A Selection of Latin Authors by wanghonghx

VIEWS: 642 PAGES: 48

									                                            The Essential Latin Authors 2010
This text-book has been specially created for International students who wish to continue their Latin
studies while they attend secondary school in the Burnaby school system. As a result, the booklet
consists of some of the most widely read works or passages from the essential Latin authors. Also
included in this booklet are a few texts which are less well known, but which will round out our
experience of the Roman world. These texts include inscriptions, coin legends and one or two surprises.
Since this is a work in progress, any comments and feedback which the reader cares to offer will be
happily received and, possibly, incorporated in future incarnations.

Table of Contents
                Author                              Work                        Pages
       Catullus                 Carmina 1, 13, 32, 37, 45 49, 70, 85, 87, 92             2
       Sallust                  Coniuratio Catilinae 1, 2, 5, 14, 15                     7
                                Ad Atticum 1.2
       Cicero                   In Catilinam 1.1-3                                      11
       Virgil                   Aeneid 1.1-440                                          13
                                Odes 1.5, 1.11, 1.38, 3.30
                                Epistle 1.4
       Horace                   Satire 1.9                                              24
                                Ab Urbe Condita
       Livy                     1.6-7; 1.58-60                                          29
                                Amores 2.12
       Ovid                     1.601-621; 12.233-257                                   33
       Martial                  Select Epigrams                                         36
       Pliny                    Select Letters                                          39
       Tacitus                  Annales 12.65-69                                        43
                                Milarium Polianum
                                Fabula Huius et Illius
                                Roman Grave-stone
       Miscellaneous            Testamentum Porcelli                                    46

                                                 Page 1
                                        The Essential Latin Authors 2010

              Catullus      (Gaius Valerius Catullus; 84 BC – 54 BC)

                Most of what we know about Catullus comes from his poetry. He came from
northern Italy, was well educated and was on friendly terms with many impotant political figures
of his time, including Cicero and Julius Caesar. Catullus was famous for knowledge of poetry,
especially Alexandrian and was infamous for his love affair with Clodia, the sister of Clodius
Pulcher, ally of Julius Caesar. Clodia, whose alias in Catullus‘ poems was Lesbia, was famous
for her various lover affairs, despite her marriage to Metellus Celer. Catullus wrote poems on
wide variety of topics, including a marriage hymn and an epyllion (mini epic), but he is best
known for his ‗personal poems‘. Catullus wrote to and about the people around him; his enemies
as well as his friends. As a result, many historical figures from 1st century BC Rome become
more alive when Catullus introduced them. Finally, Catullus wrote at a time when the Latin
language was still relatively young. Catullus was one of those early writers who helped Latin
develop into a language which could produce great literature. When you read Catullus, be very
careful to be guided by endings (and NOT word order). Also, notice how he plays with and
seems to be almost experimenting with the language.

1:- dedication of his book of poetry to the biographer & historian Cornelius Nepos
                                                 NOTES and QUESTIONS
 Cui dono lepidum novum libellum,                What case is Corneli?
 arida modo pumice expolitum?                    soleo, solere = to be in the habit of
 Corneli, tibi: namque tu solebas                does Italorum go with unus or omne?
 meas esse aliquid putare nugas.                 laboriosis is both a compliment and a criticism
                                                 quare = and so (it is really qua + re combined as a single
 Iam tum, cum ausus es unus Italorum
 omne aevum tribus explicare cartis,             qualecumque = whatever kind
 doctis, Iuppiter, et laboriosis!                patroni goes with saeclo
 Quare habe tibi quidquid hoc libelli –
 qualecumque quidem est. Patroni et ergo,        What do we know about Cornelius Nepos ?
 plus uno maneat perenne saeclo!


                               CIL 14.4123 / CIL 1.3 / ILS 8561
                        Praeneste Fibula      7th century BC / 1870 AD

                                            Page 2
                                         The Essential Latin Authors 2010

13:- an invitation to dinner
                                                   NOTES and QUESTIONS
 Cenabis bene, mi Fabulle, apud me                 What case is mi?
 paucis, si tibi di favent, diebus,                What tense is attuleris?
 si tecum attuleris bonam atque magnam             aranearum = cobwebs
 cenam, non sine candida puella                    meros = pure, undiluted (usually used to describe wine)
                                                   unguentum = perfume, cologne, scent
 et vino et sale et omnibus cachinnis.
                                                   quare = and so (it is really qua + re combined as a single
 haec si, inquam, attuleris, venuste noster,           word)
 cenabis bene; nam tui Catulli                     qualecumque = whatever kind
 plenus sacculus est aranearum.                    patroni goes with saeclo
 sed contra accipies meros amores
                                                   What do we know about Fabullus?
 seu quid suavius elegantiusve est:
 nam unguentum dabo, quod meae puellae
 donarunt Veneres Cupidinesque,
 quod tu cum olfacies, deos rogabis,
 totum ut te faciant, Fabulle, nasum.

32:- To Ipsitilla
                                                   NOTES and QUESTIONS
 Amabo, mea dulcis Ipsitilla,                      lepos, leporis = charm, wit
 meae deliciae, mei lepores,                       iube: understand ut with the subjunctive
 iube ad te ueniam meridiatum.                     what form of the verb adiuvare is adiuvato?
 et si iusseris, illud adiuvato,                   lubeat = libeat (what mood?)
                                                   foras = outside, out (locative)
 ne quis liminis obseret tabellam,
                                                   is novem an allusion to the 9 muses?
 neu tibi lubeat foras abire,                      Fututio, fututionis = a fancy way of saying ‗fuck‘
 sed domi maneas paresque nobis                    iubeto :- see the note on adiuvato
 novem continuas fututiones.                       pransus = perfect passive participle
 uerum si quid ages, statim iubeto:                satur, saturi (adj) = filled, sated
                                                   pertundo, pertundere = perforate, break through
 nam pransus iaceo et satur supinus
 pertundo tunicamque palliumque.                   What do we know about Ipsitilla ?

1 denarius
Furius Purpureo 169-158 BC

39:- To Egnatius

                                               Page 3
                                              The Essential Latin Authors 2010

                                                         NOTES and QUESTIONS
 Egnatius, quod candidos habet dentes,
                                                         candidus, a, um = gleaming white
 renidet usque quaque. si ad rei ventum est              renideo, ere = grin
 subsellium, cum orator excitat fletum,                  usque quaque = on every occasion
 renidet ille; si ad pii rogum fili                      reus, i (m) = defendant
 lugetur, orba cum flet unicum mater,                    ventum est = people have come
 renidet ille. quidquid est, ubicumque est,              subsellium, i (n) = bench
 quodcumque agit, renidet: hunc habet morbum,            fletus, i (m) = tears, weeping
 neque elegantem, ut arbitror, neque urbanum.            rogus, i (m) = funeral pyre
 quare monendum est te mihi, bone Egnati.                lugeo, ere = mourn
 si urbanus esses aut Sabinus aut Tiburs                 orbus, a, um = bereaved
                                                         unicum = unicum filium
 aut pinguis Umber aut obesus Etruscus
                                                         quidquid/quodcumque = whatever
 aut Lanuvinus ater atque dentatus
                                                         ubicumque = wherever
 aut Transpadanus, ut meos quoque attingam,              quare = for this reason
 aut quilubet, qui puriter lavit dentes,                 dentatus = toothy
 tamen renidere usque quaque te nollem:                  attingo, attingere = mention
 nam risu inepto res ineptior nulla est.                 quilubet (quilibet) = anyone at all
 nunc Celtiber es: Celtiberia in terra,                  risu inepto (ablative of comparison)
 quod quisque minxit, hoc sibi solet mane                quisque = someone
 dentem atque russam defricare gingiuam,                 defrico, defricare = brush
 ut quo iste uester expolitior dens est,                 expolitior = more polished
 hoc te amplius bibisse praedicet loti.

45:- To Septimius
                                                    NOTES and QUESTIONS
 Acmen Septimius suos amores                        Acmen = Greek accusative (Acme)
 tenens in gremio 'mea' inquit 'Acme,               amores where English uses the singular
 ni te perdite amo atque amare porro                perdite = damn it (main verb)
 omnes sum assidue paratus annos,                   porro = in future
                                                    pote = potest
 quantum qui pote plurimum perire,
                                                    plurimum = maxime
 solus in Libya Indiaque tosta
                                                    caesius = blue-eyed
 caesio veniam obvius leoni.'                       reflectens = leaning back
 hoc ut dixit, Amor sinistra ut ante                savior, -ari, -atus = kiss
 dextra sternuit approbationem.
     at Acme leviter caput reflectens
 et dulcis pueri ebrios ocellos
 illo purpureo ore suaviata,                        ut (note that it is NOT followed by a subjunctive)
                                                    medullis = marrow, core
 'sic' inquit 'mea vita Septimille,
                                                    proficiscor = set out, start

                                                Page 4
                                         The Essential Latin Authors 2010
 huic uni domino usque serviamus,                  misellus = poor little
 ut multo mihi maior acriorque                     Syrias Britanniasque: note the plurals and the range
                                                   facit = here, creates
 ignis mollibus ardet in medullis.'
                                                   vidit: tense?
 hoc ut dixit, Amor sinistra ut ante
 dextra sternuit approbationem.
    nunc ab auspicio bono profecti
 mutuis animis amant amantur.
 unam Septimius misellus Acmen
 mavult quam Syrias Britanniasque:
 uno in Septimio fidelis Acme
 facit delicias libidinisque.
 quis ullos homines beatiores
 vidit, quis Venerem auspicatiorem?

49:- a thank you note to Cicero
                                                   NOTES and QUESTIONS
 Disertissime Romuli nepotum,                      Is this sincere thanks and praise, or is Catullus being
 quot sunt quotque fuere, Marce Tulli,                  ironic and back-handed?
 quotque post aliis erunt in annis,
 gratias tibi maximas Catullus
 agit pessimus omnium poeta,
 tanto pessimus omnium poeta,
 quanto tu optimus omnium patronus.

70:- To Lesbia
                                                   NOTES and QUESTIONS
 Nulli se dicit mulier mea nubere malle            nubere = marry
 quam mihi, non si se Iuppiter ipse petat.         quod = relative pronoun
 dicit: sed mulier cupido quod dicit amanti,       mulier . . . amanti: relative clause!
 in vento et rapida scribere oportet aqua.

85:- I hate and love

                                               Page 5
                                         The Essential Latin Authors 2010
                                                      NOTES and QUESTIONS
 Odi et amo. quare id faciam, fortasse requiris.      quare = how (by what thing)
   nescio, sed fieri sentio et excrucior.             note how many verbs are in 2 lines

87:- To Lesbia
                                                         NOTES and QUESTIONS
 Nulla potest mulier tantum se dicere amatam             amatam: esse understood
    vere, quantum a me Lesbia amata mea est.             mea :- the ‗a‘ here is long (which cannot be
 nulla fides ullo fuit umquam foedere tanta,                worked out from the metre)
    quanta in amore tuo ex parte reperta mea est.

