Docstoc

ThS Ho Quoc Tuan - Nghien cuu ung dung Tam ly hoc vao TAI CHINH

Document Sample
ThS Ho Quoc Tuan - Nghien cuu ung dung Tam ly hoc vao TAI CHINH Powered By Docstoc
					ÖÙNG DUÏNG LYÙ THUYEÁT TAØI CHÍNH HAØNH VI


                                                                                                      suaát sinh lôïi hay kinh doanh cheânh leäch
                                                                                                      giaù.

                                                                                                      1. Nhöõng nguyeân lyù cô baûn cuûa taøi
                                                                                                      chính haønh vi
                                                                                                             Caùc moâ hình ñöôïc ñeà xuaát bôûi lyù
                                                                                                      thuyeát taøi chính haønh vi seõ coù theå ñuùng
                                                                                                      neáu treân thò tröôøng toàn taïi moät trong ba
                                                                                                      ñieàu kieän cô baûn sau. Neáu caû ba ñeàu toàn
                                                                                                      taïi, lyù thuyeát taøi chính haønh vi döï baùo
                                                                                                      raèng vieäc ñònh giaù sai khoâng nhöõng laø
                                                                          HOÀ QUOÁC TUAÁN
                                                                                                      toàn taïi, maø coøn laø raát ñaùng keå (lôùn hoaëc
                                                                                                      ñeán möùc nghieâm troïng) vaø keùo daøi. Ba
L     yù thuyeát taøi chính haønh vi (behav-
                                                    phieáu hay caùc loaïi saûn phaåm taøi chính
                                                    khaùc). Lyù thuyeát taøi chính haønh vi laø söï
                                                                                                      ñieàu kieän ñoù bao goàm:
                                                                                                             - Toàn taïi haønh vi khoâng hôïp lyù.
ioral finance) vôùi neàn taûng cô baûn laø          phaùt trieån keát hôïp taâm lyù hoïc vaøo taøi
“thò tröôøng khoâng luoân luoân ñuùng”, ñaõ                                                                  - Haønh vi baát hôïp lyù mang tính heä
                                                    chính, moät phaùt trieån khaù muoän maøng.
ñaët ra moät ñoái troïng lôùn ñoái vôùi lyù                                                           thoáng.
                                                    Keå töø khi nhaø taâm lyù hoïc ngöôøi Phaùp
thuyeát “thò tröôøng hieäu quaû”, cô sôû cuûa                                                                - Giôùi haïn khaû naêng kinh doanh
                                                    Gabriel Tarde baét ñaàu nghieân cöùu veà
caùc lyù thuyeát taøi chính cô baûn trong suoát                                                       cheânh leäch giaù treân thò tröôøng taøi chính.
                                                    öùng duïng taâm lyù hoïc vaøo khoa hoïc kinh
4, 5 thaäp kyû gaàn ñaây. Lyù thuyeát thò                                                                    a. Haønh vi khoâng hôïp lyù
                                                    teá töø nhöõng naêm 1880, thì phaûi maát
tröôøng hieäu quaû döïa treân nieàm tin raèng                                                                Caùc nhaø ñaàu tö seõ coù haønh vi
                                                    gaàn 100 naêm sau, vaøo thaäp kyû 1980, thì
luoân toàn taïi moät cô cheá ñieàu chænh thò                                                          khoâng hôïp lyù khi hoï khoâng phaân tích vaø
                                                    öùng duïng taâm lyù trong taøi chính môùi coù
tröôøng veà traïng thaùi hieäu quaû, ñoù laø cô                                                       xöû lyù “ñuùng” nhöõng thoâng tin maø hoï coù
                                                    böôùc phaùt trieån ñaùng keå (maëc duø tröôùc
cheá kinh doanh cheânh leäch giaù. Moät khi                                                           (vaø thò tröôøng cung caáp), töø ñoù daãn ñeán
                                                    ñoù, vaøo nhöõng naêm 1930, 1940, nhöõng
toàn taïi hieän töôïng ñònh giaù sai treân thò                                                        nhöõng kyø voïng leäch laïc veà töông lai cuûa
                                                    nghieân cöùu cuûa George Kanota cuõng ñaët
tröôøng, nghóa laø giaù cuûa caùc coâng cuï (coå                                                      coå phieáu maø hoï ñaàu tö vaøo. Ngoaøi ra,
                                                    neàn taûng cho taøi chính haønh vi vôùi
phieáu, traùi phieáu, saûn phaåm phaùi sinh,                                                          trong moät soá tröôøng hôïp, döïa treân kinh
                                                    thuaät ngöõ quan troïng: “kyø voïng”, nhöng
v.v...) treân thò tröôøng taøi chính khoâng                                                           nghieäm hay nhaän thöùc saün coù, hoï cuõng
                                                    nhöõng keát quaû cuûa oâng khaù haïn cheá).
phaûn aùnh moät caùch chính xaùc giaù trò                                                             maéc phaûi nhöõng “leäch laïc trong nhaän
                                                    Vôùi nhöõng taùc phaåm neàn taûng cuûa
hôïp lyù (döïa treân nhöõng nhaân toá cô baûn),                                                       thöùc” (cognitive biases). Nhöõng nghieân
                                                    Amos Tversky vaø Daniel Kahneman
thì seõ toàn taïi cô hoäi kinh doanh cheânh                                                           cöùu veà caùc haønh vi khoâng hôïp lyù tieâu
                                                    (1979) [1], Richard H. Thaler (1985)
leäch giaù, vaø “nhöõng nhaø ñaàu tö hôïp lyù”                                                        bieåu trong thò tröôøng taøi chính laø keát
                                                    [2], vaø ñaëc bieät laø Robert Shiller vôùi
khi taän duïng nhöõng cô hoäi naøy (mua taøi                                                          hôïp giöõa taâm lyù hoïc, maø chuû yeáu laø
                                                    quyeån saùch noåi tieáng “Irrational
saûn bò ñònh giaù thaáp, baùn taøi saûn bò                                                            tröôøng phaùi taâm lyù nhaän thöùc (cognitive
                                                    Exuberance” (2000), döï baùo chính xaùc
ñònh giaù quaù cao chaúng haïn), seõ goùp                                                             psychology) vôùi tröôøng phaùi taâm lyù
                                                    söï suïp ñoå cuûa thò tröôøng coå phieáu toaøn
phaàn ñieàu chænh thò tröôøng veà traïng                                                              haønh vi (behavioral psychology). Coù
                                                    caàu khoâng laâu sau ñoù, ñaõ taïo böôùc ngoaët
thaùi hôïp lyù hay caân baèng. YÙ töôûng veà cô                                                       moät soá daïng leäch laïc trong nhaän thöùc
                                                    lôùn cho nhöõng nhaø nghieân cöùu taøi chính
cheá ñieàu chænh kinh doanh cheânh leäch                                                              tieâu bieåu trong thò tröôøng chöùng khoaùn
                                                    haønh vi lieân tuïc ñöa ra caùc nghieân cöùu
giaù seõ taïo laäp traïng thaùi “thò tröôøng hôïp                                                     nhö sau:
                                                    môùi. Ngoaøi ra, coøn phaûi keå ñeán moät
lyù” trôû thaønh neàn taûng cho raát nhieàu lyù                                                              ° Phuï thuoäc vaøo kinh nghieäm hay
                                                    nghieân cöùu quan troïng naêm 1993 cuûa
thuyeát ñònh giaù, töø ñöôøng cong thò                                                                thuaät toaùn (Heuristics). Caùc kinh
                                                    Jegadeesh vaø Titman [3] maø ñeán nay
tröôøng hieäu quaû, CAPM cho ñeán Black                                                               nghieäm, hay qui taéc hoïc ñöôïc thöôøng
                                                    vaãn laø moät thaùch thöùc cho tröôøng phaùi
Scholes, ñeán caùc lyù thuyeát taøi chính                                                             giuùp chuùng ta ra quyeát ñònh nhanh
                                                    “thò tröôøng hieäu quaû” laø hieäu öùng xu theá
quoác teá nhö PPP, backwardation v.v.                                                                 choùng vaø deã daøng hôn nhieàu (chính caùc
                                                    (momentum effect), vôùi ngaøy caøng
       Lyù thuyeát taøi chính haønh vi chæ ra                                                         tröôøng daïy veà kinh teá veà maët naøo ñoù
                                                    nhieàu phieân baûn ñeà xuaát caùch taän duïng
raèng, cô cheá ñieàu chænh ñoù khoâng phaûi                                                           cuõng chæ ra moät soá caùc qui taéc quyeát ñònh
                                                    hieäu öùng naøy ñeå kieám lôïi nhuaän vöôït
luùc naøo cuõng coù theå xaûy ra, nghóa laø seõ                                                       cho moät soá tröôøng hôïp kia maø). Nhöng
                                                    troäi maø ruûi ro khoâng cao (phieân baûn môùi
coù nhöõng tröôøng hôïp nhöõng nhaø ñaàu tö                                                           trong moät soá tröôøng hôïp, döïa daãm quaù
                                                    nhaát laø nghieân cöùu cuûa Sagi vaø
“hôïp lyù” khoâng theå chieán thaéng nhöõng                                                           nhieàu vaøo caùc qui taéc ñoâi khi seõ daãn ñeán
                                                    Seasholes vöøa coâng boá trong naêm 2007
nhaø ñaàu tö “baát hôïp lyù”, vaø khi ñoù, thò                                                        sai laàm, ñaëc bieät laø khi caùc ñieàu kieän beân
                                                    [4]), vôùi nhöõng keát quaû khoâng theå giaûi
tröôøng seõ khoâng hieäu quaû, hay “sai” (töùc                                                        ngoaøi thay ñoåi. Vaø ñaëc bieät laø ngöôøi ta
                                                    thích ñöôïc baèng caùc moâ hình thò tröôøng
laø ñònh giaù quaù cao hoaëc quaù thaáp giaù coå                                                      thöôøng ñeà cao hieäu quaû cuûa nhöõng qui
                                                    hieäu quaû, lyù luaän döïa vaøo ruûi ro vaø tyû

