BEGINSELS VAN DIE WISSELVERBINTENIS

Document Sample
BEGINSELS VAN DIE WISSELVERBINTENIS Powered By Docstoc
					                                                                       £ .'Ui




                BEGINSELS VAN DIE
               WISSELVERBINTENIS




                                  deur




                          F. R. MALAN
                             B.A., LL.B. IPRET.\




      Rede uitgespreek by die aanvaarding van die amp van Hoogleraar
      in die Privaatreg aan die Randse Afrikaanse Universiteit op
                Donderdag 29 Augustus 1974 om 8.00 nm.
 ..

1-,

                          Publikasiereeks van die

                       Randse Afrikaanse Universiteit

                                A 67

                            JOHANNESBURG

                                 1974
                                                                                                                                                          4W




Die Publikasies van die Randse Afrikaanse Universiteit verskyn in die
                         volgende reekse:
              A:	 INTREEREDES EN LESINGS,
               B:	 NAVORSING DEUR DOSENTE




                                                                           I
                   EN STUDENTE,
               C:	 MONOGRAFIESE REEKS.



                                                                                             Principles of the Cambial
                                                                                                     Obligation
                                                                                                             SUMMARY
Die menings hierin uitgespreek, is die van die skrywcr en nie noodwendig   I,
                                                                           I            The principles of the modern law of negotiable instruments
                      die van die Universiteit nie.
                                                                                   are the product of an evolution spanning many centuries.
                                                                                   Originally the cambial obligation was based on the contract
                                                                                   of exchange. an agreement in terms of which the one party
                                                                                   undertook to pay a certain amount of money to the other party
                                                                                   and the latter undertook to repay or cause to be repaid the
                                                                                   same amount of money at a different time and place and in a
                                                                                   different currency. This contract of exchange was executed by
                                                                                   means of a bill of exchange, which can functionally be des­
                                                                                   cribed as an instrument for the transfer of money. The bill of
                                                                                   exchange, or its delivery, had no independent obligatory force.
                        ISBN   0   86970   046   4
                                                                                   The theory of the law of negotiable instruments. at that stage.
                                                                                   centred on the contract of exchange and the medieval writers
                                                                                   strove to analyse and classify it within the system of the Roman
                                                                                   law of contract.
                                                                                         From the 17th century. the bill of exchange evolved into
                                                                                   an instrument of credit. It became a perfectly flexible paper
                                                                                   currency adapted to the needs of commerce and the cambial
                                                                                   obligation was accordingly founded on the bill itself. Predomi­
                                                                                   nant was the idea of a litterarum obligatio. The reaction against
                                                                                   the old theory. however, went much too far and the law of bills
        (C) KOPIEREG RANDSE AFRIKAANSE UNIVERSITEIT, 1974.
                         Perskor - A14559                                  ...t	   of exchange was no longer explained in terms of the known con­
                                                                                   cepts of the law of obligations. The Kreationstheorie became
                                                                                   popular, resting the cambial obligation not on contract but on
                                                                                   the unilateral and abstract promise of the drawer to pay, In the
                                                                                   bill. according to this theory. the drawer objectifies his intention

                                                                                                                    3
                                                                                                                                                      4




                                                                      I

                                                                       ~

                                                                      ..
                                                                      ~;





to be bound to every factual holder of the instrument. This                     real right to the document and the founding of a personal right
view dominated judicial thought in Europe during the nine­                     on it.
teenth century and found its expression in English decisions                         Despite the rejection of the Kreationstheorie. with its idea
then current and still inspires authors of the present day. It is,             of the direct and abstract promise to pay, it is accepted that the
however, based on a misconception.                                             cambial obligation is an abstract obligation. Abstract in the
   The Kreationstheorie led to the unavoidable consequence that                sense that it is autonomous and not dependent on the validity
even a thief or finder of a lost document could, in theory, be a               of the causal obligation. Vis-a-vis third parties this abstraction
creditor. A corrective was thus necessary and in the effort to                 entails the unavailability of defences arising from the causal
find this corrective the modern principles of the law of nego­                 obligation (material abstraction). The same abstraction is found
tiable instruments were born. Originally. in terms of the diffe­               in the figures of the delegation imparfaite, the credit card. the
rent "theories of property" that developed as a reaction to                    irrevocable credit and to a lesser extent in the contract of
the Kreationstheorie. the mere signature of the drawer or other                suretyship. Between immediate parties. on the other hand. the
party is insufficient to found the cambial obligation. To found                cambial obligation is only formally abstract. This implies a
this obligation it is necessary also for the holder to acquire                 shifting of proof. The creditor is discharged of the onus other
ownership of the document. These "theories" were not far                       than that relating to the abstract promise to pay. Between im­
removed from the ideas underlying the continental rules that                   mediate parties the rule is the availability of defences.
sanction the acquisition of property in movables a non domino.                       The cambial obligation is, however, not always founded on
Their present importance is, however. not that they offer an                   contract. The liability of the drawer of a lost or stolen instru­
explanation for the creation of the cambial obligation, but that               ment to a holder in due course is not based on contract but on
they stress the nexus between holding a bill of exchange and                   the protection of the legitimate confidence, or estoppel. By
exercising the personal right evidenced by it. The bill of                     drawing. accepting or indorsing, the debtor creates the appear­
exchange is a negotiable instrument. a Wertpapier. A negotiable                ance of being contractually bound. He is held responsible for
instrument is a document in which a personal right is incorpo­                 this appearance when he knowingly or negligently signed the
rated in such a manner that it can be exercised through posses­                bill of exchange. Having created the appearance of contractual
sion of the document only. Exercise of the personal right presup­              liability. he is deemed to be bound contractually.
poses possession. Hence the axiom of the modern law: das                             Estoppel. or the protection of the legimate confidence, not
Recht aus dem Papier folgt dem Recht am Papier.                                only explains the acquisition of the real and personal rights in
     But acceptance of this axiom still leaves unexplained the                 and arising from the bill of exchange, but also the principle of the
source of the cambial obligation. It is one thing to give the                  unavailability of defences. Negotiation is in principle the same
holder in due course. who acquired a non domino, a real right,                 as cession. but with the difference that the holder in due course
but entirely another thing to hold the drawer. acceptor or indor­              obtains the personal right as it is incorporated in the document.
ser of a lost or stolen document contractually liable.                         The debtor has created the appearance of his being bound
     The cardinal objection to the Kreationstheorie is that it                 strictly according to the tenor of the bill and he is held liable
elevates a mere signature on a bill of exchange to a declaration               accordingly. This is the sense of the medieval words quod non
of an intention to be bound. The drawer of an instrument who                   est in cambio non est in mundo.
locks it away, has no intention to be bound and makes no
such declaration. Nothing can be simpler than this. Any proper
theory has to proceed from the normal situation. It can accor­             i
                                                                      ~"
dingly be stated that the source of the cambial obligation is
contract, but a contract whose form is dictated by the character
of the bill of exchange as a negotiable instrument. It is thus con­
cluded by delivery. which is directed both at the transfer of a

                                4                                                                              5
                                                                     deringsregte word nie verpand nie, maar sedeer - so verseker
                                                                     die stemme uit die suide. ' Hierdie benadering - prinsipieel
                                                                     seker korrek, ontken nie aIleen die aIledaagse werklikheid nie,
                                                                     maar toon ook geen begrip vir die waardepapierereg nie. Ek
                                                                     beperk my tot die wisselreg. Die evolusie van die wisselreg is 'n
Geagte meneer die Vise-kanselier,                                    aangrypende studie. Dit is nie slegs 'n spied van ontwikkeling
                                                                     in die finanside verkeer nie, maar ook van veranderende ten­
Dames en here,                                                       dense in die regsfilosofie. Die wisselverbintenis deur die eeue is
                                                                     'n skets van middeleeuse skolastisisme en bevangenheid in die
      Ek betuig my dank teenoor die Raad van hierdie univer­         dogmatiek van die Romeinse reg en van die oorweldigende
siteit wat dit goedgedink het am my in hierdie leerstoel in die      Duitse begripsjurisprudensie tot die doeltreffende Engelse reg­
                                                                     tersreg, en, ten slotte, van die oortuiging dat die beginsels van
privaatreg aan te stel.                                              die wisselverbintenis binne die norme van die algemene verbin­
      Ek verseker u en my ouers, wat my in staat gestel het am       tenisreg sy regverdiging moet vind.
my daarvoor te bekwaam, van my ems by die aanvaarding                                                     I
daarvan.                                                                    Die negentiende eeu is die romantiese tydperk van die
      Quod non est in cambia non est in mundo. So lui die            wisselreg. 'n Verskeidenheid van teoriee en van skole - uit­
middeleeuse spreuk van onsekere oorsprong en ewe onsekere            eenlopend en teenstrydig, van variasies, kwalifikasies en van
strekking: Wat nie in die wissel voorkom nie, bestaan nie op         nuwe rigtings kenmerk hierdie era. Soos een kommentator
aarde nie. In die Koopman van Venesie roep Shylock triom­            opmerk, nouliks is die ink droog, of daar volg reeds bestryding
fantelik uit: I'll have my bond; speak not against my bond.          van die ander kant,2 VeraI in Duitsland, maar nie slegs daar nie,
Hierdie woorde vat die grootste vraagstuk van die wissel reg         verklaar 'n ander, word druk aan hierdie sport meegedoen. In
saam, die van die nieteenstelbaarheid van verwere. Want teen­        1873 tel 'n skrywer reeds 33 benaderings, maar sedertdien het
oor die houer ter goeder trou kan in beginsel geen verwere,          niemand weer 'n versameling daarvan gemaak nie. 3 Hierdie
anders as die wat uit die skriftelike stuk blyk, te gelde gemaak     b!oeityd van die w~sselreg getuig yan 'n reaksie, 'n kentering teen
word nie. Nietemin het die dringendheid om 'n antwoord op            dIe oorheersende Illvloed van dIe Romeinse dogmatiek,' want
hierdie probleem te vind, afgeneem. Die wissel, tjek en promesse     a~nvanklik het .die wisselver,?inte!1is nie op die wissel gesteun
word vandag slegs in 'n beperkte mate verhandeI. Dit word 'n         me, maar het dlt berus op dIe wlsselkontrak, 'n vormlose oor­
betaalmiddel wat in die binnelandse verkeer geleidelik vervang       eenkoms waarvolgens die een party onderneem om 'n som geld
word deur ander kredietinstrumente. Bank- en tjekkaarte is           aan sy teeparty te betaal en waarvolgens die onderneem om
aIledaagshede. Elektroniese fondsoorplasingstelsels is bykans        hierdie bedrag terug te betaal of te laat terugbetaal op 'n ander
werklikhede. Die eeu van die tjeklose gemeenskap is voorhande.       tyd en plek en in 'n ander munt. 5 Die wisselkontrak het die oor-
Die tradisionele wisselreg verkeer in 'n krisis en kan sy voort­        I.	 Bv. Pahl Die aanwending van vorderingsregte ter versekering van
bestaan slegs verseker deur sy grondslae te verbreed en op te               sku Ide 1972 proefskrif Stellenbosch.
gaan in die wyer norme van die waardepapierereg. Die wissel             2.	 Van Oven Waardepapieren in Geschiedenis der Nederlandsche
                                                                            R~ch.tswetenschap Deel V no. 3 1968 Amsterdam § 5, 100.
is 'n saak. Dit is 'n roerende stoflike entiteit waarin 'n skuld­       3. RlbbIUS Het Nederlandsche Wisselrecht 2de druk § 22 (by Schel­

vordering gematerialiseer is. Hierdie is geen beeldspraak nie:


In die papier word die vordering geobjektiveer en 'n liggaam­
                                                              1

uitoefening van die onliggaamlike onsigbare vordering is afhank­
lik van die besit van die papier. Die wissel is 'n waardepapier.
                                                                  ."
                                                                            tema in Polak Handboek voor het Nederlandsche Handels- en

                                                                            Faillissementsrecht 1938, 3de druk Gronigen Wissel en cheque­

                                                                            recht § 4, 38-9).

                                                                        4. Vgl. Vissering Het wisselregt der XIXde eeuw 1850 Amsterdam

                                                                            § 3, XV ev.
like waarde gegee. Dit is nodig om hierdie eenvoudige waarhede          5.	 De Roover L'Evolution de la lettre de change. XIVe - XVllie
te konstateer omdat juriste konserwatief en dogmaties is. Var­              siecles 1953 Paris 43 ev; Cassandro Vicende storiche della lettera
                                                                            di cambio 1955 Napoli § 3, 6 ev.
                         6                                                                              7
plasing van fondse ten doel sonder om die risiko verbonde aan             gelds. welke gij u verbinde om mij op eene andere plaats te
die werklike transport van geld te loop." Die wissel dien as              doen toetellen,l1 wat die Franse dogmatiek tot diep in die
eksekusiemiddel van die wisselkontrak en die lewering daarvan             negentiende eeu oorheers het. 12 Die vereiste dat die wissel op
het geen eie verbintenisskeppende werking nie. Bestaan of af­             een plek getrek en op 'n ander betaalbaar moet wees - die
dwingbaarheid van die wisselverbinlenis is geheel en al onaf­             distantia loci, en tot 'n mindere mate die vereiste dat die twee
hanklik van die bestaan of lewering van die wissel. So lui die            prestasies in verskillende geldeenhede moet geskied -         die
bekende woorde: Scriptura non est de essentia contractus                  diversitas monetarum, is nou, soos treffend opgemerk is, die
cambii. 7 Die wisselverbintenis spruit uit die wisselkontrak en           merg en sap van die wisselhandel. 13
die vroee skrywers, geskool in die tradisies van die Romeinse
reg en ongetwyfeld ook beinvloed deur die middeleeuse woeker­
verbod, wat die verkryging van gewin uit 'n lening ongeoor­                                              II
loof maak R, klassifiseer die wisselkontrak binne die kader van
die bekende Romeinse kontrakte. Dit word om die beurt be­                      Hierdie formalisme kon nie steek hou voor die eise van die
skou as 'n huur-, bewaargewings- of ruilkontrak. SeIde as 'n              finansiele verkeer nie. Vanaf die sewentiende eeu ontwikkel die
geldlening, omdat dit die argwaan van die teoloe sou wek. Soms            wissel van 'n transportinstrument tot 'n kredietinstrument. Die
as 'n innominate reeJe kontrak. 9 Populer is die opvatting dat            ontwikkeling hang saam met die snelle verowering van Europa
die wisselkontrak 'n koopkontrak is,lO maar die aanvaarde idee            deur die endossement en die praktyk van verdiskontering. 14 In
is dat dit hier gaan om 'n eiesoortige kontrak. Hierdie siening           die woorde van Carl Einert wat deur die ganse Europa sou
kulmineer in Pothier se bekende definisie:: een contract, waar            weerklink, word die wissel die papiergeld van die kooplui,l5
bij ik u geef, of mij verbinde om u te geven, eene zekere somme,          Terselfdertyd word 'n reaksie teen die leer van die wisselkon­
op eene zekere plaats, om en tot verwisseling van eene somme              trak merkbaar. Maar dit is veraI 'n reaksie teen die invIoed van
                                                                          die Romei!1se reg en teen die tendens, soos dit uitgedruk word,
                                                                          om alIerIel nuwe regshandelinge, en veral dan die wisseltran­
  6.	 Holdsworth "The origins and early history of negotiable instru­
      ments" 1915 (31) LQR 12, 26 ev.
  7.	 Scaccia Tractatus de commerciis, et cambio 1619 Romae 1 quaes­       11.	 Pothier Verhandeling van het wissel-recht 1801 Leyden (vertaal
      tio 5.10 en 1 quaestio 5.18. Ook De Turri Tractatus de cambiis             deur Van der Linden) Inleiding §II. VgI. ook Savary Le parfait
      1645 Francofurti 1.10 § 14; (d)icimus litteras cambii non esse de          negociam 1721, 8e uitg Paris 138; Jousse Commentaire sur {'or­
      substantia contractus cambii." Verder Lyon-Caen et Renault                 donnance de commerce 1828 Poitiers 102. Nie veel anders nie
      Traitt? de droit commercial 1925, 5e uitg Paris IV § 18, 12 § 19,          De Turri 1.11 § 1: "Convento ultrocitroque obligatoria dandi,
      13; Grtinhut Wechselrecht 1897 Leipzig 1 § 7, 48-9.                        reddendique tantundem in genere diverso pecuniarum, quae con­
  8.	 Lessius De iustitia et iure 1696 Brixiae 2.20 dub 3.18 definieer:          sensu, re et pretio, non sine temporis dilatione, locorumque dis­
      "Usura est lucrum immediate, ex mutuo proveniens." Oor die                tantia perficitur."
      invloed van die woekerverbod op die wisselreg: De Roover             12.	 Vgl. Fremery ltudes de droit commercial 1883 Paris 98; Lacour­
      L'Evolution 19-21 en in die algemeen McLaughlin "The teaching              Bouteron Precis de droit commercial 1925, 3e uitg Paris II §
      of the canonists on usury. (XII, XIII and XIV ,centuries)" 1939            1171, 14.
      (I) Mediaeval Studies 81-147 en 1940 (2) 1-22; Schnapper "La        13.	 Phoonsen Wissel-sty I tot Amsterdam 1755, 3e druk Rotterdam
      repression de I'usure et I'evolution economique (XlIIe-XVle               39.1; vgl. Van der Keessel Th 597.
      siecle)" 1969 (37) Revue d'histoire de droit 47.                     14.	 VgI. Cauboue "Evolution de 1a lettre de change" 1952 Journal
  9.	 VgI. by Heineccius Grondbeginselen van het Wisselrecht 1774               de la sociere de statique de Paris 104, 107; Voegeli La provision
      Middelburg (vertaal deur Reitz) 3.3-4; Lochau Verhandeling over           de la lettre de change et son attribution au porteur 1947 Paris­
      de fei/en en gebreken in den wisselhandel (gepubliseer by Heine~­         Lausanne § 87, 150 ev. In Engeland vind hierdie ontwikkeling
      cius) 1.5; 1.14; Dupuis L'art des lettres de change 1690 Pans             besonder snel plaas; Smout Chalmers on bills of exchange 1964
      3.11-2; De Turri 1.6-8. Verder Lehmann Lehrbuch des deutschell            13e uitg London XIV.
      Wechselrechts 1886 Stuttgart § 43, 145-152.                         15.	 Einert Das Wechselrecht nach dem Bedurfnis des Wechselge­

 10.	 Bv. Van der Keessel Praelectiones juris hodierni ad Hugonis               schiifts im neunzehnten Jahrhundert 1839 Leipzig 47. Sien bv.

