Docstoc

urbanizimi

Document Sample
urbanizimi Powered By Docstoc
					Urbanizimi në vendet në zhvillim

         Rast studimor:Shqipëria
             Qëllimi i detyrës
• Të japim një pamje të përgjithshme të
  faktorëve të cilët kanë ndikuar në rritjen e
  nivelit të urbanizimit në vendet në zhvillim

• Të bëjmë një analizë për vendin tonë duke
  dhënë disa nga pasojat e urbanizimit dhe
  faktorët të cilët kanë ndikuar në përhapjen e
  këtij fenomeni
Ç`farë është Urbanizimi?
• Proçesi i rritjes së numrit të popullsisë në
  zonat urbane krahasuar me numrin e
  përgjithshëm të popullsisë

• Cilat zona quhen urbane?

• përdoren kritere të ndryshme,në vende të
  ndryshme për të përkufizuar një zonë si
  urbane
          Rritjen e urbanizimit
• rritja natyrore e popullsisë

• migrimi rural-urban

• riklasifikimi i zonave rurale në zona urbane
         Rritja natyrore e popullsisë
• vende me një nivel të lartë të urbanizimit siç janë
  vendet e Amerikës Latine apo të Evropës dhe Azisë
  Qendrore
• Indi
   – rritja natyrore e popullsisë përbën 56% të rritjes së
     popullsisë urbane
   – 23% vjen për shkak të migrimit rural-urban.
• Kina
   – 55% për shkak të migrimit të brendshëm
   – 20% për shkak të rritjes natyrore të popullsisë(politika 1
     fëmi)
   – 25% për shkak të riklasifikimit.
“Qendra të zhvillimit”



  “Kanceri i tokës”
        Optimistët mbi qytetet
• qytetet e mëdha janë më dinamike
• moderizimin e prodhimit në industri
• risi në shërbimet financiare
• ndikon në tregtinë e brendshme dhe në tregtinë e
  jashtme
• inovacionet teknologjike
• progres ekonomik,standarte më të larta jetese
• Pritjet ekonomike dhe për jetën të njerëzve janë
  rritur,ekonomia është bërë më stabël dhe e fortë
  dhe familjet janë bërë më të vogla.
             Qytetet:Kundër
• Ndotja urbane
• sfidat më urgjente të shoqërisë
• Ndotja
• Sëmundjet
• Papunësia
• mungesa e banimeve të përshtatshme(rritja e
  çmimit të pronave të patundshme)
• mungesën tokës
• mbipopullimit
• rritja e kriminalitetit
Daka,kryeqyteti i Bangladeshit
                    Dhaka
• Gjeneron 34.5% të GDP së vendit

• Ka 8.7% të popullsisë totale të vendit,13.476
  milion banorë në 2007

• Megaqyteti me rritjen më të madhe,4.02%
  nga viti 2000-2005 dhe 3.25% për 2005-2010
           Trendet e urbanizimit
• çdo 2 persona një prej tyre jetojnë në qytet
• në çdo tre persona një prej tyre jeton në “lagje të
  varfëra”,ose rreth 1 miliard e popullisë së botës
• Popullsia urbane në botë u rrit në shekullin e 20
  nga 220 milion në 2.8 miliard.
   – Në vitin 2005,popullsia urbane ishte 3.17 miliard
     njerëz,ndërsa popullsia totale numërohej 6.45 miliard
   – Pritet që numri i banorëve në zonat urbane deri më
     2030 të ketë arritur 5 miliard nga 8.1 miliard që janë
     projeksionet për popullsinë totale
RURAL
               URBAN
<50%
               >50%




        2007
Figura 2:Norma e rritjes në përqindje e popullsisë urbane




Burimi:UN-HABITAT,200
  Urbanizimi dhe rritja ekonomike
• Rritja ekonomike dhe urbanizimi shpesh janë lidhur pozitivisht
  ndërmjet tyre

• qytetet kanë një produktivitet më të lartë për frymë sesa
  zonat rurale

• hendeku i pabarazisë dhe produktivitetit ndërmjet qyteteve
  dhe zonave rurale është më i madh në vendet në zhvillim sesa
  ato të zhvilluara.