92:- To Lesbia
                                                         NOTES and QUESTIONS
 Lesbia mi dicit semper male nec tacet umquam            mi = mihi
    de me: Lesbia me dispeream nisi amat.                Lesbia me dispeream nisi amat = dispeream nisi
 quo signo? quia sunt totidem mea: deprecor illam            Lesbia me amat
    assidue, verum dispeream nisi amo.                   verum = but

                                             Page 6
                                         The Essential Latin Authors 2010

               Sallust     (Gaius Sallustius Crispus; 86 BC – 35 BC)
               Some people consider Sallust one of the greatest hypocrites of the Roman world.
               He was also the first of the ‗great‘ Roman historians. He wrote, not as an
               academic bystander, but among the history makers themselves, a senator who was
               part of the government and who knew all the major players. Rather than writing a
sweeping history of Rome from its beginnings, he wrote what is called a monograph – a history
of one specific event. His two surviving works are the Jugurthine War and the Catilinarian
Conspiracy. Sallust‘s style was in imitation of the Greek historian Thucydides – terse and
seemingly simple, but actually challenging to translate. Sallust favoured archaic vocabulary and
style as well as a certain unpredictability in composition. Sallust‘s theory of history was that
men strove to display their excellence (virtus), but were corrupted by greed. Sallust‘s harsh
attacks on those who succumbed to avarice are ironic, since Sallust himself committed extortion
while governor of Africa Nova and built extra-ordinary gardens with his profits. After a
tumultuous career, during which he was expelled from and then re-instated into the senate, he
retired, when his patron, Julius Caesar, was assassinated. The rest of his life was spent in writing
history and developing his gardens.
      The passages here are all from the Catilinarian Conspiracy.

1:- What separates men from animals
                                                             NOTES and QUESTIONS
     Omnis homines, qui sese student praestare ceteris       omnis = omnes
 animalibus, summa ope niti decet, ne vitam silentio         praestare = stand out
 transeant veluti pecora, quae natura prona atque ventri     nitor, niti = strive
 oboedientia finxit. Sed nostra omnis vis in animo et        pronus, a, um = head down
                                                             fingo, fingere, finxi = make
 corpore sita est: animi imperio, corporis servitio magis
                                                             ingenium, i (n) = talent
 utimur; alterum nobis cum dis, alterum cum beluis           belua, ae (f) = beast
 commune est. Quo mihi rectius videtur ingeni quam           maxume = maxime
 virium opibus gloriam quaerere et, quoniam vita ipsa,       fluxa atque fragilis: note the doublet
 qua fruimur, brevis est, memoriam nostri quam               certain = battle
                                                             consultum, i (n) = planning
 maxume longam efficere. Nam divitiarum et formae
                                                             consulueris: 2nd person here is impersonal
 gloria fluxa atque fragilis est, virtus clara aeternaque    mature = timely
 habetur.                                                    facto = action
     Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vine
 corporis an virtute animi res militaris magis
 procederet. Nam et, prius quam incipias, consulto et,
 ubi consulueris, mature facto opus est. Ita utrumque
 per se indigens alterum alterius auxilio eget.

2:- Human Nature

                                              Page 7
                                        The Essential Latin Authors 2010
                                                              NOTES and QUESTIONS
     Igitur initio reges—nam in terris nomen imperi id        Terrae, arum (f.pl.) = world
 primum fuit—divorsi pars ingenium, alii corpus               divorsi = diversi
 exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate           pars . . . alii: note the lack of parallel
 agitabatur; sua cuique satis placebant. Postea vero          exercebant = used
                                                              cupiditas, tatis (f) = greed
 quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et
                                                              postea . . . quam = postquam
 Athenienses coepere urbis atque nationes subigere,           coepere = coeperunt
 lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam             lubidinem = libidinem
 gloriam in maxumo imperio putare, tum demum                  posse: no complementary infinitive
 periculo atque negotiis compertum est in bello               res = affairs
                                                              misceri = to be mixed up
 plurumum ingenium posse. Quod si regum atque
                                                              pro = instead of
 imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello             peregrinantes = tourists
 valeret, aequabilius atque constantius sese res
 humanae haberent neque aliud alio ferri neque mutari
 ac misceri omnia cerneres. Nam imperium facile iis
 artibus retinetur, quibus initio partum est. Verum ubi
 pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido
 atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus
 inmutatur. Ita imperium semper ad optumum quemque
 a minus bono transferetur.
    Quae homines arant, navigant, aedificant, virtuti
 omnia parent. Sed multi mortales, dediti ventri atque
 somno, indocti incultique vitam sicuti peregrinantes
 transiere; quibus profecto contra naturam corpus
 voluptati, anima oneri fuit. Eorum ego vitam
 mortemque iuxta aestumo, quoniam de utraque siletur.
 Verum enim vero is demum mihi vivere atque frui
 anima videtur, qui aliquo negotio intentus praeclari
 facinoris aut artis bonae famam quaerit.

5:- Lucius Catilina, a brief description
                                                           NOTES and QUESTIONS
         L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna      magna vi :- ablative of description
 vi et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque.
 Huic ab adulescentia bella intestina, caedes,
 rapinae, discordia civilis grata fuere ibique
 iuventutem suam exercuit. Corpus patiens inediae,

                                            Page 8
                                         The Essential Latin Authors 2010
 algoris, vigiliae supra quam cuiquam credibile est.
 Animus audax, subdolus, varius, cuius rei lubet
 simulator ac dissimulator, alieni adpetens, sui
 profusus, ardens in cupiditatibus; satis eloquentiae,
 sapientiae parum. Vastus animus inmoderata,
 incredibilia, nimis alta semper cupiebat. Hunc post
 dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat
 rei publicae capiundae; neque id quibus modis
 adsequeretur, dum sibi regnum pararet, quicquam
 pensi habebat. Agitabatur magis magisque in dies
 animus ferox inopia rei familiaris et conscientia
 scelerum, quae utraque iis artibus auxerat, quas
 supra memoravi. Incitabant praeterea corrupti
 civitatis mores, quos pessuma ac divorsa inter se
 mala, luxuria atque avaritia, vexabant.
 Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus
 civitatis tempus admonuit, supra repetere ac paucis
 instituta maiorum domi militiaeque, quo modo rem
 publicam habuerint quantamque reliquerint, ut
 paulatim inmutata ex pulcherruma atque optuma
 pessuma ac flagitiosissuma facta sit, disserere.

14:- Catilina‘s followers
                                                         NOTES and QUESTIONS
       In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id    factu :- to do (ablative of supine)
 quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum
 atque facinorum circum se tamquam stipatorum
 catervas habebat. Nam quicumque inpudicus,
 adulter, ganeo, manu, ventre, pene bona patria
 laceraverat quique alienum aes grande
 conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret,
 praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi,
 convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes,
 ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut
 sanguine civili alebat, postremo omnes, quos
 flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii
 Catilinae proxumi familiaresque erant. Quod si

                                             Page 9
                                          The Essential Latin Authors 2010
 quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius
 inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par
 similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume
 adulescentium familiaritates adpetebat: eorum
 animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter
 capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate
 flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque
 equos mercari; postremo neque sumptui neque
 modestiae suae parcere, dum illos obnoxios
 fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita
 existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae
 frequentabat, parum honeste pudicitiam habuisse;
 sed ex aliis rebus magis quam quod cuiquam id
 compertum foret, haec fama valebat.

15:- Catilina‘s early life of crime
                                                         NOTES and QUESTIONS
         Iam primum adulescens Catilina multa            struprum, i (n) = act of adultery
 nefanda stupra fecerat, cum virgine nobili, cum         alia in apposition to stupraut
 sacerdote Vestae, alia huiusce modi contra ius
 fasque. Postremo captus amore Aureliae
 Orestillae, cuius praeter formam nihil umquam
 bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat
 timens privignum adulta aetate, pro certo creditur
 necato filio vacuam domum scelestis nuptiis
 fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur
 causa fuisse facinus maturandi. Namque animus
 inpurus, dis hominibusque infestus, neque vigiliis
 neque quietibus sedari poterat: ita conscientia
 mentem excitam vastabat. Igitur color ei
 exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus
 incessus: prorsus in facie vultuque vecordia

                                         The Essential Latin Authors 2010

              Cicero (Marcus Tullius Cicero; 106 BC – 43 BC)
                Cicero was one of the most prolific writers, not just from the Roman world, but
                from any time period. Although he was a ‗new man‘ (no member of his family
                had ever reached the consulship, he not only became consul , but also the greatest
forensic orator of his day. In the political and then military battle between Julius Caesar and
Pompey the Great, Cicero was on Pompey‘s side. When Pompey lost, Cicero was proscribed by
Mark Antony (the two were extremely bitter enemies) and assassinated in 43 BC. If Sallust
circulated among the history makers, Cicero was a history maker, and he wrote a great deal about
his times, not only speeches, but also a large volume of letters. Cicero was also a philosopher
and wrote extensively on philosophical topics. He was less successful as a poet as the following
line attests: ―O fortunatam natam me consule Romam‖.

Ad Atticum 1.2 (65 BC)
                                                        NOTES and QUESTIONS
       L. Iulio Caesare, C. Marcio Figulo               auctum = esse understood
 consulibus filiolo me auctum scito salva Terentia.     salva Terentia = ablative absolute
 Abs te tam diu nihil litterarum! Ego de meis ad te
 rationibus scripsi antea diligenter. hoc tempore
 Catilinam, competitorem nostrum, defendere
 cogitamus. Iudices habemus, quos volumus,
 summa accusatoris voluntate. Spero, si absolutus
 erit, coniunctiorem illum nobis fore in ratione
 petitionis; sin aliter acciderit, humaniter feremus.
 Tuo adventu nobis opus est maturo; nam prorsus
 summa hominum est opinio tuos familiares
 nobiles homines adversarios honori nostro fore.
 Ad eorum voluntatem mihi conciliandam maximo
 te mihi usui fore video. Quare Ianuario mense, ut
 constituisti, cura ut Romae sis.

Gold 60-as, Mars / eagle on thunderbolt -
Anonymous Gold 60-as. 211-207 BC. Bearded,
helmeted head of Mars right, (VI monogram)X
behind / eagle, ROMA below.

                                          The Essential Latin Authors 2010

In Catilinam 1.1-3
                                                         NOTES and QUESTIONS
         Quo usque tandem abutere, Catilina,             abutere = abuteris
 patientia nostra? quam diu etiam furor iste tuus
 nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit
 audacia? Nihilne te nocturnum praesidium Palati,
 nihil urbis vigiliae, nihil timor populi, nihil
 concursus bonorum omnium, nihil hic
 munitissimus habendi senatus locus, nihil horum
 ora voltusque moverunt? Patere tua consilia non
 sentis, constrictam iam horum omnium scientia
 teneri coniurationem tuam non vides? Quid
 proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris,
 quos convocaveris, quid consilii ceperis, quem
 nostrum ignorare arbitraris? O tempora, o mores!
 Senatus haec intellegit. Consul videt; hic tamen
 vivit. Vivit? immo vero etiam in senatum venit, fit
 publici consilii particeps, notat et designat oculis
 ad caedem unum quemque nostrum. Nos autem
 fortes viri satis facere rei publicae videmur, si
 istius furorem ac tela vitemus. Ad mortem te,
 Catilina, duci iussu consulis iam pridem
 oportebat, in te conferri pestem, quam tu in nos
 [omnes iam diu] machinaris. [3] An vero vir
 amplissumus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti.
 Gracchum mediocriter labefactantem statum rei
 publicae privatus interfecit; Catilinam orbem
 terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos
 consules perferemus? Nam illa nimis antiqua
 praetereo, quod C. Servilius Ahala Sp. Maelium
 novis rebus studentem manu sua occidit. Fuit, fuit
 ista quondam in hac re publica virtus, ut viri fortes
 acrioribus suppliciis civem perniciosum quam
 acerbissimum hostem coercerent. Habemus
 senatus consultum in te, Catilina, vehemens et
 grave, non deest rei publicae consilium neque
 auctoritas huius ordinis; nos, nos, dico aperte,
 consules desumus.

