Strategjia e Turizmit dhe Plani i Veprimit per Rajonin e Kuksit Volumi 2 Teknikat e zbatimit

Document Sample
Strategjia e Turizmit dhe Plani i Veprimit per Rajonin e Kuksit Volumi 2 Teknikat e zbatimit Powered By Docstoc
					       T h is p r o g r a m m e i s c o - fu n d e d b y th e                                       Im p l e m e n te d b y U N D P i n p a r tn e r s h i p
       E u r o p e a n U n i o n a n d U N D P A lb a n ia                       w it h K u k e s R e g i o n a n d th e G o v e r n m e n t o f A l b a n i a




   Si Kryetar i Keshillit Qarkut Kukës dhe i Komitetit Partneritetit
   Rajonal, kam kënaqësine t’ju paraqes Strategjine dhe Planin e
   Veprimit per Turizmin ne Qarkun e Kukësit.
   Komiteti Partneritetit Rajonal, i përbërë nga përfaqësues te
   qeverisjes, biznesit dhe shoqerise civile, i kushtoi vemendje te
   madhe këtij dokumenti. Gjej rastin t’i përshëndes ata, per
   përkushtimin dhe energjine e tyre. (shih listën e anëtarësisë - Shtojca
   1).
   Strategjia e miratuar zyrtarisht nga Komiteti Rajonal i Partneritetit
   më 9 Nëntor 2010, u pregatit ne baze te Studimit vleresues:
   Promovimi i Turizmit dhe Mjedisit ne Rajonin e Kukesit, i publikuar
   në shkurt 2010. Studimi ka dhënë një analizë të gjendjes së sektorit
   turizmit ne Rajon, theksoj aspektet pozitive që mund të zhvillohen dhe sfidat të cilat duhet të tejkalohen për rajonin, për
   të rritur mundesite e zhvillimit të turizmit dhe ofrimin e vendeve të punës për banoret e rajonit.

   Strategjia është pregatitur me ndihmën dhe kontributin e të gjithë aktorëve përkatës te Qarkut Kukës dhe aktorëve të
   jashtëm që mund të shërbejnë si partnerët tanë për të siguruar që objektivat e strategjisë te arrihen. Vëllimi I ofron
   Strategjinë dhe një Plan-Veprimi afat-shkurtër te detajuar, ndërsa Vellimi II “Teknikat e Implementimit" i siguron
   Organizates per Menaxhimin e Destinacionit Turistik (DMO) ne Qarkun e Kukesit, si agjencia përgjegjëse për zbatimin
   e Strategjise dhe agjencive të tjera, orientimet e nevojshme dhe te detajuara, për të përmbushur zbatimin me sukses te
   strategjise, me synymin qe Qarku i Kukësit te jete një destinacion turistik i qëndrueshëm, natyror dhe kulturor për
   turistët ndërkombëtarë dhe ata vendas.

   Pregatitja e kësaj Strategjie nuk mund të realizohej pa ndihmën e Delegacionit të Bashkimit Europian në Shqipëri dhe
   UNDP-se ne Shqiperi, te cilet siguruan fondet e nevojshme për të ndërmarrë këtë detyrë, UNDP-ja ne Shqiperi ishte
   përgjegjës për mbikqyrjen e zhvillimit të Strategjisë duke punuar në partneritet të ngushtë me Komitetin e Partneritetit
   Rajonal për të siguruar një produkt te Strategjise profesionale, realiste, dhe të arritshme.
   Të dhëna të dobishme jane dhënë edhe nga Komiteti Drejtues i projektit KRTEP, i përbërë nga përfaqësues: Ministria e
   Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve; Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave; Ministria e
   Integrimit Europian; Ministria e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës; Delegacioni i Bashkimit Europian në Shqipëri;
   UNDP ne Shqipëri dhe Këshilli Qarkut Kukës, i cili ka ndihmuar dukshem në përmirësimin e këtij dokumenti.

   Unë ju inkurajoj qe nepermjet faqeve te internetit: www.qarkukukes.gov.al te Këshillit të Qarkut Kukës dhe në faqen e
   internetit te UNDP www.undp.org.al. te gjeni dokumentin e Strategjise dhe Planin e Veprimit per Turizmin ne Qarkun e
   Kukësit dhe dokumentet e tjera lidhur me turizmin.
   Keshilli Qarkut Kukes mirëpret çdo koment, sugjerim dhe mbështetje në drejtim të zbatimit të Strategjisë duke ju
   sugjeruar palëve te interesuara të na kontaktoni ne adresen e e-Mail: kryetari@qarkukukes.gov.al ; ose
   p.zhvillimi@qarkukukes.gov.al si dhe ne numrin e telefonit: 024 22 2363.


   Juaji Sinqerisht,

Shefqet Bruka

Kryetar i Komitetit Partneritetit Rajonal
Kryetar i Këshillit të Qarkut Kukës




                Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                        ii
                                                        Përmbajtja
   Parathënia
 KAPITULLI 1 Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit .....Error!
                  Bookmark not defined.
  1.1 Krijimi i një vizioni për zhvillimin e turizmit në Qarkun e KukësitError!                                                  Bookmark         not
           defined.
  1.2 Planifikimi strategjik: drejtimi dhe objektivat (deri në 10 vjet) ... Error! Bookmark not defined.
      1.2.1 Arritjet e pritshme afat-gjata të zhvillimit të turizmit në Qarkun e KukësitError! Bookmark
           not defined.
  1.3 Institucionalizimi dhe manaxhimi i turizmit në nivel rajonal ....... Error! Bookmark not defined.
            (a) Krijimi i një OMD-je për Qarkun e Kukësit ......................Error! Bookmark not defined.
            (b) Krijimi i një baze të dhënash rajonale me informacion për turistëtError! Bookmark not defined.
            (c) Organizimi i një udhëtimi studimor evropian për disa anëtarë të KPR dhe personel të
                OMD-së ...........................................................................Error! Bookmark not defined.
            (d) Lobimi ndaj qeverisë në lidhje me të drejtat e pronës dhe pronësisëError! Bookmark not defined.
            (e) Ndërgjegjësimi dhe zhvillimi i burimeve njerëzore...........Error! Bookmark not defined.
  1.4. Veprimet për të zhvilluar dhe mbështetur turizmin në tre vitet e ardhshme.................. Error!
           Bookmark not defined.
      1.4.1 Zhvillimi i produkteve të përgjishme .....................................Error! Bookmark not defined.
            (a) Krijimi i Qendrave të Informacionit për Turistë (QIT) në Qarkun e KukësitError! Bookmark not defined.
            (b)Sinjalistika............................................................................................................Error!
   Bookmark not defined.
            (c) Pikat e vrojtimit...................................................................................................Error!
      Bookmark not defined.
            (d)Shtigjet malore..................................................................................................... Error!
 Bookmark not defined.
            (e)Kampingjet...........................................................................................................Error!
   Bookmark not defined.
            (f)Pikat e peshkimit...................................................................................................Error!
   Bookmark not defined.
     1.4.2 Zhvillimi i produkteve specifikë ............................................Error! Bookmark not defined.
            (a)Muzetë...................................................................................................................       Error!
           Bookmark not defined.
            (b)Qendra Kulturore dhe e Zhvillimit të Turizmit në Valbonë....................................Error!
           Bookmark not defined.
            (c) Itineraret dhe udhëtimet rrethore......................................Error! Bookmark not defined.
            (d) Zhvillimi i disa produkteve turistike në përfitim të komuniteteve lokaleError! Bookmark not defined.
            (e)Turizmi në fshat dhe rural.....................................................................................Error!
Bookmark not defined.
            (f)Skitë......................................................................................................................Error!
   Bookmark not defined.
            (g)Iniciativa të tjera për zhvillim produktesh.............................................................Error!
   Bookmark not defined.
      1.4.3 Infrastruktura ............................................................................................................... 1-1-33
  1.5 Strategjia e marketingut .....................................................................................................1-1-34
      1.5.1Tregu i synuar ............................................................................................................... 1-1-35
       1.5.2Destinacioni dhe marka………………………………………………..………………… 1-39
      1.5.3 Instrumentet dhe teknikat e marketingut ....................................................................... 1-1-41



  Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                   iii
               (a) Broshura, fletushka turistike dhe harta të Qarkut të Kukësit ....................................... 1-42
               (b) Faqja e internetit dhe e-marketingu në Qarkun e Kukësit ........................................... 1-43
               (c) Paketa e Marrëdhënieve me Publikun......................................................................... 1-43
               (d) Manuali i shitjeve....................................................................................................... 1-44
               (e) Promovimi i investimeve............................................................................................. 1-44

Kapitulli 2 Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit
                 ............................................................................... Error! Bookmark not defined.
 2.1 Rishikim i objektivave strategjike për mbrojtjen e mjedisit në Qarkun e Kukësit ...........Error!
         Bookmark not defined.
 2.2 Arritje afatgjata për mjedisin në Qarkun e Kukësit............................................................2-2-3
     2.2.1 Menaxhimi i mbetjeve ....................................................................................................2-2-4
     2.2.2 Menaxhimi i ujit dhe pastrimi i ujërave sipërfaqësore .....................................................2-2-4
     2.2.3 Menaxhimi i tokës dhe erozioni .....................................................................................2-2-5
     2.2.4 Biodiversiteti, peizazhi natyror dhe zgjerimi i hapësirave të reja ....................................2-2-6
     2.2.5 Edukimi dhe ndërgjegjësimi për çështjet mjedisore të lidhura me turizmin......... 2-2-6
 2.3 Strategjitë afatshkurtra dhe afatmesme për mjedisin e Qarkut të Kukësit .................................2-2-7
     2.3.1 Menaxhimi i mbetjeve urbane.........................................................................................2-2-8
     2.3.2 Pastrimi i ujërave sipërfaqësorë .................................................................................... 2-2-12
     2.3.3 Biodiversiteti dhe peizazhi............................................................................................ 2-2-16
     2.3.4 Edukimi dhe ndërgjegjësimi për çështjet e mjedisit të lidhura me turizmin.................... 2-2-21
     2.3.5 Menaxhimi i tokës dhe erozioni .................................................................................... 2-2-22

Kapitulli 3 Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e
                 Kukësit .................................................................. Error! Bookmark not defined.
 3.1 Pamje e objektivave strategjikë për turizmin kulturor në Qarkun e Kukësit ....................3-3-1
 3.2 Arritjet e pritshme afat-gjata të turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit ...........................3-3-5
 3.3 Objektivat dhe strategjitë afatshkurtra dhe afatmesme për turizmin kulturor .................3-3-7
     3.3.1 Festimet tradicionale, ngjarjet, artet dhe zbavitja............................................................3-3-7
           (a) Kalendari vjetor i aktiviteteve....................................................................................3-3-8
           (b) Ringjallja e festimeve tradicionale të Qarkut të Kukësit.............................................3-3-9
           (c) Qendra Komunitare në Komunën e Bicaj.................................................................3-3-14
           (d) Rezidencat artistike .................................................................................................3-3-15
           (e) Bashkëpunimi me institucionet kombëtare të kulturës .............................................. 3-3-17
           (f) Disa panaire po themelohen në të gjithë rajonin...................................................... 3-3-17
     3.3.2 Zhvillimi i artizanatit në Qarkun e Kukësit ..................................................................3-3-17
           (a) Themelimi i një Shoqate Artizanësh të Qarkut të Kukësit ........................................ 3-3-18
           (b) Themelimi i çmimit vjetor i Qarkut të Kukësit “çmimi për ekselencë në punët
               artizanale..’............................................................................................................. 3-3-19
           (c) Qeveritë lokale të Qarkut të Kukësit komisionojnë punë nga artizanët lokalë........... 3-3-24
           (d) Fituesit e ‘cmimit të ekselencës’ marrin pjesë në panairet kombëtare dhe Ballkanike3-3-25
           (e) Zhvillohet dhe publikohet një bazë të dhënash online për punët artizanale............... 3-3-26
           (f) Ndërtimi i kapaciteteve për artizanët vendas ........................................................... 3-3-27
           (g) Sallat e ekspozimit dhe dyqanet e produkteve artizanale janë krijuar në të gjithë Qarkun
               e Kukësit ................................................................................................................. 3-3-28
           (h) Shumica e artizanëve të Qarkut të Kukësit do të reklamojnë dhe shesin produktet e tyre
               në dyqanin artizanal Shqiptar online ....................................................................... 3-3-29
           (i) Panairet e artizanatit organizohen rregullisht në të gjithë Qarkun e Kukësit ............ 3-3-29
           (j) Një vulë ose logo që karakterizon të gjitha prodhimet e bëra në Qarkun e Kukësit është
               projektuar dhe e regjistruar në Zyrën e Patentave dhe Markave Shqiptare (ZPMSH)3-3-30



Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                     iv
         3.3.3 Kuzhina dhe produktet vendase .................................................................................. 3-3-30
              (a) Gatimet vendase dhe pijet shërbehen në shumë restorante dhe bujtinë në Qarkun e
                  Kukësit.................................................................................................................... 3-3-31
              (b) Një broshurë me gatime tradicionale dhe pije vendase përgatitet dhe publikohet (në
                  Shqip dhe Anglisht) .................................................................................................3-3-31
              (c) Gatimet tradicionale të Qarkut të Kukësit përfshihen në broshurat gastronomike
                  kombëtare ............................................................................................................... 3-3-31
              (d) Disa produkte vendase paketohen si suvenire të vërteta dhe vihen në dispozicion të
                  turistëve .................................................................................................................. 3-3-32
         3.3.4 Zhvillimi i trashëgimisë kulturore në Qarkun e Kukësit .............................................. 3-3-33
              (a) Sinjalistikë udhëzuese dhe informuese prodhohet dhe instalohet .............................. 3-3-33
              (b) Kullat karakteristike janë restauruar ....................................................................... 3-3-33
              (c) Restaurimi dhe konservimi i siteve arkeologjike....................................................... 3-3-35
              (d) Restaurimi dhe interpretimi i memorialëve të periudhës komuniste .......................... 3-3-39
              (e) Një itinerar që lidh kullat historike në Qarkun e Kukësit me Kosovën është zhvilluar3-3-39
        3.3.5 Muzetë në Qarkun e Kukësit........................................................................................ 3-3-40
              (a) Dy muze te bashkise jane rikonstruktuar..................................................................3-3-40
              (b) Kulla Muze e Mic Sokolit ........................................................................................ 3-3-43
        3.3.6 Ndërtimi i ndërgjegjësimit rreth ndikimeve të lidhura me zhvillimin e turizmit dhe ndërtimi
                  i kapaciteteve .......................................................................................................... 3-3-43

Kapitulli 4 Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave të zhvillimit të Ndërmarrjeve
                 të Vogla dhe të Mesme (SME) në Qarkun e Kukësit ................................ 4-4-1
 4.1 Pamje e objektivave strategjike për SME-të turistike në Qarkun e Kukësit ......................4-4-1
 4.2 Arritjet e pritëshme të zhvillimit afatgjatë në Qarkun e Kukësit........................................4-4-3
       4.2.1 Aspekte institucionale dhe bashkëpunuese për SME-të e turizmit.................................4-4-4
       4.2.2 Marketingu dhe zhvillimi i produkteve nga SME-të turistike........................................4-4-4
       4.2.3 Infrastruktura e biznesit dhe performanca nga SME-të turistike....................................4-4-5
       4.2.4 Ndërgjegjshmëria brenda SME-ve të turizmit...............................................................4-4-6
 4.3 Strategjitë afatshkurtra dhe afatmesme për zhvillimin e SME-ve në Qarkun e Kukësit ...4-4-6
       4.3.1 Aspekte institucionale dhe bashkëpunuese për SME-të turistike ...................................4-4-6
           (a) Ofruesit e shërbimeve turistike - SMEtë – bëhen anëtare aktive të OMD-së së Qarkut të
               Kukësit......................................................................................................................4-4-6
           (b) Njerëz shumë të suksesshëm të biznesit me origjinë nga Qarku i Kukësit investojnë në
               sektorin e turizmit .....................................................................................................4-4-7
           (c) Janë marrë masa për të forcuar lidhjet ndërmjet ofruesve të shërbimeve turistike dhe
               operatorëve të tureve.................................................................................................4-4-7
           (d) Lidhjet brenda zinxhirit të furnizimit dhe me sektorët e tjerë janë përmirësuar......... 4-4-14
           (e) SME-të e turizmit marrin pjesë në mënyrë aktive në iniciativat ndër-rajonale të
               bashkëpunimit......................................................................................................... 4-4-19
       4.3.2 Marketingu dhe zhvillimi i produkteve nga SME-të e turizmit ...................................4-4-21
           (a) Cilësia e shërbimeve të turizmit në Qarkun e Kukësit përmirësohet ndjeshëm.......... 4-4-21
           (b) Ofruesit e akomodimeve përmirësojnë dizajnin dhe strukturën e objekteve të tyre për t’i
               shërbyer më mirë nevojave të turistëve ....................................................................4-4-24
           (c) Shërbimet e mikpritjes përmirësohen me staf të trajnuar mirë dhe të sjellshëm ........ 4-4-25
           (d) Ofrohet një menu më e shumëllojshme me gatime tradicionale në shumicën e
               restoranteve ............................................................................................................ 4-4-26
           (e) Menutë janë të disponueshme në shumicën e restoranteve në Shqip dhe në Anglisht 4-4-26
           (f) Disa restorante të mira që ofrojnë kuzhinë lokale ndodhen në Bregun e Liqenit të Fierzës4-27
           (g) Sistemi i rezervimit për akomodimin është i organizuar më mirë .............................. 4-4-31



Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                        v
              (h) Më shumë agjenci udhëtimi dhe operatorë turesh sjellin turistë në Qarkun e Kukësit4-4-31
              (i) Shërbime dhe aktivitete shtesë të disponueshme për turistët .....................................4-4-32
              (j) Ofruesit e akomodimeve po zgjerojnë në mënyrë të qëndrueshme operimin e tyre.....4-4-32
              (k) Shumica e ofruesve të shërbimeve mund të furnizojnë guidat turistike në bazë kërkese 4-33
              (l) Disa ofrues shërbimesh pranojnë karta krediti për pagesën .....................................4-4-33
              (m) SME-të e turizmit kanë faqet e tyre të internetit të cilat perditesohen rregullisht .....4-4-33
              (n) Facilitete të reja turistike si kampingjet dhe qendrat e zhvillimit të turizmit zhvillohen
                  ose janë nën zhvillim në të gjitha zonat turistike të Qarkut të Kukësit....................... 4-4-33
              (o) SME-të ofrojën kayaking, peshkim sportiv, dhe aktivitete të tjera rekreative në Liqenin e
                  Fierzës .................................................................................................................... 4-4-35
              (p) Turizmi rural është zgjeruar dhe kapaciteti akomodues është rritur në Valbonë dhe në
                  Shishtavec............................................................................................................... 4-4-35
              (q) Shërbimet e përbashkëta ndërkufitare dhe itineraret me operatorët në Kosovë dhe Mal i
                  Zi janë zhvilluar...................................................................................................... 4-4-37
              (r) Prodhuesit e artizanatit të Rajonit të Kukesit përmirësojnë aftësitë e tyre të biznesit në
                  zhvillimin, shpërndarjen dhe marketingun e produktit.............................................. 4-4-37
          4.3.3 Infrastruktura e Biznesit dhe performanca nga SME-të e turizmit............................... 4-4-39
              (a) Akomodimi, restorantet dhe ofruesit e shërbimeve turistike ndjekin trajnimin e
                  marketingut dhe menaxhimit.................................................................................... 4-4-39
              (b) Ofruesit e sherbimeve inkurajohen te përdorin ’Librin e Sugjerimeve te Klientit’ ....4-4-40
              (c) Ofruesit e akomodimeve mbledhin informacion për vizitorët nëpërmjet vrojtimeve ..4-4-40
              (e) Numri i bizneseve joligjore reduktohet në mënyrë të konsiderueshme ...................... 4-4-41
              (f) SME-të mbështeten me nxitje speciale financimi .................................................... 4-4-41
              (g) Biznese të reja të lidhura me turizmin veçanerisht nga te rinj dhe te reja inkurajohen dhe
                  asistohen................................................................................................................. 4-4-41
              (h) SME-të e turizmit, duke përfshirë operatorët e zejtarisë, ofrojnë mundësi mësimi për të
                  rinjtë dhe gratë që kërkojnë punësim ....................................................................... 4-4-41
              4.3.4 Ndërgjegjësimi brenda SME-ve turistike.............................................................. 4-4-42
              (a) Trajnimi dhe keshillimi i menaxhereve për SME-të e turizmit...................................4-4-42
              (b) Stafi i trageteve (SME) është i trajnuar për të informuar pasagjerët të mos ndotin liqenin
                  e Komanit ............................................................................................................... 4-4-42
              (c) Shkollat e mesme inkurajohen të përfshijnë zhvillimin e turizmit dhe promovimin e
                  mjedisit në kurrikulat e tyre..................................................................................... 4-4-42

        4.3.4 Ndërgjegjësimi brenda SME-ve turistike............................................................... 4-4-42
             (a) Trajnimi dhe keshillimi i menaxhereve për SME-të e turizmit...................................4-4-42
             (b) Stafi i trageteve (SME) është i trajnuar për të informuar pasagjerët të mos ndotin liqenin
                 e Komanit ............................................................................................................... 4-4-42
             (c) Shkollat e mesme inkurajohen të përfshijnë zhvillimin e turizmit dhe promovimin e
                 mjedisit në kurrikulat e tyre..................................................................................... 4-4-42

KAPITULLI 5 Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar................ Error! Bookmark not defined.
 5.1 Zhvillimi i turizmit ndërkufitar ...........................................................................................5-5-1
 5.2 Iniciativat ndërkufitare për mbrojtjen dhe promovimin e mjedisit ....................................5-5-3
 5.3 Iniciativat dhe mundësitë e zhvillimit të turizmit kulturor ndërkufitar .............................5-5-4
     5.3.1 Zhvillimi i sektorit të zejtarisë ........................................................................................5-5-4
     5.3.2 Muzetë ...........................................................................................................................5-5-4
     5.3.4 Itineraret e kullave në Kosovë dhe Shqipëri ....................................................................5-5-4
     5.3.5 Aktivitetet folklorike ......................................................................................................5-5-4
     5.3.6 IPA CBC Shqipëri – Mal i Zi dhe Shqipëri – Kosovë (së shpejti) ....................................5-5-5



Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                        vi
    5.4 Mundësit ndërkufitare për zhvillimin e SME-ve .................................................................5-5-5
    5.5 Konkluzion: vlera e shtuar e bashkëpunimit ndërkufitar ...................................................5-5-5

    Shtojca 1 Lista e Anetareve te Komitetit Partneritetit
    Shtojca 2 Skuadra Studimore e Strategjise dhe Planit të Veprimit të Turizmit në Qarkun
          e Kukësit ............................................................................................................................. 2
    Shtojca 3 Normat e përzgjedhura kombëtare të reklamës..................................................... 4
    Shtojca 4 Biodiversiteti, pyjet dhe kullotat, dhe zonat e mbrojtura të Qarkut të Kukësit 6
    Shtojca 5 Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë në Qarkun e Kukësit...................................... 10
    Shtojca 6 Iniciativa “Project Exposure”................................................................................. 12




                                                          Lista e tabelave
Tabela 1-1     Objektivat Afat shkurtër, mesëm dhe afatgjatë për zhvillimin e turizmit në
       Qarkun e Kukësit ...........................................................................Error! Bookmark not defined.
Tabela 1-3 A 3-year Action Plan for tourism development in the Kukes Region................................ 1-39

Tabela 2-1 Objektivat afat shkurtra, mesme dhe afat gjata për mjedisin në Qarkun e Kukësit........2-1
Tabela 2-2 Konventat ndërkombëtare mbi biodiversitetin nënshkruar nga Shqipëria....................... 2-2
Tabela 2-3 Një plan veprimi afat shkurtër, 3 vjeçar, për mbrotjen dhe ruajtjen e mjedisit në Qarkun e
Kukësit........................................................................................................................................ 2-24

Tabela 3-1 Objektivat afat shkurtra, mesme dhe afat gjata për turizmin kulturor në Qarkun e
Kukësit....................................................................................................................................... ...3-1
Tabela 3-2 Kostoja e organizimit të një rezidence artisti................................................................... 3-16
Tabela 3-3 Monumentet arkeologjike në Qarkun e Kukësit me potencial turistik.......................... 3-36
Tabela 3-4 Një plan veprimi 3-vjeçar për arritjen e objektivave të turizmit kulturor në Qarkun e
Kukësit.......................................................................................................................................... 3-44

