Docstoc

พฤติกรรมสุขภาพ (Health Behavior)

Document Sample
พฤติกรรมสุขภาพ (Health Behavior) Powered By Docstoc
					                              พฤติกรรมสุ ขภาพ (Health Behavior)
              ส า ห รั บ ค ว า ม ห ม า ย ข อ ง พ ฤ ติ ก ร ร ม สุ ข ภ า พ นั้ น
         ั
ได้มีนกวิชาการได้ให้ความหมายได้หลายดังนี้
              พ ฤ ติ ก ร ร ม สุ ข ภ า พ ( Health                            Behavior)                     ห ม า ย ถึ ง
การเปลี่ ย นแปลงทางด้ า นที่ เ กี่ ย วข้อ งกับ สุ ข ภาพซึ่ งเกิ ด ขึ้ นทั้ง ภายใน (Covert Behavior)
แ ล ะ ภ า ย น อ ก ( Overt                                                                                   Behavior)
พฤติ ก รรมสุ ขภาพจะรวมถึ ง การปฏิ บ ั ติ ที่ สั ง เกตได้ แ ละการเปลี่ ย นแปลงที่ สั ง เกตไม่ ไ ด้
แ ต่ ส า ม า ร ถ วั ด ไ ด้ ว่ า เ กิ ด ขึ้ น ( Good,                                                             1959)
พ ฤ ติ ก ร ร ม ภ า ย ใ น เ ป็ น ป ฏิ กิ ริ ย า ภ า ย ใ น ตั ว บุ ค ค ล มี ทั้ ง เ ป็ น รู ป ธ ร ร ม แ ล ะ น า ม ธ ร ร ม
ที่ เป็ นรู ป ธรรมซึ่ งสามารถใช้ เครื่ องมื อ บางอย่า งเข้า วัดหรื อสั ม ผัส ได้ เช่ น การเต้นของหัวใจ
การบี บตั ว ของล าไส้ พฤติ ก รรมเหล่ า นี้ เป็ นปฏิ กิ ริ ยาที่ มี อ ยู่ ต ามสภาพของร่ างกาย
ส่ ว น ที่ เ ป็ น น า ม ธ ร ร ม ไ ด้ แ ก่ ค ว า ม คิ ด ค ว า ม รู ้ สึ ก เ จ ต ค ติ ค่ า นิ ย ม เ ป็ น ต้ น
พฤติ ก รรมภายในนี้ ไม่ ส ามารถสั ม ผัส หรื อวัด ได้ ด้ ว ยเครื่ องมื อ ต่ า ง ๆ เพราะไม่ มี ต ั ว ตน
จะ ท รา บไ ด้ เ มื่ อ แส ดง พฤ ติ ก รร มอ อก มา พฤ ติ ก รร มภ าย นอ ก เ ป็ น ปฏิ กิ ริ ย า ต่ า ง ๆ
ของบุคคลที่แสดงออกมาทั้งทางวาจาและการกระทาซึ่ งปรากฏให้บุคคลอื่นเห็นหรื อสังเกตได้ เช่น
                                        ่
ท่าทางหรื อคาพูดที่แสดงออกไม่วาจะเป็ นน้ าเสี ยง สี หน้า
              พฤติ กรรมสุ ข ภาพ หมายถึ ง ความสามารถในการแสดงออกเกี่ ย วกับสุ ข ภาพทั้ง ทาง
ด้า นความรู้ เจตคติ และทัก ษะ โดยเน้น เรื่ อ งพฤติ ก รรมสุ ข ภาพที่ ส ามารถสั ง เกตและวัด ได้
เพื่อให้เกิดการเรี ยนรู ้ในเรื่ องสุ ขภาพ
                                                                          ั
              พฤติกรรมสุ ขภาพ หมายถึง การกระทา การปฏิบติ การแสดงออกและท่าทีที่จะกระทา
ซึ่ ง จะ ก่ อ ใ ห้ เ กิ ด ผล ดี หรื อผ ล เสี ย ต่ อสุ ข ภา พข อง ต นเ อง ค รอ บค รั ว ห รื อ ชุ ม ช น
พฤติกรรมสุ ขภาพจาแนกออกได้เป็ น 2 ลักษณะ คือ
1.                  เป็ นการกระทา (Action) พฤติ กรรมสุ ขภาพในลักษณะที่เป็ นการกระท า คื อ
                              ั
การกระทาหรื อการปฏิบติของบุคคลที่มีผลดีหรื อผลเสี ยต่อสุ ขภาพ
2.                   เป็ นการไม่ก ระทา (Non Action) ส่ วนพฤติ กรรมที่ เป็ นการไม่ กระท า คื อ
                                             ั
การงดเว้นไม่กระทาหรื อการไม่ปฏิบติของบุคคลที่มีผลดีหรื อผลเสี ยต่อสุ ขภาพ