                                                The Essential Latin Authors 2010

                Vergil (Publius Vergilius Maro; 70 BC – 19 BC)
                If Vergil had had his way, Rome‘s ‗national poem‘ The Aeneid would never have
                been published. It was Vergil‘s death-bed wish that poem be burnt because it was
not finished – at least not Vergil‘s standards. Instead, The Aeneid became an instant success an
instant classic and a staple for students for millennia – Vergil‘s Aeneid was second only to the
bible in popularity and prominence. Vergil seems to have lost his family farm to the land
confiscations which were used to pay off the soldiers loyal to Octavian. Vergil, however,
became quite wealthy (10 million sesterces) from the gifts of friends (especially the literary
patron Maecenas). Vergil began writing pastoral poetry; the Bucolics and the the Georgics. It
was at the special request from Augustus for a national poem for Rome that Vergil wrote the

Aeneid 1. 1-410
                                                            NOTES and QUESTIONS
 Arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris
                                                            cano, canere = sing about
 Italiam, fato profugus, Laviniaque venit
                                                            understand ad after venit
 litora, multum ille et terris iactatus et alto
 vi superum saevae memorem Iunonis ob iram;
 multa quoque et bello passus, dum conderet urbem,     5
 inferretque deos Latio, genus unde Latinum,
 Albanique patres, atque altae moenia Romae.

 Musa, mihi causas memora, quo numine laeso,
 quidve dolens, regina deum tot volvere casus
 insignem pietate virum, tot adire labors             10
 impulerit. Tantaene animis caelestibus irae?
 Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni,
 Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe
 ostia, dives opum studiisque asperrima belli;
 quam Iuno fertur terris magis omnibus unam          15
 posthabita coluisse Samo; hic illius arma,
 hic currus fuit; hoc regnum dea gentibus esse,
 si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque.
 Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci
 audierat, Tyrias olim quae verteret arces;          20
 hinc populum late regem belloque superbum
 venturum excidio Libyae: sic volvere Parcas.
 Id metuens, veterisque memor Saturnia belli,
 prima quod ad Troiam pro caris gesserat Argis—
 necdum etiam causae irarum saevique dolores         25
 exciderant animo: manet alta mente repostum

                                                 The Essential Latin Authors 2010
iudicium Paridis spretaeque iniuria formae,
et genus invisum, et rapti Ganymedis honores.
His accensa super, iactatos aequore toto
Troas, reliquias Danaum atque immitis Achilli,        30
arcebat longe Latio, multosque per annos
errabant, acti fatis, maria omnia circum.
Tantae molis erat Romanam condere gentem!

Vix e conspectu Siculae telluris in altum
vela dabant laeti, et spumas salis aere ruebant,     35
cum Iuno, aeternum servans sub pectore volnus,
haec secum: 'Mene incepto desistere victam,
nec posse Italia Teucrorum avertere regem?
Quippe vetor fatis. Pallasne exurere classem
Argivom atque ipsos potuit submergere ponto,          40
unius ob noxam et furias Aiacis Oilei?
Ipsa, Iovis rapidum iaculata e nubibus ignem,
disiecitque rates evertitque aequora ventis,
illum expirantem transfixo pectore flammas
turbine corripuit scopuloque infixit acuto.          45
Ast ego, quae divom incedo regina, Iovisque
et soror et coniunx, una cum gente tot annos
bella gero! Et quisquam numen Iunonis adoret
praeterea, aut supplex aris imponet honorem?'

Talia flammato secum dea corde volutans              50
nimborum in patriam, loca feta furentibus austris,
Aeoliam venit. Hic vasto rex Aeolus antro
luctantes ventos tempestatesque sonoras
imperio premit ac vinclis et carcere frenat.
Illi indignantes magno cum murmure montis            55
circum claustra fremunt; celsa sedet Aeolus arce
sceptra tenens, mollitque animos et temperat iras.
Ni faciat, maria ac terras caelumque profundum
quippe ferant rapidi secum verrantque per auras.
Sed pater omnipotens speluncis abdidit atris,        60
hoc metuens, molemque et montis insuper altos
imposuit, regemque dedit, qui foedere certo
et premere et laxas sciret dare iussus habenas.
Ad quem tum Iuno supplex his vocibus usa est:

'Aeole, namque tibi divom pater atque hominum rex 65
et mulcere dedit fluctus et tollere vento,
gens inimica mihi Tyrrhenum navigat aequor,
Ilium in Italiam portans victosque Penates:
incute vim ventis submersasque obrue puppes,
aut age diversos et disiice corpora ponto.      70

                                               The Essential Latin Authors 2010
Sunt mihi bis septem praestanti corpore nymphae,
quarum quae forma pulcherrima Deiopea,
conubio iungam stabili propriamque dicabo,
omnis ut tecum meritis pro talibus annos
exigat, et pulchra faciat te prole parentem.'    75

Aeolus haec contra: 'Tuus, O regina, quid optes
explorare labor; mihi iussa capessere fas est.
Tu mihi, quodcumque hoc regni, tu sceptra Iovemque
concilias, tu das epulis accumbere divom,
nimborumque facis tempestatumque potentem.'     80

Haec ubi dicta, cavum conversa cuspide montem
impulit in latus: ac venti, velut agmine facto,
qua data porta, ruunt et terras turbine perflant.
Incubuere mari, totumque a sedibus imis
una Eurusque Notusque ruunt creberque procellis 85
Africus, et vastos volvunt ad litora fluctus.
Insequitur clamorque virum stridorque rudentum.
Eripiunt subito nubes caelumque diemque
Teucrorum ex oculis; ponto nox incubat atra.
Intonuere poli, et crebris micat ignibus aether,  90
praesentemque viris intentant omnia mortem.

Extemplo Aeneae solvuntur frigore membra:
ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas
talia voce refert: 'O terque quaterque beati,
quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis      95
contigit oppetere! O Danaum fortissime gentis
Tydide! Mene Iliacis occumbere campis
non potuisse, tuaque animam hanc effundere dextra,
saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector, ubi ingens
Sarpedon, ubi tot Simois correpta sub undis       100
scuta virum galeasque et fortia corpora volvit?'
Talia iactanti stridens Aquilone procella
velum adversa ferit, fluctusque ad sidera tollit.
Franguntur remi; tum prora avertit, et undis
dat latus; insequitur cumulo praeruptus aquae mons. 105
Hi summo in fluctu pendent; his unda dehiscens
terram inter fluctus aperit; furit aestus harenis.
Tris Notus abreptas in saxa latentia torquet—
saxa vocant Itali mediis quae in fluctibus aras—
dorsum immane mari summo; tris Eurus ab alto 110
in brevia et Syrtis urget, miserabile visu,
inliditque vadis atque aggere cingit harenae.
Unam, quae Lycios fidumque vehebat Oronten,

                                               The Essential Latin Authors 2010
ipsius ante oculos ingens a vertice pontus
in puppim ferit: excutitur pronusque magister     115
volvitur in caput; ast illam ter fluctus ibidem
torquet agens circum, et rapidus vorat aequore vortex.
Adparent rari nantes in gurgite vasto,
arma virum, tabulaeque, et Troia gaza per undas.
Iam validam Ilionei navem, iam fortis Achati,    120
et qua vectus Abas, et qua grandaevus Aletes,
vicit hiems; laxis laterum compagibus omnes
accipiunt inimicum imbrem, rimisque fatiscunt.

Interea magno misceri murmure pontum,
emissamque hiemem sensit Neptunus, et imis       125
stagna refusa vadis, graviter commotus; et alto
prospiciens, summa placidum caput extulit unda.
Disiectam Aeneae, toto videt aequore classem,
fluctibus oppressos Troas caelique ruina,
nec latuere doli fratrem Iunonis et irae.       130
Eurum ad se Zephyrumque vocat, dehinc talia fatur:

'Tantane vos generis tenuit fiducia vestri?
Iam caelum terramque meo sine numine, venti,
miscere, et tantas audetis tollere moles?
Quos ego—sed motos praestat componere fluctus. 135
Post mihi non simili poena commissa luetis.
Maturate fugam, regique haec dicite vestro:
non illi imperium pelagi saevumque tridentem,
sed mihi sorte datum. Tenet ille immania saxa,
vestras, Eure, domos; illa se iactet in aula   140
Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet.'

Sic ait, et dicto citius tumida aequora placat,
collectasque fugat nubes, solemque reducit.
Cymothoe simul et Triton adnixus acuto
detrudunt navis scopulo; levat ipse tridenti;    145
et vastas aperit syrtis, et temperat aequor,
atque rotis summas levibus perlabitur undas.
Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est
seditio, saevitque animis ignobile volgus,
iamque faces et saxa volant—furor arma ministrat; 150
tum, pietate gravem ac meritis si forte virum quem
conspexere, silent, arrectisque auribus adstant;
ille regit dictis animos, et pectora mulcet,—
sic cunctus pelagi cecidit fragor, aequora postquam
prospiciens genitor caeloque invectus aperto         155
flectit equos, curruque volans dat lora secundo.

                                            The Essential Latin Authors 2010
Defessi Aeneadae, quae proxima litora, cursu
contendunt petere, et Libyae vertuntur ad oras.
Est in secessu longo locus: insula portum
efficit obiectu laterum, quibus omnis ab alto      160
frangitur inque sinus scindit sese unda reductos.
Hinc atque hinc vastae rupes geminique minantur
in caelum scopuli, quorum sub vertice late
aequora tuta silent; tum silvis scaena coruscis
desuper horrentique atrum nemus imminet umbra. 165
Fronte sub adversa scopulis pendentibus antrum,
intus aquae dulces vivoque sedilia saxo,
nympharum domus: hic fessas non vincula navis
ulla tenent, unco non alligat ancora morsu.
Huc septem Aeneas collectis navibus omni          170
ex numero subit; ac magno telluris amore
egressi optata potiuntur Troes harena,
et sale tabentis artus in litore ponunt.
Ac primum silici scintillam excudit Achates,
succepitque ignem foliis, atque arida circum       175
nutrimenta dedit, rapuitque in fomite flammam.
Tum Cererem corruptam undis Cerealiaque arma
expediunt fessi rerum, frugesque receptas
et torrere parant flammis et frangere saxo.

Aeneas scopulum interea conscendit, et omnem      180
prospectum late pelago petit, Anthea si quem
iactatum vento videat Phrygiasque biremis,
aut Capyn, aut celsis in puppibus arma Caici.
Navem in conspectu nullam, tris litore cervos
prospicit errantis; hos tota armenta sequuntur    185
a tergo, et longum per vallis pascitur agmen.
Constitit hic, arcumque manu celerisque sagittas
corripuit, fidus quae tela gerebat Achates;
ductoresque ipsos primum, capita alta ferentis
cornibus arboreis, sternit, tum volgus, et omnem  190
miscet agens telis nemora inter frondea turbam;
nec prius absistit, quam septem ingentia victor
corpora fundat humi, et numerum cum navibus aequet.
Hinc portum petit, et socios partitur in omnes.
Vina bonus quae deinde cadis onerarat Acestes    195
litore Trinacrio dederatque abeuntibus heros,
dividit, et dictis maerentia pectora mulcet:

'O socii—neque enim ignari sumus ante malorum—
O passi graviora, dabit deus his quoque finem.
Vos et Scyllaeam rabiem penitusque sonantis    200

                                              The Essential Latin Authors 2010
accestis scopulos, vos et Cyclopea saxa
experti: revocate animos, maestumque timorem
mittite: forsan et haec olim meminisse iuvabit.
Per varios casus, per tot discrimina rerum
tendimus in Latium; sedes ubi fata quietas        205
ostendunt; illic fas regna resurgere Troiae.
Durate, et vosmet rebus servate secundis.'

Talia voce refert, curisque ingentibus aeger
spem voltu simulat, premit altum corde dolorem.
Illi se praedae accingunt, dapibusque futuris;      210
tergora deripiunt costis et viscera nudant;
pars in frusta secant veribusque trementia figunt;
litore aena locant alii, flammasque ministrant.
Tum victu revocant vires, fusique per herbam
implentur veteris Bacchi pinguisque ferinae.        215
Postquam exempta fames epulis mensaeque remotae,
amissos longo socios sermone requirunt,
spemque metumque inter dubii, seu vivere credant,
sive extrema pati nec iam exaudire vocatos.
Praecipue pius Aeneas nunc acris Oronti,           220
nunc Amyci casum gemit et crudelia secum
fata Lyci, fortemque Gyan, fortemque Cloanthum.