10                                                                                                           PHAÙT TRIEÅN KINH TEÁ Thaùng Baûy 2007
                                                                                                ÖÙNG DUÏNG LYÙ THUYEÁT TAØI CHÍNH HAØNH VI


taéc ñôn giaûn, gaàn guõi vaø deã nhôù, kieåu      töông lai döïa vaøo möùc ñoä “töông töï” vôùi     vaäy neân baùn toáng coå phieáu coâng ty naøy
hieäu öùng maø Tversky vaø Kahneman                moät tình huoáng ñieån hình naøo ñoù. Ñieåm       ñi traùnh loã. Theá laø moïi ngöôøi ñoå xoâ ñi
(1979) goïi laø hieäu öùng qui taéc coù saün       quan troïng laø ngöôøi ta thöôøng chæ quan        baùn coå phieáu. Keát quaû, laïi daãn ñeán phaûn
(availability heuristic). Shiller (2000)           taâm ñeán moät tình huoáng ñieån hình cuûa        öùng thaùi quaù.
[5] ñaõ ñöa ra moät ví duï laø khi nhieàu          moät giai ñoaïn ngaén thay vì quan taâm                  ° Quaù töï tin (overconfidence) Coù
ngöôøi ñeàu duøng Internet thì hoï deã daøng       ñeán moät maãu hình ñieån hình trong moät         nhieàu nghieân cöùu taâm lyù hoïc treân thò
nghó ñeán nhöõng ñieån hình thaønh coâng           giai ñoaïn daøi (ñieàu naøy goïi laø luaät soá    tröôøng taøi chính cho thaáy caùc nhaø ñaàu tö
vaø nhöõng ñoåi môùi haáp daãn ñang dieãn ra       quan saùt nhoû, “law of small numbers”).          toû ra quaù töï tin (moät soá baèng chöùng thí
treân maïng, theá laø hoï nghó ngaønh kinh               Chaúng haïn cho raèng ñieàu kieän           nghieäm ñaõ ñöôïc trình baøy trong caùc taùc
doanh naøy seõ thaønh coâng, roát cuoäc ñaõ        hieän nay cuûa neàn kinh teá VN “töông            phaåm “Irrational Exuberance” (2000)
daãn ñeán vuï buøng noå giaù coå phieáu caùc       ñoàng” vôùi giai ñoaïn naøy trong naêm            cuûa Shiller, moät soá khaùc trình baøy trong
coâng ty coâng ngheä cao, dot.com vaøo cuoái       2006 nhieàu hôn laø gioáng vôùi naêm 2001         “A survey of behavioral finance” (2003)
nhöõng naêm 1990. Moät ví duï khaùc gaây           thì ñöông nhieân seõ cho raèng xaùc suaát         cuûa Barberis vaø Thaler). Baèng chöùng
baát ngôø laø cuûa Benartzi vaø Thaler             giaù coå phieáu coøn leân nöõa laø cao hôn xaùc   gaàn ñaây nhaát laø vieäc nhieàu nhaø ñaàu tö ít
(2001) [6] khi hoï ghi nhaän qua thí               suaát giaù coå phieáu seõ giaûm. Nhöng neáu       ña daïng hoùa danh muïc cuûa mình vaø ñaàu
nghieäm cho moät soá ngöôøi N löïa choïn           nhìn cho moät giai ñoaïn 2000-2006,               tö nhieàu vaøo nhöõng coâng ty maø mình
cho vieäc ñaàu tö tieàn tieát kieäm, nhieàu        ngöôøi ta seõ thaáy thò tröôøng luùc leân, luùc   quen thuoäc (moät soá nghieân cöùu tranh caõi
ngöôøi nhanh choùng aùp duïng qui taéc 1/N         xuoáng, khoâng phaûi leân maõi khoâng             raèng coù theå vì hoï coù thoâng tin noäi boä veà
(ña daïng hoùa ñaàu tö kieåu ñôn giaûn nhaát,      ngöøng, thì seõ coù ñaùnh giaù khaùc veà xaùc     nhöõng coâng ty ñoù, nhöng nhöõng nghieân
ñaàu tö 1/N soá tieàn vaøo moãi loaïi hình ñaàu    suaát taêng, giaûm.                               cöùu gaàn ñaây trong lónh vöïc quaûn trò coâng
tö), trong khi neáu phaân tích kyõ, hoï seõ              ° Baûo thuû (conservatism) Khi              ty ñaõ baùc boû luaän cöù naøy). Nhö vaäy, moät
ñaàu tö theo nhöõng qui taéc khaùc (nhö            ñieàu kieän thay ñoåi (thoâng tin môùi veà        caùch giaûi thích khaû dó laø caùc nhaø ñaàu tö
chia phaàn naøo vaøo coå phieáu, phaàn naøo        trieån voïng neàn kinh teá chaúng haïn),          ít ña daïng hoùa naøy töï tin quaù möùc vaøo
vaøo chöùng khoaùn thu nhaäp coá ñònh, vaø         ngöôøi ta coù xu höôùng chaäm phaûn öùng          taàm hieåu bieát cuûa mình ñoái vôùi coâng ty.
tuøy vaøo ñieàu kieän thò tröôøng v.v.).           vôùi nhöõng thay ñoåi ñoù, vaø gaén nhaän         Barber vaø Odean (2001) [8] coøn coâng boá
      ° Leäch laïc do tình huoáng ñieån            ñònh (anchoring) cuûa mình vôùi tình              moät keát quaû thuù vò laø nhöõng nhaø kinh
hình (Representativeness), thöôøng ñöôïc           hình chung trong moät giai ñoaïn daøi hôi         doanh chöùng khoaùn laø nam thì quaù töï