           พฤติ ก รรมสุ ข ภาพ (Health Behavior)                      หมายถึ ง กิ จกรรมหรื อการปฏิ บติใ ด ๆ     ั
ของปั จเจกบุ คคลที่ กระท าไปเพื่อจุ ดประสงค์ในการส่ ง เสริ ม ป้ องกัน หรื อบารุ ง รั ก ษาสุ ข ภาพ
โ ด ย ไ ม่ ค า นึ ง ถึ ง ส ถ า น ะ สุ ข ภ า พ ที่ ด า ร ง อ ยู่ ห รื อ รั บ รู ้ ไ ด้ ไ ม่ ว่ า พ ฤ ติ ก ร ร ม นั้ น ๆ
จะสัมฤทธิ์ ผลสมความมุ่งหมายหรื อไม่ในที่สุด (ปณิ ธาน หล่อเลิศวิทย์, 2541)
             สุ ชาติ โส มป ระ ยู ร ได้ ใ ห้ ค วามห มาย ไ ว้ ว่ า พ ฤ ติ ก ร รมสุ ขภ าพ ห มาย ถึ ง
ความสามารถในการแสดงออกเกี่ยวกับสุ ขภาพ ทั้งทางด้านความรู ้ เจตคติ การปฏิบติตนและทักษะั
โดยเน้นเรื่ องพฤติกรรมสุ ขภาพที่สามารถสังเกตและวัดได้เพื่อให้เกิดการเรี ยนรู ้ในเรื่ องสุ ขภาพ



               ่
อาจกล่าวได้วาพฤติกรรมหรื อกิจกรรมเกือบทุกอย่างของปั จเจกบุคคลจะส่ งผลกระทบต่อสถานะสุ ข
ภ                 า                พ                 ทั้            ง                   สิ้              น
ภายใต้บริ บทนี้เราอาจแยกพฤติกรรมของคนเราออกเป็ นส่ วนที่ทาไปโดยตั้งใจที่จะส่ งเสริ มหรื อป้ อ
                                                                           ั
งกัน สุ ข ภาพ (ดัง ค านิ ย ามข้า งต้น ) หรื อ ส่ ว นที่ ก ระท าไปโดยไม่ ต้ ง ใจที่ จ ะหวัง ผลด้า นสุ ข ภาพ
                     ั
ตามความหมายที่นกวิชาการได้ให้ไว้
           ดั ง นั้ น พ อ ส รุ ป ไ ด้ ว่ า พ ฤ ติ ก ร ร ม สุ ข ภ า พ ห ม า ย ถึ ง
ก า ร ป ฏิ บั ติ ห รื อ ก า ร แ ส ด ง อ อ ก ข อ ง บุ ค ค ล ใ น
การกระทาหรื องดเว้นการกระทาในสิ่ งที่มีผลต่อสุ ขภาพของตนเอง โดยอาศัยความรู ้ ความเข้าใจ
                       ั
เจตคติ และการปฏิ บติตนทางด้านสุ ข ภาพด้านต่าง ๆ คื อสุ ขภาพกาย จิตใจ/อารมณ์ และสังคม
                              ั
ที่มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กนอย่างสมดุล
          ซึ่งสามารถแบ่ งพฤติกรรมสุ ขภาพ ออกเป็ น 3 ประเภท ดังนี้

