Ung_dung_TCHV

					       BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO
     TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TPHCM
      KHOA TAØI CHÍNH DOANH NGHIEÄP
                      

        CHUYEÂN ÑEÀ TOÁT NGHIEÄP




ÑEÀ TAØI:

  ÖÙNG DUÏNG HAØNH VI TAØI CHÍNH
GIAÛI THÍCH CHO NHÖÕNG SÖÏ BAÁT OÅN
CUÛA THÒ TRÖÔØNG CHÖÙNG KHOAÙN VIEÄT
                 NAM

                            GVHD: Th.S Leâ Ñaït Chí
                            SVTH : Phaïm Ñöùc Taâm
                            Lôùp : TCDN 9 _K30




           Tp. Hồ Chí Minh, thaùng 05 năm 2008

             Lôøi caûm ôn
   Tröôùc heát em xin gôûi lôøi caûm ôn chaân thaønh ñeán
quyù thaày coâ ôû Tröôøng Ñaïi Hoïc Kinh Teá TPHCM, ñaëc
bieät laø caùc thaày coâ trong Khoa Taøi Chính Doanh
Nghieäp, Nhöõng ngöôøi ñaõ taän tình truyeàn thuï cho em
nhöõng kieán thöùc voâ cuøng caàn thieát em. Ngoaøi
nhöõng kieán thöùc chuyeân ngaønh ra, thaày coâ coøn daïy
cho em veà cuoäc soáng, ñeå em ñöôïc tröôûng thaønh hôn
veà ñaïo ñöùc, nhaân caùch cuûa moät con ngöôøi.
    Em cuõng xin chaân thaønh caûm ôn Thaày Leâ Ñaït Chí.
Chính thaày laø ngöôøi tröïc tieáp chæ baûo, höôùng daãn
em moät caùch taän tình ñeå em coù theå hoaøn thaønh
chuyeân ñeà naøy moät caùch toát ñeïp.
    Cuoái cuøng, em xin chaân thaønh caûm ôn Ban laõnh
ñaïo Coâng Ty Coå Phaàn Chöùng Khoaùn Roàng Vieät ñaõ
taïo ñieàu kieän cho em ñöôïc thöïc taäp ôû coâng ty, ñeå töø
ñoù tieáp caän vôùi tình hình thöïc teá cuûa thò tröôøng
chöùng khoaùn hôn vaø hoaøn thaønh chuyeân ñeà toát ñeïp
hôn. Ñaëc bieät, em xin gôûi lôøi caûm ôn chaân thaønh
ñeán caùc anh chò trong coâng ty, nhaát laø caùc anh chò ôû
Phoøng Phaân Tích, laø nhöõng ngöôøi ñaõ tröïc tieáp chæ
baûo, höôùng daãn em trong vieäc laøm quen vôùi moâi
tröôøng laøm vieäc chuyeân nghieäp cuûa coâng ty, cuõng
nhö trong chuyeân ñeà toát nghieäp cuûa em.
    Moät laàn nöõa em xin gôûi lôøi caûm ôn ñeán taát caû.

                     Thaønh phoá Hoà Chí Minh, thaùng 5
                     naêm 2008
                                 Sinh vieân
                              Phaïm Ñöùc Taâm




        NHAÄN XEÙT CUÛA CÔ QUAN THÖÏC TAÄP
………………………………………………………………………………………………
      ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
      ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………




  NHAÄN XEÙT CUÛA GIAÙO VIEÂN HÖÔÙNG DAÃN

………………………………………………………………………………………………
   ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
           ……………………………………………………………………………