dieãn taû moät caùch ñôn giaûn laø xu höôùng       tröôùc ñoù. Töùc laø khi coù tin neàn kinh teá    tin nhieàu hôn nöõ, vaø nam caøng thöïc
khoâng quan taâm nhieàu ñeán nhöõng                suy giaûm, hoï cho raèng kinh teá keùm ñi         hieän nhieàu giao dòch thì … keát quaû caøng
nhaân toá daøi haïn, maø thöôøng ñaët nhieàu       chæ laø taïm thôøi, daøi haïn vaãn laø ñi leân,   teä haïi hôn nöõ.
quan taâm ñeán nhöõng tình huoáng ñieån            maø khoâng nhaän thaáy coù theå tin ñoù phaùt            ° Ñònh nghóa heïp (narrow
hình ngaén haïn. Ví duï khi giaù coå phieáu        ñi tín hieäu moät chu kyø suy thoaùi nhieàu       framing) coâ laäp moät khaùi nieäm hay
baét ñaàu taêng lieân tuïc 3,4 naêm hoaëc daøi     naêm ñaõ baét ñaàu.                               phaân tích moät vaán ñeà trong moät khuoân
hôi hôn (nhö tröôøng hôïp cuûa Myõ vaø Taây              Hieäu öùng naøy (gaén vôùi kinh             khoå haïn heïp, taùch bieät, vaø coá gaéng ñöa
AÂu töø 1982 ñeán 2000, hay Trung Quoác            nghieäm daøi haïn) laø ngöôïc laïi vôùi hieäu     ra quyeát ñònh toái öu cho khuoân khoå haïn
trong 10 naêm trôû laïi ñaây, vaø coù leõ cuõng    öùng leäch laïc do tình huoáng ñieån hình         heïp aáy, thay vì cho toaøn cuïc. Phöông
coù caû VN chuùng ta nöõa), trong ñaàu             (ñaët naëng vaøo caùc tình huoáng ñieån hình      phaùp naøy coù theå höõu ích trong moät soá
nhieàu ngöôøi baét ñaàu suy nghó raèng lôïi        ngaén haïn). Phoái hôïp 2 hieäu öùng naøy coù     tröôøng hôïp giôùi haïn veà nguoàn löïc, hay
nhuaän cao töø coå phieáu laø vieäc “bình          theå giuùp giaûi thích hieän töôïng phaûn öùng    khoâng ñuû thôøi gian phaân tích nhieàu. Tuy
thöôøng”. Neáu trôû laïi giai ñoaïn 2001,          thaùi quaù (overreaction) vaø phaûn öùng          nhieân, noù cuõng coù theå ñöa ñeán sai laàm.
2002 cuûa thò tröôøng VN khi giaù chöùng           chaäm (underreaction) treân thò tröôøng                  ° Tính toaùn baát hôïp lyù (mental
khoaùn ñi xuoáng, chaéc haún nhöõng ai             chöùng khoaùn. Ví duï, khi ban ñaàu tin töùc      accounting) Ñaây laø moät daïng cuûa ñònh
kinh doanh coå phieáu nieâm yeát (khoâng           coâng boá cuûa moät coâng ty cho thaáy lôïi       nghóa heïp. Chuùng ta coù xu höôùng taùch
tính coå phieáu OTC) trong giai ñoaïn naøy         nhuaän giaûm, ngöôøi ta vaãn tin raèng ñaây       rieâng caùc quyeát ñònh maø ñuùng ra phaûi
seõ thaáy söï khaùc bieät, moät möùc lôïi nhuaän   chæ laøm giaûm taïm thôøi, vaø phaûn öùng         ñöôïc keát hôïp laïi vôùi nhau vaøo caùc taøi
30 – 50% thôøi ñieåm aáy laø khoâng bình           chaäm vôùi thoâng tin naøy, neân giaù coå         khoaûn aûo trong trí töôûng töôïng cuûa
thöôøng, song trong 1,2 naêm gaàn ñaây laø         phieáu coâng ty coù tin xaáu vaãn giaûm           chuùng ta (mental account) vaø toái ña hoùa
quaù “bình thöôøng”.                               chaäm. Ñeán khi lieân tuïc vaøi quí sau, tình     lôïi ích töøng taøi khoaûn. Vaø vì theá, ñoâi khi
      Tversky vaø Kahneman (1974) [7]              hình vaãn xaáu, thì ngöôøi ta ñaõ “phaùt          chuùng ta ñöa ra caùc quyeát ñònh nhìn
ñöa ra moät ñònh nghóa haøn laâm hôn cho           hieän” ra moät tình huoáng ñieån hình môùi:       töôûng laø hôïp lyù, maø thaät ra laø sai laàm. Ví
tình huoáng naøy laø ngöôøi ta ñaùnh giaù xaùc     coâng ty naøy quí tröôùc cuõng kinh doanh         duï, coù ngöôøi coù xu höôùng taùch bieät ra 2
suaát xaûy ra cuûa nhöõng söï kieän trong          keùm, quí naøy cuõng kinh doanh keùm,             ngaân saùch gia ñình, moät daønh cho mua
PHAÙT TRIEÅN KINH TEÁ Thaùng Baûy 2007                                                                                                            11
                                                                                  Edited by Foxit Reader
                                                                                  Copyright(C) by Foxit Software Company,2005-2008
                                                                                  For Evaluation Only.