• zgjerohet hendeku i të ardhurave midis zonave urbane dhe
  atyre rurale
Figura 3:Përpjesa e GDP dhe përpjesa e popullsisë krahasuar me GDP e vendit
        dhe popullsinë totale të vendit




Burimi:UN-HABITAT,2010c
 Urbanizmi dhe rritja ekonomike nuk
janë të lidhur e njëri-tjetrin vetëm në
  nivel kombëtar por edhe në nivel
   rajonal dhe ndërmjet vendeve
Megaqytetet - qytetet me një popullsi më
   të madhe sesa 10 milion banorë

• “qytete kryesore”(primare) - qytete të cilat
  marrin një pjesë shumë të madhe të
  investimeve në sektorin publik dhe stimujt për
  investimet private.
  – tërheqin në mënyrë disproporcionale dhe në
    mënyrë joefiçente pjesën më të madhe të
    migrantëve rural-urban, të aktivitetit ekonomik
    dhe problemeve të tjera sociale dhe mjedisore
               Megaqytetet
• Në 1975 = 5 megaqytete
• 2000 vetëm 19 qytete ku vetëm 2 qytete i
  përkasin vendeve të zhvilluara(New York-u
  dhe Tokio)
• Në vitin 2025 pritet që numri i megaqyteteve
  të ketë shkuar në 26, 18 prej tyre do të jenë në
  kontinenti Aziatik
            Gjigantizmit urban
• lejet e dhëna gjatë periudhës që vendet ishin
  koloni
• politikat industriale të subvencionit të importit
  dhe tarifat e larta
• mungesa e demokracisë
• sjellja e përfaqësuesve publik në mbledhjen e
  tarifave (rryshfetet)
    Si këto megaqytete do të
        përballojnë nga ana
ekonomike,politike dhe mjedisore
këtë numër gjithmonë e në rritje të
   popullsisë në zonat urbane?
 Favelat
   Javenes
      Bustees
         Bidonvilles
“lagjet baraka”-janë rritur shumë shpejt në numër
                dhe në përmasa
                  -1\3 e popullsisë urbane të vendeve
                në zhvillim
             “lagjet baraka”
• shtëpi të qëndrueshme të ndërtuar në mënyrë
  të sigurtë
• ambjent i mjaftueshëm për të jetuar
• akses në ujin e pijshëm
• akses në shërbimet shëndetsore
• statusin legal mbi pronësinë e shtëpisë
79% e familjeve jetojnë në “lagjet baraka”
          Afrika Sub-Sahariane
• është rajoni me rritjen më të madhe të
  urbanizimit në botë
• pothuaj e gjithë rritja e saj ka qënë në “lagjet
  e varfëra”,ku rezidentët e rinj të qyteteve
  përballen me
  – mbipopullimin
  – banesave të papërshtatshme
  – mungesën e ujit dhe të higjenës.
Figura 5:Përqindja e popullsisë që jeton në “lagjat baraka”




  Burimi:UN-HABITAT,2010
Përqindja e popullsisë që jeton në “lagjet baraka” në Afrikë,2005
                Nairobi




7 KM LARG




       Kibera
Përqindja e popullsisë që jeton në “lagjet baraka” në Amerikën Latine dhe Karaibet,2005
Përqindja e popullsisë që jeton në “lagjet baraka” në Azi,2005
• Lidhja pozitive
     varfëri--urbanizimit

• Rënia e varfërisë është më e madhe në zonat
  rurale sesa ato urbane,rreth 60% për 50
  vendet në zhvillim të përfshira në studimin e
  bërë nga UN për periudhën 1998 deri më 2007
Figura 6:Norma në përqindje e varfërisë rurale dhe urbane ndaj vijës së varfërisë
urbane dhe rurale kombëtare
     Varfëria urbane(%)




                          Varfëria rurale (%)
Figura 7: Norma në përqindje e varfërisë relative ndaj vijës totale të varfërisë
         sipas nivelit të urbanizimit,1998-2007
   Popullsia në varfëri(%)