Et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo
despiciens mare velivolum terrasque iacentis
litoraque et latos populos, sic vertice caeli   225
constitit, et Libyae defixit lumina regnis.
Atque illum talis iactantem pectore curas
tristior et lacrimis oculos suffusa nitentis
adloquitur Venus: 'O qui res hominumque deumque
aeternis regis imperiis, et fulmine terres,     230
quid meus Aeneas in te committere tantum,
quid Troes potuere, quibus, tot funera passis,
cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis?
Certe hinc Romanos olim, volventibus annis,
hinc fore ductores, revocato a sanguine Teucri, 235
qui mare, qui terras omni dicione tenerent,
pollicitus, quae te, genitor, sententia vertit?
Hoc equidem occasum Troiae tristisque ruinas
solabar, fatis contraria fata rependens;
nunc eadem fortuna viros tot casibus actos      240
insequitur. Quem das finem, rex magne, laborum?
Antenor potuit, mediis elapsus Achivis,
Illyricos penetrare sinus, atque intima tutus
regna Liburnorum, et fontem superare Timavi,

                                             The Essential Latin Authors 2010
unde per ora novem vasto cum murmure montis 245
it mare proruptum et pelago premit arva sonanti.
Hic tamen ille urbem Patavi sedesque locavit
Teucrorum, et genti nomen dedit, armaque fixit
Troia; nunc placida compostus pace quiescit:
nos, tua progenies, caeli quibus adnuis arcem,   250
navibus (infandum!) amissis, unius ob iram
prodimur atque Italis longe disiungimur oris.
Hic pietatis honos? Sic nos in sceptra reponis?'

Olli subridens hominum sator atque deorum,
voltu, quo caelum tempestatesque serenat,        255
oscula libavit natae, dehinc talia fatur:
'Parce metu, Cytherea: manent immota tuorum
fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini
moenia, sublimemque feres ad sidera caeli
magnanimum Aenean; neque me sententia vertit. 260
Hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,
longius et volvens fatorum arcana movebo)
bellum ingens geret Italia, populosque feroces
contundet, moresque viris et moenia ponet,
tertia dum Latio regnantem viderit aestas,         265
ternaque transierint Rutulis hiberna subactis.
At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo
additur,—Ilus erat, dum res stetit Ilia regno,—
triginta magnos volvendis mensibus orbis
imperio explebit, regnumque ab sede Lavini         270
transferet, et longam multa vi muniet Albam.
Hic iam ter centum totos regnabitur annos
gente sub Hectorea, donec regina sacerdos,
Marte gravis, geminam partu dabit Ilia prolem.
Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus          275
Romulus excipiet gentem, et Mavortia condet
moenia, Romanosque suo de nomine dicet.
His ego nec metas rerum nec tempora pono;
imperium sine fine dedi. Quin aspera Iuno,
quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, 280
consilia in melius referet, mecumque fovebit
Romanos rerum dominos gentemque togatam:
sic placitum. Veniet lustris labentibus aetas,
cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas
servitio premet, ac victis dominabitur Argis.      285
Nascetur pulchra Troianus origine Caesar,
imperium oceano, famam qui terminet astris,—
Iulius, a magno demissum nomen Iulo.
Hunc tu olim caelo, spoliis Orientis onustum,

                                              The Essential Latin Authors 2010
accipies secura; vocabitur hic quoque votis.     290
Aspera tum positis mitescent saecula bellis;
cana Fides, et Vesta, Remo cum fratre Quirinus,
iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis
claudentur Belli portae; Furor impius intus,
saeva sedens super arma, et centum vinctus aenis 295
post tergum nodis, fremet horridus ore cruento.'

Haec ait, et Maia genitum demittit ab alto,
ut terrae, utque novae pateant Karthaginis arces
hospitio Teucris, ne fati nescia Dido
finibus arceret: volat ille per aera magnum      300
remigio alarum, ac Libyae citus adstitit oris.
Et iam iussa facit, ponuntque ferocia Poeni
corda volente deo; in primis regina quietum
accipit in Teucros animum mentemque benignam.

At pius Aeneas, per noctem plurima volvens,        305
ut primum lux alma data est, exire locosque
explorare novos, quas vento accesserit oras,
qui teneant, nam inculta videt, hominesne feraene,
quaerere constituit, sociisque exacta referre
Classem in convexo nemorum sub rupe cavata         310
arboribus clausam circum atque horrentibus umbris
occulit; ipse uno graditur comitatus Achate,
bina manu lato crispans hastilia ferro.

Cui mater media sese tulit obvia silva,
virginis os habitumque gerens, et virginis arma    315
Spartanae, vel qualis equos Threissa fatigat
Harpalyce, volucremque fuga praevertitur Hebrum.
Namque umeris de more habilem suspenderat arcum
venatrix, dederatque comam diffundere ventis,
nuda genu, nodoque sinus collecta fluentis.       320
Ac prior, 'Heus' inquit 'iuvenes, monstrate mearum
vidistis si quam hic errantem forte sororum,
succinctam pharetra et maculosae tegmine lyncis,
aut spumantis apri cursum clamore prementem.'

Sic Venus; et Veneris contra sic filius orsus:   325
'Nulla tuarum audita mihi neque visa sororum—
O quam te memorem, virgo? Namque haud tibi voltus
mortalis, nec vox hominem sonat: O, dea certe—
an Phoebi soror? an nympharum sanguinis una?—
sis felix, nostrumque leves, quaecumque, laborem, 330
et, quo sub caelo tandem, quibus orbis in oris
iactemur, doceas. Ignari hominumque locorumque

                                                    The Essential Latin Authors 2010
erramus, vento huc vastis et fluctibus acti:
multa tibi ante aras nostra cadet hostia dextra.'

Tum Venus: 'Haud equidem tali me dignor honore; 335
virginibus Tyriis mos est gestare pharetram,
purpureoque alte suras vincire cothurno.
Punica regna vides, Tyrios et Agenoris urbem;
sed fines Libyci, genus intractabile bello.
Imperium Dido Tyria regit urbe profecta,      340
germanum fugiens. Longa est iniuria, longae
ambages; sed summa sequar fastigia rerum.

'Huic coniunx Sychaeus erat, ditissimus agri
Phoenicum, et magno miserae dilectus amore,
cui pater intactam dederat, primisque iugarat     345
ominibus. Sed regna Tyri germanus habebat
Pygmalion, scelere ante alios immanior omnes.
Quos inter medius venit furor. Ille Sychaeum
impius ante aras, atque auri caecus amore,
clam ferro incautum superat, securus amorum       350
germanae; factumque diu celavit, et aegram,
multa malus simulans, vana spe lusit amantem.
Ipsa sed in somnis inhumati venit imago
coniugis, ora modis attollens pallida miris,
crudeles aras traiectaque pectora ferro           355
nudavit, caecumque domus scelus omne retexit.
Tum celerare fugam patriaque excedere suadet,
auxiliumque viae veteres tellure recludit
thesauros, ignotum argenti pondus et auri.
His commota fugam Dido sociosque parabat:         360
conveniunt, quibus aut odium crudele tyranni
aut metus acer erat; navis, quae forte paratae,
corripiunt, onerantque auro: portantur avari
Pygmalionis opes pelago; dux femina facti.
Devenere locos, ubi nunc ingentia cernis         365
moenia surgentemque novae Karthaginis arcem,
mercatique solum, facti de nomine Byrsam,
taurino quantum possent circumdare tergo.
Sed vos qui tandem, quibus aut venistis ab oris,
quove tenetis iter? 'Quaerenti talibus ille      370
suspirans, imoque trahens a pectore vocem:

'O dea, si prima repetens ab origine pergam,
et vacet annalis nostrorum audire laborum,
ante diem clauso componat Vesper Olympo.
Nos Troia antiqua, si vestras forte per auris        375
Troiae nomen iit, diversa per aequora vectos

                                                The Essential Latin Authors 2010
forte sua Libycis tempestas adpulit oris.
Sum pius Aeneas, raptos qui ex hoste Penates
classe veho mecum, fama super aethera notus.
Italiam quaero patriam et genus ab Iove summo.    380
Bis denis Phrygium conscendi navibus aequor,
matre dea monstrante viam, data fata secutus;
vix septem convolsae undis Euroque supersunt.
Ipse ignotus, egens, Libyae deserta peragro,
Europa atque Asia pulsus.' Nec plura querentem    385
passa Venus medio sic interfata dolore est:

'Quisquis es, haud, credo, invisus caelestibus auras
vitalis carpis, Tyriam qui adveneris urbem.
Perge modo, atque hinc te reginae ad limina perfer,
Namque tibi reduces socios classemque relatam 390
nuntio, et in tutum versis aquilonibus actam,
ni frustra augurium vani docuere parentes.
Aspice bis senos laetantis agmine cycnos,
aetheria quos lapsa plaga Iovis ales aperto
turbabat caelo; nunc terras ordine longo           395
aut capere, aut captas iam despectare videntur:
ut reduces illi ludunt stridentibus alis,
et coetu cinxere polum, cantusque dedere,
haud aliter puppesque tuae pubesque tuorum
aut portum tenet aut pleno subit ostia velo.       400
Perge modo, et, qua te ducit via, dirige gressum.'

Dixit, et avertens rosea cervice refulsit,
ambrosiaeque comae divinum vertice odorem
spiravere, pedes vestis defluxit ad imos,
et vera incessu patuit dea. Ille ubi matrem     405
adgnovit, tali fugientem est voce secutus:
'Quid natum totiens, crudelis tu quoque, falsis
ludis imaginibus? Cur dextrae iungere dextram
non datur, ac veras audire et reddere voces?'

Talibus incusat, gressumque ad moenia tendit: 410
at Venus obscuro gradientes aere saepsit,
et multo nebulae circum dea fudit amictu,
cernere ne quis eos, neu quis contingere posset,
molirive moram, aut veniendi poscere causas.
Ipsa Paphum sublimis abit, sedesque revisit      415
laeta suas, ubi templum illi, centumque Sabaeo
ture calent arae, sertisque recentibus halant.

Corripuere viam interea, qua semita monstrat.
Iamque ascendebant collem, qui plurimus urbi

                                             The Essential Latin Authors 2010
imminet, adversasque adspectat desuper arces. 420
Miratur molem Aeneas, magalia quondam,
miratur portas strepitumque et strata viarum.
Instant ardentes Tyrii pars ducere muros,
molirique arcem et manibus subvolvere saxa,
pars optare locum tecto et concludere sulco.     425
[Iura magistratusque legunt sanctumque senatum;]
hic portus alii effodiunt; hic alta theatris
fundamenta locant alii, immanisque columnas
rupibus excidunt, scaenis decora alta futuris.
Qualis apes aestate nova per florea rura         430
exercet sub sole labor, cum gentis adultos
educunt fetus, aut cum liquentia mella
stipant et dulci distendunt nectare cellas,
aut onera accipiunt venientum, aut agmine facto
ignavom fucos pecus a praesepibus arcent:        435
fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.
'O fortunati, quorum iam moenia surgunt!'
Aeneas ait, et fastigia suspicit urbis.
Infert se saeptus nebula, mirabile dictu,
per medios, miscetque viris, neque cernitur ulli. 440

                                         The Essential Latin Authors 2010

                     Horace (Quintus Horatius Flaccus; 65 BC – 8 BC)
                     Horace bet on the wrong side in the civil wars following Julius Caesar‘s
                     assassination. As an educated and reasonably wealthy citizen (actually the
                     son of a freedman who worked for an auctioneer) he served in Brutus‘ army
as a staff officer. After the war he enjoyed the general amnesty granted to all those who fought
on the ‗republican‘ side, but his family farm (like that of Vergil‘s) had been confiscated. Horace
still had enough resources to purchase a clerk‘s job on the treasury. This allowed him the time to
write poetry and he soon joined Maecenas‘ literary circle along with Vergil. Horace‘s writings,
which include odes, satires, literary letters and even a work called the Ars Poetae, are gentle,
pleasant pieces in which the author frequently makes fun of himself and display a genuine
appreciation to Augustus for ending civil war in the Roman world and to Maecenas for his
support of his literary career. Augustus once offered Horace the post of personal secretary, but
Horace declined the post, preferring to live a quiet life.

