang mga        Mga Saloobin Upang Matupad ang mga
                       sa Buhay                         Pangarap sa Buhay                                  Pangarap




Pagninilay
        Pagsulat ng pagninilay sa mga kabutihang dulot ng pagkakaroon ng mga pangarap sa buhay
             Panuto:
                •   Isulat sa journal ang mga kabutihang dulot ng pagkakaroon ng pangarap sa buhay
                •   Itala ang mga pagpapahalagang dapat isabuhay upang matupad ang mga pangarap
    2. Pagsasabuhay
        Paggaw a ng bituin sa baw at araw o panahon sa buhay na natatamo ang mga pangarap sa buhay.
             Panuto:
                •   Kumuha ng isang kalendaryo.
                •   Gumaw a ng mga bituin mula sa mga makulay na papel.
                •   Sa baw at araw ng taon, idikit ang bituin kung sa palagay na nakagaw a ng isang bagay na nakakatulong o nakakaambag sa
                    pagtupad ng pangarap.




                                                                     243
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

             Kalendaryo ng Pagtam o ng Pangarap sa Buhay                      Buw an: Hulyo                        Taon: 2010
1. Halimbaw a: gumising ng
   maaga para maging
   maagap sa mga aralin at
   maipamalas ang
   pagpupuny agi sa pag-
   aaral.




Mga Kakailanganing Kagam itan
Paksa 1:
   •   http://www.istadia.com/article/robrobson/2, sinipi noong Nobyembre 10, 2009
   •   http://www.bigsuccessx.com/dream.php, sinipi noong Nobyembre 10, 2009




                                                                        244
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Ikaapat na Markahan : Pagtatakda ng              Aralin 2: Ang Anim na Pam antayan sa Pagtatakda ng Bilang ng araw /sesyon: 10 araw
            Mithiin                              Mithiin
                                                                      Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                       Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto           Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang kilos sa nilalaman ng Makatotohanang
tungkol sa pagtatakda ng mga mithiin, mga salik at hakbang sa      Kontrata ng Pagtatakda ng Sariling Mithiin
pagpapasya tungo sa tamang direksyon ng buhay at pagtupad ng
mga pangarap
Paksa:
    1. Mga Pangarap ng Kabataan
    2. Ang Anim na Pamatayan sa Pagtatakda ng Mithiin
    3. Mga Hakbang sa Pagkamit ng Iitinakdang Mithiin
    4. Mga Salik sa Pagpapasya
    5. Mga Hakbang sa Pagpapasya

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikaapat na Markahan)         Mahahalagang Tanong: (Sa Ikaapat na Markahan)
Ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay            Bakit mahalaga ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin?
nagsisilbing gabay sa tamang pagpapasya upang magkaroon ng
tamang direksyon sa buhay at matupad ang mga pangarap.

Sa Aralin 2: Ang Anim na Pam antayan sa Pagtatakda ng
Mithiin                                                           Sa Aralin 2: Ang Anim na Pam antayan sa Pagtatakda ng Mithiin
Ang mga pamatayan sa pagtatakda ng malinaw at                     Bakit mahalagang sundin ang mga pamantayan sa pagtatakda ng malinaw at
makatotohanang mithiin ay nakatutulong upang magkaroon ng         makatotohanang mithiin?
determinasyon at tuon sa pagkamit nito.

Nauunaw aan ng m ag-aaral ang m ga: (Mga Kaalam an)               Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

   1. Kahulugan ng mithiin                                        • Natutukoy ang pinakanatatanging mithiin sa buhay batay sa mga pangarap at
   2. Anim na pamantayan sa pagtatakda ng mithiin                   natutukoy ang halaga nito para sa kanyang buhay
      • Tiyak                                                     • Nakasusulat ng pansariling mithiin para sa:
      • Nasusukat                                                     - pamilya
      • Naaabot                                                       - paaralan
      • Mahalaga                                                      - pakikipagkaibigan
      • Nasasakop ng panahon                                          - pamayanan
      • May angkop na kilos                                           - buhay ispiritw al


                                                                      245
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                                    • Nakasusulat ng pagninilay sa kahalagahan ng pagsunod sa pamantayan ng
                                                                      pagtatakda ng mithiin
                                                                    • Nakapagbibigay ng gabay sa kamag-aral sa pagsunod sa pamantayan ng
                                                                      pagtatakda ng mithiin

                                                                   Antas 2
Inaasahang Pagganap:                       Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa;                           Sa Antas ng Pagganap:

Naitatakda ang pansariling mithiin gamit   Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa                  Pagtataya ng ginaw ang pansariling mithiin batay
ang anim na pamantayan sa pagtatakda       pamamagitan ng:                                              sa mga sumusunod na kraytirya:
ng mithiin                                                                                               • Ang nilikhang mithiin ay:
                                           Pagpapaliwanag                                                      Tiyak
                                            Pagiisa-isa ng mga pamantayan sa pagtatakda ng                     Nasusukat
                                            mithiin at naipaliliw anag kung bakit mahalagang                   Naaabot
                                            maunaw aan ang baw at isa                                          Mahalaga
                                            Kraytirya:                                                         Nasasakop ng panahon
                                            • Natukoy ang lahat ng mga pamantayan sa                           May angkop na kilos
                                                pagtatakda ng mithiin at malinaw na naipaliw anag
                                                ang baw at isa
                                            • Angkop ang paliw anag sa bawat isa

                                           Interpretasyon
                                             Pagsusuri ng pagsasagaw a ng mga kabataan ng isang
                                             proyektong pampamayanan o pampaaralan
                                             (halimbaw a: pagluluto para sa mga batang kulang sa
                                             timbang para sa buw an ng nutrisyon), batay sa anim na
                                             pamantayan sa pagtatakda ng mithiin
                                             Kraytirya:
                                             • Makabuluhan ang ginaw ang pagsusuri sa
                                                 pagsasagaw a ng mga kabataan ng proyektong
                                                 pampamayanan o pampaaralan
                                             • Nakaayon sa anim na pamantayan ng pagtatakda ng
                                                 mithiin ang isinagaw ang pampamayanano
                                                 pampaaralang gaw ain

                                           Paglalapat
                                            Pagtatakda ng isang pangmatagalang mithiin sa haiskul

                                                                        246
                                                          2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                  Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 batay sa anim na pamantayan ng pagtatakda ng mithiin
 Kraytirya:
 Makatotohanan ang itinakdang pangmatagalang mithiin

Pagbuo ng sariling pananaw
 Pagbibigay ang pananaw sa pahayag ni Yogi Berro: If
 you don’t know where you’re going, you might wind up
 someplace else.
 Kraytirya:
 Makabuluhan ang ibinahaging pansariling pananaw

Pagdama at pag-unawa sa damdamin ng iba
 Pagsusulat sa journal ng damdamin ng isang taong may
 determinasyon at tuon sa pagkamit ng mithiin
 Kraytirya:
 Makatotohanan ang isinulat na damdamin tungkol sa
 isang taong may deter minasyon at tuon sa pagkamit ng
 mithiin

Pagkilala sa Sarili
 Pagsusuri ang sariling mga mithiin at natutukoy kung
 nasusunod ba nito ang mga pamantayang natalakay at
 nakasusulat ng repleksyon ukol dito
 Kraytirya:
 Mataman ang isinagaw ang pagsusuri sa sariling mithiin

                           Antas 3




                             247
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Plano ng Pagkatuto

Aralin 2: ANG ANIM NA PAMANTAYAN SA PAGTATAKDA NG MITHIIN

A.   PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)
            Sa bahaging ito, lilinaw in ng guro ang dating kaalaman,/karanasan ng    mag-aaral tungkol sa mga mithiin sa buhay. Pabalikan ang
     pangarap na kanyang inilahad sa unang paksa at ipatukoy kung saan patungo ang lahat ng kanyang mga pangarap, ang kanyang mithiin.
            Sa bahagi r ing ito, ipaaalam sa sa kanya ang mga paksang tatalakayin, ang Inaasahang Pagganap at ang mga kraytirya kung paano ito
     tatayain. Bibigyan ng pagkakataon ang mag-aaral na bumuo na sa palagay nila ay Mahahalagang Tanong ( EQ) at Kakailanganing Pag-
     unaw a (EU) kaugnay ng aralin. Iminumungkahing tanggapin ng guro ang lahat ng sagot ng mag-aaral upang mataya kung gaano na ang alam
     nila sa araling ito. Itanong ng guro ang Mahalagang Tanong, “Bakit mahalaga ang pagtukoy sa mga hakbang sa pagkamit ng itinakdag
     miithiin?Inaasahan ding lilinangin ang Anim na Aspekto ng Pag-unaw a ng mag-aaral mula sa bahaging ito hanggang sa bahaging Paglalapat.


     Pagsisiyasat
        •    Pagsusuri ng usapan ng dalaw ang mag-aaral tungkol sa kanilang mga mithiin sa buhay ( Pagpapaliw anag)


                                                                           Hindi! Di ba
                 Gusto kong         Gusto                Talaga!           mas mataas
                 maging             kong                 Gusto mo          ang doktor
                 nurse upang        maging               ring              kaysa nurse.
                 makatulong         doktor?              maglingko         O di mas
                 ako sa mga                              d sa mga          malaki ang
                 maysakit                                maysakit?         kikitain ko
                                                                           kaysa sa iyo.




             Pagsagot sa mga tanong
                  •   Ano ang kaibahan ng naisin ng dalaw ang mag-aaral?

                                                                           248
                                                                                                       2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                               Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                  •   Sino sa dalaw ang nag-uusap ang may mabuting naisin sa buhay? Bakit?
                  •   Paano mo masisigurong mabuti ang naisin o tunguhin mo sa buhay?
                  •   Kailangan bang may sunding pamantayan sa pagbuo ng mithiin o tunguhin sa buhay? Bakit?


 Pagtuklas ng Dating Kaalam an


1. Pagkilala sa Sarili
     Panuto
     •   Balikan ang iyong isinulat na mga pangarap sa unang aralin, isulat ang mga ito sa kahon sa ibaba. Maaaring dagdagan ang kahon.
     •   Mula sa mga pangarap na ito, isipin kung ano ang iyong pinakanatatanging mithiin o goal sa buhay. Isulat ito sa pigurang biloghaba.




Sagutin ang mga tanong:
     •    Bakit ito ang iyong itinakdang mithiin?
     •    Ano ang iyong naging batayan sa pagtatakda ng iyong mithiin?


2.   Nakapaglalahad ng sariling pananaw tungkol paniniw alang: “Walang permanente sa mundong ito, lahat ay maaaring magbago kaya maging ang
     mangyayari sa hinaharap ay maaaring maiba kaya mahirap ang magtakda ng mithiin.” ( Pagbuo ng sariling pananaw )
                                                                           249
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

3. Pagbabahagi ng sariling damdamin tungkol sa pagtatakda ng mithiin para sa sariling kapakanan kaysa sa nakararami, halimbaw a, ang naising
   magpayaman kahit na hindi sa mabuting paraan ( Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba)


B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA (FIRM-UP)


          Sa bahaging ito ipalalahad ang mga uri ng kanyang pangarap: kayang maisakatuparan ngayon, umaasang maisakatupuran at mahirap
  isakatuparan at ang mga paraan upang matupad ang mga ito. Mula rito, matatanto kung ang mga nabuong Kakailanganing Pag-unaw a ng
  mag-aaral sa bahaging Pagtuklas ay tama/katanggap-tanggap. Iminumungkahi na maging maingat ang guro sa di-pagtanggap sa mga
  maling Kakailanganing Pag-unaw a. Sa bahaging ito, inaasahang naitama na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na
  Kakailanganing Pag-unaw a na dapat matutuhan ng mag-aaral. Inaasahang naiw asto na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na
  Kakailanganing Pag-unaw a sa pamamagitan ng mga makahulugan at mapanghamong gaw ain.
   Pagkilala sa Sarili
   1. Pagtukoy sa sariling tunguhin sa buhay
   Panuto
   •    Isulat sa loob ng pigurang biloghaba ang napili mong
        mithiin o tunguhin sa buhay.                                          Ang Aking Tunguhin o M ithiin sa Buhay
                                                                              _________________________________________
   •    Isulat sa baba nito ang mga dahilang kung bakit                       M ahalaga ito dahil
        mahalaga ang iyong mithiin o tunguhin sa buhay                        _________________________________________
                                                                              _________________________________________
                                                                              _________________________________________
        Tanong                                                                _________________________________________
        1) Ano ang iyong natuklasan sa iyong sarili mula sa                   _________________________________________
            gaw ain?
        2) Itinatangi mo ba ang itinakda mong tunguhin o mithiin sa buhay? Bakit?
   3.   Pagbahagi ng sariling pananaw .
         Pagbibigay ang pananaw sa pahayag ni Yogi Berro: If you don’t know where you’re going, you mi ght wind up someplace else.

                                                                        250
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      Tanong
         1) Naniniw ala ka ba sa pahayag na ito? Bakit?
         2) Bakit mahalagang magkaroon ng direksyon ang iyong buhay?
         3) Ano ang kinalaman ng mithiin sa direksyon ng iyong buhay? Ipaliw anag.


C.     PAGPAPALALIM (DEEPEN)
     Sa bahaging ito pagtitibayin ang nabuong w astong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-aaral sa pamamagitan ng mga mapanghamong
tanong/gaw ain upang sila’y magnilay, muling balikan ang mga natutuhan na, muling mag-isip at baguhin ito kung kinakailangan. May
nakalaan ding babasahin upang higit na mapalalim ang pag-unaw a ng mag-aaral sa paksa. Ihahanda ng guro ang mag-aaral upang mailapat
ang kanyang natutuhan sa pagsasagawa ng Inaasahang Pagganap sa bahaging Paglalapat. Inaasahang tutugunan ng guro ang pagiging
kakaiba ng mag-aaral, ang kaniyang kalakasan at kahinaan sa pamamagitan ng pagtuturong kailangan/angkop sa kanya. Bigyan din ng
pagkakataon ang mag-aaral na mataya niya ang kaniyang natutuhan at kakayahan.



•    Babasahin


ANG PANGARAP AT PAGTATAKDA NG MITHIIN


      Tinalakay sa unang paksa ang kahalagahan ng pangarap. Ngayon, unaw ain mo ng lubos ang kahalagahan ng
mabuting pangarap para sa pagkamit ng itinakdang mithiin.