                                                                                ÑIEÅM




MUÏC LUÏC
LÔØI MÔÛ ÑAÀU
.................................................................................................................
...........01
CHÖÔNG 1:
TOÅNG QUAN VEÀ HAØNH VI TAØI CHÍNH
1.1     Taøi Chính Haønh Vi Laø Gì?.................................................................03
1.2     Caùc Daïng Haønh Vi Taøi Chính Treân Theá
        Giôùi……………………………………….06
1.2.1 Söï caû tin vaø thoâng tin söï
        kieän………………………………………………………………06
1.2.2 Söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu
        tö…………………………………………………..09
1.2.3 Hieäu öùng phaân boå taøi
        khoaûn……………………………………………………………….11
1.2.4 Phaûn öùng thaùi
        quaù……………………………………………………………………………
        …14
1.2.5 Vieäc thaû neo leân quyeát ñònh ñaàu tö.
        …………………………………………………………………..16
1.2.6 Xu höôùng ñieån
        hình…………………………………………………………………………………
        …………………..17
1.2.7    Hieäu öùng ngoâi sao ñang
        leân………………………………………………………………………………….1
        8
1.2.8 Haønh vi baày
        ñaøn……………………………………………………………………………
        ……………………..20
CHÖÔNG 2:
NHÖÕNG HAØNH ÑOÄNG CUÛA NHAØ ÑAÀU TÖ CHÖÙNG KHOAÙN
VIEÄT NAM
TRONG QUAÙ KHÖÙ
2.1     Giai Ñoaïn Thò Tröôøng Bong Boùng Töø 4/2006 Ñeán
        5/2007…………………………22
2.2     Giai Ñoaïn Thò Tröôøng Dao Ñoäng Ngang Töø 4/2007 Ñeán
        11/2007……….29
2.3     Giai Ñoaïn Thò Tröôøng Suy
        Thoaùi……………………………………………………………………..30
CHÖÔNG 3:
KINH NGHIEÂM RUÙT RA CHO NHÖÕNG NGÖÔØI HOAÏT ÑOÄNG
CHÖÙNG
KHOAÙN
3.1   Kinh Nghieäm Ruùt Ra Cho Nhöõng Nhaø Ñaàu Tö Vieät
      Nam………………………32
3.2   Kinh Nghieäm Ruùt Ra Cho Nhöõng Nhaø Quaûn Lyù Coâng Ty Coå
      Phaàn…..33
3.3   Ñoái Vôùi Cô Quan Quaûn Lyù Thò
      Tröôøng………………………………………………………………. 33
KEÁT LUAÄN.
                              LÔØI MÔÛ ÑAÀU
       Thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam trong giai ñoaïn cuoái naêm 2006 cho ñeán
nay coù nhöõng böôùc thaêng traàm vaø bieán ñoäng khoù coù theå döï ñoaùn ñöôïc.
Ñöùng tröôùc söï troài suït cuûa thò tröôøng, nhaø ñaàu tö caûm thaáy hoang mang vaø
khoâng ñuû nieàm tin ñem tieàn vaøo ñaàu tö chöùng khoaùn, voán laø moät thò tröôøng
khaù soâi ñoäng treân theá giôùi. Dó nhieân, qua moät thôøi gian nhaø ñaàu tö seõ ruùt ra
ñöôïc nhöõng baøi hoïc cho mình. Nhöng ñoái vôùi nhieàu ngöôøi ñeå thu ñöôïc nhöõng
baøi hoïc ñoù hoï coù theå phaûi traû nhöõng caùi giaù khaù ñaét. Vôùi tö caùch laø moät
sinh vieân ngaønh taøi chính vaø trong quaù trình nghieân cöùu nhöõng quoác gia coù
neàn kinh teá phaùt trieån , em mong muoán ñöa ra moät phöông phaùp phaân tích coù leõ
laø khaù môùi laø vôùi thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, nhöng ñaõ ñöôïc caùc quyõ
ñaàu tö lôùn treân theá giôùi aùp duïng cho vaán ñeà phaân tích ñaàu tö cuûa toå chöùc
mính. Khaùi nieäm “ Haønh vi taøi chình” seõ ñöôïc trính baøy döôùi ñaây vôùi mong
muoán böôùc ñaàu giaûi thích söï bieán ñoäng trong quaù khöù cuûa thò tröôøng chöùng
khoaùn Vieät Nam trong giai ñoaïn töø cuoái naêm 2006 cho ñeán nay, qua ñaây ñeà taøi
mong muoán ñöa ñeán cho nhöõng nhaø ñaàu tö moät caùch nhìn môùi veà haønh ñoäng
cuûa mình trong quaù khöù, bieát ñöôïc mình ñang laøm gì trong hieän taïi vaø coù moät
söï ñaàu tö toát hôn trong töông lai. Ñeà taøi seõ taäp trung chuû yeáu vaøo nhöõng daïng
haønh vi taøi chính mang tính chaát lyù thuyeát treân theá giôùi, giôùi thieäu caùc daïng
haønh vi vaø nhöõng phaùt hieän cuûa haønh ñoù treân thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät
Nam trong thôøi gian qua. Ñeà taøi seõ giaûi thích cho nhöõng daïng haønh vi maø nhaø
ñaàu tö Vieät Nam ñaõ maéc trong quaù khöù, nhöõng ñieàu haønh chính saùch cuûa UÛy
ban chöùng khoaùn nhaø nöôùc ñaõ ñöa ra vaø nhöõng chieán löôïc cuûa caùc coâng ty
ñem laïi söï vaän ñoäng cuûa giaù thò tröôøng. Qua nhöõng vaán ñeà ño,ù ñeà taøi maïo
muoäi ñöa ra moät soá baøi hoïc cho taát caû nhöõng ngöôøi kinh doanh trong lónh vöïc
chöùng khoaùn noùi chung, vaø tuøy theo moãi caù nhaân noùi rieâng ñeå coù theå coù
moät caùi nhìn môùi cho hoaït ñoäng cuûa mình trong lónh vöïc chöùng khoaùn noùi
rieâng. Ñeà taøi naøy cuõng mong muoán ñöa ñeán cho nhöõng nhaø ñieàu haønh coâng ty
vaø nhöõng cô quan quaûn lyù thò tröôøng hieåu ñöôïc nhöõng nhaø ñaàu tö trong thò
tröôøng ñang haønh ñoäng gì ñeå coù nhöõng chính saùch vaø chieán löôïc hôïp lí, goùp
phaàn taïo lôïi ích chung cho xaõ hoäi vaø giuùp cho thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät
Nam ngaøy caøng phaùt trieån vaøo xu theá chung cuûa theá giôùi.
       Do khoaûng thôøi gian nghieân cöùu coù giôùi haïn ñeà taøi chæ taäp trung ñeán
nhöõng vaán ñeà haønh vi taøi chính mang tính chaát töôïng tröng vaø chæ taäp trung vaøo
vieäc phaân tích caùc hieän töôïng chöù chöa coù theå chaïy nhöõng moâ hình ñeå chöùng
minh neân coøn nhieàu haïn cheá.
       Raát mong ñeà taøi seõ khaùi quaùt ñöôïc phaàn naøo caùc daïng haønh vi taøi
chính cuûa nhaø ñaàu tö chöùng khoaùn Vieät Nam.
       Trong quaù trình thöïc hieän ñeà taøi khoâng theå khoâng coù nhöõng thieáu soùt
kính mong thaày coâ vaø ñôn vò thöïc taäp boû qua cho, vaø goùp yù theâm nhöõng kieán
thöùc nhaèm hoaøn thieän ñeà taøi hôn.
       Xin chaân thaønh caûm ôn.
                                   CHÖÔNG 1:
          TOÅNG QUAN VEÀ HAØNH VI TAØI CHÍNH
1.3    Taøi Chính Haønh Vi Laø Gì?
       Ñoái vôùi nhöõng moâ hình taøi chính truyeàn thoáng, caùi laøm cô sôû neàn taûng
cho nhieàu lyù thuyeát taøi chính kinh ñieån trong nhöõng thaäp kyû qua, taát caû ñeàu coá
gaéng tìm kieám ñeå hieåu nhöõng moâ hình söû duïng tröïc tieáp trong thò tröôøng taøi
chính, nôi maø nhöõng ngöôøi hoaït ñoäng trong ñoù ñeàu coù “ngöôøi coù lyù trì”. “Lyù
trì” ôû ñaây laø theo hai nghóa. Thöù nhaát, vaøo thôøi ñieåm ngöôøi ñoù tieáp nhaän
nhöõng thoâng tin môùi, hoï seõ phaân tíchmoät caùch chính xaùc thoâng tin ñoù. Thöù
hai, vôùi söï chính xaùc ñoù, hoï laøm nhöõng choïn löïa cuûa hoï theo moät caùch thuaàn
nhaát, nhöõng phöông dieän tình caûm naøy phuø hôïp vôùi laäp luaän cuûa Savage veà kì
voïng thuaàn nhaát.
       Nhöõng maãu hình truyeàn thoáng nhö moâ hình CAPM, lyù thuyeát thò tröôøng
hieäu quaû, moâ hính MM… xuaát hieän vôùi nhöõng lyù luaän mang tình chaát hôïp lyù
vaø coù nhöõng söùc thu huùt nhaát ñònh ñoái trong hoaït ñoäng cuûa coâng ty. Nhöõng
noå löïc kieåm chöùng cho nhöõng moâ hình quaû laø moät thaønh quaû voâ cuøng to lôùn
cho neàn khoa hoïc nhaân loaïi. Nhöng thaät söï khoâng may laø sau nhöõng noå löïc
kieåm chöùng ñoù ñöôïc coâng boá, noù laïi trôû thaønh moät söï chaéc chaén hoaït ñoäng
trong lónh vöïc chöùng khoaùn, ñaïi dieän cho ña soá ngöôøi hoaït ñoäng rieâng reõ trong
lónh vöïc taøi chính noùi chung vaø lónh vöïc chöùng khoaùn noùi rieâng, nhöõng khaùi
nieäm nhö lôïi nhuaän trung bình cuûa caùc nhaø ñaàu tö baét gaëp nhöõng vaán ñeà khoù
khaên trong thöïc teá khi maø thò tröôøng phaân ra hai daïng ngöôøi “ngöôøi coù lì trì”
vaø “khoâng lì trì”, nhöõng hoaït ñoäng giao dòch mang tình chaát rieâng leõ haàu nhö
khoâng ñöôïc chaáp nhaän trong caùc moâ hình kinh ñieån naøy.
       Ñeå phaùt trieån hôn trong vieäc giaûi thích thò tröôøng theá giôùi xuaát hieän
moät khaùi nieäm môùi “Haønh vi taøi chính”. Haønh vi taøi chính xuaát hieän nhö laø
moät phöông phaùp môùi aùp duïng tôùi thò tröôøng taøi chính – nhö moät phaàn naøo –
ñaùp öùng nhöõng maët khoù khaên ñöôïc taïo ra bôûi nhöõng khuoân khoå truyeàn
thoáng treân. Roäng lôùn hôn, noù ñöa ra laäp luaän raèng nhieàu hieän töôïng taøi chính
seõ ñöôïc moâ hình hoaù deã hieåu hôn khi moät vaøi ngöôøi hoaït ñoäng trong thò
tröôøng ñoù khoâng ñaày ñuû “lyù trì” nhö ñaõ giaû ñònh. Ñaët bieät hôn, noù phaân tích
caùi seõ xaûy ra khi chuùng ta nôùi loûng moät hoaëc caû hai giaû ñònh treân caùi laøm
neàn taûng cho söï hôïp lí cuûa töøng caù nhaân rieâng leõ trong thò tröôøng ñoù. Trong
moät vaøi maãu hình haønh vi taøi chính, nhöõng ngöôøi tham gia ñoù loãi trong vieâc
caäp nhaäp chính xaùc thoâng tin ñöa ra. Trong moät vaøi moâ hình khaùc, nhöõng ngöôøi
hoaït ñoäng thò tröôøng aùp duïng ñuùng nhöõng qui ñònh cuûa Bayes nhöng khi tieán
haønh nhöõng choïn löïa cho mình thì xuaát hieän nhöõng thaéc maéc ñaùng ngôø vaøø
caùi maø chuùng ta goïi laø thuaàn nhaát, vaø khi ñoù hoï ñaõ khoâng töông thích vôùi
laäp luaän veà kyø voïng thuaàn nhaát.
       Nhö vaäy, nhöõng vaán ñeà mang tính chaát giaû thuyeát cuûa thò tröôøng hieäu
quaû coù nhöõng caùi khoâng phuø hôïp khi ñi vaøo thöïc teá khi maø thò tröôøng hoaït
ñoäng trong ñoù chöùa ñöïng nhöõng nhaø ñaàu tö rieâng bieät vaø nhöõng ñieàu naøy
ñöôïc giaûi thìch bôûi caùi maø ta goïi laø “Haønh vi taøi chính”.
       Moät laäp luaän nöõa maø chuùng ta caàn nhaéc ñeán ôû ñaây ñeå cuûng coá theâm
quan ñieåm cuûa lyù thuyeát haønh vi ñoù laø giôùi haïn cuûa vieäc “Kinh doanh mua
baùn song haønh”. Trong heä thoáng lyù thuyeát truyeàn thoáng, nhöõng nhaø ñaàu tö coù
lyù trí vaø ôû ñaây khoâng coù söï xung ñoät giöõa hoï vôùi nhau, hieån nhieân giaù
chöùng khoaùn seõ ngang baèng vôùi giaù trò cô baûn cuûa noù baèng caùch chieát khaáu
doøng tieàn thu ñöôïc trong töông lai veà giaù trò hieän taïi, nôi maø kì voïng ñöôïc ñònh
hình moät caùch roõ raøng nhaø ñaàu tö tieáp caän haàu heát thoâng tin moät caùch chính
xaùc, caùi maø chuùng ta ñang noùi ôû ñaây laø lyù thuyeát thò tröôøng hieäu quaû. Vaán
ñeà neàn taûng cuûa lyù thuyeát naøy ñoù laø giaù luoân luoân ñuùng vaø ngang baèng
vôùi giaù trò cô baûn cuûa no,ù hay laø trong thò tröôøng ñoù nhaø ñaàu tö thoâng minh
hay khoâng cuõng khoâng theå kieám ñöôïc lôïi nhuaän lôùn hôn lôïi nhuaän trung bình
cuûa thò tröôøng, moïi nhaø ñaàu tö ñeàu nhö nhau treân thò tröôøng. Nhöõng laäp luaän
cuûa Arbitrage ñaõ bò lyù thuyeát haønh vi taøi chính baùc boû khi maø haønh vi taøi
chính laäp luaän raèng coù moät söï cheânh leäch trong giaù trò cô baûn cuûa noù vaø
nhöõng cheânh leäch naøy ñöôïc taïo ra do nhöõng nhaø ñaàu tö khoâng “lyù trì”. Xeùt
trong vò theá daøi haïn, nhöõng nhaø ñaàu tö coù lyù trí seõ nhanh choùng ñieàu chænh
laïi nhöõng cheânh leäch ñöôïc gaây ra bôûi nhaø ñaàu tö khoâng ñaày ñuû lí trí treân maø
chuùng ta ñaõ ñöôïc bieát ñeán qua nhöõng laäp luaän cuûa Friedman. Nhöõng laäp luaän
cuûa cuûa oâng chæ haáp daãn moät caùch nhaát ñònh luùc ban ñaàu, noù ñaõ boû qua söï
xem xeùt moät caùch caån thaän moät caùch hôïp lí. Veà coát loõi noù bao goàm hai söï
nhaän ñinh. Thöù nhaát, nhöõng cheânh leäch naøy chæ xaûy ra trong ngaén haïn, söï ñònh
giaù sai leäch taïo ra nhöõng cô hoäi kinh doanh. Thöù hai, nhöõng nhaø ñaàu tö thoâng
minh seõ nhanh choùng choäp laáy cô hoäi ñoù vaø do vaäy ñieàu chænh söï sai leäch ñoù.
Vôùi nhöõng laäp luaän cuûa “Kinh doanh mua baùn song haønh” thí nhöõng nhaø kinh
doanh mua baùn song haønh khoâng gaëp baát cöù ruûi ro gì veà vaán ñeà ñieàu chænh
gia,ù nhöng nhöõng laäp luaän veà “Ruûi ro cô baûn”, “Ruûi ro cuûa söï haønh ñoäng giao
dòch sai leäch” vaø “Chi phì giao dòch” ñaõ laøm cho lyù thuyeát naøy trôû neân haïn cheá
raát nhieàu.
       “Ruûi ro cô baûn” ñöôïc noùi ñeán ôû nay chình laø yeáu toá ruûi ro xaáu xaûy ra
ñeán cho nhöõng nhaø kinh doanh mua baùn song haønh khi maø hoï ñang trong vò theá
cuûa mình. Moät tin töùc xaáu xaûy ra laøm cho hoï bò thua loã, dó nhieân hoï cuõng
nhaän thöùc ñöôïc vaán ñeà naøy vaø tieán haønh nhöõng vò theá ngöôïc laïi ñeå phoøng
ngöøa ruûi ro cho chính mình vaø hoï thöôøng thöïc hieän vò theá cuûa mình trong ngaén
haïn vaø tìm moät chöùng khoaùn thay theá phoøng ngöøa ruûi ro cho chính mình. Hieån
nhieân, chöùng khoaùn thay theá khoâng phaûi khi naøo cuõng hoaøn haûo vaø thoâng
thöôøng treân thöïc theá, chuùng ta gaëp söï khoâng hoaøn haûo cuûa noù ñoái vôùi caùc
chöùng khoaùn thay theá cao, vaø ñieàu naøy laøm cho vaán ñeà kinh doanh mua baùn
song haønh khoâng theå loaïi boû heát ñöôïc nhöõng vaán ñeà ruûi ro cô baûn cuûa noù.
       “Ruûi ro cuûa söï haønh ñoäng giao dòch sai leäch” noùi leân moät vaán ñeà ñoù
laø thò tröôøng luoân luoân ñuùng. Neáu nhö nhöõng nhaø kinh doanh mua baùn song
haønh nhaän thaáy söï cheânh leäch giaù trong mua baùn so vôùi giaù trò thöïc cuûa noù
vaø hoï tieán haønh thöïc hieän vò theá cuûa mình, nhöng neáu nhö thò tröôøng vaø ñaïi ña
soá caùc nhaø ñaàu tö ñeàu cho vaán ñeà sai leäch treân laø ñuùng vôùi boái caûnh thò
tröôøng thì ngay laäp töùc seõ xuaát hieän nhöõng khoaûn loã cuûa nhöõng nhaø kinh
doanh song haønh, hoï seõ thanh lí sôùm nhöõng khoaûn thua loã naøy vaø ñieàu naøy
laøm cho söï coâng kích mua baùn song haønh giaûm ñi vaø giaù bò ñònh sai ñoù ñöôïc
coi laø giaù ñuùng trong boái caûnh baây giôø.
       “Chi phí giao dòch” ñöôïc hieåu toát nhaát nhö laø moät nghóa vuï, khoaûng
caùch giöõa giaù hoûi mua - giaù chaøo baùn vaø giaù giao dòch coù theå laøm giaûm ñi
möùc ñoä hoaït ñoäng cuûa coâng vieäc khai thaùc söï sai leäch trong giaù.
       Nhö vaäy, chuùng ta ñaõ ñi ñeán nhöõng yeáu toá laøm cho nhöõng moâ hình kinh
ñieån trong lyù thuyeát haàu nhö khoù aùp duïng trong thöïc teá vaø ñieàu ñoù laøm tieàn
ñeà cho moät lyù thuyeát haønh vi taøi chính toàn taïi vaø phaùt trieån. Hay noùi moät
caùch khaùc, haønh vi taøi chính nghieân cöùu nhöõng vi phaïm ñoái vôùi höõu duïng kì
voïng laøm cho giaù caû thöïc teá laïi khaùc so vôùi lyù thuyeát trong caùc moâ hình kinh
ñieån. Noù chuû yeáu taäp trung vaøo vieäc nghieân cöùu taâm lyù con ngöôøi moät caùch
rieâng leû, vaø yeáu toá haønh vi con ngöôøi coù nhieàu quan ñieåm khaùc nhau taïo neân
söï khoâng roõ raøng cuûa moät haønh vi cuï theå naøo, noù chæ taäp trung vaøo vieäc
quan saùt haønh vi con ngöôøi vaø tieán haønh nhöõng haønh ñoäng phaûn hoài aùp duïng
cho vieäc ñaàu tö.
1.4    Caùc Daïng Haønh Vi Taøi Chính Treân Theá Giôùi.
1.4.1 Söï caû tin vaø thoâng tin söï kieän.
       “Söï caû tin” ôû ñaây ñöôïc chuùng ta nhaéc ñeán nhö moät khaùi nieäm veà söï töï
tin quaù möùc, nhö Robert Siller (2000) nhaän ñònh “con ngöôøi thöôøng nghó hoï thì toát
hôn laøchình hoï”, ñoái vôùi nhöõng haønh ñoäng nhö vaäy deã daøng aên saâu vaøo loái
suy nghó cuûa con ngöôøi vaø nhöõng söï caû tin deã daãn ñeán nhöõng sai laàm nghieâm
troïng. Ñoái vôùi nhöõng ngöôi naøy, hoï thöôøng coi chính hoï laø nhöõng chuyeân gia,
hoï thöôøng coi nhöõng coå phieáu cuûa coâng ty maø hoï ñang phaân tích vaø ñaàu tö nhö
laø moät coå phieáu coù tieàm naêng to lôùn, ñieàu naøy daãn tôùi vieäc ñònh giaù sai
trong tæ suaát sinh lôïi, luùc naøy hoï luoân tìm nhöõng bieän minh vaø chöùng cöù ñeå
baûo veä cho nhöõng laäp luaän cuûa mình vaø döôøng nhö lôø ñi moät ñieàu laø caùi gì
cuõng coù hai maët cuûa noù, hoï chæ taäp trung vaøo maëc toát maø queân ñi maët xaáu
cuûa nhöõng coå phieáu mình ñang naém giöõ. Söï caû tin ñoâi khi laøm cho con ngöôøi
muø quaùng vaø khoâng lyù trí. Söï caû tin laøm hoï giao dòch quaù möùc, naém giöõ
nhöõng danh muïc ít ña daïng hoaù, vaø nhaän moät möùc ñoä ruûi ro cao ( theo Odean –
1998), moät ñaëc tröng nöõa ñoái vôùi söï caû tin ñoù laø thoâng thöôøng nhöõng ngöôøi
caû tin cao seõ giao dòch chöùng khoaùn vôùi khoái löôïng giao dòch lôùn hôn möùc bình
thöôøng trong giai ñoaïn thò tröôøng ñang leân vaø giao dòch ít ñi trong giai ñoaïn thò
tröôøng ñang xuoáng.
       Moät nghieân cöùu gaàn ñaây cuûa Statman and Thorley (1999) ñaõ ñöa ra nhöõng