Tabela 4-1 Objektivat afat shkurtra, mesme dhe afat gjata për zhvillimin e SME-ve në Qarkun e
Kukësit...........................................................................................................................................4-1
Tabela 4-2 Prejardhja e inputeve të ushqimit dhe zinxhirët e ushqimit për ushqime bazë të shitura në
rajon............................................................................................................................................. 4-15
Tabela 4-3 Pese dimensionet dhe përshkrimet e përshtatura për një hotel me cilësi..................... 4-22
Tabela 4-4 3P'të- 3 Dimensionet e Përkufizimit të Shërbimeve të Hotelit.................................... 4-23
Tabela 4-5 Një Plan Veprimi 3-vjeçar për zhvillimin e SME-ve në Qarkun e Kukësit....... ...........4-43

Tabela 1 Përdorimi i tokës në Qarkun e Kukësit.......................................................................... .....6
Tabela 2 Zonat e mbrojtura të Qarkut të Kukësit ........................................................................... ...8



                                                          Lista e figurave
Figure 1-1 Pjesa e tregut e linjave ajrore me kosto të ulët në krahasim me trafikun e rregullt ajror të




  Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                        vii
  pasagjerëve në Poloni........................................................................................................................1-6
Figure 1-2 Pjesa e trafikut të rregullt ajror të pasagjerëve të linjave ajrore me kosto të ulët midis Britanisë
  dhe Polonisë .....................................................................................................................................1-6
Figura 1-3Një udhëtim tipik ndërkufitar që përfshin Qarkun e Kukësit................................................ 1-28
Figura 1-4 Shembull që tregon potencialin e zinxhirit të vlerës së turizmit në Luginën e Valbonës nëse të
  gjitha mundësitë do të arrihen në maksimum ................................................................................... 1-28
Figura 1-5 Tregjet e synuara në periudhë afatshkurtër, mesme dhe afatgjatë................................1-38
Figura 2-1 Hierarkia e mbetjeve urbane .............................................................................................. 2-10
Figura 3-1 Pyetësori i kërkimit të tregut në lidhje me kënaqësinë nga ngjarjet .....................................3-13
Figura 4-1 Itinerari i një turisti ndërkombëtar i cili dëshiron të shëtisë Valbonën .................................4-10
Figura 4-2 Pasqyra e hallkës së zinxhirit të vlerës: Operatorët e tureve – Ofruesit e shërbimeve .......... 4-11
Figura 4-3 AZV – Vlerat e gjeneruara dhe marrësit e vlerave .............................................................. 4-12
Figura 4-4 AZV – Vlerat e gjeneruara dhe marrësit e vlerave .............................................................. 4-12
Figura 4-5 Rekomandime për përmirësim ........................................................................................... 4-13
Figura 4-6 Rekomandime për përmirësim ........................................................................................... 4-13
Figura 4-7 AZV: Lidhjet brenda nën-zinxhirëve të furnizimit të ushqimeve specifike .......................... 4-16
Figura 4-8 Shtrëngimet dhe pengesat ..................................................................................................4-17
Figura 4-9 Shtrëngimet dhe pengesat ..................................................................................................4-17
Figura 4-10 Fushat e ndërhyrjes potenciale ......................................................................................... 4-18
Figura 4-11 Fushat e ndërhyrjes potenciale ......................................................................................... 4-18
Figura 4-12 Harta e zinxhirit të vlerës në ndërtimin e një restoranti..................................................... 4-29
Figura 4-13 Harta e zinxhirit të vlerës së prodhimit të sixhadeve në Qytetin e Kukesit ........................ 4-38




  Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                      viii
          Lista e akronimeve dhe shkurtimeve
    AAA/ SHASH         Shoqëria e Artizanëve Shqiptarë
     AIDA/VIDV         Vëmendje, Interes, Dëshirë, Veprim
   ACER/QSHKE          Qendra Shqiptare e Kërkimeve Ekonomike
     AFCP/FARK         Ambasada e ShBA-së – Fondi i Ambasadorit për Ruajtjen Kulturore
  AMAC/KSHVM           Komiteti Shqiptar i Veprimit ndaj Minave
  AMAE/ESHVM           Ekzekutivi Shqiptar për Veprimin ndaj Minave
        AoI/ZeN        Zona e ndërhyrjes
   APTO/ZSHPM          Zyra Shqiptare e Patentave dhe Markave
     ATA/SHSHT         Shoqëria Shqiptare e Turizmit
           BKT         Banka Kombëtare Tregtare
BRICAS/QSSHIKB         Qendra e Studimeve Shqiptare në Institutin e Kërkimeve Biologjike
       CBC/BNK         Bashkëpunimi ndërkufitar
         CHSED         Programi i përbashkët UNDP-UNESCO mbi Trashëgiminë Kulturore për Zhvillimin Social
                       dhe Ekonomik
        CID/QZHI       Qendra për Zhvillimin e Integruar
      CED/ZHSK         Zhvillimi i Sipërmarrjeve në Komunitet - USAID
            VKM        Vendim i Këshillit të Ministrave
            DSHP       Drejtoria e Shërbimeve Pyjore
      DMO/OMD          Organizata për Menaxhimin e Destinacionit
               KE      Komisioni Europian
            VNM        Vlerësimi i Ndikimit Mjedisor
               BE      Bashkimi Europian
        EUD/DBE        Delegacioni i Bashkimit Europian
     FAF/SHPFSH        Shoqëria e Parë Financuese Shqiptare
       Udh. Famil.     Udhëtim familjarizues
       FPRI/IKPK       Instituti Kërkimor i Pyjeve dhe Kullotave
       FUA/SHPP        Shoqëria e Përdoruesve të Pyllit
         GDP/PPB       Prodhimi i Përgjithshëm Bruto
   GCDO/ORZHGJ         Organizata për Ruajtjen dhe Zhvillimin e Gjirokastrës
             GTZ       Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit – Organizata Gjermane për Zhvillim
               IA      Instituti i Arkeologjisë
          INSTAT       Instituti Kombëtar i Statistikave, Shqipëri
           UNRN        Unioni Ndërkombëtar i Ruajtjes së Natyrës
              IPA      Instrumenti parapërgatitor për hyrjen në BE (Instrument of Pre-Accession)
              ISO      Organizata e Standardeve Ndërkombëtare
             GISH      Gratë Intelektuale të Shkodrës
             KQK       Këshilli i Qarkut të Kukësit
          KQDhTI       Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë e Qarkut të Kukësit
   KRCBC/PBNQK         Programi për Bashkëpunimin Ndërkufitar në Qarkun e Kukësit UNDP-KE
     KRDI/IZHQK        UNDP-KE – Iniciativa për Zhvillimin e Qarkut të Kukësit
      KPEP/PSPK        Programi për Sipërmarrjen Private USAID Kosovë
  KRTEP/PPTMQK         Projekti për Promovimin e Turizmit dhe Mjedisit në Qarkun e Kukësit UNDP-KE
    KOTAS/SHTK         Shoqëria e Turizmit Kosovë
             KTV       Televizioni i Kukësit
      LCC/LAKL         Linja ajrore me kosto të ulët




Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                ix
          LFS/AFP       Anketimi i Forcës Punëtore
     LGPA/PQVSH         Programi i USAID-it për Qeverisjen Vendore në Shqipëri
         LGP/PQV        Programi i UNDP-së për Qeverisjen Vendore
       LGU/NJQV         Njësi e Qeverisjes Vendore
    MADA/AZHZM          Agjencia e Zhvillimit të Zonave Malore
      MATA/SHTM         Shoqëria Tregtare Maqedonase
            OZHM        Objektivat e Zhvillimit të Mijëvjeçarit
          MMPAU         Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave
              MIE       Ministria e Integrimit Europian
            METE        Ministria e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës
            MSHN        Muzeu i Shkencave Natyrore
           MTKRS        Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve
        MMP/PMT         Programi nga Malet në Treg
              NBG       Banka Kombëtare e Greqisë
               OJQ      Organizatë Jo-qeveritare
             MHK        Muzeu i Historisë Kombëtare
    NHDR/RKZHNJ         Raporti Kombëtar për Zhvillimin Njerëzor
            SKZHI       Strategjia Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim
              AKT       Agjencia Kombëtare e Turizmit
  OSAAB/OMFSHB          Organizata në Mbështetje të Fëmijëve Shqiptar të Braktisur
             OSBE       Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim
           ZO/ZM        Zonë e Mbrojtur
               PPP      Partneritet Publik Privat
              EDP       Ekipi Drejtues i Projektit të UNDP KRTEP
     RASP/PMSHR         Programi për Mbështetjen e Shoqërive Rurale
               ROI      Kthim mbi Investimin
         KPR/KPR        Komiteti i Partneritetit Rajonal të Kukësit
  SRDNC/DRSHKK          Drejtoria Rajonale e Shkodrës për Kulturën Kombëtare
             SIDA       Agjencia Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ndërkombëtar
       SNV/OHZH         Organizata Hollandeze për Zhvillim
              SME       Ndërmarrje të Vogla dhe të Mesme
            SWOT        Fuqitë, Dobësitë, Mundësitë dhe Kërcënimet
         TEV/VTE        Vlera Totale Ekonomike
          TIC /QIT      Qendra e Informacionit të Turizmit
   TRDNC/DRTKK          Drejtoria Rajonale e Tiranës për Kulturën Kombëtare
      TWIG/GNGT         Grupi Ndërkombëtar i Grave –Tiranë
                UN      Kombet e Bashkuara
     UNDP/PZHKB         Programi për Zhvillim i Kombeve të Bashkuara
UNESCO/OKBASHK          Organizata e Kombeve të Bashkuara për Arsim, Shkencë dhe Kulturë
   UNWTO/OBTKB          Organizata Botërore e Turizmit e Kombeve të Bashkuara
 USAID/ASHBZHN          Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar
           UOTSH        Unioni i Operatorëve Turistik në Shqipëri
              AZV       Analiza e Zinxhirit të Vlerës
             VMA        Vizitë te Miqtë dhe të Afërmit
             YEM        Programi i Përbashkët i Kombeve të Bashkuara /MDGF mbi të Rinjtë, Punësimin dhe
                        Emigracionin




 Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                x
                                             Parathënie
  Vëllimi 2 i Strategjisë dhe Planit të Veprimit për Zhvillimin e Turizmit në Qarkun e Kukësit paraqet
  tablonë për strategjinë kryesore të zhvillimit të turizmit në Vëllimin 1. Është një dokument
  gjithëpërfshirës që tregon në detaje jo vetëm strategjitë e turizmit por edhe strategjitë për mbrojtjen e
  mjedisit si dhe mbrojtjen dhe zhvillimin e trashëgimisë kulturore të rajonit, për të eksploruar iniciativat
  e mundshme ndërkufitare me vendet vendet fqinje dhe për të mbështetur SME-të, si dhe për të
  përmirësuar zhvillimin e biznesit.

  Vëllimi 1 prezantoi një strategji turizmi dhe plan veprimi të përmbledhur ku përfshihen veprimet që
  duhen ndërmarrë nga sektorët përkatës për të arritur potencialin e plotë të turizmit në rajon – krijimi i
  vendeve të punës, të ardhurave dhe përmirësimi i kushteve të jetesës për popullsinë vendase. Objektivi i
  vëllimit të dytë të strategjisë është zgjerimi i rekomandive të bëra në Vëllimin 1, duke shpjeguar
  mendimin strategjik dhe detajuar mënyrën e zbatimit të strategjive dhe veprimeve të propozuara. Ai
  shërben si një manual për zbatimin e strategjisë së përgjithshme të turizmit. Për këtë arsye, të gjithë
  rekomandimet dhe veprimet që përmban Vëllimi 1 janë përfshirë edhe në Vëllimin 2.

 Në këtë vëllim propozohen edhe strategji e aktivitete që mund të mos lidhen direkt me zhvillimin e
 turizmit por që i sjellin përfitime këtij sektori, të tilla si mbrojtja e mjedisit e trashëgimisë kulturore si
 dhe zhvillimi dhe mbështetja e SME-ve si stimul për zhvillimin e rajonit dhe për shkak se në disa raste
 përbëjnë një nevojë urgjente. Propozohen që të trajtohen të ndara në kapituj të ndryshëm për t’u
 konsideruar në rast se ka fonde, dhe mund të shërbejnë si bazë për propozime ndaj agjencive qeveritare
 dhe organizatave donatore. Rekomandimet strategjike për secilin sektor mbështeten nga plane të
 veçanta veprimi tre vjeçare të cilat paraqiten në fund të secilit kapitull.

 Vëllimi 2 është i dobishëm për njerëzit, organizatat dhe agjencitë përgjegjëse për zbatimin e Strategjisë
 së Zhvillimit të Turizmit në Qarkun e Kukësit, ata që kanë interes në zhvillimin e turizmit dhe për
 njerëzit e organizatat që kanë interes për mbrojtjen e mjedisit, mbrojtjen dhe zhvillimin e kulturës në
 Rajonin e Kukësit dhe që mbështesin biznesin e vogël.



Falenderimet

Një sërë institucionesh dhe individësh kanë luajtur një rol thelbësor për përfundimin e këtij studimi. Ekipi
i këshilltarëve të projektit dëshiron të falënderojë në mënyrë të veçantë palët e mëposhtme për kohën e
përkushtuar, burimet dhe ndihmën e ofruar gjatë procesit kërkimor:

       Komisioni Europian
       UNDP – Shqipëri
       Ekipi Drejtues i Projektit të UNDP-KRTEP-it
       Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve (MTKRS)
       Ministria e Integrimit Europian (MIE)
       Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave (MMPAU)
       Ministria e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës (METE)
       Këshilli i Qarkut të Kukësit
       Bashkitë e Kukësit, Krumës dhe Bajram Currit




 Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   xi
     Komunat në Qarkun e Kukësit
     Forumin, OJQ-të për Ndihmën ndaj Shqipërisë dhe Programin për Mbështetjen e Shoqërisë
      Rurale Shqiptare (PMSHRSH)
     Agjencia Kombëtare e Turizmit (AKT)
     Shoqëria Shqiptare e Turizmit (SHSHT)
     Unioni i Operatorëve Turistik Shqiptar (UOTSH)
     Aktorët lokalë pjesëmarrës në seminaret dhe intervistat
     Operatorët turistik me bazë në Tiranë dhe Kosovë
     Agjencitë Ndërkombëtare të Zhvillimit të cilat ndanë përvojat e tyre (USAID Shqipëri dhe
      Kosovë, SNV, GTZ)




Strategjia dhe Plani i Veprimit përTurizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                  xii
       Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




KAPITULLI 1 Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun
            e Kukësit
Ky kapitull paraqet një strategji për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit. Kapitulli pason një proces
strategjik standard të mirë-dokumentuar dhe paraqet më shumë detaje, tablo dhe këshillon se si të
zbatohen strategjitë. Procesi strategjik i përdorur përfshin komponentët e mëposhtëm:

    Krijimi i një vizioni për zhvillimin e turizmit
    Planifikimi strategjik: objektivat dhe drejtimi (deri në 10 vjet)
    Manaxhami institucional dhe i turizmit në nivel rajonal
    Veprimet që duhen ndërmarrë për të mbështetur turizmin në tre vitet në vazhdim, duke përfshirë
       zhvillimin e produkteve, masat për mbrojtjen e mjedisit dhe për mbrojtjen e zhvillimin e
       trashëgimisë kulturore, si dhe masat në mbështetje të SME-ve turistike në Qarkun e Kukësit
    Zhvillimi i infrastrukturës
    Strategjia e marketingut, marka, promovimi dhe promovimi i investimeve

 Plani strategjik mbulon një periudhë dhjetë vjeçare. Sipas kushteve dhe afateve që udhëheqin këtë
 projekti një plan veprimi tre vjeçar që fokusohet në zhvillimin e turizmit përfshihet në fund të këtij
 kapitulli. Shtimi i një plani veprimi në një strategji shton në mënyrë të pashmangshme një dimension të
 ri. Një plan veprimi është një plan operacional që kërkon një nivel të caktuar detajimi në përshkrimin e
 aktiviteteve që duhen ndërmarrë, ndërsa një plan strategjik tregon objektivat e caktuara që duhen arritur
 brenda një periudhe kohore të caktuar. Plani i veprimit për këtë studim (ose plani operacional) tregon në
 detaje aktivitetet që duhen ndërmarrë gjatë tre viteve në vazhdim, koston e tyre, dhe personat përgjegjës
 për zbatimin e tyre. Si rrjedhojë, siç përshkruhet në kushtet e afatet e këtij projekti, rezultatet do të
 shtojnë në mënyrë të pashmangshme dimensionin e ri të nevojshëm dhe do të tregojnë hollësisht se
 çfarë duhet arritur në tre vitet e ardhshëm, si dhe arsyet për këto aktivitete. Vëllimi 2 jep të dhëna më të
 hollësishme se Vëllimi 1 dhe përfshin si dhe shpjegon aktivitetet e tjera të rëndësishme si dhe metodat,
 instrumentet dhe teknikat e nevojshme për të arritur sa më mirë këto objektiva.

 Kur është e mundur, strategjitë duhet të përfshijnë edhe një parashikim sasior. Sidoqoftë, siç përmendet
 qartë edhe në Studimin Vlerësues që shoqëron këtë plan strategjik, ka një mungesë totale statistikash
 për turizmin dhe industrinë e turizmit në Qarkun e Kukësit: nuk ka shifra mbi numrin e turistëve që
 vizitojnë rajonin (për një natë apo vetëm një ditë, turistë nga vendi apo të huaj, pushime apo udhëtime
 pune, etj) dhe as mbi performancën e ndërmarrjeve që ofrojnë shërbime turistike. Firmat që veprojnë në
 sektorin e turizmit dhe ato që furnizojnë këtë sektor rrallë mbajnë të dhëna të sakta që mund të
 përdoren.


 Pa statistika (apo të paktën vlerësime të papërpunuara) është e pamundur të ndërtohet një bazë e
 nevojshme për kryerjen e parashikimeve apo vlerësimin e ndikimit ekonomik të turizmit në
 ekonominë lokale.

 Një nga veprimet e rekomanduara në këtë strategji është krijimi i një sistemi për mbledhjen dhe
 përpunimin e statistikave (që në fakt është në zbatim e sipër). Me kalimin e kohës ky sistem do të
 krijojë kuadrin e nevojshëm për kryerjen e parashikimeve dhe modelimin ekonomik duke i ofruar
 sektorit publik informacionin e nevojshëm për krijimin e një politike si dhe duke siguruar të dhëna të
 mjaftueshme për sektorin publik e atë privat për të vlerësuar mundësitë dhe rreziqet e financimit të



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-1
      Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


  iniciativave turistike në Qarkun e Kukësit. Kjo do të shërbejë si një bazë (themel) i fuqishëm për
  shndërrimin e turizmit në një kontribuues të rëndësishëm dhe të njohur në ekonominë e rajonit.


1.1 Krijimi i një vizioni për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit

Vizioni për zhvillimin e turizmit shprehet në një deklaratë shumë të rëndësishme e cila shpjegon arsyet
pse komuniteti lokal dëshiron të zhvillojë turizmin në zonën e vet. Deklarata shpjegon ëndrrën e
përbashkët për të ardhmen; shërben si një dritë e cila ndriçon rrugën në kohë të vështira dhe është themeli
dhe pika e referimit për një drejtim strategjik. Vizioni duhet të jetë frymëzues, krijues dhe t’u drejtohet
aspiratave të aktorëve, dhe për këtë arsye duhet të formulohet me pjesëmarrjen e gjerë të komunitetit.

Në Kukës u organizua një seminar ku u ftuan qytetarë nga të tre rrethet, të interesuar në sektorin e
turizmit për të dhënë ide mbi formulimin e një vizioni të duhur për zhvillimin e turizmit në Qarkun e
Kukësit. Kjo përfshin identifikimin e fjalëve dhe koncepteve kyç dhe shprehjen e tyre në një fjali të
përmbledhur. U ra dakord për deklaratën e mëposhtme:

                Qarku i Kukësit do të zhvillojë një sektor turizmi konkurrues dhe eko-
                miqësor duke u bazuar në përdorimin e qëndrueshëm të burimeve të veta
                natyrore dhe kulturore, mikpritjen tradicionale të banorëve vendas dhe
                mjedisin e sigurt, i cili shërben si një mekanizëm për gjenerim të
                ardhurash dhe vende pune si dhe kontribuon në sektorët e tjerë të
                ekonomisë.

Konceptet kryesore në këtë deklaratë janë: qëndrueshmëria, konkurrueshmëria dhe cilësia, mirëqenia dhe
rritja e standardeve të jetesës nëpërmjet krijimit të të ardhurave dhe vendeve të punës, mikpritjes, sigurisë
dhe turizmit si një mekanizëm zhvillimi.


1.2 Planifikimi strategjik: drejtimi dhe objektivat (deri në 10 vjet)

 Kjo pjesë paraqet evoluimin e turizmit gjatë 10 viteve të ardhshëm nëse ndiqen rekomandimet
 strategjike të paraqitura në këtë dokument. Objektivat afatshkurtra tregojnë veprimet që duhen
 ndërmarrë gjatë tre viteve në vazhdim. Caktimi i objektivave të qarta tregon drejtimin që duhet të ndjek
 strategjia. Së fundi, qëllimi final është arritja e rezultateve më të mira duke përdorur supozimet e
 arsyeshme në bazë të burimeve të disponueshme dhe kushteve të jashtme që mund të ndikojnë sektorin.

 Qëllimet e gjera për zhvillimin e turizmit që duhen arritur deri në vitin 2020 janë:

     Zhvillimi i turizmit në Qarkun e Kukësit do të ketë arritur shkallën kur krijon vende pune dhe të
        ardhura për popullsinë vendase dhe kontribuon në ndalimin e emigrimit nga ky rajon
     Turizmi do të jetë bërë një sektor i mirë-menaxhuar me mbështetje të fuqishme nga sektori publik
        që monitorin dhe vlerëson performancën e këtij sektori
     Infrastrukturë e themeluar turistike me investime në sektorin privat dhe përmirësim të
        infrastrukturës mbështetëse
     Përmirësim i mjedisit dhe janë marrë masa mbrojtëse që krijojnë një ambient turistik të sigurt
     Turizmi promovon gjithashtu trashëgiminë kulturore dhe historinë e rajonit
     Firma lokale turistike të menaxhuara mirë dhe me personel të kualifikuar
     Komuniteti lokal është ndërgjegjësuar për përfitimet që sjell turizmi dhe për rëndësinë e mbrojtjes
        së mjedisit


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-2
     Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




Duhet kuptuar që turizmi, si një mundësi zhvillimi, mund të ketë ndikim shumë të shpejtë nëse ka
vullnet të fort politik dhe tregtar për ta mbështetur. Ka shumë shembuj në botë që tregojnë se turizmi
është kthyer në sektorin kryesor të zhvillimit të pasi është marrë vendimi për ta marrë më seriozisht
menaxhimin dhe marketimin e këtij sektori – që nga Afrika e Jugut dhe Vietnami deri në Prag dhe
Republikën Çeke. Turizmi i kap mundësitë më shpejt se çdo industri tjetër në botë nëse krijohen kushtet
e duhura dhe ka mbështetjen e sektorit publik dhe atij privat.

Tabela 1-1 tregon objektivat e detajuara në afat shkurtër, mesëm dhe afatgjatë. Tregon gjithashtu
zhvillimin e pritshëm të sektorit në Qarkun e Kukësit deri në vitin 2020.




Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                         1-3
                     Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


    Tabela 1-1 Objektivat Afat shkurtër, mesëm dhe afatgjatë për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit



                                                       Zhvillimi i turizmit
                                                   Objektivat afatmesme – 5
     Objektivat afatshkurtra – 3 vjet                                                 Objektivat afatgjata – 10 vjet
                                                               vjet

Institucionale                                 Institucionale dhe                Institucionale dhe ekonomike
                                               ekonomike
-    Një OMD është themeluar me                                                  -  Qarku i Kukësit është një pikë
     pjesëmarrjen e sektorit privat            -    Turizmi po shndërrohet          turistike e përcaktuar mirë dhe e
-    Agjencia e Turizmit Malor në Vendet            në një sektor të                nxjerrë në treg nga profesionistë
     e BE-së do të ndihmojë zhvillimin e            rëndësishëm për              - Qarku i Kukësit ka një sektor
     OMD-së (vizita studimore nga të dyja           ekonominë lokale                turizmi të suksesshëm
     palët, etj)                               -    Punësimi në sektorin e       - OMD ka personelin e duhur dhe
-    OMD ka marrë në punë staf të ri për            turizmit po rritet              mundësinë për të menaxhuar
     të drejtuar QIT                           -    OMD po menaxhon                 destinacionet në rritje të turizmit
-    Një sistem statistikor – bazë të               zhvillimin e turizmit në        dhe financohet 100% nga sektori
     dhënash rajonale – krijuar për të              rajon me pjesëmarrjen           privat
     mbledhur të dhëna mbi turizmin në              gjithnjë në rritje të        Ndërgjegjësimi
     Qarkun e Kukësit dhe njerëzit janë             sektorit privat – edhe
     trajnuar për të mbledhur                       nëpërmjet financimit të      -   Turizmi është një sektor thelbësor
     informacionin dhe për të përdorur              drejtpërdrejt financiar          në Qarkun e Kukësit i cili prek
     bazën e të dhënave – tashmë është                                               jetët e vendasve duke ofruar
     krijuar një bazë të dhënash për           Ndërgjegjësimi                        mundësi punësimi, të ardhura dhe
     turizmin                                                                        ndërveprim social; popullsia është
-    Ministria e Turizmit ka ngritur në        -    Ndërgjegjësimi i                 e ndërgjegjshme për ndikimin e
     Kukës një Qendër Shërbimi për                  popullsisë vendase për           këtij sektori
     Informacione mbi Turizmin                      turizmin dhe ambientin
-    Janë krijuar disa shoqëri (shihni              është rritur                 Marketingu dhe zhvillimi i
     objektivat e zhvillimit kulturor dhe të   -    Vazhdojnë iniciativat në     produkteve
     SME-ve)                                        lidhje me ndërgjegjësimin
-    Vizioni për zhvillimin e turizmit në                                        -   Qarku i Kukësit ka një imazh
     Qarkun e Kukësit është pranuar nga                                              pozitiv në treg
     të gjithë aktorët                         Marketingu dhe zhvillimi i        -   Tregtohet në nivel ndërkombëtar
-    Qeveria po lobon për të siguruar          produkteve                            duke tërhequr një gamë të gjerë
     mbështetje për të gjitha përpjekjet për                                         tregjesh si tregu i aventurave dhe
     të kapërcyer problemin me të drejtën      -    Qendra e Informacionit           të sporteve, tregun e eko-turizmit,
     e pronës                                       Turistik në Qarkun e             argëtimit dhe bizneset si dhe tregu
-    Janë krijuar, zbatuar dhe kanë hyrë në         Kukësit është plotësisht         i turistëve shqiptarë që pushojnë
     fuqi plane të detajuara për përdorimin         funksionale                      në fundjavë, turistëve nga rajoni si
     e tokës, për të mbështetur dhe            -    Materialet e marketingut         dhe turistë nga Europa të cilët
     mbrojtur zhvillimin e turizmit dhe             janë përditësuar, pasuruar       udhëtojnë me linja ajrore me kosto
     mbrojtjen e mjedisit natyror në rajon          dhe shpërndarë gjerësisht        të ulët për të vizituar zonën dhe
                                               -    Tregjet e synuara në afat        vendet fqinje
Ndërgjegjësimi                                      shkurtër janë konsoliduar    -   Tashmë janë hedhur në treg një
                                                    dhe po synohen tregje të         sërë produktesh të turizmit
-    Janë krijuar disa programe për                 reja brenda rajonit dhe      -   Parku i Paqes i Ballkanit ose siç
     ndërgjegjësimin mbi turizmin – si              Shqipërisë                       njihet në shqip “Bjeshkët e
     edhe takime publike, transmetime në       -    Biznesi po bëhet                 Namuna’ është një pikë turistike e
     TV dhe radio, spote publicitare në             gjithmonë e më i                 mirënjohur e cila tërheq një numër
     nivel kombëtar si dhe një buletin 4            rëndësishëm sepse                të konsiderueshëm turistësh nga të
     mujorësh informacioni                          ndërtimi i autostradës ka        tre vendet



    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                       1-4
                     Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


-    Po ndërmerren aktivitete të ndryshme          sjellë mundësi për            -   Është zhvilluar turizmi në zonat
     ndërgjegjësimi dhe trajnime në                aktivitete të ndryshme            pranë liqeneve pas ndërtimit të
     sektorin publik paralelisht me nismat         tregtare                          liqenit të Skavicës dhe stabilizimit
     e ndërmarra në shkolla dhe sektorin      -    Kudo nëpër rajon po               të liqenit të Fierzës –
     privat (shihni objektivat e mjedisit,         ngrihen pika shërbimi             infrastruktura, anijet dhe udhëtimet
     kulturës dhe zhvillimit të SME-ve)            turistike dhe akomoduese,         me varkë në liqen
                                                   veçanërisht në zonat          -   Pika për ski në Shishtavec dhe
                                                   rurale                            Valbonë me vend për akomodim,
Marketingu dhe zhvillimi i produkteve         -    Janë krijuar iniciativa me        shërbim ushqimor dhe lokale,
                                                   partnerë në vende të tjera        instruktorë dhe transport
-    Është formuluar një strategji                 të rajonit dhe vendet         -   Një sërë akomodimesh të niveleve
     marketingu për tre vitet në vijim             fqinje (bashkëpunimi              të ndryshme cilësore dhe pika
-    Është krijuar dhe rënë dakord për një         ndërkufitar)                      turistike në qytete dhe fshatra
     markë për Qarkun e Kukësit               -    Investitorët po vlerësojnë
-    Ka filluar nisma për krijimin e një           mundësinë e projekteve të     Infrastruktura
     imazhi për Qarkun e Kukësit                   tjera të mëdha në zonë;
-    Janë zhvilluar materialet për                 disa janë në fazë             -   Aeroport ndërkombëtar në
     marketing, duke përfshirë edhe                procedurale ose tashmë            funksion të zonës veriore si dhe
     krijimin e një faqe interneti                 kanë filluar, si psh:             për Prizrenin e Gjakovën në
-    Materiali shpërndahet nëpërmjet                o Zhvillimi i pikave             Kosovë
     Agjencisë Kombëtare të Turizmit                     për ski                 -   Aeroporti shërben si mundësi
-    Janë krijuar lidhjet midis ofruesve të         o Krijimi i një (ose më          alternative ndaj aeroportit Nënë
     shërbimeve turistike në Qarkun e                    shumë) eko-                 Tereza në Tiranë dhe tërheq linja
     Kukësit me tregun vendas dhe                        kabinave të një             ajrore me kosto të ulët që sjellin
     ndërkombëtar të turizmit                            cilësie të lartë            turistë nga e gjithë Europa
-    Janë krijuar partneritete me vendet            o Ngritja e resorteve        -   Është ndërtuar rruga nga Gjakova
     fqinje dhe rajonet shqiptare për                    afër liqeneve               nëpër Tropojë e deri në Shëngjin e
     zhvillimin e tureve rrethore turistike         o Ndërtimi i një                 cila mundëson qasjen në zonën
     (me ndihmën e operatorëve turistik)                 qendre sportive             veriore
-    Është ngritur një sistem për                        ujore                   -   Qasja në të gjitha zonat e qarkut
     shpërndarjen e informacionit                   o Përmirësimi i                  është bërë e lehtë – madje deri në
     nëpërmjet hoteleve, restoranteve dhe                shërbimit me anije          zonat më të thella
     bareve                                              në liqenin e            -   Qytetet kryesore të qarkut janë
                                                         Komanit                     tërheqës, të zbukuruar dhe me
-    Tregjet e synuara për zhvillimin
                                                    o Ndërtesa për                   peizazhe të ndryshme
     afatshkurtër përfshijnë:
                                                         biznesin, të tilla si   -   Rruga nga Bajram Curri në Cerem
      o Tregu vendas nga Tirana dhe
           Durrësi                                       salla konferencash          dhe në kufi me Malin e Zi (15km)
                                                         apo ekspozita               është ndërtuar dhe është vendosur
      o Tregu i Kosovës për kulturën
                                                    o Një qendër trajtimi            një pikë kufitare
      o Tregu ndërkombëtar i aventurës
      o Tregu i emigrantëve në Shqipëri                  estetike (spa)          -   Janë hapur pika të tjera kufitare
           dhe Kosovë                         -    Operatorët turistikë dhe          përgjatë kufirit në Qarkun e
                                                   gazetarët marrin shpesh           Kukësit duke krijuar mundësi të
-    Janë krijuar dhe zhvilluar aktivitete
     dhe produkte të reja                          ftesë për të marrë pjesë në       shumta për kalim kufiri
                                                   udhëtime të organizuara
-    Ka filluar krijimi i agro-turizmit dhe
                                                   nga stafi i OMD-së në
     turizmit rural                                                              -
                                                   rajon
-    Është përgatitur dokumentacioni për
                                              -    Qarku i Kukësit
     promovimin e investimeve në
                                                   pasqyrohet rregullisht nga
     iniciativat për zhvillimin e
                                                   media
     produkteve brenda rajonit, dhe fokusi
     është sektori privat
-    Në muzetë e Kukësit, Krumës dhe
                                              Infrastruktura
     Bajram Currit janë ngritur tre pika
     shitjeje për produkte artizanale
                                              -    Shumë segmente rrugore
     (shihni objektivat e zhvillimit
                                                   janë përmirësuar duke
     kulturor dhe zhvillimit të SME-ve)



    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                      1-5
                     Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


-    Restaurimi i Kullës po kryhet nga             krijuar kështu qasje në
     MTKRS                                         destinacione të
                                                   rëndësishme turistike të
Infrastruktura                                     qarkut (Bajram Curri në
                                                   Valbonë, Kukës në
-    Rrjeti rrugor vazhdon të përmirësohet         Shistavec, etj...)
     me seksione të reja që janë rregulluar   -    Kanë mbaruar negociatat
     gjatë periudhës 3 vjeçare                     me linjat ajrore me kosto
-    Pista e aeroportit është zgjeruar dhe         të ulët për të përdorur
     kanë përfunduar terminalet dhe                Kukësin si një qendër për
     negociatat për hapjen e këtij mjedisi         Shqipërinë e Veriut dhe
     për trafik tregtar                            vendet fqinje .
-    Përgjatë gjithë rajonit janë vendosur    -    Ka mbaruar puna për
     sinjalet e duhura që tregojnë zonat           zgjerimin e aeroportit dhe
     turistike                                     kanë filluar ose janë
-    Është ndërtuar dhe pajisur një QIT            mbaruar procedurat për
     për Qarkun e Kukësit                          fillimin e fluturimeve
-    Ka përfunduar ndërtimi i një strukture        tregtare
     komplekse turistike në Margegaj,         -    Hapja e aeroportit në
     Tropojë e cila ka një pikë                    Kukës drejt të cilit do të
     informacioni turistik e drejtuar nga          kryhen fluturime të
     komuna                                        rregullta
-    Pika informacioni për turizmin janë      -    Është përmirësuar cilësia
     hapur në muzetë e Krumës dhe                  e shërbimit me anije në
     Bajram Currit të cilat drejtohen nga          liqenin e Komanit, bashkë
     bashkitë                                      me ambientin përreth
-    Janë zhvilluar dy vende për peshkim      -    Ka filluar puna për
     (shihni objektivat e mjedisit)                rregullimin e qyteteve
-    Janë ndërtuar tre kampe: në Bjeshkët          dhe fshatrave të zonës
     e Krumës në Hast, Shishtavec të          -    Muzeu dhe pika e
     Kukësit dhe në Valbonë në Tropojë             informacionit për
-    Në Luginën e Valbonës janë hapur              turizmin në Valbonë janë
     dhe pajisur me sinjalistikën e duhur          më aktivë dhe qëndrojnë
     80 km shtigje malore                          hapur për një kohë më të
-    Janë identifikuar dhe ndërtuar katër          gjatë
     pika vrojtimi (shihni objektivat e       -    Terminali i anijes dhe
     mjedisit)                                     mjedisi përreth tij në
-    Në Qarkun e Kukësit po zhvillohet             Liqenin e Fierzës është
     një projekt për kujdesin e zonave             rregulluar
     publike dhe turistike
-    Kanë përfunduar studimet për
     ndërtimin e Parkut të Paqes së
     Ballkanit dhe ka filluar zbatimi i tij




    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-6
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




1.2.1 Arritjet e pritshme afat-gjata të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit

Objektivat afatgjata, për një periudhë dhjetë vjeçare deri në vitin 2020, synojnë krijimin e një sektori
turizmi efikas dhe fitimprurës në Qarkun e Kukësit dhe të sigurojnë parandalimin e dëmtimit të mjedisit
nëpërmjet aseteve natyrore që kjo zonë i ofron turizmit.

Nëse rekomandimet e paraqitura në këtë plan strategjik do të ndiqen, pritet që në dhjetë vjet sektori i
turizmit të lulëzojë – duke ofruar një gamë të gjerë produktesh turistike dhe duke tërhequr një numër të
madh turistësh; i mbështetur gjithashtu nga zhvillimi i infrastrukturës, veçanërisht nga hapja e një
aeroporti ndërkombëtar dhe ndërtimi i rrjetit rrugor për turizmin.

Institucionale dhe ekonomike

Në vitin 2020, një Organizatë për Menaxhimin e Destinacionit (OMD) do të jetë plotësisht operacionale
duke kryer të gjithë funksionet e përmendura në paragrafin 1.3 që drejton marrëdhënien midis sektorit
publik dhe atij privat, zhvillon marrëdhënie tregtare me ofruesit, bashkëpunon me Qendrat e Shërbimit
Informativ në Ministri për të mbledhur, interpretuar dhe shpërndarë informacion mbi performancën e këtij
sektori; si dhe bën marketing për këtë sektor nëpërmjet teknikave të ndryshme. Drejtohet nga staf
profesional me eksperiencë dhe zyrat janë të pajisura mirë. Sektori i turizmit në këtë rajon është i
suksesshëm, përmirësohet vazhdimisht dhe tërheq një sërë tregjesh të ndryshme, si dhe ofron shërbime
cilësore.

Ndërgjegjësimi

Në vitin 2020, turizmi në qarkun e Kukësit do të jetë një sektor i zhvilluar dhe komuniteti vendas është i
ndërgjegjshëm për ndikimin dhe përfitimet që sjell pas vitesh pune për ndërgjegjësimin e tyre. Një pjesë e
mirë e popullsisë lokale është e përfshirë drejtpërdrejt ose jo drejtpërdrejt në sektorin e turizmit i cili u
krijon mundësi pune dhe të ardhura si dhe ndërveprim social me njerëz nga kultura të tjera. Vendasit janë
të ndërgjegjshëm për nevojën për të mbrojtur dhe zhvilluar mjedisin natyror të rajonit me qëllim që
sektori i eko-turizmit të vazhdojë të rritet dhe të lulëzojë.


Marketingu dhe zhvillimi i produkteve

Imazhi i Qarkut të Kukësit është i mirëpërcaktuar dhe pozitiv dhe turizmi në këtë zonë ka një pozicion të
qartë në treg. Tërheq grupe të ndryshme vizitorësh për të shijuar aventurën apo sportet, eko-turizmin,
kulturën dhe historinë e rajonit, ambientet argëtuese, fundjavat si dhe aktivitetet e biznesit.

Qarku i Kukësit do të ofrojë një gamë të përcaktuar mirë produktesh turizmi në vitin 2020 nëpërmjet
rrjetit të shtigjeve për ekskursione, eko-turizmit, itinerareve kulturore, ambienteve sportive si p.sh rezorte
skish, alpinizëm dhe zona malore, aktivitete në liqen apo lum – si p.sh shëtitje me varkë, kanoe, peshkim,
agro-turizëm dhe turizmi rural, shërbime të ndryshme argëtuese si ambiente për biznes apo konferenca.
Përmirësimi i lëvizjes në këtë rajon, si me rrugë tokësore ashtu edhe ajrore, i mundëson operatorëve
turistikë të ofrojnë paketa të shkurtra turistike (fundjavë) për vizitorët nga Shqipëria dhe Europa.

Në Shishtavec dhe Valbonë janë hapur disa rezorte skish të cilat tërheqin si vizitorët vendas ashtu dhe nga
vendet fqinje. Janë krijuar një sërë shërbimesh mbështetëse si akomodimi, shërbimi ushqimor, argëtim
dhe kurse skish, si dhe transporti.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               1-7
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




Niveli i ujit në liqenin e Fierzës është stabilizuar pas ndërtimit të liqenit të Skavicës duke krijuar mundësi
për zhvillimin e aktiviteteve dhe ngritjen e rezorteve rreth liqenit. Anijet në liqenin e Fierzës, të cilat
pushuan së operuari në vitin 1994, kanë rifilluar punën dhe ofrojnë shërbim të rregullt për popullsinë
vendase dhe turistët. Liqeni i Komanit është një produkt ndërkombëtar me ambiente cilësore për shëtitje
në natyrë me anije dhe varka, dhe është një nga pikat më tërheqëse të zonës.

Rajoni ofron një sërë akomodimesh të përshtatshme për të gjithë grupet e vizitorëve – që nga biznesmenët
që duan hotele për takime biznesi, turistët që kërkojnë eko-kabina të cilësisë së lartë, dhe vizitorët të cilët
kënaqen me shtëpitë e thjeshta të pushimit. Turizmi rural është zhvilluar dhe ka krijuar një rrjet të
fuqishëm marketingu.

Infrastruktura

Këto tregje janë favorizuar nga hapja e Aeroportit Ndërkombëtar të Kukësit afër qytetit të Kukësit, i cili i
shërben jo vetëm qarkut të Kukësit por edhe qendrave kryesore urbane të Kosovës perëndimore si
Prizreni, Gjakova dhe Peja. Vendndodhja strategjike e këtij aeroporti është ideale për të tërhequr
kompanitë ajrore me kosto të ulët të cilat operojnë në zona me aeroporte dytësore brenda qendrave të
mëdha urbane. Kërkimet e zhvilluara për këtë dokument strategjie tregon se ka shanse të shkëlqyera që
aeroporti do të hapet në disa pika:

     Pas ndërtimit të autostradës së re, Aeroporti Ndërkombëtar i Kukësit shërben si zgjidhje alternative
       e aeroportit të Tiranës si pikë hyrje në Shqipëri dhe gjithashtu i shërben rezorteve në plazhin e
       Durrësit. Aeroporti ndodhet më pak se dy orë larg bregdetit dhe kryeqytetit dhe gjithashtu shërben
       si pikëhyrje në Kosovë dhe Maqedoni meqë ndodhet vetëm dy orë larg Prishtinës dhe Shkupit.
     Diaspora e gjerë e emigrantëve nga Qarku i Kukësit dhe Kosova shërben si treg i rregullt për këto
       linja ajrore.Vetëm Qarku i Kukësit ka një Diasporë prej 30,000 njerëzish,nga ku pjesa më e
       madhe e tyre jetojnë në UK. Ky treg bëhet edhe më i qëndrueshëm po ti shtojmë edhe Diaporën
       nga qytetet e vendeve fqinje
     Qarku i Kukësit ndodhet afërsisht tre orë larg Londrës, 2.5 orë nga Parisi, 1.5-2 orë nga Gjermania,
       Republika Ceke dhe Austria dhe më pak se një orë nga qytetet kryesore italiane.
     Sipas njërit prej këshilltarëve të Kryeministrit i cili u intervistua për këtë studim, qeveria po shikon
       hapjen e dy aeroporteve rajonalë: në Sarandë dhe Kukës. Ai vuri në dukje që kushtet
       kontraktuale në lidhje me firmën Gjermane që vepron në aeroportin e Rinasit në Tiranë që u
       siguron atyre ekskluzivitetin për të drejtuar aeroporte të tjera nuk aplikohet më, për këtë arsye
       operatorë të tjerë mund të konkurojnë për të drejtuar aeroportet e tjera në Shqipëri. Ai vuri në
       dukje gjithashtu se deri më tani ka patur dy kërkesa serioze.
     Në Qershor 2010, aeroporti i Kukësit u riquajt pas emrit të Presidentit të Emirateve Arabe të
       Bashkuar si H.H.Sheikh Khalifa Bin Zayed Al Nahyan, i cili mundësoi edhe fonded për
       ndërtimin e tij. Zëvendëskryeministri i Shqipërisë mbajti një fjalim në ceremoninë e emërtimit ku
       ai tha që aeroporti Zayed Bin Sulltan - siç quhet tani – do të jetë funksional shumë shpejt dhe se
       nuk do ti shërbente vetëm Qarkut të Kukësit, por edhe mijëra udhëtarëve nga vendet fqinje të
       Kosovës, Maqedonisë, dhe pjesës tjetër të rajonit.
  .
Çmimet e ulta të ofruara nga kompanitë ajrore me kosto të ulët stimulojnë turizmin –turistë që vendosin
impulsivisht të vijnë në këtë zonë për një fundjavë ose pushim të shkurtër. Pikat turistike të zonës janë
ideale për pushime të shkurtra, për të shijuar një fundjavë në mal ose për të eksploruar kulturën dhe
historinë interesante të Kukësit dhe Kosovës.
Linjat ajrore me kosto të ulët ndikojnë fuqishëm në sektorin e turizmit dhe në numrin e vizitorëve që vijnë
në këtë zonë. Për shembull, këto linja ajrore me kosto të ulën po operonin fillimisht në Poloni në vitin



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                1-8
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


2003 dhe zinin vetëm 0.24% të trafikut të pasagjerëve në vitin e parë. Në vitin 2007, pjesa e tregut e tyre
ishte rritur me mbi 50%, siç tregohet dhe nga Figura 1-1.

  Figura 1-1 Pjesa e tregut e linjave ajrore me kosto të ulët në krahasim me trafikun e rregullt ajror
                                          të pasagjerëve në Poloni




Ndikimi i futjes së linjave ajrore me kosto të ulët midis Mbretërisë së Bashkuar dhe Polonisë ka qenë
edhe më dramatik. Gjatë viteve 1998 dhe 2003, volumi i trafikut midis Britanisë dhe Polonisë kishte
mbetur në rreth 500,000 pasagjer në vit. Në vitin 2003, linjat ajrore me kosto të ulët filluan punën dhe
gjatë vitit të parë morën 7.43% të tregut; në vitin 2007 pjesa e tyre u rrit në 83.82% të një volumi total
trafiku prej rreth 4.5 milion pasagjer, siç tregohet dhe nga Figura 1-2. Si rrjedhojë, tërheqja e linjave
ajrore me kosto të ulët në një zonë të caktuar rrit ndjeshëm numrin e vizitorëve dhe ndikimin ekonomik në
rajon1.




 1
     Sonia Huderek; ndikimi social-ekonomik i kompanive ajrore me kosto të ulët në Tregun e Europës Qendrore-
     Lindore; Seminari i Studiuesve G.A.R.S. Junior i mbajtur më 3-4 korrik, 2008 – Shkolla Teknologjike,
     Amsterdam


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-9
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




  Figura 1-2 Pjesa e trafikut të rregullt ajror të pasagjerëve të linjave ajrore me kosto të ulët midis
                                           Britanisë dhe Polonisë




Në vitin 2020, do jetë zgjeruar rrjeti i rrugëve rurale dhe cilësia do jetë përmirësuar. Të gjitha zonat e
rajonit mund të arrihen lehtë. Megjithatë, në zonat e thella malore, disa nga shtigjet mbeten shtigje ku
vetëm mund të ecësh për të siguruar që të ruhet edhe përvoja e shëtitjeve apo ngjitjeve e cila nuk duhet të
shkatërrohet sepse është një nga zonat më tërheqëse të rajonit.

Autostrada e re që lidh Gjakovën me portin e Shëngjinit në Shqipëri dhe që kalon nëpërmjet Tropojës dhe
fshatrave përreth ka përfunduar duke mundësuar qasjen në pjesën veriore të zonës si dhe duke krijuar një
rrugë shtesë transit midis Kosovës dhe bregdetit Adriatik.

Qytetet dhe fshatrat janë bërë tërheqës – janë zhvilluar projekte për zbukurimin e tyre si p.sh lyerja e
godinave, pastrimi i rrënojave, riparimi dhe shtrimi i rrugëve dhe trotuareve dhe rregullimi i peizazhit.
Plehrat janë një fenomen i të kaluarës, tani ato mblidhen sistematikisht, dhe ku ka mundësi ekonomike ato
riciklohen, duke krijuar si rrjedhojë edhe më shumë mundësi për aktivitet ekonomik (shihni kapitullin 2).