      Sinasabing may mga taong nakuha na nila ang gusto nila sa buhay subalit hindi pa rin ganap ang kanilang
kaligayahan. Mayroon ngang nagbigay ng komento: “Sir, matanda na po kayo, bakit nagtatrabaho pa rin kayo?” Bakit
walang hanggan ang pagsisikap ng iba? Bakit w alang hanggan ang pag-ipon ng kayamanan ng ibang tao?

                                                                   251
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      Marami at iba’t iba ang pangarap ng tao. Para sa isang mag-aaral, pangarap niyang mapunta sa unang pangkat, mapasali sa mga samahang
pampaaralan, maging bahagi ng mga gaw ain sa loob at labas ng paaralan, maging isang sikat na manlalaro ng paaralan, makilala bilang isang
mahusay na mag-aaral, maging paborito ng guro, at magtapos ng mayroong karangalan. Ang mga pangarap na ito ay mayroong dapat na puntahang
isang mithiin sa buhay upang magkaroon ng kabuluhan ang baw at pangarap.


      Ang “goal” o mithiin ay ang pinakatunguhin o pinakapakay ng iyong nais na marating o puntahan sa hinaharap. Sa simpleng salita, ito ang
nais mong mangyari sa iyong buhay sa hinaharap. Para sa iyo, kung mararating mo ang iyong tunguhin sa buhay, magiging maligaya ka na.


      Samakatw id, ang mithiin ang magbibigay ng direksyon sa buhay. Ang pag-abot ng mithiin ang magbibigay ng saysay sa iyong buhay. Ang
pagiging responsable o mapanagutan sa pagpili ng iyong mithiin ay ang pangunahin mong konsiderasyon. Isipin mo ang magiging kahihinatnan
ng iyong mithiin para sa iyong sarili at sa iyong kapw a.    Kung maisasaalang-alang mo ang magiging kahihinatnan ng iyong mithiin, higit na
magkakaroon ng kahulugan ang iyong mithiin. Halimbaw a: nais mong maging isang mahusay na doktor upang makapaglingkod ka sa inyong
pamayanan dahil w alang klinika at doktor dito, higit na makabuluhan ang iyong mithiin. Kaya kung dumating ang araw at naging mahusay kang
doktor at nagaw a mo ang iyong naisin, magiging lubos ang iyong kaligayahan.       Kung sakaling yumaman ka dahil hindi lamang mahihirap ang
iyong napagsilbihan, nagkaroon ka rin ng mga mayayaman na mga pasyente, ito ay malaking dagdag para sa iyo.


Ang Anim na Pam antayan sa Pagtatakda ng Mithiin


      Upang magkaroon ng higit na pag-unaw a sa pagtatakda ng mithiin, alalahanin ang mga sumusunod na pamantayan. Sa english ito ay
tinataw ag na SMART A. S-specific, M-measurable, A-attainable, R-relevant, T-time-bound at A-action-oriented. Linangin natin ito sa w ikang
Filipino.


      S – Specific o Tiyak. Tiyak ang iyong mithiin kung ikaw ay nakasisiguro na ito ang iyong nais na mangyari sa iyong buhay. Isipin mo kung
            tuw i-tuw ina ay nagbabago ang iyong mithiin. Higit na makatitipid ng panahon at yaman kong tiyak ang iyong mithiin. Halimbaw a: nais

                                                                       252
                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   mong maging isang Doktor kaya kumuha ka ng kurso sa kolehiyo na patungo sa pagiging doktor subalit sa umpisa pa lamang sa
   kolehiyo ay naisip mong maging Inhenyero na lamang. Lumipat ka ng kurso subalit ng kinukuha mo na ang kurso sa pagiging
   Inhenyero ay nagbago na naman ang iyong isip at nais mo ay maging isang Accountant. Hindi ba inaaksaya mo ang iyong pera at
   panahon?


M – measurable o Nasusukat. Una, nasusukat mo ang iyong kakayahang kumuha ng kursong nais mo. Sapat ba ang iyong mga marka
   upang kunin ang kursong ito? Sumunod, sapat ba ang iyong perang gugulin para sa pagkuha ng kursong ito? Pangalaw a, nasusukat
   mo ang iyong progreso sa pagsulong ng panahon patungo sa iyong mithiin. Halimbaw a: nais mong maging doktor. Matataas naman
   ang iyong mga mar ka at kaya mong ipasa ang lahat ng asignatura dito. Subalit kapos ang inyong pera kaya kinailangan mong
   magtrabaho habang nag-aaral kaya kunting asignatura lamang ang kaya mong kunin sa isang semestre. Marahil bago ka maging isang
   ganap na doktor, malala na ang pangangailangan ng inyong pamayanan o marahil mayroon ng doktor na dumating sa inyong
   pamayanan.


A – Attainable o Naaabot. Ang mithiin ay makatotohanan, maaabot at mapanghamon. Halimbawa: nais
   mong maging doktor, makatotohanan ito para sa iyo dahil kaya mong maipasa ang lahat ng asignatura
   kaya ito ay maaabot at mapanghamon sa iyo. Subalit kung lubha ang inyong kahirapan at imposibleng
   matustusan ng iyong mga magulang ang iyong pag-aaral, medyo hindi ito makatotohanan. Ngunit kung
   ikaw ay pursigido, maaaring mapanghamon ito sa iyo. Nararapat ang masusi mong pagpapasya para rito.
   Kailangan mong ikonsidera ang maaaring maging hamon sa iyo kung itutuloy mo ang pagkuha ng kursong
   ito.


R – Relevant o Mahalaga. Mahalaga ba ang iyong mithiing maging isang doktor? Kung ang iyong layunin ay
   matugunan ang pangangailangan sa inyong pamayanan, mahalaga ito. Ngunit mahalaga ba ito kung ikaw
   ay panganay at ang iyong mga magulang at kapatid ay umaasang giginhaw a ang kanilang buhay kung
   makatapos ka ng pag-aaral? Marahil ay kailangan mong timbangin ang baw at panig upang makita mo ang higit na mahalaga para sa

                                                           253
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

             iyo. Marahil, maaari mong isulat ang unang mahalaga para sa iyo, sumunod ay ang pangalaw ang mahalaga para sa iyo.


        T – Time-bound o Nasasakop na Panahon. Isipin mo kung gaano katagal mo kayang matupad ang iyong mithiin. Bigyang pansin ang
             haba ng panahong gugulin mo bago matupad ang iyong mithiin at ang pakay mo para rito. Ang haba ng panahong gugulin sa pagtupad
             ng mithiin ay may implikasyon sa perang gagastusin mo. Ang haba ng panahong gugulin mo ay may kinalaman sa pagtupad ng iyong
             layunin o pakay. Halimbaw a: gaano katagal maghihintay ang iyong mga mamamayan sa inyong barangay bago ka maging ganap na
             doktor? O gaano katagal maghihintay ang iyong mga magulang at kapatid bago mo sila matulungan? Kailangan ng pagpapasya ng
             may katalinuhan.


        A – Action-oriented o May Angkop na Kilos. Ang pagpapahayag ng mithiin ay kailangang nasa pangkasalukuyang kilos. Nararapat ding
             ito ay mga bagay na kaya mong gaw in. Iw asan ding ipahayag ito sa negatibong paraan o huw ag magtakda ng mithiin upang pasakitan
                                ang iba, gumanti sa iba o higitan ang iba. Halimbaw a: nais mong maging doktor kasi mas mataas ito sa mithiin ng
                                iyong kaklase. Huw ag mo ring hangarin ang maging doktor upang yumaman at makaganti sa mga kamag-aral na
                                kumukutya sa iyo. Huw ag mo ring hangarin na maging doktor upang pagdating ng panahon maipagyayabang mo ito
                                sa iyong mga kamag-aral. Sa madaling salita, maging positibo ang iyong mithiin upang ang kahihinatnan nito ay lubos
                                na kaligayahan.


                                     Marahil lubos mo nang naunaw aan ang kahulugan ng mithiin at ang mga pamantayan sa pagtatakda nito.
                                Ngayon ay umpisahan mo ng suriin ang iyong sarili. Tanungin ang iyong sarili kung ano talaga ang iyong nais na
  marating, matupad at layunin sa buhay.          Suriin at piliin lamang ang mabubuting intensyon upang maging lubos ang patutunguhan ng iyong
  mithiin.


Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a
  EU na dapat na m ahinuha:
  Ang mga pamatayan sa pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay nakatutulong upang magkaroon ng determinasyon at tuon sa

                                                                          254
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

pagkamit nito.
   1. Pagsagot sa mga sumusunod na tanong na hihinuha sa kahalagahan ng pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay nakatutulong
       upang magkaroon ng deter minasyon at tuon sa pagkamit nito.     ( Pagpapaliw anag)
      Mga Tanong:
       •   Bakit mahalagang magtakda ng mithiin sa buhay?
       •   Mahalaga bang sundin ang pamantayan sa pagtatakda ng mithiin? Ipaliw anag.
       •   Kung ikaw ay magtatakda ng mithiin, anu-ano ang dapat
           mong ikonsidara?
                                                                                                               3.
 2.   Nagagamit ang limang daliri at palad sa paghahalintulad sa                                                            4.
                                                                                            2.
 pamantayan sa pagtatakda ng mithiin ( Interpretasyon)
      Panuto: Gamit ang iyong mga daliri at palad ihalintulad ito sa
pamantayan sa pagtatakda ng mithiin. Maaaring ibigay na suhestiyon                                                                        5

ang nasa ibaba. Hikayatin ang mga mag-aaral na maging malikhain: hal.
maaaring pintahan nila ang kanilang mga daliri at kamay.
                                                                                                          6.

                                                                                    1.




                                                                       255
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



D. Pagganap, Pagninilay at Pagsasabuhay (TRANSFER)

             Sa bahaging ito, aktw al na isasagaw a ng mag-aaral ang Inaasahang Pagganap bilang patunay na naunawaan niya ang
     aralin. Muli, balikan ang mga kratirya sa pagtataya ng nasabing gaw ain. Ipadama/Ipakita sa mag-aaral ang kahalagahan at
     kaugnayan ng Inaasahang Pagganap sa kanyang sariling pangarap at kung paano ito matutupad sa pamamagitan ng paggaw a
     ng pansariling mithiin sa pamilya, paaralan, pakikipagkaibigan, pamayanan, at buhay ispiritw al. Inaasahan din na sa pagtupad ng
     mga gampanin sa buhay, mailapat ang mga natutunan sa aralin.
             Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari r ing hayaan ang mag-
     aaral na magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga
     kraytirya para rito.



Pagganap     (FU: Paglalapat)
      1. Pagsulat ng pansariling mithiin para sa:
                     -pamilya
                     -paaralan
                     -pakikipagkaibigan
                     -pamayanan
                     -buhay ispiritw al
         Panuto:
         -   Batay sa pamantayan sa pagtatakda ng mithiin, tayain ang ginaw ang pansariling mithiin. Lagyan ito ng tsek ( ) kung ito ay tumutugon sa
             pamantayan.




                                                                       256
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Ang Aking Pansariling Mithiin Para         Tiyak        Nasusukat        Naaabot     Mahalaga       May Angkop      May Angkop
sa:                                                                                                  na Panahon       na Kilos
1. Pamilya
____________________________
2. Paaralan
____________________________
3. Pakikipagkaibigan
____________________________
4. Pamayanan
____________________________
5. Buhay Ispiritw al
____________________________


      2. Paggaw a ng isang layunin sa isang gaw ain sa bahay o pamayanan at ilapat ang pamantayan sa pagtatakda ng mithiin. ( Paglalapat)


               Halimbaw a: maging aktibong kasapi ng choir sa simbahan
      3.   Pagsusuri ng pagtupad o pagsasagaw a ng isang proyekto sa pamayanan o paaralan (halimbaw a: pagluluto at pagpapakain sa mga mag-
           aaral na mababa ang timbang sa panahon ng buw an ng nutrisyon). Ibatay ang pagsusuri sa pamantayan sa pagtatakda ng mithiin.


  •   Pagninilay
      Pagsulat ng pagninilay sa kahalagahan ng pagsunod sa pamantayan ng pagtatakda ng mithiin
           -   Ipagamit na gabay ang sumusunod na tanong sa pagsulat ng pagninilay sa journal:
               a. Bakit kailangang maging tiyak, nasusukat, naaabot, mahalaga, may angkop na panahon at may angkop na kilos ang iyong itatakdang

                                                                         257
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                 mithiin sa buhay?
              b. Paano mo masisigurong ang iyong itinakdang mithiin ay nakasunod sa pamantayan?
              c. Ano ang bagong kaalamang iyong magagamit upang maging maunlad na tao sa hinaharap?


   •   Pagsasabuhay
       Pagbigay ng gabay sa kamag-aral sa pagsunod sa pamantayan ng pagtatakda ng mithiin.
       Panuto:
          -   Mula sa ginaw ang pansariling mithiin para sa pamilya, paaralan, pakikipagkaibigan, pamayanan at buhay ispiritw al, magkaroon ng
              dayalogo sa isang kamag-aral.
          -   Tayain ang ginaw ang pansariling mithiin batay sa mga pamantayan: tiyak, nasusukat, naaabot, mahalaga, may angkop na panahon at may
              angkop na kilos.
          -   Kung nahihirapan sa pagtataya, humingi ng tulong sa guro.
          -   Magbigay ng suhestiyon sa kamag-aral kung mayroong dapat idagdag o ayusin sa kanyang ginaw a.


                                                 Aralin 3: Mga Hakbang sa Pagkam it ng          Bilang ng araw /sesyon: 10 araw
                                                 Itinakdang Mithiin
                                                                      Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                        Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto            Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang kilos sa nilalaman ng Makatotohanang
tungkol sa pagtatakda ng mga mithiin, mga salik at hakbang sa       Kontrata ng Pagtatakda ng Sariling Mithiin
pagpapasya tungo sa tamang direksyon ng buhay at pagtupad ng
mga pangarap
Paksa:
    1. Mga Pangarap ng Kabataan
    2. Ang Anim na Pamatayan sa Pagtatakda ng Mithiin
    3. Mga Hakbang sa Pagkamit ng Iitinakdang Mithiin
    4. Mga Salik sa Pagpapasya
    5. Mga Hakbang sa Pagpapasya




                                                                          258
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikaapat na Markahan)         Mahahalagang Tanong: (Sa Ikaapat na Markahan)
Ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay            Bakit mahalaga ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin?
nagsisilbing gabay sa tamang pagpapasya upang magkaroon ng
tamang direksyon sa buhay at matupad ang mga pangarap.