         1. พฤติ ก รรมการป้ องกัน โรค ( Preventive health behavior ) หมายถึ ง
การปฏิ บ ัติ ข องบุ ค คลเพื่ อ ป้ องกัน มิ ใ ห้ เ กิ ด โรคขึ้ น เช่ น การไม่ สู บ บุ ห รี่ การออกก าลัง กาย
ก า ร ส ว ม ห ม ว ก นิ ร ภั ย เ มื่ อ ขั บ ขี่ ร ถ จั ก ร ย า น ย น ต์
การสวมถุ ง ยางอนามัย ก่ อนมี เพศสั ม พันธ์ ก ับ หญิ ง บริ ก าร การพาบุ ตรไปฉี ดวัค ซี นป้ องกันโรค
เป็ นต้น

        2.          พฤติ ก รรมเมื่ อ เจ็ บ ป่ วย ( illness       behavior         )        หมายถึ ง
ก า ร ป ฏิ บั ติ ที่ บุ ค ค ล ก ร ะ ท า เ มื่ อ มี อ า ก า ร ผิ ด ป ก ติ ห รื อ เ จ็ บ ป่ ว ย เ ช่ น
การนอนพักอยู่ก ับบ้านแทนที่ จะไปทางาน การเพิกเฉย การถามเพื่อนฝูง เกี่ ยวกับอาการของตน
การแสวงหาการรักษาพยาบาล เป็ นต้น

        3. พฤติ ก รรมที่ เ ป็ นบทบาทของการเจ็บป่ วย ( Sickrole behavior ) หมายถึ ง
ก า ร ป ฏิ บั ติ ที่ บุ ค ค ล ก ร ะ ท า ห ลั ง จ า ก ไ ด้ รั บ ท ร า บ ผ ล ก า ร วิ นิ จ ฉั ย แ ล้ ว เ ช่ น
การรั บ ประทานยาตามแพทย์ สั่ ง การออกก าลั ง กาย การควบคุ ม อาหาร การเลิ ก ดื่ ม สุ รา
การลดหรื อเลิกกิจกรรมทีทาให้อาการของโรครุ นแรงยิงขึ้น เป็ นต้น
                                                            ่
             พฤติ ก รรมทั้ ง 3 ลั ก ษณะนี้ เป็ นพฤติ ก รรมสุ ขภาพที่ ต้ อ งการให้ บุ ค คลต่ า ง ๆ
ไ ด้ รั บ ก า ร ป ลู ก ฝั ง ห รื อ ไ ด้ รั บ ก า ร ป รั บ ป รุ ง เ ป ลี่ ย น แ ป ล ง ใ ห้ เ ห ม า ะ ส ม
ซึ่ ง ก ลุ่ ม เ ป้ า ห ม า ย แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม ก็ ต้ อ ง ป รั บ เ ป ลี่ ย น พ ฤ ติ ก ร ร ม สุ ข ภ า พ ที่ แ ต ก ต่ า ง กั น
และพฤติ ก รรมสุ ขภาพแต่ ล ะลั ก ษณะมี ก ระบวนการทางพฤติ ก รรมที่ แ ตกต่ า งกั น ดั ง นั้ น
การปลูกฝังพฤติกรรมสุ ขภาพหรื อการเปลี่ยนแปลงพติกรรมสุ ขภาพจึงเป็ นกระบวนการที่ตองได้รับ                        ้
การวิเคราะห์ วางแผนและดาเนินการอย่างเหมาะสมตามสภาพปั ญหาของพฤติกรรมสุ ขภาพนั้น ๆ



