TOPRAK KONUSUNUN GLOBE PROJES YOLU LE RET LMES

Document Sample
TOPRAK KONUSUNUN GLOBE PROJES  YOLU  LE   RET LMES Powered By Docstoc
					TOPRAK KONUSUNUN GLOBE PROJESĠ YOLU ĠLE ÖĞRETĠLMESĠ



                TED ĠSTANBUL KOLEJĠ VAKFI

                  ÖZEL ĠLKÖĞRETĠM OKULU



            ESRA ÖZTERMĠYECĠ , Fen Bilgisi Öğretmeni
               MURAT DĠNÇER , GLOBE Öğretmeni
      Dr. ITIR AY, Fen Proje Koordinatörü ve GLOBE Eğitmeni
                                         AMAÇ

Bu uygulamanın kapsamı ve içeriği ilköğretim 8.sınıflar tarım dersinde okutulan
toprak ünitesinin proje yolu ile öğretilmesidir. Uygulama 12 kişilik öğrenci guruplarıyla
gerçekleştirilmiş olup, amacı deney yoluyla yaparak ve gözlemleyerek eğitimdir.


                                         GİRİŞ

TED İstanbul Koleji Vakfı Özel İlköğretim Okulu’nda, M.E.B. Talim ve terbiye Kurulu
Başkanlığı’nın 07/09/1991 tarih ve 171 sayılı kararı ile kabul edilen “İlköğretim Okulu
İş Eğitimi (İş ve Teknik, Ev Ekonomisi, Tarım, Ticaret) Öğretim Programı“
uygulanmaktadır. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü’nün 07
Aralık 1994 tarih ve B.08.0.İGM.0.08.03.03/320 sayılı kararı ile yapılan bazı
değişikliklere göre bu program yürütülmektedir. Zümre öğretmenlerinin aldığı kararla,
8.sınıflarda bu programda yer alan dört alandan İş ve Teknik ve Tarım alanlarındaki
paket üniteler dönüşümlü olarak işlenmektedir.

Tarım alanındaki paket ünitelerden birisi Tarla Tarımıdır ve bu ünitede yer alan
toprak konusunun amaç ve davranışları programda aşağıdaki gibi belirtilmiştir:

Amaç 1: Toprak ve toprağın meydana gelişinin bilgisi
Davranışlar : 1.Toprağın tanımını yazma ve söyleme
              2. Toprağın meydana gelişini yazma ve söyleme

Amaç 2 : Toprağın karakterlerine göre sınıflandırılmasının ve çeşitlerinin bilgisi
Davranışlar : 1. Toprağın sınıflandırılmasını yazma ve söyleme
              2. Toprak çeşitlerini yazma ve söyleme

Amaç 3 : Toprağın özelliklerinin bilgisi
Davranışlar : 1. Toprağın fiziki özelliklerini yazma ve söyleme
             2. Toprağın kimyevi özelliklerini yazma ve söyleme
             3. Toprağın biyolojik özelliklerini yazma ve söyleme

Amaç 4 : Toprak, su ilişkilerinin bilgisi
Davranışlar : 1. Suyun bitkiler için önemini yazma ve söyleme
              2. Topraktaki su çeşitlerini yazma ve söyleme
              3. Toprağın su tutma kapasitesini yazma ve söyleme



Tarım kitaplarında toprak konusunun iĢleniĢi


Toprak
İçerisinde ve üzerinde birçok canlıyı barındıran toprak, yer kabuğunun toz durumuna
gelmiş türlü kütle kırıntılarıyla, çürümüş organik cisimlerden oluşan yüzey bölümüdür.
Toprağın meydana geliĢi
Toprak, kum,kil, mil, humus ve mineral maddelerden oluşur. Bu parçaların hepsi
kayaların parçalanması ile oluşur. Gündüz ısınan kayalar genleşir, akşam sıcaklık
düştüğünde ise tekrar büzüşür. Bu olay kayaların üzerinde çatlaklar oluşturur.
Çatlakların içerisine giren su , soğuk mevsimlerde donar ve çatlağı genişletir.
Milyonlarca yıldır tekrarlanan bu olay, sonunda kayaları taşlara, taşları da toprağa
dönüştürür. Rüzgarda toprak oluşumuna yardım eder. Rüzgarın yerden kaldırdığı toz
parçacıkları kayalara çarpar ve çarpmalar kayaları aşındırır. Bu şekildeki
parçalanmalara "mekanik aĢınma" denir.
Yağmur ve akarsular bazı kayaları ıslatarak çözerler. Kayaların yapısındaki kireç,
suyla çözününce kayalar zamanla dayanıklılığını kaybeder ve kırılıp, ufalanır. Bu tür
parçalanmaya "kimyasal aĢınma" denir.
Toprak altında yaşayan canlıların (tavşanlar, solucanlar, böcekler vb.) açtıkları
tünellere su girer ve kayalara ulaşır. Bu ise kayaların çabuk aşınmasını sağlar. Bitki
kökleri de kaya çatlaklarına girerek, büyüyüp, gelişirken kayaların parçalanmasına
neden olurlar. Canlıların neden olduğu bu tür aşınmaya "biyolojik aĢınma" denir.
Toprak üzerinde canlıların ölüp çürümesiyle "humus" oluşur. Humus, en çok toprağın
üst katmanlarında bulunur. Zamanla parçalanıp minerallere dönüşür. Bitkiler de
ihtiyaç duydukları mineralleri topraktan kökleri ile suda erimiş olarak alırlar.


Toprağın sınıflandırılması
A-Zonal topraklar:
Bu topraklar iklim faktörlerinin etkisi altında oluşur. Bu nedenle zonal toprakları
oluşturan maddelerin özellikleri iklim şartlarına göre değişir. Zonal topraklar
bulundukları iklim bölgelerine göre bir çok alt sınıfa ayrılmaktadır.
a-Soğuk bölge toprakları
b-Serin ve yağışlı bölge toprakları
c-Sıcak ve yağışlı bölge toprakları
d-Ilıman yarı kuru bölge toprakları


NOT: Soğuk bölge toprakları tarım yapmaya uygun değildir.
B-Azonal topraklar:
Dar alanlarda oluşan topraklardır. Toprağı oluşturan fiziksel, kimyasal ve
biyolojik faktörlerin tam etkisi altında kalmamışlardır.
Daha çok kendisini oluşturan maddelerin etkisi altında kalmışlardır. Bu topraklar, taşlı
ham topraklar, taşsız ham topraklar, silisli kayalar üzerinde oluşan ham topraklar ve
alüviyal topraklardır. Alüviyal topraklar dışında bu toprakların tarım değeri yoktur.
Alüviyal topraklar akarsuların vadi tabanlarına biriktirdiği materyalden oluşmaktadır.
İçlerinde bir çok mineral madde, organik madde bulunan bu toprakların tarımsal
değeri oldukça fazladır.