Sa Aralin 3: Mga Hakbang sa Pagkam it ng Itinakdang Mithiin
Ang mga hakbang sa pagkamit ng itinakdang mithiin ay nagbibigay   Sa Aralin 3: Mga Hakbang sa Pagkam it ng Itinakdang Mithiin
ng direksyon at nagsisilbing gabay sa pagkamit nito.              Bakit mahalaga ang pagtukoy sa mga hakbang sa pagkamit ng itinakdang miithiin?

Nauunaw aan ng m ag-aaral ang : (Mga Kaalam an)                   Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
   • kahulugan at pagkakaiba ng pangmadalian (short-term) at        • natutukoy kung ang mga mithiin ay pangmadalian (short-term) o
     pangmatagalan (long-ter m) mithiin                                 pangmatagalan (long-ter m)
   • kahalagahan ng pagkakaroon ng kakailanganing mithiin           • natutukoy ang mga pagbabago sa mga itinakdang mithiin ang ang mga
     (enabling goals)                                                   dahilan sa ginaw ang pagbabago
   • mga hakbang sa pagkamit ng itinakdang mithiin                  • nakagagaw a ng Balangkas ng mga Hakbang sa Pagkamit ng isang
                                                                        Pangmatagalang Mithiin
                                                                    • Nakasusulat ng pagninilay sa kahalagahan ng pagsunod sa hakbang sa
                                                                        paggkamit ng itinakdang mithiin


                                                                  Antas 2
Inaasahang Pagganap:                           Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa;                               Sa Antas ng Pagganap:

Paglalapat ng ginaw ang Balangkas ng mga       Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan          Pagtataya ng ginaw ang paglalapat
Hakbang sa Pagkamit ng isang                   ng:                                                              balangkas ng mga hakbang sa
Pangmatagalang mithiin (long-term) na                                                                           pagkamit ng mithiin batay sa mga
nagpapakita ng mga pangmadaliang mithiin at    Pagpapaliwanag                                                   sumusunod ng kraytirya:
mga hakbang sa pagkamit ng mga ito              Pagpapaliw anag na ang mga hakbang sa pagkamit ng
                                                itinakdang mithiin ay nakatutulong at nagbibigay direksyon      a. May mga pangmadaliang
                                                upang makamit ito                                                  mithiin
                                                Kraytirya:                                                      b. May mga hakbang sa baw at
                                                Malinaw ang ginaw ang pagpapaliw anag sa kalahagahan ng            pangmadaliang mithiin
                                                pagtatakda ng mithiin                                           c. May takdang panahon sa baw at
                                                                                                                   pangmadaliang mithiin
                                               Interpretasyon                                                   d. Natukoy ang mga taong
                                                 Pagsasagaw a ng panayam sa mga tao sa pamayanan na may            makatutulong sa kanya
                                                 magandang negosyo o hanapbuhay tungkol sa prosesong            e. May kalakip na pagninilay

                                                                      259
                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 kanilang ginamit sa pagtatakda ng kanilang mithiin (Hal. doctor,
 principal, hepe ng pulis, may-ari ng isang groserya o tindahan)
 Kraytirya:
 Kumpleto ang mga patunay sa isinagaw ang panayam

Paglalapat
 Paggaw a ng Balangkas ng mga Hakbang sa Pagkamit ng isang
 Pangmatagalang mithiin (long-term) na nagpapakita ng mga
 pangmadaliang mithiin at mga hakbang sa pagkamit ng mga ito
 Kraytirya:
 Makatotohanan at makabuluhan ang ginaw ang Balangkas ng
 mga Hakbang sa Pagkamit ng mithiin

Pagbuo ng sariling pananaw
 Pagbabahagi ang opinyon sa pahayag ni Fitzhugh Dodson:
 Kung w ala kang mithiin at mga hakbang sa pagkamit ng mga ito,
 tulad ka ng isang bar ko na may layag ngunit w alang
 patutunguhan
 Kraytirya
 Makabuluhan ang ginaw ang pagbabahagi ng opinon ukol sa
 pahayag

Pagdama at pag-unawa sa damdamin ng iba
 Pagsusulat sa journal ng naging karanasan sa isinagaw ang
 panayam at nasasagot ang tanong na: “Ano kaya ang
 damdamin ng isang taong nakamit ang kanyang mga mithiin at
 tinatamasa ang tagumpay dahil dito?”
 Kraytirya:
 Makabuluhang nasagot sa ginaw ang journal ang lahat ng mga
 ibinigay na katanungan

Pagkilala sa Sarili
 Pagsusuri ang mga hakbang sa pagkakamit ng sariling mithiin
 at natutukoy kung ang mga ito ba ay nasa tamang direksyon
 batay sa napag-aralang mga hakbang
 Kraytirya:
 − Komprehensibo ang ginaw ang pagsusuri sa mga hakbang

                        260
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                                  −   Natukoy na ang lahat ng mga mithiing ginaw a ay nasa
                                                      tamang direksyon batay sa napag-aralang mga hakbang

                                                                       Antas 3
Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto:

Aralin 3: MGA HAKBANG SA PAGKAMIT NG ITINAKDANG MITHIIN

A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)

     Sa bahaging ito, lilinaw in ng guro ang dating kaalaman,/karanasan ng mag-aaral tungkol sa kanyang mga ginaw ang pagsisikap upang
matupad ang mga mithiin sa buhay. Mula sa kanyang mga mithiin, masusuri niya ang mga pangmadalian at pangmatagalang mithiin.
     Sa bahagi ring ito, ipaaalam sa sa kanya ang mga paksang tatalakayin, ang Inaasahang Pagganap at ang mga kraytirya kung paano ito
tatayain. Bibigyan ng pagkakataon ang mag-aaral na bumuo na sa palagay nila ay Mahahalagang Tanong (EQ) at Kakailanganing Pag-unaw a (EU)
kaugnay ng aralin. Iminumungkahing tanggapin ng guro ang lahat ng sagot ng mag-aaral upang mataya kung gaano na ang alam nila sa araling ito.
Itanong ng guro ang Mahalagang Tanong, “Bakit mahalagang sundin ang mga pamantayan sa pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin? “
Inaasahan ding lilinangin ang Anim na Aspekto ng Pag-unaw a ng mag-aaral mula sa bahaging ito hanggang sa bahaging Paglalapat.


   Pagsisiyasat
       •   Nakapaglalahad ng sariling pananaw tungkol paniniw alang: “Kung ano itinanim, siya ang aanihin.” (Pagbuo ng sariling pananaw )


       Mga Tanong:
           -   Bakit hindi lamang kailangang maging marunong ka, kundi dapat ka ring maging matiyaga?
           -   Ano ang kinalaman ng pagiging matiyaga sa pagkamit ng iyong mithiin?


   Pagtuklas ng Dating Kaalam an


   Panuto: ( Pagkilala sa Sar ili)

                                                                        261
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

•   Balikan ang iyong isinulat mithiin sa nakaraang aralin, isulat ito sa pigurang biloghaba.
•   Punan ang hinihingi ng mga pigura nasa sa tapat ng iyong mithiin.




                                          Kailan matutupad ang mithiin:
                                          ____________________________________________________________

     Mithiin
     ____________________                 Ang mithiin ba ay pangmadalian o pangmatagalan (short-term o long-
     ____________________
                                          term)? Ipaliw anag.
     ____________________                 ____________________________________________________________
     ____________________                 ____________________________________________________________
     ____________________
                                          ____________________________________________________________
     ____
                                          ____________________________________________________________




           Sagutin ang mga tanong:
               •   Mahalaga bang malaman kung pangmadalian o pangmatagalan ang mithiin? Bakit?
               •   Nais mo bang ayusin ang pagpapahayag ng iyong mithiin?




                                                                         262
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I


B. MGA KARANASAN TUNGO NG PAG- UNAWA (FIRM-UP)


        Sa bahaging ito ipalalahad ang mga maaaring pagbabago sa kanilang mga itinakdang mithiin. Kinakailangang maunaw aan ng mag-
   aaral na ang itinakdang mithiin ang magiging direksyon ng kanyang buhay kaya dapat itong masusing pag-isipan batay sa mga naunaw aan
   sa mga naunang paksa. Mula rito, matatanto kung ang mga nabuong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-aaral sa bahaging Pagtuklas ay
   tama/katanggap-tanggap. Iminumungkahi na maging maingat ang guro sa di-pagtanggap sa mga maling Kakailanganing Pag-unaw a. Sa
   bahaging ito, inaasahang naitama na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-unaw a na dapat matutuhan
   ng mag-aaral. Inaasahang naiw asto na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-unaw a sa pamamagitan
   ng mga makahulugan at mapanghamong gaw ain.


  1. Paglilinaw ng tunay na mithiin sa buhay
  Panuto ( Pagkilala sa
  Sarili)                                                                                             Ngayon

  •   Muling isulat sa loob                Kahapon
      ng pigurang
                                                                                  Mithiin
      parihaba ang iyong                                                          __________________________________________
                                   Mithiin
      mithiin.                                                                    __________________________________________
                                   ____________________
                                                                                  Mga Dahilan ng Pagbabago/Mga Dahilan ng Di
                                   ____________________
  •   Isiping mabuti kong                                                         Pagbabago:
                                   ____________________
                                                                                  __________________________________________
      ito na ang magiging          ____________________
                                                                                  __________________________________________
                                   ____________________
      tunay na mithiin sa                                                         __________________________________________
      buhay. Isulat ang
      tunay na mithiin sa ikalaw ang pigura at isulat ang mga dahilan ng pagbabago o hindi pagbabago sa itinakdang mithiin.
      Tanong
      1) Bakit kailangang isiping mabuti kung ang mithiin ay pangmadalian o pangmatagalan?


                                                                        263
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      2) Ano ang kaugnayan ng pangmadaliang mithiin sa pangmatagalang mithiin?
   2. Pagbabahagi ng opinyon sa pahayag ni Fitzhugh Dodson: Kung w ala kang mithiin at mga hakbang sa pagkamit ng mga ito, tulad ka ng isang
      barko na may layag ngunit w alang patutunguhan

      Tanong
      1) Naniniw ala ka ba sa pahayag ni Fizhugh Dodson? Ipaliw anag.
      2) Bakit mahalaga ang pagtatakda ng mithiin at mga hakbang sa pagkamit nito?


C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

       Sa bahaging ito pagtitibayin ang nabuong w astong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-aaral s a pamamagitan ng mga mapanghamong
   tanong/gaw ain upang sila’y magnilay, muling balikan ang mga natutuhan na, muling mag-isip at baguhin ito kung kinakailangan. May nakalaan
   ding babasahin upang higit na mapalalim ang pag-unaw a ng mag-aaral sa paksa. Ihahanda ng guro ang mag-aaral upang mailapat ang kanyang
   natutuhan sa pagsasagaw a ng Inaasahang Pagganap sa bahaging Paglalapat. Inaasahang tutugunan ng guro ang pagiging kakaiba ng mag-
   aaral, ang kaniyang kalakasan at kahinaan sa pamamagitan ng pagtuturong kailangan/angkop sa kanya. Bigyan din ng pagkakataon ang mag-
   aaral na mataya niya ang kaniyang natutuhan at kakayahan.


Babasahin
                         Ang Pangm adalian at Pangm atagalang Mithiin


      Hindi lamang sapat na itakda ang mithiin kundi dapat ito ay itakda sa parehong
hangganan: pangmadalian at pangmatagalan. Tandaan:


      •     Ang pangmadaliang mithiin (short-term goal) ay maaaring makamit sa loong ng isang
            araw , isang linggo, o ilang buw an lamang.
      •     Ang pangmatagalang mithiin (long-ter m goal) ay maaring makamit sa loob ng isang
            semestre, isang taon, limang taon o dalaw angpung taon.

                                                                        264
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



       Ang pangmatagalang mithiin ay kanaraniw ang makahulugan at mahalagang mithiin. Iyon nga lamang, ang pagkamit ng pangmatagalang mithiin
ay malayong hinaharap. Ang resulta, naw awala ang tuon sa pagpapanatili ng positibong pananaw na makakamit ang mithiin sa hinaharap. Ang iba ay
pinanghihinaan ng loob at nagdududa na makakamit nila ang itinakdang pangmatagalang mithiin.


                                                                Dito nakatutulong ang pagtatakda ng kakailanganin m ithiin o enabling goal. Ito ay
                                                         espesyal na uri ng pangmadaliang mithiin dahil ito ay pantulong sa pagkamit pangmatagalang
                                                         mithiin. Ito ay may kinalaman sa pagkamit ng pangmatagalang mithiin. Ang kakailanganing
                                                         mithiin ay tila mga hagdang bato na magagamit na panukat ng pag-usad tungo sa pagkamit ng
                                                         pangmatagalang mithiin.


                                                                Halimbaw a, kung nais mong maging isang doktor at ikaw ay nasa unang taon sa
                                                         sekondarya, kailangan mo pang maghintay ng halos labing-apat na taon upang maging ganap
                                                         na doktor. Upang hindi ka mainip sa haba ng panahong dapat mong gugulin sa pag-abot ng
iyong mithiin, maaari kang maglagay ng mga kakailanganing mithiin o enabling goals. Maaar ing maging ganito ang porma ng iyong mithiin.