chöùng cöù raèng ñaøn oâng thì coù nhöõng söï caû tin hôn so vôùi phuï nöõ. Moät xaõ
hoäi duø phaùt trieån coù cao, nam nöõ coù bình ñaúng ñeán nhö theá naøo thì chuùng ta
vaãn baét gaëp moät khaùi nieäm khaù thaân thuoäc ñoái vôùi ngöôøi Vieät Nam ta “Gia
tröôûng”. Coù bao giôø baïn ñang tranh luaän kieán thöùc vôùi moät ngöôøi phuï nöõ maø
baïn chaáp nhaän laø mình sai bao giôø chöa? Neáu coù ñieàu ñoù thì moät laø baïn laø
nhöõng ngöôøi ñaøn oâng hieám hoi, hai laø baïn ñaõ thaät söï ñuoái lí ñeå coù theå baûo
veä cho luaän ñieåm cuûa mình, baïn mieãn cöôûng chaáp nhaän moät söï thaät laø laäp
luaän cuûa mình ñaõ sai. Ví duï treân nay nhö moät ví duï ñôn giaûn cho vaán ñeà cuûa söï
caû tin maø laäp luaän cuûa Statman vaø Thorley muoán ñöa ra.
       Tieáp ñeán, qua nhöõng coâng trình nghieân cöùu ñem ñeán cho chuùng ta keát
quaû töø thò tröôøng Myõ vaø nhieàu thò tröôøng nhö UÙc, Phaùp ñöa ñeán chuùng ta
moät söï thaät khaù gaây ngaïc nhieân cho chuùng ta, nhöng haõy thöû nhìn laïi mình coù
phaûi baïn coù chöùa ñöïng nhöõng ñieàu naøy hay khoâng? Vaán ñeà ñoù laø, nhöõng
taøi khoaûn ñöôïc coi laø môùi môû thì coù nhöõng ñaëc tröng laø hoï thöôøng tham gia
vaøo vieäc ñaàu tö vaøo nhöõng danh muïc chöùng khoaùn coù möùc ñoä chaéc chaén
ñoái vôùi xu höôùng hieän taïi, ñaïi ña soá hoï thöôøng naém giöõ nhieàu loaïi chöùng
khoaùn vôùi soá löôïng ít. Vôùi ñoä tuoåi taøi khoaûn ngaøy caøng taêng leân vaø caùi
chuùng ta goïi laø kinh nghieäm cuûa ngöôøi chuû taøi khoaûn seõ ngaøy caøng taêng leân
vaø dó nhieân hoï coù quyeàn töï tin veà kinh nghieäm cuûa hoï, luùc naøy ñaëc tröng cuûa
hoï ñoù laø soá löôïng caùc loaïi chöùng khoaùn trong taøi khoaûn cuûa hoï thöôøng ít hôn
vaø chuû yeáu taäp trung vaøo nhöõng chöùng khoaùn coù tæ suaát sinh lôïi cao vaø ñoàng
thôøi vieäc ña daïng hoùa ruûi ro luùc naøy khoâng ñöôïc aùp duïng moät caùch trieät ñeå.
       Ñoái vôùi vaán ñeà ñoä tuoåi nhaø ñaàu tö, theo moät nghieân cöùu gaàn ñaây cuûa
thò tröôøng chöùng khoaùn Trung Quoác ñaõ ñöa ra moät keát luaän raèng ñoái vôùi
nhöõng nhaø ñaàu tö caøng ít tuoåi trong giôùi haïn cho pheùp thì möùc ñoä caû tin cuûa
hoï cao hôn so vôùi nhöõng ngöôøi maø coù tuoåi ñôøi cao hôn. Nhôù raèng trong moät
thò tröôøng môùi noåi, nhöõng nhaø ñaàu tö treû hôn coù theå coù nhieàu kinh nghieäm
hôn veà chuû nghóa tö baûn.
       Ñeán ñaây coù theå chuùng ta coù theå nhìn nhaän laø hai vaán ñeà treân ñöôïc ñöa
ra vôùi hai quan ñieåm traùi ngöôïc nhau, giaû söû baïn laø moät ngöôøi treû tuoåi vaø
baïn laø ngöôøi môùi tham gia vaøo lónh vöïc chöùng khoaùn, luùc naøy baïn coù thaät söï
laø moät ngöôøi caû tin khoâng (ôû ñaây giaû söû baïn coù ñuû moät löôïng tieàn ñeå coù
theå thöïc hieän moät trong hai chieán löôïc treân)? Thaät söï ôû ñaây khoâng heà coù söï
traùi ngöôïc nhau, ñoù laø hai vieãn caûnh cho nhöõng suy nghó mang tính chaát tö duy
cuûa con ngöôøi, neáu baïn laø moät ngöôøi tö tin haõy coi laïi mình nhöng neáu baïn laø
moät ngöôøi chaäp chöõng tham gia vaøo chöùng khoaùn lieäu baïn coù laøm nhö trong
vieäc ña daïng hoùa khoâng.
       Vaán ñeà cuûa söï caû tin cuõng ñöôïc goùp phaàn cuûa nhöõng thoâng tin vaø söï
kieän, ñieàu naøy coù theå baét gaëp theo moät vaán ñeà thoâng thöôøng ñoù laø nhöõng
ngöôøi coù möùc ñoä caû tin cao thoâng thöôøng hoï khoâng söû duïng nhöõng nguoàn soá
lieäu saün coù. Coù leõ ñaây laø moät phong caùch cuûa nhöõng ngöôøi maø möùc ñoä
laãn kinh nghieäm daãn ñeán vieäc hoï töï tin trong quaù trình phaân tích cuûa mình, hay
noùi moät caùch khaùc ñoù laø söï saønh ñieäu cuûa nhaø ñaàu tö. Ñaëc tröng naøy phuø
hôïp vôùi nhöõng yeáu toá veà ñoä tuoåi vaø yeáu toá kinh nghieäm nhieàu hoaït ñoäng
kinh doanh chöùng khoaùn. Vaán ñeà phuø hôïp ôû ñaây ñöôïc giaûi thích theo yeáu toá
ñoä tuoåi thì nhöõng ngöôøi tuoåi ñôøi coøn non treû thöôøng coù nhöõng tö duy taùo
baïo, vaø thöôøng aùp duïng nhöõng phöông phaùp ñöôïc coi laø saùng taïo trong quaù
trình phaân tích ñaàu tö cuûa mình theo thôøi gian thì caùi chuùng ta goïi laø baûo thuû
cuûa tuoåi ñôøi ngaøy caøng naâng leân vaø vieäc aùp duïng nhöõng döõ lieäu thoâng tin
mang tính chaát ñoät bieán döôøng nhö bò laõng queân. Caû hai vaán ñeà treân ñeàu chöùa
ñöïng nhöõng sai laàm cuûa noù, ñaønh raèng baïn coù theå coù söï saùng taïo nhöng söï
saùng taïo thì chöùa ñöïng raát nhieàu yeáu toá ñeå daãn ñeán sai laàm, baûo thuû thì
chöùa ñöïng tính chaát ruûi ro laø moät moâ hình coù theå thaønh coâng trong quaù khöù
nhöng coù theå khoâng coøn ñuùng trong hieän taïi, vaán ñeà saùng taïo thì khoâng caàn
noùi chuùng ta cuõng coù theå hieåu nhöõng yeáu toá ruûi ro cho söï thaát baïi.
       Moät vaán ñeà cuûa söï caû tin vaø thoâng tin söï kieän cuõng caàn ñöôïc nhaéc
ñeán theo keát quaû nghieân cöùu cuûa Heuer, thænh thoaûng khi thoâng tin coù theâm seõ
daãn ñeán nhöõng tình huoáng xaáu hôn, vaán ñeà naøy xuaát hieän trong tröôøng hôïp
ngöôøi tieáp nhaän khoâng thaät söï hieåu thaáu ñaùo veà thoâng tin ñoù. Heuer ñaõ
nghieân cöùu treân taùm nhaø thieát laäp caù cöôïc leõ taïi tröôøng ñua ngöïa vaø keát
quaû laø laø vieäc dòch chuyeån töø 5 maãu döõ lieäu quan troïng trong phaân tích cuûa
hoï leân tôi 40 khoâng laøm cho hoï sai leäch nhöng laïi laøm nhaân ñoâi söï caû tin cuûa
hoï. Vaán ñeà naøy môùi nhìn ai cuõng töôûng coù söï leäch vôùi vaán ñeà thoâng tin gaây
ra ôû treân, moät söï thaät laø neáu nhö baïn ñang coù moät laäp luaän vaø coù raát nhieàu
thoâng tin chaéc chaén uûng hoä cho laäp luaän cuûa baïn, baïn coù quyeàn töï tin chöù,
ôû ñaây khoâng ñöôïc goïi laø caû tin, söï caû tin xuaát hieän khi maø baïn khoâng heà
hieåu thaáu ñaùo thoâng tin söï kieän nhöng laïi ngoä nhaän raèng thoâng tin ñoù laø chaéc
chaén, baïn coù theå maéc sai laàm!
       Treân ñaây, chuùng ta ñaõ baøn qua moät daïng haønh vi trong lyù thuyeát haønh
vi taøi chính nhöng söùc haáp daãn cuûa haønh vi taøi chính khoâng döøng laïi ôû ñoù vaø
chuùng ta seõ ñi tieáp ñeán nhöõng daïng haønh vi taøi chính tieáp theo.
1.4.2 Söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö.
       Ñaây laø daïng haønh vi maø caùc nhaø ñaàu tö coù khuynh höôùng söû duïng
nhöõng qui taéc ñôn giaûn trong caùc quyeát ñònh ñaàu tö cuûa mình. Söï ñôn giaûn trong
quyeát ñònh ñaàu tö xuaát phaùt töø khuynh höôùng cuûa trí oùc ñeå taïo ra nhöõng
ñöôøng taét töôûng töôïng vaø traùnh daøi hôn trong tieán trình phaân tích ñaàu tö. Caùc
qui taéc vaø kinh nghieäm hoïc ñöôïc thöôøng giuùp chuùng ta ra quyeát ñònh nhanh
choùng vaø deã daøng hôn trong nhöõng tình huoáng ñaàu tö. Tuy nhieân, trong moät soá
tröôøng hôïp, döïa daãm quaù nhieàu vaøo nhöõng qui taéc ñoâi khi seõ daãn ñeán sai
laàm, ñaëc bieät laø khi caùc ñieàu kieän beân ngoaøi thay ñoåi.
       Nhöõng nghieân cöùu cuûa Tversky vaø Kahneman (1979) chæ ra raèng ngöôøi ta
thöôøng ñeà cao hieäu quaû cuûa nhöõng qui taéc ñôn giaûn, gaàn guõi vaø deã nhôù. Hoï
goïi kieåu hieäu öùng naøy laø hieäu öùng qui taéc coù saün. Nghieân cöùu cuûa Shiller
(2000) ñaõ ñöa ra moät ví duï laø khi nhieàu ngöôøi ñeàu duøng Internet thì hoï deã daøng
nghó ñeán nhöõng ñieån hình thaønh coâng vaø nhöõng ñoåi môùi haáp daãn ñang dieãn ra
treân maïng, theá laø hoï nghó ngaønh kinh doanh naøy seõ thaønh coâng, vaø cuoái cuøng
ñaõ daãn ñeán vuï buøng noå giaù coå phieáu caùc coâng ty coâng ngheä cao (dot.com)
vaøo cuoái nhöõng naêm 1990. Moät ví duï khaùc gaây baát ngôø laø cuûa Benartzi vaø
Thaler (2001) khi hoï thöû nghieäm cho moät soá ngöôøi, cho hoï N löïa choïn ñaàu tö töø
tieàn tieát kieäm, nhieàu ngöôøi nhanh choùng aùp duïng qui taéc 1/N, töùc laø ñaàu tö
1/N soá tieàn vaøo moãi loaïi hình ñaàu tö, trong khi ñoù neáu phaân tích kyõ, hoï coù theå
ñaàu tö theo nhöõng qui taéc khaùc toái öu hôn, chia nhöõng tyû troïng ñaàu tö khaùc nhau
vaøo moãi loaïi hình ñaàu tö.
       Moät keát quaû cuûa söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö laø töï löøa doái,
xuaát hieän khi nhöõng nhaø ñaàu tö theo loái nghó raèng hoï thì toát hôn laø hoï thöïc söï
nhö theá (Triver (1991)). Caû taâm lyù hoïc vaø taøi lieäu taøi chính gaàn ñaây moâ taû
moïi ngöôøi vôùi daïng haønh vi naøy laø söï quaù töï tin. Nhaø ñaàu tö maø töï tin quaù
möùc thì tin raèng hoï coù theå ñaït ñöôïc thu nhaäp cao, do ñoù hoï thöôøng xuyeân giao
dòch vaø ñaùnh giaù thaáp ruûi ro lieân quan, vaø nhöõng chöùng cöù thöïc nghieäm cuûa
Odean (1999) tìm thaáy raèng coå phieáu maø nhöõng nhaø ñaàu tö caù nhaân baùn thì
hoaït ñoäng toát hôn laø nhöõng coå phieáu maø hoï mua.
       Moät daïng khaùc cuûa söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö laø tính toaùn baát
hôïp lyù, maø coù theå giaûi thích cho hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn. Nhaø ñaàu tö
theo doõi lôïi nhuaän vaø thua loã treân nhöõng taøi khoaûn aûo cuûa hoï trong söï taùch
bieät nhau. Hoï xem xeùt ñôn giaûn töøng taøi khoaûn töôûng töôïng ñoù maø khoâng coù
söï keát hôïp nhöõng taøi khoaûn naøy laïi. Neáu xem xeùt moät caùch hôïp lyù hôn thì hoï
coù theå caét loã ñeå ñaàu tö vaøo coå phieáu khaùc coù lôïi hôn.
       Moät daïng khaùc cuûa söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö laø caùc nhaø ñaàu
tö thöôøng gaén quyeát ñònh ñaàu tö cuûa hoï vôùi nhöõng caùi ñôn giaûn cho vieäc ra
quyeát ñònh ñaàu tö. Chaúng haïn, hoï döïa vaøo duy nhaát moät chæ soá P\E ñeå laøm
caên cöù cho quyeát ñònh ñaàu tö cuûa hoï. Hoï cöù thaáy raèng coå phieáu coù P\E thaáp
so vôùi möùc trung bình cuûa thò tröôøng laø cöù mua maø khoâng caàn xem xeùt hay
phaân tích tæ mæ veà coâng ty ñoù. Bôûi vì hoï nghó raèng coù theå chæ soá P\E naøy seõ
taêng leân ngang möùc trung bình cuûa thò tröôøng. Hay caùc nhaø ñaàu tö cuõng coù
phaân tích, tuy nhieân, thay vì qui trình phaân tích cô baûn goàm 5 böôùc thì hoï giaûn
löôïc bôùt ñi nhöõng böôùc phaân tích maø hoï cho raèng khoâng caàn thieát.
       Moät daïng khaùc nöõa cuûa söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö laø caùc nhaø
ñaàu tö thöôøng caên cöù vaøo thaønh quaû trong quaù khöù cuûa coå phieáu ñoù laøm
neàn taûng cho quyeát ñònh ñaàu tö cuûa mình. Hoï xem nhöõng thu nhaäp trong quaù
khöù nhö laø ñaïi dieän cho caùi maø hoï coù theå kyø voïng trong töông lai. Caùc nhaø
nghieân cöùu taøi chính haønh vi goïi daïng haønh vi naøy laø xu höôùng ñieån hình.
       Nhö vaäy, söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö laø moät haønh vi baát hôïp lyù
cuûa nhaø ñaàu tö. Caùc nhaø nghieân cöùu haønh vi ñeàu cho raèng haàu heát nhaø ñaàu
tö ñeàu maéc phaûi haønh vi naøy, ngay caû caùc chuyeân gia taøi chính. Tuy nhieân, coù
moät vaøi nghieân cöùu thöïc nghieäm thì cho raèng kinh nghieäm vaø söï saønh ñieäu
trong ñaàu tö coù theå laø giaûm xu höôùng haønh vi naøy. Tuy nhieân, nghieân cöùu cuûa
Gong-Meng Chen, Kenneth A. Kim, John R. Nofsinger vaø Oliver M. Rui (2004) ôû thò
tröôøng chöùng khoaùn Trung Quoác ñaõ ñi ñeán keát luaän raèng, kinh nghieäm vaø söï
saønh ñieäu cuûa nhaø ñaàu tö khoâng nhaát thieát laøm giaûm nhöõng xu höôùng haønh
vi naøy vaø cuõng khoâng nhaát thieát caûi thieän thaønh quaû ñaàu tö.
1.4.3 Hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn.
       Ñaây laø daïng xu höôùng haønh vi maø caùc nhaø ñaàu tö coù khuynh höôùng
luoân ôû trong vò theá loã raát laâu vaø thanh lyù vò theá thaéng raát sôùm. Khuynh
höôùng naøy xuaát phaùt töø nhöõng tính toaùn baát hôïp lyù cuûa chuùng ta, chuùng ta
coù khuynh höôùng taùch rieâng caùc quyeát ñònh vaøo trong caùc taøi khoaûn aûo trong
trí töôûng töôïng cuûa chuùng ta maø ñuùng ra phaûi ñöôïc keát hôïp laïi vôùi nhau, roài
sau ñoù ñi toái ña hoaù lôïi ích töøng taøi khoaûn. Vì leõ ñoù, chuùng ta thöôøng maéc
phaûi nhöõng sai laàm trong vieäc ra nhöõng quyeát ñònh maø chuùng ta vaãn cöù töôûng
laø hôïp lyù. Ví duï, moät ngöôøi taùch bieät ngaân saùch cuûa gia ñình ra laøm hai
khoaûn, moät daønh cho thöùc aên trong gia ñình, moät daønh cho aên nhaø haøng vaøo
cuoái tuaàn. Vaø khi chi tieâu mua ñoà aên, ngöôøi naøy thöôøng khoâng mua haûi saûn
cao caáp vì nghó raèng noù maéc vaø chæ mua thöùc aên bình thöôøng, nhöng khi vaøo
nhaø haøng, ngöôøi naøy laïi goïi haûi saûn cao caáp thay vì goïi nhöõng thöùc aên bình
thöôøng (reû hôn haûi saûn cao caáp). Neáu thay vì nhö vaäy, ngöôøi naøy mua haûi saûn
cao caáp cho böõa aên bình thöôøng ôû nhaø vaø chæ aên nhöõng thöùc aên bình thöôøng
trong nhaø haøng, anh ta coù theå tieát kieäm tieàn. Moät quyeát ñònh khoâng hôïp lyù
chæ vì anh ta ñaõ taùch bieät hai taøi khoaûn rieâng bieät cho vieäc aên taïi nhaø vaø aên
nhaø haøng.
       Töø nhöõng tính toaùn baát hôïp lyù naøy coù theå daãn ñeán hieäu öùng phaân
boå taøi khoaûn trong ñaàu tö cuûa caùc nhaø ñaàu tö. Hoï saün loøng thöïc hieän nhöõng
leänh mang laïi lôïi nhuaän nhoû nhöng trì hoaõn khoâng thöïc hieän leänh döøng loã khi
xuaát hieän nhöõng khoaûn loã nhoû (cuõng coù theå laø raát lôùn). Ví duï, khi mua coå
phieáu vôùi giaù 50.000, sau ñoù neáu giaù taêng leân 55.000 thì hoï saün saøng thöïc
hieän ngay nhöõng khoaûn lôïi nhuaän naøy, bôûi vì thaáy coù lôïi nhuaän laø hoï thöïc
hieän, trong khi trong thöïc teá coå phieáu naøy coù theå taêng leân 65.000. Neáu trong
tröôøng hôïp sau khi mua vôùi giaù 50.000 maø coå phieáu giaûm xuoáng coøn 45.000 thì
hoï seõ khoâng thöïc hieän nhöõng leänh baùn ñeå döøng loã ngay (thaäm chí hoï coøn
mua theâm) vaø chôø ñeán khi giaù leân treân 50.000 môùi baét ñaàu baùn ra ñeå kieám
lôøi. Gía coù giaûm tieáp ñi chaêng nöõa thì ngöôøi ta cuõng vaãn naém giöõ coå phieáu
ñoù. Bôûi vì hoï ñaõ taùch rôøi giöõa “taøi khoaûn lôøi” vaø “taøi khoaûn loã” trong taâm
trí hoï, hoï coá toái ña taøi khoaûn lôøi vaø toái thieåu hoaù taøi khoaûn loã, do ñoù khi
giaù leân thì baùn ñeå kieám lôøi, giaù xuoáng thì giöõ ñeå chôø giaù leân, ñeå cho taøi
khoaûn naøy khoûi bò loã.
       Lyù giaûi cho vaán ñeà naøy, coù leõ do caùc nhaø ñaàu tö ñaõ aùc caûm quaù ñoái
vôùi vieäc thua loã hôn laø coi troïng nhöõng giaù trò ñaït ñöôïc. Theo nghieân cöùu cuûa
Hirshleifer (2001) thì moïi ngöôøi coù xu höôùng muoán nhöõng quyeát ñònh toát cuûa
mình ñöôïc thöøa nhaän ngay, nhöng hoï chaäm thöøa nhaän nhöõng quyeát ñònh toài cuûa
mình. Coù theå caùc nhaø ñaàu tö baùn nhöõng coå phieáu ñang lôøi cuûa hoï ñeå hoï
caûm thaáy toát hôn veà baûn thaân mình, hoaëc hoï coù theå khoe khoang vôùi nhöõng
ngöôøi khaùc veà khaû naêng löïa choïn coå phieáu toát cuûa hoï.Trong khi ñoù, nhöõng
nhaø ñaàu tö coù theå naém giöõ nhöõng coå phieáu hoaït ñoäng keùm coûi bôûi vì hoï
khoâng saün loøng thöøa nhaän raèng hoï maéc loãi, vaø bôûi vì hoï e ngaïi raèng nhöõng
coå phieáu ñoù seõ hoài phuïc (hoï muoán traùnh hoái tieác). Caùc nhaø nghieân cöùu
cuõng tìm thaáy nhöõng chöùng cöù thöïc nghieäm hoå trôï cho hieäu öùng naøy.Ñoù laø
nghieân cöùu cuûa Odean (1998), tìm thaáy raèng nhöõng nhaø ñaàu tö caù nhaân saün
loøng coâng nhaän thu nhaäp treân lyù thuyeát hôn laø thua loã treân lyù thuyeát, hoï
mieãn cöôõng thöøa nhaän nhöõng thua loã cuûa hoï. ÔÛ Phaàn Lan, Grinblatt vaø
Kelohaju (2001) tìm thaáy raèng nhöõng nhaø ñaàu tö ít baùn nhöõng coå phieáu maø coù
thua loã treân lyù thuyeát.
              Kieåm ñònh hieäu öùng phaân boå nhö theá naøo?
       Veà nguyeân taéc, chuùng ta coù theå kieåm ñònh hieäu öùng naøy baèng caùch
döïa vaøo döõ lieäu thaønh quaû cuûa caùc nhaø ñaàu tö. Chuùng ta tính toaùn caùc tyû leä
ñaõ thöïc hieän thu nhaäp (PGR) vaø tyû leä ñaõ thöïc hieän thua loã (PLR) nhö sau:


                                                  Thu nhaäp ñaõ thöïc hieän
Tyû leä ñaõ thöïc hieän thu nhaäp =
                                      Thu nhaäp ñaõ thöïc hieän thu nhaäp lyù thuyeát



                                               Thua loã ñaõ thöïc hieän
Tyû leä ñaõ thöïc hieän thua loã =
                                     Thua loã ñaõ thöïc hieän Thua loãlyù thuyeát



Moät PGR lôùn hôn so vôùi PLR chæ ra cho chuùng ta bieát raèng nhöõng nhaø ñaàu tö
coù moät khuynh höôùng baùn nhöõng chieán thaéng cuûa hoï hôn laø nhöõng thua loã.
Baèng caùch naøy, boán nhaø nghieân cöùu Gong-Meng Chen, Kenneth A. Kim, John R.
Nofsinger vaø Oliver M. Rui (2004) ñaõ nghieân cöùu ôû thò tröôøng tröôøng Trung
Quoác (moät thò tröôøng môùi noåi töông töï nhö thò tröôøng Vieät Nam) veà hieäu öùng
phaân boå taøi khoaûn. Hoï keát luaän raèng caùc nhaø ñaàu tö Trung Quoác coù khuynh
höôùng tieán tôùi daïng xu höôùng haønh vi, hoï thích thöïc hieän thu nhaäp treân lyù
thuyeát hôn laø thua loã treân lyù thuyeát. Tuy nhieân, moät khoù khaên laø chuùng ta raát
khoù tieáp caän nhöõng döõ lieäu taøi khoaûn cuûa caùc nhaø ñaàu tö. Vì vaäy, caùch
kieåm ñònh naøy raát khoù khaû thi. Nhö vaäy chuùng ta chæ coù theå kieåm ñònh noù
qua nhöõng khaûo saùt thò tröôøng.


              Vaäy hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn coù theå traùnh hay laøm
giaûm ñöôïc hay khoâng?
       Haàu heát nhöõng taøi lieäu veà haønh vi taøi chính ñeàu cho thaáy raèng, haàu
heát nhöõng nhaø ñaàu tö ñeàu coù xu höôùng maéc phaûi daïng haønh vi naøy. Tuy
nhieân, hoï cuõng tìm ra moät vaøi chöùng cöù thöïc nghieäm veà nhöõng ñaëc tính cuûa
nhaø ñaàu tö coù theå laøm giaûm xu höôùng haønh vi naøy. Shapira vaø Venezia (2001)
kieåm tra nhöõng taøi khoaûn moâi giôùi ôû Israel vaø hoï tìm thaáy raèng, trung bình,
nhöõng nhaø ñaàu tö caù nhaân naém giöõ nhöõng coå phieáu hoaït ñoäng keùm coûi laâu
hôn 8 ngaøy so vôùi nhöõng nhaø ñaàu tö toå chöùc chuyeân nghieäp, töùc laø bieåu hieän
hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn ôû caùc nhaø ñaàu tö caù nhaân thì maïnh meõ hôn..Hoï
keát luaän raèng söï saønh ñieäu cuûa caùc nhaø ñaàu tö veà vieäc ñaàu tö coù theå laøm
giaûm hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn. ÔÛ Myõ, Dhar vaø Zhu (2002) nghieân cöùu söï
taùc ñoäng cuûa nhaân khaåu hoïc nhö thu nhaäp vaø daïng coâng vieäc treân hieäu öùng
phaân boå taøi khoaûn. Hoï keát luaän raèng, nhöõng nhaø ñaàu tö giaøu coù hôn vaø
nhöõng nhaø ñaàu tö laøm trong nhöõng toå chöùc chuyeân nghieäp bieåu hieän xu
höôùng haønh vi naøy thaáp hôn (nhoû hôn khoaûng 10-20% so vôùi caùc nhaø ñaàu tö
khaùc), ngoaøi ra, hoï cuõng keát luaän raèng nhöõng nhaø ñaàu tö thöôøng xuyeân giao
dòch cuõng coù khuynh höôùng giaûm hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn.
1.4.4 Phaûn öùng thaùi quaù.
       Nhö chuùng ta ñeàu bieát, lyù thuyeát thò tröôøng hieäu quaû ñaõ trôû thaønh neàn
taûng cuûa caùc lyù thuyeát taøi chính trong nhöõng naêm qua, vôùi nieàm tin raèng luoân
luoân toàn taïi moät cô cheá ñieàu chænh thò tröôøng veà traïng thaùi caân baèng, ñoù laø
cô cheá kinh doanh cheânh leäch giaù. Moät khi toàn taïi hieän töôïng ñònh giaù sai treân
thò tröôøng, nghóa laø giaù caùc taøi saûn (bao goàm coå phieáu, traùi phieáu, coâng cuï
phaùi sinh…) thaáp so vôùi giaù trò hôïp lyù cuûa noù (döïa treân nhöõng nhaân toá cô
baûn ) thì ngay laäp töùc, caùc nhaø kinh doanh cheânh leäch giaù (nhöõng nhaø ñaàu tö
hôïp lyù) seõ thöïc hieän giao dòch cuûa mình, mua taøi saûn bò ñònh giaù thaáp, baùn taøi
saûn bò ñònh giaù cao.Caùc hoaït ñoäng giao dòch naøy seõ tieáp tuïc cho tôùi khi gía
caùc taøi saûn trôû veà möùc hôïp lyù. Vôùi cô cheá naøy, thò tröôøng luoân luoân ôû
traïng thaùi hieäu quaû. Lyù thuyeát thò tröôøng hieäu quaû ñaõ trôû thaønh neàn taûng
cho caùc lyù thuyeát ñònh giaù trong maáy thaäp kyû qua, töø ñöôøng cong hieäu quaû
Markowizt ñeán CAPM, Black Sholes, ngang giaù söùc mua PPP...
       Tuy nhieân, chuùng ta cuõng bieát raèng lòch söû thò tröôøng taøi chính ñaõ
chöùng kieán bao söï suïp ñoå cuûa thò tröôøng, maø haàu heát xuaát phaùt töø nhöõng
kyø voïng cao quaù möùc cuûa caùc nhaø ñaàu tö vaøo caùc taøi saûn, hình thaønh neân
nhöõng bong boùng thò tröôøng, ñeán khi bong boùng vôõ ra thì thò tröôøng suïp ñoå. Lyù
thuyeát taøi chính haønh vi goïi hieän töôïng ñoù laø phaûn öùng thaùi quaù, ñöôïc ñeà
xuaát bôûi De Bondt vaø Thaler (1985).
Phaûn öùng thaùi quaù laø daïng haønh vi maø caùc nhaø ñaàu tö khi nhaän ñöôïc moät
thoâng tin ñaëc bieät naøo ñoù veà taøi saûn, hoï coù nhöõng ñaùnh giaù töông ñoái ñuùng
veà thoâng tin ñoù nhöng laïi ôû moät möùc ñoä naøo ñoù cao hôn. Ví duï, moät coâng ty
vöøa coâng boá moät döï aùn khaû thi, vaø theo ñaùnh giaù ñuùng thì coå phieáu cuûa
coâng ty naøy chæ taêng khoaûng 5000 ngaøn ñoàng\coå phieáu xuaát phaùt töø thu nhaäp
kyø voïng cuûa döï aùn naøy ñem laïi cho coâng ty, tuy nhieân caùc nhaø ñaàu tö laïi
haønh ñoäng moät caùch quaù möùc, laøm giaù coå phieáu naøy taêng ñeán 10.000 hay
20.000 ngaøn.
       Phaûn öùng thaùi quaù ñöôïc chia thaønh 2 giai ñoaïn: giai ñoaïn thuaän xu theá
ngaén haïn vaø ñaûo ngöôïc xu theá daøi haïn.
               Giai ñoaïn thuaän xu theá ngaén haïn: theå hieän kyø voïng raát cao cuûa
thò tröôøng, ñaåy giaù coå phieáu leân raát cao so vôùi giaù trò thöïc söï cuûa noù. Söï ñi
leân cuûa thò tröôøng raát ngoaïn muïc. Ñaëc bieät trong giai ñoaïn naøy, baát cöù moät
phaân tích hay caûnh baùo naøo cuõng khoâng ñaûo ngöôïc ñöôïc xu theá naøy trong
ngaén haïn.
               Giai ñoaïn ñaûo ngöôïc xu theá daøi haïn: laø giai ñoaïn thò tröôøng baét
ñaàu ñi xuoáng sau moät giai ñoaïn taêng maïnh trong ngaén haïn, toác ñoä ñi xuoáng cuûa
thò tröôøng coøn cao hôn toác ñoä taêng trong giai ñoaïn thuaän xu theá ngaén haïn.