                                                            Popullsia urbane(%)


Burimi:UN-HABITAT,2010a
• probleme në përdorimin e treguesve të
  varfërisë për krahasime ndërmjet zonave
  urbane dhe atyre rurale
• nuk përfshin tregues të tjerë po aq të
  rëndësishëm siç janë deprivimi social,shkalla e
  vulnerabilitetit,marxhinalizmit apo shkalla e
  aksesit në shërbimet shëndestore,ujin e
  pijshëm etj.
              Varfëria rurale
• toka joproduktive
• në dispozicion gjithmonë e më pak tokë
• borxhet e fermerëve janë gjithnjë e në rritje
• të ardhurat e këtyre familjeve duke i bërë ato
  gjithmonë e më të ulëta dhe i zhytur këto
  familje në mjerim----”kurth”
• Mungesa e mundësive për punësuar në
  sektorin agrikulturor
               Varfëria urbane
• Urbanizimi i varfërisë
• mungesën e një shtëpie të përshtatshme dhe
  mungesën e infrastrukturës
• Të ardhurat e njerëzve në zonat urbane mund të
  jenë më të larta por këto mund të jenë të
  paqëndrueshme
  – kosto e të jetuarit në qytete
  – Kostot e transportit
• ZGJIDHJE? = “lagjet baraka” apo në “toka të
  pushtuara”,
Trendi i rritjes së popullsisë që jeton në lagjet e varfëra në botë
          miliard




    Pop.rurale      Pop.Urbane   Pop.urbane në “lagjet e varfëra”
4 persona në çdo 10
shtëpi të paqëndrueshme
në qytetet e vendeve në
zhvillim,janë të ndërtuar
në zona me rrezikshmëri
të lartë ndaj
përmbytjeve,rrëshqitjeve
të tokës dhe fatëkeqësive
të tjera natyrore.
Pyetje?
Një urbanizim i tillë?
Apo i tillë?
Apo të tillë?
        Urbanizimi dhe Varfëria
• Edhe pse vitet e fundit Shqipëria ka një rritje
  të vazhdueshme ekonomike, thuajse një e
  katërta e popullsisë jeton nën nivelin e
  varfërisë. Përvec të tjerave imigrimi i
  brendshëm ka pasur ndikimin e tij në rritjen e
  varfërisë.
  Tabela.2 Përqindja e reduktimit të varfërisë në zonat urbane dhe rurale


Varfëria Rural/Urban                                         % e Varfërisë

                          2002           2005      2008      2002-2005   2005-2008


                          813,196        575,659   373,137   -29.21%     -35.2%
Varfëria totale

urbane                    257,690        151,811   150,052   -41.09%     -1.2%



rurale                    555,506        423,848   223,085   -23.70%     -47.4%



Burimi: 5th international conference of ASECU
• Ulja e nivelit të varfërisë në të gjithë vendin është
  shoqëruar me një ulje të shpejtë të varfërisë rurale.

• Kur varfëria rurale ra me 47%, ajo urbane pati në
  rënie prej 1.2%.

• Kështu që niveli i varfërisë rurale nga 24.2% në 2005
  shkoi në 14.6% në 2008 ndërsa ajo urbane ra nga
  11.2% në 10.1%.
      Urbanizimi dhe Pabarazia

• Zonat rurale në Shqipëri janë shumë më prapa
  në zhvillim sesa zonat urbane, sidomos lidhur
  me arsimin, shëndetin, çështjet mjedisore,
  statusin e grave rurale, etj.
• Gjithashtu nuk duhet të harrohet se zhvillimi
  rural nuk nënkupton vetëm rritje ekonomike.