Mga Hakbang sa Pagkamit ng Itinakdangin




                                                                        265
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I




                                                                                                                    Pangmatagalang Mithiin
      Mga Kakailanganing Mithiin


                                                                                                                     Mithiin:

                                                                                                                     Maging isang doktor
                                                                    Magreview at ipasa                               na manggagamot sa
                                                                    ang Medical Board                                aming pamayanan
kbang sa Pagkam it ng Itinakdang Mithiin                            Examination
                                                                                                     Makakuha ng mataas
                                                                                                     na iskor sa mga
Karagdagan para sa pagtatakda ng pangmadalian at pangmatagalang mithiin, kailangan mo ring suriing mabuti ang mga maaar ing mangyari sa baw at
                                                                                                     pagsasanay
                                             Kumuha bang
yugto patungo sa iyong mithiin. Halimbaw a, maaari ka ng pumasok sa isang ospital kung sakaling hindi makayanan ng iyong mga magulang na
                                             Kursong Medisina                  Maging Scholar
ipagpatuloy ang pag-aaral mo ng medisina? Maaari ka bang makakuha ng scholarship? Ang pag-iisip ng ganito ay maaaring paraan upang maiw asan
mo na ang maaaring maging suliranin sa pag-abot ng iyong mithiin. Maan Mga Hakbang sa Pagkamit ng Itinakdang Mithiin
                                                                         Makakuha ng
                    Kumuha ng                                            mataas na marka
                    Kursong
       Karagdagan para sa pagtatakda ng pangmadalian at pangmatagalang mithiin, kailangan mo ring suriing mabuti ang mga maaaring
                    Preparasyon sa
                                                       Pumasa sa
mangyari sa bawat yugto patungo sa iyong mithiin. Halimbawa, maaari ka bang pumasok sa isang ospital kung sakaling hindi makayanan
                    Kursong Medisina
                                                       Entrance Exam
ng iyong mga magulang na ipagpatuloy ang pag-aaral mo ng medisina? Maaari ka bang makakuha ng scholarship? Ang pag-iisip ng ganito
ayMakatapos ng
  maaaring paraan upang maiwasan mo na ang maaaring maging suliranin sa pag-abot ng iyong mithiin. Maaaring sundin ang sumusunod
                                           Magaw a ang mga
  Sekundarya
                        Sumali sa Science          eksperimento
na hakbang sa pagkamit ng itinakdang mithiin.
                           Club                                                              Mga Pangmadaliang Mithiin
        Maipasa ang
          1. Isulat ang iyong itinakdang mithiin. Muli suriin ang iyong itinakdang mithiin kung ito ay tiyak, nasusukat, naaabot, mahalaga,
        pagsusulit
               nasasakop ng panahon at may angkop na kilos. Tayain kung ito ay tumutugon sa pamantayang ito.
          2. Isulat ang takdang
          3. mong kumilos upang matupad ang iyong mithiin.

                                                                     266
                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

    Karagdagan para sa pagtatakda ng pangmadalian at pangmatagalang mithiin, kailangan mo ring suriing mabuti ang mga
maaaring mangyari sa bawat yugto patungo sa iyong mithiin. Halimbawa, maaari ka bang pumasok sa isang ospital kung sakaling
hindi makayanan ng iyong mga magulang na ipagpatuloy ang pag-aaral mo ng medisina? Maaari ka bang makakuha ng
scholarship? Ang pag-iisip ng ganito ay maaaring paraan upang maiwasan mo na ang maaaring maging suliranin sa pag-abot ng
iyong mithiin. Maaaring sundin ang sumusunod na hakbang sa pagkamit ng itinakdang mithiin.

  1. Isulat ang iyong itinakdang mithiin. Muli suriin ang iyong itinakdang mithiin kung ito ay tiyak, nasusukat, naaabot, mahalaga,
     nasasakop ng panahon at may angkop na kilos. Tayain kung ito ay tumutugon sa pamantayang ito.
  2. Isulat ang takdang panahon ng pagtupad ng iyong mithiin. Isulat kung kalian mo nais matupad ang iyong mithiin. Ang pagsulat
     ng takdang panahon ay magbibigay sa iyo ng paalaala na kailangan mong kumilos upang matupad ang iyong mithiin.
  3. Isulat ang mga inaasahang benepisyo mula sa itinakdang mithiin at sa paggawa ng plano para rito. Ang mga inaasahang
     benepisyo ang iyong magiging inspirasyon upang magsikap kang matupad ang itinakdang mithiin. Narito ang ilan sa maaaring
     maging benepisyo sa pagtatakda ng mithiin at sa paggawa ng plano para rito.


        •   Kung matamo mo na ang iyong mithiin, isa itong tagumpay. Magiging maligaya ka at ang iyong mga mahal sa buhay.
            Madarama mong naging sulit lahat ng iyong paghihirap.
        •   Sa panahon ng pagsubok sa pagtatamo ng iyong mitin, magiging hamon ang mga ito para sa iyo. Higit kang magiging
            malakas na tao at maisasabuhay mo ang mga moral na halaga tulad ng katatagan (fortitude), pagtitimpi (tempererance),
            katarungan (justice) at maingat ng paghusga (prudence). Nagiging matatag ka sa mga suliraning susubok sa iyo sa
            pagkamit mo ng iyong mithiin. Isasabuhay mo ang pagtitimpi upang hindi matukso sa mga bagay na hindi makatutulong
            sa pagkamit ng iyong mithiin. Iiwasan mo ang mga bagay na magiging aksaya at hadlang sa iyong pagtatagumpay.
            Magiging makatarungan ka para sa iyong sarili at sa iba dahil alam mo ang makabubuti sa iyong sarili at sa iyong
            kapwa. Hindi mo hahayaang masayang ang pagod at hirap mo sa buhay. Higit sa lahat, magiging maingat ka sa
            paghusga. Alam mong dapat kang maging isang mahusay na tao kaya dapat ang bawat pasyang gagawin mo ay
                                                    267
                                                                                            2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                    Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                   makatutulong upang ikaw ay magtagumpay.
               •   Kung nakasulat ang mithiin sa buhay, makagagawa ka ng mahusay na plano para maisakatuparan ang iyong mithiin sa
                   buhay. Ang planong ito ay mayroong mga layunin, hakbang sa pagkamit, takdang panahon at mga bagay na iyong
                   kailangan sa pagsasakatuparan nito. Tuwi-tuwina, maaari mong tingnan ang iyong plano upang alamin ang iyong mga
                   natupad kumpara sa iyong itinakda. Halimbawa: batay sa iyong plano, pagdating mo ng ikalawang taon sa sekundarya,
                   ikaw ay nasa unang pangkat. Subalit lumipat kayo ng tahanan at sa bago mong pinasukang paaralan, hindi ka nila
                   inilagay sa unang pangkat. Maaari mong ayusin (adjust) ang iyong plano batay sa bagong pangyayari dahil hindi mo ito
                   ninais. Kaya nga, higit na mabuting nakasulat ang iyong plano upang makita mong maaari mo pala itong ayusin.
               •   Maaari mong ilagay ang iyong sarili sa mga taong naging tagumpay kung matamo mo ang iyong mithiin sa buhay.
                   Maraming taong nasusulat sa iba’t ibang babasahin at napanonood sa telibisyon na naging tagumpay.           Maaari mo rin
                   isama ang iyong sarili sa mga ito.
               •   Kung sa tuwing umaga ay nababasa mo ang iyong plano, nagkakaroon ka ng tiwala sa iyong sarili dahil alam mong
                   mayroong direksyon ang iyong mga ginagawa sa araw-araw.

         4. Tukuyin ang mga maaaring maging balakid o hadlang sa pagtupad ng iyong mga mithiin. Maaaring napakadaling magtakda ng
            mithiin, subalit kailangan ding isiping hindi ito ganito kadaling isakatuparan. Ma y mga hadlang tulad ng kakulangan sa
            pananalapi at distansya ng paaralan at tahanan. Kailangang tukuyin ang mga balakid upang magkaroon ng lakas ng loob na
            harapin ang mga ito.
         5. Isulat ang mga maaaring solusyon sa mga balakid o hadlang na natukoy. Itala ang lahat ng posibleng solusyon upang ikaw ay
            mayroong pagpilian.

M

mithiin at sa paggawa ng plano para rito. Ang mga inaasahang
                                                                  268
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a
EU na dapat m ahinuha:
      Ang mga hakbang sa pagkamit ng itinakdang mithiin ay nagbibigay ng direksyon at nagsisilbing gabay sa pagkamit nito.
      1. Pagsulat/paglalahad ng paliw anag tungkol sa kahalagahan ng pagtatakda ng pangmadalian at pangmatagalang mithiin



                                                                          _____________________________
                                                                          _____________________________
                                                                          _____________________________
                                        Kahalagahan ng                    _____________________________
                                     Pangmatagalang Mithiin
                    Kahalagahan ng
                    Pangmadaliang




                                                                          _____________________________
                                                                          _____________________________
                       Mithiin




                                                                             Ang nahinuha kong konsepto sa paksa ay
                                                                             _____________________________________
                                                                             _____________________________________
                                                                             _____________________________________
                                                                             _____________________________________

    _____________________________                                            _____________________________________

    _____________________________                                            _____________________________________
    _____________________________                                            _
    _____________________________
    _____________________________
    _____________________________
                                                                    269
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

     2. Paglahad ng sariling pananaw sa paniniw alang, “Kung ano ang itinanim, siya ang aanihin” sa konteksto ng pagsunod sa mga hakbang sa
         pagkamit ng pangmatagalang mithiin ( Pagbuo ng sariling pananaw )
     3. Pagbahagi ng sariling damdamin tungkol sa pahayag ng mga taong nakalugmok sa kahirapan, naw alan ng pag-asa sa buhay at naniniw alang
         wala na silang pupuntahan pa kundi ang habang buhay na kahirapan


D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)

             Sa bahaging ito, aktw al na isasagaw a ng mag-aaral ang Inaasahang Pagganap bilang patunay na naunawaan niya ang
     aralin. Muli, balikan ang mga kratirya sa pagtataya ng nasabing gaw ain. Ipadama/Ipakita sa mag-aaral ang kahalagahan at
     kaugnayan ng Inaasahang Pagganap sa kanyang sariling pangarap at kung paano ito matutupad sa pamamagitan ng paggaw a
     ng balangkas ng hakbang sa pagkamit ng isang pangmatagalang mithiin.
             Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-
     aaral na magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga
     kraytirya para rito.

     Pagganap
     1. Nakagagaw a ng Balangkas ng mga Hakbang sa Pagkamit ng isang Pangmatagalang Mithiin

                                                          Mga Hakbang sa Pagkamit ng Aking Pangmatagalang Mithiin
                   Ang Aking
                                                          _____________________________________________________
                   Pangmatagalang Mithiin:
                                                          _____________________________________________________
                   ____________________
                                                          _____________________________________________________
                   ____________________
                                                          _____________________________________________________
                   ____________________
                                                          _____________________________________________________
                   ____________________
                                                          _____________________________________________________
                   ____________________
                                                          _____________________________________________________
                   ____________________
                                                          _____________________________________________________
                                                                      270
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I

3. Pagsasagaw a ng panayam sa mga tao sa pamayanan na may magandang negosyo o hanapbuhay tungkol sa prosesong kanilang ginamit sa
   pagtatakda ng kanilang mithiin (Hal. doctor, principal, hepe ng pulis, may-ari ng isang groserya o tindahan)



Pagninilay
Pagsulat ng pagninilay sa kahalagahan ng pagsunod sa hakbang sa paggkamit ng itinakdang mithiin batay sa sumusunod na tanong:
   1. Masaya ka ba sa
       itinakda mong
       mithiin?
   2. Anu-ano ang
       maaaring maging
       benepisyo ng iyong
       itinakdang mithiin?
   3. Kung mayroong                                       Mga Oportunindad sa
       mga balakid sa                                     Pagkamit ng Itinakdang                        Kung doktor ang aking ama, maaari
                                                          Mithiin                                       kong magamit ang kanyang mga
       pagtamo ng iyong                                   Halimbaw a:
                                                                                                        aklat at kagamitan kung
                                                          1. Doktor ang aking ama.
       mithiin, paano mo                                                                                magdodoktor din ako.
                                                          ____________________
       ito haharapin?                                     ____________________
                                                          ____________________
                                                          ____________________



Pagsasabuhay
Pagtatala ng mga
oportunidad na maaaring
magamit upang matupad
ang itinakdang mithiin.

                                                              271
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

             1. Ipasuri sa mga mag-aaral ang mga oportunidad at mga kagamitang handa para sa pagtupad ng itinakdang mithiin. ( Ipaunaw a sa mag-
                 aaral na maaaring maging daan ito sa madaling pagkamit ng kanilang mithiin.)
             2. Ipasulat sa mga daan kung paano makatutulong ang mga ito sa maayos at madaling pagtupad ng itinakdang mithiin
Paksa 3
   • ©2001 All Rights Reserved. H&H Publishing Company, Inc. http://www.hhpublishing.com/_onlinecourses/study_strategies/BSL/motivation/E5.html,
      sinipi noong Nobyembre 12, 2009
   • http://www.indianola.k12.ia.us/high-school/guidance.html, sinipi noong Nobyembre 12, 2009, Indianola High School I 1304 East First Avenue I
      Indianola, IA 50125 I 515-961-9510 I Fax: 515-961-9519, w ebsite designed & maintained by EDJE Technologies
   • http://www.careerliftoff.com/career_guidance.htm, © 2002 - 2007 career liftoff®, All Rights Reserved, sinipi noong Nobyembre 10, 2009
   • http://www.articlesbase.com/goal-setting-articles/5-w ays-setting-goals-w ill-improve-your-life-1768259.html, sinipi noong Nobyembre 10, 2009




                                                                        272
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Ikaapat na Markahan : Pagtatakda ng Mithiin        Aralin 4: Mga Salik sa Pagpapasya                  Bilang ng araw /sesyon: 10 araw

                                                                     Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                        Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto            Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang kilos sa nilalaman ng Makatotohanang
tungkol sa pagtatakda ng mga mithiin, mga salik at hakbang sa       Kontrata ng Pagtatakda ng Sariling Mithiin
pagpapasya tungo sa tamang direksyon ng buhay at pagtupad ng
mga pangarap
Paksa:
    1. Mga Pangarap ng Kabataan
    2. Ang Anim na Pamatayan sa Pagtatakda ng Mithiin
    3. Mga Hakbang sa Pagkamit ng Iitinakdang Mithiin
    4. Mga Salik sa Pagpapasya
    5. Mga Hakbang sa Pagpapasya
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikaapat na Markahan)           Mahahalagang Tanong: (Sa Ikaapat na Markahan)
Ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay              Bakit mahalaga ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin?
nagsisilbing gabay sa tamang pagpapasya upang magkaroon ng
tamang direksyon sa buhay at matupad ang mga pangarap.
Sa Aralin 4: Mga Salik sa Pagpapasya                                Sa Aralin 4: Mga Salik sa Pagpapasya
Ang mga hakbang sa pagkamit ng itinakdang mithiin ay nagbibigay     Bakit mahalaga ang pagtukoy sa mga hakbang sa pagkamit ng itinakdang
ng direksyon at nagsisilbing gabay sa pagkamit nito.                miithiin?
Nauunaw aan ng m ag-aaral ang : (Mga Kaalam an)                     Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)

