Mikroekonomia

Wykład nr 1 Ekonomia pochodzi z starożytności . ‘ Oikosnomikos ‘ – nauka o gospodarstwie domowym Ojkos – dom Nomos – nauka Mikroekonomia bada gospodarstwo domowe , nauka społeczna pokrewna filozofii . EKONOMIA – nauka o gospodarowaniu dobrami rzadkimi ( McKenzy ) Ekonomia była nazywana społeczną , polityczną ale od czasu Marshalla mamy samą ekonomię . Funkcje ekonomii : 1. Teoriopoznawcza – wyjaśnienie , określenie różnych zjawisk i ich przebiegu . 2. Aplikacyjna – próba formułowania wskazówek dla gospodarki . MIKROEKONOMIA – ta część badań ekonomicznych , która skupia się na badaniu poszczególnych podmiotów gospodarczych lub poszczególnych rynków . Narzędzia : cena , popyt podaż , zysk . MAKROEKONOMIA – badanie i interpretacja zjawisk zachodzących między podmiotami . Badanie zależności całej gospodarki . EKONOMIA POZYTYWNA – wypracowanie uniwersalnych narzędzi , polega na dokony – waniu bezstronnych uogólnień systemów , obiektywizm , brak wartościowania . EKONOMIA NORMATYWNA – sądy wartościujące , umożliwiające budowę ideologii . Kierunki ekonomii : 1. Merkantylizm – ( Montchretien ) utożsamiała gromadzenie bogactwa z gromadzeniem pieniądza pełnowartościowego . 2. Fizjokratyzm – ( Quesnay , Keney ) podstawową dziedziną gospodarki jest rolnictwo . 3. Ekonomia klasyczna – ( Ricardo , Smith , Say ) – apologezja prywatnej własności i rynku . Prawo rynków Saya – każdy popyt rodzi swoją podaż , a każda podaż rodzi swój popyt , 4. Leseferyzm – okres nie ingerencji państwa w gospodarkę . 5. Keynesizm – ( twórcą Keynes – twórca interwencjonalizmu państwowego ) ekonomia popytowa , prawo Saya jest niesłuszne gdyż zdarzają się takie okresy , że państwo musi pomóc gospodarce , mikroekonomiczna polityka państwa . Keynes – 1936 6. Neoklasyczna ekonomia – poprawienie klasycznej , synteza neoklasyczna Marshalla . 7. Ekonomia marksistowska – ( czyli gospodarka rynkowa jest zła ) kładzie nacisk na sprawiedliwość społeczną , naczelną kategorią jest człowiek i jego potrzeby . 8. Ekonomia podażowa – co robić aby pobudzać podaż : Monetaryzm – Milton Friedman Teoria racjonalnych oczekiwań Problem ograniczoności zasobów – RZADKOŚĆ Zjawisko a ) powszechne b ) pozytywne Subiektywizm odzwierciedla rzadkość . 1 Luka między potrzebami a możliwościami ich realizacji wynikającymi z ilości dóbr jakimi dysponujemy w danym czasie . POTRZEBA – uczucie braku połączone z chęcią jego zaspokojenia . POTRZEBA podstawowe fizyczne jednorazowe duchowe wyższego rzędu społeczne powtarzalne egzystencjonalne Trójczłonowa koncepcja podziału człowieka . CZŁOWIEK Biosystem Socjosystem ( nie jest sam ) Psychosystem ( człowiek istota myśląca , podejmuje samodzielne decyzje ) Geneza powstania potrzeb : pierwotne ( instynktowne ) społeczne ( nabyte , wyuczone w procesie rozwoju ) Prawo powtarzania potrzeb ( Jevons ) 1. Powietrze ( oddychanie ) 2. Pożywienie 3. Ubranie 4. Mieszkanie 5. Szeroko pojmowana rozrywka 6. Przedmioty zbytku luksus Zasady Marshalla : 1. Pożywienie 2. Ubranie 3. Mieszkanie 4. Zaspakajanie wszelkiej działalności Cech potrzeb : 1. Obiektywizm 2. Subiektywizm i indywidualizm 3. Konkurencyjność 4. Substytucyjność 5. Nieograniczoność co do liczby ( teoria wyboru konsumenta ) 6. Ograniczoność co do pojemności 7. Odnawialność 8. Społeczny charakter ( miejsce w strukturze społecznej ) 9. Komplementarność 10. Historycznie zmienny charakter – wraz ze zmianą ustroju potrzeby ulegają modyfikacji . 2 PIRAMIDA POTRZEB potrzeby samorealizacji ( praca nad sobą ) potrzeby szacunku i poważania ( poczucie własnej wartości ) wg . Maslowa potrzeby społeczne ( poczucie przynależności ) potrzeby bezpieczeństwa ( pewność ochrona ) potrzeby fizjologiczne ( głód , pragnienie , seks ) Nienasyconość człowieka przewyższa tempo możliwości . DOBRA – wszystkie rzeczy służące do zaspokajania potrzeb . Dobra gospodarcze – wytworzone przez człowieka . Dobra konsumpcyjne – służą zaspokajaniu potrzeb bieżących . Dobra inwestycyjne – konsumpcja na przyszłość . PRODUKCJA oddziaływanie człowieka na przyrodę w celu uzyskania dobra gospodarczego W aspekcie ekonomicznym proces produkcji polega na zastosowaniu czynników produkcji i przetwarzaniu ich w produkt . Czynniki produkcji – są to wszystkie środki użyte w produkcji . Czynniki produkcji : 1. Dobra pierwotne – surowce mineralne , wody , lasy , ziemia ( renta gruntowa , czynsz dzierżawny ) , rośliny , zwierzęta . 2. Praca człowieka 3. Ekonomiczne dobra produkcyjne ( dobra kapitałowe ) – maszyny , budynki , licencje znaki firmowe , kapitał pieniężny ( gotówka , akcje , obligacje i należności ) . 4. Technologia – sposób wytwarzania 5. Talent przedsiębiorczości – umiejętność łączenia wszystkich czynników produkcji w jednym procesie wytwarzania dóbr i usług , przynosi maksymalne efekty . Podstawowe czynniki produkcji - ziemia , kapitał , praca ( zdolności fizyczne i umysłowe człowieka które może on dać ) . Krzywa możliwości produkcyjnych Dobra A A C Dobro B B 3 OGRANICZONOŚĆ ZASOBU – dynamiczna teoria zasobów mówi o tym , że zasobów w gospodarce nie brakuje , brakuje naszych zdolności do ich wykorzystania . Rzadkość jest czasowa , a zasoby dynamiczne się odnawiają . Wykład nr 2 ALOKACJA – rozdysponowanie rzadkich zasobów między konkurencyjne cele . KOSZT ALTERNATYWNY – koszt zaniechanych możliwości , korzyści wynikających z najlepszego niezastosowanego zasobu . Aspekt gospodarowania : pozytywny – osiąganie korzyści negatywny - ( konieczność ) – straty KOSZTY : alternatywne – to co utraciliśmy rzeczywiste – wyłożenie pewnej ilości kapitału po to aby uzyskać korzyści Cel naszej pracy – realizacja ma być najlepsza , racjonalna - najlepsze rozwiązanie w danych warunkach , z punktu widzenie celu ekonomicznego . GOSPODAROWANIE - jest procesem w którym wykorzystujemy w sposób racjonalny ograniczone zasoby . Dwie zasady racjonalnego gospodarowania : 1. Zasada największego efektu ( wydajności ) – przy danych środkach maksymalizujemy efekt . 