ÖÙNG DUÏNG LYÙ THUYEÁT TAØI CHÍNH HAØNH VI


thöùc aên trong gia ñình, moät daønh cho ñi               thöïc hieän leänh döøng loã khi xuaát hieän                  taâm lyù ñaõ ñöôïc ñeà caäp vaø ñöa vaøo moät soá
aên nhaø haøng cuoái tuaàn. Vaø khi chi tieâu             nhöõng khoaûn loã nhoû. Ví duï, khi mua coå                  moâ hình taøi chính haønh vi. Coøn nhieàu
mua ñoà aên, ngöôøi naøy thöôøng khoâng                   phieáu giaù 30.000, sau ñoù giaù giaûm xuoáng                hieäu öùng taâm lyù khaùc nhau coù theå taùc
mua haûi saûn cao caáp vì nghó raèng noù                  22.000. ngöôøi ta vaãn khoâng baùn coå                       ñoäng ñeán caùc quyeát ñònh leäch laïc cuûa
maéc vaø chæ aên thòt bình thöôøng, nhöng                 phieáu (thaäm chí coøn mua tieáp), vaø chôø                  nhaø ñaàu tö, coù theå ñöôïc toång hôïp trong
khi vaøo aên nhaø haøng, ngöôøi naøy laïi goïi            ñeán khi giaù leân treân 30.000 moät chuùt                   baûng 1.