TOPRAĞIN ÖZELLĠKLERĠ
A -Fiziksel özellikleri:
Toprağın fiziksel.özellikleri; toprağın sahip oldugu bünye,profil, yapı ve kolloidleri
oluşturmaktadır.
a - Toprağın bünyesi:
Toprağı oluşturan en önemli parçacıklar mil, kum ve kildir. Birbirinden farklı
büyüklüklerde olan kum, mil ve kilin topraktaki miktarı toprağın bünyesini belirler.
Toprak bünyesi tarımsal üretimde çok önemlidir.
Kum oranı fazla olan topraklar iyi havalanır. Bitki kökleri toprakta rahatça ilerleyebilir.
Ancak bu topraklarda su , kolayca toprağın erinliklerine doğru gider. Bu sırada
toprağı yıkayarak besin maddelerinin de beraberinde götürür. Bu nedenle kumlu
topraklar çok sık ve az sulanmalıdır.
Killi topraklar ise çok fazla su tutarlar. Bitkinin besin maddelerinin yıkanıp
uzaklaşmasına izin vermezler. Ancak bitki kökleri bu topraklarda çok zor ilerleyebilir
ve kök gelişimi zayıf olur.
Kil taneleri arasında çok az boşluk bulunduğundan ve boşluklarda su ile
dolduğundan killi topraklar çok iyi havalanamazlar. Köklerde havasız kaldıklarından
zarar görebilirler.
Mil oranı fazla olan topraklara "tınlı toprak" denir. Bu tür topraklar kumlu topraklardan
daha çok su tutar, killi topraklardan da daha iyi havalanır. Tarıma killi topraklardan
daha uygundur.
b-Toprağın profili:
Toprak kazarak yukarıdan aşağı doğru bir kesit alsak, derinlere
doğru toprak yapısının ve renginin değiştiğini görürüz. Bu renk ve yapı değişiminin
nedeni toprağın birçok katmandan oluşmasıdır. Dikine
alınan toprak kesitine" toprak profili" denir. Toprak profili, taban suyu seviyesini ve
toprağın hava, su tutma kapasitesini de belirler. Ülkemizde erozyona uğrayan
topraklar o kadar çoktur ki, tam derin bir toprak profili oldukça az yerde ve büyük
ovalarda bulunmaktadır.
c - Toprağın yapısı:
Bir toprak kitlesinde toprak taneciklerinin gruplaşma şekline "toprağın yapısı" denir.
Toprağın yapısı; nem oranını, mikroorganizmaların faaliyetlerini, ısı iletimini,
havalanmayı etkileyerek bitkinin gelişimini yönlendirir.
d - Toprak kolloidleri:
Toprakta bulunan ve gübreleme yolu ile toprağa verilen besin maddelerini, toprakta
yıkanmadan saklayan ve depolayan kil minerallerine ve organik maddelere "toprak
kolloidleri" denir. Kolloidier iki gruba ayrılırlar;* Mineral kolloidler ile çeşitli kil tipleri,
organik kolloidlerle isede humus temsil edilmektedir.
B- Toprağın kimyasal özellikleri:
a - Toprağın reaksiyonu: ( pH )
Toprağın en önemli kimyasal özelliği asitlik derecesidir. Genel olarak asitlik
derecesipH ile ölçülür. Toprak reaksiyonunun bitkinin gelişimine etkisi büyüktür.
Mikroorganizmaların faaliyetini de belirleyen toprak reaksiyonu üç grupta
incelenebilinir ;
Asit reaksiyonlu topraklar ( pH < 7 ) , nötr topraklar (pH=7 ) ve bazik (alkali) topraklar
( pH > 7 ) Ülkemizde çoğu toprak bazik reaksiyon göstermektedir.
Kuvvetli asit reaksiyon gösteren topraklar çoğunlukla Doğu Anadolu Bölgesinde
bulunmaktadır.
b- Toprağın besin maddeleri:
Toprakta pek çok besin maddesi bulunur. Bitkiler topraktan aldığı bu besin maddeleri
ile beslenirler. Bitkilerin en çok ihtiyaç duyduğu besin maddeleri azot, fosfor ve
potasyumdur. Eksiklikleri bitkinin gelişimini yavaşlatır veya durdurur.


c- Toprağın biyolojik özellikleri:
Toprakta gözle görülemeyecek kadar küçük organizmalar ( bakteriler, protozoalar,
rotiferler gibi canlılar...) , solucanlar, böcekler, toprak pireleri, kırkayaklar ve
yumuşakçalar ve daha pek çok canlı barınmaktadır.
Topraktaki canlıların bir kısmı yararlı, bir kısmı da zararlıdır. Bazıları yetiştirdiğimiz
bitkilerin gelişimine yardım ederken (örneğin; bakteriler toprağın azot ve kükürt
düzenini belirler, toprağın besin maddesi miktarını bitki ve diğer artıkları çürüterek
arttırırlar) , bazıları da onlarla beslenerek zarar verirler.


TOPRAK SU ĠLĠġKĠLERĠ
Bitkiler için suyun önemi
Bitkilerin % 85-90 'ını su oluşturur. Bitkilerin yaşamaları için fotosentez yapmaları
gereklidir. Fotosentezin olabilmesi için su gereklidir. Toprakta bulunan besin
maddeleri de su yardımıyla alınmaktadır. Su bitkilerin şekillenmesini, dik ve diri
durmasını sağlar.
Topraktaki su çeĢitleri
Toprakta higroskopik su, kapiler su ve sızan su olmak üzere üç çeşit su vardır.
Higroskopik su tanecikleri toprak tarafından çok büyük bir güçlükle tutulur. Bitkinin
kökleri tarafından alınıp, emilemez. Bitkiye faydası yoktur.
Topraktaki suyun bitkiler tarafından kullanılan şekli kapiler sudur. Sızan su, toprak
tarafından tutulmaz, yer çekimi ile toprağın derinlerine gider. Giderken de besin
maddelerini de beraberinde götüreceğinden tarımsal açıdan zararlıdır.