2. Zasada najmniejszego nakładu ( oszczędność środków ) – osiągnąć cel przy użyciu jak najmniejszych środków . RACJONALNOŚĆ : rzeczywista – jest to wybór maksymalizujący wynik ( korzyści ) – jedno rozwiązanie proceduralna – dochodzenie do najlepszego rozwiązania , każde lepsze od poprze – dniego jest racjonalne ( wiele rozwiązań ) RACHUNEK EKONOMICZNY – zespół rachunków symulacyjnych pozwalających nam na wybór rozwiązania optymalnego czyli najlepszego w danych warunkach . tylko w jednostkach wartościowych musi być celowy musi być dualny ( tylko jedna z zasad racjonalnego działania ) musi być wariantowy – im więcej symulacji tym większe prawdopodobieństwo że wybierzemy najlepiej kompletność –musimy uwzględnić jak najwięcej czynników wpływających na dane zjawisko ( nigdy nie mamy wszystkich czynników ) EKONOMIA to nauka statyczna . Próby prowadzące do wyników , musi być wiele prób , im więcej prób tym lepszy wynik przy założeniu błędu statystycznego . Przedmiot badań ekonomii – proces gospodarowania wszelkie działania w sferze produkcji dóbr i usług , w sferze podziału i konsumpcji . Motywem działania jest: zaspokojenie potrzeb ludzkich uzyskiwanie korzyści z produkcji ( dla producenta ) Sposobem będzie podejmowanie racjonalnych wyborów co , gdzie , kiedy . METODY BADAWCZE ekonomii : obserwowanie procesu gospodarczego ( empiria ) dokonujemy uogólnień ( abstrakcja) pomijanie elementów o marginalnym znaczeniu dla przebiegu zjawiska ekonomicznego , wyodrębnienie podstawowych wiadomości dla danego zjawiska . 4 ZJAWISKA GOSPODARCZE , cechy : 1. Sprężenie zwrotne , skutek – przyczyna 2. Zjawiska mające miejsce w mikroskali nie zawsze sumują się w makro , po dogłębnym zbadaniu okazuje się , że zależność nie występuje . 3. Złudność zależności ekonomicznych . 4. Jest subiektywna . 5. Dobór technik i metod badawczych wpływa na wyniki badań ( mogą się różnić ) KONKRETYZACJA – zbliżenie teoretycznej formuły do rzeczywistości . WERYFIKACJA – sprawdzanie czy formuła jest prawdziwa czy nie . a) statystyczna ( badania ) b) historyczne odnoszenie się do przeszłości FALSYFIKACJA - ( odwrotna do weryfikacji ) – obalenie hipotezy poprzez wykazanie że w jakimś przypadku ona nie zachodzi . Narzędzia pomocnicze w badaniu ekonomii : a) logiczne myślenie : indukcja , redukcja , dedukcja . TEORIA EKONOMICZNA - zbiór twierdzeń wyjaśniających zjawiska i procesy ekonomiczne , musi być odpowiednio skomponowana , interpretuje , daje diagnozę gospodarki . Podstawy do prognozowania przyszłości . NARZĘDZIA EKONOMICZNE : 1. Model ekonomiczny – uproszczenie które zawiera wszystkie ważne elementy dla danego zjawiska , pomija te które nie mają wpływu na dane zjawisko . ( Badania modelowe są niezbędne , korzystne , bo to jedyny sposób badania rzeczywistości gospodarczej . 2. Eksperyment – ( jest wykorzystywany ale wymaga ostrożności ) – stworzenie pewnych warunków nie występujących w rzeczywistości gospodarczej . Eksperyment kontrolowany – polega na stworzeniu kilku kontrolowanych prób , w każdej próbie zmiana jednego czynnika . SYSTEM SPOŁECZNY – całość związków i zależności występujących w społeczeństwie . Wszelkie działania w ramach systemu to układ społeczny . SYSTEM SPOŁECZNY system polityczny - bezpieczeństwo zewn. i wewn. - instytucje system kulturalny - nawyki - tradycje - oczekiwania członków społeczeństwa system ekonomiczny – gospodarczy - całokształt związków i zależności między członkami społeczeństwa wynikających z działania ich na płaszczyźnie ekonomicznej decyzyjny kontrolny motywacyjny koordynacyjny 5 PRAWA EKONOMICZNE – istotne , konieczne i stale powtarzające się związki zależności między kategoriami ekonomicznymi . Charakteryzują się statystycznością , sprawdzają się w wielu przypadkach , są obiektywne , są historyczne – pojawiają się tam gdzie mogą i znikają tam nie mają miejsca bycia . Są niezmienne . Wykład nr 3 Reforma – pewien cykl zmian TRANSFORMACJA – cykl zmian powodujących przejście systemu od systemu mniej do bardziej efektywnych TRANSFORMACJA modyfikacyjna modyfikacje , zmiany rewolucyjne ewolucyjne w systemie ekonomicznym systemowa dotyczy systemu ekonomicznego , politycznego , kulturowego ( kraje Europy środkowej ) 1. od centralnie planowanej do rynkowej 2. od socjalizmu do demokracji rynkowej Jak wyglądała gospodarcza organizacja człowieka 1. GOSPODARKA NATURALNA – podstawowym podmiotem jest gospodarstwo domowe ( jego cel to produkcja i konsumpcja ) , to taki typ organizacji , w której każdy podmiot wytwarza dobro na zaspokajanie własnych potrzeb . Nadwyżka była przyczyną do zmiany typu gospodarowania – społeczny PODZIAŁ PRACY ( grupy – zawody – specyficzne zawody ) SPECJALIZACJA – ukierunkowanie swoich predyspozycji , doskonalenie ich . Wolność osobista niezbędna do zmian formy gospodarczej , własność prywatna również . 2. GOSPODARKA RYNKOWA - typ organizacji ekonomicznych człowieka , gdzie podsta wową instytucją jest rynek na której dokonuje się wymiana , a motywem działania jest efektywność , korzyść ( zysk , konsumpcja ) . Pojawił się producent i wymiana . Typy wymiany : Towar za towar – gospodarka towarowa Towar – ekwiwalent ( pieniądz ) – towar – Gospodarka towarowo - pieniężna Współczesna gospodarka rynkowa to gospodarka mieszana – dominuje własność prywatna ale dopuszczalne są inne własności . Głównym narzędziem jest rynek ale dopuszczamy interwencje państwa . WŁASNOŚĆ prywatna indywidualna zbiorowa spółka spółka akcyjna 6 publiczna państwowa lokalna ( komunalna ) Model gospodarki rynkowej Gospodarka zamknięta – nie ma powiązań z innymi gospodarkami narodowymi bądź z jakimkolwiek podmiotem pochodzenia zagranicznego . Gospodarka otwarta – odwrotność , jest eksport i import , jest opcja wejścia i wyjścia . RYNEK – ( podstawowy mechanizm gospodarki rynkowej ) 1. Miejsce na którym dokonuje się wymiana . 2. Całokształt procesów odbywających się między jego uczestnikami czyli podmiotami gospodarczymi . 3. Na rynku zachodzą transakcje – proces gdzie spotykają się dwie strony . TRANZAKCJA ma procesy negocjacyjne może dotyczyć czasowego dysponowania własnością kredyty jako forma działalności to zmiana formy własności 4. To zespół rynków gdzie zachodzą transakcje Rodzaje rynków : lokalne krajowe międzynarodowe światowe ( ostateczny weryfikator ) Rynek dóbr konsumpcyjnych – nabywca nabywa coś do skonsumowania RYNEK otwarty ( raczej ograniczony ) przetarg inwestycyjnych – kupuje dobro by poddać je obróbce i stworzyć dobro finalne zamknięty formalny - instytucjonalny w ramach swojego rozwoju doprowadziły do tego , że mają swoją siedzibę ( giełda ) nieformalny sprzedawcy na targu gdzie nie ma legalizacji ( czarny rynek ) biały szary czarny 7 RYNEK KONKURENCJI doskonałej pełny monopol niedoskonałej oligopol duopol monopol PIENIĄDZ – wyłonienie się ekwiwalentu jako pojęcia Ekwiwalent – muszelki bydło itp. kruszce szlachetne metale ( była ich odpowiednia ilość , trwałe , łatwe do podzielenia , powszechne ) – monety – prawo bicia pieniądza . Pełnowartościowy – taki w którym wartość kruszcu odpowiada nominałowi : złoto i srebro , później tylko złoto . Banknot – nota bankowa zaświadczenie