Janë ndërtuar disa rrugë, si p.sh rruga nga Bajram Curri në Cerrem e në kufi me Malin e Zi ku është hapur
dhe një pikë kufitare. Kjo ka mundësuar zhvillimin e turizmit ndërkufitar me qendër Parkun e Paqes të
njohur botërisht. Janë hapur dhe pika të tjera kufitare të cilat mundësojnë rritjen e numrit të personave që
kalojnë kufirin midis qarkut të Kukësit, Malit të Zi dhe Kosovës.


1.3 Institucionalizimi dhe manaxhimi i turizmit në nivel rajonal
Strategjitë afat-shkurtra kërkojnë përcaktimin e masave prioritare të cilat duhen ndërmarrë menjëherë
nëse duam të arrijmë objektivat afatgjata të përshkruara në paragrafin 2.2. Objektivat afat-shkurtra janë
për tre vitet e ardhshme dhe përbëjnë bazën e planit të veprimit; ndërsa objektivat afat-mesme shtrihen në
një horizont prej pesë vjetësh.

Studimi Vlerësues theksoi një sërë nevojash që duhen adresuar në të ardhmen e afërt. Këto nevoja
përshkruhen në mënyrë sistematike në këtë pjesë bashkë me veprimet që duhen ndërmarrë në tre vitet në
vazhdim përshkruhen hollësisht në pjesët vijuese.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-10
                     Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


     (a) Krijimi i një OMD-je për Qarkun e Kukësit

Aktualisht nuk ekziston asnjë institucion për zhvillimin, menaxhimin apo tregtimin e turizmit në qarkun e
Kukësit. Nëse duam që turizmi të zhvillohet në mënyrë të kontrolluar dhe të qëndrueshme, atëherë ky
sektor duhet të administrohet mirë dhe duhet marrë në punë një ekip profesional për zbatimin e strategjive
të rekomanduara në këtë raport. Funksioni i tij do të jetë krijimi i një kornize brenda së cilës mund të
operojë sektori privat me qëllim që të rritet e të lulëzojë, për të mbledhur informacion dhe monitoruar
zhvillimin e këtij sektori, për të planifikuar të ardhmen dhe për të promovuar turizmin në Qarkun e
Kukësit.

Në shumë vende turizmi drejtohet nga sektori privat – brenda kornizës ligjore të planifikuar nga sektori
publik. Vitet e fundit shumë vende turistike kanë parë nevojën e përfshirjes së sektorit privat edhe në
procesin e planifikimit strategjik, zhvillimit dhe tregtimit të fazave të turizmit për të siguruar
qëndrueshmëri afatgjatë të këtij sektori. Nevoja për përkushtimin si të sektorit publik dhe atij privat në
zhvillimin e turizmit është thelbësore – përkushtim do të thotë gatishmëri për të investuar burimet e
kufizuara për të siguruar zhvillimin e planifikuar.

Personeli i OMD-së duhet të përbëhet nga specialistë profesional në fushën e turizmit të cilët i raportojnë
Komitetit të Partneritetit Rajonal (KPR)2 i cili do të përcaktojë drejtimin strategjik për zhvillimin e
turizmit në rajon dhe do të sigurojë që OMD po arrin objektivat e caktuara. Ata duhet të jenë punonjës me
kohë të plotë, jo njerëz tashmë të punësuar në Këshillin e Qarkut të cilët mund ta marrin drejtimin e
organizimit si punë shtesë. Për të pasur sukses turizmi duhet të mbështetet në strategjinë afatmesme dhe
afatgjatë; si rrjedhojë, vazhdimësia –edhe vazhdimësia e personelit, dhe masat e qëndrueshme janë
thelbësore. Zyrat e OMD-së duhet të ndodhen sipër QIT të propozuar ose në një vend të siguruar nga
Këshilli i Qarkut të Kukësit.

Struktura dhe detyrat e OMD-së: OMD ka përgjegjësitë e mëposhtme:

          Planifikimi strategjik rajonal
          Marketingu dhe promovimi
          Mbledhja, vlerësimi, monitorimi dhe sigurimi i informacioneve të përgjithshme për vizitorët
          Zhvillimi i produktit
          Studim tregu (në bashkëpunim me Qendrën e Shërbimit të Informacionit në Ministrinë e
           Turizmit)
          Modelimi i sektorit të turizmit privat dhe investimeve në turizëm
          Zhvillimi i PPP-së
          Ndërgjegjësimi për turizmin rajonal

Kjo strukturë e re duhet të jetë një partneritet i qartë midis sektorit publik dhe atij privat me burime nga të
dyja palët (financiare, njerëzore dhe në natyrë). Duhet të jetë i përhershëm dhe i pavarur, dhe të mos
rrezikohet të shpërbëhet për shkak të ndryshimeve në administratë. Financimi i tij duhet të garantohen me
statut dhe burimet t’i ketë vetë në kontroll. Përbërja e KPR duhet të vazhdojë si një strukturë e krijuar nën
këtë projekt, të paktën në fillim. Me forcimin e sektorit, KPR duhet të reflektojë këtë ndryshim dhe të
orientohet drejt një ndarjeje anëtarësimi 80:20 në favor të sektorit privat por pa rritur madhësinë e tij.

Shkurtimisht, OMD i propozuar duhet të ketë:


 2
         Supozohet se KPR do të vazhdojë të mbikëqyrë zhvillimin e turizmit në qarkun e Kukësit pas përfundimit të
         projektit KRTEP


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  1-11
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


       mbështetjen e aktorëve, si publik edhe privat
       pushtet për të marrë vendime, nën drejtimin e KPR, e cila do të dominohet nga sektori privat
       burimet e duhura për të operuar në mënyrë efektive për të zbatuar projektet dhe aktivitetet e
        duhura për zhvillimin e turizmit. Për këtë arsye, personeli dhe fondet kanë rëndësi thelbësore.

Duhet të përbëhet nga tre departamente kryesore:

       Departamenti i Zhvillimit: Ky departament është përgjegjës për industrinë lokale dhe për
        destinancionin e turizmit dhe koordinon zbatimin e planeve strategjike që ndikojnë turizmin në
        rajon duke zhvilluar partneritetin publik-privat brenda sektorit të turizmit dhe duke u shndërruar
        në pikën kryesore të koordinimit të planifikimeve dhe zhvillimit të turizmit. Personeli i këtij
        departamenti do të krijojë kontakte me agjencitë e sektorit publik të cilat ndikojnë zhvillimin e
        turizmit (p.sh transporti, planifikimi, infrastruktura, mjedisi, arsimi, tregtia dhe industria, etj) dhe
        të bëjë lobing si për masa edhe për fonde; të jetë aktiv në vlerësimin e propozimeve për
        zhvillimin e turizmit; të mbështesë biznesin dhe punësimin nëpërmjet programeve për trajnim dhe
        mentorim; të inkurajojë praktikat më të mira; të kërkojë investim të brendshëm dhe të jashtëm;
        monitorojë cilësinë e ambienteve me qëllim përmirësimin e biznesit; menaxhojë skemën e
        anëtarësimit në OMD dhe të ofrojë shërbime për anëtarët. Licencimi është detyrë e Qendrës së
        Shërbimit të Informacionit për Turistët në Ministri.

       Departamenti i marketingut: Ky departament do të ofrojë një përzierje eksperiencash të
        marketingut strategjik, Marrëdhënieve me Publikun dhe punës kërkimore. Përgjegjësitë kryesore
        të këtij departamenti do të ishin zhvillimi dhe promovimi i markës, prodhimi/autorizimi i
        udhëzimeve dhe literaturës, promovimi i biznesit të udhëtimeve; marrëdhëniet me shtypin dhe me
        publikun; pjesëmarrja në ekspozita dhe panaire; menaxhimi i medias; kërkimi dhe monitorimi (në
        bashkëpunim me Qendrën e Shërbimit të Informacionit për Turistë në Ministri); si dhe reklamimi
        apo posta e drejtpërdrejtë. Nëse fokusi i strategjisë do të ishin konferencat, organizimet dhe
        festivalet, atëherë do të kishte përgjegjësi shtesë si koordinimi i organizatorëve dhe aktorëve
        lokalë, identifikimi i mundësive, kërkimi i vendeve dhe sponsorëve, përgatitja e materialeve,
        etj...Me rritjen e turizmit, rritet edhe personeli i OMD-së, kështu që promovimi kulturor mund të
        mbulohet nga një njësi e veçantë brenda departamentit.

       Shërbimet e vizitorëve: Qendra Rajonale e Informacionit për Turistë do të drejtohet nga
        departamenti i marketingut, i cili do të jetë përgjegjës për informimin dhe orientimin e vizitorëve;
        menaxhimin e bazës së të dhënave të klientëve; organizimin e tureve turistikë; dhe administrimin
        e faqes së internetit të turizmit rajonal. Si fillim do të drejtohet nga një person, por në kohë sezoni
        mund të punësohen punonjës shtesë për të përballuar numrin në rritje të kërkesave.

Si fillim, për shkak të burimeve dhe kapaciteteve të kufizuara, duhet të krijohet vetëm një strukturë e
thjeshtë sa për të iniciuar procesin e administrimit të turizmit rajonal. Për të siguruar që performanca e
OMD-së plotëson pritjet, siguron drejtim dhe ka ndikim pozitiv në sektor, duhen vënë në dispozicion
burimet e mjaftueshme. Aktorët duhet të bien dakord për burimet e financimit.

Përgjegjësitë dhe personeli i OMD-së: Si fillim, OMD do të përbëhet nga dy profesionistë/ekspertë
turizmi (njëri në rolin e drejtorit të përgjithshëm) dhe një asistent i kualifikuar. Këta dy persona do të jenë
përgjegjës për drejtimin e OMD-së duke siguruar që rekomandimet e dhëna në këtë raport po zbatohen
me sukses, si dhe që po zbatohen projektet për zhvillimin e turizmit në rajon, dhe do të drejtojnë punën e
përditshme të OMD-së. Asistenti do të jetë përgjegjës për shërbimin ndaj klientit në QIT-in e propozuar
dhe duhet të flasë disa gjuhë të huaja (të paktën gjuhën angleze meqë kuptohet universalisht).
Rekomandohet përfshirja e një ndërmarrjeje private për të drejtuar TIC, e cila do të ketë personelin e vet.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                1-12
                   Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Megjithatë, kjo kompani duhet të bindet që do të ketë mjaftueshëm turistë që përfshirja e saj të ketë
sukses.

Një specialist do të jetë përgjegjës për:

        Zbatimin e planeve strategjike
        Menaxhimin, veçanërisht menaxhimin financiar
        Gjetjen e fondeve nga buxheti i qeverisë, shoqëritë dhe donatorët për projekte të veçanta si
         sinjalistika, zhvillimi i burimeve njerëzore, etj
        Kontaktimin me aktorët dhe komunitetin e turizmit tregtar
        PPP
        Organizimin e trajnimeve
        Mbështetjen e bizneseve dhe organizimin e programeve të trajnimit
        Menaxhimin e skemës së anëtarësimit në OMD, dhe
        Kontaktimin me Qendrën e Shërbimit të Informacionit për Turistë në Ministri për të monitoruar
         performancën e sektorit dhe për të mbledhur statistika nëpërmjet një procesi të vazhdueshëm
         mbledhjeje, vlerësimi dhe shpërndarjeje të statistikave të turizmit rajonal

Roli i tij/saj do të jetë gjetja dhe rënia dakord për një mekanizëm të kënaqshëm në bashkëpunim me
Këshillin e Qarkut, bashkitë, Dhomat e Tregtisë, qeverinë qendrore dhe sektorin privat për financimin e
ardhshëm të OMD-së.

Specialisti tjetër do të jetë përgjegjës për marketingun dhe marrëdhëniet me publikun, dhe duhet të ketë
eksperiencë në ngritjen e fondeve. Detyra e tij/saj kryesore do të jetë:

        Gjetja e fondeve për marketing nëpërmjet sponsorizimeve, donatorëve dhe aktiviteteve
         komerciale
        Tërheqja e vëmendjes së medias (marrëdhëniet me median)
        Promovimi i turizmit në qarkun e Kukësit duke përdorur një sërë teknikash si krijimi i
         marrëdhënieve me publikun, lidhjet me median dhe sektorin, publiciteti dhe promovimi si dhe
         shitjet dhe pjesëmarrja në panaire kombëtare dhe ndërkombëtare në lidhje me turizmin
        Krijimi i kolateralit për marketing
        Drejtimi i QIT-it
        Koordinimi i aktiviteteve me autoritetet lokale
        Organizimi i udhëtimeve familjarizuese (të përfaqësuesve të medias dhe operatorëve turistikë),
         dhe
        Krijimi i lidhjeve me qeverinë vendore (Shoqëria Kombëtare e Turizmit) për të bashkëpunuar në
         lidhje me marketingun.

Me fjalë të tjera, një specialist do të jetë përgjegjës për menaxhimin e brendshëm – zhvillimi i sektorit;
ndërsa tjetri për menaxhimin e jashtëm – marketingu dhe promovimi. Një element kryesor i të dy
pozicioneve të punës do të jetë ngritja e fondeve për të financuar aktivitetet e OMD-së. Të dy menaxherët
do të jenë përgjegjës për zhvillimin e produktit duke punuar me sektorin privat. Pritet që për një sërë
aktivitete të nënkontraktohen firma profesionale dhe këshilluese, por gjithmonë në varësi të fondeve të
OMD-së.

Me themelimin dhe zhvillimin e OMD-së duhet të merret në punë edhe një specialist tjetër me qëllim që
organizata të vazhdojë të zhvillohet në vitet në vazhdim.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-13
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Fondet e duhura për një OMD: Kostot përfshijnë:

       Paga vjetore për çdo specialist
       Paga vjetore e asistentit
       Funksionimi i zyrës – elektriciteti, ngrohja, automjetet dhe kosto të tjera operacionale –
        megjithatë mund të kursehet nëse Këshilli i Qarkut të Kukësit siguron ambientin falas
       Kostot operative – janë të rëndësishme sepse marketingu në veçanti mund të jetë i shtrenjtë.
        Kostot e marketingut duhet të ndahen me sektorin privat (në para cash ose në natyrë). Një nga
        përgjegjësitë e stafit do të jetë gjetja e fondeve shtesë – nga buxheti i sektorit publik, agjencitë
        donatore për një komponent ose projekt, dhe, kur është e mundur, nga sponsor (për aktivitete ose
        festivale). Ekzistojnë disa modele për ngritjen e fondeve për OMD. Duhet rënë dakord për
        metodën e zgjedhur përpara ngritjes së strukturës.

Burimet të mundshme për financimin e buxhetit operative të OMD-së: Fondet për operimin e OMD-
së mund të vijnë nga burime të ndryshme:

       Alokimi i fondeve publike nga qeveria: ky është një kontribut direkt për të gjithë ose një pjesë të
        fondeve të nevojshme për sektorin publik – nga Qeveria Qendrore ose nga Autoritetet Vendore.
        Mund të dalë nga Fondi për Turizmin (nëse ekziston) ose nga tatimet e përgjithshme apo tatimet e
        sektorit në mbarë vendin.

       Rritja e taksave të hoteleve vendore: mund të marrë formate të ndryshme, si p.sh taksë mbi një
        dhomë hoteli në zonë. Mund të përcaktohet me ligj ose të paguhet vullnetarisht dhe është e lehtë
        për t’u administruar sepse mund të përfshihet në procedurat ekzistuese të taksave mbi shitjen.
        Nuk është shumë e pëlqyer nga sektori i hotelerisë sepse ndihet sikur është veçuar për të siguruar
        subvencione për bizneset e tjera. Për më tepër, shumë biznese nuk janë regjistruar te tatim taksat
        dhe nuk duan të identifikohen. Megjithatë, do të ishin të ardhura të mira për OMD-në. Një taksë
        për shtrat (taksë për person dhe jo për dhomë) do të sillte edhe më shumë të ardhura.

       Tatim më i gjerë i turizmit: ky sistem mund të duket më i drejtë sepse përfshin një numër më të
        madh biznesesh turistike dhe si rrjedhojë tatimi do të ishte më i ulët (sepse ndahet më gjerësisht).
        Vështirësia qëndron në përcaktimin se cilat firma bëjnë pjesë në industrinë e turizmit, kështu që
        është pak më kompleks për t’u administruar. Për shembull, lokalet që nuk i shërbejnë sektorit të
        turizmit mund të kundërshtojnë këtë taksë sepse nuk përfitojnë prej saj.

       Tarifa e anëtarësimit nga firmat që janë pjesë e sektorit të turizmit: kjo është një mënyrë e
        njohur për mbledhjen e fondeve për OMD-në, por funksionon më mirë në ato vende ku turizmi
        është i mirëzhvilluar. Problemi i këtij sistemi, përveç rastit kur anëtarësimi është i detyrueshëm,
        qëndron në faktin që firmat duhen bindur se anëtarësimi u sjell përfitime. Qëndron edhe problemi
        i ‘kalorësve të lirë’ – firma që nuk anëtarësohen, por përsëri përfitojnë nga numri i madh i
        turistëve. Duhet që firmat të binden se përfitimet janë aq të mëdha saqë anëtarësimi ia vlen – për
        shembull në lidhje me shërbimet e reklamave, përfaqësimet në panaire, trajtim preferencial në
        aktivitete të ndryshme, takime të rregullta dhe krijim rrjeti, folës të ftuar, mentorim i planifikimit
        strategjik të biznesit të tyre, seminare dhe trajnime, etj...

       Aleancat sponsorizuese të sektorit privat: firmat që përfitojnë nga vizitorët në një vend turistik
        pranojnë të dhurojnë një përqindje për OMD-në në këmbim të mundësisë për reklamim në atë
        vend dhe në programe promocionale. Këto firma mund të mos jenë pjesë e sektorit të turizmit,
        por përfitojnë nga turistët që blejnë shërbimet e tyre – si p.sh biznesi i kartave të kreditit,
        kompanitë telefonike, industria e pijeve alkoolike dhe kompanitë e karburanteve. Disa nga



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-14
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


        biznesmenët e pasur shqiptar mund të kenë interes të sponsorizojnë OMD-në, veçanërisht nëse
        mendojnë se kjo mund t’u ofrojë mundësi të mira biznesi në të ardhmen (nëse turizmi bëhet një
        sektor i rëndësishëm). Megjithatë, ky sistem jo gjithmonë siguron të ardhura të qëndrueshme
        afatgjata për OMD-në.

       Tarifa e përdoruesit, sponsorizimi dhe reklamimi: në këtë sistem firmat paguajnë për shërbimet
        e OMD-së – për shembull duke sponsorizuar eventet dhe aktivitetet promocionale, reklamat në
        publikimet turistike ose duke paguar komisione për prenotimet dhe shitjet (OMD merr nëpërmjet
        QIT-it numrin e prenotimeve të hoteleve për të cilat hoteli paguan komision).

       Shitje tregtare/me pakicë në QIT: OMD mund të krijojë të ardhura duke shitur produkte dhe
        shërbime nëpërmjet Qendrave të Informacionit për Turistë, të tilla si libra dhe harta, shërbime
        ekskursionesh ose guidash turistike si dhe suvenire dhe produkte artizanale.

       Kontributet në natyrë: aktorët mund të lehtësojnë barrën e OMD-së duke siguruar kontribute in
        kind – për shembull, transport dhe akomodim falas për operatorët turistikë, agjentët e udhëtimeve
        dhe gazetarët e ftuar në rajon nga OMD.

       Të ardhurat nga lojërat e fatit dhe lotaritë: qeveria mund të krijojë një lotari publike dhe të
        përdorë fitimet për të financuar OMD-në, ose të vendos taksë mbi lojërat e fatit.

Në praktikë mund të përdoret një kombinim i këtyre metodave për të siguruar fonde të mjaftueshme që
OMD të ketë mjaftueshëm kapital për të qenë efektive dhe për të rritur numrin e personelit në të ardhmen.

Ndërkohë që jo të gjitha këto modele janë të përshtatshme për momentin, apo edhe në të ardhmen, për
qarkun e Kukësit, për shkak të kushteve të Shqipërisë dhe mjedisit politik dhe ekonomik, duhet që
mbështetja për fonde te donatorët të shihet si një zgjidhje afatshkurtër dhe se duhet të krijohet një skemë
vet-financimi sa më parë të jetë e mundur.

OMD është një faktor thelbësor për drejtimin dhe mbështetjen e zhvillimit të turizmit në qarkun e
Kukësit, kështu që rëndësia e tij nuk duhet nënvlerësuar. Për këtë arsye rekomandohet që të krijohen
burime të mjaftueshme për themelimin dhe funksionimin e këtij institucioni. Investimi në menaxhimin e
duhur është i rëndësishëm nëse duam të mbledhim përfitimet nga një sektor i fuqishëm dhe i suksesshëm
turizmi.

Përpjekjet për të zhvilluar një sektor turizmi pa administrimin e duhur mund të rezultojë në rritje të varfër
të këtij sektori – me disa fusha të neglizhuara, ndërsa të tjera të mbytura nga zhvillimi i pakontrolluar. Pa
marketing të mirë, rajoni nuk do të krijojë imazhin e mirë si një vend që ia vlen të vizitohet dhe turistët
nuk do të kenë informacion mbi aktivitetet që ofrohen në qarkun e Kukësit. Nuk do kishte informacion
apo ndonjë analizë të performancës së sektorit dhe si rrjedhojë nuk do të dihej çfarë masash janë të
nevojshme për të përmirësuar situatën që ky sektor të zhvillojë gjithë potencialin e vet. Pa organizim dhe
mbështetje, sektori do të mbetet i vogël me shumë pak grupe interesi të përkushtuar, do të ofrojë shumë
pak vende pune dhe të ardhura për popullsinë e zonës.

    (b) Krijimi i një baze të dhënash rajonale me informacion për turistët

Informacioni luan një rol thelbësor për planifikimin, tregtimin dhe menaxhimin e turizmit. Nëse nuk kanë
statistikat e duhura, investitorët nuk rrezikojnë të investojnë në turizëm sepse është e vështirë të
përcaktosh tregun e synuar, të shohësh nëse fushatat e marketingut po japin rezultat, të dish performancën
e sektorit dhe të ardhurat që sjell në rajon. Për këtë arsye duhet ngritur një sistem për grumbullimin e



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             1-15
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


statistikave dhe një bazë të dhënash me informacion mbi turizmin. Informacioni i mbledhur duhet
analizuar, interpretuar dhe shpërndarë te bizneset dhe agjencitë turistike, si dhe të publikohet.

Informacioni që duhet mbledhur përfshin:

       Të dhëna për vizitorët: kush janë, mosha dhe gjinia, përbërja e grupeve, nga vijnë, sa kohë
        qëndrojnë, sa para harxhojnë, në cilat aktivitete marrin pjesë, etj...Ky informacion mblidhet
        nëpërmjet anketimeve të vizitorëve.

       Një inventar të aseteve turistike dhe bizneseve në rajon, të tilla si atraksionet, hotelet dhe shtëpitë
        e miqve, restorantet tradicional, operatorët turistikë dhe agjentët e udhëtimeve

       Statistika për akomodimin, si p.sh normat e prenotimeve, numri i dhomave dhe shtretërve,
        kohëzgjatja mesatare e qëndrimit, çmimet e dhomave (edhe uljet e çmimeve), etj

Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve (MTKRS) do të hapë Qendra Shërbimi Informacioni
për Turizmin në gjithë Shqipërinë, duke përfshirë edhe Kukësin, në pranverë të vitit 2010 në bashkëpunim
me Këshillin e Qarkut të Kukësit, të cilat do të drejtohen fillimisht nga një person dhe me kalimin e kohës
do të shtohet dhe një punonjës i dytë. Roli i tij do të jetë mbledhja e statistikave nga hotelet dhe
restorantet, mbikëqyrja e licencimit të bizneseve turistike, trajtimi i ankesave të turistëve dhe monitorimi i
standardeve të sektorit.

Propozohet që të kontraktohet një ekspert për krijimin e një baze statistikash për turizmin i cili mund të
trajnojë gjithashtu njerëzit e nevojshëm si punonjësin nga Ministria sesi të mbledh të dhënat dhe të
përdorë bazën e të dhënave.

Si rezultat i këtij investimi Qarku i Kukësit do të pajiset me një sistem informacioni për tregun dhe
performancën e sektorit duke mundësuar investitorët të bëjnë investimet e duhura bazuar në të dhëna të
besueshme, dhe i siguron OMD-së informacionin e nevojshëm për të planifikuar, ndarë tregun dhe
administruar turizmin.