   1. Mga salik sa pagpapasya                                          •    natutukoy ang mga batayan sa pagpapasya
   2. Ang mga Oportunidad at Nakahandang Kagamitan sa                  •    nasusuri ang mga mga isinagaw ang pagpapasya
      Pagpapasya                                                       •    nasusuri ang pagpapasya sa pagtatakda ng mithiin
   3. Paraan ng matalino at maingat na paggamit ng isip at kilos       •    nasusuri ang talambuhay ni US President Theodore Roosevelt
      loob sa paggaw a ng pasya                                        •    nakagagaw a ng decison points diagram
                                                                       •    nakagagaw a ng tamang pasya


                                                                    Antas 2
Inaasahang Pagganap:                        Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa;                             Sa Antas ng Pagganap:

Nakagagaw a ng pagpapasya batay sa          Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan        Pagtataya sa mga ginaw ang pasya
mga salik nito sa pamamagitan ng Lifeline   ng:                                                            batay sa mga salik sa pamamagitan ng
and Decision Points Diagram                                                                                Lifeline and Decision Points Diagram

                                                                      273
                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Pagpapaliwanag                                                   batay sa mga sumusunod na kraytirya:
 Pagpapaliw anag ang kahalagahan ng pagsasaalang-alang ng
 mga salik sa pagpapasya                                            •   Nagamit ang lahat ng mga salik
 Kraytirya                                                              sa ginaw ang mga pagpapasya
 Malinaw ang ginaw ang pagpapaliw anag.                             •   Nakagaw a ng malinaw na Lifeline
     − Kahalagahan                                                      and Decision Points Diagram
     − Nakapaglahad ng mga halimbaw a                               •   May kalakip na pagninilay
                                                                    •   May kalakip na mga patunay
Interpretasyon
  Pagsasagaw a ng pagsasaliksik sa mga tao sa tahanan, sa
  paaralan, sa pamayanan, sa simbahan o pamahalaan na kritikal
  na nagsusuri bago magsagaw a ng pagpapasya at tunay na
  naisasaalang alang ang mga salik sa pagpapasya
  Kraytirya
  Natukoy ang mga magagandang katangiang taglay ng mga
  taong ito na
  May kalakip na mga patunay sa ginaw ang pagsasaliksik

Paglalapat
 Paggaw a ng pagpapasya batay sa mga salik nito sa
 pamamagitan ng Lifeline and Decision Points Diagram
 Kraytirya
 May patunay ng pagsubaybay sa mga ginaw ang pagpapasya
 Nakita ang pag-unlad sa kakayahan sa pagpapasya

Pagbuo ng Sariling Pananaw
 Pagsasagaw a ng panayam sa mga kamag-aral kung bakit
 kailangang hindi magpadalus-dalos sa mga pagpapasya
 Kraytirya
 May kalakip na patunay ng ginaw ang panayam
 Nakita ang magandang bunga ng ginaw ang panayam sa mga
 ulat at patunay na kalakip nito

Pagdama at Pag-unawa sa damdamin ng iba
 Pagsagot sa tanong sa journal: “Ano kaya ang mangyayari sa
 isang taong padalus-dalos sa pagpapasya?” at pagsulat ng
 payo kung paano ito mababago

                            274
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                          Kraytirya
                                          Nakapaglahad ng 3-5 epekto ng pagiging padalus-dalos sa
                                          pagpapasya
                                          Makabuluhan ang ibinigay na payo sa kaibigan

                                        Pagkilala sa Sarili
                                         Pagsusuri ang ilang mga pagpapasya at nasusuri kung
                                         naisasaalang-alang ang mga salik sa pagpapasya na natalakay
                                         Kraytirya
                                         Nakagaw a ng ulat ukol sa ginaw ang pagsusuri
                                         Komprehensibo ang ginaw ang pagsusuri ng sarili

                                                                  Antas 3

Plano ng Pagkatuto-Pagtuturo


Aralin 4: MGA SALIK SA PAGPAPASYA


A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)


       Sa bahaging ito, lilinaw in ng guro ang dating kaalaman,/karanasan ng mag-aaral tungkol sa kanyang mga paraan sa paggaw a ng pasya
  mula sa iba’t ibang sitw asyon na maaaring naranasan na niya. Ipatukoy ang maituturing niyang pinakamalaking pasya na nagaw a sa buhay at
  ang kinalabasan nito.
       Sa bahagi ring ito, ipaaalam sa sa kanya ang mga paksang tatalakayin, ang Inaasahang Pagganap at ang mga kraytirya kung paano ito
  tatayain. Bibigyan ng pagkakataon ang mag-aaral na bumuo na sa palagay nila ay Mahahalagang Tanong ( EQ) at Kakailanganing Pag-unaw a
  (EU) kaugnay ng aralin. Iminumungkahing tanggapin ng guro ang lahat ng sagot ng mag-aaral upang mataya kung gaano na ang alam nila sa
  araling ito. Itanong ng guro ang Mahalagang Tanong, “Bakit mahalagang sundin ang mga salik sa pagpapasya? “ Inaasahan ding lilinangin ang
  Anim na Aspekto ng Pag-unaw a ng mag-aaral mula sa bahaging ito hanggang sa bahaging Paglalapat.



                                                                    275
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I




Pagsisiyasat       (FU: Pagkilala sa Sarili)


1. Pagsusuri sitw asyon at pagtukoy kong alin o sino ang dapat na batayan sa paggaw a mo ng mga pasya
   •   Gusto mong sumama sa birthday party ng iyong matalik na kaibigan ngunit pumunta sa praktis ng ng grupo sa sayaw. Piliin sa mga nasa
       ibaba kung alin o sino ang dapat na batayan sa paggaw a mo ng pasya:

                                Pagsuri ng                                  Magbasa ng Aklat o
                                Sitw asyon: Isipin                          Internet: Basahin
                                kung alin ang                               kung ano ang dulot
                                prayoridad, ang                             ng pagpunta sa
                                pagpunta sa party o                         party at pagpraktis
                                pagpraktis ng                               ng sayaw .
       Toss Coin: Ibato sa      sayaw.                                                            Pagkonsulta sa mga
       hangin ang barya,                                                                          Kaibigan: Itanong sa
       kung ulo o buntot,                                                                         mga kaibigan kung
       kung ulo, pupunta                                                                          saan dapat
       sa party, kung                                                                             pumunta?
       buntot pupunta sa
       praktis                                        Pagkonsulta sa mga
                                                      Magulang: Itanong
                                                      sa magulang kung
                                                      saan dapat
                                                      pumunta?




   •   Pagsagot sa mga tanong:
           -   Paano pinili ang nararapat na batayan sa pagpapasya?
           -   Anu-ano ang iyong isinaalang-alang sa pagpapasya?


                                                                      276
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I



2. Pagbibigay kahulugan sa pasyang batay lamang sa pagsunod iba (Interpretasyon)
   •     Pabigyang kahulugan ang sitw asyong ito:
         Si Lovely ay laging sumasama kay Susan dahil naniniw ala siyang ito ang nagsasabi sa kanya ng mga dapat niyang gaw in. Kung saan ang
         pangkat na nais puntahan ni Susan, sumusunod sa kanya si Lovely. Sabi pa ni Lovely, kung anong kurso sa kolehiyo ang pipiliin ni Susan,
         iyon na rin ang kanyang gusto.
         Mga Tanong:
             -   Ano ang iyong interpretasyon sa mga kilos at pagpapasya ni Lovely?
             -   Tama bang sumunod na lamang siya sa mga pasya ni Susan? Bakit?
             -   Ano ang iyong nahinuhang pananaw mula sa sitw asyon?


Pagtuklas ng Dating Kaalam an             (FU: Pagkilala ng Sarili)
1. Pagsusuri sa pinakamalaking pasyang ginaw a noong nasa elementarya pa
   Mga Tanong:
         -   Ano ang iyong naging damdamin habang ginagaw a ang itinuturing mong pinakamalaking pasyang nagawa mo sa iyong buhay noong ikaw
             ay nasa elementarya?
         -   Nahirapan ka ba sa pagpapasya? Bakit?
         -   Naging tagumpay pa ang kinalabasan ng ginaw a mong pasya?


(FU: Pagkilala ng Sarili)
Panuto
2. Pagsusuri ng pagpapasya sa pagtatakda ng mithiin
         -   Balikan ang iyong itinakdang mithiin.
         -   Pumikit ng ilang minuto at isiping mabuti ang magiging kalabasan ng itinakda mong mithiin.
         -   Isipin mo ang maaaring maging reaksyon ng iyong mga magulang, kapatid at kaibigan sa iyong itinakdang mithiin.

                                                                        277
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

              Sagutin ang mga tanong:
                 •   Kung hindi susuportahan ng iyong mga magulang, kapatid at kaibigan ang itinakda mong mithiin, itutuloy mo pa rin ba ito? Bakit?
                 •   Ano ang iyong isinaalang-alang sa iyong pagpapasya?


B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA (FIRM-UP)

              Sa bahaging ito, susuriin at bubuo ng pananaw ang mag-aaral tungkol sa pagkakaroon ng deter minasyon sa paggawa
          ng pasya at sa pagharap sa maaaring kalabasan nito. Mula rito, matatanto kung ang mga nabuong Kakailanganing Pag-
          unaw a ng mag-aaral sa bahaging Pagtuklas ay tama/katanggap-tanggap. Iminumungkahi na maging maingat ang guro sa
          di-pagtanggap sa mga maling Kakailanganing Pag-unaw a. Sa bahaging ito, inaasahang naitama na (kung mayroon mang
          mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-unaw a na dapat matutuhan ng mag-aaral. Inaasahang naiw asto na
          (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-unaw a sa pamamagitan ng mga makahulugan at
          mapanghamong gaw ain.



1. Basahin ang isang bahagi ng buhay ni Presidente Theodore Roosevelt ng Estados Unidos. (FU: Pagbuo ng sariling Pananaw)

    Ipinanganak na mayaman si Theodore Roosevelt subalit siya ay mayroong mahinang paningin at pangangatawan. Nahihirapan siyang mag-
    aral at hindi siya makasali sa mga laro ng kapwa niya bata. Gusto niyang maglaro ng football ngunit hindi niya magawa.                         .

    Isang araw, nagmakaawa siyang isama sa isang laro ng pawang mga lalaki ang kalahok. Pinagsabihan siyang, hindi siya maaaring maglaro
    dahil sa kalagayan ng kanyang kalusugan. Nasaktan siya kaya sinabi niya sa kanyang sarili, “Palalakasin ko ang aking katawan hanggang
    maging isa akong ganap na manlalaro.”

    Mabagal at matagal na pagsasanay ang kanyang ginawa. Unti-unti niyang sinikap na lumakas kahit na marami ang nagsasabing hindi niya
    ito kaya. Dumating ang panahong naramdaman niyang malakas na siya kaya pumunta siya sa parteng Silangan at sumama sa buhay ng
    mga nasa rantso. Halos maghapon siyang nasa kabayo hanggang siya ay hinangaan sa galing niya sa pangangabayo. Naging bahagi siya
    ng isang pangkat na tinawag na “Rough Riders na lumaban sa giyerang Kastila-Amerikano.

Mga Tanong:

                                                                        278
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      •       Ano ang pinakamalaking pasya ang ginaw a ni Theodore Roosevelt noong siya ay bata pa at sa kabila ng pagpigil sa kanya ng mga taong
              malalapit sa kanya?
      •       Naging tagumpay ba siya sa kanyang ginaw ang pasya? Patunayan
      •       Paano mo ihahalintulad ang karanasan ni Theodore Roosevelt sa pagkamit mo ng iyong itinakdang mithiin?


C. PAGPAPALALIM (DEEPEN)

                   Sa bahaging ito pagtitibayin ang nabuong w astong Kakailanganin sa Pag-unaw a ng mag-aaral sa pamamagitan ng
          mga mapanghamong tanong/gaw ain upang sila’y magnilay, muling balikan ang mga natutuhan na, muling mag-isip at baguhin
          ito kung kinakailangan. May nakalaan ding babasahin upang higit na mapalalim ang pag-unaw a ng mag-aaral sa paksa.
          Ihahanda ng guro ang mag-aaral upang mailapat ang kanyang natutuhan sa pagsasagaw a ng Inaasahang Pagganap sa
          bahaging Paglalapat. Inaasahang tutugunan ng guro ang pagiging kakaiba ng mag-aaral, ang kaniyang kalakasan at kahinaan
          sa pamamagitan ng pagtuturong kailangan/angkop sa kanya. Bigyan din ng pagkakataon ang mag-aar al na mataya niya ang
          kaniyang natutuhan at kakayahan.

  •       Ipabasa ang babasahin sa mga mag-aaral


                                                            ANG MGA SALIK SA PAGPAPASYA


               Ang bawat pangyayari sa buhay ng tao ay mula sa kanyang pagpapasya. Kaya, masasabing                                                 ang
  tao ay gumagaw a ng pasya halos araw-araw.             Maaaring ituring itong hindi gaanong mahalagang
  pasya o pinakamahalagang pasya. Kung maaga kang gigising sa umaga, ito ay iyong pasya. Kung
  hinayaan mo ang iba ang gumaw a ng pasya para sa iyo, ito ay pasya mo pa rin. Narito ang mga salik                                                na
  paggaw a ng pasya na maaari mong gamiting gabay sa paggaw a ng matalinong pasya.