                                       Baûng 1. Caùc tröôøng phaùi taâm lyù vaø öùng duïng trong taøi chính haønh vi

            Tröôøng phaùi chính                               Caùc hieäu öùng chính                                         ÖÙng duïng trong taøi chính
 Taâm lyù haønh vi                             ° Tin vaøo ñieàu thaät ra khoâng toàn taïi (magical       Hieäu öùng öa thích söï chaéc chaén vaø lyù thuyeát trieån voïng
 Do John B. Watson saùng laäp naêm 1913,       thinking)                                                 lieân quan ñeán caùc vaán ñeà khoâng öa thích ruûi ro vaø thích
 nghieân cöùu caùc ñieäu kieän khieán con      ° Öa thích söï chaéc chaén (certainty effect)             maïo hieåm khi bò loã hôn khi ñang lôøi trong taøi chính.
 ngöôøi seõ haønh ñoäng theo moät caùch naøo   ° Lyù thuyeát trieån voïng (prospect theory)
 ñoù.
 Taâm lyù nhaän thöùc                          ° Hoäi chöùng töï toân (touchy feely syndrome), lyù       Ñaây laø tröôøng phaùi ñoùng goùp raát lôùn cho taøi chính, ngoaøi
 Do Ulric Neisser saùng laäp naêm 1967,        thuyeát nuoái tieác (regret theory)                       nhöõng hieäu öùng ñaõ ñeà caäp ôû treân, hieäu öùng maâu thuaãn
 nghieân cöùu veà caùch maø suy nghó cuûa      ° Maâu thuaãn veà nhaän thöùc (cognitive dissonance)      veà nhaän thöùc, buø ñaép chi phí boû ra, lyù thuyeát tieác nuoái
 con ngöôøi ñieàu khieån haønh vi cuûa hoï.    ° Ñònh nghóa heïp, tính toaùn baát hôïp lyù               giuùp giaûi thích vì sao chuùng ta thöôøng naém giöõ maõi caùc
                                               ° Buø ñaép chi phí ñaõ boû ra                             khoaûn loã vaø cöù loã lieân tuïc.
                                               ° Quaù töï tin                                            Hoäi chöùng töï toân giaûi thích chuùng ta coù xu höôùng töï ñaùnh
                                               ° Leäch laïc trong nhaän thöùc veà quaù khöù (hindsight   giaù cao coå phieáu maø mình choïn ñaàu tö.
                                               bias), khaúng ñònh quaù möùc (confirmatory bias)          Hieäu öùng leäch laïc trong nhaän thöùc veà quaù khöù hay khaúng ñònh
                                                                                                         quaù möùc cuõng gioáng nhö hoäi chöùng quaù töï tin, laøm chuùng ta
                                                                                                         nhaän xeùt raèng mình coù khaû naêng döï ñoaùn thò tröôøng toát.
 Lyù thuyeát caáu truùc hình thöùc             ° Hieäu öùng thuyeát phuïc (persuasion effect)            Ñaây laø tröôøng phaùi coù taùc ñoäng raát lôùn ñeán caùc lyù thuyeát
 (Gestalt theory)                              ° Hieäu öùng töï thuyeát phuïc (self-persuasion)          taøi chính, ñöa ra caùc luaän ñieåm vì sao chuùng ta coù theå
 Do Max Wertheimer saùng laäp töø 1912,        ° Leäch laïc do tình huoáng ñieån hình                    maéc sai laàm töø nhieàu tình huoáng khaùc nhau, ñaëc bieät caùc
 nghieân cöùu caùch chuùng ta suy dieãn töø    ° Xu höôùng töï baûo veä (ego-defensive attitude)         lyù thuyeát phaûn khaùng, lyù thuyeát öôùc ñoaùn sai, vaø hieäu
 nhöõng döõ lieäu chuùng ta nhaän ñöôïc.       ° Hieäu öùng öôùc ñoaùn sai (false consensus effect)      öùng töï thuyeát phuïc, thuyeát phuïc ñöa ra nhieàu giaûi thích
                                               ° Lyù thuyeát phaûn khaùng (somatic marker theory)        khaû dó cho caùc hieäu öùng baày ñaøn vaø nguyeân nhaân hieän
                                                                                                         töôïng ñònh giaù sai keùo daøi.
 Phaân taâm hoïc                               ° Hoäi chöùng hoang töôûng                                Chuùng ta quaù lo laéng veà vieäc coù theå bò löøa hay coù theå sai
 (Psycho-analysis)                             (paranoid personality disorder)                           laàm, hay chuùng ta quaù chuù yù ñeán vieäc coù thaønh coâng hay
 Do Sigmund Freud saùng laäp ñaàu theá kyû     ° Quaù chuù yù ñeán baûn thaân                            khoâng, ñeàu seõ aûnh höôûng ñeán quyeát ñònh cuûa chuùng ta
 20, nghieân cöùu veà caùc loaïi beänh taâm    (narcissistic personality disorder)                       trong kinh doanh chöùng khoaùn. Vì vaäy, tröôøng phaùi naøy
 thaàn.                                        ° Hoäi chöùng khoâng chaáp nhaän thaát baïi               cuõng coù ñoùng goùp trong vieäc giaûi thích haønh vi nhaø ñaàu
                                               (avoidant personality disorder)                           tö, töø nhöõng giaûi thích veà roái loaïn tính caùch (personality
                                               ° Hoäi chöùng phieàn muoän, bi quan                       disorder).
                                               (depressed personality disorder)