• Në vetvete përfshin dhe dimesionin social e
  kulturor që janë po aq të domosdoshëm për
  zhvillimin e potencialit të plotë të një individi
  që jeton në zonat rurale.
          Migrimi rural-urban
• keqson çekuilibrimet strukturore rurale-
  urbane në dy drejtime kryesore:

• 1-në anën e ofertës
• 2-në anën e kërkesës
           Zgjedhja e migrimit
• faktorët shtytës dhe tërheqës të migrimit
• shumë pak persona kanë mundësi të bëjnë një
  jetesë të mirë duke punuar në sektorin
  agrikulturor
• rritet mundësia e gjetjes së një pune më të
  mirë
• njerëzit e dinë se çfarë mund t`iu ofrojë qyteti
• migrimi urban është një strategji mbijetese
  për familjet rurale
      Urbanizimi dhe Shqipëria
• Në etapa të ndryshme historike kanë
  ndryshuar edhe përbërja e flukseve migratore,
  qëllimet, motivet, drejtimet dhe shanset e
  lëvizjes për të ardhur në epokën tonë të
  globalizimit ku gjithcka është më e thjeshtë
    Tipologjitë e migrimit të brendshëm në
                    Shqipëri
•    Në bazë të levizjes së lirë të popullsisë mund
     të themi se në Shqipëri ekzistojnë pesë
     tipologji të ndryshme të migrimit të
     brendshëm
    1. Migrimi nga vendet rurale në ato urbane
    2. Migrimi nga zonat malore në ato kodrinore dhe
       fushore
    3. Migrimi nga zona veriore drejt Shqiperisë së
       mesme dhe asaj jugore
    4. Migrimi nga fshatrat në qytet
5.       Migrimi nga qytetet drejt Tiranës ku në bazë të
         shpërnguljes dhe vendosjes në Tiranë të popullsisë mund të
         identifikojmë tre grupe të mëdhaja:

     –     Të ardhur si pasojë e punësimit në administrime qëndrore dhe
           locale.
     –     Të ardhur në Tiranë me qëllime sipërmarrjeje, kryesisht në fushën e
           bisnesit dhe përpunimit, si pasojë e mundësisë së një tregu më të
           madh.
     –     Të ardhur të rastësishëm me qëllimin e gjetjes së një pune, pa
           përjashtuar këtu as aktivitetet ilegale dhe kriminale.
              Ndryshimet demografike
                 aryet dhe pasojat
• Një në pesë familje (21 për qind) ka të paktën
  një anëtar që ka lëvizur brenda vendit.

• Disa nga arsyet e këtij migrimi janë:
  –   Shoqërimi i familjes (60%)
  –   Studimet (19%)
  –   Punësimi apo nevoja për punësim (13%)
  –   Infrastruktura dhe inekzistenca e saj në zonat rurale
   Impakti migrimit kosto-përfitimet


• Migrimi masiv dhe rishpërndarja e popullsisë
  kanë shkaktuar ndryshime të mëdha si në
  aspektin ekonomik, social ashtu edhe në atë
  kulturor, mjedisor e infrastrukturor.
           Aspekti ekonomik

• Migrimi rural-urban tregon një transformim të
  thellë strukturor të ekonomisë. Ai ka patur
  impaktin e tij pozitiv dhe negativ në
  ekonominë shqiptare.
Kosto- Përfitimet ekonomike të urbanizimit

• Nxitja e zhvillimit të veprimtarive private
• Zgjerimi i sektorëve të tjerë të ekonomisë
  përvec atij bujqësor
• Përmirësim i mënyrës së jetesës, rrijta e
  mirëqenies
• Zgjerimi informal i tregut të punës
• Rëndimi i infrastrukturës urbane në zona ku
  migrimi ka qënë masiv
 Modeli Harris-Todaro,supozimet
1. Migrimi stimulohet konsideratat ekonomike,nga
   përfitimet dhe kostot relative
2. vendimi për të migruar varet
  –   diferencat e pritura në pagën reale sesa ato aktuale
  –   mundësia për të gjetur punë në sektorin urban.
3. mundësia për të gjetur një punë e lidhur në mënyrë
   direkte me normën e punëzënies urbane dhe lidhur
   në mënyrë inverse me papunësinë në zonat urbane.
4. norma e migrimit në krahasim me mundësitë për
   punë në zonat urbane nuk janë vetëm të mundshme
   por gjithashtu racionale.
        Faktorë
    plotësues(toka)
                                                                                    Burimi:Smith,Todaro,2009
                                                               Kthimet fizike