o złożeniu w banku odpowiedniej ilości kruszcu Od I wojny światowej przejście do systemu sztabowozłotowego i dewizowozłotowego . Zaczęto odchodzić od pieniądza pełnowartościowego . Papierowy – symboliczny ( symbol wartości ) – umowa społeczna , gwarancją wartości pieniądza jest stabilność gospodarki państwa ( kryzys w Rosji ) . Funkcje pieniądza : 1. Miernik wartości 2. Środek wymiany cyrkulacji środka płatniczego ( rozbieżność w czasie między strumieniem pieniądza a strumieniem towaru – kredyt ) 3. Środek tezauryzacji ( gromadzenie skarbu ) 4. Pieniądz światowy ( SDR – 42% $ + 19% DM + 15% J + 12% Ł + 12% F ) Wykład nr 4 CENA – informuje nas o relacji między produktami 1. relatywna , informacyjna mówi nam o rzadkości produktu 2. żywiołowa , administrowana 3. funkcja agregacyjna - pozwala nam na przejście od systemu ilościowego do jakościowego 4. ma zdolność równoważenia popytu i podaży 5. funkcja kosztowa – wchodzi w skład produktów jako koszt 6. nie jest wielkością jednorodną : elementem ceny są koszty nabywania czynników produkcji np. maszyny , surowce zawiera obciążenia prawne – podatki zysk 7. funkcja dochodowa – pokazuje ona wartość naszego dochodu ( możemy za jej pomocą wyliczyć siłę nabywczą pieniądza – wartość realna – ilość dóbr i usług które możemy za nią nabyć ) Cena sprawiedliwa – św. Tomasz z Akwinu – powinna być ustalana zgodnie z wartościami chrześcijańskimi . Milton Friedman – monetaryzm – Cena jest czynnikiem motywującym do aktywności gospodarczej . Po to aby można było posiadać pewne produkty – motywuje do działania . 8 POPYT – zapotrzebowanie zgłoszone na dobra i usługi na rynek przez nabywców ( rynek konsumpcji , rynek czynników produkcji ) NABYWCY KONSUMENCI dobra finalne PRODUCENCI czynniki produkcji Rodzaje popytu : popyt efektywny – popyt poparty siłą nabywczą pieniądza popyt potencjalny – ( co by było gdyby ) preferencje popyt na dobra komplementarne – popyt na jedno dobro jest ograniczony popytem na drugie dobro popyt na dobra substytucyjne – potrzebę zaspokaja dobro A lub dobro B popyt złożony – popyt na opony zależy od popytu na samochody POPYT – elementy regulujące : 1. Cena dobra cena substytutów ceny dóbr komplementarnych przewidywania co do kształtowania się cen w przyszłości zjawisko antypacji popytu – wyprzedzanie faktycznego popytu 2. Dochód – ile mamy i ile możemy wziąć na kredyt - ujęcie statystyczne i dynamiczne 3. Preferencje popytowe – upodobania indywidualne , tradycje , religia , moda 4. warunki geograficzne – demograficzne PODAŻ – ilość dóbr i usług zaoferowanych na rynek w danym czasie określonemu lub nieokreślonemu nabywcy ( występuje dzisiaj częściej ) Czynniki motywujące podaż : 1. Cena produktu cena dóbr substytucyjnych cena dóbr komplementarnych statystyczne i dynamiczne badania – kształtowanie się cen cena czynników produkcji technologia ilość przedsiębiorstw w gałęzi – warunki konkurencji warunki prawne pomoc państwa ( dotacje , subwencje ) PRAWO POPYTU ( Zależności na rynku konkurencyjnym , produkt jest jednorodny , ilość produktu jest ograniczona , konsumenci i producenci decydują na podstawie swoich korzyści . Nabywcy podejmują decyzję niezależnie od siebie . Rynek dotyczy dóbr konsumpcyjnych , ceteris paribus . ) - mówi ono że , wraz ze wzrostem ceny danego dobra lub usługi w sytuacji ceteris paribus spada zapotrzebowanie na to dobro lub usługę . Funkcja jednoczynnikowa 9 cena wg Marshalla popyt POPYT : potencjalny , efektywny komplementarny substytucyjny złożony , ograniczony Dobra substytucyjne cena B spada popyt A spada Dobra komplementarne cena B rośnie popyt A i B spada PRAWO PODAŻY ( Celem producentów jest maksymalizacja zysków . Producenci są niezależni od siebie – rynek konkurencyjny . Producenci są sprzedawcami ceteris paribus . ) - wraz ze wzrostem ceny wzrasta ilość produktu czy usługi oferowana przez producentów na rynek . cena wg Marshalla podaż Mechanizm równoważenia rynku – cena , popyt , podaż . CENA RÓWNOWAGI RYNKOWEJ – cena czyszcząca rynek , pozwala ona na uwolnienie rynku z nadmiernej ilości popytu lub podaży . RÓWNOWAGA RYNKOWA cena C3 C2 C1 podaż , popyt niedobór popytu , nadwyżka podaży cena równowagi ( punkt przecięcia krzywej popytu i podaży ) nadwyżka popytu , niedobór podaży E 10 Cena równowagi – sytuacja modelowa Flubturencje – ruch wokół ceny równowagi Procesy dostosowawcze – krótko lub długo okresowe Krótki okres czasu – przynajmniej jeden czynnik constans ( technologia ) – podaż jest mało elastyczna – limituje nas wielkość produkcji Długi okres czasu – wszystkie czynniki produkcji są zmienne Bardzo krótki okres czasu – tylko cena się zmienia Ex – ante –działanie wyprzedzające Ex – post – działanie po wystąpieniu jakiegoś czynnika MODEL PAJĘCZYNY – opisuje opóźnione dostosowanie podaży w stosunku do zmian popytu na rynku ( rolnictwo – opóźnienie jednoroczne ) Dostosowanie ekstrapolacyjne – dostosowanie z opóźnieniem , podaż w danym okresie dostosowuje się do podaży bazowej ( rok poprzedni ) . Wykład nr 5 Pieniądz światowy – ( pieniądz kruszcowy , pieniądz narodowy $ ) Pieniądz kreowany SDR ( Special Drawing Rights ) , MFW , ECU , EURO ( wąż walutowy ) Cena absolutna – ilość jednostek pieniężnych przypisywanych danemu przedmiotowi . Cena relatywna – ilość jednostek dobra A z konsumpcji której musi zrezygnować aby nabyć jedną jednostkę dobra B ( niezbędna do analizy ekonomicznej ) Dwa mechanizmy cen : ceny żywiołowe , rynkowe – cena tworzona tylko w oparciu o rynek jako mechanizm alokacji ( raczej model ) cena administrowana 1. Podmiot gospodarczy który ma silną pozycję na rynku ( monopol ) . 2. Państwo jako podmiot gospodarczy może administrować ceną . Cena administracyjna – socjalizm , cena ustalana nakazowo , od góry . Gospodarka rynkowa – oddziaływanie na cenę za pomocą podatków , ceł ,oprocentowanie kredytów , ulgi , subwencje . ELASTYCZNOŚĆ – miara zmian względnych ( pokazuje nam jak zmienia się dana wielkość pod wpływem danego czynnika . Elastyczność POPYTU : E= % zmiana wielkości popytu / % zmiana wielkości czynnika wpływającego na popyt 1. Cenowa Ec 2. Dochodowa p p : c c ( + dobra normalne , - dobra niższego rzędu ) ( ) Ed p d : p d ( + dobra substytucyjne , - dobra komplementarne ) Px Cy : Px Cy 3. Mieszana ( krzyżowa ) ( ) Em 11 Krzywe popytu przy różnych poziomach elastyczności cenowej . elastyczny E > 1 jednostkowy E = 1 nieelastyczny E < 1 sztywny E = 0 doskonale elastyczny AD 1 . Jak zmieni się popyt na dobro A przy zmianie ceny dobra A o jednostkę . AD 2 . Jak zmieni się popyt na dobro A pod wpływem zmiany dochodu konsumenta o jednostkę . AD 3 . Jak zmieni się popyt na dobro X pod wpływem zmiany ceny dobra Y . Produkty spożywcze – niska elastyczność , mniej niż jednostka Produkty przemysłowe – wyższa elastyczność , prawie jednostkowa Usługi – wysoka elastyczność , więcej niż jednostkowa Elastyczność PODAŻY Ec = % zmiana wielkości podaży / % zmiana wielkości ceny cena ec < 1 ec = 1 ec > 1 podaż Wzdłuż całej krzywej popytu i podaży nie ma elastyczności takiej samej , może ona się zmieniać . 