      Grotii introductionem ad iurisprudentiam Hollandicam 1961 Am­             Fredericq Handboek van Belgisch Handelsrecht 1962 Brussel I

      sterdam-Kaapstad Th 576-8; Dupius 3.13-33.                                § 268, 241; § 272, 245 ev.

                              8                                                                         9
saksie, op die Romeinse lees te skoei. Selfs die grate Papinia­                                                  III
nus, so word gese, sou moes beken dat hy, as hy weer in die
wereld sou kom, van nuuts af aan die reg sou moes bestudeer. '6
                                                                                  Op hierdie wankelende fondament word voortgebou. Die
     Die opvatting dat die wissel die grondslag van die wissel­              gedagtewisseling word nuwe stukrag gegee deur die aanvaar­
verbintenis vorm, wen veld; die gedagte van 'n verbintenis uit               ding van die Allgemeine Deutsche Wechselordnung van 1848,
skrif, 'n litterarwn ohligatio. In die wisselproses word slegs een           'n verardening wat, sprekend van 'n onverenigde Duitsland. 'n
vraag gevra: het die verweerder die wissel onderteken?17 Die                 ware internasionale kodifikasie van die formele wissel reg is.
reaksie gaan egter veels te ver. Einert, en dit gaan hoofsaaklik             Juis om hierdie rede is dit nie aileen 'n eerste tree na die unifi­
om hom, het die wisselverbintenis van die wisselkontrak bevry,               kasie van die Duitse privaatreg nie. maar be'invloed dit ook die
maar terselfdertyd die grandslae daarvan buite die sisteem van               formulering van die Geneefse Eenvormige Wissel wet van 1930.
die algemene verbintenisreg geneem. Hy karakteriseer die reg­                Die ADWO aanvaar dat die wisselverbintenis 'n outonome
resverpligting van die trekker as 'n onderneming gerig aan die               regsband is wat die vrye sirkulasie van die wissel ten doel het.
ganse publiek, maar in die sin - omdat betaling normaalweg                   Die eerste wetenskaplike formulering van die beginsel van die
teen oorhandiging van die papier aan die houer geskied - dat                 nieteenstelbaarheid van verwere en die sakeregtelike beskerming
die papier eintlik beregtig is. Hy praat van berechtiges Papier.             van die houer vind dan ook hier uitdrukking 1U - anders as die
Die papier is draer van die skuldenaar se belofte, en die skulde­            Franse kodes wat, steunend op die leer van die wisselkontrak,
naar is nie volgens kontrak gebonde nie, maar uit sy eensydige               geen woord hieroor rep nie. 20 Die ADWO is aan geen bepaalde
onderneming aan die publiek. '8 Hy trek geen analogie nie: die               dogmatiese uitgangspunt geknoop nie. Binne die raamwerk van
 wissel is die papiergeld van die kooplui.                                   die bepalings daarvan word nou egter getrag om regverdiging
                                                                             vir die een of ander teorie te vind. 21 Die wisselverbintenis is nou
 16.	 Lochau 1.16: "Ik voor my dan geloof, dat alle die genen vergeefsche
       moeite doen, wei ken allerlei handelingen, die tegenwoordig in        as outonome regsband aanvaar. Oorheersend is die gedagte van
       burgerlyke zaken voorkomen, op den leest van het R. Recht wil­        die wisselverbintenis wat abstrak in volstrekte sin is en wat voor­
       len schoeijen. Alle volkeren toch hebben van hunne voorouderen
       verscheidene dingen, als by overlevering van hand in hand, by­
       gehouden: vele zaken zyn vervolgens by die nakomelingen, 't zy uit
       nuttigheid, 't zy uit noodzaak, uitgevonden, waarop die Romeinen       19.	 Dabin Fondements du droit cambiaire allemand 1959 Liege §
       nimmer (zelfs in 't minste) gedacht, ik laat staan, iets daarvan            50, 90 ev. Art 74 ADWO: "Der . . . legitimierte Besitzer cines
       geweten hebben, by voorbeeld de Leenen; Erfpacht; Verzekering;              Wechse1s kann nur dann zur Herausgabe desselben angehalten
       Lyfrenten; die onderhandeling van huur en verhuur, welke die
        Duitchers in bastaard Latyn Contractus so,cidae noemen; Lotery;            werden, wenn er den Wechsel in bosem Glauben erworben hat
       en honderd anderen, waaromtrent Papinianus zelf, hoe groot een              oder ihm bei der Erwerbung des Wechsels eine grobe Fahrlassig­
        rechtskundige hy ook geweest zy, soude moeten bekennen, dat                keit zur Last flillt." Art 81: "Der Wechselschuldner kann sich
        hy weder in de waereld komende, van nieus de rechten behoorde              nur solcher Einreden bedienen, welche aus dem Wechselrechte
       te leeren."
                                                                                   selbst hervorgehen oder ihm unmittelbar gegen den jedesmaligen
  17.	 Vgl. Lochau 1.17, 20; Heineccius 3.6, 8 en 10. Voorloper van die
        gedagte van die litterarum obligatio is Baldus Consilia 1608 Vene­         Klager zustehen."
        zia I cons 348, wat die verbintenis van die trekker op grond van      20.	 In die besonder die Ordonance sur Ie commerce, 1673 en die
        die valuta-klousule beskryf as 'n constitutum pecuniae. Sien Hol­
        tius Het wisselregt in de XIV de eeuw, volgens de consilia van             Code de commerce, 1808. Hieroor Lescot-Roblo! Les effets de
        Baldus 1840 Amsterdam 31-2.                                                commerce 1953 Paris I § 49, 54 ev.
  18.	 Op 86-91.                                                              21.	 Vgl. by Dabin § 65, 106 ev.

                                   10                                                                            11
                                                                                                                                                    AM




gee om sy grondslae diep in die ou Germaanse reg te vind. 22 Die          beslissings21 en by skrywers van die moderne tyd2~ voor,
skuldenaar, so word geargumenteer, word nie deur kontrak                       Konsekwent deurgevoer dwing hierdie benadering egter
                                                                          tot die gevolgtrekking dat elke feitlike houer - ook die dief en
verbind nie, maar verplig homself deur sy belofte om te betaal.           vinder van 'n verlore wissel - ook skuldeiser is, 'n Korrektief
In die wissel word hierdie wil om gebonde te wees geobjekti­              is dus nodig. Dit is juis in die soeke om 'n korrektief te vind
veer. Van sy kant het hy alles gedoen om aanspreeklikheid te              dat die norme van die waardepapierereg gebore is.
vestig mits hy maar die wissel onderteken of daargestel het.
Vanhier die benaming Kreationstheorie. Vanaf hierdie oomblik                                             IV
bestaan reeds ein individuelles Kreditverhiiltnis, ein reelles
Wertstuck. Inbesitneming van die wissel skep nie die verbintenis               In hierdie strewe word die wissel versaaklik en onderwerp
                                                                          aan die norme van die sakereg. Die dogmatiese beskouings wat
nie, maar verleen slegs effektiwiteit daaraan. n Ander ontken             verband hiermee hou, kan gerieflik na verwys word as die eien­
selfs dat hierdie geringe medewerking van die skuldeiser nodig            domsteoriee, Hiervolgens is die blote skepping van die wissel
is - hy word skuldeiser sonder sy wete of wil. 24 Gepaard hier­           of slegs die akseptasie of endossering daarvan nie 'n verbintenis­
mee is die uitgangspunt dat die skuldenaar se betalingsonderne­           skeppende feit nie, maar is dit nodig dat die houer, ten einde
ming aan die eerste houer en ook aan aIle latere houers gemaak            skuldeiser te word, ook eienaar van die dokument word. In die
                                                                          normale geval setel eiendomsreg en vorderingsreg in die houer,
word, sodat ook die verwyderde partye 'n direkte en onafhank­             Gaan dit egter om die verkryging van die wissel a non domino,
like vordering teen die wisselskuldenaar sal verkry.25 Hierdie            bied die bepalings van die Europese kodes oor die verkryging
opvattings het die samestellers van die Duitse burgerlike wet­            van eiendomsreg van roerende sake van 'n nie-eienaar gerief­
boek ge'inspireer 26 en spore daarvan kom ook in ou Engelse               like aanknopingspunte 29 en is dit nie nodig om slegs gevalle
                                                                          waar die wissel vrywillig deur die eienaar afgestaan is, in ag te
 22.	 Voorloper van hierdie rigting is Liebe Elltwurf einer Wechselord­   neem nie. 30
      nung fur das Herzogthum Braunschweig 1843 Brunswick; Die
      A llgemeine Deutsche Wechselordnung mit Einleitullg und Er­          27.	 Grant v Vaughan (1764) 3 Burr 1516, 1527 (97 ER 957); Walm­
      liiuterungen 1848 Leipzig, maar eintlike grondlegger van die              sey v Child (1749) 1 Yes Sen 342, 343 (27 ER 1070); Hill v Lewis
      Kreationsheorie is Kuntze Die Lehre von den Inhaberpapierel1              (1794) 1 Salk 132 (91 ER 124). VgI. Gibson & Johnson v Minet
      oder obligations au porteur, rechtsgeschichtlich, dogmatisch und          & Fector (1891) 1 H Bl 567, 602 (126 ER 326); Ewart "Negotia­
      mit Berucksichtigung der deutschen Partikularrechte 1857 Leip­            bility and Estoppel." 1900 (16) LQR 135 en sy An exposition of
      zig; Deutsches Wechselrecht auf Grundlage der Allgemeinen                 the principles of estoppel by misrepresentation 1900 Toronto
      Deutschen Wechselordnung, und der Nurnberger Novellen 1862                375 ev.
      Leipzig. Nog verder gaan Siegel Das Versprechen als Verpflich­       28.	 Bv. Fredericq I § 270, 244 ev; vgl. Capitant De la cause des
      tungsgrund im heutigen Recht. Eine germanistische Studie 1873             obligations 1927 Paris § 192-3, 425 ev.
      Berlin. Sterk beinvloed deur hierdie outeurs is ook Kist Beginse­    29. Art. 2014 Burgerlijk Wetboek, art 2279 Code Civil; art 932 BGB
      len van wisselregt volgens het Wetboek van Koophandel 1852                wat lui: "Durch eine nach § 929 erfolgte Verliusserung wird der
      Amsterdam en Land Beginselen van het hedendaagsche Wissel­                 Erwerber auch dann Eigentlimer, wenn die Sache nicht dem
      recht 1881 Leiden. By Griinhut Wechselrecht I 272 ev word 'n               Veriiusserer gehort, es sei denn, dass er zu der Zeit, zu der er
      heel verfynde Kreationstheorie gevind.                                    nach diesen Vorschriften das Eigentum erwerben wlirde, nicht in
 23.	 Kuntze Wechselrecht 50; lnhaberpapierell 258. Nie veel anders              gutern Glauben ist ..." Vgl die besprekings by ScheIterna §9, 78
      nie. Land XXIX-XXX.                                                       ev; Stranz Staub's kommentar zur Wechselordnung 1926, lie uitg
 24.	 Siegel 110, 127.                                                          Berlin-Leipzig (Staub-Stranz) Anm 11, 32; Hildebrandt Wertpapier­
                                                                                recht. Allgemeiner Teil. Eine Systematische Darstellung 1957
 25.	 Bv. Siegel 109-110. Vir Griinhut I 284 word die onderneming               Berlin § 6, 28-9; Baumbach-Hefermehl Wechselgesetz und
      gemaak aan elke houer wat deur "successive, liusserlich zusam­            Scheckgesetz 1973 Mlinchen § 40, 19; Arminjon-Carry Le lettre
      menhangende Indossamente in den legitimierten, gutglliubigen               de change et Ie billet a ordre 1938 Paris § 30, 45-6; Friedel
      Besitz des Papiers gelangen."                                              L'inopposabilite des exceptions en matiere d'effets de commerce
 26.	 Art. 794 BGB.                                                              1951 Paris § 60, 80--1; Von Schwerin Wechsel- und Scheckrecht

                              12                                                                          13
                                                                                                                                                   -