องค์ ประกอบของพฤติกรรมสุ ขภาพ ประกอบด้ วย 3 ส่ วน คือ

  1. พฤติกรรมด้านความรู้หรื อพุทธิพิสัย ( Cognitive domain ) พฤติกรรมด้านนี้ เกี่ยวข้องกับความรู ้
ค ว า ม จ า ข้ อ เ ท็ จ จ ริ ง ก า ร พั ฒ น า ค ว า ม ส า ม า ร ถ ทั ก ษ ะ ท า ง ส ติ ปั ญ ญ า
การใช้วิจ ารณญาณเพื่ อประกอบการตัดสิ นใจ พฤติ ก รรมด้า นนี้ เริ่ ม ต้นจากความรู ้ ระดับ ต่ า ง ๆ
และเพิ่มการใช้ความคิดและพัฒนาสติปัญญาเพิ่มขึ้นเรื่ อย ๆ

 2.               พ ฤ ติ ก ร ร ม ด้ า น เ จ ต ค ติ ( Affective            domian                 )
ห ม า ย ถึ ง ส ภ า พ ค ว า ม พ ร้ อ ม ท า ง จิ ต ใ จ ข อ ง บุ ค ค ล ที่ เ กี่ ย ว กั บ สุ ข ภ า พ
พฤติกรรมด้านนี้ เกี่ ยวข้องกับความสนใจ ความรู ้ สึก ท่าที ความชอบ ความไม่ชอบ การให้คุณค่า
เช่น ความรู ้สึกชอบดื่มยาชูกาลัง ความไม่ชอบบริ โภคผัก เป็ นต้น

  3.          พ ฤ ติ ก ร ร ม ด้ า น ทั ก ษ ะ พิ สั ย ( Phychomotor              domain              )
พฤติกรรมการปฏิบติเป็ นพฤติกรรมที่บุคคลแสดงออกมาเกี่ยวกับการใช้ความสามารถที่แสดงออกม
                 ั
า ท า ง ร่ า ง ก า ย แ ล ะ สั ง เ ก ต เ ห็ น ไ ด้
พฤ ติ ก รรมก ารปฏิ บั ติ เป็ นพฤ ติ ก รรมขั้ นสุ ดท้ า ย ที่ จะ ช่ วย ใ ห้ บุ คคล มี สุ ขภาพดี เช่ น
การเลือกรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ การพบแพทย์หรื อบุคลากรทางสาธารณสุ ขเมื่อเจ็บป่ วย
เป็ นต้น

ลักษณะของพฤติกรรมสุ ขภาพ มีดังนี้

 1.        พฤติ ก รรมที่ พึ ง ประสงค์ ห รื อพฤติ ก รรมเชิ ง บวก ( Positive                    behavior          )
ห ม า ย ถึ ง พ ฤ ติ ก ร ร ม ที่ บุ ค ค ล ป ฏิ บั ติ แ ล้ ว ส่ ง ผ ล ดี ต่ อ สุ ข ภ า พ ข อ ง บุ ค ค ล นั้ น เ อ ง
เป็ นพฤติกรรมที่ควรส่ งเสริ มให้บุคคลปฏิ บติต่อไปและควรปฏิ บติให้ดีข้ ึน เช่ น การออกกาลังกาย
                                          ั                 ั
การรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ เป็ นต้น

   2. พฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์หรื อพฤติกรรมเชิ งลบหรื อพฤติกรรมเสี่ ยง (Negative behavior )
                                  ั
หมายถึ ง พฤติ กรรมที่ บุคคลปฏิ บติแล้วจะส่ งผลเสี ยต่อสุ ขภาพ ทาให้เกิ ดปั ญหาสุ ขภาพหรื อโรค
เ ป็ น พ ฤ ติ ก ร ร ม ที่ ไ ม่ พึ ง ป ร ะ ส ง ค์ เ ช่ น ก า ร สู บ บุ ห รี่ ก า ร ดื่ ม สุ ร า
ก า ร รั บ ป ร ะ ท า น อ า ห า ร จ า พ ว ก แ ป้ ง ห รื อ ไ ข มั น ม า ก เ กิ น ค ว า ม จ า เ ป็ น
ก า ร รั บ ป ร ะ ท า น อ า ห า ร ที่ ป รุ ง ไ ม่ สุ ก เ ป็ น ต้ น
จะต้องหาสาเหตุที่ทาให้เกิดพฤติกรรมและพยายามปรับเปลี่ยนให้บุคคลเปลี่ยนไปแสดงพฤติกรรม
ที่พึงประสงค์