Nguoàn: Toång hôïp cuûa taùc giaû töø caùc keát quaû nghieân cöùu cuûa Hirshleifer (2001), Tvede (2002), Barberis & Thaler (2003).


toâm huøm, thay vì aên moät böõa thòt bình                môùi baùn ngay kieám lôøi. Giaù coù giaûm tieáp                     b. Haønh vi khoâng hôïp lyù mang
thöôøng (ñöông nhieân reû hôn toâm huøm).                 ngöôøi ta cuõng cöù giöõ coå phieáu ñoù tieáp. Vì            tính heä thoáng
Neáu thay vì nhö vaäy, ngöôøi naøy ñi mua                 hoï ñaõ taùch bieät giöõa “taøi khoaûn lôøi” vaø                    Neáu chæ moät nhaø ñaàu tö ñôn leû coù
toâm huøm cho böõa aên taïi nhaø, vaø chæ aên             “taøi khoaûn loã” trong taâm trí cuûa mình,                  haønh vi khoâng hôïp lyù, thì aûnh höôûng
thòt bình thöôøng trong nhaø haøng, anh                   cho neân hoï coá toái ña hoùa taøi khoaûn lôøi,              cuûa giao dòch cuûa nhaø ñaàu tö naøy leân giaù
ta coù theå tieát kieäm tieàn. Vaán ñeà naèm ôû           vaø toái thieåu hoùa taøi khoaûn loã, neân giaù              coå phieáu treân thò tröôøng laø khoâng ñaùng
choã anh ta ñaõ taùch bieät ra hai taøi khoaûn            leân moät chuùt thì baùn, giaù xuoáng thì cöù                keå (cho duø laø moät toå chöùc ñaàu tö lôùn thì
rieâng cho thöùc aên taïi nhaø vaø ñi aên cuoái           giöõ, xem nhö noù chöa bò chuyeån qua taøi                   aûnh höôûng cuõng raát haïn cheá neáu chæ ñôn
tuaàn!                                                    khoaûn loã. Hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn                 ñoäc moät mình). Chæ khi haønh vi khoâng
      Söû duïng tính toaùn baát hôïp lyù vaø              naøy cuõng coù theå ñöôïc lyù giaûi baèng hieäu              hôïp lyù laø mang tính heä thoáng (nghóa laø
ñònh nghóa heïp, chuùng ta coù theå giaûi                 öùng töï löøa doái (sôï raèng neáu baùn maø bò loã           moät nhoùm nhieàu nhaø ñaàu tö cuøng coù moät
thích nhieàu hieän töôïng nhö löïa choïn                  thì seõ caûm thaáy baûn thaân ra quyeát ñònh                 haønh vi khoâng hôïp lyù nhö nhau) thì khi
nghòch vôùi sôû thích (preference                         ñaàu tö keùm), hay hieäu öùng tieác nuoái (lôõ               aáy vieäc ñònh giaù sai seõ xuaát hieän vaø coù
reversals), sôï thua loã (loss aversion), vaø             baùn roài maø giaù leân thì sao). Hieäu öùng                 theå baét ñaàu keùo daøi. Lyù thuyeát taøi chính
hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn (disposition             phaân boå taøi khoaûn lyù giaûi moät phaàn vì                haønh vi cho raèng tính leäch laïc (baát hôïp
effect). Hieäu öùng phaân boå taøi khoaûn khaù            sao trong thò tröôøng taêng giaù thì khoái                   lyù) trong haønh vi laø khaù phoå bieán ñoái vôùi
phoå bieán, theå hieän cô baûn ôû choã ngöôøi ta          löôïng giao dòch taêng cao hôn khi thò                       nhieàu nhaø ñaàu tö, vaø do ñoù, noù taïo thaønh
saün saøng thöïc hieän ngay nhöõng leänh                  tröôøng giaûm giaù taïi Myõ vaø Nhaät.                       moät daïng nhö chuùng ta thöôøng goïi laø
mang laïi lôøi nhoû, nhöng trì hoaõn khoâng                      Treân ñaây chæ laø moät soá hieäu öùng                “hieäu öùng baày ñaøn”, khieán cho giaù moät

12                                                                                                                              PHAÙT TRIEÅN KINH TEÁ Thaùng Baûy 2007
                                                                                                     ÖÙNG DUÏNG LYÙ THUYEÁT TAØI CHÍNH HAØNH VI