      Die belang van die eiendomsteoriee Ie in die moderne tyd          ~yds moet hy in staat wees om sy besit te handhaaf. Maar dan
egter nie daarin dat dit 'n verklaring vir die ontstaan van die         het die skuldenaar behoefte aan die sekuriteit van bevrydende
wisselverbintenis bied nie, maar dat dit die noue verband tussen        betaling. Van Savigny neem as uitgangspunt dat die eienaar
saaklike reg op die opsigself waardelose papier en die vorde­           skuldeiser is. Besit skep die vermoede van eiendomsreg; dus
ringsreg daaruit uitdruk. Die reg uit die papier volg die reg op        kan die besitter die regte van die eienaar uitoefen solank sy
die papier. Das Recht aus dem Papier folgt dem Recht am                 besit ongesteurd is en kan daar. terwyl hy in besit is. bevrydend
Papier. 91 So lui een van die aksiomas van die moderne wisselreg.       aan hom betaal word. 35 Houer en skuldeiser is dus nie sinonieme
Die ondersoek begin by Von Savigny.'l2                                  begrippe nie. Soos opgemerk word. is Von Savigny van die
     In sy omvattende sisteem van die verbintenisreg, behandel          eerstes wat daarop gewys het dat die reg nie met die legitimasie
hy die toonderdokumente. Sy uitganspunt is eenvoudig: hy praat          verwar moet word nie. 36
van die beliggaming van die verbintenis (Verkaperung del' Obli­
gation) om sodoende sakeregtelike beginsels op die toonderdoku­              Von Savigny is nie ongekwalifiseerd aanvaar nie. Talle
ment van toepassing te maak.                                            teoriee wat om sy uitgangspunt draai. sien die lig. 37 Juis hierdie
     Vorderingsregte ontstaan ook uit skriftelike kontrak. Die          tema word deur Heinrich Brunner. skepper van die begrip
belang hiervan moet nie gering geskat word nie: Eine solche             Wertpapiere offentlichen Glaubens, betwis: Haben denn Rechte
Urkunde ist eine Karpel', eine Sache, also mogliclzer Gegenstand        uberhaupt einen Korper? durfen wi,. del' gangbaren Eintheilung
des Eigentums und des Besitzes. Damit ist ein Weg angedeutet,           del' Sachen in korperliche Sachen und in unkorperliche Sachen
wie das Verhiiltniss des Glaubigers zu diesel' Sache (del' Schul­       oder Rechte eine Untereintheilung del' Letzteren in korperliche
durkunde) zugleich zur leichteren Uehertragung del' Forderung,          und unkorperliche Rechte hinzufugen? Die gedagte van inkor­
also des Rechts gegen den Schuldner benutzt werden konnte. 99           porasie beteken niks meer nie as dat ein gewisser rechtliclzer
Daarom praat hy van die beliggaming van die vordering in die            nexus zwischen Recht und Papier beteht. 38
dokument. Die skuldenaar by 'n toonderdokumenP4 is gebonde                   Die uitgangspunt dat in beginsel slegs die eienaar die wis­
om aan 'n persoon wat in 'n sekere verhouding tot die saak              selvordering kan afdwing. kan nie aanvaar word nie. want ook
staan, te betaal. Wat is hierdie verhouding? Of. anders gestel.         ander saaklikreghebbendes, soos die pandhouer. kan skuldeiser
wie is die skuldeiser by die toonderdokument? Hy kies 'n mid­
deweg: nie slegs die eienaar of slegs die besitter nie. Die skuld­
eiser moet enersyds maklik sy vordering kan vervreem en ander­           35.	 130, 134-5.
                                                                         36.	 Dabin § 142, 270.
     einschliesslich der Grundbegriffe des Wertpapierrechts 1934 Ber­    37.	 Vgl. bv Dabin § 144, 272 ev; Molengraaff Leidraad bij het be­
     lin-Leipzig § 3, 18 ev; Richter Die Legitimationsfunktion der            oefening van het Nederlandsche handelsrecht 1954, 3de druk Haar­
     Wertpapiere bei der Ausubung der verbrieften Forderung 1964              lem II, 380-1. Daar is die eindomsverskaffingsteorie van Leh­
     Diss Munster 10-1; Jacobi Grundriss des Rechts der Wertpa­               mann Lehrbuch § 60, 207 ev; die eiendomsverkrygingsteorie van
     piere 1908 Leipzig 78 en die hoogstaande uiteensetting by Dabin          Carlin "Zur rechctlichen Natur der Wertpapier mit Beriicksichtig­
     §§ 140-6, 266-84.                                                        ung des Entwurfes eines burgerlichen Gezetzbuches fUr das
                                                                              deutsche Reich" 1889 (36) ZHR 6. (vgl. ook Von Canstein Lehr­
                                                                              buch des Wechselrechts 1890 Berlin § 15, 207 ev § 17, 228 even
 30.	 Sien Art 932, 935 II BGB; art 16, II GEW.                               Langen Die Kreationsheorie im heutigen Reichsrechte 1906 Berlin
 31.	 Dabin § 146 bis 283.                                                    § 3, 36 ev) en van Affolter "Wechseleigentum und Wechselforde­
 32.	 Von Savigny Das Obligationenrecht als Theil des heutigen Romis­         rung 1891 (39) ZHR 375. Lg. se artikel is 'n kommentaar op een van
      chen Rechts 1853 Berlin 2 vol II § 62, 92 ev.                           Goldschmidt se teoriee "Uber den Erwerb dinglicher Rechte von
 33.	 99. Vgl. ook Siegel III wat van die beliggaming van die Schuld­         dem Nichteigentiimer und die Beschrankung der dinglichen Rech­
      versprechen in die wissel praat.                                        verfolgung, insbesondere nach handelsrechtlicher Grundsatzen"
 34.	 Op 93 beskrywe hy die toonderdokumente: "Urkunden uber                  1865 (8) ZHR 225 wat so geparafraseer word "keine Wechsel­
      solche Forderungen, welche nicht von einer bestimmten einzelnen
      Person geltend gemacht werden konnen, sondem vielmehr von               forderung ohne Wechseleigentum."
      Jeden der in in einem gewissen Verhaltniss zu der Urkunde          38.	 In Endemann Handbuch des Deutchen Handels-, See und Wech­
      steht."                                                                 selrechts 1882 Leipzig § 191. 143.

                                14                                                                         15
                                                                                                                                                      ..




uit die dokument wees. 39 Maar eiendomsreg of ander saaklike               trekking bied die enigste verklaring vir die terugvorderingsbe­
reg is nie sonder belang nie; want in die reel is dit slegs die            voegdheid van die reelmatige houer. Natuurlik beteken verlies
houer wat die wisselvordering tegelde kan maak,4°                          van die dokument nie dat hy sonder vordering is nie; hy kan 'n
     Is die houer sy besit kwyt, is hy in beginsel ook sonder              duplikaat verkry of onder omstandighede sonder die dokument
vordering. Verkry hy, waar die dokument deur 'n non dominus                a~eer. Hierdie is egter uitsonderingsgevalle wat nie die algemene
aan hom verhandel word, eiendomsreg of 'n ander saaklike reg.              Ultganspunt weerspreek nie. 44 Die vraag na die saaklike bereg­
of gaan dit slegs, wanneer hy deur die ware eienaar gekonfron­             tiging van die houer is dus nie irrelevant nie. Tot watter mate
teer word, om 'n beperking op die rei vindicatio? Die gemene               geld dan die aksioma das Recht aus dem Papier folgt dem
reg en sekere beslissings skyn die standpunt in te neem dat dit            Recht am Papier?
gaan am 'n beperking op die eienaar se rei vindicatio waar hy                   Die wisselwetgewing bied geen klinkklare antwoord nie.
terugvordering van die reeImatige houer verg. 41 Die juiste                Nogtans is daar bepalings in die Wisselwet wat die gevolgtrek­
standpunt, na my mening. is egter dat die houer eienaar, of na             king dat die vorderingsreg die saaklike reg volg, nie vergesog
gelang van omstandighede, ander saaklikgeregtigde word,42 Steun            maak nie. 45 In die Geneefse Eenvormige Wisselwet, daarenteen,
hiervoor bestaan in die ou Engelse wisselreg. 43 Hierdie gevolg­           word hoegenaamd nie na eiendomsreg verwys nie. Dit is te
                                                                           wagte in 'n internasionale wetsontwerp wat by uitstek daarop
 39.	 Vgl. by. National Bank v Tayoh & Co 1919 TPD 133, 135: "The          gerig is om die formele wissel reg te kodifiseer. 46 Nogtans word
      pledgee is entitled to sue even though he only has a jus in re
      aliena. and although he is not the actual dominus". Vgl. Hertz v     aanvaar dat artikel 16 II daarvan, wat die houer teen die terug­
      Fel's Assignees 1922 TPD 231.                                        vorderingseis van 'n vorige besitter beskerrn, inderdaad hom
 40	 Art 1 (v) van die Wisselwet 34 van 1964, soos gewysig, definieer      ook eienaar of ander saaklikgeregtigde maak. H Onomwonde is
      houer as: ". . . die nemer of geendosseerde van 'n wissel wat
      In besit daarvan is, of die toonder daarvan." "Toonder" is krag­     43.	 Vgl. Holt CJ Anon (1698) 1 Salk 126 (91 ER 118); 1 Ld Raym
      tens art 1 (xii) "die persoon in besit van 'n wissel wat aan toon­         738 (91 ER 1393) wat die beginsel so fundeer "(b)y reason of
      der betaalbaar is." Kyk dan art 36 wat die regte en bevoegdhede            the course of trade, which creates a property in the assignee or
      van 'n houer uiteensit: (a) "hy kan onder eie naam kragtens die            bearer." Miller v Race (1758) 1 Burr 452 (97 ER 398); Foster and
      wissel aanspreek" Vgl. Findlay v Hains 1883-4 (3) EDC 233,                Ano v Pearson and Others (1835) 1 CM & R 849 (149 ER 839);
      235; Collier, Sons & Co v Mahomed 1890 (11) NLR 27.                        W ookley v Pole, Bart and Others (I 820) 4 B & AId 1 (106 ER 839)'
 41.	 Vgl. by. Hecht Ein Beitrag zur Geschichte der Inhaberpapiere in            Backhouse v Harrison (1834) 5 B & Ad 1098 (110 ER 1099) e~
      dell Niederlanden 1869 Erlangen 102 ev 125 ev; Cosman De ver­              Ulmer "Geschichtliche und rechtvergleichende Studien zum
      bintenissen jegens toonder 1863 Amsterdam 74 ev; Cowen-Gering             englischen Wechselrecht" in Festgabe fur Phi/ip Heck, Max Ru­
      Cowen on the law of negotiable instruments in South Africa                melin, Arthur Benno Schmidt 1931 Tiibingen 178, 192 ev; Holden
      1%6, 4e uitg Johannesburg 7; Woodhead Plant & Co v Gunn                   The History of negotiable instruments in English law 1955 Lon­
       1894 (11) SC 4, 10 "(b)esides hampering trade and creating com­          don 63-5; Britton Handbook of the law of bills and notes 1961
      mercial distrust it would be most unjust towards subsequent bona          St Paul Minn. § 87, 203.
      fide holders of such an instrument if, after receiving it as cash,   44.	 Art 67-8 van die Wisselwet, 1964. Deur die houer (wat bv 'n
      they could be compelled to restore it or its value to the person          toonderdokument van 'n non-dominus verkry het) die rei vindica­
      from whom it has been stolen." En verder Van der Merwe "Ne­               ao te ontse en te vereis dat hy onder art 68 optree en sodoende
      rna plus iuris . . ." 1964 (27) THRHR 300, 303; United South              'n vrywaring aan die skuldenaar verskaf, kan onder omstandig­
      African Association Ltd. v Cohn 1904 TS 733, 738; Adams v                 hede (waar die dief aan 'n derde verhandel en die van die skulde­
       Macke 1906 (23) SC 782 en Schmidt "Mobilia non habent se­                naar verhaal) meebring dat sy vordering waardeloos word.
      quelam en die perke van die rei vindicatio" 1955 THRHR 209,          45.	 Art 32(1) en 19(2) a Wisse!wet, 1964. Vgl. African Credit and In­
      223-5.                                                                    vestment Corporation Limited v Knight 1930 NLR 295 298'
 42.	 Vgl. West v Pollak and Freemantle 1937 TPD 64, 68-9 en oak                Mills and Sons v Trustees of Benjamin 1876 (6) Buch 115:
      Van Heerden "Estoppel: 'n wyse van eiendomsverkryging?" 1970              120; McNab & Co v Vi/joen 1910 TS 137, 140.
      (33) THRHR 19-25; Louw Estoppel en die rei vindicatio 1974           46.	 Lochner Das Recht der Wertpapiere 1947 Tiibingen § 20, 109.
      LL M-verhandeling 70 ev; Hahlo-Kahn The Union of South Afri­         47.	 Scheunemann Der Wechselerwerb kraft guten Glaubens nach
      ca. The development of its laws and constitution 1960 London              de,:, neuen Wechselgesetz 1934 Diss Greifswald 84--9; Quassow­
      582.                                                                      ski-Albrecht Wechselgesetz 1934 Berlin Art 16 Anm 25, 119;
                                                                                Scheltema § 9, 85 ev; Fredericq § 286, 265; Baumbach-Hefer­
                                  16
                                                                                                            17
                                                                                                                                                    ..





                                                                         aan sy vordering voldoen word deur aan 'n onregmatige besitter
egter die formulering in sekere Engelse beslissings: When the            te betaaI. En verder, ook vanwee die eise van die waardepapiere­
property in the bill is passed. the right to sue upon the bill fol­      reg - die papier bestaan vir die reg en nie andersom nie ­
lows also. 48 Hierdie Uitsprake kulmineer in die standpunt dat           setcI in die skuldeiser die vervreemdingsbevoegdheid sodat
ook van 'n non dominus eiendoms- en vorderingsreg verkry kan             besit gehandhaaf kan word. 54
word!!) Die vrye vervreemdingsbevoegdheid is die kern van eien­
domsreg. 50 Om die reeImatige houer eiendomsreg op die doku­                  Maar die reels van die sakereg kan nie onveranderd op die
ment te ontse sou 'n ingrypende inbreuk op sy vordering daar­            wissel van toepassing gemaak word nie; die "versaakliking" van
stel. Indien hy nie (waar hy byvoorboold 'n toonderdokument              die wissel is nie absoluut nie. By die verhandeling van die wissel
van 'n non dominus verkry het) met verhandeling die eiendoms­            moet lewering in beginsel plaasvind met die bedoeling om beide
reg in sy opvolger vestig nie, sou die tegeldemaking van sy              saaklike en vorderingsreg oor te dra. Meestal is hierdie bedoe­
aanspraak prakties onmoontlik wees. Daarom die bepalings van             ling onuitgedruk. 55 Maar die sakereg vind slegs aanwending
 die Wisselwet wat aan die houer wat sy titel deur 'n reelmatige         wanneer die papier op sigself waardeloos is: die papier bestaan
 houer verkry, al die regte van daardie reelmatige houer verleen. 51     in die reel vir die reg en nie andersom nie. Bevat die dokument
 Tereg word hierdie bepaling een van die mees treffende iIIus­           'n waardevolJe handtekening - 'n voorbeeld wat baie outeurs
 trasies van die beskermde posisie van die reeImatige houer              gelnspireer het - kan saaklike en vorderingsreg in verskiIIende
genoem. 52                                                               persone seteJ.56 Ook verg die verkoorseise nie dat die eienaar
       Das Recht aus dem Papier folgt dem Recht am Papier ­              deur occupatio, verjaring, ensovoorts, ook vorderingsregheb­
 die saaklike reg gaan voor. Hierdie is die dwingende gevolg van         bende moet woos nie. Trouens, na analogie van die verkryging
 die beginsels van die waardepapierereg. Die in beginsel waarde­         van eiendomsreg van roerende sake a non domino word 'n oor­
 lose papier is noodwendige legitimasiemiddel vir die uitoefening        dragshandeling wat norrnaalweg die saaklike reg sou vestig ­
 van die vorderingsreg. 53 Is die skuldeiser nie in besit nie, kan       lcwering dus - vereis, en na analogie van die vastelandse leer
                                                                         by die verkryging van roerende goed, moon ek dat dit hier om 'n
    mehl Art 16 Anm 8, 129; Zevenbergen Leerboek van het Neder­
    landse recht der order- en toonderpapieren 1951 Zwolle § 32,         oorspronklike wyse van regsverkryging gaan. 57 Maar dan, baie
    30 ev. Dabin § 145, 276 argumenteer dat art 11 en 14 GEW die
    verkryging van die saaklike reg voorvereiste maak vir verkryging
    van die vorderingsreg. Soos hy self toegee (278) is die bepalings
    nie deurslaggewend nie. Sien ook art 18 I GEW en Stranz Wech­         54.	 Vgl. Jacobi Wechselrecht § 7, 34: Die vraag na eiendomsreg kom
    selgesetz 1952 Berlin Art 14 Anm 4, 95.                                    dus nie slegs ter sprake wanneer die ,eienaar' vindiseer nie, soos
                                                                               Friedel § 61, 82 meen nie, maar ook waar die verkryger a non
                                                                               domino besit opvorder. Vgl. art. 793 I BGB: "Hat jemand eine
 48.	 Milnes v Dawson (1850) 5 Ex 948 (144 ER 413) 950; Collins v              Urkunde ausgestellt, in der er dem Inhaber der Urkunde eine
      Martin and Others (1797) 1 Bos & Pul 648 (126 ER 1113) 651.              Leistung verspricht. . . so kann der Inhaber von ihm die Leistung
      Vgl. Peimer v Finbro Furnishers (Pty.) Ltd 1936 AD 177, 189.             nach Massgabe des Versprechens verlangen. es sei denn, dass er
 49.	 Supra nt 43.                                                             zur Verfiingung iiber die Urkunde nicht berechtigt ist. (My kursi­
 50.	 Vaal Transport Corporation (Pty) Ltd. v Van Wyk Venter (On­              vering.)
      gerapporteer 93/73, 1.3.74 TPD) 4: "This right of free disposi­
      tion really constitutes the essence of ownership." Verder Jacobi    55.	 Jacobi Grundriss 76; Wechselrecht § 7, 39.
      Wechsel- und Schcckrecht unter Beriicksichtigung des aus­
      liindischen Rechts 1955 Berlin § 7. 34.                             56.	 Jacobi Grundriss 78; Hildebrandt § 18, 204-5. Vgl. ook Chafee
 51.	 Art 27 (3) Wisselwet 1964.                                               "Rights in overdue paper" 1918 (31) Harv L Rev 1104 op 1109.
 52,	 Holden 183. Vgl. ook Cowen-Geiring 286 nt 327; Britton §
      123, 319-20 en die Records of the International Conference for      57.	 Hildebrandt § 17, 195; Dabin § 146, 280; vgl. Cosman 82-109;
      the Unification of Laws on Bills of Exchange. Promissory Notes           Warre Smith & Rance v Philipps 1893 Hertzog 63, 74 en saak
      and Cheques (C. 360. M 151. 1930, 11) 197.                               wat nie oor 'n verhandelbare dokument handel nie). Oor die om­
 53.	 Jacobi Wechselrecht § 7, 34: "Der Grund fUr den Zusammenfall             strede vraag na die aard van die eiendomsverkryging, sien Louw
      von Recht am und aus dem Papier liegt in der Bedeutung des ­             104 even gesag aangehaal. Word aanvaar dat dit 'n oorspronk­
      an sich wertlosen - Papier als eines flir das Austiben des wert­         like wyse van eiendomsverkryging is. is dit nie nodig om soos
      vollen Rechts notwendigen Legitimationsmittel ..."                       Chafee 1112 ev te aanvaar dat 'n dief "legal title" verkry nie.