1.4.5 Vieäc thaû neo leân quyeát ñònh ñaàu tö.
       “Thaû neo” ñöôïc hieåu moät caùch ñôn giaûn ñoù chính laø hoï tieán haønh hoaït
ñoäng ñaàu tö cuûa mình döïa treân moät yeáu toá nhaát quaùn naøo ñoù.
       Trong xaõ hoäi thöïc teá coù nhöõng ngöôøi maø vieäc aùp duïng ñaàu tö cuûa hoï
raát ñôn giaûn. Chuùng ta seõ minh chöùng cho nhöõng vaán ñeà thaû neo trong hoaït
ñoäng ñaàu tö.
                Thaû neo treân giaù mua baùn: “Khi toâi ñaõ mua moät soá taïi X vaø noù
ñaõ taêng leân tôùi X 1\8, toâi thænh thoaûng döøng vieäc mua coù leõ hy voïng noù seõ ñi
xuoáng”- nhaø ñaàu tö Buffett.
                Thaû neo treân giaù lòch söû: hieän töôïng naøy xuaát hieän nhö moät minh
chöùng ñoù laø töø choái mua coå phaàn ngaøy hoâm nay vì noù thaáp hôn giaù moät
naêm tröôùc, hay töø choái baùn vì giaù coå phaàn hieän taïi cao hôn giaù moät naêm
tröôùc.
          Nhöõng ví duï treân chæ laø nhöõng minh chöùng cho vaán ñeà maø chuùng ta
thaáy ôû ñaây ñoù laø “thaû neo”. Trong quan ñieåm cuûa chuû nghóa baûo thuû cho
raèng, con ngöôøi chaäm thay ñoåi hôn so vôùi boái caûnh, hoï thöôøng gaén chaët ñeán
nhöõng loãi tö duy maø trong quaù khöù hoï thöôøng laøm. Coù moät soá nhaø ñaàu tö
maø vieäc ñaàu tö cuûa hoï chæ neo theo moät yeáu toá coù theå laø theo moät chuyeân gia
naøo ñoù, hoï thöôøng laø nhöõng ngöôøi thieáu veà kieán thöùc vaø kinh nghieäm hoaït
ñoäng trong lónh vöïc chöùng khoaùn vaø luùc naøy hoï phaûi traû giaù cho nhöõng vieäc
neo khoâng hieåu bieát cuûa mình.
                Vieäc höôùng quaù khöù gaàn nhaát vaøo töông lai xa vôøi: ñaây cuõng laø
moät daïng haønh vi sai leäch cuûa nhaø ñaàu tö, roõ raøng trong vaán ñeà moät töông lai
xa thì hoaøn caûnh ñaõ thay ñoåi vaø laøm cho nhöõng caùi ñuùng luùc hieän taïi coù theå
khoâng coøn ñuùng trong töông lai. Ñieàu naøy coù theå gaây moät söï hieåu laàm raèng
ñaây laø quan ñieåm ñi ngöôïc laïi vôùi tröôøng phaùi phaân tích kæ thuaät vôùi caâu noùi
kinh ñieån “töông lai laø söï laäp laïi trong quaù khöù” - Sir Arthur Wing Pinero. Chuùng
ta khoâng ñi saâu vaøo phaân tích kæ thuaät ôû ñaây nhöng ôû ñaây chaúng coù quan
ñieåm traùi ngöôïc naøo caû, qua thôøi gian phaân tích kæ thuaät cuõng thay ñoåi cho phuø
hôïp vôùi hoaøn caûnh môùi, neáu phaân tích kæ thuaät khoâng thay ñoåi chaéc coù leõ
noù khoâng toàn taïi ñeán ngaøy hoâm nay.
          Coù leõ vieäc thaû neo laø moät caùi daïi khôø cuûa nhaø ñaàu tö, phaàn thöôûng
chæ daønh cho nhöõng ngöôøi ñuû tænh taùo treân thò tröôøng vaø linh ñoäng trong hoaøn
caûnh coù khaû naêng naém baét ñöôïc xu höôùng thò tröôøng.
1.4.6 Xu höôùng ñieån hình.
          Daïng haønh vi naøy laø moät daïng cuûa söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö.
Ñaây laø moät daïng haønh vi maø caùc nhaø ñaàu tö khoâng quan taâm nhieàu ñeán caùc
nhaân toá daøi haïn, hoï ñaët nhieàu quan taâm ñeán nhöõng tình huoáng ñieån hình trong
ngaén haïn. Töùc laø khi hoï ñoái maët vôùi moät tình huoáng ñaàu tö, hoï coù xu höôùng
xem xeùt tình huoáng naøy coù töông töï nhö nhöõng tình huoáng ñieån hình trong quaù
khöù (ngaén haïn) hay khoâng, töø ñoù hoï haønh ñoäng nhö nhöõng gì maø tình huoáng
ñieån hình ñoù ñaõ xaûy ra.
          Ví duï, moät coå phieáu ñang taêng giaù thôøi gian gaàn ñaây. Caùc nhaø ñaàu tö
thöôøng mua nhöõng coå phieáu naøy, vì nghó raèng chaéc chaén coå phieåu naøy seõ
taêng tieáp nöõa, hoï xem nhöõng thu nhaäp trong quaù khöù cuûa coå phieáu naøy laø
nhöõng gì maø hoï coù theå kyø voïng trong töông lai, trong quaù khöù (ngaén haïn) noù
ñaõ taêng thì trong töông lai noù cuõng seõ taêng nhö vaäy. Hay, khi gía coå phieáu baét
ñaàu taêng lieân tuïc, trong ñaàu caùc nhaø ñaàu tö seõ nghó raèng, lôïi nhuaän cao töø coå
phieáu laø chuyeän bình thöôøng. Ñoái vôùi hoï, ñieàu ñôn giaûn raèng lôïi nhuaän cao
cuûa coå phieáu ñaõ xuaát hieän trong quaù khöù thì xaùc suaát noù xuaát hieän trong
hieän taïi laø raát cao.
        Tversky vaø Kahneman (1974) ñaõ ñöa ra moät ñònh nghóa haøn laâm hôn cho
daïng haønh vi naøy laø ngöôøi ta thöôøng ñaùnh giaù xaùc suaát xaûy ra cuûa nhöõng söï
kieän trong töông lai döïa vaøo möùc ñoä “töông töï” vôùi moät tình huoáng ñieån hình
naøo ñoù trong quaù khöù. Nhöng quan troïng laø hoï thöôøng chæ quan taâm nhöõng tình
huoáng ñieån hình trong ngaén haïn, bôûi vì neáu quan taâm ñeán nhöõng tình huoáng
ñieån hình trong moät khoaûng thôøi gian daøi, chaéc coù leõ hoï ñaõ coù nhöõng ñaùnh
giaù khaùc cho tình huoáng ñoù. Ví duï, neáu chuùng ta ñang ôû naêm 2007, chuùng ta
ñaùnh giaù raèng neàn kinh teá Vieät Nam naêm nay thì töông töï nhö naêm 2006 (giai
ñoaïn thò tröôøng chöùng khoaùn taêng maïnh lieân tuïc) thì chaéc chaéc chuùng ta seõ
cho raèng thò tröôøng chöùng khoaùn seõ coøn tieáp tuïc taêng nöõa. Tuy nhieân, neáu
chuùng ta nhìn toång theå moät giai ñoaïn daøi töø 2000 ñeán 2006 thì chaéc chaén chuùng
ta seõ thaáy raèng, thò tröôøng thì coù luùc taêng coù luùc giaûm, khoâng phaûi cöù taêng
maõi, taêng lieân tuïc nhö naêm 2006.
        Moät loái suy nghó ñôn giaûn, leäch laïc coäng vôùi moät xu höôùng ñieån hình
ñaõ taïo cho moïi ngöôøi moät giaû ñònh raèng: chaát löôïng chaéc chaén cuûa moät
thoâng tin phaûi aùm chæ chaát löôïng khaùc cho moät thoâng tin gioáng nhö vaäy,
thöôøng trong moät caùch coù töông quan vôùi nhau moät caùch tuyeät ñoái. Ví duï, moät
chieác xe ñöôïc söû duïng saïch seõ thöôøng ñöôïc nghó laø moät chieác xe chaïy toát.
Ñieàu naøy cuõng coù theå aûnh höôûng ñeán caùc nhaø ñaàu tö, laøm cho hoï laàm laãn
giöõa moät coâng ty toát vôùi moät ñaàu tö toát. Nhöõng coâng ty maø coù thu nhaäp
maïnh meõ, coù söï taêng tröôûng doanh soá cao vaø quaûn trò coù chaát löôïng thì ñaïi
dieän cho nhöõng coâng ty toát, coøn nhöõng ñaàu tö toát laø nhöõng coå phieáu taêng
giaù hôn nhöõng coå phieáu khaùc. Caùc nhaø ñaàu tö thöôøng cho raèng nhöõng coâng ty
toát phaûi laø ñieån hình cho nhöõng ñaàu tö toát, bôûi vì noù saûn sinh ra lôïi nhuaän cao,
taêng tröôûng doanh soá cao…Do ñoù, hoï thöôøng mua nhöõng coâng ty naøy maø
khoâng bieát raèng coù theå nhöõng lôïi nhuaän cao, taêng tröôûng doanh soá cao ñaõ
phaûn aùnh trong giaù cuûa coå phieáu ñoù roài.
1.4.7   Hieäu öùng ngoâi sao ñang leân.
         Lyù luaän veà caàu thuû ngoâi sao ñöôïc ñeà xuaát töø caùc nghieân cöùu taâm lyù
theå thao vaø ñang thu huùt caùc nhaø nghieân cöùu taøi chính haønh vi quan taâm öùng
duïng.
         Ví duï: trong moät traän ñaáu boùng ñaù, ñoäi Manchester United coù 2 caàu thuû
môùi ñöôïc mua veà, moät caàu thuû trong thôøi gian gaàn ñaây thi ñaáu raát hay vaø
thöôøng xuyeân ghi baøn cho ñoäi (ngoâi sao), moät caàu thuû khaùc thì bieåu hieän bình
thöôøng vaø thöôøng boû lôõ cô hoäi ghi baøn. Vaø caâu hoûi ñaët ra laø trong thôøi gian
saép tôùi, ngoâi sao ñang leân naøy coù tieáp tuïc toaû saùng hay laø caàu thuû bình
thöôøng kia seõ toaû saùng? Caâu traû lôøi thì coù ña daïng, ngöôøi thì tin raèng ngoâi sao
naøy seõ tieáp tuïc toaû saùng, ngöôøi thì cho raèng laø khoâng. Tuy nhieân, phoå bieán
trong thöïc teá laø coù khaù nhieàu ngöôøi tin raèng ngoâi sao naøy seõ tieáp tuïc toaû
saùng. Chính kyø voïng quaù lôùn cuûa nhieàu ngöôøi vaøo nhöõng ngoâi sao ñang leân
naøy ñaõ laøm cho giaù trò cuûa nhöõng caàu thuû naøy taêng leân moät caùch choùng
maët treân thò tröôøng chuyeån nhöôïng caàu thuû. Ñieån hình laø chuyeän caâu laïc boä
Real Madrid ñaët giaù mua Cristiano Ronaldo vôùi soá tieàn kyû luïc laø 196 trieäu USD.
Hay chuyeän caàu thuû Nguyeãn Coâng Vinh cuûa Soâng Lam Ngheä An ñöôïc ñoàn laø
coù caâu laïc boä ñaõ ñaët giaù 1 trieäu USD. Bieåu hieän hieän taïi cuûa moät caàu thuû
taùc ñoäng raát lôùn ñeán kyø voïng cuûa ban huaán luyeän vaø nhöõng ai quan taâm ñeán
caàu thuû ñoù trong töông lai. Ban huaán luyeän coù theå kyø voïng raát cao raèng nhöõng
caàu thuû ngoâi sao ñang leân nhö vaäy seõ tieáp tuïc toaû saùng vaø ñoùng goùp raát
nhieàu cho ñoäi boùng.
         Moät soá nghieân cöùu ñaõ thöïc hieän nhöõng kieåm nghieäm treân thöïc teá
nhöõng ngoâi sao ñang leân trong theå thao, ñaëc bieät laø nghieân cöùu veà caàu thuû
ngoâi sao trong moân boùng roå ôû Myõ (moät moân theå thao thu huùt nhieàu ngöôøi
quan taâm ôû Myõ). Caùc nhaø nghieân cöùu ñaõ keát luaän raèng bieåu hieän hieän taïi
cuûa moät caàu thuû ngoâi sao khoâng coù lieân quan ñeán nhöõng bieåu hieän trong quaù
khöù cuûa anh ta, töùc nhöõng bieån hieän hieän taïi raát toát cuûa moät caàu thuû ngoâi
sao thì khoâng coù nghóa chaéc chaén raèng, anh ta seõ laïi bieåu hieän nhö theá trong
töông lai. Moät soá nghieân cöùu coøn keát luaän raèng tin töôûng vaøo nhöõng ngoâi sao
khoâng nhöõng laø sai laàm, maø coù theå laø sai laàm raát ñaét giaù.
         Ñieàu naøy coù theå aùp duïng trong thò tröôøng chöùng khoaùn. Neáu chuùng ta
nhìn moät coå phieáu naøo ñoù hay roäng hôn laø nhìn thò tröôøng chöùng khoaùn nhö
moät ngoâi sao ñang leân, coù theå chuùng ta seõ coù nhöõng kyø voïng raát cao vaøo
nhöõng coå phieáu ñoù hay thò tröôøng chöùng khoaùn. Bieåu hieän cuï theå cuûa nhöõng
kyø voïng naøy laø giaù coå phieáu ñoù coù theå raát cao, bôûi vì kyø voïng cuûa nhieàu
nhaø ñaàu tö laø giaù coå phieáu ñoù seõ tieáp tuïc taêng nöõa nhö nhöõng tröôøng hôïp
cuûa caàu thuû ngoâi sao. Daïng haønh vi naøy cuûa caùc nhaø ñaàu tö ñöôïc caùc nhaø
nghieân cöùu haønh vi goïi laø hieäu öùng ngoâi sao.Tuy nhieân nhöõng nghieân cöùu
thöïc nghieäm cuõng ñaõ cho chuùng ta thaáy raèng, thöôøng nhöõng kyø voïng quaù lôùn
vaøo nhöõng ngoâi sao thì thöôøng laø sai laàm.


1.4.8 Haønh vi baày ñaøn.
       Vaø coù leõ thaät laø thieáu xoùt khi chuùng ta ñi giaûi thích cho nhöõng baát
thöôøng cuûa thò tröôøng maø khoâng nhaéc ñeán taâm lyù baày ñaøn cuûa caùc nhaø
ñaàu tö. Bôûi vì nhöõng daïng haønh vi baát hôïp lyù nhö ñaõ neâu treân, neáu chæ coù
moät vaøi nhaø ñaàu tö maéc phaûi thì coù leõ noù ñaõ khoâng aûnh höôûng lôùn ñeán
giaù coå phieáu treân thò tröôøng (cho duø laø nhaø ñaàu tö lôùn thì aûnh höôûng cuõng
raát haïn cheá neáu chæ coù moät mình). Chæ khi naøo nhöõng haønh vi baát hôïp lyù
naøy mang tính heä thoáng, töùc laø seõ coù nhieàu ngöôøi cuøng haønh ñoäng baát hôïp
lyù thì taùc ñoäng cuûa noù môùi ñaùng keå.
       Treân theá giôùi ñaõ coù nhieàu minh chöùng cho taâm lí baày ñaøn nhö: khuûng
hoaûng thò tröôøng Tulip – Haø Lan (1634 – 1637), khuûng hoaûng Chaâu AÙ (1997),
khuûng hoaûng dotcom…
       Theo nghieân cöùu cuûa Solomon Asch, 35% chuû theå ñaõ laøm theo yù kieán
cuûa nhoùm ngay caû khi hoï bieát raèng laø sai. Bôûi vì hoï thì caûm thaáy khoâng thoaûi
maùi ñeå trôû thaønh phaàn thieåu soá choáng laïi phaàn ña soá maïnh meõ. Trong hoaït
ñoäng cuûa thò tröôøng chöùng khoaùn, vaán ñeà naøy vaãn ñöôïc laëp laïi. Coù theå coù
nhöõng laäp luaän phaûn baùc vaán ñeà naøy khi maø nhöõng nhaø ñaàu tö nhaän thaáy
ñöôïc vaán ñeà sai nhöng ñoù laø xu höôùng thò tröôøng luùc naøy hoï cuõng haønh ñoäng
theo thò tröôøng, coù leõ ñoái vôùi moät caù nhaân thì vôùi theá löïc yeáu ôùt cuûa mình
khoâng theå choáng laïi ñoái vôùi moät thò tröôøng maëc duø sai nhöng lôùn maïnh, cuõng
khoâng theå noùi gì ñöôïc vì vôùi haønh ñoäng cuûa hoï ñöôïc traû baèng chính tieàn cuûa
hoï. Nhöng taïi sao haønh vi baày ñaøn laïi bò coi laø moät haønh ñoäâng sai laàm cuûa
nhaø ñaàu tö. Vieäc sai laàm ñaàu tieân ñoù laø haønh ñoäâng naøy thöôøng xaûy ra khi
nhaø ñaàu tö ñaïi ña soá neo vieäc ñaàu tö cuûa mình vaøo moät giaù trò, thöù hai ñoù laø
nhöõng nhaø ñaàu tö khi hoaït ñoäng theo baày ñaøn thöôøng coù moät xu höôùng thaùi
quaù trong vieäc ñaàu tö vaø khi thò tröôøng hieäu chænh hoï laïi chính laø nhöõng naïn
nhaân cho vieäc ñaàu tö thaùi quaù ñoù.
       Vieäc haønh ñoäng theo baày ñaøn coøn deã chöùa ñöïng moät nguy cô bong
boùng vaø söï khuûng hoaûng xaûy ra gaây thieät haïi cho neàn kinh teá noùi chung vaø
töøng caù nhaân rieâng leõ noùi rieâng, nhöõng ngöôøi maø khoâng kòp thaùo chaïy ra
khoûi thò tröôøng khi thò tröôøng ñoå vôõ
       Nhö vaäy, ñi theo böôùc chaân cuûa thò tröôøng laø ñuùng nhöng vôùi nhöõng
haønh ñoäng ñi theo mang tính chaát muø quaùng vaø khoâng nhaän thöùc thì laø moät
daïng haønh vi sai laàm cuûa nhaø ñaàu tö, caùi ranh giôùi giöõa söï thoâng minh vaø ngu
doát chæ caùch nhau trong gang taát, coù theå hoï töôûng hoï thoâng minh nhöng thaät söï
laø hoï ñang daïi khôø.
                                  CHÖÔNG 2:
      NHÖÕNG HAØNH ÑOÄNG CUÛA NHAØ ÑAÀU TÖ
  CHÖÙNG KHOAÙN VIEÄT NAM TRONG QUAÙ KHÖÙ