                                      Ardhurat                                                 Kontaktet
     Poli.qever(tax)                   Rurale



   Sistemi social
                                                                                                            Edukimi,media etj.
                                                                     Ardhurat       Distanca

                                               Remitancat           nga migrimi
                          Edukimi
                                              urbane-rurale


                                                                                          Rrjedhja e informacionit
    Paga urbane



    Fitimet nga
   nënpunësimi                        Ardhurat                   Vlera aktule
                                                              e pritur e migrimit                Vlera e     marrë   nga
                                       Urbane
                                                                                                 migrimi



Probabiliteti i gjetjes
    së një pune


                                    Kosto oportune


                                    Kosto e jetesës
                                                                    Kostot e                           Vendimi i
                                                                    migrimit                            migrimit
                                Kosto e transportit



                       Kosto fizike,risku,përfshirja
                                  sociale
Grafiku : Modeli i migrimit rural-urban i Harris-Todaro




                                                          Paga sektorin urban
            Paga Agrikul.




  Burimi:Todaro&Smith,2009
                    WA –ardhurat në agrikulturë
                    LM –punëzënia në industrinë përpunuese
                    LUS –oferta totale e punës në sektorin urban
                    ŴM –paga minimale në zonat urbane




AA` - kërkesën për punë në sektorin agrikulturor
MM` - kërkesën për punë në sekorin urban
OAOM - jep ofertën totale të punës
                 Ekuilibri
                WA*=WM*
• Paga e ekuilibrit
• Sektorin agrikulturor do të punësohen OALA*
  punëtorë
• Sektorin urban OMLM* punëtorë.
• Teorikisht të gjithë punëtorët e gatshëm për të
  punuar do të punësohen.
• niveli i pagave në sektorin urban është
  përcaktuar nga institucionet në nivelin ŴM
• vazhdonim të supozonim se nuk ka papunësi
  atëherë
• të gjithë punëtorët do të punësoheshin
  – OMLM në sektorin urban,me pagën ŴM
  – OALM në sektorin agrikulturor me një pagë më të
    ulët OAWA**< OAWA*(tregut të lirë)
• Hendek ndërmjet pagave në sektorin rural dhe atij
  në sektorin urban, ŴM-WA**.
• Migrantët do të merrnin vendimin dhe riskun për të
  migruar drejt zonave urbane me qëllim përfitimin e
  një page më të lartë.

• Migrimi vazhdon derisa paga e pritur në sektorin urban ŴM
  të barazohet me pagën në sektorin rural WA

• Z-ekuilibri i pagës në agrikulturë
         Implikimet e politikave
• zhvendosjet urbane në politikat e zhvillimit e
  rëndojnë problemin e papunësisë në zonat
  urbane
• krijimi më i shpejtë i punës në zonat urbane është
  një zgjidhje e pamjaftueshme problemin e
  papunësisë në zonat urbane
• Politikat informuese në edukim që mund të çojnë
  në zhvillimin e burimeve njerëzore
• duke siguruar subvecionimin e pagave në zonat
  urbane mund të rritet papunësia urbane
• programet e integruara të zhvillimit rural duhen
  inkurajuar
           Kufizimet e modelit

• Modeli i ndërtuar nga Todaro dhe Smith ashtu
  ai çdo model tjetër ndërtohet mbi supozime
  dhe këto supozime janë ndër kufizuesit e këtij
  modeli
• Abstragon nga shumë influenca të tjera që
  ndikojnë në vendimet e individëve për të
  migruar.
• Supozimet vlejnë për një kohë shumë të
  gjatë,më shumë se 50 vjet
      Urbanizimi vs Qytetërimit
• Lëvizja migratore ka bërë të mundur zgjerimin
  e qyteteve të rëndësishme dhe e gjith
  vëmendja po shkon me të shpejtë në zonat
  periferike të populluara rishtazi për
  urbanizimin e tyre.
• Por urbanizimi është njëra anë e medaljes.
  Tjetra është qytetërimi.
• Charles Seignobos thoshte: ”Qytetërimi janë
  rrugët, portet dhe skelat”, çka me fjalë të tjera
  do të thotë se qytetërim nuk është vetëm
  shpirti.
• ”Është gjithçka që njerëzimi ka arritur. Është
  një minimum shkence, arti, rregulli dhe
  virtytes” pohon Marcel Mauss.
• Në Shqipëri tiparet e urbanizimit janë duke e
  tërhequr masën më shumë sesa qytetërimi
  brenda tij. Pra, qytetërimi nuk është i
  konsoliduar me zhvillimin urban.