          •    Im pormasyon – ang uri ng impor masyon na natatanggap ng tao ay nakaiimpluw ensya sa

                                                                            279
                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I

kanyang pagpapasya. Maaar ing ang impor masyon ay mula sa mga nakasulat tulad ng pahayagan, aklat, magasin o polyeto. Maaari ring ang
inpor masyon ay napanonood tulad ng telibisyon, video clips, internet, computer, o pelikula. Maaari ring ang inpor masyon ay napapakinggan
tulad ng radyo, telepono o cellular phone.


Anumang impor masyon ang iyong makalalap, mahalagang suriin muna ang tunay nitong intensyon at kahulugan bago gumaw a ng pasya.
Halimbaw a, nakatanggap ka ng taw ag sa telepono na nadisgrasya ang iyong kaibigan at nanghihingi ng pera ang kausap mo. Bago ka
magpasyang magbigay ng pera ay alamin mo muna ang katotohanan tungkol sa inpor masyong iyong natanggap. Maaaring tumaw ag sa mga
kamag-anak o iba pang kaibigan nito. Maging maingat sa paggamit ng telepono at cellular phones. Iwasang basahin ang mga mensaheng
hindi ayon sa iyong edad. Kung natanggap ito ng hindi sinasadya, huw ag na itong pag-ukulan ng panahon. Huw ag ring ipasa sa iba ang mga
bayolente at malasw ang inpormasyong natanggap sa telepono o cellur phone.


Kaya mahalaga na masuri ang integridad ng babasahin, panoorin o pakikinggang inpormasyon. Sa modernong panahon, ang internet ay
napakadaling gamitin. Kahit saan ay makikita ang mga computer shops. Sinasakop ng internet ang lahat ng uri ng tao, bata o matanda. Ang
pagpili ng babasahin ay nasa taong gumagamit ng computer. Kaya maging matalino at maingat sa pagpili ng mga paksang babasahin at
kukunin sa internet. Itama sa iyong gulang ang mga inpor masyong babasahin. Magtanong sa mga magulang, nakatatandang kapatid, guro at
mga taong mapagkakatiw alaan kung tamang basahin ang mga artikulong sa iyong palagay ay para sa mga nasa husto ng gulang.


Isa pang paraan ng pagkuha ng impor masyon ay mula sa panonood ng telibisyon at video clips. Maraming kabataan sa ngayon ang nahihilig
sa mga palabas na bayolente at seksw al. Ang mga palabas na ito ay nagdudulot ng hindi magandang epekto sa kanilang pag-iisip,
pagsasalita at pagkilos. Madalas ang mga pagmumura at pagsasalita ng malasw a ay napupulot sa mga pelikula o programang hindi angkop
sa edad ng manonood. Mayroong mga nakalagay na “ Parental Guidance” ang mga programa sa telibisyon kaya nararapat na hingin ang
pahintulot ng magulang kung ito ay nararapat mo ng panoorin. Ayon sa pag-aaral ang sobrang bayolenteng palabas at laro sa mga computer
ay nagpapabilis ng pintid ng puso ng tao at nagdudulot ng hindi maayos na pagkilos. Hindi man sinasadya, nakukuha ang ilang kilos ng
karakter kaya lubhang delikado ito sa mga w ala pa sa hustong gulang.



                                                              280
                                                                                                    2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                            Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   •    Sitw asyon – ang tao ay nagbibigay ng reaksyon sa baw at sitwasyon o pangyayari at kasunod nito ay ang
        paggaw a ng pasya. Halimbaw a, nakita mo ang iyong dalaw ang kaibigan na nagtataw anan habang palihim
        na tumitingin sa iyo. Maaaring mainis ka at lapitan sila upang pagalitan. Subalit kung mag-iisip kang mabuti
        na w a la namang magandang maidudulot kung pagagalitan mo sila. Maaaring hindi mo na lamang sila
        pansinin. Mahalagang suriin mo muna ang baw at sitwasyon o pangyayari bago tuluyang gumaw a ng pasya.
        Ang reaksyong magalit, mainis o magtampo ay natural sa tao ngunit ang panatiliin ang galit, inis at tampo sa
        iyong puso ay magdudulot ng masama sa iyong kalusugan kaya umisip ng paraan upang mabago ang
        ganitong pakiramdam sa isang sitw asyon.       Ang iyong pasya ay nararapat na may mabuting layunin,
        intensyon at kalalabasan.


   •    Mga payo ng m ay higit na kaalam an – ang mag-aaral na nasa unang taon ay tinatayang nasa unang bahagi ng pagdadalaga o pagbibinata
        (adolescence) kaya maraming pasya ang maaari mong gaw in sa panahong ito.            Na rito ang
        pagpapasya kung sinu-sino ang nararapat mong maging kaibigan, ang mga damit o kasuotang
        babagay sa iyo habang ikaw ay nagdadalaga o nagbibinata, ang grupo o pangkat sa paaralan na
        maaari mong salihan, ang mga lugar na nais mong puntahan, ang maaari mong maging libangan,
        ang kursong kukunin sa hinaharap at ang iyong mithiin sa buhay. Dumarating sa panahong ito
        ang pagkalito o pag-iisip kung ano ang dapat mong maging pasya. Nararapat na magkaroon ka
        ng mahalagang tao na gagabay sa iyo sa paggaw a ng pasya. Ang payo ng mga magulang,
        nakatatandang kapatid, guro, guidance counselor, tagapayong ispiritw al at mabubuting kaibigan
        ay makatutulong sa iyo upang linaw in ang bawat sitw asyon o inpormasyon. Makatutulong sila
        lalo na at w ala ka pa sa hustong gulang at nasa kalinga ka pa rin ng iyong mga magulang.


Ang m ga Oportunidad at Nakahandang Kagam itan sa Pagpapasya


       Sa paggaw a ng pasya, mahalagang isaalang-alang ang mga oportunidad at mga nakahandang kagamitan sa iyong paligid.             Maaaring buo at

                                                                      281
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

ganap ang iyong kasanayan subalit w alang oportunidad at nakahandang kagamitan para sa balak o pinapangap mong kurso. Halimbaw a, gusto
mong maging isang astronaut subalit w ala namang opurtunidad dahil nasa malayo kang lugar, w alang unibersidad na malapit sa inyo na may kursong
ganito at higit sa lahat hindi handa ang mga kagamitang maaari mong pagsanayan.


     Ang mga oportunidad ay ang mga pagkakataong maaaring gamitin upang maisakatuparan ang isang mahalagang pasya. Ang mga ito ay nasa
iyong paligid. Kung ikaw ay isang mahusay na pag-awit, opurtunidad ang iba’t ibang paligsahan upang malinang ang iyong husay sa pag-awit. Ang
kailangan mo lang gaw in ay maghanda at sumali sa mga paligsahang ito. Si Charice Pempengco ay mula sa mahirap na pamilya. Ang kanyang ina
ay mayroong talento sa pagkanta.     Ito ay isang oportunidad para kay Charice sapagkat nahasaya siyang umaw il mula sa gabay ng kanyang
mapagmahal na ina.     Ang kanyang ina na rin ang tumatahi ng mga damit na kanyang gagamitin sa paligsahan. Isang malaking oportunidad ang
dumating ng mapasali siya sa patimpalak sa isang telibisyon. Bagama’t pangatlo lamang siya sa paligs ahang ito, buong giting naman niyang pinakita
ang kanyang talento.    Dahl dito, nagmalasakit ang isang tagahanga at nailagay sa internet ang kanyang mahusay na pagkanta.            Ito na ang
pinakamalaking oportunidad sa kanyang buhay, ngayon ay kilala na siyang mang-aaw it sa buong mundo. Maligaya ang kanyang ina at si Charice na
nagkaroon ng mabuting bunga ang kanilang pagtitiyaga na marating ang kanilang itinakdang mithiin.


     Sa kabuuan, ang tao ay mayroong isip (intellect) upang alamin at hanapin ang katotohanan. May kakayahan din ang isip na magsiyasat ng
mga pangyayari upang malaman ang katotohanan. Kaya niyang mangalap ng mga impormasyon upang gamiting patotoo o ebidensya sa kanyang
nais na malaman.     May kapasidad ang taong suriin ang mga pangyayari o sitw asyon sa kanyang buhay.          Hindi basta nagbibigay ng w alang
batayang reaksyon o pasya sa pagkakita pa lamang ng pangyayari o sitwasyon. Halimbaw a: nakita mong nag-uusap ang dalaw a ng mong kaibigan
at sila ay nagtataw anan habang tumataw a at nakatingin sa iyo. Maaaring makaramdam ka ng kakaiba at isiping ikaw ang kanilang pinag-uusapan
subalit mag-isip ka bago magpasya.


     Sumunod ang tao ay mayroong kilos-loob (w ill) na kayang loobin ang mabuti.         Mayroon siyang likas na pandama sa kabutihan.        May
kapasidad ang tao na loobin ang mabuti at iw asan ang masama. Sa sitw asyong binanggit, maaaring manggalit ka ngunit dahil mayroon kang isip,
hindi ka basta maghuhusga.   Gamit ang iyong kilos-loob, iisipin mong nagkakatuw aan lamang sila at nagkataong napatingin sa iyo. Kaya maaaring
loobin mong lumapit sa kanila at masayang makisama sa kanilang pagkukw entuhan. Sa ganitong par aan, naiw asan mo ang magalit, magtanim ng

                                                                    282
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I

sama ng loob, mag-isip ng masama sa kapw a at gumaw a ng isang bagay na maaari mong
pagsisihan.


     Ngunit may pagkakataong nahihirapan ang tao na gumaw a ng pasya.        Dito papasok ang
mahahalagang tao sa iyong buhay sa iyong paggaw a ng pasya.      Ang mga magulang na laging
naghahangad ng mabuti para sa kanilang mga anak ang maaaring unang lapitan. Sila ay ang higit
na nakaaalam ng iyong pagkatao dahil sa kanila ka nagmula. Hinog din sila sa karanasan kaya
maaari nilang ibahagi ang mga ito sa iyo bilang gabay sa paggaw a mo ng pasya. Maari mo ring
lapitan ang nakatatandang kapatid o kamag-anak. Maaari silang dumamay at magbigay ng payo.


     Sa paaralan ay mayroong eksperto sa pagbibigay ng payo, ang guidance counselor. Siya ay nag-aral sa pagbibigay ng gabay at pag-unaw a sa
baw at sitw asyong kinahaharap ng mga mag-aaral. Ang lahat ng mga bagay na iyong sasabihin sa kanya ay itinuturing na lihim.      Maaari mong
sabihin sa kanya ang iyong sitwasyon at humingi ng gabay sa paggaw a ng pasya. Nariyan din ang iyong mga guro na maaari mong lapitan. Sila ay
tinuturing na mga magulang mo sa paaralan. Bagama’t ang mga magulang ay hindi dapat palitan bilang tunay mong ama at ina, ang mga guro ay
mayroon ding pagmamahal sa kanilang mga mag-aaral. Kabutihan din ang kanilang ninanais para sa iy o. Maaari kang lumapit at humingi ng gabay
sa kanila sa paggaw a ng pasya.      Kung nais mo namang humingi ng tulong sa kaibigan, sigur uhing siya ay iyong mapagkakatiw alaan at
naghahangad ng iyong kabutihan. Ang kaibigang nasa hustong gulang ay maaaring gumabay sa paggawa ng pasya.


     Sa pagkakataong kailangan mo ng katahimikan at masusing pagpapasya, maaaring lumapit sa pari, madre, pastor, imam, ministro o sinumang
bahagi ng simbahan o ispirtw al na gabay.   Maaari silang magbigay ng gabay na maituturing mong magbibigay sa iyo ng kapayapaan ng isip at
kalooban.


     Sa huli, ang paggaw a ng pasya ay nakalaan pa rin sa iyong sarili. Maging matalino at maingat sa paggaw a ng pasya. Manalangin at humingi
ng gabay na mahanap ang katotohanan at magaw a ang mabuti para sa iyo at sa kapw a.



                                                                  283
                                                                                              2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                      Edukasyon sa Pagpapahalaga I

Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a


   Ang pagsasaalang-alang sa mga salik sa pagpapasya ay daan sa pagiging mapanagutan sa pagpapasya.
   1. Paglalahad ng kahalagahan sa mga salik sa pagpapasya bilang daan sa pagiging mapanagutan sa pagpapasya gamit ang sumusunod na tanong:
      (Pagpapaliw anag)
         •   Bakit mahalagang suriin ang inpormasyong natatanggap mo bago gumaw a ng pasya?
         •   Nakalagay ka na ba sa sitw asyong nahirapan kang magpasya dahil sa sobrang emosyon?
         •   Sinu-sino ang mga taong malapit sa iyo na maaar ing gumabay sa paggaw a mo ng pasya


   2. Paghinuha sa nabuong konsepto mula sa paksa ( Pagpapaliw anag)
         •   Tukuyin ang mga salik sa pagpapasya at ang mga nahinuhang mahalagang konsepto rito


                                             Mga Salik sa Pagpapasya                      Nahinuhang Mahalagang konsepto
                                                                                          sa Pagsusuri ng Mga Salik sa
                                                                                          Pagpapasya
                                        ______________________________                    ____________________________
                                                                                          ____________________________
                                        ______________________________
                                                                                          ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                                                                          ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                                                                          ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________                    ____________________________
                                        ______________________________


                                                                    284
                                                                                                  2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                          Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRASFER)


             Sa bahaging ito, aktw al na isasagaw a ng mag-aaral ang Inaasahang Pagganap bilang patunay na naunawaan niya ang
    aralin. Muli, balikan ang mga kratirya sa pagtataya ng nasabing gaw ain. Ipadama/Ipakita sa mag-aaral ang kahalagahan at
    kaugnayan ng Inaasahang Pagganap sa kanyang sariling pangarap at kung paano ito matutupad sa pamamagitan ng paggaw a
    ng decision points diagram.
             Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-
    aaral na magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga
    kraytirya para rito.