GLOBE PROJESĠ

GLOBE , açık adı Global Learning and Observation to Benefit the Environment
( Çevre Yararına Küresel Gözlem ve Öğrenme) olan ve öğrencilerin kendilerinin
yaparak ve gözlemleyerek öğrendikleri uluslar arası bir çevre eğitimi ve bilimsel
ortaklık programıdır.
GLOBE , küresel çevreyi anlamak ve incelemek için çalışan bilim insanları,
öğretmenler ve öğrencilerin çalışmalarını dünya çapında koordine eder.
GLOBE öğrencileri genç birer bilim insanıdırlar , güvenilir bilimsel ölçümler yapar ve
sonuçlarını hemen görürler.

GLOBE projesinin amaçları:

-Bütün dünyadaki bireylerin çevreye duyarlılığını artırmak
-Dünyanın bilimsel olarak anlaşılmasına yardımcı olmak
-Öğrencilerin fen ve matematik dallarında daha ileri gitmelerine yardımcı olmaktır.

GLOBE öğrencilerinin yaptığı ölçümler iki önemli amaca hizmet eder. Birincisi bu
projede yer alan bilim insanları bu ölçümleri araştırmalarında kullanarak küresel
çevremizi daha iyi anlamamızı sağlarlar. Ġkincisi öğrencilerin bilimsel olarak
küresel gözlem yapmayı öğrenmelerinin yanı sıra , çevre bilimi çalışmalarında kendi
ölçümleriyle birlikte diğer GLOBE öğrencilerinin verilerini de kullanmayı öğrenirler.
Bilim adamlarıyla bağlantı kurarak ölçümlerinin bilimsel araştırmalarda nasıl
kullanıldığını ve önemini anlarlar.
GLOBE , öğrencilerin öğrenmelerini kolaylaştıracak bol miktarda eğitsel malzeme
sağlar. Bu malzemeler çok çeşitli sınıf içi ve sınıf dışı etkinliklerde öğrencilerin
ölçümlerini kullanmalarını ve yerel gözlemlerini küresel çevre ile bağdaştırmalarını
sağlar.
Okulumuzda 12-15 yaş arası 20 öğrenci iki yıldır bu projede çalışmaktadır.GLOBE
projesinde 4 farklı ölçüm yapılmaktadır.

Atmosfer Ölçümleri: Her gün okul bahçesinde kurulu meteoroloji istasyonunda
günlük , maksimum ve minimum sıcaklık, yağış miktarı ve asitlik derecesi, bulut tipleri
ve havanın kapalılık oranı, basınç, bağıl nem ölçülmektedir.
Su Ölçümleri: Su ölçümleri , okulumuzdan çok uzakta olmayan ve Elmalı Barajı’nı
besleyen Çavuşbaşı Göleti ve ona akan derelerde onbeş günde bir yapılmaktadır.
Öğrenciler suyun sıcaklığını , asitlik derecesini, derinliğini, çözünmüş oksijen
miktarını, alkali miktarını, iletkenliğini, bulanıklığını, nitrat ve nitrit miktarını, fosfat
miktarını, sertliğini ölçerler. Ayrıca bakteriyolojik testlerde yaparlar.

Toprak Ölçümleri: Öğrenciler, okul çevresindeki toprağın sıcaklığını, nemini,
yoğunluğunu, asitlik derecesini, yapısını, dokusunu, rengini, karbonatlılığını, tane
büyüklüğü dağılımını, su geçirgenliğini mevsimsel olarak tayin ederler.

Biyometri Ölçümleri: Okul çevremizdeki Beykoz Ormanında mevsimsel olarak bitki
örtüsünün özelliklerini,türlerini belirler,sınıflandırır ve kendileri için belirledikleri
ağaçların boylarını ve gövde çaplarını ölçerler.

Öğrenciler aldıkları verileri Washington’daki GLOBE merkezine internet yoluyla
gönderirler. Bu proje yoluyla öğrenciler bilimsel bir çalışmanın içinde yer alırlar,
değişik kaynaklardan bilgi toplamayı öğrenirler, bilim adamları ve diğer GLOBE
öğrencileri ile bağlantı kurarak bilimsel kardeşlik oluştururlar, kendilerini matematik ve
fen alanında geliştirirler, bilinçli olmayı ve çevre bilincini kazanırlar.

Toprağın önemi

Topraklar yeryüzünün en önemli doğal kaynaklarıdır. Çoğumuz onların hemen
hemen bütün yaşamı destekleyen canlı, nefes alan dünyasının farkında değilizdir.
Topraklar ve onların ekosistem içindeki işlevleri iklim değişikliği, toprağın ana kayası,
yeryüzündeki yeri gibi pek çok etkene bağlı olarak yerden yere değişir.

Bilim insanları, mühendisler, çiftçiler, araştırmacılar ve birçok profesyonel insan
toprağın fiziksel ve kimyasal özelliğini, nem miktarını ve sıcaklığını “ev yapmak için
en iyi yer neresi, belli bir alanda hangi ürünler en verimli olarak yetiştirilir, yağmur
yağdığında evin bodrumunu su basar mı, bölgedeki yer altı sularının kalitesi nasıldır “
sorularına yanıt vermek için kullanırlar.

Öğrenciler toprak ölçümleri sırasında topladıkları verilerle bilim insanlarının toprağı
tanımlamalarına ve işlevlerini anlamalarına yardımcı olurlar. Toprakların nasıl
değiştiğini ve ekosistemin iklim, bitki örtüsü, hidroloji gibi öbür bölümlerini nasıl
etkilediğini belirlerler. Toprak ölçümleri ile elde edilen bilgileri öbür GLOBE
ölçümlerinden elde ettikleri verilerle birleştirerek bir sistem olarak yeryüzünü daha iyi
anlarlar.

Toprağı neden inceliyoruz?

Toprak, yerkabuğunun en üstünde oluşan ince bir katmandır. Bu katman çok değerli
bir doğal kaynak olup ekosistemin her bir bölümünü çok güçlü bir biçimde
etkilediğinden “büyük düzenleyici(integratör)” olarak adlandırılır. Örneğin ; toprak
bitki ve hayvanların besin maddelerini ve suyunu tutar, içinden geçen suyu süzer ve
temizler, suyun kimyasını ve atmosfere gidip yağmur olarak dönen su ile yeraltı
sularına geri dönen su miktarını değiştirir. Yediğimiz pek çok gıda , kağıt, ev, kumaş
yapımında kullandığımız maddelerin bir çoğu toprağa bağlıdır. Atmosferdeki gazların
cinsi ve miktarını belirlemede çok büyük rol oynar. Isıyı depolayarak ve ileterek
atmosferin sıcaklığını etkiler ve toprakta yaşayan bitkiler ile öbür canlıların
aktivitelerini kontrol eder. Bilim insanları ve öğrenciler toprağın bu işlevlerini
inceleyerek bir bölgenin iklimini, bitki örtüsünü, jeolojisini, suyunu ve insanlık tarihini
açıklayabilirler ve toprağın yeryüzündeki her ekosistemin en önemli bileşeni olduğunu
anlamaya başlarlar.