         ่                           ่
ปัจจัยทีมีผลต่ อพฤติกรรมสุ ขภาพทีส่งผลต่ อการให้ ความรู้ ด้านสุ ขภาพ
        1. ความเจริ ญทางเศรษฐกิจและสังคม โดยเฉพาะการผลิตและตลาดสิ นค้าที่เป็ นภัยต่อ
สุ ขภาพ ได้แก่ บุหรี่ สารเสพติด สุ รา เครื่ องดื่มมึนเมาต่าง ๆ
     2. การโฆษณาจากสื่ อมวลชน ส่ งผลให้เกิดพฤติกรรมเลียนแบบ
    3. ค่านิยมที่เปลี่ยนไปเกิดลักษณะบริ โภคนิยมและวัตถุนิยม นิยมบริ โภคอาหารตะวันตกมากขึ้น
เช่น นม เนย ไข่ อาหารที่มีโปรตีนและไขมันสู ง
                                                        ั
    4.ความเชื่อขนบธรรมเนียมประเพณี และการปฏิบติเช่นประเพณี การดื่มชาของคนจีนเป็ นสิ่ ง

ดีเพราะต้องใช้น้ าเดือดคนไทยเชื่อว่าเด็กรับประทานไข่จะทาให้เป็ นซาง
                                            ้
    5.ศาสนาบางศาสนาถือว่าก่อนเข้าโบสถ์ตองชาระล้างร่ างกายให้สะอาด บางศาสนาให้อดอาหาร

ในระยะถือบวช
   6.ระดับการศึกษาการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ทาให้ถ่ายทอดความรู ้ทาได้ยาก

   7
.การติดต่อคมนาคมถ้าสะดวกย่อมทาให้การติดต่อสื่ อสารให้ความรู ้ได้สะดวกแต่ก็ส่งผลเสี ยได้เพรา
ะจะทาให้การรับวัฒนธรรมของต่างถิ่นมาได้ง่ายเกินไป
   8. เชื้อชาติ ภาษา ถ้าพื้นที่เดียวกันมีประชากรหลายเชื้อชาติ หลายภาษาย่อมมีความแบ่งแยก
ขาดความสามัคคี และมีพฤติกรรมสุ ขภาพหลากหลาย เลียนแบบและขัดแย้ง
            ั
   9. ที่ต้ งและสภาพท้องที่ เช่น ชาวเขานิยมถ่ายในป่ าคนในเมืองถ่ายในส้วม
  10. อิทธิ พลกลุ่ม เช่น กลุ่มเพื่อนบ้าน กลุ่มเพื่อนนักเรี ยน กลุ่มเพื่อนร่ วมงานฯลฯ
จะเป็ นการเรี ยนรู ้และเลียนแบบเพื่อต้องการเป็ นที่ยอมรับของกลุ่ม

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Stats:
views:2271
posted:3/6/2011
language:Thai
pages:5
Description: สำหรับความหมายของพฤติกรรมสุขภาพนั้น ได้มีนักวิชาการได้ให้ความหมายได้หลายดังนี้ พฤติกรรมสุขภาพ (Health Behavior) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทางด้านที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพซึ่งเกิดขึ้นทั้งภายใน (Covert Behavior) และภายนอก (Overt Behavior) พฤติกรรมสุขภาพจะรวมถึงการปฏิบัติที่สังเกตได้และการเปลี่ยนแปลงที่สังเกตไม่ได้ แต่สามารถวัดได้ว่าเกิดขึ้น (Good, 1959) พฤติกรรมภายในเป็นปฏิกิริยาภายในตัวบุคคลมีทั้งเป็นรูปธรรมและนามธรรม ที่เป็นรูปธรรมซึ่งสามารถใช้เครื่องมือบางอย่างเข้าวัดหรือสัมผัสได้