12 Elastyczność : punktowa łukowa ( konkretny odcinek krzywej ) Ekspansybilność ceny – jak zmieni się cena jeżeli podaż zmieni się o jednostkę . Fleksybilność cenowa – jak zmieni się cena jeżeli popyt zmieni się o jednostkę . PODMIOTY W GOSPODARCE RYNKOWEJ Struktura gospodarki rynkowej . PODMIOTEM GOSPODARCZYM – nazywamy każdą formę organizacji , każdego aktywnego uczestnika gry rynkowej podejmującego samodzielne decyzje , kierującego się własnym interesem i związanym z tym ryzykiem . JANOS KORNAI – wyodrębnił w gospodarce dwa procesy : 1. Procesy realne ( materialne ) – są tom wszelkie działania w ramach tych procesów powodujące zmiany czynników produkcji mające na celu wytworzenie dóbr , produktów , ich wymianę jak również konsumpcję np. : wytwarzanie , przetwarzanie, transportowanie , pakowanie . 2. Procesy regulacyjne ( myślowe ) są to wszelkie procesy związane z przetwarzaniem i przekazywaniem informacji jak również z przygotowaniem i podejmowaniem decyzji ekonomicznych . Podział gospodarki na sferę realną i regulacyjną . Sfera realna – przedsiębiorstwa ( producent ) , konsumenci ( gospodarstwa domowe ) BANK komercyjny – podmiot gospodarczy powołany w celu przyjmowania z rynku wolnych środków pieniężnych i zarządzania nimi ( sfera realna ) NBP , banki narodowe , centralne –podmiot sfery regulacyjnej , obsługuje państwo , zarządza budżetem państwa , jest bankiem banków , jest bankiem emisyjnym , określa rezerwy obowiązkowe . Parametry NBP : 1. Stopa redyskontowa 2. Stopa lombardowa 3. Stopa refinansowa INSTYTUCJE UBEZPIECZENIOWE – są powołane do życia w celu przejmowania ryzyka z podmiotów mniej zdolnych do jego ponoszenia . Są podmiotem rynku kapitałowego gromadzą duże środki kapitałowe . GIEŁDA – rynek kapitałowy , ‘ barometr gospodarki ‘ PODMIOTY DEMOKRACJI PRZEMYSŁOWEJ – związki zawodowe , zrzeszenia pracodawców zrzeszenia konsumentów – zadaniem ich jest obrona interesów grup które zrzeszają . PAŃSTWO – podmiot specyficzny ( superpodmiot ) , podmiot o charakterze władczym , może regulować , sterować podmiotami , przestrzega zasad gospodarki rynkowej . PRZEDSIEBIORSTWO ( producent ) – jest podmiotem gospodarczym realizującym swoje cele , działa samodzielnie , podejmuje decyzje i ryzyko . Cechy przedsiębiorstwa : 1. Odrębność ekonomiczna ( własność ) 2. Odrębność organizacyjna ( np. spółka ) 3. Odrębność prawna ( strona prawna , pełna osobowość prawna ) 13 PRZEBSIĘBIORSTWO publiczne państwowe lokalne prywatne indywidualne zbiorowe ( spółki ) GOSPODARSTWO DOMOWE – grupa ludzi , wspólnie zamieszkujący i wspólnie podej – mujących decyzje co do rozdysponowania posiadanych środków . przynajmniej jedna z osób musi prowadzić działalność zarobkową . Funkcje gosp . domowego : 1. Funkcja konsumpcyjna ( zaspokajanie potrzeb ) 2. Funkcja produkcyjna ( uczestnictwo w rynku czynników produkcji – rynek pracy ) WYBORY konsumenta : 1. Wybory konsumenta odbywają się zgodnie z jego preferencjami , interesem ( główny cel – zaspokajanie potrzeb ) 2. Wybory dokonywane są w oparciu o dane informacje ( modelowe – pełna informacja ) 3. Wybiera między dobrami substytucyjnymi 4. Jest podmiotem racjonalnym Celem konsumenta jest maksymalizacja zadowolenia z konsumpcji Ograniczenia : 1. Dochody ( dochód realny ) 2. Ceny dóbr i usług ( dochód realny ) Uporządkowany system preferencji konsumenta : 1. Założenie kompletności preferencji . 2. Założenie przechodniości preferencji . 3. Nienasyconość zadowolenia konsumenta . Wykład nr 6 Dobra : preferowane – najważniejsze dla konsumenta obojętne – między dobrami można szukać najlepszej kombinacji dóbr ( możliwość wymiany) UŻYTECZNOŚĆ – miara zadowolenia konsumenta , pokazuje ile zadowolenia z konsumpcji jednego dobra bądź usługi ma konsument Użyteczność jest więc miarą porządkową , coś jest ważniejsze a coś mniej – subiektywizm. UŻYTECZNOŚĆ CAŁKOWITA – suma użyteczności konsumowanej ilości dobra. UC Ilość dobra Q Funkcja rosnąca ale o zmiennym tempie przyrostu ( trzeba badać tempo przyrostu ) . 14 UŻYTECZNOŚĆ MARGINALNA – zadowolenie konsumenta ze zwiększenia ( zmniejszenia ) konsumpcji o jedną jednostkę dobra Q . UM nasycenie Ilość dobra Q Funkcja malejąca przecinająca układ współrzędnych , najcenniejsza dla konsumenta jest pierwsza jednostka dobra ( bo wtedy najbardziej odczuwa rzadkość , potem wzrasta uczucie nasycenia danym dobrem ) . W przypadku konkretnego dobra może dojść do nasycenia – dane dobro nie ma już dla nas znaczenia . Ostatnia jednostka przypada na moment gdy UM przecina układ – nasycenie , gdy ilość dobra jest maksymalna . UC = max UM = 0 punkt nasycenia ( odnosi się do jednego dobra ) PRAWO malejącej użyteczności marginalnej – każda następna jednostka danego dobra daje coraz mniejsze zadowolenie konsumenta . TEORIA nadwyżki konsumenta ( Marshall ) – z dodatniej różnicy pomiędzy indywidualną użytecznością jakiegoś dobra dla danego konsumenta a jego ceną rynkową . KRZYWA OBOJĘTNOŚCI – pokazuje wszystkie kombinacje dwóch dóbr dających konsumentowi ten sam poziom zadowolenia. Dobro A Dobro B 15 Dla konsumenta jest obojętne czy tyle danego dobra czy tyle innego – dobra wymienne . Relacja wymienności jest zmienna ( bo przydatność danych dóbr może się zmieniać ) Różna jest substytucyjność dóbr . PRAWO malejącej marginalnej substytucyjności dóbr – określa jaką ilość dobra A należy poświęcić w celu zwiększenia konsumpcji o 1 jednostkę dobra B . Zależy od ogólnej ilości A i B ( rzadkość ) MAPA OBOJĘTNOŚCI Dobro A Każda wyżej położona krzywa symbolizuje wyższe zadowolenie z konsumpcji . Dobro B Krzywe wzajemnie równoległe , nie przecinają układu . Kombinacja na zasadzie zmniejszania się jednego i drugiego dobra. Konsumentowi jest wszystko jedno . Taka krzywa jest niemożliwa , ograniczenia finansowe . DUDŻET KONSUMENTA : 1. Dochody : płacowe pozapłacowe stałe ( regularne ) sporadyczne ( nieregularne ) 2. Wydatki konsumpcja bieżąca oszczędności Płaca jest najpowszechniejszym dochodem ale nie jest jedynym źródłem . Źródła pozapłacowe : działalność państwa : stypendia , renty ,zasiłki , pomoc społeczna wygrane – gry liczbowe , spadki oszczędności 16 Dochody: regularne – podstawowe : płaca , stypendium , renta , wyniki z ubezpieczeń społ. sporadyczne – wygrane , spadki Dochód z okresu T = konsumpcja z okresu T ale istnieje też ograniczenie z konsumpcji bieżącej na korzyść konsumpcji przyszłej ( oszczędności ) . Rentier – osoba żyjąca z kapitału , ma dosyć środków na życie . Transfery rzeczowe – pieniądze trafiające z pomocy społecznej ( Begg ) . LINIA BUDŻETOWA KONSUMENTA Dobro A Pokazuje wszystkie kombinacje dóbr , które wymagają zaangażowania takich samych środków ( takiej samej ilości środków ) . Dobro B Zakreśla obszar możliwości finansowych konsumenta , ale nie wszystkie kombinacje są jednakowo ważne dla konsumenta ze względu na indywidualne preferencje . Optimum konsumenta Krzywa obojętności jest styczna do linii budżetowej . Najlepsze wykorzystanie dochodu zgodne z rzeczywistością . Konsument dąży do maksymalizacji , będzie więc dążył do wzrostu dochodu , żeby był realny ( nie tylko zgodny z inflacją ) 17 Wykład 10 Decyzje mikroekonomiczne producenta co do zasobów co do czynników produkcji co do planowania itd. Podstawową funkcją produkcji jest analiza ekonomiczna , która musi być dwusektorowa : technologiczna ( jakie technologie wytwarzania są możliwe do wyboru ), każde przedsiębiorstwo opracowuje współczynniki technologiczne , czyli dokonuje tzw. optymalizacji technologicznej która polega na poszukiwaniu najlepszej technologii , czyli lepszej bardziej efektywnej , pozwalającej na zaoszczędzenie przynajmniej jednego czynnika produkcji , jednak zazwyczaj zmieniają się proporcje co do wykorzystania pewnych czynników produkcji przedsiębiorstwo jest ograniczone finansowo , czyli musi prowadzić analizę finansową , jest to optymalizacja ekonomiczna , czyli ile kosztują te czynniki produkcji ( nowe produkcje mogą być bardzo kapitałochłonne ) Przedsiębiorstwo komponuje funkcje produkcji 1. Jednoczynnikową – mówimy o wpływie jednego czynnika na wielkość produkcji 2. Wieloczynnikową - badamy wpływ wielu czynników na wielkość produkcji a = f ( F1 , F2 , ... , Fn ) – ogólna postać funkcji produkcji a - wielkość produkcji F = czynnik produkcji a = f1 /L/ a = f2 /K/ L – siła robocza a = f /L , K - jednoczynnikowa postać produkcji K – kapitał - wieloczynnikowa postać produkcji Analiza może być – krótkookresowa - długookresowa Krótkookresowa analiza to taki okres , gdzie przynajmniej jeden czynnik produkcji jest stały ( np. czynnik technologii ) i niezmienny . Czynnik technologiczny w krótkim okresie nie jest możliwy do zmiany , zmienia się on tylko w długim okresie . Dlatego inaczej dany czynnik wygląda w analizie krótkookresowej , a inaczej w długookresowej . W każdym przedsiębiorstwie dokonuje się obu naraz . Funkcja produkcji typu Cobba – Douglasa Y AK L K – wielkość zaangażowanego kapitału A , alfa , beta – szacowane statystycznie parametry Y - wielkość produkcji L – wielkość nakładu pracy Jest to zależność przyczynowo skutkowa , czyli jaki będzie efekt w zależności od nakładu . 18 1. Nieproporcjonalne przychody z czynnika – gdy mamy doczynienia z czynnikami stałymi i zmiennymi . Ricardo badał jak wpływa zmiana jednego czynnika na wielkość produkcji ( zrobił to w oparciu o rolnictwo ) . Zjawisko to polega na tym , iż gdy wykorzystamy zmienny nakład tylko jednego czynnika to trafimy na barierę efektywności przychodów z tego czynnika . Została wykorzystana fizyczna zdolność produkcji , czyli barierą efektywności działania jest wielkość czynników stałych ( np. pracownicy pracują 8h oraz maszyny pracują 8h – jest o.k. , można przez pozostały czas remontować maszyny i pracownicy odpoczywają , ale gdy pracuje się więcej to powstaje bariera fizyczna wykorzystania tego czynnika co powoduje mniejsze przyrosty , a nawet ujemne ) 2. W długim okresie możemy zmieniać kilka czynników : ilość maszyn , urządzeń jakość aparatury ilość zatrudnionych pracowników wielkość zasobów itd. Możemy kształtować wielkość produkcji i wielkość proporcji . Proporcjonalne przychody z czynnika – aby zmienić kilka czynników , aby zmieniały się proporcjonalne nakłady danych czynników . Jest to sytuacja gdy powołujemy do życia nowe przedsiębiorstwo to wtedy możemy wykorzystać różne kombinacje danych czynników . Otwierając nowe przedsiębiorstwo wprowadzamy to co chcemy , natomiast stare przedsiębiorstwo jest ograniczone pewnym stanem posiadania , nie można go całkowicie zmienić ( np. nie stać go na wyrzucenie wszystkich starych maszyn i zakup nowych , gdy maszyny nie zużyły się , nie możemy ich wyrzucić ) . GRAFICZNA ANALIZA PRODUCENTA A ) Wybór ilościowy – czyli ile czynników produkcji zaangażować IZOKWANTA – Krzywa jednakowego produktu Kapitał A B L – praca A – technologia kapitałochłonna B – technologia pracochłonna Krzywe te mogą mieć różne nachylenie , zależy to od sybstytucyjności czynników produkcji . Nie są one doskonale substytucyjne , gdyż nie można całkowicie wyeliminować jednego czynnika ( krzywa nigdy nie styka i nie przecina się z układem ) np. nie można pracować bez odpowiednich narzędzi , co z tego że mamy robotników jeśli nie posiadamy zasobów lub kapitału oraz odwrotnie – nie można nic zrobić bez robotników choćbyśmy mieli bardzo dużo kapitału – nic się nie zrobi samo. 19 Czyli , im mniej jakiegoś czynnika angażujemy tym trudniej jest go wyeliminować . Powstaje pytanie ile trzeba zaangażować danego czynnika aby otrzymać daną wielkość produkcji . Produkt przeciętny / PP / PC L – czynnik pracy , czynnik zmienialny PPL L Ilość produkcji przypadająca na jednostkę czynnika zmiennego w danym czasie . Produkt marginalny / PM / PC PM L L Przyrost produkcji osiągnięty z dodatkowej jednostki czynnika zmiennego . Graficzny obraz produktu całkowitego PC 0 Graficzny obraz PM i PM PP PM L PP PM Nałożenie dwóch funkcji PP PM PC B PC L A PP 0 PM L 20 A – jest to sytuacja idealna , najkorzystniejsza , ale przedsiębiorstwo może dalej angażować czynnik , ponad punkt A , czyli efektywność wchodzi w fazę wzrostu produkcji , mamy przyrost efektu . B – zaangażowanie ostatniego czynnika daje zerowy wzrost , zerową efektywność , dalej już przedsiębiorstwo musi dopłacać , nie mamy zysku ale możemy zapłacić za wszystkie czynniki produkcji B ) Ograniczenia finansowe K Izokoszta – krzywa jednakowego kosztu , zakreśla obraz finansowych możliwości przedsiębiorstwa , ponad krzywą jest to niemożliwe ( bo przedsięb . nie ma źródeł finansowania , dlatego sięga po kredyty itp. ; aby zapewnić sobie możliwość rozszerzenia działalności . 