Toprağın bileĢimi
Topraklar başlıca dört ana bileşenden oluşurlar:
    Farklı boyutlardaki mineraller
    Ölmüş bitki ve hayvan artıklarından oluşan organik maddeler
    Açık gözenekleri dolduran su
    Açık gözenekleri dolduran hava

Toprağın kullanımı ve işlevleri bu bileşenlerin miktarına bağlıdır. Örneğin tarım
yapmak için elverişli bir toprak %45 mineral, % 5 organik madde,%25 hava, %25 de
su içermelidir.Sulak alanda yetişen bitkiler daha fazla su isterler, tuğla yapımında
kullanılacak toprakların hiç organik madde içermemesi gerekir.
Toprağın özelliklerini belirleyen beş ana etken ise ; ana kaya, iklim, organizmalar,
yeryüzündeki konumu ve bu dört etkenin birbiri ile etkileşim süresidir. Örneğin
sıcaklık ve nem çok hızlı değişir ancak minerallerin değişmesi yüzlerce hatta binlerce
yıl alabilir.

Toprak profili
Toprağı oluşturan etkenler yeryüzünde bölgeden bölgeye değiştiğinden toprağın
özellikleri de değişir.Bir bölgedeki toprak parçasından dikine alınan bir kesit o
bölgenin özelliklerini taşır ve bu kesite toprak profili adı verilir. Toprak profili ve
oluşumu etkileyen faktörler yakından incelendiğinde o yörenin toprak oluşumunun
hikayesi ortaya çıkar. Hikayenin bölümleri ise profildeki katmanların incelenmesi ile
anlaşılır. Bu katmanlar horizon olarak adlandırılır. Her horizonun özellikleri bir
diğerinden farklıdır.


Toprağm Fiziksel Özellikleri

Toprağın fiziksel özellikleri, toprağın derinliği, taneliliği, iç yapısı (strüktürü) ve
gözenekliliği, sıkıhğı, taşhhğı ve bunlara bağh olarak toprak suyu, toprak havası,
toprağın sıcaklığı ve rengi gibi konuları kapsar.
Toprağın derinliği

Topraklar çeşitli derinliklerde olabilirler. Oluştukları ana kayanın özelliklerine, yeryüzü
şekline, bitki örtüsüne, iklim özelliklerine ve canlıların (özellikle insanın) etkilerine
bağlı olarak toprakların derinliği değişir. Genellikle yamaçların üst kesiminde topraklar
daha sığ, orta kesimde derin ve alt, yamaçta daha derindirler. Dik eğimli
yamaçlardaki topraklar, hafif eğimli yamaçlardakilerden daha sığdırlar. Kolay ufala-
nabilen kayalardan derin, güç ufalanabilen kayalardan sığ topraklar oluşur.
Tabakaları arazinin yüzeyine dik durumda olan kayalar, tabakaları yatay durumda
olanlardan daha derin toprak verirler. Kireç taşı topraklarının derinliği taşın içindeki
katık maddesine ve çatlak sistemine önemle bağlıdır. Gevşek tortul materyallerinin
toprakları ana kayanın tane yapısına bağlı olarak farklı derinliklere sahip olurlar
Toprağın TaĢlılığı
Topraklar oluştuklar! Ana kayanın özelliğine ve topraklaşmanın derecesine göre farklı miktarlarda taş
içerirler. Toprağın taşlılığı topraklaşmanın derecesi hakkında fikir verebildiği gibi, toprağın su ve
besin kapasitesi hakkında da önemli etkilere sahiptir.



Toprağın Taneliliği (Tekstür) ve Toprak Türleri


Toprağın Taneliliği
Toprağın taneliliği (tekstür) terimi toprağın mineral kısmını teşkil eden bu taneciklerin
boyutlarını ve toprağın iri taneli veya ince taneli oluşunu ifade etmek için kullanılır. Aşağıda
verilmiş olan tane çapları Uluslararası Toprak İlmi Derneğinin kabul etmiş olduğu
sınıflandırmadır. Bazı ülkeler ise değişik tane çapı sınıflandırmaları kullanırlar. Türkiye'de
uluslararası tane çapı sınıflandırması kullanılmaktadır




                                              Kum, tane boyutu 0.05-2.00 mm




                                              Toz (mil), tane boyutu 0.002-0.05 mm

                           .                   Kil , tane boyutu < 0.002 mm


Toprağın tane çapı bölümlerinin farklı özellikleri ve etkileri vardır. Kaba kısmı oluşturan taş ve
çakıllar toprağın nispeten daha gevşek bir yapıda olmasını (özellikle ince topraklarda)
sağlarlar. Kum ve tozlar su ve bitki besin maddelerini tutamazlar. Bunların yüzeyine bağlanan
(yüzey çekimi ile) ince bir film halindeki su ile birlikte tutulmuş olan iyonların pratik olarak pek
değeri yoktur. Killer ise gerek iç yüzeyleri gerekse negatif elektrik yükleri ile iyonları ve
özellikle katyonları tutabilirler. Kum tanelerinin toprakta bol bulunması toprağın sürekliğini ve
daha iyi havalanmasını sağlar. Toz toprağın gözeneklerinin tıkanmasına sebep olur. Kil
toprağın süzekliğini ve havalanmasını büyük ölçüde engeller. Tane çaplarının bu özellikleri
ve etkilerinden dolayı kumlu toprakların fiziksel, killi toprakların kimyasal özellikleri daha iyi
olarak kabul edilir . Ağaçların kökleri de iri taneli ve iri gözenekli topraklarda daha kolay
gelişir ve saçaklanır; ince taneli topraklarda ise kök gelişimi önemli ölçüde engellenir.


Toprak Türleri

Kum, toz ve kilin karışması ile meydana gelen ince-toprak bu karışımın tane çapı durumuna
göre isimlendirilir. Kumun hakim olduğu topraklar kumlu toprak, tozun hakim olduğu topraklar
tozlu toprak, kilin haklim olduğu topraklar killi toprak, kum, toz ve kilin belirli oranlarda
bulunduğu topraklar balçık (kumlu balçık, tozlu balçık, balçık, killi balçık, ağır balçık gibi)
toprakları olarak tanınırlar. Bu toprak türlerinin adı ile belirli fiziksel ve kimyasal özellikleri de
birlikte ifade edilmiş ve anlaşılmış olur.