• Urbanizimi sjell zhvillim industrial dhe
  mirëqenie ekonomike, por jo kulturë
  shoqërore, që është thelbi i një qytetërimi.
         Urbanizimi dhe Mjedisi
• Urbanizimi si proces ka një impakt të caktuar
  në shëndetin e popullatës.
• Faktorët që ndikojnë dukshëm në shëndet
  janë:
  – uji dhe higjiena
  – cilësia e ajrit
  – zhurmat
  – mbetjet urbane
         Tirana dhe Urbanizimi
• Historia urbanistike e qytetit të Tiranës mund
  të shpjegohet edhe me anë të planeve të saj
  rregulluese ndër vite.
• Dokumenti i parë vizatimor për planimetrinë e
  qytetit të Tiranës i përket periudhës së
  pushtimit Austro – Hungarez.

• Faza pasardhëse e zhvillimit urban të Tiranës
  ishte ajo e vitit 1921 ku qyteti u rrit me 15 %,
  pra 350 ha.
• Plani i dytë rregullues, është ai i vitit 1926, ku
  konturohet për herë të parë qëndra e qytetit dhe aksi
  V - J i bulevardit.

• Gjatë periudhës monarkike të Shqipërisë Tirana pati
  një zhvillim të rëndësishëm urbanistik.

• Plani rregullues i vitit 1942 ka qënë më i plotë dhe i
  studiuar mirë.
• Tiranës i janë dashur 45-50 vjet për të arritur rreth
  200 mijë banorë, për më pak se 20 vjet ajo është 5-
  fishuar.

• Në vitin 1990 Tirana kishte 250.000 banorë. Dyndja
  masive e banorëve nga gjithë pjesët e tjera të vendit
  drejt kryeqytetit, e ka çuar popullsinë e Tiranës në
  mbi 700.000 banorë
• Tirana mbetet qyteti më mikpritës për të gjithë
  shqiptarët që kanë migruar brenda vendit.



• Shumica e migrantëve të brendshëm, (30%), kanë
  lëvizur për në rrethin e Tiranës (27% e femrave dhe
  37% e meshkujve).
           Plani rregullues i 1990

• Një nga sfidat kryesore të qytetit është integrimi i të
  gjitha zonave të ashtuquajtura informale në
  kryeqytetin e së ardhmes. Pikërisht për integrimin e
  këtyre zonave në një kryeqytet të zgjeruar është
  hartuar plan strategjik i 1990
• Plani i fundit rregullues synon
  – Të akomodojë një rritje të popullsisë prej 400000
    banorësh për dekadën e ardhshme.
  – Ai tenton të promovojë zhvillimin ekonomik që të
    sigurojë 200000 vende të reja pune
  – Dhe të shtojë sipërfaqet e gjelbra me 175 hektarë
    gjelbërim.
• vënia në vëmëndje të politikë bërësve të
  qyteteve dytësore

• Kufizimi urbanizimit
  – rrit mundësinë që këta persona të bëhen më të
    varfër apo më të prekshëm prej saj
  – dhunon të drejtat e njeriut
  – limiton mundësinë që zonat rurale të përfitojnë
    nga remitancat
  – Kina dhe Rusia
     Politikat që duhen ndjekur
• Përmisimi i cilësisë së jetës
• Investimi në Kapitalin Human
• Sigurimi i mundësive të qëndrueshme
  ekonomike
• Rritja e përfshirjes politike
• Promovimi i përfshirjes kulturore

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:1705
posted:3/5/2011
language:Albanian
pages:81