                          18                                                                               19
belangrik: die "eiendomsteorie" bied geen verklaring vir die                Brunner lank tevore gese het. dat daar 'n besondere nexus tussen
ontstaan van die wisselskuldenaar se aanspreeklikheid nie. Die              reg en papier bestaan. 67 Wat is die wese van die waardepapier
feit dat die reelmatige houer eienaar word en as sodanig beskerm            dan? Byna onveranderd geld Brunner se definisie: 'n waardepa­
word, verklaar nag nie waarom die skuldenaar van wie die                    pier is 'n dokument waarin 'n vorderingsreg 68 op so 'n wyse
dokument gesteel is, aanspreeklik is nie. 58 Hoe kan van inkor­             beliggaam is dat die vordering nie anders as deur besit van die
porasie van die reg in titel sprake wees waar die reg nag nie               dokumcnt uitgeoefen kan word nie. 69
ontstaan het nie? Die ontstaan van die wisselverbintenis onder                   Onderskeidende kenmerk van die waardepapiere is die
hierdie omstandighede is nie gevolg van die eiendomsverkryging              verband tussen houerskap en regsuitoefening. Soos iemand op­
van die dokument nie. maar berus op die toerekenbare reg­                   gemerk het, die wese van die waardepapier bestaan in 'n sekere
skyn. 59                                                                    sin in die monopolisering van die oorkonde. 70 Dit beteken egter
     Wat beteken die stelling dat die vordering in die dokument             nie dat die reg 'n saak word of die saak 'n reg nie. Die waarde­
beliggaam is eintlik? Hierdie eenheid tussen reg en saak word               papier is 'n eenheid ad hoc,71 maar bestaan van die een is nie
op veelvuldige wyses beskryf: telkens word na die verbriefte reg            afhanklik van die bestaan van die ander nie. Die saak dien slegs
verwys;60 of na die papier as draer 61 van die reg; of kom ver­             die vordering. Gaan die papier tot niet, kan dit vervang word.
wysings na die beliggaamde reg of na die papier as waardedraer 82           gaan dit verlore, kan dit nietig verklaar word. Vernietiging of
of as simbool63 van die reg voor. Dan oak van die noue verband              verlies van die legitimasiemiddel impliseer nie dat die reg nou
tussen reg en saak of van die vervatte 64 vordering, of daar word           nie meer bestaan nie. 72
gese dat die reg met die saak verknoop65 is. Daar word selfs
gepraat van 'n Schicksalsgemeinschaft. 6G Met al hierdie uitdruk­                                          V.
kings. met hierdie beeldspraak, word te kenne gegee, soos
                                                                                 Die wissel is waardepapier. Bindende faktor tussen die
                                                                            verskillende soorte waardepapiere Ie in die noue verband tussen
 58.	 Britton § 87, 203: "In a sense, this rule is the keystone of thc      besit van die dokument en uitoefening van die reg. 73 Die waarde­
      arch - the dominant characteristic of negotiable paper as con­
       trasted with the rules which govern chattels. It is to be noted      67.	 Brunner § 191, 147.
       that this rule merely cuts off an equity of ownership. It does       68.	 Dit gaan by hierdie bespreking om vorderingsregte, maar die
       not impose contractual liability upon the signer of an instrument         begrip sluit ook ander subjektiewe regte in.
       who has not delivered the same. It is one thing for the law 10       69.	 Brunner § 191, 147: "Wcrtpapier est eine Urkunde tiber ein
       give a property right to a bona fide purchaser of a negotiable in­        Privatre,cht, dessen Verwertung durch die Innehabung der Urkun­
       strument from a thief. It is quite another thing for the law to           de privatrechtlich bedingt ist." Jacobi Grundriss 11: "WP sind
       impose contractual liability upon a maker or drawer of an in­             Urkunden, deren Innehabung zur Austibung des in ihnen vcr­
      strument who never assented to be bound thereon from whom                  brieften Rechts notwendig ist." Rehfeldt-Zollner § 3, 13--4:
      the instrument was stolen or 'taken by force'." Ook Dabin §                "Wertpapier ist also eine Urkunde, die ein Privatrecht in der
       146, 281-2; Hildebrandt § 15, 167-8; Von Schwerin § 2, 17.                Weise verbrieft, dass es ohne diese Urkunde nicht geltend gemacht
59.	 Infra § VIII.                                                               werden kann." Vgl. ook die Switsere OR art 965: "Wertpapier
60.	 Baumbach-Hefermehl 3--4; Rehfeldt-Ztillner Wertpapierrecht                  ist jede Urkunde mit der ein Recht derart verkntipft ist, dass es
      1972 Mtinchen § 3, 12.                                                     ohne die Urkunde weder geltend gemacht noch auf andere tibcr­
61.	 Michaelis Wechselrecht 1932 Berlin-Leipzig 45; Zevenbergen §                tragen werden kann." Von Gierke Das Recht der Wertpapierl!
      164, 137; Staub-Stanz 32.                                                  1954 Ko1n-Berlin § 1, 1; Locher § 1, 1; Richter 5. Effens anders
62.	 Von Schwerin § 2, 11 ev.                                                    Hueck Recht der Wertpapiere 1967 lOe uitg Berlin 1.
63.	 Jacobi Grundriss 75. Vgl London and South African Bank v               70.	 Rehfeldt-Zollner § 3, 15.
      Donald Currie & Co. 1875 (5) Buch 29, 33 waar aanvaar word            71.	 Dabin § 146, 279.
      "(t}he bill of lading was the symbol of property ..                   72.	 Art. 90 GEW, art. 799 I BGB en art. 67-8 Wisselwet, 1964.
64.	 Zevenbergen § 20, 20; Locher § 1, 2.                                        Jacobi Legitimationsmittel § 3, 9.
65.	 Jacobi Das Wertpapier als Legitimatiollsmittel 1906 Mtinchen §         73.	 'n Verwysing na Rehfeldt-Zollner § 2, 6 - 11 wat O.a. waarde­
    3,7.                                                                         papiere na die aard van die be1iggaamde reg indeel in Mitglied­
66.	 By Voegeli Der gutgliiubige Erwerb von Wertpapierfm 1951 Zti­               schaftspapiere, Sachenrechtliche en Forderungsrechtliche Wertpa­
     rich § 11, 59.                                                              piere. is vo1doende.

                                 20                                                                       21
papiere het ten ~oel die vrye. sirkulasie en o.ngek0':ll~liseer~e                 skuldenaar nie die status van die houer betwis nie. 80 Die dief
uitoefening van dIe regte wat dit konstateer. DIe sessiefIguur IS                 van 'n toonderdokument of van 'n orderdokument aan hom
ontoereikend: in beginsel is die bona fide-verkryging van vorde­                  betaalbaar, is hauer, maar dit maak hom hoegenaamd nie
ringsregte na analogie van die vastelandse reels by roerende goed                 ~kuldeiser nie. Die formele legitimasie skep slegs die vermoede
nie moontlik nie; nemo plus iuris ad alium transferre potest quam                 van materiele beregtiging. Met hierdie uitgangspunt is dit on­
ipse habet geld onverbiddelik, en dan word die sessionaris verder	           \
   nodig am, soos sommige doen, die toevlug te neem tot 'n be­
gekortwiek omdat die skuldenaar bevry word indien hy ter goe­                     roep op onwettigheid en openbare beleid en te verklaar dat geen
der trou aan die sedent betaal. In die sisteem van die waarde­               f    hof die dief van 'n toonderdokument tot hulp sal kom nie, for
papiere word 'n liggaamlike waarde aan die vordering gegee ­                      flO court would lend its aid to carry through a crime and enable
die reg word sigbaar gemaak in 'n roerende saak en noodwendig                     him to cash in his plunder. Once a thief gets into the purview
bring dit die norme van die sakereg in beweging. 74                               of justice, the criminal law cuts across the law of property and
      By die waardepapier moet die skuldenaar aan die houer                       nullifies the advantages of his legal title, just as it disregards the
betaal want hy weet immers dat die persoon van die skuldeiser                     legal title of the counterfeiter to his plates and acids and hands
vervangbaar is. Hy word slegs bevry wanneer hy aan die houer                      them over to the police. '81 Hierdie emosionele beroep is onvan­
betaal. Die waardepapier is Vorlegungspapier en Einlosungspa­                     pas: die dief mag weI houer wees, maar houer is nie sinoniem
pier. 75 Maar die waardepapier is veel meer, dit is oak legitima­                 met skuldeiser nie. 82
siemiddel. Die houer daarvan word as skuldeiser gelegitimeer.                          Legitimasie het ten doe! die beskerming van die skuldenaar
Besit van die dokument skep die skyn van beregtiging, dit skep                    en van derdes ter goeder trou, naamlik dat vertrou kan word
die vermoede dat die houer inderdaad oak skuldeiser is (formele                   dat die legitimeerde, die hauer, bevoeg is am die dokument te
legitimasie.)'" Die houer van 'n wissel is kragtens die GEW as                    vervreem; dat hy skuldeiser is en dat aldus bevrydend aan hom
skuldeiser gelegitimeer indien hy sy aanspraak deur 'n onafge­                    betaal kan word. Maar dan oak is die wissel legitimasiemiddel
broke ry van endossemente wat formeel in orde is, kan aanwys                      waarmee die skuldeiser prima facie sy aanspraak bewys: sander
 selfs al is die laaste endossement in blanko. 77 In die eie reg                  legitimasie geen aanspraak. Maar hierdie beginsel kan nie abso­
 moet die endossemente eg wees, of anders gestel: daar moet in
alle opsigte aan die omskrywing van houer voldoen word. 78                         77.	 Art. 16 GEW.
 Formele legitimasie skep die vermoede van materieIe legitimasie,                  78. Art. I (v) definieer houer as die "nemer of geendosseerde van 'n
 naamlik dat die houer inderdaad oak skuldeiser is. 79 Maar for­                        wissel wat in besit daarvan is, of die toonder daarvan." Verder art.
 mele legitimasie as skuldeiser is veel meer as 'n vermoede, dit                        22 Wisselwet, 1964, en sien Ganie v Parekh and Another 1962
 is oak konklusiewe bewys van materieIe legitimasie waar die	                           (4) SA 618 (N) 621-2; Cowen-Gering 242.
                                                                                   79.	 Carry "Legitimation formelle et legitimation materielle en ma­
 74.	 In die algemeen Dabin § 125, I 36ev. Vgl. Gilmore "The commer­                    iere d'effets de change" 1955 La Semaine Judiciaire 337. In hier­
      cial doctrine of good faith purchase" 1954 (63) Yale LJ 1057.                     die verband moet die vermoedens in die Wisselwet, 1964, verstaan
 75.	 Hildebrandt § 2, 13, § 3, 15: "Der Schuldner kann nicht nur,                      word: by. art. 19 (4), art. 25 (2), art. 28 (I) en (2).

        sondern muss auch nur an den Glliubiger leisten, der ihm das               80. Vgl. Dabin § 132, 251; Carry 338.

      Papier vorlegt." Art. I (x) Wisselwet, 1964 definieer reiHmatige             8!. Chafee 1115. Ook Britton § 160,469 - 77.
      betaling as "betaling te goeder trou op of fill die vervaldag van            82. Richter 5: Jacobi Legitimationsmittel § 3 6, Hildebrandt § 4. 17;
      die wissel, aan die houer daarvan en, indien sy titel op die wissel    1          § 6, 28; § 5, 20; Rehfeldt-Zollner § 3, 16. In Warre Smith & Rance
      gebrekkig is, sonder kennis daarvan." En in Yannakou v Apollo                     v Phillips 1893 Herzog 63, 74 se Kotze HR: "Ik beschouw dit
      Club 1974 (I) SA 614, (A) 629, H word gese van die trekker van                    document als wezenlijk representeerende, dat de persoon, gerechtigd
      toondertjek: "He must therefore have envisaged that some third         [          tot het certificaat door overdracht - niet de enkele houder, niet de
      party might become the holder of it."                                             dief, niet de persoon het van hem nemende, zelfs bona fide en voor­
 76.	 Jacobi Legitimationsmittel § 3, 8: "Der.Inhabe~ des .Papier hat .den              waarde zonder kennis - maar hij die een titel verkrijgt op het
      Rechtsschein ftir sich, das er BerechtIgten sel, bel Rektapaplere,                certificaat, gerechtigd is hetgeen in blanco gelaten in te vullen en
      dass er noch berechtigt ist." Rehfeldt-Zollner § 3, 17: "Die Inh~­                geregistreerd te worden als de houder." eDit gaan hier om 'n
      berschaft begriindet hier eine widerlegliche Verm~tung flir die                   aandelesertifikaat wat, so is bevind, nie 'n verhandelbare doku­
      materielle Berechtigung." Jacobi Grundriss § I, 8; Richter § 3, 17.               ment was nie).