Ode 1.5
                                                     NOTES and QUESTIONS
 Quis multa gracilis te puer in rosa
                                                     multa = literarily singular; read as plural
 perfusus liquidis urget odoribus
    grato, Pyrrha, sub antro?
    cui flauam religas comam,
 simplex munditiis? Heu quotiens fidem         5
 mutatosque deos flebit et aspera
    nigris aequora ventis
    emirabitur insolens,
 qui nunc te fruitur credulus aurea,
 qui semper vacuam, semper amabilem 10
    sperat, nescius aurae
    fallacis. Miseri, quibus
 intemptata nites. Me tabula sacer
 votiva paries indicat uvida
     suspendisse potenti                     15
    vestimenta maris deo.

28 BC denarius of Gaius Iulius Caesar Octavianus

                                            The Essential Latin Authors 2010

Ode 1.11
                                                         NOTES and QUESTIONS
 Tu ne quaesieris (scire nefas) quem mihi, quem tibi
                                                         nefas = est unserstood
 finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios
 temptaris numeros. Ut melius quicquid erit pati!
 Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam,
 quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare     5
 Tyrrhenum, sapias, vina liques et spatio brevi
 spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit invida
 aetas: carpe diem, quam minimum credula postero.

Ode 1.38
                                                    NOTES and QUESTIONS
 Persicos odi, puer, apparatus;
 displicent nexae philyra coronae;
 mitte sectari rosa quo locorum
  sera moretur.

 Simplici myrto nihil adlabores        5
 sedulus curo; neque te ministrum
 dedecet myrtus neque me sub arta
  vite bibentem.

Ode 3.30
                                                       NOTES and QUESTIONS
 Exegi monumentum aere perennius
 regalique situ pyramidum altius,
 quod non imber edax, non Aquilo inpotens
 possit diruere aut innumerabilis
 annorum series et fuga temporum.              5
 Non omnis moriar multaque pars mei
 uitabit Libitinam; usque ego postera
 crescam laude recens, dum Capitolium
 scandet cum tacita uirgine pontifex.
 Dicar, qua uiolens obstrepit Aufidus          10
 et qua pauper aquae Daunus agrestium
 regnauit populorum, ex humili potens
 princeps Aeolium carmen ad Italos

                                           The Essential Latin Authors 2010
 deduxisse modos. Sume superbiam
 quaesitam meritis et mihi Delphica            15
 lauro cinge uolens, Melpomene, comam.

Epistle 1.4
                                                       NOTES and QUESTIONS
 Albi, nostrorum sermonum candide iudex,
 quid nunc te dicam facere in regione Pedana?
 Scribere quod Cassi Parmensis opuscula uincat,
 an tacitum siluas inter reptare salubris,
 curantem quicquid dignum sapiente bonoque est? 5
 Non tu corpus eras sine pectore; di tibi formam,
 di tibi diuitias dederunt artemque fruendi.
 Quid uoueat dulci nutricula maius alumno,
 qui sapere et fari possit quae sentiat, et cui
 gratia, fama, ualetudo contingat abunde,         10
 et mundus uictus non deficiente crumina?
 Inter spem curamque, timores inter et iras
 omnem crede diem tibi diluxisse supremum;
 grata superueniet quae non sperabitur hora.
 Me pinguem et nitidum bene curata cute uises, 15
 cum ridere uoles, Epicuri de grege porcum.

Aureus issued by Claudius 41/42

                                             The Essential Latin Authors 2010

Satire 1.9
                                                                NOTES and QUESTIONS
 Ibam forte via sacra, sicut meus est mos,
 nescio quid meditans nugarum, totus in illis:
 accurrit quidam notus mihi nomine tantum
 arreptaque manu 'quid agis, dulcissime rerum?'
 'suaviter, ut nunc est,' inquam 'et cupio omnia quae vis.' 5
 cum adsectaretur, 'numquid vis?' occupo. at ille
 'noris nos' inquit; 'docti sumus.' hic ego 'pluris
 hoc' inquam 'mihi eris.' misere discedere quaerens
 ire modo ocius, interdum consistere, in aurem
 dicere nescio quid puero, cum sudor ad imos               10
 manaret talos. 'o te, Bolane, cerebri
 felicem' aiebam tacitus, cum quidlibet ille
 garriret, vicos, urbem laudaret. ut illi
 nil respondebam, 'misere cupis' inquit 'abire:
 iamdudum video; sed nil agis: usque tenebo;               15
 persequar hinc quo nunc iter est tibi.' 'nil opus est te
 circumagi: quendam volo visere non tibi notum;
 trans Tiberim longe cubat is prope Caesaris hortos.'
 'nil habeo quod agam et non sum piger: usque sequar te.'
 demitto auriculas, ut iniquae mentis asellus,            20
 cum gravius dorso subiit onus. incipit ille:
 'si bene me novi, non Viscum pluris amicum,
 non Varium facies; nam quis me scribere pluris
 aut citius possit versus? quis membra movere
 mollius? invideat quod et Hermogenes, ego canto.' 25
 interpellandi locus hic erat 'est tibi mater,
 cognati, quis te salvo est opus?' 'haud mihi quisquam.
 omnis conposui.' 'felices. nunc ego resto.
 confice; namque instat fatum mihi triste, Sabella
 quod puero cecinit divina mota anus urna:                30
 "hunc neque dira venena nec hosticus auferet ensis
 nec laterum dolor aut tussis nec tarda podagra:
 garrulus hunc quando consumet cumque: loquaces,
 si sapiat, vitet, simul atque adoleverit aetas."'
 ventum erat ad Vestae, quarta iam parte diei             35
 praeterita, et casu tum respondere vadato
 debebat, quod ni fecisset, perdere litem.
 'si me amas,' inquit 'paulum hic ades.' 'inteream, si
 aut valeo stare aut novi civilia iura;

                                            The Essential Latin Authors 2010
et propero quo scis.' 'dubius sum, quid faciam', inquit, 40
'tene relinquam an rem.' 'me, sodes.' 'non faciam' ille,
et praecedere coepit; ego, ut contendere durum
cum victore, sequor. 'Maecenas quomodo tecum?'
hinc repetit. 'paucorum hominum et mentis bene sanae.'
nemo dexterius fortuna est usus. haberes                  45
magnum adiutorem, posset qui ferre secundas,
hunc hominem velles si tradere: dispeream, ni
summosses omnis.' 'non isto vivimus illic,
quo tu rere, modo; domus hac nec purior ulla est
nec magis his aliena malis; nil mi officit, inquam,       50
ditior hic aut est quia doctior; est locus uni
cuique suus.' 'magnum narras, vix credibile.' 'atqui
sic habet.' 'accendis quare cupiam magis illi
proximus esse.' 'velis tantummodo: quae tua virtus,
expugnabis: et est qui vinci possit eoque                 55
difficilis aditus primos habet.' 'haud mihi dero:
muneribus servos corrumpam; non, hodie si
exclusus fuero, desistam; tempora quaeram,
occurram in triviis, deducam. nil sine magno
vita labore dedit mortalibus.' haec dum agit, ecce       60
Fuscus Aristius occurrit, mihi carus et illum
qui pulchre nosset. consistimus. 'unde venis et
quo tendis?' rogat et respondet. vellere coepi
et pressare manu lentissima bracchia, nutans,
distorquens oculos, ut me eriperet. male salsus          65
ridens dissimulare; meum iecur urere bilis.
'certe nescio quid secreto velle loqui te
aiebas mecum.' 'memini bene, sed meliore
tempore dicam; hodie tricensima sabbata: vin tu
curtis Iudaeis oppedere?' 'nulla mihi' inquam            70
'relligio est.' 'at mi: sum paulo infirmior, unus
multorum. ignosces; alias loquar.' huncine solem
tam nigrum surrexe mihi! fugit inprobus ac me
sub cultro linquit. casu venit obvius illi
adversarius et 'quo tu, turpissime?' magna               75
inclamat voce, et 'licet antestari?' ego vero
oppono auriculam. rapit in ius; clamor utrimque,
undique concursus. sic me servavit Apollo.

                                           The Essential Latin Authors 2010

               Livy (Titus Livius; 59 BC – 17 AD)
                 Livy was born in Patavium (modern Padua) and wrote on philosophical and
                 historical topics. His major work is his Ab Urbe Condita (From the Founding
                of the City). This history of Rome begins with the origins of the city and ends at
the death of Drusus in 9 BC. Of the original 142 books, only 35 survive. Livy was more famous
for his style than his historical method (he tended to believe everything he read). His style was
described by Qunitillian as lactea ubertas (milky richness), which refers to his luxuriant use of
prose, as opposed to Sallust‘s tense, bare bones style.

Ab Urbe Condita 1.6-7
                                                          NOTES and QUESTIONS
 Ita Numitori Albana re permissa Romulum Remumque
 cupido cepit in iis locis ubi expositi ubique educati
 erant urbis condendae. Et supererat multitudo
 Albanorum Latinorumque; ad id pastores quoque
 accesserant, qui omnes facile spem facerent paruam
 Albam, parvum Lavinium prae ea urbe quae
 conderetur fore. Intervenit deinde his cogitationibus
 avitum malum, regni cupido, atque inde foedum
 certamen coortum a satis miti principio. Quoniam
 gemini essent nec aetatis verecundia discrimen facere
 posset, ut di quorum tutelae ea loca essent auguriis
 legerent qui nomen novae urbi daret, qui conditam
 imperio regeret, Palatium Romulus, Remus
 Aventinum ad inaugurandum templa capiunt.
 [7] Priori Remo augurium venisse fertur, sex voltures;
 iamque nuntiato augurio cum duplex numerus Romulo
 se ostendisset, utrumque regem sua multitudo
 consalutauerat: tempore illi praecepto, at hi numero
 auium regnum trahebant. Inde cum altercatione
 congressi certamine irarum ad caedem vertuntur; ibi in
 turba ictus Remus cecidit. Volgatior fama est ludibrio
 fratris Remum novos transiluisse muros; inde ab irato
 Romulo, cum verbis quoque increpitans adiecisset,
 "Sic deinde, quicumque alius transiliet moenia mea,"
 interfectum. Ita solus potitus imperio Romulus;
 condita urbs conditoris nomine appellata.