    (c) Organizimi i një udhëtimi studimor evropian për disa anëtarë të KPR dhe personel të OMD-së


Në vjeshtë të vitit 2010, do të organizohet një udhëtim studimor për deri në tetë anëtarë të KPR-së dhe për
personelin e OMD-së në një agjenci me eksperiencë të një vendi të BE-së i cili ka asete turistike të
ngjashme me ato në Qarkun e Kukësit (p.sh terren malor, bukuri natyrore dhe kulturë unike). Qëllimi
është ekspozimi ndaj një institucioni profesional që të kuptojnë sesi funksionon dhe çfarë ndikimi ka në
drejtimin dhe menaxhimin e turizmit në zonën e tyre.

Kërkesat që duhet të plotësojë një Agjenci Rajonale Turizmi e mundshme janë:

    - Eksperiencë e mirë në promovimin e turizmit në një kontekst të ngjashëm gjeografik dhe
      operacional me atë të qarkut të Kukësit;
    - Kapacitet për të trajnuar/asistuar një organizatë simotër, me eksperiencë të ngjashme të
      mëparshme; dhe
    - Interes dhe gatishmëri për t’u partnerizuar me Qarkun e Kukësit; dhe
    - Gatishmëri për të dërguar një punonjës në Qarkun e Kukësit për të punuar me OMD-në

Synohen vendet që kanë dalë nga një ndryshim i sistemit politik (që kanë hyrë në BE kohët e fundit) dhe



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               1-16
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


kanë sektor turizmi. Mund të konsiderohen agjencitë turistike në vende si Sllovenia dhe Polonia. Agjenci
të tjera të mundshme mund të zgjidheshin nga zonat malore të Bullgarisë – një vend me shumë vite
eksperiencë edhe gjatë regjimit të mëparshëm – ose nga një vend si Austria ku turizmi është më i
themeluar dhe i zhvilluar me një kombinim malesh dhe liqenesh.

Agjencia e përzgjedhur pritet të dërgojë një përfaqësues që të vizitojë Qarkun e Kukësit për dhjetë ditë,
për të vlerësuar situatën dhe të ndihmojë me trajnimin e anëtarëve të QIT dhe punonjësve të OMD-së,
anëtarëve të KPR-së dhe aktorëve të tjerë nëpërmjet takimeve dhe seminareve.

    (d) Lobimi ndaj qeverisë në lidhje me të drejtat e pronës dhe pronësisë


Në mënyrë që turizmi të zhvillohet lirshëm në Qarkun e Kukësit, duhet të zgjidhen problemet e pronësisë
së tokës. Këshilli i Qarkut duhet të ushtrojë presion ndaj qeverisë për të vazhduar përpjekjet për zgjidhjen
e këtyre problemeve të cilat pengojnë iniciativat për zhvillimin e turizmit. Këshilli i Qarkut duhet të
sigurojë që po zbatohet ndarja e tokës e përcaktuar nga CO-Plan në Planin Rregullues Urbanistik të
Kukësit, veçanërisht për zonat që janë identifikuar si të përshtatshme për zhvillimin e turizmit. Planifikimi
i përdorimit të tokës duhet të përfshijë të gjithë qarkun në mënyrë që të përcaktohen zonat turistike për
zhvillimin e turizmit dhe mbrojtjen e mjedisit.

Çështjet e pronësisë duhen përcaktuar zyrtarisht, të njihen dhe mbështeten me dokumentacionin zyrtar
përpara se të bëhet ndonjë dizenjim apo ndërtim me fondet e projektit.


(e) Ndërgjegjësimi dhe zhvillimi i burimeve njerëzore

Ndërgjegjshmëria dhe ndërtimi i kapaciteteve janë përbërës shumë të rëndësishëm të strategjisë së
promovimit të turizmit dhe mjedisit për Qarkun e Kukësit dhe në këtë kapitull dhe në ato pasues
propozohen programe. Në këtë kapitull, fokusi do të jetë në ndërtimin e kapaciteteve ne sektorin publik.
Sektori publik luan një rol të rëndësishëm në zhvillimin dhe operimin e turizmit, duke përfshirë agjencitë
dhe departamentet që nuk janë të lidhura direkt me sektorin e turizmit. Është themelore që ata të kuptojnë
që roli i tyre është të sigurojë një kornizë mundësuese dhe mbështetëse për të lejuar sektorin privat të
marketojë dhe zhvillojë sektorin. Prandaj vendimmarrësit dhe punonjësit e sektorit publik duhet të
ekspozohen ndaj realiteteve e të zhvilluarit të turizmit, strukturës së sektorit dhe përbërësve të tij të
ndryshëm, ndikimeve në shoqëri, kulturë dhe mjedis, dhe mënyra më e mirë për të manaxhuar sektorin në
mënyrë që ai të gjenerojë të ardhura dhe punësim për popullatën lokale dhe rrit vizibilitetin dhe
reputacionin e Qarkut të Kukësit.

Studimi i Vlerësimit theksoi dobësitë e sektorit dhe analizoi trajnimin e nevojshëm nga lloje të ndryshëm
palësh të interesuara. Sipas projektit KRTEP, një program për ndërtimin e kapaciteteve dhe
ndërgjegjësimin do të organizohet në vitin 2010. Kjo do të përfshijë një kurs "hyrje në turizëm" për
punonjësit e sektorit publik. Ky do të jetë një program intensiv dy-ditor i cili do të përparojë shumë
shpejtë duke paraqitur disa fusha subjekt nga zhvillimi, marketingu dhe menaxhimi. Pritet që ky kurs të
zhvillohet në secilin nga të tre rrethet.

Për më tepër një seri prej tre-orësh seancash ndërgjegjësimi do të kryhen me zyrtarët e nivelit të lartë të
rajonit me qellim që ata të kuptojnë se si turizmi përshtatet në ekonominë e përgjithshme të rajonit dhe se
si ai mund të kontribuoje në mirëqenien dhe pasurimin e popullatës së Qarkut të Kukësit.

Stafi i cili do të jetë i përfshirë direkt me zhvillimin dhe menaxhimin e turizmit do t’i jepet trajnim dhe
mentorim shtesë në të gjithë periudhën e projektit. Këto përfshijnë punonjësit e OMD dhe stafin e


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             1-17
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Qendrave te Shërbimit të Informacionit të Ministrisë së Turizmit.

Është mjaft e rëndësishme të organizohen ngjarje për të krijuar vetëdijen për turizmin dhe çështjet e
turizmit. Në veçanti rekomandohet që një ngjarje të organizohet për të shpjeguar që Qarku i Kukësit është
i sigurt dhe pa mina. Është e rëndësishme që informacioni i vjetruar paraqitur në librat kryesorë të
guidave të korrigjohet dhe të përshkruhet situata e vërtetë dhe të tërhiqen këshilluesit e udhëtimeve të
botuara nga vendet e gjenerimit të turistëve. Zyrtarët e ambasadave të lidhura me ambasadat që kanë
paralajmërime negative në faqet e internetit dhe gazetarët e njohur Shqiptarë për të udhëtimeve do to
ftohen në një seminar në Qarkun e Kukësit . Ngjarja do t’i paraqiste situatën aktuale njerëzve me
influencë të cilët mund të ndryshojnë publicitetin negativ dhe Programi Shqiptar i Veprimit kundër
Minave do të paraqiste punën që ata kanë bërë për 10 vitet e fundit të mbështetur nga PNUD-i dhe do të
shpjegonte që Qarku i Kukësit tashmë është totalisht pa mina. Pjesëmarrësit do të ftoheshin të vizitonin
rrethe te ndryshme dhe të takonin palët kryesore të interesit të rajonit për të përjetuar personalisht
mikpritjen dhe sigurinë e rajonit. Letra nga zyrtarë kombëtarë dhe rajonalë të profilit të lartë do t’i
drejtohen shkrimtarëve ndërkombëtarë të librave të guidave duke i kërkuar atyre të vijnë në Qarkun e
Kukësit gjatë udhëtimit të tyre të ardhshëm në Shqipëri për të risfreskuar librat e tyre të guidave në
mënyrë që të tregohet se Qarku i Kukësit tashmë është i sigurt.

Një tjetër ngjarje e rëndësishme do të jetë ftesa e operatorëve të udhëtimeve nga Shqipëria si dhe nga
vendet fqinjë si Kosova, Maqedonia, dhe Mali i Zi për të zbuluar Qarkun e Kukësit . Kjo do të përfshinte
një konferencë, ture rreth rajonit për të parë vendet tërheqëse si dhe do të vlerësonte potencialin turistik të
rajonit, një panair i cili do të paraqiste produktet tradicionale dhe punët e dorës, si dhe shfaqjet folklorike
lokale. Operatorët do të jepnin këshillat e tyre për mënyrën se si do të zhvillohej sektori dhe për çfarë do
të kishin nevojë ata për të shitur destinacionin. Do të ishte një mundësi e shkëlqyer për mundësitë e
takimit biznes me biznes.

Ndërtimi i vetëdijes gjithashtu do të kryhet në nivel kombëtar nëpërmjet medias nëpërmjet spoteve
publicitare në TV dhe radio për të informuar publikun e gjerë që Qarku i Kukësit po përgatitet si një
destinacion turistik ‘i nxehtë’.

1.4. Veprimet për të zhvilluar dhe mbështetur turizmin në tre vitet e ardhshme

Kjo pjesë trajton gjerësisht veprimet që duhet të ndërmerren për sigurimin e sektorit të turizimit me një
strukturë për të lejuar që ai të rritet, të bëhet i suksesshëm dhe të krijojë punësim dhe të ardhura të
nevojshme. Shpjegon me detaje dhe paraqet një udhëzues se si të zbatohen veprimet dhe teknikat e
pëdorura.zakonisht që fokusohen veçanërisht në produktet që duhen zhvilluar, përmirësuar dhe zgjeruar
për të krijuar një bazë solide për zhvillimin e turizmit në këtë rajon.

Produkti i turizmit në Qarkun e Kukësit sapo ka filluar të zhvillohet. Biznesi i turizmit po rritet në qytetin
e Kukësit, më pak në Bajram Curri dhe Krumë, dhe është formuar një pjesë superstrukture në formën e
hoteleve dhe restoranteve, pavarësisht se rritja në qytetin e Kukësit është me ritme të ngadalta por po
zgjerohet në zonën e Bajram Currit dhe Krumës (edhe pse nga një bazë e ulët). Lugina e Valbonës po
shndërrohet në qendrën e turizmit natyror dhe argëtues të qarkut të Kukësit, dhe siç raportohet në
Studimin Vlerësues, ka një numër shtëpish miqsh që ofrojnë shërbime turistike për vizitorët. Këto
produkte janë rritur në mënyrë organike, nuk janë drejtuar nga një strategji zhvillimi produktesh apo
marketingu.

Produkte që tashmë kanë filluar të tërheqin turistë duhen zhvilluar edhe më tej në të ardhmen dhe të
tregtohen fuqishëm – duke ofruar shërbime të përmirësuar dhe ekstra, një gamë të gjerë ambientesh dhe
aktivitetesh për t’i mbajtur klientët sa më gjatë në rajon, dhe të kenë menaxhimin e duhur që siguron
vazhdimësinë e zhvillimin në mënyrë të kontrolluar, domethënë që mban parasysh ndikimin e rritjes së


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               1-18
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


sektorit në mjedisin, kulturën dhe shoqërinë e këtij rajoni.

1.4.1 Zhvillimi i produkteve të përgjithshme

 Kjo pjesë përshkruan iniciativat për zhvillimin e produktit të përgjithshëm që do ta bëjnë Qarkun e
 Kukësit më tërheqës për turistët, më miqësor, dhe që do të përmirësojnë mjedisin për sektorin privat

         (a) Krijimi i Qendrave të Informacionit për Turistë (QIT) në Qarkun e Kukësit

Një sistem i mirë qendrash informacioni për turistët përbën një element të rëndësishëm të ofertës së një
vendi për të mirëpritur turistë, për të siguruar informacion dhe këshilla për orientimin. Sistemi duhet të
jetë uniform dhe i lehtë për t’u përdorur, i pajisur me qendra dhe pika informacioni për vizitorët. Qendrat
e vizitorëve nuk janë thjesht ambiente ku miqtë mësojnë rreth vendit turistik, por ambiente të cilat rrisin
cilësinë e qëndrimit në atë vend. Qendrat e vizitorëve duhet të pajisen në mënyrë të tillë që të ofrojnë salla
për shfaqjen e programeve, një sportel informacioni, sallë pritjeje, dyqan suveniresh dhe dhoma për
personelin. Një QIT më i madh mund të ofrojë gjithashtu një sallë për programe audio-vizuale dhe
hapësirë shumëfunksionale për prezantime dhe leksione. Pikat e informacionit të cilat shërbejnë si qendra
vizitorësh, duhet të ofrojnë të gjithë funksionet e mëparshme të një qendre vizitorësh, pavarësisht se nuk
përfshijnë të gjithë ambientet e një qendre të tillë. Një pikë informacioni mund të përmbushë qëllimin për
të cilin është krijuar, duke filluar që nga një sportel informacioni ku ofrohet informacion për turistët deri
te pajisjet multimedia të përdorur nga vetë vizitorët.

Qendra e informacionit për turistët është pika kryesore e orientimit për vizitorët. Për këtë arsye duhet të
ndodhet në një vend të dukshëm ku kalojnë ose pushojnë turistët. Deri tani nuk ka asnjë vend ku vizitorët
mund të marrin informacion rreth pikave turistike, aktiviteteve dhe ambienteve e shërbimeve që ofrohen
në rajon. Si rezultat është e rëndësishme që të krijohet një qendër informacioni për turistë në Qarkun e
Kukësit, në një vendndodhje sa më të përshtatshme.

Edhe pse qyteti i Kukësit dhe lugina e Valbonës janë destinacionet kryesore që tërheqin turistë në rajon,
përsëri numri i turistëve është i vogël. QIT duhet të ndodhet afër qendrës administrative të rajonit ku
ndodhet edhe OMD, pra në qytetin e Kukësit. Trafiku i rrugës Kosovë-Shqipëri është i rënduar,
veçanërisht gjatë sezonit veror dhe gjatë festave si Krishtlindje dhe Viti i Ri. Ky trafik pritet të rritet me
mbarimin e autostradës. Megjithatë autostrada kalon anash qytetit të Kukësit dhe kalon përmes Qarkut të
Kukësit shumë shpejt. Për këtë arsye, duhet t’i ftojmë këta udhëtarë transit të ndalojnë dhe t’i informojmë
rreth mundësive turistike që ofrohen në rajon.

Ka pasur shumë diskutime se ku duhet të ndërtohet një QIT. Disa aktorë sugjerojnë qytetin e Kukësit, për
shembull në Këshillin e Qarkut, por shumica besojnë se duhet të ndërtohet në autostradën e re midis
Kosovës, bregdetit dhe Tiranës – disa preferojnë pikën kufitare në Morinë, të tjerë hyrjen ose daljen e
tunelit. Në fakt, për shkak të pozitës gjeografike të rajonit dhe autostradës që tani kalon përmes rajonit,
strategjia duhet të fokusohet në tërheqjen e vizitorëve transit dhe turistëve që të vizitojnë atraksionet
turistike dhe të kalojnë natën në rajon.

Vendndodhja më e mirë për një QIT do të ishte pika ku udhëtarët nga Shqipëria për në Kosovë dhe ata
nga qendrat urbane në Shqipëri drejt Kosovës dhe qytetit të Kukësit të mund të kenë lehtësisht qasje në
QIT; me fjalë të tjera në një vendndodhje ku nuk ka asnjë barrierë midis trafikut hyrës dhe dalës në
autostradë.



Vendndodhja ideale e QIT-it është ura afër hyrjes në qytetin e Kukësit, për arsyet e mëposhtme:


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-19
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




       Mund të arrihet lehtë nga të dyja anët e autostradës
       Është afër kthesës për në qytetin e Kukësit
       Co-plan rekomandon krijimin e zonave turistike në të dyja anët e urës brenda pesë viteve të
        ardhshme e cila do të ishte ideale për një QIT




                Secila nga pjesët e urës jashtë Qytetit të Kukësit do të ishte
                                   vendodhje e mirë pë QIT


Megjithatë, ka një plan për ndërtimin e dy tuneleve dhe dy ura të reja, çfarë do të thotë se ideja e një QIT-i
në këtë vendndodhje mund të mos jetë e suksesshme.

Kriteret më të mira për përzgjedhjen e vendndodhjes ideale janë:

    1. Qendra mund të arrihet nga të dyja anët e autostradës
    2. Ka vend të mjaftueshëm për parkim
    3. Ka hapësirë për restorante tradicionale, lokale, dyqan suvenirësh/produktesh artizanale si dhe një
       pikë karburanti e hapur nga sektori privat
    4. Është afër pikënisjes për në qytetin e Kukësit, me tabela që sinjalizojnë rrugën për në Shishtavec
       dhe Krumë

Rekomandohet një ndërtesë dykatëshe me një pikë recepsioni në katin e parë, kënd për broshura dhe
fletushka, kompjuterë të lidhur me internet për vizitorët, sallë pritjeje dhe tualete. Një hapësirë për një
dyqan me produkte artizanale dhe lokale, i cili mund t’i jepet me qera një biznesi privat ose një OJQ-je që
mund të shesë produktet në emër të komunitetit lokal. Afër QIT-it mund të ndërtohet një kafene dhe për
këtë duhen inkurajuar sipërmarrësit privat. Duhet të ketë vend të mjaftueshëm për të parkuar makinat dhe
autobusët turistik. Zyrat e OMD-së ndodhet në katin e dytë të QIT, të cilat do të shërbenin si qendër
operacionale për zhvillimin e turizmit në rajon.

Mund të jetë një ndërtesë prej druri ose betoni, por e ndërtuar në stil të tillë që reflekton qarkun e Kukësit
–duke përdorur materiale të zonës. Edhe personat me aftësi të kufizuara duhet të kenë mundësi qasjeje në
këto ambiente. Paragrafi 3.3.6 tregon kostot e ndërtimit të një QIT tipik.

QIT duhet të përmbajë një pikë burimi informacioni (broshura dhe materiale me informacion mbi zonën,


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-20
                   Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


harta, libra, etj, si dhe informacione nga zona të tjera të Shqipërisë dhe Kosovës), që është i lidhur me
bazën e të dhënave të sistemit të informacionit, që ofron mundësi për prenotime, këmbim valutor,
etj...Pajisjet e nevojshme janë: kompjuterë, lidhje interneti, telefon, faks, fotokopje, arkë dhe një bazë të
dhënash e kompjuterizuar e cila përmban informacion të dobishëm dhe statistika në lidhje me turizmin.
Mobiliet përfshijnë një banak, karrige, dollap, raft, stenda për broshurat, harta të qytetit, zonës dhe rajonit
dhe një tabelë njoftimesh. Duhet të ketë një dritare me një tabelë njoftimesh e cila përmban informacion
të dobishëm kur zyra është e mbyllur. Ndërtesa duhet të jetë e standardeve të larta – si ambienti brenda
dhe jashtë.

QIT rajonal është një komponent i rëndësishëm i instrumenteve të nevojshëm për krijimin e një pike
turistike. Ai i sjell përfitime të mëdha zhvillimit të turizmit. Pritet që turistët të jenë të mirëpritur në vend,
të informohen mbi çfarë mund të bëjnë dhe shohin, dhe të orientohen drejt ambienteve të mundshme në
zonë. Siguron që turistët të kalojnë sa më shumë kohë në destinacion në mënyrë që të rrisin të ardhurat
për rajonin. Kjo justifikon koston e ndërtimit të QIT dhe punësimit të personalit.




                              Shembull i një QIT tipik përgjatë rrugës


QIT rajonal duhet të përfaqsojë gjithë qarkun e Kukësit. Megjithatë, informacioni duhet të gjendet në të
gjithë pikat e interesit në çdo rreth ku ka turistë, si p.sh nëpër hotele, pika turistike, restorante dhe lokale.
Duhet ngritur një rrjet pikash dhe kioskash informacioni nëpër gjithë qarkun e Kukësit në mënyrë që të
pasurohet përvoja e turistëve nëpërmjet informacionit që marrin dhe të zgjasin qëndrimin e tyre.

Strategjia afatshkurtër propozon krijimin e pikave të informacionit në hyrje të luginës së Valbonës, brenda
Qendrës së propozuar të Turizmit dhe Kulturës së Valbonës, brenda muzeve në qytetin e Kukësit dhe
Bajram Currit, dhe në pikën e propozuar të shitjes së produkteve artizanale në Krumë për të paraqitur
mjedisin, aktivitetet dhe ambientet në këto destinacione. Këto struktura drejtohen nga një ekspert lokal i
siguruar nga bashkitë dhe komunat.

Kioska ose pika informacioni për turistët duhet të ketë edhe në pika kufitare apo pika karburanti përgjatë
rrugës drejt rajonit. Këto pika informacioni mund të krijohen në vende të spikatura në qytete apo fshatra,
për shembull në hotele dhe restorante të vizituar nga turistët, në një kafene lokale, në dyqanet kryesore në
fshat ose në zyrën e bashkisë (nëse është vend i dukshëm dhe i lehtë për t’u gjetur). Duhet zhvilluar një


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 1-21
                   Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


trajnim i shkurtër për të përgatitur të paktën një punonjës nga çdo biznes turistik apo institucion për
turizmin, i cili do të trajtojë kërkesat e vizitorëve. Pikat e informacionit duhet të përmbajnë shumë
broshura dhe fletushka dhe të kenë sinjalistikën e duhur si vende ku mund të gjendet informacion. QIT
rajonal do të furnizojë këto pika me broshura dhe fletushka dhe rafte për ekspozimin e tyre. Përparësi për
këtë biznes do të përbënte fakti që turistët do të hynin në këto pika për të marrë informacion dhe shpesh
herë për të blerë diçka. Kështu që potenciali për zhvillim të biznesit duhet të shërbejë si stimul për t’u
përfshirë në skemë. Turistëve mund t’u shiten suvenirë, kartolina, libra udhëzues dhe harta duke krijuar të
ardhura shtesë. Së fundi, mund të bihet dakord për një sistem komisionesh me ofruesit e akomodimit ose
të shërbimeve të tjera për turistët.

QIT, kioskat dhe pikat e informacionit duhet të identifikohen qartë nga sinjalistika e vendosur dhe
logo, në formatin dhe ngjyrat e caktuara. Rrugët kryesore në qytet, vendet turistike, parqet e makinave
dhe trotuaret duhet të pajisen me sinjalistikën e duhur.




                                         Shembull i një kioske informacioni


Në afatshkurtër, nuk është e mundur që të ndërtohen pika të tilla në pikat kufitare apo stacionet e
karburantit sepse nevojiten burime dhe personel shtesë. Por pasi turizmi të jetë zhvilluar mjaftueshëm në
rajon dhe të ketë qarkullim të mjaftueshëm turistësh në qarkun e Kukësit, mund të zhvillohen edhe këto
opsione.

Zhvillimi i një sistemi uniform me informacion për turistët do të shërbejë si parakusht për një përdorim
më të mirë në afatgjatë i burimeve ekzistuese dhe atraksioneve në Qarkun e Kukësit. Pasi të zbatohet do
të rezultojë në rritje të interesit të turistëve, vizitave dhe pritjeve në gjithë rajonin. Pritet gjithashtu që
rritja fillestare e ardhjes së turistëve, për shkak të zhvillimit të një sistemi efektiv informacioni, do të rrisë
dhe nxisë vazhdimisht interesin e shumë tregjeve niche të turizmi për të cilat ky rajon ofron mundësi të
jashtëzakonshme (shëtitje në mal, çiklizëm, turizëm rural, udhëtime nëpër trashëgimi kulturore, ski,
peshkim, gjueti, etj). I gjithë procesi duhet të karakterizohet nga një zhvillim gradual dhe diversifikim të
operatorëve të vegjël të biznesit dhe SME të cilët do të nxisin zhvillimin e aktivitetit ekonomik në rajon
dhe të ristrukturojnë ekonominë drejt një sektori dominues shërbimesh.


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 1-22
                   Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




Rritja e aktivitetit ekonomik të sektorit privat nënkupton më shumë taksa. Këto mund të përdoren në
mënyrë efektive për të siguruar cilësi më të mirë të shërbimeve publike në nivel bashkie/qyteti, dhe si
rrjedhojë cilësi më të mirë jetese për banorët e qarkut. Gjithë ky zhvillim do të përmbysë gradualisht
tendencat negative demografike që kanë karakterizuar për një kohë të gjatë rajonin.

    (b)Sinjalistika

Siç raportohet dhe në Studimin Vlerësues, ka një mungesë sinjalistike në mbarë Qarkun e Kukësit, duke
përfshirë këtu edhe sinjalistikën drejtuese për në destinacionet dhe atraksionet turistike, sinjalistikën në
sitet turistike dhe përkthimi.