                                   22	                                                                               23
                                                                                                                                                      ..,
                                                                                                                                                     ..




luut aanvaar word nie; die papier dien slegs die reg. Kan die                van die wisselskuldenaar verklaar waar die wissel sonder sy wil
skuldeiser sy materiele legitimasie aantoon, maar is hy nie                 of wete in die hande van 'n houer ter goeder trou gekom het'?
formeel gelegitimeer nie omdat hy nie houer is of nie in besit               Konsekwent toegepas lei die kreasieteorie, met sy idee van die
is nie, moet sy vordering gehandhaaf word - sy dit as eie­                  abstrakte verbintenis waarvolgens die skuldenaar hom direk
naar of as sessionaris. s :J Net so mag die wisselskuldenaar nie            en onmiddeIlik teenoor elke feitelike houer verbind, daartoe dat
aan die houer, die formeel legitimeerde. betaal indien hy weet              ook 'n onregmatige houer tot skuldeiser verhef word. HG En dan
dat die nie ook materieel beregtig is nie. 84 Dit gaan per slot              noop die gedagte van die abstrakte verbintenis in volstrekte sin
van rekening nie om die skyn van reg nie. maar om die reg self.             ook tot die gevolgtrekking dat tussen onmiddeIlike partye die
                                                                             reel die nieteenstelbaarheid van verwere is. Die kernbeswaar teen
                                                                             hierdie benadering en stelsels wat verband daarmee hOU,s7 is dat
                                VI                                          dit die soewereiniteit van die menslike wil oorbeklemtoon. Dit
     Die wisselverbintenis moet pas binne die raamwerk van die               is dan ook geen toeval nie dat die onttroning van die abstrakte
al~emene   verbinteI!isreg. 83 Die antwoorde op die raaisels van die        teoriee saamhang met die ontseteling van die menslike wil as
wIssel reg moet bl11~e die. be~ende begrippe daarvan gesoek                 allesoorheersende faktor in die kontaktereg. 88 Volgens hierdie
word. En waarom dlt gaan IS dlt: hoe word die aanspreeklikheid              uitgangspunt sou die trekking, endossering of akseptasie aIleen­
                                                                            staande 'n wilsverklaring wees - 'n verklaring dat die onder­
 83.	 Sien Trust Bank van Afrika Beperk v Barnard 1963 (3) SA 299            tekenaar gebonde wil wees. J uis dit is vals: die trekker wat die
      (0); Fa.c!ory Investments. (Pty) Ltd v Ismails 1960 (2) SA 10 (T).     voltooide wissel opsluit, wil hoegenaamd nie om gebonde te wees
      '?Ie kntJek op ego saak m 1963 Anllual Survey 398 is ongegrond,       en maak ook nie so 'n verklaring nie, maar nogtans is hy ge­
      slen. Abraham v Du Plessis 1962 (3) SA 162 (T) 166 -7' Cowen­
      Ge~mg 266 nt 178: (Natuurlik geld hierdie opmerkings 'nie in ·n       bonde indien die wissel na diefstal in die hande van 'n houer ter
      gedmg om summlere. of voorl?pige vonnis nie). Carry op cit            goeder. trou. be.lan~.8f) Inderdaad .bied die kreasieteorie geen
      verwys n~ enkele b~ltelandse Ultsprake waarin tot diesclfde ge­       ~e.rklaflng VIr dIe llIete~nstelbaarheld van verwere nie; dit bnng
      vo.lgtrekkll~g gekom IS en. vervolg 342: "Pour determiner qui peut    .lUIS dIe teenstelbaarheid daarvan mee. Want word die wissel­
      falre valOir une pretentIOn, ce qui doit etre decisif c'est de
      savior qui est titulaire de droit et non qui a simple~ent en sa       skuldenaar se gebondenheid gebaseer op sy wil om direk en
      faveur I'apparence juridique." Ook Baumbach-Hefcrmehl Art             abstrak teenoor 'n verwyderde party verbind te wees, beteken
      16 Anm 14, 133; Quassowski-Albrecht Art 16 Anl1l 15 114'
      Arrninjon-Carry La lettre de change et Ie billet a ordre 1938 Pari~
      266 - 7. Ook die Oostenrykse uitspraak OG 306, 358/51 OJZ 51/         86.	 Supra par liT.
      469 by Von Caemmerer-von Bargen-Spath Internationale Recht­           87.	 Hier kan verwys word na Sohm "Ober Vertragschluss untcr Ah­
      sprechung zum Genfer Einheitlichen Wechsel- und Scheckrechl                wesenden und Vertragschluss mit einer persona incerta" 1873 (17)
      1954 BerIin-Ttibingen 99. Contra Stranz Art 16 Anm 14. 108                 ZHR 74 met sy gedagle van 'n onherroeplike aanbod ad incerlalll
      wat tereg genoem op 'n oordrewe formalisme steun; Lescot-Ro­               personam en opvatting wat aanspreeklikheid baseer op 'n beding
      blot H, § 593, 33.                                                         ten behoewe van 'n derde (by Friedel § 49, 67 - 8 en § 58, 78
 84.	 Art. I(x) Wisselwet supra nt 75.                                           - 9 en Locher § 18, 89). Die besware is dat die onherroeplike
 85.	 Die woorde van Jitta 1895 RM 113, 118 (by Van Oven 117) is van             aan~od qd i~lCertam. personam niks an.ders as 'n eensydige onder­
      pas: "Op de algemene leer dienen dan ook de beoefenaars van                nemmg IS me (Dabm § 84. 151) en m soverre 'n beding tbv 'n
      het verkeersrecht hunne brisante projectielen te rich ten. Daar            derde nie fingeer word nie, bestaan die gevaar dat dit ongeldig
      is de victorie! Zij moeten daar front maken, zoowel tegen de               mag wees (Capitant § 192, 428). Verder Zevenbergen § 43, 43 ­
      verdedigers van de met Romeinsch cement gemetselde blokhuizen              50.
      van het civiele recht, als tegen hen, die voor het verkeersrecht      88.	 Van Oven 117; Meijers III 82.
      stellingen opwerpen, welke men ten opzichte van het civie!e recht     89.	 Jacobi Grundriss § 5, 56; Wechselrecht § 12, 94 - 5 en sy "Lo­
      excentriek zoude kunnen noemen. Met andere woorden, de rechts­             renzo Mossas Wechselrechtstheorie" 1933 (7) ZHR 280; "Es
      verklaring van het toonderpapier in het bijzonder moet passen in           fehlt dem Aussteller bei der Ausstellung der Wille. hic et nunc
      een algemeen privaatrechtelijk stelsel van verbintenissen." Ook            durch die Ausstellung verpflichtet zu werden. In die Ausstellung
      Locher § 18, 87; Jacobi Grundriss § 5, 58; Meijers "De grondslag           selbst wird daher soleh Wille auch nicht ausgedTtickt. Es fehlt
      der aansprakelijkheid bij kontraktuele verplichtingen" in Verza­           also die Willenserklarung." Ook Zevenbergen § 45. 45; vgl. egter
      melde privaatrechtelijke opstellen 1955 Leiden III 81, 82.                 die opmerkings van Hildebrandt § 17, 193.


                                24                                                                          25
                                                                                                                                                           t




dit juis dat hy hom in beginse1 teenoor daardie party op elke
kontraktue1e verweer wat konsensus uitsluit of die transaksie      Jacobi'J4 en bied 'n bevredigende verklaring vir die geheimnisse
aanvegbaar maak, kan beroep. Die abstraktheid beantwoord nie       van die wisselreg. 95 Kontraksidee en verkeersbeskerming is die
die vraag na die nieteenstelbaarheid van verwere nie, maar stel    twee fondamentstene van die wisselverbintenis.
dit slegs in 'n ander vorm.!JU                                           Die bron is in die reel kontrak, maar 'n kontrak waarvan
                                                                   die vorm deur die waardepapierkarakter van die wissel dikteer
     Die wisselreg bestaan nie slegs vir verlore of gesteelde      word. Die wisselkontrak word voltrek deur die lewering en ont­
wissels nie. Die uiteenlopende teoriee oor die wisselverbintenis   vangs van die dokument. 'n Begebungsvertrag wat bestaan uit
dien daartoe om die regsverskynsels wat eie aan die wisselreg is   die Geben en Nehmen van die wissel 96 of soos dit reeds vroeg
te verklaar en dit in 'n samehangende sisteem te orden sodat       in die Engelse reg uitgedruk word: The mere signature does not
die norme daarvan meer begryplik en hanteerbaar is. Geen           make a contact. To constitute a contract, there must be a deli­
teorie is volstrek waar of vals nie, slegs meer of minder doel­    very over of the instrument by the drawer or indorser for a
matig. 91 Uitgaande van die normaalgeval is die bron van die       good consideration: and as soon as these circumstances take
wisselverbintenis kontrak. Dit beteken nie dat die trekking, en­   place the contract is complete, and it becomes a contract in
dossering of akseptasie onbeduidend is nie. Trouens, die Wis­      writing. 97
selwet, 1964, bepaal dat niemand as trekker, akseptant of endos­         Die wisselkontrak is enersyds saaklike en andersyds ver­
sant van 'n wissel aanspreeklik is indien hy dit nie as sodanig    bintenisskeppende ooreenkoms: hierdeur word die saaklike reg
geteken het nie. 92                                                op die dokument oorgedra (by verkryging van 'n reghebbende)
                                                                   en word terse1fdertyd, mits lewering met hierdie bedoeJing ge­
     Dit bepaal nie dat. iemand aldus aansp~eeklik is, mits hy
maar so geteken het me. Net omgekeerd: dIe handtekening is          94.	 Sien sy reedsvenneJde werke nt 29, 50, 65 en 89. Dieselfde bena­
voorvereiste vir aanspreeklikheid; dit is regshandeling, maar nie        derings kom voor by Brunner nt 38 en ook Meyer Vas Publiz.i­
Rechtsgeschiift nie.,l3 Die ondertekening van die wissel konstitu­       tiitsprincip im deutschen biirgerlichen Recht 1909 Mtinchen, veral
eer nie aanspreeklikheid nie, maar Ie die basis vir die werking            94 ev. Die kontraksteorie in suiwer vonn is te vinde by Th61
van die regskyn, naamlik in daardie gevalle waar die wissel teen         Vas Handelsrecht 1873 3e uitg Leipzig II Das Wechselrecht.
                                                                    95.	 Vgl. Dablin § 150 310 ev; Baumbach-Hefermehl 19-20; Rehfeldt­
of sonder die wil van die ondertekenaar in die verkeer gekom             Zollner § 5, 24 - 8; Hildebrandt § 15, 169 even § 7, 42 ev;
het.                                                                     Zevenbergen § 8, 9. Sien ook Molengraaff II § 28, 382. Lescot­
                                                                                Roblot I § 119 142 praat van "Ia valonte et la loi" as die twee
     In die moderne dogmatiek van die wisselreg ontstaan die                    bronne van die wisselverbintenis. Oor Ig. "(c)ette derniere trou­
wisselverbintenis in reelmatige omstandighede uit kontrak, maar                 vant sa meilleure justification dans Ie protection attribuee a l'ap­
in uitsonderingsgevalle deur die werking van die regskyn, naam­                 parence au profit du porteur legitime." Hulle vervolg egter: "A
                                                                                l'origine se trouve la volonte des parties, qui correspond asseL
lik deur die skyn dat die ondertekenaar hom deur kontrak ver­                   exactement au cadre classique de la delegation" - 'n opvatting
bind het. Die Vertragstheorie aangevul deur die Rechtsschein­                   wat sterk aan die van Thaller "De la nature juridique du titre
prinzip is veral die resultaat van die navorsing van Ernst                      de credit" 1906 (20) Annales de droit commercial et industriel
                                                                                /ranr;ais, etranger et international 5 ev 10 ev; 1907 (21) 5 ev. 132 ev.
                                                                                herinner, maar wat self deur die skrywers en ander gekritiseer
90.	 Kyk Dabin § 160, 315; Jacobi Wechselrecht § 12 95 - 6' Grun­               word (bv. Del Mannol "'Evolution dQCtrinale dans Ie droit de la
     driss § 5, 43; Hildebrandt § 17, 196 en Lescot-Roblot I § 304, 332.        leUre de change" 1954 Revue de la Banque 403, 404).
                                                                           96.	 Zevenbergen § 8, 9; Quassowski-Albrecht Art. 9 Anm. 10, 67
91.	 Ronse "De abstrackte verbintenis in het wisselrecht. Oorsprong             Baumbach-Hefennehl § 41, 19; Stranz Einl Anm 11-12 36-7 en
     grondslag en draagwijdte" 1962 (25) Rechtskundig Weekblad 2147             die beslissings vermeld by Brunner § 194, 166; Von Caemmerer
     2166 en vgl. Llewellyn "Meet negotiable instruments" 1944 (44)
     Columbia LRev 299, 321.                                                    21-2.
92.	 Art. 21 Wisselwet, 34 van 1964.                                       97.	 Abrcy v Crux (1875) LR 10 Ex CP 27, 41. Artikel 19 (1) van
                                                                                die Wisselwet, 1%4, bepaal dienooreenkomstig: "Geen wisselkon­
93.	 Hildebrandt § 17, 197; Quassowski-Albrecht Art. 9 Anm 9, 66;               trak, hetsy dit die van die trekker, die akseptant of 'n endossant
     Stanzl Wechsel-, Scheck- und sonstiges Wertpapierrecht 1957 Graz­          is, is voltooi en onherroepbaar nie voor lewering van die betrok­
     Koln § 5, 14.
                                                                                ke stuk ten einde so 'n kontrak te sluit ... .'.