0 L C ) Nałożenie technologii ilościowej (A) i finansowej (B) K A 0 L Pełny rachunek ekonomiczny musi być techniczno – finansowy , czyli wybieramy technologię , a potem szacujemy jej ewentualne koszty ( Nasiłowski ) Zanim powstanie jakakolwiek produkcja , to najpierw powstają koszty ( produkcja kosztów , dlatego koszty są bardzo ważne dla każdego przedsiębiorstwa . Przedsiębiorstwo powinno wybrać punkt A , bo jest to optimum producenta ( styczność izokwanty z izokosztą ) – pojawia się tu zasada racjonalnego gospodarowania . Jest to sytuacja statyczna . Przedsiębiorstwo maksymalizuje zysk , i nie usatysfakcjonowane , dąży wiec by osiągnąć coraz większe zyski , przy odpowiednio nowej kombinacji czynników , dąży by osiągnąć coraz wyższe punkty styczności ( przechodzi na wyższe izokwanty ) Ścieżka ekspansji przedsiębiorstwa K Krzywa łącząca punkty będące optymalną kombinacją czynników 0 L 21 Ciągle jest to taki sam proporcjonalny nakład , jest to sytuacja umowna bo sytuacja dostępności pewnych czynników się zmienia np. gdy NBP ogłasza zmianę oprocentowania i wtedy zmieniają się nasza możliwość pozyskania kapitału jako czynnika i inaczej będzie wyglądać wybór czynników technologicznych , jest to inny koszt czynników produkcji . Wykład nr 11 Koszty rzeczywiste – koszty które faktycznie ponosimy dla uzyskania korzyści . Negatywny aspekt gospodarczy – utrata pewnych korzyści Pozytywny aspekt gospodarczy – możliwość uzyskania pewnych korzyści . Koszty ekonomiczne ( koszty rzeczywiste i koszty alternatywne ) Koszty alternatywne implicite + koszty rzeczywiste explicite = zysk ekonomiczny Rachunek wyników – określa rachunek strat i zysków Strata – nakłady przewyższają koszty – koszt ryzyka biznesowego Koszty alternatywne i koszty rzeczywiste ponoszone są przez przedsiębiorstwo . Koszty prywatne działalności ( indywidualne koszty działalności ) – koszty rzeczywiste i koszty alternatywne . Praktyczny koszt wytworzenia jest wyższy od społecznego kosztu wytworzenia . Koszty społeczne – koszty wytwarzania produktu ponoszone przez społeczeństwo np: Budowa infrastruktury Koszty zanieczyszczenia środowiska Odpowiedzialność personalna – płaci ten kto doprowadził do straty . Krótki okres – występowanie kosztów stałych i kosztów zmiennych Długi okres – analiza dotyczy tylko kosztów zmiennych . Koszty stałe – koszty , których wysokość ( wielkość ) nie ulega zmianie pod wpływem produkcji . Koszty zmienne – koszty , których wysokość związana jest ze zmianą produkcji. Koszty te rosną wraz ze wzrostem produkcji . Koszty produkcji Koszty stałe Koszty zmienne - Płace pracowników administracji i usług - Płace pracowników produkcyjnych - Koszty użytkowania ziemi - Koszty surowców , materiałów , - Koszty zużywania środków półfabrykatów - Kredyty - Koszty mediów ( energia elektryczna - Niektóre podatki woda Suma kosztów stałych i zmiennych = koszt całkowity ( w krótkim okresie ) Koszt całkowity koszty Kc(s+z) Kz funkcja kosztów całkowitych jako zależność kosztów stałych i kosztów zmiennych . Ks produkcja 22 Koszt całkowity zależy od kształtowania się kosztu zmiennego . Koszt stały przeciętny ma tendencję malejącą wraz ze wzrostem produkcji . Wraz ze wzrostem produkcji koszty będą rosły – efektywność zastosowania czynnika maleje . Koszt marginalny – jaki będzie przyrost kosztu całkowitego przy wzroście produkcji o jednostkę . Koszt marginalny – mówi o efektywności działania przedsiębiorstwa . Długookresowa krzywa kosztów przeciętnych . koszty K3 spadek ( korzyści ) wzrost ( niekorzyści ) produkcja Korzyści skali rosnącej – nakłady czynników rosną wolniej niż produkt całkowity osiągany przy pomocy tego czynnika . Korzyści skali malejącej – nakład czynników przyrasta szybciej niż produkt całkowity Stałe korzyści skali – proporcjonalny przyrost nakładu czynników i przyrostu Wewnętrzne korzyści skali produkcji - obniżenie przeciętnych nakładów na produkcję w wyniku korzyści związanych ze wzrostem produkcji . Wewnętrzne korzyści : Możliwość pogłębiania specjalizacji w danym przedsiębiorstwie Lepsza absorbcja nowych technologii Zewnętrzne korzyści : Przedsiębiorstwo konkurencyjne Analiza kosztów przedsiębiorstwa : Wskaźnik płynności przedsiębiorstwa Wskaźnik aktywności przedsiębiorstwa Wskaźnik zyskowności przedsiębiorstwa Wskaźnik zadłużenia przedsiębiorstwa Wycena przedsiębiorstwa – wycena aktywów przedsiębiorstwa Wycena dochodowa Koszty wartość sprzedaży KC zysk Próba rentwn. przed. P strata koszty stałe produkcja sprzedana w sztukach 23 0 A B Wykład nr 12 KONKURENCJA Konkurencja eliminuje grupy słabsze z rynku , objawia się obniżeniem poziomu życia grup , warstw i krajów najsłabszych . Konkurencja zapewnia postęp , ale nie zawsze daje efekty pożądane . Rynek jest narzędziem efektywnościowym , nie zapewnia stabilizacji , równowagi długookresowej . Państwo musi działać ( ingerować ) bo mechanizmy rynkowe nie zawsze mogą funkcjonować same , pewne problemy nie mogą być rozwiązane przez konkurencje . Jakie to problemy : Demografia ( konieczność regulowania demografii ) Bogactwo ( konieczność regulowania aby nie tworzyły się dwa bieguny – bieda i bogactwo ) Opieka nad krajami słabszymi Gospodarka dostarcza takich mechanizmów konkurencyjnych , które nie zawsze są uczciwe . Konkurencja nieuczciwa – cena dobra niższa od kosztów ich wytworzenia ( urząd ochronny konsumenta ) Konkurencja jest narzędziem pożądanym , bo jest narzędziem innowacyjnym , pobudzającym gospodarkę . Warunki istnienia konkurencji : Muszą być co najmniej dwa podmioty w danej dziedzinie ( gałęzi ) Cele tych podmiotów muszą być wykluczające się , antagonistyczne Między podmiotami musi istnieć wolna konkurencja Jeżeli trzeci warunek nie jest spełniony ( nie ma konkurencji 0 to powstaje kooperacja , współpraca , firmy nie chcą ze sobą konkurować i zawierają porozumienia . Zrzeszenia monopolistyczne nie zawsze są dopuszczalne . Jeżeli drugi warunek nie jest spełniony , to powstaje sytuacja neutralności . SYTUACJA KONKURENCJI 1 Konkurencja cenowa ( narzędziem konkurencji jest cena ) 2 Konkurencja niecenowa – strategia marketingowa promocja reklama serwis usługi Cenodawca – podmiot który dzięki swej sile ekonomicznej ustala cenę Cenobiorca – podmiot , który musi akceptować cenę , dla niego cena jest wielkością zewnętrzną , dlatego musi ją przyjąć . 