                                            The Essential Latin Authors 2010

Ab Urbe Condita 1.58-60
                                                              NOTES and QUESTIONS
 [58] Paucis interiectis diebus Sex. Tarquinius inscio
 Collatino cum comite uno Collatiam venit. Vbi exceptus
 benigne ab ignaris consilii cum post cenam in hospitale
 cubiculum deductus esset, amore ardens, postquam satis
 tuta circa sopitique omnes videbantur, stricto gladio ad
 dormientem Lucretiam venit sinistraque manu mulieris
 pectore oppresso "Tace, Lucretia" inquit; "Sex.
 Tarquinius sum; ferrum in manu est; moriere, si
 emiseris vocem." Cum pavida ex somno mulier nullam
 opem, prope mortem imminentem videret, tum
 Tarquinius fateri amorem, orare, miscere precibus
 minas, versare in omnes partes muliebrem animum. Vbi
 obstinatam videbat et ne mortis quidem metu inclinari,
 addit ad metum dedecus: cum mortua iugulatum seruum
 nudum positurum ait, ut in sordido adulterio necata
 dicatur. Quo terrore cum vicisset obstinatam pudicitiam
 velut vi victrix libido, profectusque inde Tarquinius
 ferox expugnato decore muliebri esset, Lucretia maesta
 tanto malo nuntium Romam eundem ad patrem
 Ardeamque ad virum mittit, ut cum singulis fidelibus
 amicis veniant; ita facto maturatoque opus esse; rem
 atrocem incidisse. Sp. Lucretius cum P. Valerio Volesi
 filio, Collatinus cum L. Iunio Bruto venit, cum quo forte
 Romam rediens ab nuntio uxoris erat conuentus.
 Lucretiam sedentem maestam in cubiculo inveniunt.
 Aduentu suorum lacrimae obortae, quaerentique viro
 "Satin salue?" "Minime" inquit; "quid enim salui est
 mulieri amissa pudicitia? Vestigia viri alieni, Collatine,
 in lecto sunt tuo; ceterum corpus est tantum violatum,
 animus insons; mors testis erit. Sed date dexteras
 fidemque haud impune adultero fore. Sex. est
 Tarquinius qui hostis pro hospite priore nocte vi armatus
 mihi sibique, si vos viri estis, pestiferum hinc abstulit
 gaudium." Dant ordine omnes fidem; consolantur
 aegram animi avertendo noxam ab coacta in auctorem
 delicti: mentem peccare, non corpus, et unde consilium
 afuerit culpam abesse. "Vos" inquit "uideritis quid illi
 debeatur: ego me etsi peccato absoluo, supplicio non
 libero; nec ulla deinde impudica Lucretiae exemplo

                                            The Essential Latin Authors 2010
uiuet." Cultrum, quem sub ueste abditum habebat, eum
in corde defigit, prolapsaque in volnus moribunda
cecidit. Conclamat vir paterque. [59] Brutus illis luctu
occupatis cultrum ex volnere Lucretiae extractum,
manantem cruore prae se tenens, "Per hunc" inquit
"castissimum ante regiam iniuriam sanguinem iuro,
vosque, di, testes facio me L. Tarquinium Superbum
cum scelerata coniuge et omni liberorum stirpe ferro
igni quacumque dehinc vi possim exsecuturum, nec illos
nec alium quemquam regnare Romae passurum."
Cultrum deinde Collatino tradit, inde Lucretio ac
Valerio, stupentibus miraculo rei, unde novum in Bruti
pectore ingenium. Vt praeceptum erat iurant; totique ab
luctu versi in iram, Brutum iam inde ad expugnandum
regnum vocantem sequuntur ducem. Elatum domo
Lucretiae corpus in forum deferunt, concientque
miraculo, ut fit, rei novae atque indignitate homines. Pro
se quisque scelus regium ac vim queruntur. movet cum
patris maestitia, tum Brutus castigator lacrimarum atque
inertium querellarum auctorque quod viros, quod
Romanos deceret, arma capiendi adversus hostilia
ausos. Ferocissimus quisque iuvenum cum armis
voluntarius adest; sequitur et cetera iuventus. Inde patre
praeside relicto Collatiae [ad portas] custodibusque datis
ne quis eum motum regibus nuntiaret, ceteri armati duce
Bruto Romam profecti. Vbi eo ventum est, quacumque
incedit armata multitudo, pavorem ac tumultum facit;
rursus ubi anteire primores civitatis vident, quidquid sit
haud temere esse rentur. Nec minorem motum
animorum Romae tam atrox res facit quam Collatiae
fecerat; ergo ex omnibus locis urbis in forum curritur.
Quo simul ventum est, praeco ad tribunum celerum, in
quo tum magistratu forte Brutus erat, populum
advocavit. Ibi oratio habita nequaquam eius pectoris
ingeniique quod simulatum ad eam diem fuerat, de vi ac
libidine Sex. Tarquini, de stupro infando Lucretiae et
miserabili caede, de orbitate Tricipitini cui morte filiae
causa mortis indignior ac miserabilior esset. Addita
superbia ipsius regis miseriaeque et labores plebis in
fossas cloacasque exhauriendas demersae; Romanos
homines, victores omnium circa populorum, opifices ac
lapicidas pro bellatoribus factos. Indigna Ser. Tulli regis

                                           The Essential Latin Authors 2010
memorata caedes et inuecta corpori patris nefando
vehiculo filia, invocatique ultores parentum di. His
atrocioribusque, credo, aliis, quae praesens rerum
indignitas haudquaquam relatu scriptoribus facilia
subicit, memoratis, incensam multitudinem perpulit ut
imperium regi abrogaret exsulesque esse iuberet L.
Tarquinium cum coniuge ac liberis. Ipse iunioribus qui
ultro nomina dabant lectis armatisque, ad concitandum
inde adversus regem exercitum Ardeam in castra est
profectus: imperium in urbe Lucretio, praefecto urbis
iam ante ab rege instituto, relinquit. Inter hunc
tumultum Tullia domo profugit exsecrantibus
quacumque incedebat invocantibusque parentum furias
viris mulieribusque. [60] Harum rerum nuntiis in castra
perlatis cum re nova trepidus rex pergeret Romam ad
comprimendos motus, flexit viam Brutus—senserat
enim adventum—ne obuius fieret; eodemque fere
tempore, diuersis itineribus, Brutus Ardeam, Tarquinius
Romam venerunt. Tarquinio clausae portae exsiliumque
indictum: liberatorem urbis laeta castra accepere,
exactique inde liberi regis. Duo patrem secuti sunt qui
exsulatum Caere in Etruscos ierunt. Sex. Tarquinius
Gabios tamquam in suum regnum profectus ab ultoribus
veterum simultatium, quas sibi ipse caedibus rapinisque
concierat, est interfectus. L. Tarquinius Superbus
regnavit annos quinque et viginti. Regnatum Romae ab
condita urbe ad liberatam annos ducentos quadraginta
quattuor. Duo consules inde comitiis centuriatis a
praefecto urbis ex commentariis Ser. Tulli creati sunt, L.
Iunius Brutus et L. Tarquinius Collatinus.

 Pompeiian Graffiti
 Urna aenea pereit de taberna. Si quis rettulerit, dabuntur sestertium LXV. Si furem dabit
 unde rem servare possimus, sestertium XX.

 Cumis gladiatorium paria XX pugnabunt Kalendis Octobribus, III et pridie Nonas
 Octobres. Cruciarii, venatio, vela erunt. Felix ad ursos pugnabit. Cuniculus scriptor Luceio
 salutem mittit.

                                                The Essential Latin Authors 2010

                Ovid (Publius Ovidius Naso; 43 BC – 17 BC)
               The poet Ovid had one of the most remarkable lives of all ancient writers. He is
               often described as being a member of the first post civil war generation. Unlike
               Vergil or Horace, Ovid did not experience the political unrest of the dying
republic as an adult. Ovid did experience the wrath of Augustus. In 8 AD he was banished to
Tomis on the Black Sea, where he remained until his death. We will never know what really
happened, but it seems as if Ovid had some connection with the events that led to the banishment
of Augustus‘ grandchildren, Agrippa Postumus and Julia Minor. Ovid was an urbane poet,
writing love poems, advice on cosmetics, but also an annotated calendar of religious festivals.
His longest work is the Metamorphoses, a collection of myths, cleverly woven together. The
theme which connects them all is that one of the characters of the story is changed into another

Amores 2.12 (1-16)
Ite triumphales circum mea tempora laurus!               NOTES and QUESTIONS
  vicimus: in nostro est, ecce, Corinna sinu,
quam vir, quam custos, quam ianua firma, tot hostes,
  servabant, nequa posset ab arte capi!
haec est praecipuo victoria digna triumpho,
  in qua, quaecumque est, sanguine praeda caret.
non humiles muri, non parvis oppida fossis
  cincta, sed est ductu capta puella meo!
Pergama cum caderent bello superata bilustri,
  ex tot in Atridis pars quota laudis erat?
at mea seposita est et ab omni milite dissors
  gloria, nec titulum muneris alter habet.

Metamorphoses 1.601-621
                                                          NOTES and QUESTIONS
 Interea medios Iuno despexit in Argos
 et noctis faciem nebulas fecisse volucres
 sub nitido mirata die, non fluminis illas
 esse, nec umenti sensit tellure remitti;

                                            The Essential Latin Authors 2010
 atque suus coniunx ubi sit circumspicit, ut quae 605
 deprensi totiens iam nosset furta mariti.
 quem postquam caelo non repperit, 'aut ego fallor
 aut ego laedor' ait delapsaque ab aethere summo
 constitit in terris nebulasque recedere iussit.
 coniugis adventum praesenserat inque nitentem 610
 Inachidos vultus mutaverat ille iuvencam;
 bos quoque formosa est. speciem Saturnia vaccae,
 quamquam invita, probat nec non, et cuius et unde
 quove sit armento, veri quasi nescia quaerit.
 Iuppiter e terra genitam mentitur, ut auctor       615
 desinat inquiri: petit hanc Saturnia munus.
 quid faciat? crudele suos addicere amores,
 non dare suspectum est: Pudor est, qui suadeat illinc,
 hinc dissuadet Amor. victus Pudor esset Amore,
 sed leve si munus sociae generisque torique      620
 vacca negaretur, poterat non vacca videri!

Metamorphoses 12.233-257
                                                          NOTES and QUESTIONS
 ille nihil contra, (neque enim defendere verbis
 talia facta potest) sed vindicis ora protervis
 insequitur manibus generosaque pectora pulsat.
 forte fuit iuxta signis exstantibus asper       235
 antiquus crater; quem vastum vastior ipse
 sustulit Aegides adversaque misit in ora:
 sanguinis ille globos pariter cerebrumque merumque
 vulnere et ore vomens madida resupinus harena
 calcitrat. ardescunt germani caede bimembres      240
 certatimque omnes uno ore "arma, arma" loquuntur.
 vina dabant animos, et prima pocula pugna
 missa volant fragilesque cadi curvique lebetes,
 res epulis quondam, tum bello et caedibus aptae.
     'Primus Ophionides Amycus penetralia donis 245
 haut timuit spoliare suis et primus ab aede
 lampadibus densum rapuit funale coruscis
 elatumque alte, veluti qui candida tauri
 rumpere sacrifica molitur colla securi,
 inlisit fronti Lapithae Celadontis et ossa       250
 non cognoscendo confusa relinquit in ore.

                                             The Essential Latin Authors 2010
 exsiluere oculi, disiectisque ossibus oris
 acta retro naris medioque est fixa palato.
 hunc pede convulso mensae Pellaeus acernae
 stravit humi Pelates deiecto in pectora mento 255
 cumque atro mixtos sputantem sanguine dentes
 vulnere Tartareas geminato mittit ad umbras.


Pompeiian Graffiti

 Miximus in lecto. Fateor, peccavimus, hospes.
                                                      Mingo, mingere = pee
    Si dices, ‗Quare?‘ Nulla fuit matella.            Matella, ae = chamberpot, potty

 Sex. Pompeio Proculo C. Cornelio Marco
                                                      coloniae = town
 IIvi(ris) i(ure) d(icendo) XI K(alendis)             nummi = cash
 Mart(ias), Privatus, coloniae ser(vus), scripsi me   fullonica = fuller‘s guild
 accepisse ab L. Caecilio Iucundo sestertios mille    reliqui = rent
 sescentos quinquaginta duo nummos ob
 fullonicam ex reliquis anni uniius. (58AD).