                             26                                                                                 27
skied, die wisselkontrak konstitueer. 98 In beginsel ontstaan die
aanspreeklikheid van die trekker en endossant deur hierdie
wisselkontrak. Maar oak die van die akseptant. Hier egter
funksioneer die wisselkontrak slegs as verbintenisskeppende                                               VII
ooreenkoms, daar die houer in die reel reeds saaklikgeregtigde
is: 99 Lewering is dus nie nodig nie, maar kennisgewing kan                         Die abstrakte verbintenis leef egter in die wisselreg voort.
die wisselkontrak voltrek. 'OO Ondertekening is slegs voorvereiste            Die wisselverbintenis is 'n abstrakte verbintenis - :n verbinte­
vir en nie die wisselkontrak self nie. Bron van aanspreeklikheid              nis wat losgemaak, geabstraheer is van die regsgrond wat die
is 'n kontrak tussen die akseptant en die houer deur of namens                trekking, endossering, akseptasie of borgstelling ten grondslag
wie die wissel vir akseptasie voorgele word. ' °' Dieselfde geld na           Ie. Abstraktheid dui op selfstandigheid: die geldigheid en be­
my mening vir die avalis. Sy aanspreeklikheid steun op 'n kon­                staan van die wisselverbintenis is onafhanklik van die geldig­
tr~k tussen die .ava!is e~ di~ spesifieke ho.uer. Weer eens, soos by          heid en bestaan van die kousale verbintenis. '03 Die wisselver­
 d~e aks~p.tant, IS ,hlerdle .wisselk0.ntrak me noodwendig gerig op           bintenis is slegs gerig op die betaling van 'n sam geld. In hier­
die vestIgmg van n saakhke reg me. 'O "                                       die sin is dit 'n "kleurlose" verbintenis. '04
                                                                                    Die abstrakte verbintenis bestaan nie slegs in die wisselreg
 98.	 I~ Castrique v B!4ttigieg (1855) 10 ~oore 94, 108 (14 ER 427):
                                                                               nie	 Die saaklike ooreenkoms waarkragtens eiendomsreg oorge­
      1 hat contract anses out of the wntten indorsement itself the            dr~	 word, is abstrak. Die vestiging van die saaklike reg is nie
      delivery of the Bill to the indorsee, and the intention 'with            afhanklik van die bestaan van die verbintenisskeppende kou­
      which that delivery was made and accepted . . . ,. Ook Hilde­            sale verbintenis nie,105 Dieselfde verskynsel kom voor by die
      brandt § 15, 170 § 19, 208; Bau!Ubach-Hefermehl § 42, 20; Staub·         nienovatore delegasie-ooreenkoms, Die verbintenis v~n die de­
      Stranz Art 9 Anrn 3,,84 en slen art. 19 Wisselwet 1964. Vgl.
      Israelsohn v Newman & Sons Ltd 1949 (4) SA 300 (C) 305 - 6.              legatus teenoor die delegatarius is losgemaa~ van dIe ~erhou,
 99.	 Dabin § 161,319 nt. 140.                                                 ding tussen delegans en delegatus. Teenoor die delegataru'!s kan
100.	 Art. 1 (i) en 19 (I) Wisselwet 1964; Cox and Others v Troy (1822)        die	 delegatus hom nie beroep op verwe~e ~"at s~eu~ op ,d!e v~r­
      5, B & AId 474 (106 ER 1265); Pothier 1.3.14. Vgl. Quassowski­           houding tussen delegans ~n delegatus me: 'Hlerdle delegatlO,n
      Albrecht. Art 28 Anm 2, 182. Die Reichsgericht staan, wat die
      akseptasle bet ref, nog op die Kreationstheorie; sien Rehfeldt­           imparfaite verklaar die meteenstelbaarh~ld van verwer~ by die
      Zollner § 5, 26; 'n soortgelyke opvatting by Capitant § 192, 427          oorspronklike driepartywissel. Teenoor die nemer kan die aks~p­
      en moontlik Van der Keessel Th 623.                                       tant hom nie beroep op verwere wat berus op s~ verhoud~ng
101.	 Brethe "Theorie juridique des titres a ordre" 1926 Revue trimes­          met die trekker nie - net so min as verwere Uit dte verhoudmg
      trielle de droit commercial 637, 646 ev. Vgl. Wiarda v Standard
      Bank 1888 (6) SC 326, 334 (ook 1889 (6) Cape LJ 36, 37) en
       Wingrove v Goodchild 1890 - 2 (6) GW 164, 166. Oor die tot­             103. Lescot-Roblot I § 77, 96; Rehfeldt-Zollner § 4, 22; Baumbach­
      standkoming van die kontrak Staub-Stranz Art. 21 Anm I, 117;                   Hefermehl 25-6' Jacobi Wechselrecht § 36, 275 ev; Ulmer Das
      Jacobi Grundriss § 13, 67-8.                                                   Recht der Wert~apiere 1938 Stuttgart-Berlin § 5, 59 ev § 17. 182
102.	 Dit skyn te volg uit Peimer v Finbro Furnishers (Pty) Ltd 1936                 ev' Capitant § 189421 ev.	                                           .
      AD 177, 185: "Such being the position, I see no reason why these         104. Die	 woorde van ThO! § 157, 87: "Das Wechselverspreche!1 I,st
       rights of the payee as against the signer of the aval should not              ein	 Summenversprechen". Die wissel bevat dan noodwendlg n
       pass with the note, ipso facto, by the mere fact of its negotiation           onvoorwaardelike opdrag om 'n vasgestelde bedrag geld te b~taa~;
       to a subsequent holder, without any need for a further or se­                 art. 2 (I) Wissel wet 1964 (ook art. 87 (I) vir die promess~).. ~Ierdle
       parate cession." Die woorde wat volg: "In other words he inter·                vereiste kom in art. I II GEW en in alle moderne defmlsles van
       poses his aval or suretyship not for the benefit of the 'payee and            die wissel VOOL
       the payee's cessionaries', but for the benefit of the 'payee and all     105. Commissioner of Customs and Excise v Randles Br?thers ami
       subsequent holders of the note" (Ook Story Commentaries on the                 Hudson Ltd 1941 AD 369, 398; MCC Bazaar v Hams & Jones
       law of bills of exchange 1853 3e uitg Boston § 453, 595) spreek                (Pty) Ltd 1954 (3) SA 158 (T) 161; ,:er?er Hahlo-Kahn .587.92.
       nie hierteen nie, maar dui slegs aan dat die skuldenaar weet dat         106. De	 Paoe L'obligation abstraite en drOit mterne et en droll CO/1l­
       die skuldeiser sy vordering mag vervreem en dat die dus vervang­               pare 1957 Bruxelles 47; Ronse 2151-2; Capitant § 179, 399.
        baar is.
                                                                                                            29
                                 28
tussen die trekker en die nemer ter sake is. Die verbintenis van             Die klient se remedie bestaan daarin dat hy hom na die hande­
die akseptant is abstrak - onafhanklik van die regsgrond wat                 laar moet wend en gevolglik beswaar word deur die inertia of
daartoe aanleiding gegee het. Is die verbintenis tussen trekker              litigation en strain of current cash outlay.""o Dit het ingrypende
en akseptant nietig of onafdwingbaar kan hierdie nietigheid of               gevolge vir die verbruiker, maar verbruikersbeskerming moet
onafdwingbaarheid nie teenoor die nemer ter goeder trou te                   by wyse van wetgewing geskied. 111
gelde gemaak word nie. 107                                                         Ook by die figuur van die onherroeplike krediet kom die
     Dieselfde gevolge kom voor by een van die jongste kre­                  abstrakte verbintenis voor: die verbintellis van die bankier teen­
dietinstrumente van die moderne tyd. die kredietkaart, wat van­              oor die verkoper-uitvoerder is losgemaak nie aileen van die
af die vroee vyftigerjare oorsee en hier te lande in toenemende              basisverhouding tussen bankier en koper-invoerder nie, maar van
mate gebruik word. lOB Ter sake hier is die driepartykaart wat               die onderliggende koopkontrak. Gevolglik kan die bankier hom
funksioneer binne die verhouding bank-handelaar-klient. Krag­                nie beroep op verwere wat steun op enige van hierdie verbinte­
tens 'n ooreenkoms tussen die bank en die handelaar onderneem                nisse nie. In beginsel gaan dit hier om 'n variasie van die
die bank om vir die aankope van die klient by die handelaar te               delegation imparfaite soos ook by die driepartykredietkaart. ll2
betaal. Volgens die ooreenkoms tussen die bank en die klient                       Tot 'n mindere mate word hierdie abstraksie by die borg
debiteer die bank die klient se kredietkaartrekening met die be­             gevind. Teenoor die skuldeiser mag hy hom nie beroep op ver­
drag van die aankope en onderneem die klient om na verloop                   were wat spruit uit sy verhouding met die skuldenaar nie - aan
van die krediettermyn die bank daarvoor te vergoed. Op hier­                 die anderkant kan hy egter verwere waarop die skuldenaar sou
die wyse word kontant of tjekbetaling tussen klient en hande­                kon steun, teen die aanspraak van die skuldeiser te gelde
laar uitgeskakel. Die probleem ontstaan waar die koopsaak in                 maak. 1t3
die een of ander opsig gebrekkig is. Normaalweg, by 'n krediet­                    Abstraktheid dui op onafhanklikheid: die abstrakte verbin­
of tjektransaksie, sou die klient betaling weier of betaling van             tenis is 'n verbintenis losgemaak van sy regsgrond. Dit is egter
die tjek staak. Kragtens sy ooreenkoms met die bank is hy egter              slegs by die verhoudinge tussen drie partye dat abstraktheid ook
nou verplig om betaling aan die bank te maak.            Sr
                                                      verbintenis            die nieteenstelbaarheid van verwere meebring. Dit blyk uit die
met die bank is losgemaak, geabstraheer van dIe regsgrond                    bespreking van die nienovatore delegasie-ooreenkoms. die ak­
daarvan, te wete die koopkontrak tussen klient en handelaar. 1l)O            septasie, die driepartykredietkaart en die figuur van die onher­
107.	 Capitant § 191, 425: "L'ac.ceptation apparait .do~c comme up                sin L Rev. 470, 497 wat opmerk: "It would be unfortunate if
      engagement abstrait, separe de sa cause Celle-ci n est pas partie           significant questions of preservation of consumer's defenses are
      constitutive de l'accord de volontes consecutif a l'acceptation."           determined upon the test of into which theoretical pigeonhole the
      Brethe 653 en Piret" Les effets juridiques de l'acceptation de la
      lettre de change entre Ie tireur et Ie tire" 1950 Journal des tribu­        transaction best fits." M.L is die reel die nieteenstelbaarheid van
      neaux 553, 555.                                                             verwere selfs al het die klient nie kontraktueel afstand daarvan
                                                                                  teenOOr die bank gedoen nie (colltra Cousinsl209 - 10).
108.	 Oor die geskiedenis daarvan Clontz "Bank credit cards under t.he
      uniform commercial code" 1970 (87) Banking LJ 888; COUSinS
      "Towards a less-check society" 1972 (47) Notre Dame Lawyer 1165.       110.	 By Littlefield 473.
109.	 Brandel-Leonard "Bank credit cards: new cash or new credit"            111.	 Ook Brandel-Leonard 1058.
      1971 (69) Michigan L Rev 1033, 1051: "The direct obligation            ll2.	 De Page § 3, 48 - 9; Brandel-Leonard 1046 ev; Ellinger Docu­
      theory seems not only to provide .the legal framework most d.es­             mentary letters of credit 1970 Singapore 59-60, 72-5.
      criptive of charge card transactIOns as they .are now t~k~ng           113.	 Ronse 2152-3; De Page § 3, 47-8. Die aanspreeklikheid van 'n
      place, but it also seems to h~l~ the !U0st promise fo; providing             bank kragtens 'n tjekkaart is enersyds afhanklik van die ~estaan
      a realistic legal framework Within which ~h.e commercial-payment             van 'n geldige tjekverbintenis, maar andersyds onafhankhk van
      mechanism can undergo a smooth transItion from a document                    verbintenis wat die uitgifte van die tjek ten grondslag Ie. Gee~
      system to an electronic-transfer system." 'n Ander opvatting, ~et            klinkklare antwoord kan egter op die vrae i.v.m. hierdie .regsfl­
      die klem op verbruikersbeskerming, by Littlefield, :'PreservatlOll           guur gegee word nie; vgl. by Wymeersch "De chequekaart In Bel­
      of consumer defenses in interlocking loans and credit card trans­            gie. luridische aspecten" 1970 (7) Tijdschrift voor Privaatrecht
      actions - Recent statutes, policies, and a proposal" 1973 Wiscon­            265 ev.

                                    30                                                                         31
roeplike krediet. Op grond hiervan kan die abstrakte verbinte­              betalingsbeIofte. Die beIofte grand 'n nuwe verbintenis, maar
nis omskryf word as 'n verbintenis "om een beloofde prestatie               tussen onmiddeIIik verbonde partye kan die skuldenaar aantoon
te verrichten, op grondslag van een onderliggende verhouding,               dat hy sonder regsgrond verbonde is of dat die grond vir sy
waaraan die schuldeiser vreemd is, met niet-tegenstelbaarheid               verbintenis verval het. Tussen onmiddellik verbonde partye is
van verweermiddelen uit deze verhouding, en met het recht                   die abstrakte aanspraak vooriopig voldoende. ll7
voor de schuldenaar om zich tegen zijn eerste kontractant te                      Vit die wisselkontrak spruit 'n nuwe verbintenis. Die wissel­
keren. 114 Grondliggend vir die beskerming van die derde is die             verbintenis vervang normaalweg nie die onderliggende verhou­
goeie trou. Hierdie vertroue op die beIoofde prestasie mag nie              ding nie - geen novasie vind piaas nie,118 en die wisseIverbin­
in gedrang gebring word deur verwere geput uit 'n verhouding                tenis en die kousale verbintenis bestaan naas mekaar. Inderdaad
waartoe die skuldeiser vreemd is, waarvan hy niks weet en niks              vind hier kumulasie van vorderinge plaas, want albei het die­
mee te doen het nie. Die verbintenis is abstrak in materieIe sin.           selfde objek ten doeI. Lewering van die wis~el geskied in. die
      Kan daar ook 'n abstrakte verbintenis tussen onmiddellik              reel Erfullungshalber en nie Er~ullungs ~tatt n~e. "!,we.e verbI.nte­
verbonde partye bestaan? In die primitiewe reg word die skulde­             nisse bestaan naas mekaar en dIe vordenngs Ult hierdle vcrbmte­
Ilaar teenoor sy medekontraktant vcrbind deur die uitsluitlike              nisse kan in die reel ook afsonderlik oorgemaak word. ll9 Hoewel
 ritus van die kontrak. So was dit by die stipulatio, die abstrakte          die onderliggende verbintenis bly voortbestaan, wor? die skul~­
verbintenis par excellence,l15 maar reeds op 'n vroee stadium               eiser se vorderingsreg daaruit opgeskort. tot. ontenng v~n dIe
 verleen die praetor die exceptio doli waarmee die skuldenaar die           wisseIvordering op die vervaldag.12~ ~Ierdle k!1mulasle van
 skuldeiser se vordering tot niet kan maak. Dit gaan hier nie slegs          vorderinge is niks nuuts nie: reeds m dIe Romemse reg word
om bedrog in eigentIike sin nie, maar om enige feit op grond                 die actio de pecunia constituta verleen waarvolgens 'n skulde­
 waarvan dit onbillik sou wees om die eiser se vordering te hand­            naar wat deur 'n pactum onderneem het om op 'n ~ep~ald~
 haaf. Inderdaad het die exceptio doli van die stipulatio 'n kou­            datum sy skuld te betaal, aangespreek ~ord. ~elaI.lgf1k IS .dIt
sale kontrak gemaak. 116                                                     dat dit hier nie om skuldvernuwing gaan me. 12l DIe wisselverbm­
      In die moderne reg word die onderskeid gemaak tussen                   tenis is abstrak omdat dit selfstandig bestaan en vervul tussen
 die materieIe en die formele abstraksie. In die driepartyver­
 houding is die verbintenis materieel abstrak met die noodwen­
 dige gevolg die nieteenstelbaarheid van verwere. Tussen onmid­             117.	 Scheltema § 5. 53 § 6. 59; Ronse 2154; Rehfeldt-Zo!lner § 4, 23;
                                                                                  Baumbach-Hefermehl § 9, 25; Stanzl § 6. 1.5-6; Miller Wechsel
 dellik verbonde partye is daar net plek vir die formele abstrak­                 und Grundforderung 1969 Berlin 80--2. Die woorde van BfU!l­
 sie - 'n ommekering van die bewyslas. Die houer word ont­                        ner § 95, 171 is toep~slik: "In der Ha~d d.es erst.en Nehmers 1st
 hef van die bewyslas anders as met betrekking tot die abstrakte                  daher kein Werthpapler als Werthpapler offenthchen 91au~ens
                                                                                  wirksam." So ook Neubecker "Der abstrakte Vertrag m semen
                                                                                  historischen und dogmatischen Grundziigen 1903 (2) A rchiv fur
114.	 Ronse 2153. Vgl. Friedel § 85, 120-1. De Page 122 ev (sien ook              Burgerliches Recht 34, 44.
      Land LIV - LV 75) karakteriseer die abstrakte verbintenis as 'n       118.	 Brenner v Hart 1913 TPD 607, 611; Kaplan v Schulman 1933
      "simple convention de recours postpose" sodat selfs tussen onmid­           CPD 544; Lescot-Roblot I § 78, 98 even gesag. vermeld. I?ie ver­
      dellik verbonde partye daar nieteenstelbaarheid van verwere sou             band tussen wisselvordering en kousale vordenng word me deur
      wees: "Le recourse pour defaut de cause, dans ce systeme, n'est             die Wisselwet 1964, of die GEW gereel nie; sien ook Records of
      pas nie, refuse; il subsiste mais sous forme d'action du chef d'en­         the International Conference for the Unification of Laws on Bills
      richissement sans cause, apres l'echeance. II est simplement post­          of Exchange, Promissory Notes and Cheques 1930, 153.
      pose." Hierdie opvatting wat die wilsoutonomie van die partye         119.	 Rehfeldt-Zollner § 19. 88.
        dan die verklaring van 'n abstrakte verbintenis tussen onmiddel­    120.	 Evers v The Resident Magistrate of Oudtshoorn and the Trustee
      lik verbonde partye maak, kan nie aanvaar word nie; sien Ronse              in the insolvent estate of Roberts 1880 Foord 32, 35-6; Brenner v
      2145-5.                                                                     Hart supra 613-5; In re Bi/tong Asbestos Co Ltd 1925 CPD
115.	 Capitant § 42, 97.                                                           356, 359; Kimberley Motor Supplies Co Ltd v Union Trade
116.	 De Zulueta The institutes of Gaius 1953 Oxford II ad Gaius 4.116a           Promotion Co 1938 GWLD 23, 30; Miller 94-6; Lescot-Roblot
       282; Van Warmelo Die oorsprong en betekenis van die Romeinse               I § 84, 105.
      reg 1970 Pretoria § 97, 279.                                          121.	 Capitant § 52, 117 en § 190, 424.