24 MONOPOL Naturalny ( związana np. z surowcami , czyli uwarunkowany czynnikami naturalnymi , geograficznymi , klimatycznymi ) Państwowy ( państwowo – administracyjny ) związany z uwarunkowaniami prawnymi , uzasadniony prawem Techniczny , ekonomiczny lub techniczno – ekonomiczny ( wynika z działalności przedsiębiorstwa , dzięki szybszemu zdobyciu siły technicznej lub ekonomicznej ) Rynek od strony podaży ( sprzedający ) czysta konkurencja konkurencja monopolistyczna oligopol monopol pełny ( wyłączność sprzedawcy ) Rynek od strony popytu ( kupujący ) czysta konkurencja konkurencja monopolistyczna oligopson monopson ( wyłączność nabywcy ) Monopol bilateralny – monopol natrafia na monopson , jedynym narzędziem działania jest tu negocjacja między podmiotami . A – konkurencja doskonała B – konkurencja niedoskonała oligopol oligopson monopol monopson Koncepcja ( zmienności ) intensywności konkurencji konkurencja potencjalna konkurencja efektywna Potencjalna intensywność konkurencji , to rozpatrywanie konkurencji przy założeniu, że procesy konkurencji na rynku nie podlegają zakłóceniom , ani ograniczeniom ze strony uczestników tego rynku , ani innych podmiotów gospodarczych . Efektywna intensywność konkurencji – w analizie bierze się pod uwagę zakłócenia występujące w procesach konkurencji , pochodzące od samych podmiotów bądź innych uczestników rynku . Intensywność konkurencji duopol wąski szeroki oligopol oligopol polipol Polipol – jest to rynek doskonały 25 Wykład nr 13 KONKURENCJA DOSKONAŁA I MONOPOL PEŁNY I Konkurencja doskonała Jednorodność produktu Pełna mobilność czynników Duża liczba sprzedających i kupujących Pełna , doskonała informacja o rynku Siła wielu producentów jest wyrównana . Produkt nie różni się cechami jakościowymi wyrób jest standaryzowany , wybierany na podstawie ceny ( konkurencja cenowa ) Podmioty ( producent , sprzedawca ) pełnią role cenobiorcy , także kupujący pełni rolę cenobiorcy . Cenodawcą jest rynek . Każdy podmiot przyjmuje , akceptuje cenę która jest wynikiem gry rynkowej . Nie każdy produkt może być spostrzegany jako jednorodny wówczas zmienia się model konkurencji . Doskonała informacja o rynku jest założeniem modelowym , bo nigdy nie ma pełnej informacji . Gdy jest dużo podmiotów , to traci się możliwość dostania informacji o wszystkich produktach i podmiotach . Dlaczego musi być konkurencja ? Łączenie firm jest zbyt kosztowne , jest to mniej opłacalne . Mniejsze koszty ponosi się przy działaniu samodzielnym , niezależnym , czyli przy pełnej mobilności , swobodzie przenoszenia kapitału . Są to firmy , które nie wymagają dużych nakładów , nie są kapitałochłonne , niższe wymagania kwalifikacyjne pracowników . Dlatego decyzyjnym czynnikiem przenoszenia kapitału jest zysk , czyli rentowność . Jeżeli cena się obniża , obniża się też rentowność , zmniejsza się opłacalność i następuje odpływ kapitału do innych gałęzi rynku . Alokacja dokonywana jest w zależności od efektywności działania kapitału . Pełna konkurencja w ekonomii zapewnia najefektywniejsze wykorzystanie zysku . Cena jest wielkością daną , dlatego aby zwiększyć zysk , przedsiębiorstwo nie zmienia ceny lecz zwiększa produkcję ( do wysokości swych możliwości ) Jeżeli zwiększymy cenę , ponad cenę rynkową to przedsiębiorstwo wypadnie z rynku bo wyprzedzi go konkurencja . Natomiast cena znacznie poniżej ceny rynkowej wskazuje na nieefektywne działanie . Przedsiębiorstwo może zwiększać produkcje do chwili , gdy koszt marginalny równa się przychodowi marginalnemu . PM = KM Czyli koszty pokryły zyski ( jest to długoterminowy warunek efektywnego działania przedsiębiorstwa , minimalna akceptowana stopa zysku = 0 ) To była strategia maksymalizacji zysku . Inna strategia – minimalizacja straty , jest to strategia naprawcza firmy ( krótkoterminowy warunek ) 26 PUNKTY GRANICZNE RENTOWNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA cena koszt KCP KZP KM E P P P’ max zysk min strat zamknięcie przedsiębiorstwa P’ E’ E – graniczny punkt opłacalności E ‘ – punkt zamknięcia przedsiębiorstwa a Cena P zapewnia zysk zerowy . Każda cena powyżej ceny P zapewnia strategię maksymalizacji zysku . Każda cena poniżej ceny P zapewni strategię min strat . Od P do P’ możemy prowadzić strategię min strat . Poziom odtworzenia kosztów poniżej P’ nie funkcjonuje , dotarcie do punkt E’ powoduje tzw. zamknięcie przedsiębiorstwa . Zamkniecie przedsiębiorstwa ( koszty likwidacji ) jest bardzo złożone , należy zatrudnić prawników , kosztorysantów , rzeczoznawców . Należy upłynnić majątek , sprzedać go , zazwyczaj po niskich cenach . Wtedy przedsiębiorstwo musi dokonać decyzji czy opłaca mu się zamknąć przedsiębiorstwo czy może dalej prowadzić strategię naprawczą ( min strat ) . RÓWNOWAGA PRZEDSIĘBIORSTWA WOLNOKONKURENCYJNEGO koszty utarg A C B KM KCP P = PP = PN P A C B wielkość produkcji P – cena A – zysk minimalny B – optimum ekonomiczne Z równowagi pojedynczego przedsiębiorstwa można wyprowadzić równowagę w gałęzi ( bo produkty są jednorodne , jest to konkurencja cenowa , inne czynniki nie mają wpływu ) 27 RÓWNOWAGA GAŁEZI W WARUNKACH WOLNEJ KONKURENCJI koszty utarg B C = PP = PM KM KCP C – cena B – równowaga gałęzi / minimum KCP / Ta sytuacja jest najkorzystniejsza ( najbardziej pożądana – niewystępująca ) na rynku z punktu widzenia makroekonomicznego . Jest to równowaga idealna , czyli wszystkie czynniki zostały wykorzystane w sposób pełny . Nie ma kosztów monopolizacji . Model konkurencji doskonałej został opisany przez ekonomie klasyczną ( Smith ) – opisy modelowe nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistości gospodarczej . II Monopol pełny Jeden sprzedawca , wielu kupujących Jednorodna lub zróżnicowana produkcja ale bez bliskich substytutów Brak możliwości wejścia na rynek opanowany przez monopol Doskonała informacja o rynku Jest to odwrotność modelu konkurencji doskonałej . Brak tu koncepcji gałęzi . Jest jeden producent który stanowi gałąź . Produkt zróżnicowany różni się cechami jakościowymi , czyli powstaje konkurencja pozacenowa ( możemy wprowadzić różne narzędzia konkurencyjne ) Producent jest pełnym cenodawcą ( narzuca cenę ) , nabywca może tylko przyjąć tę cenę lub zrezygnować z danego dobra . Zdarzają się t.z.w. sytuacje pozorowane ( mimo że jest jeden producent pojawia się konkurencja ) Przy monopolu pełnym są bariery wejścia / wyjścia na rynek , mogą one miec charakter administracyjny . Konkurencja pozacenowa : reklama promocja usługi dodatkowe serwis Taka pozycja na rynku jest pożądana . Firma realizująca strategię maksymalizacji zysku może optymalizować swą sytuację posługując się kombinacją cena – wielkość produkcji . Te dwie wielkości nie są niezależne . Nie możemy dowolnie zmieniać jednej bez wpływu na drugą . Nie można zwiększyć np. tylko produkcji bo wtedy zmieni się krzywa popytu i zmieni się cena . Można wykorzystać te narzędzia ale trzeba pamiętać że są one ze sobą powiązane . 