                                              The Essential Latin Authors 2010

                Martial       (Marcus Valerius Martialis; 40AD – 103AD)

               Martial who is often considered the father of modern epigrams, was born in Spain
and was active as a poet during the reigns of Domitian, Nerva and Trajan. He wrote 1,561
poems (1,235 in elegiac couplets) in 12 books which were published between 86 and 102. His
poems satirize everyday life in ancient Rome as well as Martial‘s friends and acquaintances. The
poems are not always brilliant (it‘s tough to be on top of your game 1,561 times) and the jokes
don‘t always translate well after over 1,900 years, but they can be fun and the Latin is straight
forward rather than ultra-arty.

Book 1: prologue
                                                           NOTES and QUESTIONS
 1. Spero me secutum in libellis meis tale
 temperamentum ut de illis queri non possit quisquis
 de se bene senserit, cum salva infirmarum quoque
 personarum reverentia ludant; quae adeo antiquis
 auctoribus defuit ut nominibus non tantum veris
 abusi sint, sed et magnis. 2. Mihi fama vilius
 constet et probetur in me novissimum ingenium. 3.
 Absit a iocorum nostrorum simplicitate malignus
 interpres nec epigrammata mea scribat: inprobe
 facit qui in alieno libro ingeniosus est. 4. Lascivam
 verborum veritatem, id est epigrammaton linguam,
 excussarem, si meum esset exemplum: sic scribit
 Catullus, sic Marsus, sic Pedo, sic Gaetulicus, sic
 quicumque perlegitur. 5. Si quis tamen tam
 ambitiose tristis est ut apud illum in nulla pagina
 latine loqui fas sit, potest epistola vel potius titulo
 contentus esse. 6. Epigrammata illis scribuntur qui
 solent spectare Florales. 7. Non intret Cato
 theatrum meum, aut si intraverit, spectet. 8. Videor
 mihi meo iure facturus si epistolam versibus

 Nosses iocosae dulce cum sacrum Florae
 festosque lusus et licentiam volgi,
 cur in theatrum, Cato severe, venisti?
 an ideo tantum veneras, ut exires?

                                                The Essential Latin Authors 2010

                                                           NOTES and QUESTIONS
 Hic est quem legis ille, quem requiris,
 toto notus in orbe Martialis
 argutis epigrammaton libellis:
 cui, lector studiose, quod dedisti
 viventi decus atque sentienti,         5
 rari post cineres habent poetae.

 Do tibi naumachiam, tu das epigrammata nobis:
   uis, puto, cum libro, Marce, natare tuo.

 Bellus homo et magnus uis idem, Cotta, uideri:
    sed qui bellus homo est, Cotta, pusillus homo est.

 Petit Gemellus nuptias Maronillae
 et cupit et instat et precatur et donat.
 Adeone pulchra est? Immo foedius nil est.
 Quid ergo in illa petitur et placet? Tussit.

 Casta suo gladium cum traderet Arria Paeto,
     quem de uisceribus strinxerat ipsa suis,
 'Si qua fides, uulnus quod feci non dolet,' inquit,
     'sed tu quod facies, hoc mihi, Paete, dolet.'

 Sunt bona, sunt quaedam mediocria, sunt mala plura
   quae legis hic: aliter non fit, Auite, liber.

 Si memini, fuerant tibi quattuor, Aelia, dentes:
    expulit una duos tussis et una duos.
 Iam secura potes totis tussire diebus:
    nil istic quod agat tertia tussis habet.

 Hesterno fetere mero qui credit Acerram,
   fallitur: in lucem semper Acerra bibit.

 Chirurgus fuerat, nunc est uispillo Diaulus:
   coepit quo poterat clinicus esse modo.

 Non amo te, Sabidi, nec possum dicere quare:
   hoc tantum possum dicere, non amo te.

                                              The Essential Latin Authors 2010

 Nuper erat medicus, nunc est uispillo Diaulus:
   quod uispillo facit, fecerat et medicus.

 Bella es, nouimus, et puella, uerum est,
 et diues, quis enim potest negare?
 Sed cum te nimium, Fabulla, laudas,
 nec diues neque bella nec puella es.

 Cantasti male, dum fututa es, Aegle.
  Iam cantas bene: basianda non es.

 Qui pinxit Venerem tuam, Lycori,
 blanditus, puto, pictor est Mineruae.

 In Nomentanis, Ouidi, quod nascitur aruis,
    accepit quotiens tempora longa, merum
 exuit annosa mores nomenque senecta:
    et quidquid uoluit, testa uocatur anus.

 Saepe mihi dicis, Luci carissime Iuli,
    'scribe aliquid magnum: desidiosus homo es.'
 Otia da nobis, sed qualia fecerat olim
    Maecenas Flacco Vergilioque suo:
 condere uicturas temptem per saecula curas      5
    et nomen flammis eripuisse meum.
 In steriles nolunt campos iuga ferre iuuenci:
    pingue solum lassat, sed iuuat ipse labor.

 Scribere me quereris, Velox, epigrammata longa.
    Ipse nihil scribis: tu breuiora facis.

 Cum te non nossem, dominum regemque uocabam;
   nunc bene te noui: iam mihi Priscus eris.

 Cui legisse satis non est epigrammata centum,
   nil illi satis est, Caediciane, mali,

Livia Alexandro salute. Si vales, non multum curo. Si perieris, gaudeo.
                                                                       (CIL 6.1593)

                                             The Essential Latin Authors 2010

                Pliny    (Gaius Plinius Caecilius Secundus; 40AD – 103AD)

                   Gaius Plinius Caecilius Secundus (aka Plinius Minor or Pliny the Younger)
                   was born in 61AD in Novum Comum (New Como) in Northern Italy. He was
                   born Gaius Caecilius Cilo to Lucius Caecilius Cilo and Plinia Marcella, the
sister of Pliny the Elder. When the elder Pliny died during the eruption of Vesuvius in 79AD (he
was the 'admiral' of the fleet in nearby Misenum and was overseeing resuce operations), he left
his estate to his nephew, whom he also adopted. Thus, Caius Caecilius Cilo became Gaius
Plinius Caecilius Secundus. Pliny was a conscientious, diligent and well-liked man, who has left
us a remarkable record of senatorial life in the late 1st and early 2nd centuris AD as well as
delightful peeks into the Roman psyche.

                                                           NOTES and QUESTIONS
 1 Ridebis, et licet rideas. Ego, ille quem nosti, apros
 tres et quidem pulcherrimos cepi. 'Ipse?' inquis. Ipse;
 non tamen ut omnino ab inertia mea et quiete
 discederem. Ad retia sedebam; erat in proximo non
 venabulum aut lancea, sed stilus et pugillares;
 meditabar aliquid enotabamque, ut si manus vacuas,
 plenas tamen ceras reportarem. 2 Non est quod
 contemnas hoc studendi genus; mirum est ut animus
 agitatione motuque corporis excitetur; iam undique
 silvae et solitudo ipsumque illud silentium quod
 venationi datur, magna cogitationis incitamenta sunt.
 3 Proinde cum venabere, licebit auctore me ut
 panarium et lagunculam sic etiam pugillares feras:
 experieris non Dianam magis montibus quam
 Minervam inerrare. Vale.
                                                           NOTES and QUESTIONS
 1 Commendas mihi Iulium Nasonem candidatum.
 Nasonem mihi? quid si me ipsum? Fero tamen et
 ignosco. Eundem enim commendassem tibi, si te
 Romae morante ipse afuissem. 2 Habet hoc
 sollicitudo, quod omnia necessaria putat. Tu tamen
 censeo alios roges; ego precum tuarum minister
 adiutor particeps ero. Vale.

                                           The Essential Latin Authors 2010
                                                         NOTES and QUESTIONS
1 Sicut saluberrimam navigationem, domine, usque
Ephesum expertus ita inde, postquam vehiculis iter
facere coepi, gravissimis aestibus atque etiam
febriculis vexatus Pergami substiti. 2 Rursus, cum
transissem in orarias nauculas, contrariis ventis
retentus aliquanto tardius quam speraveram, id est
XV Kal. Octobres, Bithyniam intravi. Non possum
tamen de mora queri, cum mihi contigerit, quod erat
auspicatissimum, natalem tuum in provincia
celebrare. 3 Nunc rei publicae Prusensium impendia,
reditus, debitores excutio; quod ex ipso tractatu
magis ac magis necessarium intellego. Multae enim
pecuniae variis ex causis a privatis detinentur;
praeterea quaedam minime legitimis sumptibus
erogantur. 4 Haec tibi, domine, in ipso ingressu meo
1 Quinto decimo Kal. Octob., domine, provinciam
intravi, quam in eo obsequio, in ea erga te fide, quam
de genere humano mereris, inveni. 2 Dispice,
domine, an necessarium putes mittere huc
mensorem. Videntur enim non mediocres pecuniae
posse revocari a curatoribus operum, si mensurae
fideliter agantur. Ita certe prospicio ex ratione
Prusensium, quam cum maxime tracto.
                                                         NOTES and QUESTIONS
1 Cuperem sine querela corpusculi tui et tuorum
pervenire in Bithyniam potuisses, ac simile tibi iter
ab Epheso ei navigationi fuisset, quam expertus
usque illo eras. 2 Quo autem die pervenisses in
Bithyniam, cognovi, Secunde carissime, litteris tuis.
Provinciales, credo, prospectum sibi a me intellegent.
Nam et tu dabis operam, ut manifestum sit illis
electum te esse, qui ad eosdem mei loco mittereris. 3
Rationes autem in primis tibi rerum publicarum
excutiendae sunt; nam et esse eas vexatas satis
constat. Mensores vix etiam iis operibus, quae aut
Romae aut in proximo fiunt, sufficientes habeo; sed

                                            The Essential Latin Authors 2010
in omni provincia inveniuntur, quibus credi possit, et
ideo non deerunt tibi, modo velis diligenter excutere.
                                                          NOTES and QUESTIONS
1 Sollemne est mihi, domine, omnia de quibus dubito
ad te referre. Quis enim potest melius vel
cunctationem meam regere vel ignorantiam
instruere? Cognitionibus de Christianis interfui
numquam: ideo nescio quid et quatenus aut puniri
soleat aut quaeri. 2 Nec mediocriter haesitavi, sitne
aliquod discrimen aetatum, an quamlibet teneri nihil
a robustioribus differant; detur paenitentiae venia, an
ei, qui omnino Christianus fuit, desisse non prosit;
nomen ipsum, si flagitiis careat, an flagitia
cohaerentia nomini puniantur. Interim, <in> iis qui
ad me tamquam Christiani deferebantur, hunc sum
secutus modum. 3 Interrogavi ipsos an essent
Christiani. Confitentes iterum ac tertio interrogavi
supplicium minatus; perseverantes duci iussi. Neque
enim dubitabam, qualecumque esset quod faterentur,
pertinaciam certe et inflexibilem obstinationem
debere puniri. 4 Fuerunt alii similis amentiae, quos,
quia cives Romani erant, adnotavi in urbem
Mox ipso tractatu, ut fieri solet, diffundente se
crimine plures species inciderunt. 5 Propositus est
libellus sine auctore multorum nomina continens.
Qui negabant esse se Christianos aut fuisse, cum
praeeunte me deos appellarent et imagini tuae, quam
propter hoc iusseram cum simulacris numinum
afferri, ture ac vino supplicarent, praeterea male
dicerent Christo, quorum nihil cogi posse dicuntur
qui sunt re vera Christiani, dimittendos putavi. 6 Alii
ab indice nominati esse se Christianos dixerunt et
mox negaverunt; fuisse quidem sed desisse, quidam
ante triennium, quidam ante plures annos, non nemo
etiam ante viginti. <Hi> quoque omnes et imaginem
tuam deorumque simulacra venerati sunt et Christo
male dixerunt. 7 Affirmabant autem hanc fuisse
summam vel culpae suae vel erroris, quod essent
soliti stato die ante lucem convenire, carmenque