                                  32                                                                         33
  onmiddellik verbonde partye die ral van 'n Hilfsgeschiift, 'n be­ maak word. l2B Bestaan die onderliggende verhouding nie omdat
 talingsooreenkoms.  122                                         .  dit om die een of ander rede nietig is, kan die wisselskulde­
                                                                    naar hom verweer dat hy sine causa verbind is en kan hy be­
      Tussen onderling verbonde partye is die wisselverbintenis
 slegs formeel abstrak; die reel is die teenstelbaarheid van ver­   taling weier129 en waar hy reeds betaal het, kan hy met 'n ver­
 were. Hoe moet nou in die moderne reg hierdie teenstelbaar­        rykingsaksie terugvorder,13° Hierdie benadering het egter be­
                                                                    sliste nadele, want, soos een kommentator opmerk,t31 slegs wan­
 heid van verwere uit die kousale ooreenkoms tussen partye tot
 'n abstrakte verbintenis verklaar word?123                         neer die verweer binne die korset van die verrykingsreg pas, kan
                                                                    dit teen die wisselvordering te gelde gemaak word. Hiervolg­
      Dit is geen antwoord om verwere slegs by wyse van die         ens is exceptio non adimpleti contractus ~legs in uit~onderings­
 exceptio doli te gelde te maak nie, want dan is die grand vir      gevalle ontvanklik teen die wisselvorderm¥, naamhk. wanneer
 die toelating daarvan nie die bestaan van die onderliggende ver­   beding is dat betaling net teen teenpres~~Ie sal geskIed, want
 houding nie, maar die bedrog van die eiser. Die eiser sal ook      die wissel beliggaam 'n abstrakte verphgtmg sonder teenpres­
 nie in elke geval kennis van die onderliggende verwere he nie.     tasie - die partye is ni~ synal1agm~ties verbo~de nie. 132 • Maar
 Die eigentlike exceptio doli of Arglisteinrede bied geen algemene  ook hier meen ek, bied dIe causabegnp 'n oplossmg. OIfol dIe Ap­
 oplossing nie. 124 Die oplossing Ie na my mening in die begrip     pelhof aan die woord te stel: 133 In modem usage.a valid cheque
causa of regsgrond. Die abstrakte verbintenis beteken nie dat       represents money and is a generally accepted me~lUr:z of the pay~
die verbintenis sonder regsgrand is nie, maar net dat dit teen­     ment of a monetary obligation . . .Such an oblzgatlOn g~nerall}
oor derdes losgemaak, geabstraheer daarvan is. Soos Molen­          arises from some transaction, contractual or. otherWise. ex­
graaff1 2.5 opmerk: Een schuldig-willen-zijn uit weiken hoofde dan
                                                                    traneous to the drawing and issue of the cheque Itself but never­
oak komt in werkelijkheid niet voor. 'n Abstrakte verbintenis
word gesluit op grand van 'n voorafbestaande verbintenis: is         128.	 Kyk in die besonder Dabin "Les rapports tireur-tire-accepta~t en
dit nie voor-die-hand-liggende dat by ontbreking of wegval van             droit allemand" 1965 La Revue de la banque 20, 34-40; Gahler
hierdie verbintenis die norme van die verrykingsreg aanwending             Die Einwendungen des Schuldners nach dt;m neuen W echsel- un~
                                                                           Scheckgesetz 1935 Berlin § 33, 54 ev; Hildebrandt § 8 66-78.
sal vind nie? Treffend is die woorde van Flume: 126 Die Vor­               Jacobi Wechselrecht § 36, 275-292.
~chriften uber die ungerechtfertigte Bereicherung sind das not­ 129.	 Art 821 BGB.
wendige Korrelat zur del' Institution des abstrakten Zuwenduns:s­ 130.	 Art 812 BGB. Hieroor Stranz Art 17 Anm 40 a-c 131-2; G.ahl~r
geschiift. Reeds die Romeinse reg ken die condictiones sine                54 Sien ook vir die Suid-Afrikaanse reg King v Cohen, Ben/amlll
causa wat die onreg van die strictum ius korrigeer deur die ont­           and Co 1953 (4) SA 641 (W) (met aantekening deur Scholtens
                                                                           "Condictio indebiti and unjust enrichment" 1954 (71) S~L~ 10~)
vanger van 'n indebitum of die skuldeiser uit 'n stipulasie wat            en Weedon v Bava 1959 (4) SA 735 (D & K). Die beshssmg m
sine causa aangegaan is, gebonde hou. 127 In die Duitse reg is             John Bell & Co Ltd v Esselen 1954 (1) SA 147 (A) en CIR ~
dit by uitstek langs hierdie weg dat verwere uit die onderlig­             Visser 1959 (1) SA 452 (A) kan. m.i..sl~gs verklaar ~ord Ult
                                                                           hoofde van die vertrouenshandhawmg. Dlt Illustreer dat die nemer,
gende verhouding tussen kousaal verbonde partye te gelde ge­               wat nie reelmatige houer kan wees nie (vlg. Malan "Die nemer as
                                                                               reelmatige houer" 1973 T H RHR 1) net so beskermingswaardig
122.	 Dabin § 112, 207. In Brenner v Hart supra 612 word (in ander             as 'n geendosseerde is' vgl. verder Scholtens 1959 (76) SALJ 119
       verband) gepraat van "a supplementary right of action". Ook             en 1959 Annual Survey 112 en Honore "Condictio and payment"
       Williams v Kirk 1932 CPD 159, 161.                                      1958 Acta Juridica 135.
123.	 Hierdie vraag word deur Thaller "De Ie nature juridique du titre   131.	 Miller 78.
       de credit" 1906 (2) Annales de droit commercial et industritH     132.	 Dit skyn die heersende mening te wees: Miller 78; Dabin § 173,
      !ranr;ais, etranger et international 5 § 17, 18 gevra.                   357; Gahler 58-9; Ulmer 62; Stanzl Art 17 Anm 40e 132-3. Sien
124.	 Jacobi Wechselrecht § 36, 275---{).                                      ook MacDonald v Subtil 1906 TS 537. Baumbach-Hefermehl §
125.	 II § 26, 350.                                                            67, 164 toon egter aan dat onder art. 242 BGB ("Der Schuldner
126.	 Allgemeiner Teil des Burgerlichen Rechts II Das Rechtsgeschii!t          ist verplichtet, die Leistung so zu bewirken, wie Treu und G~auben
      1965 Berlin § 12, 157. Vgl. ook Larenz Allgtmeiner Teil des              mit Rlicksicht auf die Verkehrsittes erfordem") 'n moonthke re­
      Deutschen Burgerlichen Rechts 1967 Mlinchen § 24, 329.                   medie vir die skuldenaar bestaan.
127.	 Capitant § 44, 98.                                                 133.	 Froman v Robertson 1971 (1) SA 115 (A) 121-2.

                                34                                                                         35
  /heless constituting the ground or reason therefor. Accordingly,     uit 'n abstrakte titel 'n voordeel te laat toekom waarop hy nie
  any investigation as to the existence or validity of the causa for   inderdaad geregtig is nie. 138
  the engagements of the drawer must necessarily embrace this               Binne die raamwerk van die formele en die materiele ab­
  underlying transaction. It is for this reason that our courts        straksie is die abstrakte verbintenis geen anachronisme en geen
  have held that an immediate party sued upon a cheque or              instelling wat uit vergange tye opgewek word nie139 en is dit
  other negotiable instrument is entitled to raise the defence that,   geen skolastiese konstruksie n~e, 140 maar i~ dit '~ br~ikbare
  having regard to the underlying transaction constituting the         tegniek waaruit die pr?ble.ma~lek van. by u.ltstek dl~ wIsselreg
  ground or reason for the issue of the cheque, there is an ab­ ontsluit kan word. Dlt IS me ele aan dIe DUltse reg me, hoewel
 sence or failure of justa causa ... In such a case it is no ans­ die moderne leer seker na Otto Bahr teruggaan. 141 Die woorde
  wer for the party suing fo contend that the cheque, viewed in        van Neubecker: Erst uns Deutchen, dem Yolk der reinen Ver­
 isolation, i.e. without reference to the underlying transaction,      nunft, des kategorischen Imperatives blieb es vorbehalten, fii,~ d~e
 is supported by justa causa in that it was drawn and issued           moderne Welt den abstrakten obligatorischen Vertrag, den rei·
 seriously and deliberately and with a view to establishing a law­ nen" V ertrag, den kategorischen Vertrag zu ersinnen: promisis­
 ful obligation thereon. In circumstances such as these the che­ Ii, solve.' is vol SpOt,142 Die abstrakte verbintenis bied ook vir
 que cannot be viewed in isolation" - Hierdie benadering is in         die eie wisselreg 'n oplossing.
 ooreenstemming met die van die Franse skool, wat gerugsteun
 deur artikel 1131 Code Civil, 'n causa vir elke verpligting ver­                                      VIII
 eis. 134 Hiervolgens is daar geen beswaar teen die tegeldema­              Die waardepapierereg het die mobilisering van vorderings­
 king van die exceptio non adimpleti contractus teen die wissel­       regte en die ongekompliseerde oormaking daarvan ten doe!.
vordering nie. In enkele ouer Suid-Afrikaanse beslissings is           Dit berus op die objektiewe gegewe dat die belange van derdes
hierdie en soortgelyke verwere onder die dekmantel van want            beskerm moet word. Teen hierdie agtergrond kry die vraag na
or failure of consideration toegelaat,'35 maar tans word die           die bron van die skuldenaar se aanspreeklikheid waar die doku­
dogmaties suiwer begrip causa gebruik. l3G Tussen onderling ver.       ment teen sy wi! in die verkeer gekom het, sekondere beteke­
bonde partye geld die reel dat verwere uit die onderliggende           nis. Die vraag moet nietemin beantwoord word. 'n Beroep word
verhouding teenstelbaar is - selfs in die regsbetrekking trek.         gedoen op die goeie trou. In die hand~awing van di~ regmatige
ker-akseptant. t:J7 Die teenste1baarheid van verwere by on­            vertroue word nie aIleen 'n bevredlgende verklanng verkry
derling verbonde partye behoef geen verdere betoog nie: dit is         vir die ontstaan van die vorderings- en saaklike reg in die per­
strydig met die eise van die goeie trou om aan 'n skuldeiser           soon van die reeImatige houer nie, maar word ook 'n bevredi­
                                                                       gende tegniek gevind o~ di.e begi~sel van ~ie nieteenstelba:;tr.
134.	 Lescot-Roblot I § 155, 178 ev § 316,347-8 § 312, 341-2; Miller
                                                                       heid van verwere binne die slstematIek van dIe algemene verbm­
        84-8; Friedel § 77, 111-126; Del Marmol 556--7 en Ripert­      tenisreg tuis te bring.                 . "               .
       Roblot Traite elementaire de droit commercial 1973 Paris § 2045    Die goeie trou is nie slegs relevant 10 dIe wIsselreg me, ma<l:r
        156--9.                                                        deurkruis die terrein van die hele privaatreg. By ~ontrak~IUl­
135.	 Vgl. Collinson & Co v Eksteen 1804, 1 Menzies 46; Van Dyk v
        Udwin 1900 (17) SC 56; Hotz v Standard Bank 1907 (3) Buchanan  ting hou die vertrouensprinsiep in dat '~ wi.lsve.rklarmg S? Ultg~­
        53; Chadwick and Co v Brown 1928 TPD I.                        Ie moet word as wat dit ooreenkomstIg die else van die goele
136.	 Bv. Joffe v Goldstein 1942 WLD 183 en vgl. Cowen-Gering 82 ev.
137.	 F. H. Bruning Proprietary Ltd v Distin's Seeds Ltd 1919 WLD         138.	 Ronse 2156' Simonius 'Ober die Bedeulung des Vertrauensprin·
       95. In die Belgiese reg word onder die dekmantel van die rigeur          zips in der'Vertragslehre" !n Festgabe der Basler Juristenfakul­
      de l' obligation cambiaire die toelating van sulke verwere ontse;         tat zum Schweizerischen Junstentag 1943 Basel 233, 244.
      vgl. die Rapport au Senat 1953 § 266, 586 van Ronse (siteer deur    139.	 Soos Thaller § 18, 19 en Voegeli La provisi?n de la lettre de
      Dabin 1956 La Rel'ue de la Banque 27; De Page 103 ev; Frede­              change et son attribution au porteur 1947 Pans·Lausanne § 165,
       ricq I § 272, 246 ev). Onnodig om te se dat dit hier soos elders         261 meen.
      (Firet 1950 Journal des Tribuneaux 553; Dabin 1956 La Re~'ue        140.	 Soos Arminjon-Carry § 87, 115 te kenne gee.     .       .  .
      de la Banque 20 ev) verwerp word.                                   141.	 Die Anerkennung als Verplichtungsgrund 1855. Die geskIedems bv
                                                                                Dabin § 111, 204--6.
                                                                          142.	 Op 65. Anders verstaan Voegeli § 165,261 dit.
                                 36                                                                37
trou vertolk word. 143 Die risiko dat 'n wilsverklaring nie die wil        die Engelse reg, soos hier, word in die reCI gepraat van estop­
van die verklaarder juis weergee nie, moet deur die maker daar­            pel; 140 in Duitsland van die Vertrauenshaftung, Publizitiitsprincip
van gedra word. 144 En waar die skuldenaar sonder kennis van               ofRechtsscheinpprincip 15) cn in Frankryk van die notion d'ap­
die sessie aan die sedent betaal, word hy bevry. Wat anders                parence.1.'" In die Romeinse reg is voorbeelde van vertrouens­
as die vertroue. verwek deur die stilwye van die sessionaris.              beskerming, hoewel skaars, nie onbekend nie." 52 Van groot bete­
is dit wat hier beskerm word? Die skuldenaar wat ter goeder                kenis is daarenteen die Gewere van die Germaanse reg: die daad­
trou betaal. behoort nie die risiko te loop dat die sedent nic             werklike heerskappy oar 'n roerende saak word geldentifiseer met
meer skuldeiser is nie. l45 Meestal, maar nie altyd nie. l46 word          die saaklike reg daaropy:J Vanhier die bepalings van die Eura­
vertrouenbeskerming tuisgebring onder estoppel. daardie leer­              pese kodes wat die vestiging van eiendomsreg a non domino
stuk waarvolgens die persoon wat 'n skyn skep onder bepaalde               sanksioneer. 1 ;'J
omstandighede verbied word om hom op die werklikheid te                          Nie elke skyn word gehandhaaf nie. Om dit te doen, sou
beroep.147 Die leerstuk van estoppel gaan mank aan sekere                  'n terugkeer tot die primitiewe reg wees. Slegs waar die belange
eienaardighede. Tradisioneel word dit as 'n reel van die bewys­            van derdes ter sprake kom, verg die moderne gemeenskap dat
reg beskou. Vandag is hierdie opvatting nie meer aanvaarbaar               die sekuriteit van transaksies en van die kommersieIe lewe ver­
nie. maar die benadering dat estoppel nie 'n skuldoorsaak grond            seker word. Die verkeerslewe sou onmoontlik wees indien dit
nie. maar slegs by wyse van verweer te gelde gemaak kan word.              wat geldig voorkom, nie oak as sodanig gehandhaaf word nie.
bestaan nog. l48 Dit is by uitstek in die wisselreg dat die valsheid       Waardepapiere is vir sirkulasie bestem en am dit te verseker,
van hierdie dogmas bewys sal word. Estoppel is ook in oor­                 is dit nodig am die uiterlike as werklikheid te handhaaf. Tref­
gangsfiguur. Die probleem is een van die konkretisering van die            fend is opgemerk dat die waardepapier 'n courier without IU~.
goeie trou. Wanneer is die skyn inderdaad regskyn? Verre daar­             gage moet wees. 155 Die derde ter goe?er trou .moet hom op ~Ie
van dat met biskop Berkeley uitgeroep word dat die skyn die                onvoorwaardelike betalingsondernemmg en dIe formele geldIg­
werklikheid is, vorm die regskynprinsiep nie die algemene grand­           heid van die dokument kan verlaat - oak ten koste van die
slag van die wisselverbintenis nie, maar slegs daar waar die               skuldenaar. Maar aanspreeklikheid bestaan nie ten aIle koste
beginsels van die kontraktereg ontoereikend is.                            nie. In die vastelandse reg volg eiendomsverkryging a non. do,,!i­
     Vertrouensbeskerming is bekend aan elke regstelsel. In                 /10 nie waar die saak die eienaar teen sy sin ontneem IS nbe,
                                                                           maar slegs waar' hy dit vrywillig afgestaan het." 5n Anders ge­
143.	 Simonius 235: "(d)ass ein Willenserkliirung so wirkte, wie sie der   stel: slegs waar die eienaar die saak aa~ 'n and~r ~oevertrou
      Empfanger nach Treu und G1aub~n. ~~r~tehen 1?usste." Ook             het en daarmce die skyn dat die vertrouehng bcskIkkmgsbevoeg
      Staehlin 'Estoppel und Vertrauenspnnzlp In AeqUltas und bona
      fides 1955 Basel 381, 383. In George v Fairmead (Pty) Ltd 1958
      (2) SA 465 (A) 471 vra die hof: "Has the first party - the one       149. Bv. Spencer Bower The law relating to estoppel .b!, representation
      who is trying to resile - been to blame in the sense that by his           1966	 London. en die werk van Ewart An expositIOn of the prin­
      conduct he has led the other party, as a reasonable man, to be­            ciples of estoppel by misrepresenta~ion 1900 Toront~.
      lieve that he was binding himself?" Nie anders nie die Engelse       150. Canaris Die Vertrauenschaftung 1m deutschen Prll'atrecht 1971
      reg; Shatwell 'The doctrine of consideration in the modem law"             Mtinchen; Meyer Das Publizitiitsprincip im deutschell biirger­
      1954 (I) Sydney L Rev 289, 314 ev.                                         lichen Recht 1909 Mtinchen.
144.	 Vgl. George v Fairmead (Pty) Ltd supra 472 H.                        151. Calais-Auloy Essai sur la notion d'apparence ('11 droit commercial
145.	 De Wet-Yeats Die Suid-Afrikaanse kontraktereg en handelsreg                1961 Paris.
      1964 Durban 181.                                                     152.	 Die verbod op 'n geldlening aan 'n filiusfamilias kragtens die s~­
146.	 Vgl. die verskil van benadering in Brook v Jones 1964 (I) SA 765           natusconsultum Macedonianum word nie gehandhaaf waar hy In
      (N) 767 en Katz v Katzenellenbogen and others 1955 (3) SA 188              die openbaar as paterfamilias voorkom nie; D 14.6.3pr en sien
      (T) 191 oor die grondslag van die beskerming van die skuldenaar            Calais-Aulov 15-6.
      wat aan die sedent betaal.                                           153.	 Louw 23 ev.
147.	 Sien De Wet "Estoppel by representation" in die Suid-Afrikaan­       154.	 Art 929 ev BGB; 2014 BW; 2279 Code Civil.
      se reg 1939 Leiden 16 en 56 ev.                                      155.	 Gilmore 1068.
148.	 Vgl. by Louw 3 ev.                                                   156.	 Bv. art. 935 I BGB; vgl. Louw 59 ev 65 ev.