soá coå phieáu khoâng phaûn aùnh giaù trò            thuyeát laø coù tính thay theá laãn nhau             thuyeát taøi chính chính thoáng.
“thöïc” (hay “hôïp lyù”) cuûa chuùng. Nhö            hoaøn haûo vaø coù theå kinh doanh cheânh                  ÖÙng duïng cuûa taøi chính haønh vi
vaäy, “hieäu öùng baày ñaøn” laø khoâng toát         leäch giaù hai taøi saûn ñoù, nhöng thöïc teá        khoâng chæ döøng laïi trong vieäc giaûi thích
cho thò tröôøng trong tröôøng hôïp chuùng            thì khoâng nhö vaäy, do ñoù taïo ra ruûi ro          caùc haønh vi khoâng hôïp lyù cuûa nhaø ñaàu
ta xem hieäu öùng baày ñaøn laø taát caû ñeàu        taêng theâm cho hoaït ñoäng kinh doanh               tö, maø ñi xa hôn, noù coù theå ñieàu chænh
haønh ñoäng theo moät maãu hình haønh vi             cheânh leäch giaù (voán ñöôïc xem laø ruûi ro        caùc moâ hình ñònh giaù (bao goàm ñònh giaù
leäch laïc, khoâng hôïp lyù, thaáy ai laøm sao       thaáp ñeán möùc phi ruûi ro). Ngoaøi ra, chi         chöùng khoaùn, saûn phaåm phaùi sinh …),
thì laøm vaäy.                                       phí thöïc hieän caùc chieán löôïc höôûng             cho ñeán öùng duïng trong lyù thuyeát quaûn
       c. Giôùi haïn khaû naêng kinh                 cheânh leäch giaù vaø söï toàn taïi cuûa caùc giao   trò coâng ty (corporate governance) hay
doanh cheânh leäch giaù treân thò                    dòch cuûa nhöõng nhaø ñaàu tö khoâng hôïp            caáu truùc voán trong taøi chính doanh
tröôøng taøi chính                                   lyù (goïi laø noise trading) cuõng ngaên caûn        nghieäp, laãn giaûi thích tính töông taùc
       Lyù thuyeát thò tröôøng hieäu quaû tin        ñieàu naøy. Chính vì vaäy, chuùng ta ñaõ             giöõa caùc thò tröôøng khaùc nhau ª
raèng neáu toàn taïi ñònh giaù sai thì seõ toàn      töøng thaáy trong lòch söû nhieàu vuï bong
                                                                                                          Taøi lieäu tham khaûo
taïi cô hoäi ñeå kinh doanh cheânh leäch giaù        boùng giaù ôû Nhaät (thaäp nieân 1980), Ñaøi         Barberis, N., & R. Thaler, (2003). “A survey of be-
                                                     Loan (1990), coå phieáu coâng ngheä,                 havioral finance”, Handbook of the Economics of Fi-
thu lôïi nhuaän, vaø chính haønh vi kinh                                                                  nance, North-Holland, Amsterdam.
doanh cheânh leäch giaù seõ ñieàu chænh giaù         truyeàn thoâng cuûa Myõ (1999 – 2000), roài          Barber, B., & T., Odean, (2001). “Boys will be boys:
                                                                                                          Gender, overconfidence, and common stock in-
treân thò tröôøng veà caân baèng. Nhöng neáu         gaàn ñaây laø chöùng khoaùn Trung Quoác vaø          vestment.” Quarterly Journal of Economics 116:
                                                                                                          261-292.
toàn taïi ñònh giaù sai, maø laïi khoâng theå        VN cuõng bò xem laø “quaù noùng”. Tuy                Benartzi, S. & R,. Thaler, (2001). “Na#ve diversifica-
                                                     nhieân, roõ raøng khoâng heà coù nhöõng ñieàu        tion strategies in defined contribution savings plan”,
thöïc hieän kinh doanh cheânh leäch giaù ñeå                                                              American Economic Review 91: 79-98.
taän duïng caùc khoaûn lôïi nhuaän naøy thì          chænh töùc thôøi nhö ngöôøi ta kyø voïng, maø        De Bondt, W. & R. Thaler, (1985). “Does the stock
                                                                                                          market overreact”, Journal of Finance 40: 793-808.
nhö theá naøo? Vaø taïi sao laïi khoâng theå         nhöõng vuï bong boùng naøy keùo daøi nhieàu          Hirshleifer, D., (2001). “Investor psychology and as-
                                                                                                          set pricing”. Journal of Finance 56: 1533-1597,
thöïc hieän kinh doanh cheânh leäch giaù             naêm (nhaát laø ôû caùc nöôùc chaâu AÙ ñang          Jegadeesh, N., & S. Titman, (1993). “Returns to
khi coù ñònh giaù sai?                               phaùt trieån). Ñaây laø daáu hieäu cuûa giôùi        buying winners and selling losers: implications for
                                                                                                          stock market efficiency”, Journal of Finance 48:
       Moät giaûi thích ñöôïc chaáp nhaän            haïn khaû naêng kinh doanh cheânh leäch              65-91.
                                                                                                          Kahneman, D. & A., Tversky, (1979). “Prospect the-
roäng raõi trong tröôøng phaùi taøi chính            giaù.                                                ory: an anal y sis of de ci sion un der risk”,
                                                                                                          Econometrica 47: 263-291.
haønh vi laø coù 2 daïng ñònh giaù sai: moät
                                                     2. ÖÙng duïng cuûa lyù thuyeát taøi chính            Sagi, J. S., & M.S., Seasholes, (2007). “Firm-spe-
                                                                                                          cific attributes and the cross-section of momentum”,
daïng laø thöôøng xuyeân xaûy ra vaø coù theå
                                                     haønh vi                                             Journal of Financial Economics 84: 389-434.
kinh doanh cheânh leäch giaù ñöôïc, moät                                                                  Shiller, R. J., (2000). “Irrational Exuberance”.
                                                             Moät khi trong thò tröôøng hoäi ñuû 3        Princeton University Press, Princeton.
daïng laø khoâng thöôøng xaûy ra, keùo daøi                                                               Tversky A., & D. Kahneman, (1974). “Judgement
                                                     yeáu toá keå treân (haønh vi baát hôïp lyù cuûa      under uncertainty: Heuristics and biases”, Science
vaø khoâng theå kinh doanh cheânh leäch                                                                   185, 1124-1131.