                                            The Essential Latin Authors 2010
Christo quasi deo dicere secum invicem seque
sacramento non in scelus aliquod obstringere, sed ne
furta ne latrocinia ne adulteria committerent, ne
fidem fallerent, ne depositum appellati abnegarent.
Quibus peractis morem sibi discedendi fuisse
rursusque coeundi ad capiendum cibum, promiscuum
tamen et innoxium; quod ipsum facere desisse post
edictum meum, quo secundum mandata tua hetaerias
esse vetueram. 8 Quo magis necessarium credidi ex
duabus ancillis, quae ministrae dicebantur, quid esset
veri, et per tormenta quaerere. Nihil aliud inveni
quam superstitionem pravam et immodicam.
9 Ideo dilata cognitione ad consulendum te
decucurri. Visa est enim mihi res digna
consultatione, maxime propter periclitantium
numerum. Multi enim omnis aetatis, omnis ordinis,
utriusque sexus etiam vocantur in periculum et
vocabuntur. Neque civitates tantum, sed vicos etiam
atque agros superstitionis istius contagio pervagata
est; quae videtur sisti et corrigi posse. 10 Certe satis
constat prope iam desolata templa coepisse celebrari,
et sacra sollemnia diu intermissa repeti passimque
venire <carnem> victimarum, cuius adhuc rarissimus
emptor inveniebatur. Ex quo facile est opinari, quae
turba hominum emendari possit, si sit paenitentiae
                                                           NOTES and QUESTIONS
1 Actum quem debuisti, mi Secunde, in excutiendis
causis eorum, qui Christiani ad te delati fuerant,
secutus es. Neque enim in universum aliquid, quod
quasi certam formam habeat, constitui potest. 2
Conquirendi non sunt; si deferantur et arguantur,
puniendi sunt, ita tamen ut, qui negaverit se
Christianum esse idque re ipsa manifestum fecerit, id
est supplicando dis nostris, quamvis suspectus in
praeteritum, veniam ex paenitentia impetret. Sine
auctore vero propositi libelli <in> nullo crimine
locum habere debent. Nam et pessimi exempli nec
nostri saeculi est.

                                            The Essential Latin Authors 2010

               Tacitus       (Gaius Cornelius Tacitus; 56AD – 117AD)

                Tacitus was one of the, if not the greatest, Roman historians. He combined an
                acute understanding of the imperial government with a sharp, biting writing
                style to create some of the most vivid images of the Roman empire of the 1st
                century AD. Tacitus was a senator under the emperors Titus, Domitian, Nerva
                and Trajan. He wrote a book on oratory and the Germans as well as a biography
                of his father-in-law, Agricola, who was governor of Britain. He is best known
                for his histories; the Histories (Historiae), which describe the civil war after the
                death of Nero in 68 and continue through to the death of Domitian and the
                Annals (ad excessu divi Augusti) which cover the reigns of Tiberius, Caligula,
                Claudius and Nero. The passage here relates the death of Claudius.

                                                          NOTES and QUESTIONS
[65] Ceterum obiecta sunt quod coniugem principis
devotionibus petivisset quodque parum coercitis per
Calabriam servorum agminibus pacem Italiae
turbaret. ob haec mors indicta, multum adversante
Narcisso, qui Agrippinam magis magisque
suspectans prompsisse inter proximos ferebatur
certam sibi perniciem, seu Britannicus rerum seu
Nero poteretur; verum ita de se meritum Caesarem,
ut vitam usui eius impenderet. convictam
Messalinam et Silium; pares iterum accusandi causas
esse, si Nero imperitaret; Britannico successore
nullum principi metum: at novercae insidiis domum
omnem convelli, maiore flagitio quam si
impudicitiam prioris coniugis reticuisset. quamquam
ne impudicitiam quidem nunc abesse Pallante
adultero, ne quis ambigat decus pudorem corpus,
cuncta regno viliora habere. haec atque talia dictitans
amplecti Britannicum, robur aetatis quam
maturrimum precari, modo ad deos, modo ad ipsum
tendere manus, adolesceret, patris inimicos
depelleret, matris etiam interfectores ulcisceretur.
                                                          NOTES and QUESTIONS
[66] In tanta mole curarum valetudine adversa
corripitur, refovendisque viribus mollitia caeli et
salubritate aquarum Sinuessam pergit. tum
Agrippina, sceleris olim certa et oblatae occasionis

                                         The Essential Latin Authors 2010
propera nec ministrorum egens, de genere veneni
consultavit, ne repentino et praecipiti facinus
proderetur; si lentum et tabidum delegisset, ne
admotus supremis Claudius et dolo intellecto ad
amorem filii rediret. exquisitum aliquid placebat,
quod turbaret mentem et mortem differret. deligitur
artifex talium vocabulo Locusta, nuper veneficii
damnata et diu inter instrumenta regni habita. eius
mulieris ingenio paratum virus, cuius minister e
spadonibus fuit Halotus, inferre epulas et explorare
gustu solitus.
                                                       NOTES and QUESTIONS
[67] Adeoque cuncta mox pernotuere ut temporum
illorum scriptores prodiderint infusum delectabili
boleto venenum, nec vim medicaminis statim
intellectam, socordiane an Claudii vinolentia; simul
soluta alvus subvenisse videbatur. igitur exterrita
Agrippina et, quando ultima timebantur, spreta
praesentium invidia provisam iam sibi Xenophontis
medici conscientiam adhibet. ille tamquam nisus
evomentis adiuvaret, pinnam rapido veneno inlitam
faucibus eius demisisse creditur, haud ignarus
summa scelera incipi cum periculo, peragi cum
                                                       NOTES and QUESTIONS
[68] Vocabatur interim senatus votaque pro
incolumitate principis consules et sacerdotes
nuncupabant, cum iam exanimis vestibus et fomentis
obtegeretur, dum quae res forent firmando Neronis
imperio componuntur. iam primum Agrippina, velut
dolore victa et solacia conquirens, tenere amplexu
Britannicum, veram paterni oris effigiem appellare
ac variis artibus demorari ne cubiculo egrederetur.
Antoniam quoque et Octaviam sorores eius attinuit,
et cunctos aditus custodiis clauserat, crebroque
vulgabat ire in melius valetudinem principis, quo
miles bona in spe ageret tempusque prosperum ex
monitis Chaldaeorum adventaret.
                                                       NOTES and QUESTIONS
[69] Tunc medio diei tertium ante Idus Octobris,
fortibus palatii repente diductis, comitante Burro
Nero egreditur ad cohortem, quae more militiae

                                           The Essential Latin Authors 2010
 excubiis adest. ibi monente praefecto faustis vocibus
 exceptus inditur lecticae. dubitavisse quosdam
 ferunt, respectantis rogitantisque ubi Britannicus
 esset: mox nullo in diversum auctore quae
 offerebantur secuti sunt. inlatusque castris Nero et
 congruentia tempori praefatus, promisso donativo ad
 exemplum       paternae     largitionis,    imperator
 consalutatur. sententiam militum secuta patrum
 consulta, nec dubitatum est apud provincias.
 caelestesque honores Claudio decernuntur et funeris
 sollemne perinde ac divo Augusto celebratur,
 aemulante        Agrippina      proaviae       Liviae
 magnificentiam. testamentum tamen haud recitatum,
 ne antepositus filio privignus iniuria et invidia
 animos vulgi turbaret.

                           From an arch in Beneventum

  Tomb inscription of the Emperor Commodus (192)
  imperatori Caesari divi Marci Antonini Pii Germanici Sarmatici filio, divi Pii nepoti, divi
  Hadriani pronepoti, divi Traiani Parthici abneptoi, divi Nervae adnepoti, L. Aelio Aurelio
  Commodo Augusto Sarmatico Germanico maximo Brittanico pontifici maximo, tribunicae
  potestat. XVIII, imperat. VIII, consuli VII, patri patriae (ILS 401)

                              The Essential Latin Authors 2010


          Milarium Polianum – Milestone found near Pola
                     143 BC      CIL 1.638, ILS 23

                                         The Essential Latin Authors 2010

                                   Fabula Huius et Illius
Olim hic et ille per forum ambulabant et hic illi ―Videsne‖ inquit ― hanc?‖ Ille huic ―Minime‖
inquit ―non hanc video, sed illam video.‖ Hic ad illam cucurrit et illi donum dedit. Illa risit et
huic ―Hic‖ inquit ―hoc amo.‖ Tum illa huic basium dedit. Ille ad hanc cucurrit et huic donum
dedit. Ille huic basium dare temtptavit. Haec illum pulsavit. Amor omnia vincit, sed non hanc.

                                  A Roman Grave-stone
                                          Dis Manibus
                                 Q. Volusi Sp. F. Lem. Anthi
                           Parvolus in gremio comunis forte parenti
                                 Dum ludit fati conruit invidia
                         Nam trucibus iunctis bubus tunc forte noveli
                               Ignarum rector propulit orbe rota
                         Maestus uterque parens postquam miserabile
                            Funus fecit inferis munera suma dedit
                          Hunc Antho tumulum male deflorentibus
                            Annis pro pietate pari composuere suo
                          Q.Volusius Q. L. Anthus pater fecit sibi et
                          Siliae Э. L. Feliculae coniugi sanctissimae
                         Volusiae Q. F. Nice, Q. Volusio Q. F. Antho
                               Siliae Э. L. Nice, C. Silio Antho
                   IN FR P VI                                   IN AG P IIIS

                                  Testamentum Porcelli
     1. Incipit testamentum porcelli: M. Grunnius Corocotta porcellus testamentum fecit.
     Quoniam manu mea scribere non potui, scribendum dictavi.
     2. Magirus cocus dixit: "veni huc, eversor domi, solivertiator, fugitive porcelle, et
     hodie tibi dirimo vitam". Corocotta porcellus dixit: "si qua feci, si qua peccavi, si qua
     vascella pedibus meis confregi, rogo, domine cocu, vitam peto, concede roganti".
     Magirus cocus dixit: "transi, puer, affer mihi de cocina cultrum, ut hunc porcellum
     faciam cruentum". Porcellus comprehenditur a famulis, ductus sub die XVI Kal.
     Lucerninas, ubi abundant cymae, Clibanato et Piperato consulibus. Et ut vidit se
     moriturum esse, horae spatium petiit et cocum rogavit, ut testamentum facere posset.
     Clamavit ad se suos parentes, ut de cibariis suis aliquid dimittere eis. Qui ait:

                                    The Essential Latin Authors 2010

3. Patri meo Verrino Lardino do lego dari glandis modios XXX, et matri meae
Veturinae Scrofae do lego dari Laconicae siliginis modios XL, et sorori meae
Quirinae, in cuius votum interesse non potui, do lego dari hordei modios XXX. Et de
meis visceribus dabo donabo sutoribus saetas, rix[at]oribus capitinas, surdis auriculas,
causidicis et verbosis linguam, buculariis intestina, esiciariis femora, mulieribus
lumbulos, pueris vesicam, puellis caudam, cinaedis musculos, cursoribus et
venatoribus talos, latronibus ungulas. Et nec nominando coco legato dimitto popiam et
pistillum, quae mecum attuleram; de Theveste usque ad Tergeste liget sibi colum de
reste. Et volo mihi fieri monumentum ex litteris aureis scriptum: "M.GRUNNIUS
SEMIS VIXISSET, MILLE ANNOS IMPLESSET". Optimi amatores vei vel consules
vitae, rogo vos ut cum corpore meo bene faciatis, bene condiatis de boni condimentis
nuclei, piperis et mellis, ut nomen meum in sempiternum nominetur. Mei domini vel
consobrini mei, qui testamento meo interfuistis, iubete signari".
4. Lario signavit. Ofellicus signavit. Cyminatus signavit. Lucanicus signavit. Tergillus
signavit. Celsinus signavit. Nuptialicus signavit. Explicit testamentum porcelli sub die
XVI Kal. Lucerninas Clibanato et Piperato consulibus feliciter.


To top