      Pagganap


      1.     Nakagagaw a ng Decision Points Diagram


   Mga Pagpapasyahan na may           Impor masyong Dapat       Sariling        Pananaw ng mga        Pananaw ng Guro o        Ang Aking
     Kinalaman sa Pagtamo ng          Alamin Mula sa mga      Pananaw o            Magulang           Mapagkakatiw alaang       Pasya
           Itinakdang Mithiin              Babasahin            Opinyon                                     Kaibigan
1. Sasalihang samahan sa
   paaralan
2. Pipiliing mga kaibigan


3. Kursong kukunin sa kolehiyo




                                                                       285
                                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I



      2.        Pagsasagaw a ng pagsasaliksik sa mga tao sa tahanan, sa paaralan, sa pamayanan, sa simbahan o pamahalaan na kritikal na nagsusuri
                bago magsagaw a ng pagpapasya at tunay na naisasaalang alang ang mga salik sa pagpapasya

      Pagninilay


      Pagbabahagi ng sariling damdamin tungkol sa kamag-aral na laging nagsisinungaling at halos hindi na siya paniw alaan ng lahat kaya ang
      kanilang pasya ay huw ag na lang siyang pansinin. ( Pagdama at Pag-unaw a sa Damdamin ng Iba)
      Mga Tanong:
            -        Ano ang iyong damdamin sa ginaw ang pasya ng iyong mga kamag-aral?
            -        Susunod ka ba sa pasya ng nakararami?
            -        Bumuo ng isang saloobin tungkol sa paggaw a ng sariling pasya para sa ikabubuti ng kapw a


      Pagsasabuhay


          1. Paggaw a ng pasya mula sa resulta ng pagsusuri sa sitw asyon (Paglalapat)
          2. Pagsasagaw a ng panayam sa mga kamag-aral kung bakit kailangang hindi magpadalus-dalos sa mga pagpapasya
                Mga mungkahing tanong sa panayam
                1)     Ano ang dulot ng padalus-dalos na pagpapasya?
                2)     Paano mo masisigurong magiging maingat ka sa pagpapasya?


Paksa 4
   • (1998). Module 2: Second Year Level. A Guidance Resource Manual on the Growing Filipino Adolescent: Revitalized Homeroom Guidance
      Program for High School. BSE-DECS




                                                                              286
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Ikaapat na Markahan : Pagtatakda ng      Aralin 5: Mga Hakbang sa Pagpapasya                        Bilang ng araw /sesyon: 10 araw
            Mithiin
                                                                     Antas 1
Pam antayang Pangnilalam an:                                             Pam antayan sa Pagganap:
Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa mga konsepto tungkol sa      Ang mag-aaral ay naisasagaw a ang kilos sa nilalaman ng Makatotohanang
pagtatakda ng mga mithiin, mga salik at hakbang sa pagpapasya tungo sa Kontrata ng Pagtatakda ng Sariling Mithiin
tamang direksyon ng buhay at pagtupad ng mga pangarap

Paksa:
    1. Mga Pangarap ng Kabataan
    2. Ang Anim na Pamatayan sa Pagtatakda ng Mithiin
    3. Mga Hakbang sa Pagkamit ng Iitinakdang Mithiin
    4. Mga Salik sa Pagpapasya
    5. Mga Hakbang sa Pagpapasya
Mga Kakailanganin sa Pag-unaw a: (Sa Ikaapat na Markahan)               Mahahalagang Tanong: (Sa Ikaapat na Markahan)
Ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin ay nagsisilbing     Bakit mahalaga ang pagtatakda ng malinaw at makatotohanang mithiin?
gabay sa tamang pagpapasya upang magkaroon ng tamang direksyon sa
buhay at matupad ang mga pangarap.
Sa Aralin 5: Mga Hakbang sa Pagpapasya                                  Sa Aralin 5: Mga Hakbang sa Pagpapasya
Nagbibigay ng direksyon, naiiw asan ang pag-aaksaya ng panahon at       Bakit mahalaga ang mga hakbang sa pagpapasya tungo sa pagkamit sa
naisasaalang-alang ang mga oportunidad kung may sinusunod na mga        mga mithiin sa buhay?
hakbang sa pagpapasya tungo sa pagkamit ng mga mithiin sa buhay.
Nauunaw aan ng m ag-aaral ang : (Mga Kaalam an)                         Ang m ag-aaral ay: (Mga Kasanayan)
     3. Ang Anim na Hakbang sa Pagpapasya                                  • nakagagaw a ng imbentaryo at pagsusuri ng mga oportunindad,
     4. Ang mga Serbisyong Nakahanda ng mga Gurong Tagapayo at               kakayahan o kalakasan, kahinaan at hadlang
        Guidance Counselors                                               • natutukoy ang tunay na layunin sa pagtatakda ng mithiin

                                                                 Antas 2
Inaasahang Pagganap:                    Mga Patunay sa Antas ng Pag-unawa;

Nailalapat ang anim na mga hakbang sa   Naipamamalas ng mag-aaral ang pag-unaw a sa pamamagitan
lahat ng mga pasya                      ng:

                                        Pagpapaliw anag
                                         Pagpapaliw anag ang mga hakbang sa pagpapasya at ang
                                         kahalagahan ng pagsunod sa mga ito bilang gabay sa pang-
                                                                      287
                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I

 araw -araw na buhay
 Kraytirya
 Malinaw ang ginaw ang pagpapaliw anag
     − mga hakbang
     − may ibinahaging angkop na halimbaw a
     − nailahad ang kahalagahan sa pagsunod sa mga
       hakbang

Interpretasyon
  Pagsusuri ng isang pasya ng magulang, kapatid o kamag-
  aral batay sa mga hakbang sa pagpapasya
  Kraytirya
  Nakita ang magandang bunga ng ginaw ang pagsusuri batay
  sa ibinigay na mga patunay

Paglalapat
 Paggaw a ng Sariling Decision- making Ladder
 Kraytirya
 Malinaw ang presentasyon ng sariling Decision- making
 ladder
 Makabuluhan ang nilalaman ng ginaw ang Sariling Decision-
 making Ladder

Pagbuo ng sariling pananaw
 Pagpapatunay ng pagsang-ayon o pagtutol sa pahayag ni
 Albert Camus: Life is a sum of your choices.
 Kraytirya
 Mkabuluhan ang ginaw ang paliw anag
 Ang ibinigay na mga dahilan ng pagsang-ayon o pagtutol ay
 kapani-paniw ala

Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba
 Pagsagot ang tanong: “Ano ang damdamin ng isang taong
 hindi makapagpasya at umaasa sa payo ng ibang tao?”
 Kraytirya
 Naikapagpahayag ng 2-3 damdamin


                             288
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

                                         Pagkilala sa Sarili
                                          Pagsusuri ang sariling hakbang na inilalapat sa araw-araw
                                          na pagpapasya at paghahambing nito sa mga napag-aralang
                                          mga hakbang
                                          Kryatirya:
                                          Nasuri ang sariling hakbang ng pagpapasya
                                          Naisagaw a ang paghahambing sa mga natutunang hakbang
                                          mula sa aralin
                                          May kalakip na pagninilay

                                                                    Antas 3

Plano ng Pagtuturo-Pagkatuto


Aralin 5: MGA HAKBANG SA PAGPAPASYA


A. PAGSISIYASAT AT PAGTUKLAS NG DATING KAALAMAN ( EXPL ORE)


         Sa bahaging ito, lilinaw in ng guro ang dating kaalaman,/karanasan ng mag-aaral tungkol sa imbentaryo ng kanyang mga talento
    at kakayahan, mga oportunidad, mga kahinaan, at mga balakid sa paggaw a ng pasya.
         Sa bahagi ring ito, ipaaalam sa sa kanya ang mga paksang tatalakayin, ang Inaasahang Pagganap at ang mga kraytirya kung
    paano ito tatayain.    Bibigyan ng pagkakataon ang mag-aaral na bumuo na sa palagay nila ay       Mahahalagang Tanong ( EQ) at
    Kakailanganing Pag-unaw a (EU) kaugnay ng aralin. Iminumungkahing tanggapin ng guro ang lahat ng sagot ng mag-aaral upang
    mataya kung gaano na ang alam nila sa araling ito. Itanong ng guro ang Mahalagang Tanong, “Bakit mahalagang sundin ang mga salik
    sa pagpapasya? “ Inaasahan ding lilinangin ang Anim na Aspekto ng Pag-unaw a ng mag-aaral mula sa bahaging ito hanggang sa
    bahaging Paglalapat.




                                                                     289
                                                                                             2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                     Edukasyon sa Pagpapahalaga I



Pagsisiyasat        (FU: Pagbuo ng Sariling Pananaw)
1. Pagbibigay ng sariling opinyon tungkol sa mga pahayag. Ipakita ang mga sumusunod na pahayag sa mga mag




               “Begin with the End in Mind o Magsimula na Isinasaalang-alang ang Tunguhin”




             “Ang mga mahahalagang baga y sa mundo ay naisakatuparan dahil sa mga karaniwan
             ngunit maayos na hakbang.”



2. Itanong sa mga mag-aaral.
      Mga Tanong:
         -   Ano ang mensahe ng pahayag?
         -   Paano mo gagaw ing makabuluhan sa iyong buhay ang pahayag na ito?
Pagtuklas ng Dating Kaalam an


3. Ipagaw a ang gaw ain
Panuto
  •    Balikan ang mga natutuhang konsepto sa Ikalaw ang paksa sa unang markahan: Ang patuklas ng mga kakayahan at talento; pagtuklas ng mga
       hilig at pagharap sa mga kahinaan
  •    Balikan ang mga itinalang oportunidad sa nakaraang paksa ng markahang ito.

                                                                    290
                                                                                                2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                        Edukasyon sa Pagpapahalaga I

  •    Gumaw a ng imbentaryo at pagsusuri ng mga: Oportunindad, Kakayahan o Kalakasan, Kahinaan at Hadlang


                                           Mga Oportunidad:
                                           _________________________________________
                                           _________________________________________
                                           _________________________________________
                                           _________________________________________
Mga Kakayahan, Talento at Lakas:           _____                                                       Mga Kahinaan:
____________________________                                                                           ____________________________
____________________________                                                                           ____________________________
____________________________                                                                           ____________________________
____________________________                                                                           ____________________________
                                                             Sariling
____________________________                               Im bentaryo                                 ____________________________
____________________________                                                                           ____________________________
____________________________                                                                           ____________________________
____________________________                                                                           ____________________________
____________________________               Mga Balakid:                                                ____________________________
                                           _________________________________________
____________________________                                                                           ____________________________
                                           _________________________________________
                                           _________________________________________
                                           _________________________________________
                                           _____
4. Tanungin:
      Mga Tanong:
         •   Mula sa mga oportunidad sa iyong buhay, paano mo haharapin ang mga balakid?
         •   Mula sa iyong mga kakayahan, talento at lakas, paano mo haharapin ang iyong mga kahinaan?
         •   Bakti kailangang suriin ang imbentaryo ng mga oportunidad, kakayahan, kahinaan at balakid sa iyong buhay?

                                                                      291
                                                                                                      2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                              Edukasyon sa Pagpapahalaga I



B. MGA KARANASAN TUNGO SA PAG-UNAWA (FIRM-UP)

              Sa bahaging ito, ipasuri ang ginaw ang imbentaryo at ang mga itinakdang mithiin sa buhay. Mula rito, matatanto kung ang
       mga nabuong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-aaral sa bahaging Pagtuklas ay tama/katanggap-tanggap. Iminumungkahi na
       maging maingat ang guro sa di-pagtanggap sa mga maling Kakailanganing Pag-unaw a. Sa bahaging ito, inaasahang naitama na
       (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-unaw a na dapat matutuhan ng mag-aaral. Inaasahang
       naiw asto na (kung mayroon mang mali/di-katanggap-tanggap) na Kakailanganing Pag-unaw a sa pamamagitan ng mga makahulugan
       at mapanghamong gaw ain.



   5. Ipagaw a ang gaw ain:
Panuto:
   1. Mula sa gaw ain tungkol sa sariling imbentaryo, balikan ang iyong itinakdang mithiin (goal)
   2. Isiping mabuti ang mga tunay na layunin sa pagtatakda ng mithiin (purpose)


            M ga Layunin sa Buhay (Purpose):                                          Itinakdang M ithiin (Goal):
            ________________________________________                                  _____________________________
            ________________________________________                                  _____________________________
            ________________________________________                                  _____________________________
            ________________________________________                                  _____________________________
            ________________________________________                                  _____________________________
            ________________________________________                                  _____________________________
            ________________________________________                                  ____________________________

Tanong: Masaya ka ba sa iyong tunay na layunin at itinakdang mithiin?

                                                                          292
                                                                                                     2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                             Edukasyon sa Pagpapahalaga I

   6. Pagpapatunay ng pagsang-ayon o pagtutol sa pahayag ni Albert Camus: Life is a sum of your choices.

   1) Naniniw ala ka ba sa pahayag ni Albert Camus? Bakit?
   2) Anu-ano ang maaari mong pamiliaan sa iyong gampanin bilang isang anak, mag-aaral at mamamayan? Paano ka nagiging maingat sa pagpili?


C. Pagpapalalim (DEEPEN)

             Sa bahaging ito pagtitibayin ang nabuong w astong Kakailanganing Pag-unaw a ng mag-aaral sa pamamagitan ng mga
        mapanghamong tanong/gaw ain upang sila’y magnilay, muling balikan ang mga natutuhan na, muling mag- isip at baguhin ito
        kung kinakailangan. May nakalaan ding babasahin upang higit na mapalalim ang pag-unaw a ng mag-aaral sa paksa. Ihahanda
        ng guro ang mag-aaral upang mailapat ang kanyang natutuhan sa pagsasagaw a ng Inaasahang Pagganap sa bahaging
        Paglalapat. Inaasahang tutugunan ng guro ang pagiging kakaiba ng mag-aaral, ang kaniyang kalakasan at kahinaan sa
        pamamagitan ng pagtuturong kailangan/angkop sa kanya. Bigyan din ng pagkakataon ang mag-aaral na mataya niya ang
        kaniyang natutuhan at kakayahan.



   7. Ipabasa sa mga mag-aaral ang babasahin at gabayan sila sa pagbuo ng Kakailanganin sa Pag-unaw a (EU)


   Ang Anim na Hakbang sa Pagpapasya


        Nagbibigay ng direksyon, naiiw asan ang pag-aaksaya ng panahon at naisasaalang-alang ang mga oportunidad kung may sinusunod na mga
   hakbang sa pagpapasya tungo sa pagkamit ng mga mithiin sa buhay.