                                                     nhaø ñaàu tö, hieäu öùng baát hôïp lyù mang
giaù ñöôïc (noùi moät caùch khaùc, khoù maø                                                               Chuù thích
                                                     tính heä thoáng, vaø giôùi haïn kinh doanh           [1] Kahneman, D. & A., Tversky (1979), “Prospect
xaùc ñònh ñöôïc khi naøo möùc ñònh giaù sai                                                               theory: an analysis of decision under risk”,
                                                     cheânh leäch giaù), thì ñoù laø luùc maø hieän       Econometrica 47: 263-291.
ñaõ ñaït tôùi giôùi haïn treân hay döôùi vaø ñieàu                                                        [2] De Bondt, W. & R. Thaler (1985), “Does the stock
                                                     töôïng giaù coå phieáu (hay roäng ra laø taøi        market overreact”, Journal of Finance 40: 793-808.
chænh laïi). Neáu tham gia “chænh söûa”
                                                     saûn taøi chính) bò ñònh giaù sai seõ ñaùng keå      [3] Jegadeesh, N., & S. Titman, (1993). “Returns to
kieåu ñònh giaù sai daïng 2 thì raát deã rôi                                                              buying winners and selling losers: implications for
                                                     vaø keùo daøi. Khi ñoù caùc lyù thuyeát taøi         stock market efficiency”, Journal of Finance 48:
vaøo traïng thaùi “tieàn maát, taät mang”, maø                                                            65-91.
                                                     chính truyeàn thoáng bò giaûm hieäu quaû,            [4] Sagi, J. S., & M.S., Seasholes, (2007).
ñieån hình laø baøi hoïc noåi tieáng cuûa                                                                 “Firm-specific attributes and the cross-section of
                                                     vaø lyù thuyeát taøi chính haønh vi laø moät boå
LTCM kinh doanh cheânh leäch giaù cuûa                                                                    momentum”, Journal of Financial Economics 84:
                                                     sung giaù trò. Lyù thuyeát taøi chính haønh          389-434.
Royal Dutch vaø Shell vaø bò thua loã,                                                                    [5] Shiller, R. J., (2000). “Irrational Exuberance”,
                                                     vi nhìn chung khoâng phaûi laø moät                  Princeton University Press, Princeton.
nhöng ngay sau khi hoï thua loã khoâng                                                                    [6] Benartzi, S. & R,. Thaler, (2001). “Na#ve diversi-
                                                     tröôøng phaùi taùch bieät hay ñoái choïi laïi        fication strategies in defined contribution savings
bao laâu thì giaù 2 coå phieáu naøy ñieàu                                                                 plan”, American Economic Review 91: 79-98.
                                                     tröôøng phaùi taøi chính chính thoáng (maëc
chænh laïi ñuùng nhö döï ñoaùn cuûa hoï! Ñaây                                                             [7] Tversky A., & D. Kahneman, (1974). “Judge-
                                                     duø thöôøng bò caùc nhaø nghieân cöùu thuoäc         ment under uncertainty: Heuristics and biases”, Sci-
laø ví duï cho thaáy thöïc teá ñònh giaù sai coù                                                          ence 185, 1124-1131.
                                                     tröôøng phaùi thò tröôøng hieäu quaû, daãn           [8] Barber, B., & T., Odean, (2001). “Boys will be
theå keùo daøi raát laâu, vaø kieåu nhaø ñaàu tö                                                          boys: Gender, overconfidence, and common stock
                                                     ñaàu laø Fama ñaû kích). Lyù thuyeát naøy            investment.” Quarterly Journal of Economics 116:
hôïp lyù nhö LTCM (ñöôïc quaûn lyù bôûi                                                                   261-292.
                                                     coøn ôû daïng khaù sô khai, coøn toàn taïi
nhöõng ngöôøi ñoaït giaûi Nobel vaø raát                                                                  [9] Caùc hieäu öùng nhö leäch laïc do tình huoáng ñieån
                                                     nhieàu vaán ñeà gaây tranh caõi [9] (chöa coù        hình vaø quaù töï tin chaúng haïn ñoái laäp nhau, khi naøo thì
thaønh coâng trong 4 naêm tröôùc thöông                                                                   duøng hieäu öùng naøo coøn khaù tuøy tieän (coù ngöôøi chæ
                                                     nhöõng cô sôû vaø nguyeân lyù vöõng chaéc            trích taøi chính haønh vi gioáng kieåu thuaät toaùn “veùt caïn”,
vuï naøy) tham gia söûa chöõa sai laàm naøy                                                               cöù veùt heát taát caû keát hôïp cuûa caùc hieäu öùng laø coù theå
                                                     nhö lyù thuyeát chính thoáng hieän ñaïi nhö          tìm ra caùch giaûi thích hieän töôïng ñònh giaù sai!). Tuy
thì seõ thaát baïi.
                                                     ruûi ro – tyû suaát sinh lôïi, thò tröôøng hieäu     nhieân, ñoùng goùp quan troïng cuûa Hirshleifer (2001)
       Barberis vaø Thaler (2003) chæ ra                                                                  vaø Barberis & Thaler (2003) ñaõ khaéc phuïc ñöôïc vaán
                                                     quaû, kinh doanh cheânh leäch giaù), vaø laø         ñeà naøy, chæ ra khi naøo moät hieäu öùng seõ vöôït troäi hieäu
raèng kinh doanh cheânh leäch giaù khoâng                                                                 öùng coøn laïi, döïa treân phaân bieät “söùc maïnh”
                                                     moät söï boå sung hôn laø taùch bieät khoûi lyù      (strength) vaø “gia soá” (weight) cuûa thoâng tin nhaän
theå xaûy ra vì coù nhöõng taøi saûn veà lyù                                                              ñöôïc seõ nghieâng veà beân naøo.
PHAÙT TRIEÅN KINH TEÁ Thaùng Baûy 2007                                                                                                                               13

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:124
posted:2/16/2011
language:Vietnamese
pages:4