       (Nguoàn FPTS)
2.4    Giai Ñoaïn Thò Tröôøng Bong Boùng Töø 4/2006 Ñeán 5/2007.
       Ñaây laø giai ñoaïn maø thò tröôøng ñaõ coù moät söï ñi leân choùng maët. Chæ
soá VN-INDEX töø möùc 400 ñaõ ñi leân tôùi möùc cao nhaát laø 1171 ñieåm, töùc laø
ñaõ taêng gaàn 800 ñieåm, cho moät tyû suaát sinh lôïi laø hôn 192% trong voøng chöa
ñaày 1 naêm. Moät möùc taêng tröôûng maø haàu heát taát caû moïi ngöôøi ñeàu cho
raèng quaù noùng vaø noù khoâng phaûn aùnh chính xaùc giaù trò hôïp lyù cuûa nhöõng
coå phieáu treân thò tröôøng. Chæ soá P\E trung bình cuûa thò tröôøng trong giai ñoaïn
naøy cuõng raát cao. Cuõng coù ngöôøi cho raèng sôû dó thò tröôøng chöùng khoaùn
taêng tröôûng nhö vaäy laø do nhöõng cô hoäi töø vieäc Vieät Nam gia nhaäp WTO ñem
laïi cho caùc doanh nghieäp. Tuy nhieân, cho duø laø nhö theá thì vieäc taêng tröôûng
noùng nhö vaäy roõ raøng laø khoâng hôïp lyù. Bôûi vì, coù nhöõng coå phieáu veà lôïi
nhuaän vaø coå töùc cuõng bình thöôøng nhöng giaù coå phieåu laïi ñöôïc ñaåy leân raát
cao, chæ vì ñôn giaûn coå phieáu naøy ñöôïc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi mua , ngaønh
naøy sau WTO seõ phaùt trieån hay doanh nghieäp naøy ñang chuaån bò huy ñoäng voán
ñeå ñaàu tö vaøo nhöõng döï aùn “raát khaû thi”. Vaäy giaûi thìch nhö theá naøo veà söï
taêng tröôûng noùng naøy? Lyù thuyeát taøi chính haønh vi vôùi caùc daïng haønh vi ñaõ
ñöôïc vaän duïng ñeå giaûi thích nhöõng baát thöôøng naøy.
              Taêng tröôûng noùng do phaûn öùng thaùi quaù.
       Trong giai ñoaïn naøy, thò tröôøng chöùng khoaùn ñaõ taêng tröôûng noùng, neáu
khoâng muoán noùi laø ñaõ hình thaønh neân nhöõng bong boùng. Caùc nhaø ñaàu tö ñaõ
raát haêng haùi gom tieàn ñi ñaàu tö chöùng khoaùn, maëc duø vaãn bieát raèng thò
tröôøng ñang taêng tröôûng noùng. Caùc chuyeân gia, nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi caûnh
baùo raèng thò tröôøng taêng tröôûng nhö vaäy laø raát noùng. Tuy nhieân, taát caû
nhöõng caûnh baùo ñoù vaãn khoâng ngaên ñöôïc ñaø taêng tröôûng cuûa thò tröôøng.
Bôûi vì, thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam ñang ôû trong giai ñoaïn ñaàu cuûa quaù
trính “phaûn öùng thaùi quaù”, hay laø giai ñoaïn thuaän xu theá ngaén haïn. Giai ñoaïn
ñaàu cuûa quaù trình phaûn öùng thaùi quaù naøy theå hieän kyø voïng raát cao cuûa thò
tröôøng, chæ soá VN-INDEX ñaõ taêng tröôûng raát ngoaïn muïc, töø 400 leân ñeán gaàn
1200 ñieåm.
       Theo caùc chuyeân gia taøi chính haønh vi, phaûn öùng thaùi quaù nhö vaäy cuûa
thò tröôøng chöùng khoaùn baét nguoàn töø phaûn öùng thaùi quaù cuûa neàn kinh teá.
Xuaát phaùt töø söï taêng tröôûng cao cuûa neàn kinh teá, söï hoäi nhaäp saâu roäng cuûa
neàn kinh teá, baét ñaàu baèng nhöõng tin töùc toát ñeïp veà vieäc Vieät Nam seõ gia
nhaäp Toå chöùc thöông maïi theá giôùi (WTO) cho tôùi khi chính thöùc gia nhaäp. Neàn
kinh teá cuûa nöôùc ta trong giai ñoaïn naøy ñöôïc ñaùnh giaù nhö moät ngoâi sao saùng,
raèng nöôùc ta ñang treân ñöôøng trôû thaønh con hoå cuûa Chaâu AÙ. Chính ñieàu naøy
ñaõ laøm cho raát nhieàu ngöôøi tin töôûng vaøo töông lai töôi saùng cuûa neàn kinh teá,
ñöôïc phaûn aùnh qua söï taêng tröôûng noùng cuûa thò tröôøng chöùng khoaùn. Ñieàu
naøy ñaõ ñöôïc theå hieän raát roõ ôû nhöõng ñieåm sau :
       Thöù nhaát laø phaûn öùng thaùi quaù cuûa caùc doanh nghieäp. Nhieàu doanh
nghieäp hoaëc laø quaù töï tin, voäi vaõ chôùp thôøi cô môùi gia nhaäp WTO, sôï raèng
noù seõ mau choùng qua ñi, hoaëc laø quaù xem thöôøng nhöõng thaùch thöùc maø söï
hoäi nhaäp mang laïi, hay ñaõ coù söï chuaån bò khoâng ñaày ñuû ñeå ñöông ñaøu vôùi
nhöõng thaùch thöùc, ñaõ ñoàng loaït phaûn öùng thaùi quaù tröôùc cô hoäi naøy, theå
hieän laø caùc doanh nghieäp ñaõ ñoàng loaït oà aït huy ñoäng voán, baát chaáp coù nhu
caàu ñaàu tö thöïc söï hay khoâng, thaäm chí coù nhieàu doanh nghieäp huy ñoäng voán
veà chæ ñeå ñi ñaàu tö chöùng khoaùn. Ñieàu naøy ñaõ laøm naûy sinh söï ñaàu cô voán
raát lôùn trong neàn kinh teá. Kinh teá ñang trong giai ñoaïn caát caùnh, moïi ngöôøi ñeàu
raát laïc quan vaøo neàn kinh teá vaø ñaõ tìm caùch böùt phaù, ñaåy maïnh huy ñoäng
voán ñeå môû roäng ñaàu tö, taùi caáu truùc, môû roäng lónh vöïc kinh doanh. Nhieàu
doanh nghieäp nhaân cô hoäi naøy kieám tieàn “noùng” baèng caùch daønh nhieàu thôøi
gian vaø coâng söùc cho maûng ñaàu tö chöùng khoaùn, khoâng coù nhu caàu ñaàu tö
cuõng huy ñoäng voán chæ ñeå ñaàu tö chöùng khoaùn, hoï khoâng lo taäp trung vaøo lónh
vöïc kinh doanh chính cuûa mình maø laïi ñi ñaàu tö ôû nhöõng lónh vöïc khoâng chuyeân
cuûa mình, tieâu bieåu laø ñaàu tö chöùng khoaùn vaø baát ñoäng saûn. Ñieàu naøy ñaõ
khieán caùc doanh nghieäp naøy hieän nay ñaõ traû moät giaù raát ñaét, khi thò tröôøng
chöùng khoaùn ñi xuoáng vaø thò tröôøng baát ñoäng saûn ñoùng baêng.
       Thöù hai laø raát nhieàu ngöôøi “töï tin” khôûi nghieäp, ñaëc bieät laø nhöõng
ngöôøi treû tuoåi. Taän duïng söï buøng noå cuûa neàn kinh teá, coäng vôùi söï deã daøng
trong vieäc môû coâng ty nhieàu ngöôøi ñaõ ñoàng loaït môû coâng ty (hay ñôn giaûn laø
ñem tieàn ñi ñaàu tö chöùng khoaùn) maø khoâng löôøng tröôùc ñöôïc nhöõng thaùch
thöùc cuûa noù. Tinh thaàn doanh nhaân lan roäng laø ñieàu raát toát cho neàn kinh teá,
tuy nhieân, do chöa coù söï chuaån bò toát ñeå ñoái ñaàu vôùi nhöõng thöû thaùch hay vì
quaù xem thöôøng noù, coäng vôùi vieäc khôûi nghieäp moät caùch oà aït, voäi vaõ laø
bieåu hieän cuûa moät phaûn öùng thaùi quaù ñoái vôùi tình hình kinh teá ñang ñi leân.
       Thöù ba laø phaûn öùng thaùi quaù ôû ngöôøi tieâu duøng. Maëc duø nhôø kinh teá
taêng tröôûng cao trong moät vaøi naêm gaàn ñaây, thu nhaäp cuûa ngöôøi daân ñaõ ñöôïc
caûi thieän. Tuy nhieân, nöôùc ta vaãn coøn laø moät nöôùc coù thu nhaäp thaáp. Vaäy
maø, nhìn vaøo baùo caùo xuaát nhaäp khaåu haøng naêm, chuùng ta thaáy raèng chaúng
nhöõng laø nhu caàu nhaäp khaåu maùy moùc, thieát bò phuïc vuï cho saûn xuaát taêng
phaûn aùnh xu theá ñaàu tö cho phaùt trieån, maø coøn laø söï taêng leân raát maïnh cuûa
nhöõng maët haøng xa xæ phaåm cuûa nöôùc ngoaøi. Khi thu nhaäp ñöôïc caûi thieän thì
ñieàu naøy laø hôïp lyù, nhöng neáu xu höôùng naøy phaùt trieån quaù möùc, noù theå
hieän moät phaûn öùng thaùi quaù raát ñaùng lo ngaïi cho neà kinh teá, kieåu nhö laø khi
chuùng ta caàm nhieàu tieàn trong tay, chuùng ta thöôøng tieâu xaøi maø khoâng coù söï
kieåm soaùt xem coøn laïi bao nhieâu, ñeán khi ñeám laïi thì môùi giaät mình raèng mình
ñaõ xaøi quaù möùc.
       Cuoái cuøng, ñoù laø phaûn öùng thaùi quaù cuûa nhaø ñaàu tö. Ñaây laø phaûn
öùng coù tính tröïc tieáp laøm cho thò tröôøng taêng tröôûng noùng. Nhaø ñaàu tö cöù
thaáy doanh nghieäp huy ñoäng voán aøo aït, ñaàu tö döï aùn naøy döï aùn noï, ñaàu tö
vaøo nhieàu lónh vöïc haáp daãn, chia coå töùc cao, coå töùc baèng coå phieáu thì cho
raèng laø bieåu hieän toát, tieáp tuïc ñaåy giaù leân cao nöõa. Caùc quyõ ñaàu tö nöôùc
ngoaøi, nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi cuõng oà aït ñoå tieàn vaøo thò tröôøng chöùng
khoaùn, thaäm chí caû nhöõng toå chöùc caûnh baùo raèng thò tröôøng chöùng khoaùn
Vieät Nam ñang taêng tröôûng noùng.
       Taát caû nhöõng ñieàu naøy phaûn aùnh kyø voïng cuûa moïi ngöôøi vaøo thò
tröôøng chöùng khoaùn laø cöïc lôùn, taïo ra giai ñoaïn thuaän xu theá ngaén haïn raát
lôùn, giai ñoaïn ñaàu tieân cuûa chu trình phaûn öùng thaùi quaù, xuaát phaùt töø paûhn
öùng thaùi quaù cuûa caû neàn kinh teá. Trong giai ñoaïn naøy, raát nhieàu nhöõng caûnh
baùo ñaõ ñöôïc ñöa ra. Tuy nhieân, taát caû nhöõng caûnh baùo ñoù ñeàu khoâng theå
naøo kìm haõm ñöôïc ñaø taêng tröôûng cuûa thò tröôøng ñang nhö ngöïa phi nöôùc ñaïi,
bôûi moät ñieâu ñôn giaûn laø thò tröôøng ñang ôû vaøo giai thuaän xu theá ngaén haïn
raát lôùn.
                Söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö.
       Söï taêng tröôûng noùng cuûa thò tröôøng trong giai ñoaïn naøy cuõng coù theå
ñöôïc lyù giaûi bôûi daïng haønh vi söï ñôn giaûn trong quyeát ñònh ñaàu tö. Coù theå
caùc nhaø ñaàu tö ñaõ maéc phaûi daïng haønh vi taøi chính naøy. Töùc laø, caùc nhaø
ñaàu tö ñaõ döïa vaøo nhöõng qui taéc coù saün (ñieån hình) ñeå laøm caùc quyeát ñònh
ñaàu tö cuûa mình. Trong tröôøng hôïp thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, coù leõ
caùc nhaø ñaàu tö ñaõ cho raèng, neàn kinh teá ñang taêng tröôûng maïnh meõ, coäng vôùi
vieäc gia nhaäp WTO seõ môû ra cho neàn kinh teá moät thò tröôøng roäng lôùn, nhöõng
cô hoäi hoïc hoûi nhöõng kyõ naêng, coâng ngheä tieân tieán cuûa theá giôùi, thì chaéc
chaén seõ neàn kinh teá seõ tieáp tuïc caát caùnh. Neàn kinh teá caøng phaùt trieån thì thò
tröôøng chöùng khoaùn seõ khoâng khoûi taêng tröôûng theo. Loái suy nghó nhö theá ñaõ
laøm cho nhaø ñaàu tö coù nieàm tin raát lôùn vaøo thò tröôøng chöùng khoaùn, ñaåy giaù
coå phieáu leân raát cao. Nhöõng nhaø ñaàu tö mua sau baát chaáp nhöõng thoâng tin naøy
ñaõ ñöôïc phaûn aùnh trong giaù coå phieáu hay giaù coå phieáu ñaõ raát cao roài, ñoái
vôùi hoï thò tröôøng chöùng khoaùn seõ tieáp tuïc taêng tröôûng nöõa.
                Xu höôùng ñieån hình.
       Moät caùch giaûi thích khaùc cho söï taêng tröôûng noùng cuûa thò tröôøng
chöùng khoaùn trong giai ñoaïn naøy laø coù leõ caùc nhaø ñaàu tö ñaõ maéc phaûi daïng
haønh vi xu höôùng ñieån hình. Töông töï nhö daïng haønh vi söï ñôn giaûn trong quyeát
ñònh ñaàu tö, caùc nhaø ñaàu tö cuõng coù nhöõng caùi nhìn heát söùc laïc quan veà cô
hoäi taêng tröôûng cuûa neàn kinh teá, qua vieäc trôû thaønh thaønh vieân thöù 150 cuûa
WTO. ÔÛ ñaây, nhaø ñaàu tö ñaõ coù moät ñieån hình trong quaù khöù ñeå maø haønh
ñoäng theo, ñoù laø thò tröôøng chöùng khoaùn Trung Quoác. Neàn kinh teá Trung Quoác
sau khi gia nhaäp WTO ñaõ coù moät söï taêng tröôûng vöôït baät, taêng tröôûng vôùi 2
con soá vaø laø neàn kinh teá taêng tröôûng cao nhaát treân theá giôùi. Neàn kinh teá
Trung Quoác taêng tröôûng cao ñaõ keùo theo thò tröôøng chöùng khoaùn taêng tröôûng
raát noùng, töø ñaây laøm xuaát hieän moät ñieån hình laø cöù gia nhaäp WTO laø kinh
teá seõ taêng tröôûng cao vaø thò tröôøng chöùng khoaùn seõ phaùt trieån vöôït baät.
Chính ñieàu naøy ñaõ khieán cho caùc nhaø ñaàu tö ñoû tieàn vaøo thò tröôøng chöùng
khoaùn, goùp phaàn ñaåy giaù coå phieáu leân raát cao. Bôûi vì, thò tröôøng chöùng
khoaùn Vieät Nam coøn khaù môùi meõ, caùc nhaø ñaàu tö coøn thieáu kinh nghieäm vaø
nhöõng kieán thöùc caàn thieát veà thò tröôøng chöùng khoaùn. Do ñoù, caùc nhaø ñaàu tö
Vieät Nam raát deã daøng maéc phaûi daïng haønh vi naøy, thaäm chí bieåu hieän cuûa
noù laø raát maïnh meõ.
       Hay coù theå ban ñaàu caùc nhaø ñaàu tö cuõng phaûn öùng ñuùng möïc vôùi
nhöõng thoâng tin toát ñeïp veà neàn kinh teá vaø laøm cho thò tröôøng chöùng khoaùn