Për tabelat drejtuese duhen pasur parasysh kriteret e mëposhtme:

        Vetëm vendet dhe atraksionet ekzistuese duhen treguar me sinjalistikë – nuk ka kuptim t’i
         drejtosh vizitorët në vende që nuk ekzistojnë më, nuk janë të arritshëm, janë në kushte të këqija
         dhe me pak interes për vizitorët, ose janë tashmë të varrosura nën tokë. Kjo do të krijojë zhgënjim
         dhe do të krijojë një përshtypje negative për atë vend.
        Tabelat sinjalizuese duhen vendosur në një distancë mjaftueshëm larg kthesës për në destinacion,
         që të mund të vihen re, të kuptohen mirë dhe që udhëtarët të mos humbasin kthesën. Një tabelë e
         dytë mund të vihet direkt te kthesa e rrugës.
        Duhet të ketë tabela edhe në rrugët transit që tregojnë distancën e destinacionit në mënyrë që
         turistët të krijojnë një ide sa larg është.
        Tabela sinjalizuese duhet të jetë e qartë dhe mjaftueshëm e madhe, me ngjyra të njohura në nivel
         ndërkombëtar. Aty ku është e nevojshme mund të vendoset dhe emri në anglisht.




                                                           Shembull i një tabele sinjalizuese në Ohër, Maqedoni
Shembull i një tabele sinjalizuese që tregon distancën         në dy gjuhë, e cila i drejton në atraksionet dhe
                                                                        ambientet e ndryshme të qyteti


Në vendndodhjen e atraksioneve apo pikave turistike gjenden zakonisht tabela informuese për të
shpjeguar çfarë po shihet. Ato duhet të jenë të qarta, si në shqip dhe anglisht (të jenë përkthyer mirë).
Duhet të jenë uniforme nëpër gjithë Qarkun e Kukësit, me të njëjtin sfond, ngjyrë, logon e turizmit,
shkrim dhe materiale, në mënyrë që të dallohen menjëherë nga turistët. Në qark ka një problem me


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  1-23
                   Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


grafitin që duhet zgjidhur; dhe tabelat e panelet informuese apo me përkthim duhen mbrojtur me një
shtresë ose film anti-grafit që i mbron gjithashtu edhe nga rrezet UV. Shkrimi nuk duhet të jetë i ngushtë,
por shkronjat të kenë hapësirë të mjaftueshme midis njëra-tjetrës që të shihen nga distanca e caktuar. Nuk
duhen përdorur vetëm shkronja kapitale sepse teksti bëhet më i vështirë për t’u lexuar – duhen përdorur si
shkronjat e mëdha dhe ato të vogla.

UNWTO ka nxjerrë një publikim të sinjalistikës ndërkombëtare të përdorur në sektorin e turizmit, e cila
duhet përdorur si referim. Është nxjerrë një buxhet për krijimin e një sistemi tabelash drejtuese dhe me
përkthim nëpër Qarkun e Kukësit. MTKRS ka ndihmuar rajone të tjera shqiptare duke dhënë fonde për
krijimin e sinjalistikës, dhe e njëjta gjë duhet kërkuar edhe për Qarkun e Kukësit.




Shembull i një tabele me përkthim: hartë turistike              Tabelë me përkthim që tregon atraksionet dhe
    e zonës së Prespës në Qarkun e Korçës, në                         ambientet në Petite Butte në ishullin
              hyrje të parkut kombëtar                                       Rodrigues, Mauritani


       (c) Pikat e vrojtimit


Ka shumë rëndësi që të vihet në dukje pamja madhështore në çdo rreth të qarkut të Kukësit. Kjo përfshin
nivelimin dhe shtrimin me zhavorr të një pjesë rruge ku mund të parkohet. Mund të vendoset një shenjë
që shpjegon çfarë mund të shihet dhe emrin e monumenteve të natyrës. Rekomandohet që pikat e
vrojtimit përgjatë rrugës të vendosen në Luginën e Valbonës dhe rrugës nga Kukësi në Krumë. Në një
periudhë afatmesme, rekomandohet që të ngrihen më shumë pika vrojtimi gjatë gjithë zonës.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-24
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




  (d)Shtigjet malore
Shëtitjet dhe ngjitjet janë aktivitetet kryesore që turistët mund të shijojnë në Qarkun e Kukësit,
veçanërisht në Luginën e Valbonës, por edhe në tërë rajonin mund të krijohen shtigje që do të tërheqin
turistë ndërkombëtar dhe vendas. Propozohet që në një periudhë afatshkurtër, të ndërtohen një segment
prej 200 km për turizëm në luginën e Valbonës, si një fazë e parë zhvillimi. Kjo përfshin pastrimin e
shtigjeve dhe vendosjen e sinjalistikës. Shtigjet duhet të jenë natyrore, të prishet shumë pak bimësia dhe
toka. Përdorimi i betonit duhet shmangur plotësisht.Krijimi i shtigjeve do të nxisë shëtitjet në zonën e
Valbonës dhe do të përmirësojë produktin, duke inkurajuar kështu operatorët turistikë që të zhvillojnë
paketa alternative me ekskursione në zonë. Shtegut mbi kalimin midis Thethit dhe fshatit Rragam do t’i
jepet prioritet sepse shërben si urë lidhëse midis dy rajoneve, sepse ky shteg do të lidhte të dy zonat dhe
do të krijonte konceptin e itinerareve rrethore që rekomandohet nga Studimi Vlerësues. Si rezultat do të
ketë një numër më të madh turistësh që vizitojnë zonën e Valbonës dhe malet rreth saj, që do të qëndrojnë
në shtëpitë e pushimit dhe do të përdorin shërbimet e ofruara nga vendasit.

Në periudhën afatmesme dhe afatgjatë, mund të zhvillohet një rrjet i plotë shtigjesh malore për të
mbështetur Qarkun e Kukësit të bëhet zona kryesore e eko-turizmit dhe turizmit argëtues në Shqipëri dhe
rajon.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-25
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




                                                                                 Përgatitja e Shtigjeve
        Sinjalistikë që tregon Shteg Malor                                              Malore



    (e) Kampingjet

Një kërkesë kryesore e operatorëve turistikë është ndërtimi i kampingjeve për klientët e tyre sepse
akomodimi në të gjithë rrethet e qarkut është i kufizuar, madje edhe në zona si Valbona ku sektori i
turizmit është në hapat e para. Duhen identifikuar zonat e përshtatshme në secilën nga këto vendndodhje:
Bjeshkët e Krumës, Shishtavec dhe Valbonë. Duhen respektuar specifikimet e mëposhtme:

       Vendi duhet të jetë të paktën 50 metra larg një burimi ujor në një pjesë toke shterp, për të
        shmangur prishjen e bimësisë.
       Edhe drejtimi i erës është një faktor që duhet studiuar.
       Kampingjet duhet të mbajnë të paktën 15-30 tenda dyshe, me një largësi prej dy metrash nga
        njëra tjetra (sipërfaqja e sugjeruar e zonës është midis 1,200m2 dhe 2,000m2).
       Bazamenti për tenda (vend i ngritur i sheshtë për ndërtimin e tendave) duhet të jetë i tillë që të
        lejojë largimin natyror të ujit (nga shiu) nga tenda.
       Duhen ndërtuar tualete ekologjike me kosto të ulët. UNDP po mbështet një iniciativë të financuar
        nga Agjencia Suedeze për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ndërkombëtar (SIDA) për të ndërtuar
        tualete ekologjike sepse nuk është e mundur dhe as e këshillueshme të ndërtohen kanalizime të
        ujërave         të      zeza,       bazuar        në       tualetet     me      shkarkim        në
        http://www.undp.org/water/initiatives/ecol.html. Këto duhen ndërtuar të paktën 50 metra larg
        burimeve ujore dhe tendave.
       Duhet pasur kujdes që mbeturinat nga kuzhina, të tilla si vajguri, perimet, etj të mos bien në
        ndonjë burim ujor.
       Kampingjet duhet të kenë të shënuar zonat për mbajtjen e kafshëve si kuaj apo mushka, nëse
        përdoren.
       Kuzhinat duhet të jenë të mbuluara. Madhësia ideale e një kuzhine nuk duhet të jetë më pak se 4.5
        me 6 metra. Lënda djegëse për gatimin e ushqimit në kamp rekomandohet të jetë LPG dhe nëse
        është e mundur, të përdoren soba me energji diellore. Nëse është plotësisht e mbyllur, kuzhina
        duhet të jetë e ndriçuar mirë me hapësirë të mjaftueshme për ventilim ajri. Banakët për mbajtjen e



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               1-26
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


        sobave, tavolinave, perimeve dhe ushqimeve, lavamanin, enët e gatimit, takëmet dhe pjatat, si dhe
        vendet e koshave të plehrave duhen të kenë etiketa dalluese.
       Duhen marra masat e duhura për sigurinë në kamp – punësimi i banorëve vendas si roje.
       Duhet të ketë vend të mjaftueshëm për mbledhjen e mbeturinave që krijohen në kamp dhe të
        kujtohen kampistët që të përdorin këto vende specifike. Mbeturinat duhen ndarë në mbetje të
        degradueshme në natyrë (biodegradim) – si psh mbetje nga kuzhina, etj.., mbetje që nuk
        degradohen në natyrë (produktet e qymyrit termik, letra alumini, bishtat e cigareve, etj), dhe
        mbeturina të riciklueshme (gazeta, shishe, kanoçe, etj...)

Nëpërmjet projektit KRTEP janë dhënë fonde për zhvillimin e këtyre vendndodhjeve. Kampet është mirë
që të zotërohen nga komunat ku janë ndërtuar. Megjithatë, nuk janë komunat ato që do të drejtojnë
kampet – sektori publik asnjëherë nuk duhet të drejtojë ambientet turistike – ato i duhen dhënë me qera
sektorit privat. Kohëzgjatja e kontratës së qerasë duhet të negociohet; megjithatë, duhet të jetë
mjaftueshëm e gjatë për të lejuar operatorët të themelohen mirë, që marketingu i tyre të ketë sukses dhe të
marrin fitime – që përpjekjet e tyre t’ia vlejnë për aq kohë sa do drejtojnë kampin. Për këtë arsye,
koncesioni nuk duhet të jetë më pak se 5 vjet.

    (f) Pikat e peshkimit

Qarku i Kukësit është i pasur me mundësi për peshkim në liqen, lumenj e përrenj të cilat ende nuk po
përdoren, të paktën për arsye turizmi. Thuhet se peshkimi mund të jetë një produkt i fuqishëm në Qarkun
e Kukësit dhe se vizitorë nga Kosova vijnë për të peshkuar në Kukës. Një nga problemet është lëkundja e
shpeshtë e liqenit të Fierzës, kështu që vendosja e një strukture fikse në liqen nuk do të funksiononte
sepse herë pas herë nuk do të arrinte sipërfaqen e ujit. Një shembull i një situate të tillë tregohet në foton
më poshtë – rezervuari Fish Shaped Mountain në Yi Yang, Provinca Hunan në Kinë. Ky problem mund të
zgjidhet duke vendosur një ponton (urë) lundrues që ngrihet dhe ulet me ndryshimin e nivelit të ujit në
liqen. Një vendkalim lundrues mund të përdoret për të arritur pontonin, e cila mund të përshtatet me
distancën e ujit. Ka disa lloje të madhësive të ndryshme në treg.




Shembull i një pontoni lundrues që mund te
Ndertohet ne liqenet e rajonit Kukesit                   Strukturë fikse në Liqenin Fish Shaped Mountainku
                                                            ku niveli i ujit luhatet si në liqenin e Fierzës




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-27
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




1.4.2 Zhvillimi i produkteve specifikë

Për ta sjellë Qarkun e Kukësit në standardet e duhura për zhvillimin e turizmit, duhen krijuar atraksione të
organizuara mirë. Këto përfshijnë zhvillimin natyror dhe kulturor, që shpjegohen përkatësisht në
paragrafët kushtuar strategjive rekomanduese për zhvillimin e turizmit kulturor dhe mbrojtjen e mjedisit..

             (a) Muzetë

 Projekti jep një buxhet për zhvillimin e infrastrukturës me qëllim përmirësimin e portofolit të
atraksioneve dhe sektorit të përgjithshëm në Qarkun e Kukësit. Në bazë të analizës së nevojave sektoriale,
të përshkruara në Studimin Vlerësues, ekipi i këshilltarëve ka propozuar një sërë idesh për zhvillim. Këto
ide iu prezantuan KPR-së dhe u diskutuan më tej nga kryebashkiakët e tre bashkive dhe kryetari i
Këshillit të Qarkut të Kukësit, të cilët dhanë ide për shpenzimin e buxhetit. Edhe anëtaërt e tjerë të KPR-
së u ftuan të bënin komente përpara se të merrej vendimi përfundimtar. Zhvillimi i muzeve në bashkitë e
qarkut të Kukësit ishte komponenti kryesor I përzgjedhur.

Në qytetin e Kukësit do të ndërtohet një muzeum të ri njëkatësh dhe do të përfshijë një dyqani artizanal
brenda ose ngjitur me muzeun, ku mund të shiten produkte të zonës të punuara me dorë si dhe një Pikë
Informacioni për Turistë.

Edhe muzeu i Bajram Currit do të rikonstruktohet me fondet e KRCBC dhe do të përfshijë një Pikë
Informacioni për Turistët, dhe një dyqan artizanal në muze.

Rekomandohet edhe ndërtimi i një muzeu që tregon jetën nën regjimin komunist të Enver Hoxhës, në
bunkerët e fshehtë në qytetin e Kukësit. Këto do të përfaqësojnë dhomat e ndërtuara për t’u mbrojtur nga
sulmet e vendeve të tjera, ndërsa sfondi do të tregojë si ishte jeta nën atë regjim. Si] u përmend edhe më
parë, kjo periudhë e historisë i tërheq shqiptarët, si ata që kanë jetuar në atë kohë edhe të rinjtë që duan të
kuptojnë jetesën e atëhershme të prindërve të tyre. është gjithashtu mundësi për turistët e huaj që të
ekspozohen me realitetet e kësaj shoqërie të mbyllur – madje edhe komunitetet shqiptare në Ish-
Jugosllavi në Kosovë, Mal të Zi dhe Maqedoni nuk kishin shumë njohuri për sistemin ku jetonin fqinjët e
tyre. Ky do të ishte një muze unik për Shqipërinë, i barabartë me ata muze nëpër botë që tregojnë
historinë konteporane e cila është bërë e njohur botërisht. Shembuj shumë të mirë të këtij lloji muzeu
janë: Churchill Museum dhe Cabinet War Rooms (Muzeu i Churchill-it dhe Dhomat e Luftës) në Londër,
Angli që përfaqëson qendrën e komandës së fshehtë të përpjekjeve luftarake britanike gjatë Luftës së
Dytë Botërore (cwr.iwm.org.uk/), Apartheid Museum (Muzeu i Aparteidit) në Johanesburg, Afrika e Jugut
që tregon jetën nën regjimin aparteid (www.apartheidmuseum.org/), dhe tunelet Chu Chi afër qytetit Ho
Chi Ming në Vietnam ku tregohet si janë mbrojtur vietnamezët dhe si kanë udhëtuar në fshehtësi nga një
vend në tjetrin gjatë luftës së Vietnamit në vitet 1970 – tregohet edhe një dokumentar online në adresën:
topdocumentaryfilms.com/the-cu-chi-tunnels/.

Rekomandohet që ky muze të ndërtohet sa më shpejt të jetë e mundur dhe të vihet në funksionim në një
periudhë afatshkurtër- afatmesme sepse mund të shndërrohet në një nga atraksionet kryesore të Shqipërisë
– duke e vendosur Qarkun e Kukësit në hartën turistike. Ka potencialin për të tërhequr një numër të madh
vizitorësh sepse mund të arrihet direkt nga një dalje në autostradë dhe mund të shihet nga rruga nëse
vendoset sinjalistika e duhur dhe reklamohet në tabela të mëdha. Sinjalistika duhet të jetë e dukshme,
duke filluar që nga kufiri për udhëtarët nga Kosova dhe përpara hyrjes së tunelit për udhëtarët nga Tirana.
Në autostradë duhet të krijohet një pikë vrojtimi nga ku mund të shihet zona ku ndodhet muzeu dhe me
tabela (me përkthim) ku shpjegohen ekspozitat.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-28
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




                       Model i Qendrës së planifikuar Kulturore dhe zhvillimit të
                       turizmit në Valbonë, ku përfshihen një muze dhe komplekse

             (b) Qendra Kulturore dhe e Zhvillimit të Turizmit në Valbonë

 Siç tregohet në Studimin Vlerësues, komuna Margegaj ka pasur sukses në ngritjen e fondeve për
zhvillimin e turizmit në luginën e Valbonës. Nga mesi i vitit 2010 do të ketë përfunduar ngritja e një
qendre shumë-funksionale kulturore dhe turistike e cila do të ofrojë një pikë informacioni dhe një muze,
si dhe mundësi për turistë në zonë.

Është dhënë një buxhet për të gjithë aktivitetet jo-tregtare të planifikuara nga komuna për qendrën, të tilla
si krijimi i një pike informacioni dhe një zyre informacioni për Luginën e Valbonës, një muze, një dhomë
miqsh dhe kuzhinë tradicionale, një sallë konferencash, dhe një dyqan – por ku do të shiten vetëm
produkte të punuara me dorë në këtë zonë, dhe fitimet do t’i shkojnë komunitetit lokal. Në fakt,
koncesioni për drejtimin e dyqanit duhet t’i jepet një OJQ-je që përfaqëson prodhuesit lokalë. Sugjerohet
ndryshimi i emrit nga Qendra Kulturore dhe e Turizmit në Margegaj në Qendra Kulturore dhe e Turizmit
në Valbonë për qëllime marketingu sepse Valbona njihet si një destinacion natyror.

             (c) Itineraret dhe udhëtimet rrethore

Zhvillimi i itinerareve turistikë në bazë të temave të caktuara lidh produktet dhe tregon ku duhet të
fokusohet zhvillimi. Mund t’i jepet prioritet zonave që duan përmirësuar për të siguruar suksesin e
itinerareve rrethorë. Për shembull, nëse rrethi do të lidhë qytetin e Kukësit, Shishtavecin me zonën përtej
kufirit me Kosovën, atëherë prioritet u duhet dhënë rrugëve që duhen rikonstruktuar për këtë qëllim. Kjo
do të nxiste krijimin e shërbimeve për turistët përgjatë rrugës, si psh akomodim, restorante, dyqane,
shërbime udhëzuese, etj...kjo do të rezultonte në zhvillimin e sektorit të turizmit në një zonë të re të qarkut
dhe do të sillte të ardhura për komunitetet lokale. Itineraret tërheqin operatorët turistikë për këto udhëtime
rrethore që të krijojnë paketat përkatëse. Ato udhëtime rrethore që përfshijnë dy ose më shumë kompani
sigurojnë mundësi për bashkëpunim ndërkufitar duke i mundësuar operatorëve të punojnë sëbashku dhe të
rrisin aktivitetin e tyre në të dyja anët e kufirit.

Mund të krijohen një sërë udhëtimesh rrethore në bazë të temave të ndryshme, psh shëtitje dhe ngjitje ose
itinerare kulturore. Ato mund të ndryshojnë në gjatësi dhe shpejtësi (sa kohë klientët kalojnë në secilin


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-29
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


destinacon dhe distanca e udhëtimit në ditë). Figura 1.3 tregon një itinerar tipik që mbulon Qarkun e
Kukësit, Kosovën Perëndimore dhe Qarkun e Shkodrës. Mund të ketë një sërë variacionesh të këtij
itinerari ose udhëtimesh rrethore për të eksploruar zona të ndryshme. Në një periudhë afatmesme dhe
afatgjatë, Parku i Paqes së Ballkanit do të ofrojë një sërë itineraresh interesant ndërkufitar me Kosovën
dhe Malin e Zi.

Itinerari i përshkruar në Figurën 1.3 është i përshtatshëm si për turistët shqiptarë dhe për ata të huaj.
Turistët e huaj zakonisht vijnë në aeroportin e Tiranës. Udhëtimi vazhdon që aty direkt në Kukës dhe
mund të kalojnë disa ditë duke vizituar atraksionet në qarkun e Kukësit. Pastaj kalojnë kufirin për në
Kosovë ku vizitojnë Prizrenin dhe Gjakovën, ri-kthehen në Shqipëri në Tropojë. Aty vizitojnë qytetin e
Bajram Currit dhe atraksionet përreth si dhe Luginën e bukur të Valbonës. Në këtë pikë, në varësi të llojit
të udhëtimit turistik, itinerari mund të përfshijë ngjitje në mal nga fshati Valbonë deri në fshatin Theth ose
të shkojnë direkt në fshatin e Fierzës për të kapur tragetin e liqenit të Komanit. Për secilin nga opsionet,
udhëtimi me traget përmes kanioneve spektakolare të liqenit të Komanit është një nga pikat kulminante të
këtij itinerari rrethor. Udhëtimi pastaj vazhdon për në Shkodër, Lezhë dhe në fund në Tiranë. Mund të
bëhet një shtesë udhëtimi për në Durrës, përgjatë bregdetit Adriatik. Ky është vetëm një shembull i një
sërë itineraresh që mund të zhvillohen duke përfshirë Qarkun e Kukësit dhe rajonet përreth.

                Figura 1-3 Një udhëtim tipik ndërkufitar që përfshin Qarkun e Kukësit




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-30
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


             (d) Zhvillimi i disa produkteve turistike në përfitim të komuniteteve lokale


Turizmi në Qarkun e Kukësit aktualisht është i kufizuar vetëm në dy lloj formash turizmi që ekzistojnë në
zona specifike – turizmi tregtar në qytetin e Kukësit dhe më pak i zhvilluar në bashkitë e tjera, dhe turizmi
argëtues në Luginën e Valbonës. Qarku i Kukësit mund të tërheqë turistë për arsye të ndryshme: për të
shijuar sportet dimërore, peshkim ose për të përjetuar jetën në fshat. Megjithatë, ka disa kufizime që
pengojnë zhvillimin e këtyre formave të turizmit dhe si rezultat edhe mundësitë për krijim të ardhurash
për SME-të dhe komunitetet lokale.