28 CENA MONOPOLOWA koszty przychody cena cena monopolowa zerowy zysk krzywa popytu DD = P = PP 0 Q wielkość produkcji KM Cena wyznaczona przez monopol jest ukształtowana przez kombinację cena - wielkość produkcji ( poprzez popyt ) ZYSK DODATNI MONOPOLU cena koszty P A 0 Q C B PM e KM KCP DD = P = PP Q Skąd biorą się zyski przedsiębiorstwa monopolowego ? Może ono stosować dyskryminację cenową – której istotą jest przejmowanie nadwyżki konsumenta przez producenta . nie zawsze ono może to robić . Może wtedy gdy konsument potrafi oddzielić na sztywno rynki ( czyli aby nie było przepływu miedzy rynkami ) , musi również wyodrębnić rynki o różnych elastycznościach . Warianty dyskryminacji cenowej : Ten sam produkt sprzedawany różnym odbiorcom po różnych cenach ( bilety PKP i autobusowe ) Temu samemu odbiorcy różne jednostki produktu sprzedawane po różnej cenie (taryfy – korzystanie z usług o różnych porach ) Dyskryminacja doskonała – producent przejmuje całą nadwyżkę konsumenta ( wynikającą z użyteczności ) , producent doskonale zna rynek 29 STRATA MONOPOLU cena koszty A P KM KCP C B PM 0 Qe DD = P = PP Q Sytuacja wynika z ingerencji rządu na rynku monopolowym np. : Cena minimalna – skup żywca ( rolnictwo ) Cena maksymalna – światło , prąd, gaz (aby było stać każdego na podstawowe dobra ) Wykład nr 14 KONKURENCJA NIEDOSKONAŁA I MODELE KONKURENCJI MONOPOLISTYCZNEJ Wielu sprzedających i kupujących Produkty zróżnicowane i posiadające bliskie substytuty Swoboda wchodzenia na rynek i opuszczania go Pełna informacja Produkty zróżnicowane – jest to znaczenie kardynalne gdyż każdy dąży do wyróżnienia swego produktu , chęć przyciągania klienta do danego produktu . Pojawia się konkurencja niecenowa , przejawem takie działania jest wszechobecność reklamy – duże znaczenie strategii marketingowej ( wykreowanie swego produktu ) Ograniczenia wejścia na rynek mają charakter ekonomiczny a nie administracyjny . Są to rynki ukształtowane na zasadzie substytucyjności produktów , każdy producent stara się jednak odróżnić swój produkt od innych , nadaje mu pewne cechy , dlatego jest to daleko idąca substytucja bo jednak te produkty mogą zaspokoić różne potrzeby . Są dwie sytuacje ruchu cen : Kiedy firma zmieni cenę może to spowodować zmianę ceny rynkowej (inne też zmienią) Firma zmienia ale inni nie Jeżeli inna firma obniża cenę to my obawiając się , że przejmą naszych klientów też obniżamy cenę . Istnieje także przyzwolenie ( lojalność ) klienta do danej marki . Kupujemy coś bez względu na to czy cena rośnie czy spada . Nasza użyteczność indywidualna sprawia że przyzwyczajamy się do produktu . Ta lojalność zmienia elastyczność cenową – zmniejsza ją . 30 PROCESY DOSTOSOWAWCZE NA RYNKU KONKURENCJI MONOPOLISTYCZNEJ P dd – krzywa popytu przedsiębiorstwa DD – krzywa popytu w sytuacji gdy wszyscy zmienią cenę B – wielkość popytu po obniżeniu ceny B C D Q1 Q2 Q3 d Q D d A P1 P2 Obniżenie ceny zawsze przesunie krzywą popytu na prawo ( popyt rośnie ) i firma może sprzedać więcej . Klienci pozostają z nimi mimo że inni też obniżają cenę . RÓWNOWAGA PRZEDSIEBIORSTWA W WARUNKACH KONKURENCJI MONOPOLISTYCZNEJ P PE d D KM AE D CE 0 QE PME d Q RÓWNOWAGA DŁUGOOKRESOWA PRZEDSIĘBIORSTWA W KONKURENCJI MONOPOLISTYCZNEJ P P1 P2 d D KCP D 0 Q1 Q2 d Q 31 Długookresową sytuacją optimum jest sytuacja zerowego zysku ( minimalny akceptowany poziom zysku ) , czyli przedsiębiorstwo może zapłacić za wszystkie czynniki . Krzywa popytu DD w długim okresie zmienia się pod wpływem zmiany ilości przedsiębiorstw w gałęzi . Narzędzia konkurencji niecenowej – ( NKN ) różnicują produkt . Jest to różnicowanie pozorowane ( np. proszki – ten sam proszek w różnych opakowaniach ) lub rzeczywiste . W różnicowaniu pozorowanym używa się reklamy , a w rzeczywiste może doprowadzić do zmian jakościowych . W każdej konkurencji niecenowej najpierw pojawiają się koszty . Graniczny warunek PM = PK , np . dzięki reklamie muszę przynajmniej tyle przychodów dostać ile poniosłem na nią nakładów . Jest to strategia krótkookresowa . NKN nie są bezpiecznymi narzędziami . Racjonalny konsument powinien być skłonny ( przygotowany do zapłacenia wyższej za lepszy produkt , czy za lepszą jakość ) . Czasami konsument nie chce kupić produktu z wyższą jakością gdy jest wyższa cena , ale nawet jeśli jakość spada wraz z ceną to konsument też rezygnuje z kupna dobra ( dlatego pojawiają się problemy ) Na rynku konkurencji doskonałej producent może tylko zwiększać produkcję , a na rynku konkurencji monopolistycznej może narzucać cenę monopolistyczną ( produkuje mniej a ceny są wyższe ) , nie musi dochodzić do bariery wykorzystania zdolności produkcyjnej . Wg Chamberliana powstają duże firmy , produkują lepiej , sprzedają więcej , monopolizacja nie przynosi kosztów społecznych . II OLIGOPOL Produkty jednorodne lub zróżnicowane Niewielka liczba sprzedających ( ekstremalnie 2 – duopol ) duża liczba kupujących Ograniczony dostęp do rynku Pełna informacja Na różnych rynkach jest różna liczba firm . Górną granicą nie jest liczba firm ale są to bardzo duże firmy ( istnieje daleko idąca przejrzystość rynku bo jest mało firm w gałęzi ) Zależność firm na rynku opiera się na zasadzie akcji – reakcji . Istnieje tendencja do rezygnacji z konkurencji , mogą używać konkurencji niecenowej ale to kosztuje . Dlatego lepiej przejść z sytuacji konkurencji do kooperacji . Firmy współpracują aby dzielić korzyści . Istnieją poważne bariery wejścia na rynek ( o charakterze ekonomicznym ) . Firmy istniejące już na rynku są duże , nowoczesne ( duży postęp techniczny ) , aby mała firma mogła wejść na rynek musi być lepsza od już istniejących . Jest to bardzo trudne . Ale istnieją sytuacje , że można wejść na rynek – teoria rynków spornych , czyli rynki działają tam na zasadzie swobodnej konkurencji . 32 Krzywa popytu na rynku oligopolu – Model Suiziego P d P0 E PM1 PM2 Q1 Ceny nie reagują na zmianę kosztów Maksymalizacja zysku d P0 E KM2 Q D KM1 Q0 Model Suiziego obejmuje model produktów zróżnicowanych . Nie odnosi się do zachowań oligopolistów . Modele przywództwa : Przywództwo firmy dominującej Firmy muszą dostosować się do firmy lidera . Lider obniży cenę do momentu , kiedy kombinacja wielkość produkcji a cena będzie maksymalizować zysk . Przywództwo firmy efektywnej Na rynku liderem zaczyna być firma , która ma najniższe koszty produkcji . Może ona zmieniać cenę . 33