Toprak türünü tayin için toprak türleri üçgeni kullanılmaktadır.
Toprak türlerinin arazideki tayininin el muayenesi ile yapılması gerekmektedir. El muayenesi
ile toprak türünün tayini oldukça kaba bir işlemdir. Bu nedenle fazla ayrıntıya gidilmeden
kum, balçıklı kum, kumlu balçık, balçık, ağır balçık (killi balçık ve balçıklı kil) ve kil türündeki
topraklar belirlenir.

Kum toprağı: Tanecikler bağlı değil, kuru iken parmaklar arasından kolayca akar
bağsız bir yığın halinde görülür. Islak halde iken gıcırtı yapar; şekil verilemez; ele ve
herhangi bir cisme yapışıp bulaşmaz.
Balçıklı kum: Tanecikler kuru halde iken bağlı, yani toprak kırıntı halinde, fakat
parmaklar arasında ezilince kırıntılar kolayca toza döner, ve parmaklar arasından
akıp gider. Nemlendirilince avuçlar arasında yuvarlanırsa kurşun kalem kalınlığında
çubuklar meydana gelmeden dağılır.
Kıımlu balçık: Toprak kuru halde iken kırıntılı yapıdadır; parmaklar arasında
kuvvetlice ezilirse ince kırıntı şeklinde (toz değil) dağılır. Nemlendirilince kurşun
kalem kalınlığında çubuklar yapabilir; bu çubuklar dayanıklı değildir; kuruduklarında
dağılırlar. Fakat kum taneleri halen hissedilir; işaret ve baş parmaklar arasında
ezilirse kum gıcırtısı duyulur.
Balçık: Kum içeriği ancak kulağa yakın götürülerek parmaklar arasında ezilince
duyulacak gıcırtıdan anlaşılır. Nemlendirildikten sonra işaret ve baş parmaklar
arasında ezilince mat ve pürtüklü bir yüzey meydana gelir. Avuçlar arasında
yuvarlanırsa kaytan kalınlığına kadar incelebilen çubuklar elde edilir.
Ağır balçık (killi balçık): Kum içeriği ancak toprağın dişler arasına alınmasında
duyulacak gıcırtı ile anlaşılır. Nemlendirilip parmaklar arasında ezilince parlak ve
pürtüksüz bir yüzey meydana gelir; parmaklara iyice yapışır. Şekil verilebilir.
Kil toprağı: Nemlendirilip parmaklar arasında ezilince cilalı bir yüzey meydana gelir.
Dişler arasında dahi belirgin bir kum gıcırtısı duyulmaz. Şekil verilebilir. İplik
inceliğine kadar çubuklar yapılabilir ve bunlar halka haline getirilince kırılmaz. Fazla
yapışkandır. Nemlendirildiğinde ele ve herhangi bir cisme yağlı hissi verecek şekilde
yapışır .
KUM TOPRAKLARI VE KUMLU TOPRAKLAR
Kum toprakları ve kumlu topraklarda tane çapları 0.02 mm' den büyük! olan bölüm hakimdir.
Bu iri tane çapları arasında kalan iri çaplı boşluklar (gözenekler) nedeni ile kum toprakları
süzek (suyu tutamayan) , iyi havalanabilen ve çabuk ısınan topraklardır. Kuraklığın hakim
olduğu mıntıkalarda veya mevsimlerde kum toprakları kurudur (Taban suyu etkisi altında
değillerse). Kilin bulunmayışı veya az bulunuşu kum topraklarında bitki besin maddelerinin de
az tutulmasına sebep Bu nedenle kum toprakları genellikle fakir topraklardır. Kumların
mineralojik yapısına ve organik madde miktarına bağlı olarak verimli kum topraklarının verim
derecesi .yükselir. Kum topraklarının özellikleri organik madde ile iyileştirilebilir. Kimyasal
gübreleri tutamadıkları için gübrelemenin etkisi kalıcı değildir. Bazı yerlerde kum toprakIarına
bir miktar kil karıştırmak uygun olur.
BALÇIK TOPRAKLARI
Kum ile kilin ve bir miktar da tozun karışması ile balçık toprakları meydana gelir. Kumun
hakim olduğu balçıklar kumlu balçık, tozun hakim olduğu balçıklar tozlu balçık, kilin hakim
olduğu balçıklar killi balçık (ağır balçık) adını alır. Eğer bu üç tane çapı sınıfı arasında dengeli
bir karışım oranı varsa toprak balçık olarak isimlendirilir. Balçık toprakları iri, orta ve ince
gözeneklere sahip, aşırı süzek olmayan fakat aşırı su tutmayan topraklardır. Bu nedenle
bitkiler tarafından faydalanılabilir su tutma kapasiteleri yüksek, havalanmaları yeterlidir.
Kumlu topraklardan geç, kil topraklarından erken ısınırlar. Kil bölümünden dolayı bitkiler için
yeterli besin maddelerinin tutulması da mümkündür Balçık topraklarının verim gücü yüksektir.
Kimyasal gübrelerin de etkisi yeterli ve belirli bir süre için devamlıdır.
KĠL TOPRAKLAR
Kil bölümünün (0< 0.002 mm) hakim olduğu topraklardır. İnce çaplı kil tanecikleri arasında
kalan küçük gözeneklerde suyun ve havanın hareketi güçleşmiştir. Bu nedenle kil toprakları
sıkı, ıslandıkları vakit havalanmaları çok güç, ısınmaları da o derece geç olan topraklardır.
Genellikle süzek değillerdir. Kilin yüksek miktarda bulunuşu kil topraklarının bitki besin
maddelerince zenginliğini ve gübrelemelerin etkisinin kalıcılığını sağlar. Buna karşılık
kök gelişimi için fiziksel özellikler pek elverişli sayılmaz veya bazı şartlarda yetersiz
dahi kalabilir). Bu topraklara organik madde karıştırılarak toprağın özellikleri
iyileştirilebilir.