  Figura 1-4 Shembull që tregon potencialin e zinxhirit të vlerës së turizmit në Luginën e Valbonës
     nëse të gjitha mundësitë do të arrihen në maksimum




   Shembull që tregon potencialin e zinxhirit të vlerës së turizmit në Luginën e Valbonës


     Marketimi dhe    Transporti                               Dispozitat e                 Aktivitetet
     Këshillimi I     Ndërkombëtar /         Transporti
                                                               Akomodimit,
     Klientave        kombëtar+ kthimi)      në zonë
                                                               ushqimit

       ,
      AKT              Linjat Ajrore      Taksi     .      Serrat                Çiklizëm Malor(me qira, me guida)
                                                                       .
      MTKRS            Kompanitë          Makina me        Llozha malore         Ecje malore( me guida)
      Operatorët       Trajnuese          Qira             Kamping               Ngjitje Shkëmbore (instructor, pajisje)
      Turistik         Tragetet                              Hotele /            Ski (instructor, paisje)
                                          Biçikleta
      Librat           Taksitë                             Restorante            Vrojtime të biodiversitetit dhe zogjëve
      Udhëzues                            malore           Snak-Bar(Fast         Gjueti (instructor, udhëzues)
      Panaire                             Kuaj             food)                 Kayak(me qira, instructor)
      Ndërkombëtare                       Ecje me një      Bare, Kafe            Parashutizem        (pisje   me    qira,
      për Turizmin                        udhërrëfyes      Internet Kafe              instructor)
      OJQ-të e                            lokal            Ferma Lokale          Kalërim/mushka (me qira, guida)
      Turizmit                                             Dyqane Lokale         Pjesëmarrje ne aktivitete folklorike
                                                                                      (kërcimtar, këngëtare)
                                                                              Blerje             te           produkteve
                                                                                  artizanale/suvenirëve(artizanët,
                                                                                  shitësat)
                                                                                 Vizita ne vende Historike/Alte (guida)
                                                                              Mesime te aftësive tradicionale(gatim,
                                                                              fermë..etc me familjet vendase)




Analiza e zinxhirit të vlerës (AZV) është një teknikë që ekzaminon zinxhirin e furnitorëve dhe identifikon
problemet dhe kufizimet që ndikojnë zhvillimin pa probleme të këtij zinxhiri, si dhe për të përcaktuar
shumën e shpenzimeve në çdo fazë të zinxhirit dhe cilët janë përfituesit. Kjo analizë është veçanërisht e
dobishme për propozimin e rekomandimeve për futjen e SME-ve dhe komuniteteve lokale në zinxhir, që
të mund të bëhen pjesë e sektorit dhe të krijojnë të ardhura dhe vende pune. Kjo teknikë shpjegohet më
gjatë në kapitullin 4 dhe zbatohet në tregjet e përzgjedhura. Në këtë pjesë të dokumentit AZV-ja tregon se
ku do të nxisë përmirësimi i produktit më shumë mundësi për të ardhura për komunitetet lokale siç
tregohet në shembullin e paraqitur në Figurën 1-4.
Aktorët lokal në këtë zinxhir të vlerave do të përfshihen në sigurimin e transportit në zonë, akomodimit
dhe ushqimit, si dhe duke ofruar të organizojnë aktivitete për turistët. Për të arritur në luginë turistët
shpesh do të duhet të marrin taksit vendase me qira, nëse ata nuk vijnë me mjetet e tyre, duke gjeneruar të


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                           1-31
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


ardhura jo vetëm për shoferat e taksive vendas, por edhe për stacionin lokal të karburantit (duke supozuar
qe taksia furnizohet aty). Për ushqimin dhe për akomodimin e të ftuarve të tyre, pronari i bujtinës
normalisht do të blejë mallra dhe shërbime nga burimet vendase. Sa më i madh të jetë numri i turistëve
që qëndrojnë në bujtina aq më shumë produktet vendase duhet të shtohen, të prodhohen apo të
gjenerohen dhe të vihen në shërbim, pra duke krijuar të ardhura dhe punësim në sektorë të tjerë të
ekonomisë lokale të tilla si bujqësia, ndërtimi, argëtimi etj. Gjatë qëndrimit të tyre turistët do të duan të
marrin pjesë në aktivitete dhe ka shumë mundësira për punësim lokal perms ofrimit të shërbimeve të tilla
si udhëzuesve, insturksioneve etj ... ose duke marrë vetë pajisjet me qira. Nëse është e mundur ata do të
duan të blejnë prodhime artizanale si suvenire ose prodhime ushqimore vendase si mjaltë , gështenja,
djath etj ... Për këtë arsye, zhvillimi mund të jetë më i gjerë, nëse të gjitha mundësitë janë shfrytëzuar
plotësisht duke krijuar të ardhura dhe punësim për një numër të konsiderueshëm njerëzish. Sa më i
madhe numri i turistëve dhe sa më gjatë të qëndrojnë ata aq më i madh është ndikimi në ekonominë
lokale.

(e)Turizmi në fshat dhe rural

 Kjo formë turizmi është shumë e kufizuar në Qarkun e Kukësit. Vetëm fshatrat në luginën e Valbonës,
Dragobia dhe Valbona ofrojnë akomodim dhe aktivitete për turistët. Fshatrat me potencial të madh si
Shishtavec, Arrën dhe Bicaj ofrojnë aktualisht pak mundësi për aktivitete turistike. Nuk ka akomodim
dhe shërbimet janë shumë të kufizuara. Rekomandohet që OMD të kryejë një anketim gjithëpërfshirës në
lidhje me potencialin e ofruar nga fshatrat në Qarkun e Kukësit, të mentorojë dhe mbështet zhvillimin e
akomodimeve në fshat, shërbimet ushqimore, shitjen e produkteve lokale dhe shërbimet përkatëse për çdo
aktivitet. Shumë prej fshatrave janë të vështirë për t’u arritur nga turistët, veçanërisht në dimër, duke
ndërprerë funksionimin normal të zinxhirit. Marketingu i turizmit në fshat në këtë zonë pothuajse nuk
ekziston, me përjashtim të fshatrave të luginës së Valbonës të cilat përfshihen në programet e operatorëve
turistikë, të publikuara në broshurën e MTKRS/NTA të 40 haneve dhe janë përfshirë në një dokumentar.
Por as këto fshatra nuk janë aq të tregtuar sa fshatrat e Shkodrës, veçanërisht Thethi.

Për të përmirësuar zinxhirin e vlerës, OMD duhet të punojë me banorët e këtyre fshatrave për t’i
inkurajuar të ofrojnë shërbime për vizitorët, të lobojnë te autoritetet përkatëse që të përmirësojnë sistemin
e rrugëve për në fshatra që të jetë i përshtatshëm për zhvillimin e turizmit dhe të reklamojnë fshatin dhe
turizmin rural në tregun e përgjithshëm, me qëllim që të jetë i mirëzhvilluar në një periudhë afatmesme.

    (f)Skitë

Potenciali për sportin e skive është identifikuar në Studimin Vlerësues dhe është tashmë i njohur në
Shishtavec, ku komuna dëshiron të instalojë teleferik për skiatorët. Aktualisht nuk ka rezorte skish në
Shqipëri, pavarësisht se ka një mjedis me shumë pak ambiente për ski në Qarkun e Korçës dhe në
Shishtavec. Krijimi i rezorteve të skive në Shishtavec dhe në Luginën e Valbonës do të rriste numrin e
vizitorëve në Qarkun e Kukësit dhe do të rriste reputacionin e tij si një destinacion turistik në Shqipëri. Në
planin e vet strategjik, komuna e Shishtavecit ka kërkuar një fond prej rreth US$550,000 për ndërtimin e
një piste skish. Rekomandohet që OMD të tërheqë investitorët potencial për ndërtimin e ambienteve të
ndryshme që krijojnë rezortin e skive në Shishtavec, por edhe për ndërtimin e një piste skish në Luginën e
Valbonës afër Qendrës së re të Kulturës dhe Zhvillimit të turizmit në Valbonë. Ndërtimi i teleferikut të
skive afër fshatit do të stimulojë zhvillimin e zonës dhe investitorët do të ndërtojnë ambiente për të ofruar
shërbime të ndryshme për numrin në rritje të vizitorëve që sjellin të ardhura dhe krijojnë mundësi biznesi
për banorët lokalë.

     (g) Iniciativa të tjera për zhvillim produktesh
Përpjekjet për promovimin e investimeve nga OMD duhet të shtrihen edhe në lloje të tjerë produktesh
turistike, si psh krijimi i eko-kabinave të cilësisë së lartë, rezorteve afër liqeneve, qendrave të sporteve


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-32
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


ujore, përmirësimi i standardeve të tragetit të liqenit të Komanit, ndërtimi i ambienteve të biznesit si salla
konferencash e ekspozita, dhe një qendër trajtimi estetik (llixhë). Pas zhvillimit të mirë të turizmit në këtë
zonë dhe shtimit të mundësive, veçanërisht pas rënies dakord për hapjen e aeroportit, OMD duhet të
organizojë një ose disa panaire investimesh për të mbledhur së bashku investitorë të mundshëm dhe
sipërmarrës që kërkojnë mundësi investimi në bizneset e tyre turistike.

OMD duhet të fokusohet në zhvillimin dhe promovimin e disa llojeve turizmi. Çdo PIT duhet të
vlerësohet nëpërmjet teknikës AZV, për të përcaktuar se çfarë duhet prezantuar ose përmirësuar përgjatë
zinxhirit të vlerës dhe në cilat pika të zinxhirit mund të sigurojnë firmat dhe banorët lokalë ambiente dhe
shërbime. Aktualisht llojet më tipike të turizmit në Qarkun e Kukësit janë ngjitja në mal, udhëtimet për
biznes dhe kthimi nostalgjik i shqiptarëve të Kosovës për të vizituar familjet që i strehuan gjatë luftës së
Kosovës, si dhe shqiptarët me origjinë nga Qarku i Kukësit, por që jetojnë dhe punojnë në vende të tjera,
të cilët kthehen për të vizituar familjet. Forma të tjera turizmi të përshtatshme për Qarkun e Kukësit janë:
çiklizmi – një treg në rritje në Europë, kalërimi, peshkimi dhe gjuetia. Secili nga këto zinxhirë vlere
potencial ofron mundësi të ardhurash për banorët vendas, për shembull duke ofruar shërbime guidash
turistike, dhënia me qera dhe riparimi i biçikletave, dhënia me qera e kuajve, shërbime dhe dhënie me
qera e barkave, shitja e pajisjeve të peshkimit dhe gjuetisë. Gjithashtu, banorët lokalë mund të hyjnë në
zinxhirin e vlerës duke siguruar shërbime plotësuese si ushqim dhe pije, si dhe argëtim.




                                                             Në liqenin e Fierzës dhe Komanit mund të krijohet
  Dhënia me qera e biçikletave mund të jetë një biznes
                                                             shërbimi i dhënies me qera të barkave (foto: Ishulli
     fitimprurës për sipërmarrësit lokalë (foto: Ishulli
                                                             Porquerolles, Francë)
     Porquerolles, Francë)



1.4.3 Infrastruktura

Përmirësimet e infrastrukturës së përgjithshme të tilla si përmirësimi i rrugëve, energjisë elektrike, ujit
dhe sistemeve të komunikimit në Qarkun e Kukësit janë duke u adresuar nga agjencitë përkatëse të
sektorit publik dhe duhet të përfundojnë gjatë jetëgjatësisë së kësaj strategjie. Megjithatë është e
rëndësishme që nga Këshilli i Qarkut dhe KPR të ushtrohet presion për të siguruar që infrastruktura e
nevojshme për zhvillimin e turizmit të jetë prioritet dhe që afatet kohore të përshkruara në këtë dokument
të jenë arritur.

Një sipërmarrje e madhe e infrastrukturës që do të kishte një ndikim të madh në zhvillimin e Qarkut të



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  1-33
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Kukësit është hapja e aeroportit ndërkombëtar. Këshilli i Qarkut të Kukësit duhet të lobojë fuqishëm me
Qeverinë Shqiptare për të rënë dakord për të krijuar këtë nyje shumë të rëndësishme të transportit në
rajon. Diskutimet e mbajtura me një këshilltar të qeverisë qendrore gjatë përpunimit të këtij raporti
treguan se qeveria qendrore do të jetë e angazhuar për të parë një aeroport ndërkombëtar në veri të vendit
dhe për këtë arsye supozohet se marrëveshja do të arrihet relativisht shpejt nëse rajoni ushtron presion.
Në periudhën afatmesme, pritet që aeroporti të zhvillohet sipas standardeve ndërkombëtare dhe linjat
ajrore do të ftohen të aplikojnë për të drejtat e uljes.

Ndaj agjencive përkatëse duhet të ushtrohet presion për të siguruar që rrugë të rëndësishme për turizmin,
si rruga nga qyteti i Kukësit deri në Krumë dhe në Bajram Curri, si dhe rruga për në Shishtavec nga qyteti
i Kukësit deri në fshatin Kolesian të përfundojnë sa më shpejt të jetë e mundur.

Zbukurimi i qyteteve dhe fshatrave është një përparësi pasi kjo siguron përshtypjen e parë shumë të
rëndësishme për krahinën. Plani i shkëlqyer i Co-plan i cili detajon planin e përdorimit të tokës për
zhvillimin e qytetit të Kukësit përfshin një program gjithëpërfshirës zbukurimi për atë zonë. Është e
rëndësishme që kjo skemë të zbatohet për të përmirësuar pamjen e qytetit kryesor të rajonit dhe duhet të
bëhen të gjitha përpjekjet që ky projekt të realizohet. Plane të ngjashme duhet të formulohen për qytete të
tjera si dhe zona që vizitohen nga turistët në Qarkun e Kukësit .

Rrjeti I energjisë elektrike është përmirësuar, por ka ende zona ku mbulimi është i dobët për shkak se
infrastruktura është e dobët si në Luginën e Valbonës. Këto çështje duhet të zgjidhe në kohë afat shkurtër
dhe përparimi duhet ndjekur nga Këshilli i Qarkut i Kukësit. Nëse është e nevojshme, duhet të ushtrohet
presion për të siguruar që përmirësimet janë kryer.

Sistemet e komunikimit tashmë janë relativisht të mirë-zhvilluara, por mbulimi duhet të shtrihet në disa
zona të tilla si Lugina e Valbonës. Në agjencitë përkatëse duhet të ushtrohet presion për të përmirësuar
sistemin në të gjithë Qarkun e Kukësit duke përfshirë edhe mbulimin me internet.



1.5 Strategjia e marketingut

OMD duhet të ndërmarrë një sërë masash në tre vitet e para të strategjisë për të përcaktuar një strukturë të
qëndrueshme marketingu të drejtuar nga një strategji e qartë e cila zbatohet nëpërmjet instrumenteve dhe
burimeve cilësore. Paragrafët në vazhdim tregojnë drejtimin strategjik të marketingut dhe disa nga
instrumentet që duhet të përdoren nga OMD. Trajtohen gjithashtu edhe tregjet e synuara, koha e duhur
dhe produktet që duhen zhvilluar, përmirësuar dhe zgjeruar.

Duhet formuluar një strategji marketingu që do të konsolidojë tregjet turistike ekzistuese në Qarkun e
Kukësit dhe sigurojë kushtet për të tërhequr turistë të rinj. Megjithatë, ka disa specifika që duhen mbajtur
parasysh në hartimin e një strategjie marketing për një destinacion të caktuar. Dy teknika bazë janë
thelbësore:

       Segmentimi i tregut dhe identifikimi i tregjeve të synuara; dhe
       Vendndodhja e destinacionit dhe marka

Përcaktimi i tregjeve të synuara dhe zhvillimi i produkteve për atë destinacion janë detyra të ndërlidhura
për shkak të natyrës statike të produktit të turizmit në destinacion. Për të tërhequr tregun e duhur për
kombinimin e produkteve që ofron ky destinacion, strategjia marketing fokusohet në identifikimin e
vizitorëve potencial me karakteristika të ngjashme dhe në krijimin e aktiviteteve dhe shërbimeve të



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-34
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


përshtatshme për të plotësuar nevojat e tyre. Detyra e dytë kryesore e strategjisë është pozicionimi i
qarkut të Kukësit si një destinacion vis-à-vis çdo tregu të synuar dhe gjetja e një identiteti unik dhe
lehtësisht të dallueshëm. Pasi janë përcaktuar këto aspekte, mund të programohen një sërë hapash
strategjik për të promovuar destinacionin dhe rritur numrin e turistëve si dhe biznesin.

    1.5.1 Tregu i synuar

Në Studimin Vlerësues u shpjegua që tregjet (vizitorët) vendase që vizitojnë Qarkun e Kukësit përfshijnë:

       Kryesisht biznesmen dhe inxhinierë
       Një numër i vogël, por në rritje, turistësh vendas të interesuar për të parë Luginën e Valbonës
        (shëtitje dhe kamping)
       Vizitorë nga Tirana dhe Durrësi kureshtarë për të parë autostradën e re dhe tunelin
       Njerëz me origjinë nga Qarku i Kukësit, por që jetojnë në pjesë të tjera të Shqipërisë dhe kthehen
        aty për pushime ose për të vizituar të afërmit
       Udhëtarë transit nga dhe për në Kosovë
       Një numër i kufizuar vizitorësh për arsye specifike si gjueti, studime, etj...

Ndërsa tregu ndërkombëtar përfshin:

       Turistë nga Kosova dhe një numër më i vogël nga Maqedonia të cilët kalojnë nëpër Qarkun e
        Kukësit për të shkuar drejt bregdetit shqiptar
       Vizitorë nga Kosova që kthehen për të përkujtuar mikpritjen e treguar gjatë luftës në Kosovë, dhe
        për të vizituar vende dhe monumente në lidhje me historinë e Kosovës
       Turistë kosovarë, malazezë dhe maqedonas që marrin pjesë në festivalin e përvitshëm Sofra
        Dardane në Tropojë gjatë korrikut
       30,000 vizitorë nga Diaspora Shqiptare me origjinë nga Qarku i Kukësit, por që tani jetojnë në
        Britani dhe Itali e kthehen për të vizituar miqtë dhe të afërmit ose për pushime në shtëpitë e tyre,
        të blera ose ndërtuara vet
       Përveç turistëve nga vendet fqinje, tregu kryesor ndërkombëtar përbëhet nga çekët të cilëve u
        pëlqen kampingu në natyrën e Tropojës dhe polakët të cilët vijnë në tur turistik të organizuar.
        Turistë të tjerë që vizitojnë këtë rajon me operatorë turistikë janë nga Gjermania, Izraeli, Holanda,
        Italia, Franca dhe Britania

Pjesa e tregut e përbërë nga emigrantët u identifikua si një treg i mirë potencial në Studimin Vlerësues si
në Shqipëri dhe Kosovë. Në Kosovë është vlerësuar se ka 20,000 persona që kanë emigruar. Ky treg duhet
inkurajuar që të vizitojë Qarkun e Kukësit dhe të synohet nga strategjia e marketingut.

Rekomandohet që në afatshkurtër përpjekjet për marketing të fokusohen në segmentet që janë
gjeografikisht afër qarkut të Kukësit, kanë lidhje kulturore dhe historike me këtë rajon, dhe janë tregje të
shërbyera nga operatorët turistikë vendas dhe ndërkombëtar. Pasi të përzgjidhen këto segmente, duhet
formuluar një strategji promocionale për çdo treg dhe të identifikohen kanalet që do të përdoren për t’i
arritur, metodat për të komunikuar me ta, dhe numri i burimeve të nevojshme për të pasur ndikim të
vërtetë, sipas strategjisë së përgjithshme të tregut dhe prioriteteve të caktuara në këtë fazë të periudhës
strategjike. Metodat e përdorura për të arritur dhe komunikuar me tregjet e synuara përfshijnë:

       Reklamimi në media (TV, radio, gazeta)
       Reklamimi në WWW (faqen e internetit të zonës, fushata me e-mail, banderola, etj në faqet e
        internetit të palëve të treta, Web 2.0 dhe faqet e rrjeteve sociale)
       Komunikim i drejtpërdrejt (e-mail dërguar shoqërive, organizatave, etj...)


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             1-35
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


       Komunikimi me tregun e udhëtimeve (me operatorët turistikë dhe agjentët e udhëtimeve që kanë
        lidhje me tregjet e synuara)
       Marrëdhënie me Publikun (PR) (udhëtime familjarizuese ku ftohen operatorët turistikë, gazetarë
        dhe agjentë udhëtimesh për të parë se çfarë ofron zona; aktivitetet, panairet, etj...)

Shtojca 2 jep një tabelë të normave aktuale të reklamave në Shqipëri, në lloje të ndryshme mediesh.
Strategjia e promovimit duhet të jetë realiste dhe të përdorë sa më mirë burimet. Duhet të jetë edhe
fleksibël ndaj çdo ndodhie (pozitive ose negative) dhe të shfrytëzojë çdo mundësi që ofrohet.

Në tre vitet e para duhen synuar tregjet e mëposhtme:

       Tregjet vendase nga Tirana dhe Durrësi: Këtyre qendrave urbane u duhet dhënë përparësi për
        shkak të numrit të madh të vizitorëve të mundshëm – veçanërisht tregu aktiv i turistëve që do të
        donin të shijonin natyrën e Alpeve, si dhe tregu i përgjithshëm i turistëve kureshtarë për të parë
        autostradën dhe tunelin, të paktën në afatshkurtër. Teknikat e marketingut në këtë rast do të
        përfshinin punën me operatorët turistik në qytetet përkatëse duke i bindur që të përfshijnë paketa
        për në qarkun e Kukësit. Nëse fondet mjaftojnë mund të merret parasysh edhe reklamimi – një
        fushatë e kushtëzuar për tregun e përgjithshëm për një aktivitet të caktuar (shihni më poshtë
        diskutimin në lidhje me reklamat). Duhen përdorur mjetet më efikase për arritjen e tregjeve. Për
        shembull, nëse jemi të interesuar për të tërhequr ekskursionist nga Tirana dhe Durrësi që të
        shijojnë ekskursionet në luginën e Valbonës, do të ishte më efektive të lidheshim direkt me
        shoqëritë që organizojnë ekskursione, të vendoseshin postera në dyqanet sportive dhe të bisedohej
        me operatorët turistikë të tillë si Outdoor Albania. Duhet të organizohet një udhëtim familjarizues
        për operatorët turistikë dhe për gazetarë që mund të shkruajnë artikuj për turizmin në Qarkun e
        Kukësit.

Me zhvillimin e ambienteve, në afatmesëm dhe afatgjatë, Qarku i Kukësit mund të kthehet në një
destinacion sporti dhe aventure për tregun vendas, veçanërisht nëse ndërtohen rezortet e skive në
Shishtavec dhe Valbonë.

       Tregu transit: Qarku i Kukësit tashmë ka dy rrugë transit me Kosovën, më pak me Maqedoninë,
        bregdetin shqiptar dhe Tiranën. Hapja e autostradës së re shkurton dukshëm udhëtimin. Nga një
        anë, kjo do të thotë se njerëzit do të kalojnë këtë zonë më shpejt se më parë, por nga ana tjetër do
        të kenë më shumë kohë për të vizituar zonën nëse dëshirojnë të ndalojnë. Strategjitë duhen
        përshtatur për të inkurajuar tregun transit të ndalojë në rajon gjatë rrugës dhe të rrisë shpenzimet e
        tyre në këtë zonë duke krijuar dhe përmirësuar ambientet turistike, si p.sh akomodim dhe
        restorante të mira dhe me çmime të arsyeshme, atraksione unike me cilësi të lartë, mundësi për të
        blerë produkte lokale, komplekse tregtare (me dyqane) në vendndodhje të përshtatshme dhe pika
        informacioni për turistë përgjatë rrugës.

Mund të hartohen dy strategji për të përfituar nga tregu transit:

         Përpjekje për të bindur udhëtarët të ndalojnë për të vizituar zonën: Kur të komunikojnë
           mesazhin e tyre, marketerët duhet të kenë parasysh stadet që kalojnë klientët para se të marrin
           një vendim për të blerë diçka – në këtë rast vendim për të vizituar Qarkun e Kukësit. Këto
           stade duhen kategorizuar dhe për këtë përdoret shpesh akronimi AIDA:

                Vëmendje (Attention): Faza e parë për të bindur një klient të blejë ose përjetojë një
                 produkt/shërbim është tërheqja e vëmendjes. Ai/ajo duhet ta dallojë këtë produkt midis
                 produkteve të tjerë dhe duhet të intrigohet aq sa për të shtuar kuriozitetin që të zbulojë më



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-36
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


                 shumë. Që të tërhiqet vëmendja e udhëtarëve transit për të ndaluar në qarkun e Kukësit,
                 informacioni duhet të sigurohet shumë më përpara – në stenda gjatë autostradës, të cilat
                 tregojnë atraksionet e ofruara në Kukës dhe materiale promocionale të shpërndara në kufi
                 dhe në pikat e karburantit gjatë autostradës. Këto duhet të jenë të dukshme dhe të
                 përsëriten herë pas here në një distancë të largët nga Kukësi në mënyrë që mesazhi të
                 përthithet. Kjo çon në fazën tjetër: interesi.

                Interesi: Mesazhi i përcjellë duhet të jetë i fuqishëm dhe mjaftueshëm i goditur për të
                 tërhequr interesin e klientëve. Duhet të përcjellë diçka që udhëtari, në mënyrë të
                 ndërgjegjshme ose në nënndërgjegjen e vet, dëshiron të zotërojë, shohë ose përjetojë.
                 Specialisti i marketingut duhet të jetë i aftë për të identifikuar këtë nevojë apo interes dhe
                 të paraqesë produktin në mënyrën më tërheqëse të mundshme. Për shembull, nëse tregu
                 përbëhet nga të rinjtë, gjuha dhe imazhet e përdorura në prezantim duhet të jenë të
                 njohura nga kjo grupmoshë. Në të njëjtën mënyrë, nëse tregu i synuar përbëhet nga të
                 moshuarit, atëherë duhet përdorur një gjuhë e përshtatshme për pritjet e tyre.