        Ang mga hakbang na ito ay:
        1. Ilahad ang sitwasyon o suliranin.
               Mahalagang matukoy ang tunay na sitw asyon o suliranin upang magkaroon ng pagkakataong ito ay masuri ng mabuti. Alamin ang
          pinaka-ugat ng suliranin. Maaar ing isulat ang ugat ng suliranin at ang mga naging epekto nito sa mga nakapaligid dito.
                                                                         293
                                                                                         2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                 Edukasyon sa Pagpapahalaga I



2. Isaalang-alang ang m ga alternatibo na m agbibigay-solusyon sa suliranin.
      Isipin ang mga maaaring maging solusyon sa suliranin. Isipin ang mga paraan upang maging madali ang paglutas ng suliranin. Isipin
 ang mga taong maaaring makatulong sa paglutas ng suliranin. Ilista ang mga ito.


3. Isaalang-alang ang m ga kahihinatnan ng baw at alternatibo.
      Mula sa mga itinalang maaaring maging solusyon sa suliranin, isulat sa tapat nito ang maaaring maging kalabasan o kahihinatnan.
 Mabuting malaman ang maaaring maging kalabasan ng baw at solusyong naisip upang maging handa rito. Maiiw asan mo rin ang pagsisisi sa
 kung malalaman mo ang maaaring kahinatnan ng naisip na solusyon.


4. Isaalang-alang ang m ga pampam ilya at sariling pagpapahalaga.
      Hindi lamang mahalagang malaman ang maaaring kalabasan o kahinatnan ng pasya kundi malaman ang mga pagpapahalagang
 pampamilya at pansarili. Alalahaning hindi ka lamang kumikilos para sa paglutas ng suliranin kundi isinasaalang-alang mo rin ang kabutihan
 ng iyong pamilya at ng iyong sarili. Maaaring handa ka sa kalabasan ng pasyang gagaw in mo subalit hindi ang mga mahahalagang taong
 nakapaligid sa iyo.   Mahalagang alam din ng mga kasama mo sa tahanan ang mga mahahalagang pangyayari sa iyong buhay lalo na kung
 ikaw minor de edad. Higit sa lahat, hindi lamang ikaw ang maaaring maapektuhan ng anumang kalalabasan ng iyong pasya, kundi maging
 ang iyong pamilya. Marami ng pagkakataon na nagkakaroon ng alitan sa pamilya dahil sa paglilihim ng isang kasapi nito. Masakit ito para sa
 buong pamilya lalo na ating mga Pilipino na mataas ang pagpapahalaga sa pamilya. Naniniw ala tayo anuman ang kahihinatnan ng isang
 kasapi ng pamilya, ikasisiya o daramdamin ito ng buong pamilya.


5. Magpasya at isagaw a ito.
      Kung handa na at nagaw a na ng unang apat na hakbang, magpasya at isagaw a ito. Huw ag mag-alinlangan dahil alam mong ito ay
 iyong pinag-isipan, sinuri at pinahahalagahan. Lakasan ang loob at manalanging maisakatuparan ang pasya ng maayos.


6. Tayain ang ginaw ang pasya.

                                                              294
                                                                                                   2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                           Edukasyon sa Pagpapahalaga I

             Kung naisagaw a na ang pasya, tayain ang kalalabasan nito. Timbangin ang naidulot na kabutihan at ginhaw a sa sarili at sa pamilya.
       Kung nagkaroon ng pagkukulang sa plano o hindi lubos ang kahandaan, maaaring iangkop ang anumang nararapat na pagbabago. Huw ag
       mag-atubili dahil higit na magiging malaki ang gastos o paghihhirap. Halimbaw a, nais mong maging isang doktor, subalit noong nasa simula
       ka na ng pag-aaral nito, nadiskubre mong sobra ang takot mo sa dugo at sa tuw ing naririnig mo ang sirena ng ambulansya ay kinakabahan ka
       na. Naisip mo tuloy, hindi mo pala nais na maging isang doktor, kundi humahanga ka lamang sa mga doktor. Mula rito, suriin ang sarili, tayain
       ang ginaw ang pasya, at kumunsulta sa mga mahahalagang tao sa iyo kung nais na baguhin ang ginaw ang pasya.


Ang m ga Serbisyong Nakahanda ng m ga Gurong Tagapayo at Guidance Counselors


      Ang mga gurong tagapayo at guidance counselors ay nagbibigay ng mga programa upang gabayan ang mga mag-aaral sa pagpili ng kurso at
pagkamit ng mga mithiin. May mga paaralan tulad ng Indianola High School na nagbibigay ng tulong sa mga mag-aaral na gumaw a ng desisyon
tungkol sa kanilang pangangailangang personal at edukasyonal habang nagbibigyan sila ng mga impor masyon para sa kanilang pagpili ng kusro sa
kolehiyo. Narito ang ilang tulong kanilang ibinibigay sa kanilang mag-aaral:

   1. Pagsusuri ng interes, abilidad at personal na katangian ng mga mag-aaral. May mga instrumento na maaaring sumukat ng interes, abilidad at
       personal na katangian ng mga mag-aaral. Ang resulta ng pagsagot sa mga instrumentong ito ay maaaring maging gabay sa pagbibigay ng
       payo tungkol sa maaaring maging inklinasyon ng mag-aaral sa kanyang pag-aaral, pakikisalamuha sa kapw a kamag-aral, at disposisyon sa
       buhay bilang kabataan.
   2. Pagbibigay ng gabay tungkol sa mga programang ibinibigay sa kolehiyo tulad ng scholarship, tulong pinansyal sa pag-aaral at mga kailangan
       sa pagpasok sa unibersidad o kolehiyo. Ang guidance counselor ay may koordinasyon sa mga iba’t ibang unibersidad, kolehiyo at sektor na
       maaaring tumulong sa pag-aaral sa kolehiyo. Siya ay gumagaw a ng programa upang mapagkalooban ang mga mag-aaral na mayroong
       interes na kumuha ng scholarship o tulong pinansyal sa pag-aaral. May programa rin ang guidance counselor na nagbibigay ng pagkakataon
       sa iba’t ibang unibersidad o kolehiyo na makausap ang mga mag-aaral sa sekundarya upang magbigay ng gabay sa kanilang pag-aaral sa
       kolehiyo. Karaniw an, idinidikit nila sa dingding ng kanilang opisina o bulletin board ng paaralan ang mga scholarship at tulong pinansyal na
       nais ibigay ng iba’t ibang unibersidad, kolehiyo at iba’t ibang sektor. Kung ganoon, para sa isang mag-aaral na kulang sa pinansyal subalt
       may pagpupursigi sa pag-aaral, ang mga tulong na ito ay makatutulong nga malaki sa kanila.
                                                                       295
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      3. Paggabay sa mga mag-aaral na maunaw aan at makayanan ang mga panlipunan at emosyonal na mga suliranin. Ang guidance counselor ay
          nakahanda sa kanyang opisina na magbigay ng payo at gabay sa mag-aaral na na mayroong personal na suliranin at nahihirapang magpasya.
          Pinauunaw a sa mag-aaral na dapat siyang maging masaya bilang mag-aaral at kayanin ang mga panlipunan at emosyonal na suliranin.
      4. Pag-aayos ng komunikasyon sa pagitan ng mga mag-aaral, guro at magulang. May mga pagkakataong nagkakaroon ng suliranin ang mga
          mag-aaral sa pakikitungo sa kanilang kamag-aral, kaibigan at guro. Ang pasya na magkaisa ay nagmumula pa rin sa mag-aaral, guro at
          magulang. Pinoproseso lamang ng guidance counselor ang mga pangyayari upang makagaw a ng mabuting pasya ang baw at panig.
          Sinsigurado niyang magiging maayos ang komunikasyon sa paaralan.
      5. Pagtatago ng mga talaan ng iskor, marka at iba pang dokumento ng mga mag-aaral. Upang makapagpasya ng maayos ang mag-aaral sa
          kurso, anumang suliranin o sitw asyon, nasa pangangalaga ng guidance counselor ang mga dokumentong maaaring magamit sa papapasya.
      6. Paggaw a ng mga liham ng rekomendasyon na nararapat para sa mga mag-aaral na nais mag-aral sa kolehiyo, kumuha ng scholarship at iba
          pang rekomendayon na makabubuti sa mag-aaral. Isang malaking tulong ito sa mag-aaral na magkaroon ng mabuting kinabukasan.
          Kailangan lamang niyang lumapit sa guidance counselor.

        Kung w alang guidance counselor sa paaralan, ang gurong tagapayo o class adviser ang maaar ing tumulong sa pagpapasya na may kinalaman
   sa kanyang pag-aaral. Sa kabuuan, huw ag mangamba sa paggaw a ng pasya dahil may mga taong maaari mong lapitan at tumulong sa iyo. Ang
   mahalaga, maging matatag at magtiw ala sa sarili.



Paghinuha ng Kakailanganing Pag-unaw a
   Nagbibigay ng direksyon, naiiw asan ang pag-aaksaya ng panahon at naisasaalang-alang ang mga oportunidad kung may sinusunod na mga
hakbang sa pagpapasya tungo sa pagkamit ng mga mithiin sa buhay.


   1. Paghahalintulad sa pagtatanim ng isang puno ang anim na hakbang sa pagpapasya. (Interpretasyon)
          Panuto:
          •   Iguhit ang baw at yugto ng pagtatanim ng isang puno hanggang ito ay mamunga batay sa mga hakbang s a pagpapasya tungo sa pagkamit
              ng mga mithiin sa buhay.
                                                                      296
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I

         •    Isulat sa journal ang nahinuhang konsepto mula sa interpretasyong ginaw a.



                  1.                   2.                   3.                    4.                 5.                       6.




  2. Pagbabahagi ng sariling damdamin tungkol sa ginagaw a ng ilang mga mag-aaral na pagbabaya sa pag-aaral at pagpapabukas ng mga gaw aing
     maaaring gaw in na (Pagdama at pag-unaw a sa damdamin ng iba)


D. PAGGANAP, PAGNINILAY AT PAGSASABUHAY (TRANSFER)

             Sa bahaging ito, aktw al na isasagaw a ng mag-aaral ang Inaasahang Pagganap bilang patunay na naunawaan niya ang
   aralin. Muli, balikan ang mga kratirya sa pagtataya ng nasabing gaw ain. Ipadama/Ipakita sa mag-aaral ang kahalagahan at
   kaugnayan ng Inaasahang Pagganap sa kanyang sariling pangarap at kung paano ito matutupad sa pamamagitan ng paggaw a
   ng plano ng pagkamit ng mithiin sa buhay.
             Ang mga nabanggit ay mga mungkahing paraan ng pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Maaari ring hayaan ang mag-
   aaral na magpasya kung paano nila gagaw in ang pagganap, pagninilay at pagsasabuhay. Ang mahalaga ay malinaw ang mga
   kraytirya para rito.




                                                                        297
                                                                                                 2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                         Edukasyon sa Pagpapahalaga I



   a. Pagganap
   1. Isipin ang isang malaking pasyang gagaw in mo sa hinaharap na may kinalaman sa iyong itinakdang mithiin sa buhay o planong karera o kurso sa
         hinaharap.
   2. Gamiting gabay ang anim na hakbang sa pagpapasya na nasa isang decision ladder upang masuri ang pasyang gagaw in.
   3. Isulat sa baw at hagdan ang nararapat na gaw in upang maging tama ang pasyang gagaw in.


Isang Malaking Pasyang Gagaw in sa Hinaharap na may Kinalaman sa Itinakdang Mithiin o Planong Karera o Kurso:
____________________________________________________________________________________________________
Ang Anim na Hakbang sa Pagpapasya


                                                                             6 Tayain ang ginaw ang pasya
                                                                       5 Magpasya at isagaw a ito
                                                                 4 Isaalang-alang ang mga pampamilya at sariling
                                                                      pagpapahalaga
                                                            3 Isaalang-alang ang mga kahihinatnan ng baw at alternatibo
                                                       2 Isaalang-alang ang mga alternatibo na magbibigay-solusyon sa
                                                          suliranin
                                                  1 Ilahad ang sitw asyon o suliranin


.Mga Tanong:
     •    Madali mo bang napunan ang baw at hakbang sa paggaw a ng pasya? Bakit?
     •    Ano ang kahalagahan ng pagtukoy sa mga maaaring maging alternatibo sa mga maaaring maging suliraning kaakibat ng gagaw ing pasya?




                                                                       298
                                                                                        2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                Edukasyon sa Pagpapahalaga I




b. Pagninilay
   1.   Pagsulat ng pagninilay batay sa sumusunod na tanong:
        •   Anu-ano ang dulot ng pagsunod sa mga hakbang sa paggaw a ng pasya?
        •   Susundin mo ba ang mga hakbang na ito? Bakit?



                                            Mula sa aking pagninilay, ang nahinuha kong konsepto mula sa
                                            paksa ay_____________________________________________
                                            _____________________________________________________
                                            _____________________________________________________
                                            _____________________________________________________
                                            _____________________________________________________




                                                                 299
                                                                                               2010 Kurikulum ng Edukasyong Sekondari
                                                                                                       Edukasyon sa Pagpapahalaga I

      c. Pagsasabuhay
         Paggaw a ng Plano ng Pagkamit ng Mithiin sa Buhay
 Ang Aking Plano ng Pagkam it ng Mithiin sa Buhay
 Itinakdang Mithiin (Goal)


 Mga Layunin (Purpose)
 1.
 2.
 3.
  Gaw ain         Target                                            Accomplishment                                              Mga Nais
                                          Paaralang Sekundarya                                   Kolehiyo                       Baguhin
                               Unang     Ikalaw ang     Ikatlong   Ikaapat na   Unang     Ikalaw ang    Ikatlong     Ikaapat    sa Plano
                                Ton         Taon         Taon        Taon       Taon         Taon        Taon       na Taon




Mga Kakailanganing Kagam itan


Paksa 5
1998. Module 2: Second Year Level. A Guidance Resource Manual on the Grow ing Filipino Adolescent: Revitalized Homeroom Guidance Program for
High School. BSE- DECS



                                                                      300

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Stats:
views:29776
posted:3/30/2011
language:Tagalog
pages:300
Description: Philippine Department of Education 2010 Curriculum