                                           KİL



                                          KİL

                                       KİLLİ
                                      BALÇIK


                                       BALÇIK

      KUM                                                                    TOZ



Toprağın iç yapısı (Bünyesi = Strüktürü)
Toprağın katı kısmı serbest tanecikler veya ,birbirine yapışmış parçacıklar
durumunda bulunur. Katı taneciklerin veya parçacıkların toprağın özelliklerine ve
toprak horizonlarına bağlı bir düzenlenme şekli vardır. Toprağın bu iç düzenine
toprağın iç yapısı (toprağın bünyesi veya toprağın strüktürü) denir.
Toprağın İç Yapı Elemanları :

Toprağın iç yapısını oluşturan tanecikler ve parçacıklar şekillerine göre
gruplandırılıp,çaplarına göre sınıflandırılırlar. İç yapı elemanlarının şekilleri ve çapları
toprağın önemli 'birçok özelliğinin anlaşılmasını ve yorumlanmasını sağlar.           '
Toprak tanecikleri eğer bir yapıştırıcı madde tarafından bir araya getirilmemişse bu
duruma tek tane yapısı denir. Tek tane yapısı kum ve ' killerde görülür. Kum
tanecikleri birbirine yapışmadan serbest tek tane yapısını oluştururlar. Kil tanecikleri
ise çok küçük oldukları için birbirlerine yapışarak bağlı - masif yapıyı oluştururlar.
Toprak taneciklerinin yapıştırıcı bir madde (kil, organik kolloidler, katyonlar, oksitler,
gibi) ile birbirine yapıştırılması ve parçacıkların oluşması ise, birleşik yapı adını alır.
Birleşik yapı kırıntılı, topaklı, prizmalı ve levhamsı olmak üzere başlıca dört grupta
toplanabilir


KIRINTILI YAPI
Toprak taneciklerinin birbirine. yapışıp ufak parçacıklar halinde bir iç yapı kazanmalarına toprağın
kırıntılanması denir. Kırıntıların çapı en fazla 10 mm ye kadardır. Toprağın kırıntılanmasında
özellikle kolloid humusun , kalsiyumun ve toprak canlılarının faaliyetinin büyük etkisi var


TOPAKLI YAPI
Toprak taneciklerinin birbirine yapışarak oluşturdukları ve eni, boyu, derinliği birbirine
yakın ölçülerde, kırıntıdan daha iri olan parçacıklardır. Topakların çapı 5 - 50 mm
arasında değişir


PRİZMALI YAPI
Toprak tanecikleri birbirine yapışarak boyu eninden fazla olan prizma şeklindeki
parçacıkları da geliştirirler. Prizmalı yapıda boy < 10 - >100 mm arasında olabilir .

LEVHALI YAPI
Toprak taneciklerinin bazen basınç altında bazen asit ortamda birbirine yapışarak eni
boyundan daha uzun olan iç yapı elemanları geliştirdikleri görülmüştür. Bu yapı
levhalı yapı olarak isimlendirilir. Levhalı yapıda parçacıkların kalınlığı < 1- > 10 mm
arasında değişir


Toprağın Bağlılığı

Toprağın iri veya ince taneli oluşu veya iri tanelerin ince taneler tarafından birbirine
yapıştırılmış olması - toprak taneciklerinin birbirine bağlılığına dikkatimizi çeker; İri
taneli kum toprakları taneleri birbirine yapışmadıkları için bağsız durumda' bulunurlar.
Buna karşılık kil topraklarının taneleri birbirine yapıştıkları için bağlı ve pek sıkı
durumdadırlar. Kum, toz ve kilin bir araya gelmesi ile oluşan balçıklar hakim tane
çapına ve yapıştırıcı kilin miktarına göre gevşek, gevrek veya sıkı olarak bağlı
bulunurlar. Toprağın 'bağlılığı aynı zamanda toprağın sıkılık dereceleri ile "ifade edilir
Gevşek ve gevrek topraklar geçirgen yani süzek oldukları gibi kök gelişimi için de uygun
topraklardır. Buna karşılık sıkı ve pek sıkı topraklar güç geçirgen veya geçirimsiz topraklardır.
Bunlar da köklerin gelişimi fiziksel bir dirençle karşılaştığı gibi havalanma güçlükleri ve suyun
durgunlaşması ,kökler ve diğer canlıların faaliyeti için sorunlar yaratır. Toprağın bağlılığı ve
sıkılık derecesi organik maddenin karışması, katyonların yıkanması veya birikmesi veya
oksitlerin bulunuşu ile ilişkili olarak değişir Bu nedenle toprağın sıkılığını gidermek için
işlenmesi yanında kum veya organik maddenin karıştırılması veya kireçleme gibi işlemlerin
de yapılması gerekebilir.

Toprağın Gözenekliliği

Toprak tanecikleri arasında kalan boşluklar toprağın gözenekleri olarak isimlendirilir.
Toprağın gözenekleri, toprak tanelerinin çapları veya toprak parçacıklarının çaplarına
göre çeşitli iriliktedir. Toprakların gözenek hacmi % 30 - 70 arasında bulunmaktadır.
Organik maddenin karışımına göre gözenek hacmi daha da artar. Kum topraklarının
gözenekleri iri, fakat toplam gözenek hacmi küçüktür. Kil topraklarında ise gözenekler
ince fakat toplam gözenek hacmi .
Toprak gözeneklerinin çapları en ince 0.2 mikrondan küçük, en kaba 75 mikrondan
geniş olabilirler. Çapı 75 mikrondan daha büyük olan gözenekler yağış anında bile su
ile dolu bulunmazlar. Çapı 50 - 75 mikron arasındaki gözeneklerdeki su yağışın
hemen arkasından sızıp gider. Bu gözenekler ancak durgunsu şartlarında dolu
bulunabilirler. Çapı 50 -10 mikron arasında bulunan gözeneklerde su sızıntı suyu
halinde yerçekimi etkisi ile hareket eder. Bu gözeneklerde suyun hareketi pek hızlı
olmaz. Ancak suyun yerçekimine karşı tutulması da mümkün olamaz. Çapı 10 - 0.2
mikron arasında bulunan gözeneklerde ise su yerçekimine karşı tutulur ve ancak bitki
köklerinin geliştirdikleri emme gücü ile alınabilir. Çapı 0.2 mikrondan küçük olan
gözeneklerde tutulan su bitkiler tarafından da alınamaz. Bitkilerin kılcal kökleri ancak
çapı 10 mikrondan geniş olan iri gözeneklere girebilir ve gelişebilirler. Mantar
iplikçiklerinin (miselleri) çapı 3 – 6 mikron arasında, bakterilerin ise çapları 0.5 - 1
mikron, boyları ise 1 - 3 mikron arasında (çok küçükleri 0.2 mikron kadar) olup bunlar
ancak orta ve iri gözeneklere girebilirler. Bu nedenle çapı 0.2 mikrondan küçük olan
ince gözenekler gerek biyolojik faaliyet, gerekse su - hava değişimi bakımından
elverişli değildir.