taêng tröôûng. Ñieàu naøy ñaõ taïo ra moät tình huoáng maø caùc nhaø ñaàu tö thöôøng
maéc phaûi laø mua nhöõng coå phieåu ñang taêng giaù. Ñoái vôùi hoï thì thu nhaäp hieän
taïi cuûa coå phieåu laø bieåu hieän cho thu nhaäp maø hoï coù theå kyø voïng ôû coå
phieáu ñoù trong töông lai, xu höôùng giaù hieän taïi laø ñaïi dieän cho xu höôùng giaù
töông lai. Töø ñoù hoï mua vaøo maïnh meõ nhöõng coå phieáu ñang taêng giaù, goùp
phaàn ñaåy giaù coå phieáu treân thò tröôøng leân raát cao nhö trong giai ñoaïn naøy.
       Moät daïng ñieån hình nöõa laø khi thò tröôøng chöùng khoaùn taêng, taát yeáu seõ
xuaát hieän moät soá nhaø ñaàu tö thaønh coâng, trôû thaønh nhöõng ngöôøi giaøu coù.
Söï phaùt trieån cuûa moät thò tröôøng môùi meõ nhö thò tröôøng chöùng khoaùn ñaõ thu
huùt söï chuù yù cuûa caùc phöông tieän truyeàn thoâng ñaïi chuùng. Maø nhöõng phöông
tieän truyeàn thoâng ñaïi chuùng thì haàu nhö chæ ñaêng taûi nhöõng göông thaønh coâng
ñieån hình. Ñieàu naøy ñaõ thoâi thuùc nhöõng ngöôøi coù tham voïng laøm giaøu ñoå
tieàn vaøo thò tröôøng chöùng khoaùn.Bôûi vì ñoái vôùi hoï, thò tröôøng chöùng khoaùn
laø nôi kieám tieàn nhanh vaø deã daøng nhaát. Chính ñieàu naøy ñaõ goùp phaàn thuùc
ñaåy söï ñaàu tö cuûa moïi ngöôøi trong xaõ hoäi. Nhaø nhaø ñaàu tö chöùng khoaùn,
ngöôøi ngöôøi ñaàu tö chöùng khoaùn, laøm thò tröôøng chöùng khoaùn ñaõ noùng laïi
caøng noùng theâm.
              Hieäu öùng ngoâi sao ñang leân.
       Nhöõng nghieân cöùu taâm lyù theå thao veà caàu thuû ngoâi sao ñaõ ñöôïc vaän
duïng trong taøi chính haønh vi. Moät caàu thuû ñang coù phong ñoä cao thì ñöôïc kyø
voïng raát nhieàu raèng, anh ta seõ vaãn giöõ vöõng phong ñoä cuûa mình trong töông lai,
vaø ñoùng goùp nhieàu vaøo thaønh tích thi ñaáu cuûa ñoäi boùng.Vaø nhöõng kyø voïng
naøy coù veû ñuùng cho tröôøng hôïp thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam.
       Trong thôøi gian gaàn ñaây, thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam ñöôïc noùi
deán nhieàu hôn bao giôø heát, caû trong nöôùc laãn nöôùc ngoaøi. Ñaëc bieät laø nhöõng
baøi vieát noùi veà thò tröôøng chöùng khoaùn thì haàu nhö chæ noùi ñeán maët toát cuûa
thò tröôøng. Caùc tôø baùo nöôùc ngoaøi ñua nhau ca ngôïi veà neàn kinh teá vaø thò
tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, ñaëc bieät laø tröôùc vaø sau khi Vieät Nam ta gia
nhaäp WTO, raèng Vieät Nam ñang treân ñöôøng trôû thaønh neàn kinh teá huøng maïnh,
moät con hoå cuûa Chaâu AÙ. Vaø quaû thaät, thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam
trong giai ñoaïn naøy nhö moät ngoâi sao ñang leân.
       Hieäu öùng naøy coù leõ ñaõ taùc ñoäng ñeán caùc nhaø ñaàu tö. Caùc nhaø ñaàu
tö ñaõ kyø voïng raát lôùn vaøo ngoâi sao ñang leân naøy. Chính vì leõ ñoù maø baát
chaáp nhöõng caûnh baùo veà thò tröôøng chöùng khoaùn, caùc nhaø ñaàu tö vaãn ñoå
tieàn vaøo thò tröôøng. Thaäm chí laø nhöõng toå chöùc caûnh baùo cuõng ñoå tieàn vaøo
thò tröôøng chöùng khoaùn. Töø chuyeân gia cho ñeán caùc nhaø ñaàu tö phong traøo
döôøng nhö ñeàu nhìn thò tröôøng chöùng khoaùn vôùi moät trieån voïng raèng, thò
tröôøng thì coù noùng ñoù tuy nhieân trong vaøi naêm tôùi thì tình hình raát saùng suûa,
raèng seõ coù ñieàu chænh nhöng chæ laø taïm thôøi, roài thò tröôøng cuõng laïi taêng trôû
laïi. Ñoù chính laø nhöõng bieåu hieän cuûa kyø voïng vaøo ngoâi sao ñang leân. Noù
goùp phaàn thuùc ñaåy thò tröôøng taêng tröôûng noùng nhö vaäy.
              Taâm lyù baày ñaøn.
       Nhöõng nhaø ñaàu tö caù nhaân treân thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam trong
giai ñoaïn baáy giôø noùi moät caùch ví von nhö laø nhöõng ngöôøi noäi trôï chaäp
chöõng ñi vaøo lónh vöïc chöùng khoaùn. Chuùng ta duøng töø nhö vaäy theå hieän cho
söï non keùm cuûa nhaø ñaàu tö Vieät Nam trong boái caûnh luùc baáy giôø, luùc naøy
vieäc lao ñaàu vaøo thò tröôøng vaø gaàn nhö caùc nhaø kinh doanh mua baùn trong lónh
vöïc chöùng khoaùn tröôùc ñoù ñöôïc coi nhö nhöõng thaàn töôïng, vieäc neo hoaït ñoäng
ñaàu tö cuûa mình vaøo nhöõng nhaø kinh doanh mua baùn chöùng khoaùn gaàn nhö laø
moät xu höôùng ñieån hính luùc baáy giôø. Moät caâu noùi “Kinh doanh chöùng khoaùn
chaéc chaén coù lôøi” maø nhöõng ngöôøi taøi chình nghe laø phaûi buoàn cöôøi laïi laø
tieâu chí cho nhöõng nhaø ñaàu tö neo theo vaø mua moät caùch ñieân cuoàng taïo neân
moät phaûn öùng thaùi quaù mang tính chaát dieän roäng trong nhaø ñaàu tö Vieät Nam.
Coù nhöõng ngöôøi ñaàu tö maø ñeán nhöõng kí hieäu maõ coå phieáu coøn khoâng xaùc
ñònh ñöôïc, caâu noùi “Thaáy moïi ngöôøi kinh doanh chöùng khoaùn lôøi quaù neân
cuõng kinh doanh.” laø caâu noùi cuûa moät nhaø ñaàu tö treân saøn phaùt ra theå hieän
cho moät xu höôùng baày ñaøn roõ reät cuûa nhaø ñaàu tö Vieät Nam trong thò tröôøng
môùi noåi naøy.
       Thöïc söï trong giai ñoaïn naøy, nhöõng khaùi nieäm caûnh baùo veà bong boùng
thò tröôøng bò phôùt lôø khoâng thöông tieác ñeå daønh cho vieäc nhaäp leänh mua,
nhöõng caûnh baùo cuûa caùc nhaø chöùc traùch vaø caùc chuyeân gia ñi ngöôïc vôùi xu
höôùng leân cuûa thò tröôøng döôøng nhö bò loaïi boû, giaù leân laø sai nhöng nhieàu
nhaø ñaàu tö keå caû nhöõng ngöôøi chuyeân nghieäp vaãn nhaûy vaøo nhaèm taän duïng
“Thôøi cô vaøng” naøy.
        Minh chöùng cho vaán ñeà naøy tieâu bieåu laø coå phieáu FPT, giaù FPT töø
ngaøy ñaàu leân saøn vôùi tö caùch laø coâng ty coâng ngheä thoâng tin haøng ñaàu Vieät
Nam giaù taêng moät caùch choùng maëc, chæ soá P/E laø 75, coù khi ngöôøi ta laïc quan
ñeán ñoä so saùnh FPT vôùi taäp ñoaøn Microsoft.
       Ñeå giaûi thích cho söï baày ñaøn cuûa thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, ñaõ
töøng coù lôøi mæa mai cuûa tôø baùo taïp chí The Daily Reckoning Australia noùi raèng:
“Nhöõng nhaø ñaàu tö non nôùt cuûa Vieät Nam coù theå chaúng coù chuùt kieán thöùc
naøo. Caùc nhaø ñaàu tö Vieät Nam khoâng coù khaùi nieäm vôùi hai töø “Bong boùng”
vaø “Ñoã vôõ”. Nhöng toâi caù raèng, khi caøng coù nhieàu ngöôøi Vieät Nam giaøu veà
chöùng khoaùn thì Tieáng Vieät cuõng ñöôïc laøm giaøu leân nhôø hai töø naøy”
       Ñoù thöïc söï laø moät söï mæa mai nhöng chuùng ta cuõng phaûi nhìn nhaän moät
söï thaät raèng vaán ñeà baày ñaøn noùi ñeán trong ñaây laø hoaøn toaøn chính xaùc vaø
thò tröôøng Vieät Nam caàn coù nhöõng nhaø ñaàu tö hieåu bieát hôn vaø coù nhöõng tinh
thaàn vöõng vaøng hôn trong hoaït ñoäng kinh doanh chöùng khoaùn goùp phaàn taïo neân
söï phaùt trieån beàn vöõng cuûa neàn kinh teá.
2.5    Giai Ñoaïn Thò Tröôøng Dao Ñoäng Ngang Töø 4/2007 Ñeán 11/2007.
              Vieäc thaû neo leân quyeát ñònh ñaàu tö .
       Trong giai ñoaïn naøy chuùng ta seõ thaáy ñeán nhöõng vaán ñeà maø theo ta ñònh
nghóa ôû treân ñoù laø vieäc nhaø ñaàu tö Vieät Nam ñang coù nhöõng chieán löôïc neo.
       Coù leõ ñoái vôùi nhieàu nhaø ñaàu tö Vieät Nam trong giai ñoaïn naøy, hoï vaãn
tieán haønh mua vaøo tuy nhieân löôïng mua ñaõ giaûm nhöng vaãn coøn khaù lôùn, hoï
vaãn ñang coøn coù nhöõng kì voïng veà söï quay laïi ngöôõng 1200 cuûa chæ soá VN –
Index, trong giai ñoaïn thò tröôøng hieäu chænh vaø soá löôïng caùc coâng ty oà aït leân
saøn hoaøn caûnh ñaõ thay ñoåi nhöng maø nhöõng nhaø ñaàu tö Vieät Nam khoâng chòu
nhìn nhaän caùi môùi maø vaãn mô öôùc veà vieãn caûnh vieãn voâng trong quaù khöù,
nhöõng nhaø ñaàu tö hoaït ñoäng nhö vaäy keát cuoäc chæ nhaän laáy nhöõng khoaûn loã
khaù lôùn trong giaù trò ñaàu tö cuûa mình.
       Moät xu höôùng cuûa nhaø ñaàu tö Vieät Nam trong boái caûnh baáy giôø ñoù laø
hoï tieán haønh neo vieäc ñaàu tö cuûa mình vaøo giao dòch cuûa nhaø ñaàu tö nöôùc
ngoaøi. Minh chöùng trong giai ñoaïn naøy laø khi treân thò tröôøng laø nhöõng ngaøy
giao dòch ñöôïc thoâng tin laø nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi mua vaøo nhieàu laø thò tröôøng
taêng giaù ngay , nhöõng phieân ñaáu giaù thaønh coâng ñöôïc thoâng baùo thaønh coâng
laø caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi hay coù caùc nhaø ñaàu tö toå chöùc khoâng truùng
thaàu thì laäp töùc coå phieáu ñoù trôû neân khoù giao dòch vaø giaûm giaù sau ñoù. Moät
söï thaät trong giai ñoaïn naøy, HSBC döôøng nhö coù tieáng noùi raát lôùn trong thò
tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, moät tuyeân boá cuûa HSBC coù theå laøm cho thò
tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam bieán ñoäng.
              Söï ñôn giaûn vaán ñeà ñaàu tö.
       Vaãn ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö trong giai ñoaïn naøy ñoù laø hoï tieán haønh ñaàu tö
theo söï dao ñoäng giaù, khi giaù leân thì mua vaø khi giaù xuoáng thì baùn.
       Saøn chöùng khoaùn trong giai ñoaïn naøy cuõng xuaát hieän nhöõng vieäc lôïi
duïng thoâng tin maät ñeå ñaàu tö, söï caû tin veà thoâng tin vaø nhöng vieäc nghe maäp
môø vaãn ñöôïc caùc nhaø ñaàu tö rieâng leõ taän dung trieät ñeå cho duø nguoàn thoâng
tin nghe ngoùng töø ñaâu. Caùc nhaø ñaàu tö tranh nhau chaïy thoâng tin maät vaø tieán
haønh giao dòch nhanh choùng ñeå thu lôïi.
2.6    Giai Ñoaïn Thò Tröôøng Suy Thoaùi.
       Coù leõ töø tröôùc ñeán nay chöa coù moät giai ñoaïn naøo toài teä nhö bay giôø
treân thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam. Thaùi ñoä sô thua loã vaø thaùo chaïy ra
khoûi thò tröôøng hieän qua baûng giao dòch chöùng khoaùn.
              Xu höôùng ñieån hình.
       Laø moät caùch giaûi thích veà haønh vi nhaø ñaàu tö trong giai ñoaïn naøy, ñaïi ña
soá nhöõng nhaø ñaàu tö trong giai ñoaïn naøy ñeàu tieán haønh kinh doanh mua baùn
trong ngaén haïn, moät xu theá ñaõ xaûy ra lieân tuïc treân thò tröôøng ñoù laø khi chöùng
khoaùn taêng giaù thì côõ 4 ñeán 5 ngaøy sau chöùng khoaùn laïi giaûm giaù vaø quaù
trình ñoù laäp ñi laäp laïi. Xuaát phaùt cuûa vaán ñeà naøy laø do chæ thò T+3 , khi
chöùng khoaùn taêng giaù hoï tieán haønh mua vaø khi chöùng khoaùn veà ñöôïc taøi
khoaûn thì nhaø ñaàu tö nhanh choùng chaám döùt vò theá cuûa mình vì sôï thua loã trong
töông lai. Taâm traïng lo laéng cuûa nhaø ñaàu tö xuaát phaùt töø nhöõng vaán ñeà baát
oån cuûa neàn kinh teá noùi chung vaø chính saùch quaûn lí noùi rieâng, coäng vôùi
nhöõng giaûm xuoáng döôøng nhö khoâng ñaùy ñoái vôùi chæ soá VN – Index ñaõ laøm
cho nhaø ñaàu tö khoâng ñuû töï tin naém giöõ vò theá cuûa mình trong daøi haïn.
       Minh chöùng cho vaán ñeà naøy ñoù laø trong giai ñoaïn hieän nay theå hieän roõ
trong vieäc ñaáu giaù coâng ty Baûo Vieät, nhöõng nhaø ñaàu tö mua ñöôïc coå phieáu
Baûo Vieät döôùi möùc ñaáu giaù trung bình nhanh choùng baùn ñi ñeå thu ñöôïc moät
khoaûn lôïi cho mình, ñieàu naøy keùo theo söï baùn coå phieáu Baûo Vieät moät caùch oà
aït laøm cho giaù coå phieáu Baûo Vieät thaáp hôn so vôùi giaù ñaáu thaønh coâng nhaát,
neáu nhö nhaø ñaàu tö Vieät Nam ñuû söùc töï tin vaøo vieäc phaân tích coå phaàn thì