                                  38                                                                         3')
 is, hom toegereken kan word, is hy sy eiendornsreg kwyt.                 eksekusie in wisselsake. lGl Aanvanklik was hierdie geen wetlike
      Soortgelyke oorwegings geld in die wisselreg. Die onder­            vereiste nie; die wisselordonnansie van Leipzig van 1682 praat
 tekende wissel wat in vreemde hande is, wek die vertroue dat             slegs van die formulier wat genoegsaam bekend onder die koop­
die betrokke wisselparty dit nie slegs getrek, geendosseer of             lui is. 1G2 Later word hierdie vereiste algemeen in wetgewing gestel
geaksepteer het nie, maar hom ook kontraktueel volgens die in­            en dien die klousule om te voorkom dat die verweerder hom
 houd daarvan verbind het. Aangesien hy die skyn van kontrak­             daarop beroep dat hy nie geweet het wat hy onderteken nie. 163
tuele aanspreeklikheid geskep het, word hy volgens kontrak aan­           Dit dien as waarskuwing aan die ondertekenaar dat hy volgens
spreeklik gehou. 157 Natuurlik het 'n handtekening geen magiese           wissel reg aanspreeklik sal wees. ln4
 krag nie, maar is dit nie so dat populer aanvaar word dat die                 Nie elke handtekening vestig aanspreeklikheid nie. Slegs
ondertekenaar van 'n skriftelike stuk ook inderdaad tot die               wanneer die skyn van kontraktuele aanspreeklikheid die onder­
terme daarvan toegestem het nie?158 Aanspreeklikheid berus                tekenaar toegereken kan word, is hy aanspreeklik. As uitgangs­
nie op skuld of op die onnoukeurige adagium error communis                punt moet geneem word dat slegs wanneer die dokument met
facit ius nie, maar op objektiewe grondslae. Die gedagte van              die nodige verklaringsbewussyn onderteken is, hierdie skyn die
die risiko onderle die objektiewe aanspreeklikheid. Onomwonde             ondertekenaar toegereken kan word. Dit kan nie ontken word
word van die verhandelbare dokumente gese: They are in a sen­             nie dat diegene wat aan die wisselverkeer deelneem daarmee 'n
se dangerous things since. if a doubt exists as to the right of a         verhoogde risiko skep, aangesien die papier, juis vanwee die om­
holder in due course to rely on their apparent authenticity,              loopsbestemming daarvan, vir derdes die gevaar inhou dat dit vol
consequences will follow highly prejudicial to the confidence             gebreke mag wees wat na die uiterlike daarvan heeltemal on­
which is required for the due conduct of commercial affairs. Ion          herkenbaar is. Die trekker of ander wisselskuldenaar is "nader
Reeds vroeg is dit besef: uitgaande van die standpunt dat die             daaraan" om die tipiese risiko's verbonde aan die wisselverkeer
wissel 'n dokument is wat deur die trekker daarvan tot wissel             te dra; hy het die "gevaarlike handeling" uitgevoer en handel
verklaar word,lOO word vereis dat die benaming wissel in die              op eie risiko. I05 Dienooreenkomstig word in die moderne reg
dokument moet voorkom ten einde as wissel geldig te wees en               die verweer van non est factum gehandhaaf wanneer die ver­
as sodanig onderworpe te wees aan die rigor cambialis of strenge          weerder opwerp dat sy handtekening nie met die bedoeling om

 157.	 Jacobi 'Lorenzo Mossas Wechselrechtstheorie" 1933 (7) Rabels
       Z 280: 'Das ausgestellte, in fremder Hand befinliche Papier ist    161.	 Vgl. Lochau 2.21. Hieroor Sedatis 0 ber den Ursprung der Wech­
       aber geeignet, beim Dritterwerber den Anschein zu erregen, der           selstrenge 1967 Berlin 36 ev 60-2.
       Aussteller habe das Papier nich nur ausgestellt, sondern auch
       sich vertraglich nach dem Papierinhalt verplichtet". Zevenbergen   162.	 Art. 3 (by Le Long Vervolg van de wisselstyl tot Amsterdam
       § 52, 49: 'Hij is alsdan gebonden, omdat hij door de onderte­
                                                                                1729 Amsterdam 33).
        kening bij een ieder, die het papier in goed vertrouwen in han­   163.	 Die wisselordonnansie van Brandenburg, 1709 art. I (by Le Long
       den krijgt, den schijn heeft teweeggebracht, dat hij inderdaad           149) vereis die klousule om die verontskuldiging dat "(h)aare
       gebonden wilde zijn." Vollediger Dabin Fondements du droit               meening niet geweest zy eenen wisselbrief. maar slechts een
       cambiare allemand 1959 Liege § 152, 293 ev § 159, 310 ev;                Handschrift op te stellen, en dat zy van 't opstellen van een
       Friedel § 63, 85.                                                        wissel brief geen bericht hebben gehadt . . ." te voorkom. So
158.	 Calais-Auloy § 240, 192.                                                  regverdig die wisselordonnansie van Gotha, 1776 art. I die klou­
159.	 Wilson and Meeson v Pickering (1946) KB 422, 428. Egter Le                sule: "Damit sich niemand mit der Unwissenheit, was ein Wech­
       Lievre v Gould (1893) 1 QB 502: "(t)he Law of England does not           sel sey, entschuldigen konne . . ." (by Treitschkc Alphabetische
       consider that what a man writes on paper is like a gun or other          Encyclopiidie der Wechselrechte und Wechselgesetze 1831 2e
       dangerous instrument." Sien die kritiek hierop by Kadirgamar             uitg Leipzig II 670). Art 4 ADWO en art I (I) GEW behou hier­
       "The problem promissory note: A question of estoppel" 1959               die vereiste.
       (22) Modern L Rev 146, 157 en vgl. Ewart Negotiability 149 ev.     164.	 Von Canstein § 3, 36.
160.	 Von Martens Grundriss des Handelsrechts insbesondere des
       Wechsel und Seerechts 1820 3e uitg Gottingen § 113, 125.           165.	 Canaris 236-7; vgI. Calais-Auloy § 12, 24-5.

                                 40                                                                        41
 n wissel te onderteken, gepaard gegaan het nie. '66 Word die                   Ander vereistes word egter gestel in die geval van onvol­
wissel, aan die anderkant, met die nodige verklaringsbewussyn              tooide dokumente. Hiervan word gese: it is of the very essence
onderteken, maar kom dit teen sy wil in die verkeer, is die wis­           of the liability of a person signing a blank instrument that the
selskuldenaar nogtans teenoor 'n reelmatige houer aanspreek­               instrument should have been handed to the person to whom it
lik. Die Wisselwet";7 bepaal dat wanneer 'n wissel in die besit            was in fact handed, as an agent for the purpose of being used as
van 'n reelmatige houer is, 'n geldige en onvoorwaardelike lewe­           a negotiable instrument, and with the intention that it should be
ring daarvan deur vorige wisselpartye onweerlegbaar vermoed                issued as such. 171 Hierdie benadering en meegaande wetIike be­
word. Kan dit duideliker gestel word dat die wisselverbintenis             palings is 'n oorblyfsel van die gemeenregtelike standpunt dat
onder hierdie omstandighede nie op kontrak berus nie?'68                   lewering in aBe gevaBe nodig is om aanspreeklikheid te vestig
     Die opvatting dat die ondertekenaar slegs gebonde is wan­             172 en poog om 'n balans tussen twee uiterste situasies te vind:

neer hy die wissel met die nodige verklaringsbewussyn onder­               naamlik die waar 'n blote handtekening op 'n blanko vel papier
teken het, is te eng. Want ook waar hy deur sy skuld die skyn              aangebring word en dit byvoorbeeld deur 'n dief in 'n wissel om­
van 'n wisselverklaring skep, kan hierdie skyn hom toegereken              ~kep word en die waar 'n onvoltooide dokument aan 'n vertroue­
word. Reeds in 1676 word die verweer, Von Wechselbriefen                   ling gelewer word en hy strydig met sy opdrag dit voltooi en
weiss ich nichts. deur die Leipziger Staatgericht verwerp1fJ9 en           verhandeI. Daar moet toegegee word dat hierdie probleem nie 'n
konsekwent word die tegeldemaking van die verweer van nOll                 maklike antwoord het nie. Die regtelike ervaring van dekades
est factum verhinder waar die ondertekenaar nalatig was. '70               kan ook nie sommerso opsy geskuif word nie. Dit is egter so
                                                                           dat onder hierdie omstandighede 'n besondere risiko geskep
166.	 Die kJassieke uitspraak is Foster v McKinnon (1869) LR 4 CP          word, want nie aIleen kan 'n onbevoegde persoon nou oor die
      704 waar 'n swaksiende ou man 'n wissel as endossant onderteken      dokument self beskik nie, maar ook oor die inhoud daarvan.
      het onder die bedrieglike wanvoorstelling dat hy 'n waarborg
      teken. Die hof merk op, 711: "He never intended to sign and          Die reelmatige houer vertrou in elke geval op die handtekening
      therefore in contemplation of law never did sign the contract to     van die wisselskuldenaar. Deur die toerekeningskriteria die
      which his name is appended." Vgl. ook Lewis v Clay (1898) 67         bewuste of skuldige ondertekening van 'n onvoltooide dokument
      LJ QB 224 en Trebilcock "Rights on a bill of exchange" 1966          te maak, kan ook in hierdie gevaJle tot bevredigende resultate
      (2) Tasmania U L Rev 270, 275-6.
167.	 Art. 19 (3) Wisselwet, 1964.                                         gekom word. 173
                                                                                Regspolities berus nie aIleen die verkryging van die oor­
168.	 Vgl. Britton Handbook 203; Schaeffer v Marsh 90 Misc 307; 153
      NY Supp 96 (Sup Ct 1905) en die bespreking daarvan by Cohen          spronklike vorderi!1gs- en saa~lik~ reg op die regs~ynprinsiep nie,
      "Similarities in American and European negotiable instruments        maar ook die begmsel van dIe meteenstelbaarheld van verwere:
      law" 1966 (16) Buffalo L Rev 276, 282. Friedel § 63, 85 verklaar     is die waardepapier in vreemde hande spreek die skyn nie aIleen
      dat die ondertekenaar aanspreeklik is: "(n)on parce que celui-ci     dat die besitter reghebbende van die vorderings- en saaklike reg
      s'est oblige {I payer; mais qu'il est oblige de payer."
169.	 By Sedatis 62 en vgl. Le Long Parere XVII.
                                                                           171.	 Smith v Prosser (1907) 2 KB 735, 744. 'n Vollediger bespreking
170.	 Bv. Krige v Willemse 1908 (25) SC 180. 'n Volledige bespreking             by Cowen-Gering 184-192; Rogers Falconbridge on banking and
      by Britton Handbook 347-359. Die vraag is omstrede in die                  bills of exchange 1969 7e uitg Toronto 535-9. Sien ook art. 18
      Duitse reg; vgl. Canaris 249. Aanspreeklikheid sonder verklarings­         Wissel wet, 1964.
      bewussyn word ook erken deur Jacobi Wechselrecht § 12, 117;          172.	 Britton Handbook § 88, 204 ev.
      Baumbach-Hefermehl § 14, 100; Schlickum Die Lehre vom Ver­           173.	 Vgl. die formulering van die Uniform Commercial Code 3-115
      plichtungstatbestand und von den Einreden im Wechselrecht 1932             (I) en 3-407 (3): "A subsequent holder in due course may in all
      Bonn 71-3. Vgl. ook art. 3-305 Uniform Commercial Code wat                 cases enforce the instrument according to its original tenor, and
      lui: "To the extent that a holder is a holder in due course he             when an incomplete instrument has been completed, he may en­
      takes the instrument free from (2) all defences of any party to            force it as completed." Britton "Defences, claims of ownership
      the instrument with whom the holder has not dealt except (c)               and equities" 1955 (7) Hastings LI I, 12; Von Wintzingerode Der
      such misrepresentation as has induced the party to sign the in­            Rechtsschein im englischen und franzosischen Wechselrecht un­
      strument with neither knowledge nor reasonable opportunity to              ter vergleichender Heranziehung des Wechselgesetzes vom 21
      obtain knowledge of its character or its essential terms."                 luni 1933. 1935 Munster 66-8.

                                 42                                                                          43
is nie, maar ook dat die vordering wat daarin konstateer word,
nie onderworpe is aan verwere wat nie uit die titel self blyk nie.
Deur sy ondertekening wek die skuldenaar die skyn dat hy uit­
sluitlik volgens die inhoud van die skrif aanspreeklik wil wees.
Die wisselverbintenis word objektiveer in die sin dat die inhoud
daarvan slegs deur die skrif bepaal moet word. 174 Met die uit­
sondering van die absolute verwere, wat in beginsel toereken­
baarheid uitsluit,175 kan die wisselskuldenaar teenoor die derde­
houer ter goeder trou slegs verwere te gelde maak wat uit die
dokument self sigbaar is. Die reelmatige houer kan prestasie
vorder ooreenkomstig die terme van die papier. Hy verkry sy
reg soos dit in die skrif beliggaam is. Dit is die sin van die wis­
selverbintenis as abstrakte regsband in materiele sin. Die skul­
denaar het die publisiteitsvorm gekies en word teenoor derdes
ooreenkomstig die omvang daarvan aanspreeklik gehou. 17G Dit
gaan hier dus om 'n belangrike afwyking van die reel nemo
plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet, want in
beginsel is verhandeling van dieselfde aard as sessie. Wesenlik
dieselfde vordering as die van die voorman word verkry. 1 <:
Die beginsel van die nieteenstelbaarheid van verwere bems op
die regskynprinsiep, op die wydliggende goeie trou in die waar­
depapierereg of, soos toepaslik opgemerk is, op die publica fides
van die papier. 17il Skrif en reg stem ooreen. In hierdie perspek­
tief geld vandag nog die spreuk quod non est in cambio non est
in mundo.
174.	 Ronse 2150-1; Hildebrandt § 8, 66 ev 67-8: "Der Schuldncr
      erweckt damit selbst den Anschein, einheitlich nur nach dem
      Inhalt der Schrift (schriftgemiiss     "skripturrechtlich") haften
      zu wollen."
175.	 Sien Cowen-Gering 268-9.
176.	 Vgl. Meyer 94.
177.	 Smith v Farrelly's Trustee 1904 TS 949, 956; en verder Brunner §
      194 165; Dabin § 160, 314-7; Hildebrandt § 19, 215. Steun hier­
      voor is te vind in die opvatting waarvolgens die verwyderde party
      wat nie 'n reelmatige houer is nie, as sessionaris behandel word:
      Cowen-Gering 271 en bv Viljoen v SIK Investment Corporation
      (Pty) Ltd 1969 (3) SA 582 (T).
178.	 Brunner § 195, 168.




                                 44


				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:151
posted:1/22/2011
language:Afrikaans
pages:23