Toprağın Özgül Ağırlığı ve Hacim Ağırlığı
Mineral toprağın özgül ağırlığı 2.4 - 2.8 arasında değişir (ortalama 2.65). Kilin özgül
ağırlığı 2.2 - 2.9, ağır minerallerin özgül ağırlığı 2.9-4.0, organik maddenin özgül
ağırlığı ise ortalama 1.4 kadardır. Toprağın özgül ağırlığı birim hacımdaki gözenek
hacminin veya ince toprak ağırlığının tayini için kullanılır.


Toprağın Geçirgenliği
Toprak içinde suyun kolayca sızabilmesi veya sızmanın bazı güçlüklerle karşılaşıp
engellenmesi toprağın geçirgenliği (süzekliği) adı altında incelenir. Toprak gözenekleri
(primer gözenekler) suyun sızabildiği veya hareket edebildiği boşluk sisteminin önemli bir
kısmını oluştururlar. Toprağın çatlak sistemi, toprak hayvancıklarının yuvaları ve yolları,
çürüyen bitki köklerinin yerlerinde k/alan kanallar (sekonder gözenekler ) orman
topraklarında suyun derinlere kadar hızla ulaşmasını sağlayan ve gözeneklerle bir arada
işleyen kapsamlı bir sızıntı sistemini meydana getirirler Genel olarak toprağın geçirgenliği
toprağın türüne, organik madde miktarına, gözenekliliğine ve gözeneklerin iriliğine ve iç
yapısına (strüktür) Üst toprağın daha kumlu, organik maddece zengin, iri gözenekli ve
kırıntılı iç yapıda oluşu toprağın geçirgenliğinin yüksek olmasını sağlamaktadır. Buna
karşılık alt toprağın sıkı oturması, daha killi oluşu ve gözeneklerinin inceliği, iç yapı ele-
manlarının iriliği, organik maddenin azlığı geçirgenliği önemli derecede azaltmaktadır.
Orman topraklarında toprak üstündeki ölü örtünün bulunuşu ve organik maddenin toprağa
karışmış toprağın geçirgenliği bakımından çok önemlidir. Aynı şekilde toprak içindeki
kanallar ve tüneller ile çatlak sistemi de (toprağın sekonder gözenekIeri ) alt toprağın
geçirgenliği üzerinde önemle etki yapmaktadırlar. Bu nedenle orman topraklarının işlenmesi
ve alt toprağın sekonder gözeneklerinin bozulması çok tehlikeli sonuçlar verebilir. Özellikle
yüzeysel akışın ve toprak taşınmasının (erozyon) söz konusu olduğu yerlerde toprağın
geçirgenliği ayrıca üzerinde durulması gereken özelliklerden biridir. Toprakların
geçirgenliğinin ana kaya özelliklerine göre de değişkenlik gösterdiği anlaşılmaktadır


Toprak Suyu
Toprağa giren ve toprak tarafından tutulan, gözeneklerde biriken veya sızan veya buharlaşıp
atmosfere geri dönen su toprak suyu adını alır. Toprak suyu gerek tutulması, gerekse
hareketi ve toprağa girdikten sonra kazandığı kimyasal özellikleri ile ve bitki yetişmesindeki
çok önemli etkisi ile Toprak İlmi'nin önemli konularından biridir.

Toprak Sıcaklığı

Toprağın sıcaklığı bir yandan toprakta gelişen fiziksel ve. kimyasal olayları, öte
yandan canlıların yaşayışını etkilediği için önemlidir. Toprakta suyun bulunuşu,
hareketi, buharlaşması ve hava kapasitesi, ayrışma olayları, mikrobiyolojik faaliyet,
kök solunumu ve bitkisel faaliyet gibi olaylar hep, toprak sıcaklığının etkisi altındadır.
Toprak sıcaklığı toprak türüne, toprağın gözeneklerinin çapına, topraktaki su ve hava
oranlarına önemle .bağlıdır. Toprak sıcaklığını bu sayılan toprak özelliklerinden
başka toprak özellikleri ve oluş faktörleri de etkilemektedir.Toprak sıcaklığının üç
kaynağı vardır. Bu kaynaklardan en etkilisi güneş enerjisidir .İkinci kaynak toprak
içindeki kimyasal ve mikrobiyolojik olaylar sonucunda ortaya çıkan ısı enerjisidir.
Üçüncü kaynak ise yerin derinliklerinden gelen ısı enerjisidir. Bu üçüncü kaynak göz
önüne alınmayacak kadar az etkilidir. Toprak güneş enerjisi ile gündüz ısınır, gece
ise bu ısının bir kısmını geri verir.
Toprak yüzeyinin çıplak olması veya bir bitki örtüsü ile kaplı bulunması güneş
enerjisinin toprak tarafından alınma miktarı üzerinde önemli etkiler yapar Toprağı
oluşturan katı maddelerin, toprak suyunun ve toprak havasının da ısınma kapasiteleri
ve ısı iletkenlikleri farklıdır. Gerek toprağa gelen güneş enerjisinin oranı, gerekse
toprağın yapısına bağlı olan ısınma kapasitesi ve ısı iletkenliği toprağın sıcaklığını
önemle etkiler. Bunların yanında arazinin bakısı ve eğimine bağlı olarak alınan enerji
ve toprağın rengine bağlı olarak emilen miktar ile yansıyan miktar da toprağın
sıcaklığını etkilemektedir.


Toprağın Rengi
Toprağın rengi, toprak oluşumu ve gelişimindeki genetik olayların önemli sonuçlarından
biridir. Toprakların tanımlanmasında çok önemli bilgiler toprağın renginden faydalanılarak
öğrenilir ve açıklanır.

Toprağa renk veren başlıca maddeler;
    (1) Demir bileşikleri
    (2) Manganez bileşikleri
    (3) Organik madde olarak sıralanmaktadır. Ayrıca toprakta ayrışmamış durumda
    bulunan renkli mineraller de toprak rengini etkileyebilirler.

Demir bileşikleri oluştukları ortamın nemliliğine ve reaksiyonuna göre çeşitli renklerde
bulunurlar). Üç değerli demir hidroksitler pas esmeri veya sarımsı kahveden sarımsı
kırmızıya kadar renklerdedir
İki değerli demir oksitlerinin bulunduğu toprak zonlarının rengi ıslaklığın şiddetine
bağlı olarak yeşil, yeşilimsi mavi ve bozumsu renklerdedir.
Tropik bölgelerin topraklarında sıcak ve nemli ortamda hızla hidro!ize uğrayan demir
bileşikleri zamanla su kaybederek hematit'i oluştururlar. Hematit Akdeniz iklimi etkisinde
gelişen topraklara ve tropik bölge topraklarına koyu kırmızı (kan kırmızısı) tonlarında renk
verir.