chaéc chaén seõ khoâng coù chuyeän baùn coå phieáu Baûo Vieät aøo aït nhö vaäy.
             Haønh vi baày ñaøn.
       Trong thaùng 3 vaø thaùng 4 naêm 2008 chuùng ta chöùng kieán nhöõng caûnh
maø baûng giaù ñieän töû thaønh phoá chæ tieán haønh giao dòch theo moät coät, coù
nhöõng ngaøy giao dòch khoâng ai baùn maø chæ coù ngöôøi mua trong khi ñoù coù
nhöõng ngaøy giao dòch chæ coù ngöôøi baùn vaø khoâng coù ngöôøi mua, taâm traïng
nhaø ñaàu tö hoang mang toät ñænh, haønh vi baày ñaøn keùo theo söï vieäc maëc duø thò
tröôøng taêng nhöng khoái löôïng giao dòch khoâng lôùn. Sau moät loaït bieän phaùp
nhaèm cöùu vaõn thò tröôøng cuûa UÛy ban chöùng khoaùn nhaø nöôùc, thò tröôøng vaãn
chöa coù daáu hieäu söï hoài phuïc. Cho ñeán giai ñoaïn hieän nay nhieàu chöùng khoaùn
ñaõ ñöôïc mua baùn treân thò tröôøng vôùi giaù trò thaáp hôn giaù trò soå saùch cuûa noù
maø vaãn coøn ñang coù xu höôùng giaûm.
       Coù theå nhìn nhaän moät vaán ñeà, nhaø ñaàu tö cuûa Vieät Nam raát deã bò aûnh
höôûng bôùi yeáu toá taâm lyù, hoaït ñoäng baày ñaøn khoâng theo moät xu höôùng phaân
tích nhaát ñònh vaø khoâng coù moät laäp tröôøng vöõng chaéc trong vieäc tham gia vaøo
ñaàu tö chöùng khoaùn, vaán ñeà ñöôïc ñeà caäp ôû nay chæ mang tính chaát laø ñaïi ña
soá coøn coù nhöõng chuyeân gia vaãn ñang tieán haønh nhöõng giao dòch nhaèm kieám
ñöôïc nhöõng khoaûn lôïi nhuaän cho chính mình, nhöõng khoaûn lôïi nhuaän ñoù laø do
chính nhöõng ngöôøi khoâng ñuû töï tin ñeå chôø mua giaù cao vaø baùn giaù thaáp.
                                   CHÖÔNG 3:
      KINH NGHIEÄM RUÙT RA CHO NHÖÕNG NGÖÔØI
                 HOAÏT ÑOÄNG CHÖÙNG KHOAÙN
3.4   Kinh Nghieäm Ruùt Ra Cho Nhöõng Nhaø Ñaàu Tö Vieät Nam.
       Coù moät ñieàu neân löu yù ñoái vôùi lyù thuyeát haønh vi taøi chính ñoù laø tuøy
nhöõng tröôøng hôïp khaùc nhau vaø yeáu toá naøo taùc ñoäng lôùn hôn treân taâm lí thì
haønh vi seõ tieán haønh nhöõng haønh ñoäng thöôøng thieân veà nhöõng yeáu toá ñoù
taïo ra. Do vaäy, khi tieán haønh nhöõng giao dòch vaø kinh doanh chöùng khoaùn nhaø
ñaàu tö neân ñeå yù ñeán nhöõng vaán ñeà sau:
       Duø cho baïn coù laø moät chuyeân gia hay khoâng thì trong ñaàu mình luoân
luoân chöùa ñöïng moät söï khieâm nhöôøng nhaát ñònh, moät haønh vi keâu caêng coù
theå daãn baïn tôùi nhöõng söï caû tin vaø nhöõng thaát baïi trong hoaït ñoäng kinh doanh
cuûa mình, haïn cheá möùc ñoä giao dòch qua laïi caùc chöùng khoaùn vì chuùng ta ñöôïc
bieát ñeán moät laàn giao dòch caùc chöùng khoaùn chuùng ta toán moät khoaûn chi phí
giao dòch.
       Traùnh vieäc söû duïng ñoøn baåy khi giai ñoaïn thò tröôøng ñang chöùa ñöïng
nhöõng ñieàu ruûi ro, neáu baïn söû duïng ñoøn baåy thì seõ coù moät luùc naøo ñoù baïn
baét buoäc phaûi baùn reõ chöùng khoaùn cuûa mình vaø chaáp nhaän möùc thua loã nhaát
ñinh cho duø chöùng khoaùn ñoù coù tieàm naêng ñeå nhaèm giaûi quyeât cho vaán ñeà
nôï vay cuûa baïn ñaõ ñeán haïn phaûi traû.
       Moät vaán ñeà maø lyù thuyeát taøi chính doanh nghieäp khuyeân duøng ñoù laø
khoâng neân ñaët heát tröùng vaøo moät roã, trong kinh doanh chöùng khoaùn phaûi tieán
haønh ña daïng hoùa danh muïc ñaàu tö vaø giaûm thieåu ruûi ro cho chình mình.
       Trong quaù trình phaân tích vaø ñaàu tö phaûi tieáp nhaän nhöõng thoâng tin töø
nhieàu nguoàn döõ lieäu khaùc nhau ñeå coù caùi nhìn khaùi quaùt vaø toaøn dieän töø
nhieàu phía, tìm kieám cho mình moät ñoái taùc tinh caäy coù theå khoâng ôû cuøng coâng
ty vôùi mình.
        Trong quaù trình kinh doanh phaûi luoân ñaët ra nhöõng caâu hoûi cho chính mình
ñeå kieåm tra veà haønh vi hieän taïi cuûa mình nhaèm xaùc ñònh ñöôïc vò trí vaø vò theá
cuûa mình nhaèm coù nhöõng chieán löôïc khi tieán haønh giao dòch chöùng khoaùn.
       Luoân luoân tìm kieám nhöõng yù kieán traùi ngöôïc nhau, ñöøng bao giôø ñi theo
moät loái moøn lòch söû maø phaûi luoân ñaët mình trong moät hoaøn caûnh traùi ngöôïc
ñeå coù nhöõng caùi nhìn logic cho chính mình. Khi baát chôït baïn thay ñoåi yù ñònh
ñaàu tö cuûa mình thì haõy xaùc ñònh ra yeáu toá naøo laøm thay ñoåi quyeát ñònh ñoù
vaø lieäu yeáu toá ñoù coù thaät söï chaéc chaén hay khoâng.
       Moät ñieàu toái kò ñoù laø ñöøng neân neo vieäc ñaàu tö cuûa baïn vaøo nhöõng
vaán ñeà khoâng chaéc chaén vaø coù tính truïc lôïi, khoâng neân neo giaù ngaøy hoâm
nay baèng giaù quaù khöù, thieát laäp trong moãi vò theá cuûa mình nhöõng muïc tieâu
mua vaø baùn. Traùnh tình traïng yeáu boùng vía vaø boû qua nhöõng cô hoäi sinh lôøi.
3.5   Kinh Nghieäm Ruùt Ra Cho Nhöõng Nhaø Quaûn Lyù Coâng Ty Coå
      Phaàn.
       Traùnh tình traïng laïc quan thaùi quaù veà coâng ty mình, moät caùi nhìn laïc quan
coù theå laøm cho baïn khoâng theå nhìn nhaän moät caùch thaáu ñaùo veà hieän traïng
coâng ty vaø tình huoáng coâng ty gaëp phaûi ñeå ñöa ra nhöõng bieän phaùp thích hôïp.
       Taïo ra nhöõng chính saùch cho phuø hôïp vôùi ñaïi ña soá coå ñoâng vaø nhöõng
nhaø ñaàu tö tieàm naêng trong coâng ty, traùnh nhöõng tröôøng hôïp maø moät chính
saùch laøm cho giaù trò coâng ty bò suy giaûm treân thò tröôøng gaây maát nieàm tin cuûa
caùc coå ñoâng veà coâng ty.
       Tieán haønh mua laïi nhöõng coå phieáu quó khi maø giaù trò chöùng khoaùn cuûa
coâng ty treân thò tröôøng ñang bò ñònh giaù thaáp.
3.6   Ñoái Vôùi Cô Quan Quaûn Lyù Thò Tröôøng.
       Nhö chuùng ta ñaõ bieát, thò tröôøng ñaõ toàn taïi nhöõng daïng haønh vi taøi
chính nhö laø: phaûn öùng thaùi quaù, taâm lyù baày ñaøn, xu höôùng ñieån hính…Vaø
chuùng ta cuõng bieát raèng, moät khi nhöõng haønh vi baát hôïp lyù naøy toàn taïi vaø
keùo daøi coù theå khieán cho hieän töôïng caùc coå phieáu bò ñònh giaù sai keùo daøi,
xuaát hieän nhöõng baát thöôøng nhö ñaõ ñeà caäp, coù theå daãn ñeán bong boùng vaø
söï suïp ñoå cuûa thò tröôøng. Vôùi tö caùch laø cô quan quaûn lyù thò tröôøng, Uyû Ban
Chöùng Khoaùn (UBCK) vaø Boä Taøi Chính caàn phaûi kieåm soaùt thò tröôøng, khoâng
ñeå cho thò tröôøng gaëp phaûi nhöõng nguy cô nhö vaäy. Cuï theå, UBCK vaø Boä Taøi
Chính caàn phaûi coù nhöõng bieän phaùp ñeå laøm giaûm bôùt söï taùc ñoäng cuûa caùc
haønh vi baát hôïp lyù naøy, bôûi vì ngaên chaën moät caùch trieät ñeå nhöõng haønh vi
naøy laø ñieàu khoâng theå.
       Thöù nhaát, ñoù laø minh baïch hoaù thoâng tin treân thò tröôøng, bao goàm naâng
caáp chaát löôïng thoâng tin, ñaây laø vaán ñeà ñaõ ñöôïc ñeà caäp raát nhieàu trong thôøi
gian qua. Moät khi thoâng tin ñöôïc minh baïch, chaát löôïng thoâng tin ñöôïc ñaûm baûo,
nhaø ñaàu tö seõ coù nhöõng thoâng tin caàn thieát, chaát löôïng ñeå coù nhöõng ñaùnh
giaù, nhöõng phaân tích ñuùng ñaén hôn veà caùc coå phieáu treân thò tröôøng, töø ñoù
traùnh ñaàu tö theo kieåu tin ñoàn hay ræ tai nhau, theo nhöõng baûng baùo caùo cuûa
moät soá caùc toå chöùc ñaàu tö nöôùc ngoaøi.Ñieàu naøy coù theå laøm giaûm ñi caùc
haønh vi baát hôïp lyù, ñaëc bieät laø taâm lyù baày ñaøn.
       Thöù hai, phaùt trieån cô sôû haï taàng cho vieäc ñaët leänh töø xa, cuï theå coù
theå ñaët leänh online. Hieän nay, thò tröôøng chöùng khoaùn chuû yeáu laø ñaët leänh
tröïc tieáp töø coâng ty moâi giôùi. Ñieàu naøy laøm cho caùc nhaø ñaàu tö coù xu höôùng
thöôøng taäp trung ôû caùc coâng ty moâi giôùi, taïo ra söï taùc ñoäng raát lôùn giöõa caùc
nhaø ñaàu tö, laø cô sôû cho taâm lyù baày ñaøn ôû caùc nhaø ñaàu tö phaùt trieån. Baèng
vieäc giao dòch online, caùc nhaø ñaàu tö ít tieáp xuùc vôùi nhau, traùnh ñöôïc söï aûnh
höôûng laãn nhau giöõa caùc nhaø ñaàu tö, goùp phaàn laøm giaûm xu höôùng baày ñaøn.
       Thöù ba, UBCK vaø Boä Taøi Chính phaûi phoå bieán kieán thöùc veà thò tröôøng
chöùng khoaùn cho caùc nhaø ñaàu tö. Caùc nhaø ñaàu tö caàn phaûi hieåu thò tröôøng
vaän haønh nhö theá naøo, hieåu taïi sao mình laïi haønh ñoäng nhö vaäy ñeå töø ñoù
haønh ñoäng hôïp lyù hôn. Thôøi gian vöøa qua, moät soá coâng ty thöïc hieän chia taùch
coå phieáu. Neáu nhöõng ai am hieåu veà chöùng khoaùn thì ñoù chæ laø thao taùc ñôn
giaûn “xeù” tôø coå phieáu maø nhaø ñaàu tö ñang giöõ thaønh nhöõng tôø giaáy coù
meänh giaù nhoû hôn, coù chaêng noù seõ taêng giaù moät ít nhôø tính thanh khoaûn cuûa
coå phieáu ñöôïc taêng leân. Vaäy maø coå phieáu ñoù vaãn tieáp tuïc taêng giaù vuøn
vuït. Ñieàu naøy chöùng toû moät ñieàu ñôn giaûn laø thò tröôøng chöùng khoaùn ñang
toàn taïi nhieàu nhaø ñaàu tö “khoâng coù lyù trì”. Ví vaäy vieäc phoå bieán kieán thöùc
laø raát caàn thieát ñeå nhaø ñaàu tö haønh ñoäng hôïp lyù hôn, hay chí ít cuõng khoâng
quaù baát hôïp lyù.
       Cuoái cuøng, coù leõ chính cô quan ñieàu haønh thò tröôøng cuõng caàn phaûi hôïp
lyù hôn. Thôøi gian vöøa qua, chuùng ta ñaõ ñöôïc chöùng kieán moät soá can thieäp baát
hôïp lyù cuûa cô quan quaûn lyù thò tröôøng, hay nhöõng can thieäp töø cô quan quaûn lyù
thò tröôøng khoâng coù moät söï quyeát ñoaùn caàn thieát. Coù nhöõng nghò ñònh, qui
ñònh phaûi söûa ñi söûa laïi nhieàu laàn. Nhöõng can thieäp töø cô quan quaûn lyù thò
tröôøng nhaât thieát phaûi taïo ñöôïc nieàm tin cho caùc nhaø ñaàu tö, nhaø ñaàu tö phaûi
coù moät söï tin töôûng nhaát ñònh vaøo nhöõng can thieäp naøy. Vaø ñieàu ñaëc bieät laø
khoâng ñöôïc can thieäp haønh chính vaøo thò tröôøng, bôûi vì taâm lyù cuûa nhaø ñaàu tö
raát deã bò taùc ñoäng töø nhöõng can thieäp naøy, coù theå daãn ñeán nhöõng phaûn öùng
tieâu cöïc cuûa nhaø ñaàu tö. Chaúng haïn khi thò tröôøng ñang ôû giai ñoaïn ñaàu cuûa
chu trình phaûn öùng thaùi quaù, giai ñoaïn thuaän xu theá ngaén haïn, nhö chuùng ta ñeàu
bieát laø baát kyø phaân tích hay caûnh baùo naøo trong giai ñoaïn naøy ñeàu voâ nghóa.
Vì vaäy khoâng neân duøng nhöõng caûnh baùo hay can thieäp haønh chính vaøo haønh vi
cuûa thò tröôøng, maø neân duøng nhöõng coâng cuï kinh teá ñeå can thieäp.
                                    KEÁT LUAÄN
       Treân day laø nhöõng kinh nghieäm em ruùt ra ñöôïc töø nhöõng ngaøy thöïc taäp
taïi coâng ty coå phaàn chöùng khoaùn Roàng Vieät baèng caùch quan saùt nhaø ñaàu tö
hoaït ñoäng treân thò tröôøng. Coù theå nhöõng nhìn nhaän coù theå sai leäch do chöa ñaët
vaøo hoaøn caûnh cuûa nhaø ñaàu tö. Phaûi nhìn nhaän moät ñieàu, baát kì nhöõng thaønh
vieân naøo khi tham gia vaøo lónh vöïc chöùng khoaùn ñeàu phaûi chòu moät aùp löïc
nhaát ñònh vaø taát yeáu seõ coù nhöõng sai leäch cho quaù trình phaân tích cuûa mình.
       Chuùng ta cuõng thaáy ñöôïc raèng caùc daïng haønh vi sai leäch laøm neân những
baát thöôøng treân thò tröôøng chöùng khoaùn. Vì vaäy, caùc nhaø ñaàu tö cuõng nhö cô
quan quaûn lyù thò tröôøng cuõng neân ruùt ra nhöõng baøi hoïc cho mình, thöïc hieän
moät soá giaûi phaùp nhö ñaõ ñeà nghò, ñeå moät phaàn naøo laøm giaûm nhöõng daïng
haønh vi baát hôïp lyù nhö treân.




………………………………………………………………

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:21
posted:2/16/2011
language:Vietnamese
pages:38