Topraktaki organik madde, özellikle kolloid organik madde olarak humus, toprak rengini çok
etkiler. Humusun karıştığı en üst toprak esmer renklidir. Bu esmer renk humusun ve toprağın
özelliklerine ve karışım oranlarına göre değişiklik gösterir.
Toprağa renk veren diğer bir bileşik ise mangan bileşikleridir. Mangan bileşikleri daima siyah
renk verirler.
Toprağın rengi renk veren maddenin cinsine ve miktarına olduğu kadar, toprağın tane
yapısına ve nem oranına da bağlıdır. Aynı miktarda renkli madde kum topraklarını daha
koyu, kil topraklarını daha açık gösterir. Kum tanelerinin boyutlarının iriliği nedeni ile kum
topraklarında yüzey daha azdır. Buna karşılık kil taneleri çok küçük boyutludurlar. Kil toprak-
larının yüzeyi kum topraklarından daha fazladır. Bu nedenle aynı miktar renk maddesi yüzeyi
daha az olan kum toprağını kil toprağından daha koyu renkte gösterir.
Toprağın nemli oluşu rengi daha koyu gösterir. Nemli topraklar ışığı kuru topraklardan daha
az yansıtırlar Toprak renginin hava kurusu durumda iken tanımlanması gerekir. Çeşitli nem
oranlarına sahip topraklarda renk tanımlaması yapmak yanlış değerlendirmelere yol açar.
Toprağın rengi toprakların genetik oluşum ve gelişim horizonlarına bağlı olarak değişir.
Toprak kesitinde yukarıdan aşağı sıralanan toprak horizonlarının herbirinin rengi diğerinden
farklıdır. Bu renk farkları arazide toprağın incelenmesi ve genetik gelişim durumunun
belirlenmesinde en önemli bilgiyi verirler .




TOPRAK ÖLÇÜMLERĠ


Toprak ölçümleri iki gurupta toplanır.
   1. Toprak profilindeki her horizonun fiziksel ve kimyasal özelliklerinin belirlendiği
          a. Sahada yapılan ölçümler b. Laboratuarda yapılan ölçümler
   2. Toprağın sıcaklık ve nem oranının belirlendiği
           a. Sahada yapılan ölçümler b. Laboraturda yapılan ölçümler



1.a.Sahada yapılan toprak özelliklerini belirleme deneyleri

• Ölçüm yapılan yerin GPS ile belirlenerek tanımlanması
• Profil alınarak horizon derinliklerinin belirlenmesi
• Toprağın yapısının(strüktürü) belirlenmesi
• Toprağın renginin belirlenmesi
• Toprağın sıkılığının belirlenmesi
• Toprağın taneliliğinin (textürü) ve türünün belirlenmesi
• Köklerin belirlenmesi
• Taşlılığının belirlenmesi
• Karbonatlılığının belirlenmesi
1.b.Laboratuarda yapılan toprak özelliklerini belirleme deneyleri
• Dökme yoğunluğu
• Tanecik yoğunluğu
• Tane iriliği dağılımı
• pH
• Toprağın içerdiği N, P, K nın belirlenmesi (fertility)

2.Toprağın nem ve sıcaklığını belirleme deneyleri
a.Toprağın sıcaklığı sahada, b.nemi laboratuarda tayin edilir.


Sahaya çıkmadan önce öğrenciler, video filmleri gösterilerek ve bilinen örnekler
üzerinde yukarıda anlatılan fiziksel özellikleri belirleyebilmeleri için deneyler
yaptırılarak bilgilendirilirler. Daha sonra okul çevresinde , üzerinden geçilmemiş ve
işlenmemiş, üstünde bitki örtüsü olmayan ve yöreye özgü olduğu düşünülen toprak
parçası belirlenir. Toprak kazıcı (auger) yardımı ile 1m derinliğinde bir çukur açılır ve
değişik renklerdeki horizonlar belirlenmeye çalışılır. Her horizonun rengi Munsell renk
skalası ile karşılaştırılarak bulunur. Ayrıca her horizondan örnekler alınarak
laboratuarda , 105 0C de tutulan etüvde nem tayinleri yapılır. Sahada 5 ve 10 cm
derinliklerde dijital termometre ile toprağın sıcaklığı ölçülür. Islak toprakta el
muayenesi ile toprağın türüne , yapısına ve sıkılığına karar vermeye çalışılır.
Laboratuarda 1/1 oranında su ile karıştırılan kuru toprak belirli aralıklarda
çalkalanarak bir süre bekletilir ve üstte toplanan suyun pH sına yani asitlik derecesine
bakılır. Yine 105 0C de kurutulmuş toprak belli bir hacimdeki kaba aktarılıp birkaç kez
masaya vurularak yerleştikten sonra tartılır ve dökme yoğunluğu hesaplanır.

Bu deneyler her mevsim tekrarlanır ve değişimler üzerine yorumlar yapılır. Öğrenciler
isterlerse sıcaklık ve nem ölçümlerini okul meteoroloji kutusu yakınında her gün
tekrarlayabilir ve günlük hava sıcaklığı ile toprak sıcaklığı, yağış miktarı ile toprak
nemi arasında ilişki olup olmadığını grafikler çizerek belirleyebilirler.


SONUÇ

Görüldüğü gibi İlköğretim 8.sınıflar tarım dersindeki toprak konusunun amaçları ve
öğrencilere kazandırmaya çalıştığı davranışlar , öğrencilerin GLOBE projesinin
toprak ölçümlerini kendileri yaparak ve gözlemleyerek kalıcı bir biçimde
gerçekleştirilebilir.



YARARLANILAN KAYNAKLAR

   1. M.E.B İlköğretim Okulu İş Eğitimi Öğretim Programı
   2. Çeliker Ahmet. S, İlköğretim 6,7,8. Sınıflar İş Eğitimi Tarım Ders Kitabı,
      Tutibay Yayınları, 2000
   3. Kantarcı Doğan, Toprak İlmi, İ.Ü. Orman Fakültesi yayınları 3444, 1987
   4. The GLOBE Program Teachers Guide, www.globe.gov

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:94
posted:2/7/2011
language:Turkish
pages:17
Jun Wang Jun Wang Dr
About Some of Those documents come from internet for research purpose,if you have the copyrights of one of them,tell me by mail vixychina@gmail.com.Thank you!