Qarku i Kukësit ka nevojë për atraksione të fuqishme përgjatë autostradës të cilat do të tërheqin
vëmendjen e udhëtarëve që të ndalojnë dhe vizitojnë zonën. Për shembull, për të bindur udhëtarët të hyjnë
në qytetin e Kukësit, mund të krijohet një muze interesant dhe i pazakontë, dhe gjithashtu i mirëreklamuar
– si p.sh një muze me bunkerë që paraqet jetën gjatë regjimit të mëparshëm. Kjo do të nxiste interesin e
udhëtarëve të huaj kuriozë për historinë e Shqipërisë gjatë kohës kur vendi ishte i mbyllur nga bota, si dhe
turistëve shqiptar që duan të kujtojnë kohën e dikurshme, ose të rinjtë shqiptarë që duan të shohin si kanë
jetuar prindërit e tyre. Në vitin 2010, Big Brother 3, reality show ku një grup njerëzish jetojnë së bashku
për disa javë dhe kryejnë detyra të ndryshme u vendos fillimisht në një shtëpi të stilit komunist. Një spot
publicitar në TV Klan gjatë një programi të famshëm të titulluar “Histori me zhurmues” ku njerëzit
kujtojnë episode nga koha e komunizmit kushton €20 për sekond, që është edhe më e lirë se pagesa gjatë
një ndeshje sportive të Champion’s League dhe gjatë spektaklit ’Gjeniu i vogël’ (€30) dhe ’Opinion e
Enjte’ (€35). Kjo tregon se interesi për këtë periudhë të Shqipërisë vazhdon të qëndrojë. Kjo na çon në
fazën tjetër: dëshira.

                Dëshira: Mesazhi duhet të shitet – me fjalë të tjera, duhet të bindë klientin se ai/ajo nuk
                 mund të jetojë pa këtë produkt apo përvojë. Duhet të bëjë premtime (që duhet t’i
                 përcjellë) nëpërmjet imazheve të fuqishme dhe shkrimit bindës. Nëse dëshira nxitet
                 mjaftueshëm, klienti mund të kalojë në fazën tjetër: Veprimi.

                 Veprimi (action): Në këtë fazë klienti është bindur dhe dëshiron të blejë produktin ose të
                 shijojë eksperiencën e ofruar. Sfida tani qëndron që të sigurohet ajo çfarë është premtuar
                 në mënyrë sa më efikase dhe me cilësi. Për këtë arsye, komunikimi duhet të jetë sa më i
                 qartë dhe të shpjegohen kostot e përfshira, vlerat edukative (nëse ka), vlerën e argëtimit,
                 kohën, ndihmën e ofruar, etj...dhe të përcillet informacion tjetër praktik që të bindë
                 konsumatorin se ky është një produkt ose përvojë për të cilën ia vlen të investosh kohë
                 dhe para. Duhen bërë të gjitha përpjekjet për të kënaqur klientin dhe jo të krijojë
                 zhgënjim i cili do të prishte reputacionin e produktit (ose mundësinë për zhvillimin e
                 turizmit në destinacion) dhe të rezultojë në ankesa dhe publicitet negativ çfarë do të
                 rrezikonte suksesin e ardhshëm të produktit.

Për shembull, nëse përpjekjet për e marketingut për të promovuar muzeun e propozuar të bunkerëve në
Kukës janë të suksesshme dhe turistët dalin nga autostrada për të vizituar këtë atraksion të veçantë,
gjithçka do të ishte e kotë në qoftë se vizitorët vijnë dhe shohin se muzeu është mbyllur, pavarësisht se
sipas orarit duhet të jetë i hapur, nëse në vendndodhje nuk ka përkthim apo një person që shpjegon çfarë
po ekspozohet dhe që tregon jetën gjatë regjimit, ose nëse personeli nuk është i sjellshëm.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               1-37
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit




Marketeri duhet të jetë i aftë të menaxhojë çdo fazë të AIDA-s dhe të aplikojë taktika të fuqishme për të
tërhequr klientët. Në rastin e tregut transit, suksesi matet nga numri i vizitorëve në Qarkun e Kukësit të
cilët nuk kishin planifikuar të dilnin nga autostrada për të parë vendin gjatë rrugës së tyre.

         Të sigurojë mundësi për udhëtarët transit që të shpenzojnë para gjatë kohës që kalojnë
           nëpër rajon: Udhëtarëve që kalojnë nëpër rajon u duhen ofruar mundësi për të shpenzuar
           para gjatë pikave të pushimit përgjatë rrugës. Strategjia e përdorur do të ishte ndërtimi i
           ambienteve të duhura dhe reklamimi në tabela përgjatë autostradës. Ambientet e përshtatshme
           do të ishin stacionet e furnizimit me karburant apo pika për rregullimin e automjeteve,
           restorantet dhe kafenetë, tualete të mirëmbajtura, dyqane dhe shërbime të tjera për udhëtarët.
           është e rëndësishme të ekspozohen produktet e bëra ose të rritura në rajon, si p.sh patatet e
           Shishtavecit dhe produktet artizanale cilësore të Hasit. Sigurisht që aktualisht, Qarku i
           Kukësit has konkurrencë të fortë nga ambientet e mira në Kosovë - nga ana tjetër e kufirit.
           Megjithatë, me rritjen e pritshme të trafikut nuk ka arsye pse të mos ofrohen shërbime të
           shkëlqyera edhe në autostradën e Kukësit.

Një strategji e përdorur në disa vende është krijimi i një atraksioni për turistë anash autostradës, që do të
thotë se vizitorët nuk detyrohen të largohen shumë nga rruga kryesore për të parë rajonin. Për shembull,
Parc Astérix në Francë, park i bazuar në emrin e një personazhi me kukulla për fëmijë, ndodhej ngjitur me
autostradën A1 për në Paris. Kishte një dalje nga autostrada që të çonte direkt në park dhe reklamohej disa
kilometra përpara arritjes në të dyja anët e autostradës, çfarë u jep fëmijëve kohë të mjaftueshme për të
bindur prindërit që të ndalojnë e vizitojnë parkun. Muzeu i propozuar i bunkerëve në Kukës mund të
shihet nga autostrada nga një pikë e zhvilluar mirë duke u dhënë udhëtarëve transit mundësinë për t’u
argëtuar gjatë rrugës.

         Shqiptarët nga vendet fqinje: Qarku i Kukësit lidhet me Kosovën si nga ana kulturore edhe
            historike – q] nga përpjekjet për të krijuar Lidhjen e Prizrenit në fund të shek. 19 dhe fillim të
            shek. 20 deri te mikpritja e kuksianeve ndaj shqiptarëve të Kosovës gjatë krizës së vitit 1999.
            Shqiptarët e Kosovës, Malit të Zi dhe Maqedonisë kanë një kulturë të përbashkët e cila
            përfshin lidhje artistike dhe letrare si dhe lidhje intelektuale dhe fetare. Për këtë arsye, duhen
            krijuar dhe promovuar atraksione historike që lidhin komunitetet ndërkufitare dhe që
            prezantohen mirë. Aktualisht, si Shqipëria edhe Kosova po përpiqen të zhvillojnë sektorin e
            turizmit, veçanërisht në Qarkun e Kukësit/Kosovën perëndimore. Tropojanët raportojnë një
            rritje të numrit të vizitorëve nga vendet fqinje të cilët udhëtojnë në mënyrë të pavarur, por nuk
            ekzistojnë udhëtime të organizuara përveç udhëtimeve shkollore. Si rrjedhojë, strategjia duhet
            të përfshijë në mënyrë pro-aktive tregun shqipfolës në vendet fqinje duke organizuar
            aktivitete të përbashkëta ndërkufitare, dhe duke punuar me operatorët turistikë për të krijuar
            paketa të përshtatshme. Studimi Vlerësues shpjegon se në Kosovë është ndërmarrë një
            iniciativë e përbashkët marketingu për të promovuar Gjakovën dhe Luginën e Valbonës nga
            një OJQ. Në afatshkurtër, këto skema të përbashkëta duhen zhvilluar më tej si dhe sipërmarrje
            nga sektori privat, midis operatorëve turistikë dhe ofruesve të tjerë të shërbimeve turistike.
            Këto iniciativa duhen konsoliduar në strategjinë afatmesëm dhe të jenë zhvilluar mirë në
            strategjinë afatgjatë.

Ashtu si me tregun vendas, në afatmesëm dhe afatgjatë, Qarku i Kukësit mund të bëhet një destinacion
kryesor turistik, me rezort skish në Shishtavec dhe në luginën e Valbonës si dhe me ekskursione dhe
shëtitje në Alpet shqiptare dhe në Parkun e Paqes (peace park).

               Tregu ndërkombëtar: Operatorët e paktë turistikë që sjellin turistë ndërkombëtar në
                qarkun e Kukësit janë mjaft dinamik. Edhe pse tregu është relativisht i vogël, vlerësohet


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-38
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


                 se gjatë dy viteve të fundit është rritur me ritme të shpejta. Strategjia e rekomanduar
                 afatshkurtër dhe afatmesme e marketingut është mbështetja në burimet e marketingut dhe
                 ekspertizën e këtyre operatorëve të cilët kanë lidhje direkte me tregjet ndërkombëtare të
                 ndërtuara gjatë viteve, dhe shtimi i numrit të operatorëve që ofrojnë paketa për në Qarkun
                 e Kukësit. Strategjia afatshkurtër për rritjen e këtij tregu mbështetet në ofrimin e ndihmës
                 ndaj ofruesve në qarkun e Kukësit për të zgjeruar dhe përmirësuar cilësinë e ofertave të
                 tyre, duke qenë pro-aktiv në tregun ndërkombëtar, duke marrë pjesë në panaire dhe të
                 ftojnë operatorë të tuaj turistikë dhe gazetarë që të vizitojnë qarkun e Kukësit, të punojnë
                 me agjencitë donatore të interesuar për të krijuar lidhje biznesi, dhe të organizojnë
                 aktivitete të vazhdueshme, të ftojnë operatorët turistikë të shohin vizitojnë zonën për të
                 parë zhvillimin e produktit dhe për të krijuar ide për përmirësimin e shërbimeve, si dhe të
                 ftojnë operatorë të rinj turistikë që të vlerësojnë potencialin e turizmit në Qarkun e
                 Kukësit. Qëllimi është të sigurohet që Qarku i Kukësit të kthehet në një destinacion të
                 njohur në tregun ndërkombëtar në afatmesëm dhe të jetë i zhvilluar mirë në afatgjatë.

Pasi aeroporti të jetë plotësisht funksional dhe nëse tërheq linja ajrore me kosto të ulët, Kukësi do të
shndërrohet në një aeroport kryesor për të gjithë rajonin me vizitorë që vijnë për të kaluar fundjavën nga
vende të ndryshme europiane, dhe do të shërbejë si portë drejt Ballkanit Jugor, çfarë do të sjellë një numër
të madh vizitorësh që kërkojnë ambiente dhe shërbime të cilat duhen zhvilluar në një periudhë afatgjate.

               Tregje të tjerë potencial: tregu i përbërë nga emigrantët është një treg i arritshëm lehtë
                nëpërmjet firmave apo organizatave, klubeve dhe shoqërive. Atyre u interesojnë
                aktivitetet e zhvilluara në vendin e tyre të origjinës ku mund të njohin kulturën dhe të
                shijojnë natyrën, veçanërisht gjatë fundjavave kur mund të vijnë për vizitë miqtë apo të
                afërmit të cilët jetojnë në vende të tjera. Ata shpesh bëjnë ekskursione në grup, prandaj
                është mirë të zhvillohen paketa turistike të veçanta për këtë treg. Disa operatorë turistikë
                kanë filluar të spikasin këtë treg dhe USAID-i po bashkëpunon me operatorë nga Kosova
                për t’i ofruar komunitetit të emigrantëve një sërë paketash turistike interesante. Iniciativa
                të ngjashme mund të merren në një periudhë afatshkurtër edhe në Shqipëri, si dhe
                sipërmarrje ndërkufitare me operatorë turistikë në vendet fqinje.

Diaspora, shumica jetojnë në Britani dhe Itali dhe më pak në SHBA, është një treg i mirë tashmë në rritje.
Objektiva e strategjisë në këtë rast nuk është fokusimi në përpjekjet për të bindur këta turistë të vizitojnë
Qarkun e Kukësit sepse ata kanë për qëllim të kthehen për të vizituar të afërmit dhe miqtë e tyre. Qëllimi
është të binden për të investuar në rajon si një mundësi e mirë për shkak se zhvillimet dhe planet e reja
përbëjnë bazën për rritjen e qëndrueshëm të Qarkut të Kukësit në vitet e ardhshme, veçanërisht të sektorit
të turizmit i cili pritet të zhvillohet gjerësisht duke siguruar të ardhura (kthim të lartë të investimeve).
Strategjia duhet të ketë për qëllim t’i inkurajojë të promovojnë Qarkun e Kukësit te miqtë e tyre në vendet
ku jetojnë, madje edhe të krijojnë biznese për sjelljen e vizitorëve në rajon.

Përmbledhje e tregjeve të synuar në afatshkurtër, mesëm dhe afatgjatë

Si fillim, tregjet e synuara janë ato që pritet të kenë ndikimin më të madh në afatshkurtër – personat e
interesuar për të vizituar Qarkun e Kukësit dhe ata që kalojnë nëpër rajon si udhëtarë. Me themelimin e
turizmit në Qarkun e Kukësit, do të synohen tregje të tjera. Figura 1-5. jep një tablo të tregjeve të synuara
në periudhë afatshkurtër, mesme dhe afatgjatë.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             1-39
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


              Figura 1-5 Tregjet e synuara në periudhë afatshkurtër, mesme dhe afatgjatë


                 Tregjet e synuara te turizmit ne Qarkun e Kukesit
                         -
                   Afat shkurte                       -
                                                Afat mesem                           Afat -gjate
                           r
            Nr i
            vizitoreve


           Tregu vendas nga                Tregjet e synuara në              Rang më i gjerë
            Tirana dhe Durrësi               afatshkurtër janë të               tregjesh vendase dhe
           Tregu transit                    konsoliduar                        ndërkombëtare:
           Tregu i Kosovës                 Tregu vendas nga                   aventurë dhe sport,
                                             qytete të tjera                    eko-turizëm, argëtim,
            dhe vendeve të
                                             shqip.                             biznes, stimuj dhe
            tjera fqinje për                                                    konventa
                                            Iniciativa të
            kulturë dhe natyrë                                                 Pushim në fundjavë
                                             përbashkëta
           Tregu                            marketingu me                      nga Shqipëria ose
            ndërkombëtar i                   Kosovën                            nga Europa – vijnë
            aventurave                      Tregjet për turizmin               me linjat ajrore me
           Tregu i                          në fshat, sportiv dhe              kosto të ulët dhe
            emigrantëve në                   në komunitet                       paketa të
            Shqipëri dhe
        2010                             2013                  2015                                     2020
                     Viti




1.5.2 Destinacioni dhe marka
Qarku i Kukësit duhet të pozicionet në tregun shqiptar, rajonal dhe global dhe të pajiset me një markë të
përshtatshme.
Pozicionimi dhe marka lidhen ngushtë, por përsëri janë koncepte të ndryshme. Marka është imazhi
mendor që krijohet kur një person përballet me një produkt, ose në këtë rast, me një destinacion.
Pozicionimi tregon sesi ky produkt (destinacion) krahasohet me konkurrencën dhe përfshin atributet e
produktit që vlerëson konsumatori gjatë marrjes së vendimit të një blerjeje në kohën e pushimeve.
Objektivi i pozicionimit është krijimi i një vendi të veçantë në mendjet e klientëve potencial, i cili do të
nxisë një lidhje të menjëhershme pozitive me destinacionin, një imazh të cilit klienti mund t’i referohet
kur të përballet me destinacionin. Ka dy lloje imazhesh: imazhi organik dhe imazhi i nxitur. Imazhi
organik i referohet përvojës personale, fjalëve, edukimit dhe medias; informacioni përtej arritjes së
marketerëve. Imazhi i nxitur i referohet informacionit të krijuar nga agjencitë promocionale në formë
reklame dhe publiciteti. Imazhi krijon reagim emocional, i cili nëse përcillet pozitivisht rrit mundësitë e
destinacionit për t’u përzgjedhur në krahasim me destinacionet e tjera. Për të tregtuar me sukses një
destinacion, duhet kontrolluar dhe menaxhuar imazhi i tij. Kjo arrihet nëpërmjet pozicionimit të tregut.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                1-40
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Ries and Trout shpjeguan në librin e tyre bazë: ‘Pozicionimi: Beteja e Mendjes’3 që konsumatorët
bombardohen me mesazhe promocionale ose ‘spam’; në ditët e sotme vlerësohet se një person mesatar
ekspozohet ndaj 3,000 mesazheve në ditë. Zakonisht ata e zgjidhin këtë rrëmujë duke mos hapur asnjë
mesazh që nuk ka lidhje me atë që dinë apo kanë përjetuar. Kështu që, rregulli kryesor i pozicionimit
është fokusimi te mesazhi në të cilin konsumatori beson, në perceptimin e tij/saj dhe jo në realitetin e
produktit. Për të pozicionuar një destinacion duhet të kuptohet se ai nuk përfaqëson atë që aktorët thonë se
përfaqëson, por si vizitori potencial e percepton atë. Ky është rregulli i parë i pozicionimit dhe markës së
destinacionit: ‘nuk është ajo çfarë thua ti se është, por çfarë thonë ata’.
Të jesh i pari që krijon një vend unik në mendjen e konsumatorit është diçka e fuqishme dhe ofron
përparësi të mëdha. Hyrësi i dytë në treg do ta ketë të vështirë të zërë këtë pozicion edhe pse mund të ketë
atribute më të mira dhe të fuqishme. Qarku i Kukësit, me natyrën e vet të veçantë dhe peizazhin dramatik,
duhet të pozicionohet si Destinacioni i aventurës dhe eko-turizmit në Shqipëri si për tregun vendas e atë
fqinj dhe për tregun ndërkombëtar në Ballkan.
Pozicioni shfaqet nëpërmjet markës. Marka nuk është një slogan apo logo; këto janë instrumente që
përdoren për të komunikuar vlerat dhe identifikuar markën, ose në këtë rast destinacionin. Vënia e një
marke një destinacioni do të thotë të transmetosh eksperiencë, ndjenjë; jo thjesht vende për të parë dhe
gjëra për të bërë. Turistët kërkojnë përvojën, jo vendin. Prandaj, marka duhet të jetë ‘e përjetueshme’.
Fokusi duhet të vihet te përjetimi, ndjenja që përcjell destinacioni. Një markë do të thotë ndjenjë – cdo gjë
rrotullohet rreth markës, edhe reklamimi. Promovohet ndjenja që do të përjetohet në destinacion. Do të
thotë të komunikosh vlerat që krijojnë markën. Jep një premtim që vizitori do të ketë një përjetim pozitiv
në destinacion dhe duhet të krijojë një lidhje emocionale duke përforcuar identitetin dhe esencën e
destinacionit në mendjen e vizitorit potencial.
Sipas këshilltarëve me eksperiencë të madhe në gjetjen e markave, Destination Development Inc.
(www.destinationdevelopment.com/), markat nuk janë:
         Qendra qytetesh historike (markat bazohen në aktivitet)
         Slogane apo logo (ato thjesht përforcojnë dhe promovojnë markën)
         Gjeografi (përveç rastit të Grand Canyon – plotësisht unik)
         ‘Porta’ (ku ti kalon për të shkuar diku tjetër)
         Unike (fjala më e tejpërdorur në turizëm që tashmë i ka humbur kuptimi)
         Fruta dhe perime. Ato janë pjesë e ambientit, por jo aq të qëndrueshme sa markat.
         Pamje skenike. Këto nuk janë marka; janë pjesë e ambientit.
Ka shumë rëndësi që karakteristikat e Qarkut të Kukësit të përkthehen në një markë të njohur e cila do të
identifikojë menjëherë rajonin. Duhet të ngulitet në mendjen e vizitorit potencial, e të përforcohet nga një
slogan i spikatur. Gjetja e markës iu prezantua grupeve të interesit në Qarkun e Kukësit gjatë një seminari
në shkurt 2010. Atyre iu kërkua të jepnin ide për dhënien e një marke këtij destinacioni. OMD do të
trajtojë idetë e ofruara nga grupet e interesit dhe sëbashku do të krijojnë një markë të përshtatshme për
Qarkun e Kukësit.

1.5.3 Instrumentet dhe teknikat e marketingut

Departamenti i marketingut në OMD do të përdorë një sërë instrumentesh dhe teknikash për të promovuar
Qarkun e Kukësit te tregjet e synuara të identifikuara më sipër, dhe do të sigurojë që përpjekjet e
marketingut të kenë efekt. Këto renditen që nga reklamat dhe promovimet e shitjeve deri te organizimi i
udhëtimeve familjarizuese dhe aktiviteteve të tjera, përpjekjet për shitje, krijimi dhe shpërndarja e
broshurave, fletushkave dhe materialeve të tjera publicitare (kolateral), dhe studimi i ndikimit të
 3
     Ries, A. and Trout,J. (1981) Positioning, The battle for your mind, Warner Books - McGraw-Hill Inc., New
     York, 1981


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             1-41
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


aktiviteteve promocionale. Tabela 1-2 përmbledh teknikat e ndryshme të përdorura nga departamenti i
marketingut të destinacioneve turistike.
       Tabela 1-2 Instrumentet dhe teknikat për të tregtuar dhe promovuar Qarkun e Kukësit
                                         Reklamimi konsumator dhe tregtar: TV, shtypi (revistat dhe gazetat),
       Reklamimi në media                   radio, poster, reklamat në ambient të hapur, udhëzime, pika
                                            shitjeje, në faqe interneti, etj
       Kolateral për kanalet e
          identifikuara të               Kolateral konsumator dhe tregtar: broshura, video, CD, DVD.
          shpërndarjes
       Paketa dhuratë                    Suvenirë për prezantim te VIP-at
       Pjesëmarrja në panaire
           dhe ekspozita tregtare        Panaire tregtare, konsumatorësh, seminare
           dhe konsumatore
       Marketing i drejtpërdrejt         Me postë ose e-mail kontakteve të medias ose tregtare
       Aktivitete të veçanta             Organizimi i aktiviteteve të veçanta
                                         Njoftim për shtyp, lajme në video, kaseta, reklama, paketë shtypi,
                                             konferenca, aktivitete me median/publicitet, bibliotekë me foto
       Aktivitete PR
                                             dhe slides (powerpoint), bazë të dhënash të medias, fjalime në
          (marrëdhënie me
                                             publik, promovime nga njerëz të famshëm, vizita familjarizuese
          publikun)
                                             për shkrimtarët, fotografët, regjisorët dhe publikuesit e librave
                                             udhërrëfyes
                                         Programe nga media me vizita në vend, vizita tregtare, vizita të
       Udhëtimet familjarizuese
                                             operatorëve me interesa të veçanta
       Qendrat e informacionit
                                         Vendndodhje konvencionale që ofrojnë informacion për vizitorët,
          për turistë / njësi për
                                            duke shpjeguar ose nëpërmjet hartave, udhëzuesve, fletushkave
          ekspozimin e
                                            informuese.
          broshurave
       Promovimet tregtare dhe
                                         Aktivitete shitjesh, promovime në qendrat tregtare
          konsumatore
                                         Website-i i destinacionit, e-commerce, marketingu i drejtpërdrejt
       Website dhe e-marketing
                                            elektronik.
                                         Kërkim tregu, kërkim produktesh, monitorim dhe kërkime
       Kërkime dhe vlerësime
                                            vlerësuese

Instrumentet në vazhdim duhen krijuar menjëherë pas krijimit të OMD-së:

(a) Broshura, fletushka turistike dhe harta të Qarkut të Kukësit

Një broshurë rajonale për turizmin do të publikohet dhe shpërndahet, si dhe do të përditësohet herë pas
here. Ajo duhet të përshkruajë atraksionet e zonës, të japë informacion shpjegues dhe të listojë ambientet
e mundshme (duke ofruar edhe mundësitë e kontaktit). Duhen përfshirë edhe reklamat nga bizneset
lokale, por dokumenti nuk duhet tejmbushur në mënyrë që të mos humbasë informacioni. Reklamat do të
sigurojnë fonde për printimin dhe përditësimet e publikimeve. Me zhvillimin e turizmit mund të
publikohen broshura të reja, për shembull për tema të caktuara si ‘Turizëm aventure në Qarkun e Kukësit’
ose ‘Kuzhina dhe produktet lokale të Qarkut të Kukësit’. Edhe fletushkat duhet të kenë tema të caktuara
dhe të përmbajnë një hartë të qarkut të Kukësit, të shpjegojnë atraksionet, rrugët dhe itineraret. Harta
duhet të përmbajë informacion të dobishëm në anën tjetër të saj, disa foto të atraksioneve kryesore të
secilit qark, si dhe kontaktet e shërbimeve të kërkuara nga turistët. Duhet lënë një hapësirë për reklamimin


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                      1-42
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


e ambienteve dhe shërbimeve turistike në rajon.

Janë krijuar disa Udhëzues për qytetet e Shqipërisë. Ndërmarrjet private që kanë krijuar këta Udhëzues
duhen përfshirë për krijinim e një harte dhe një udhëzues për Qarkun e Kukësit.

(b) Faqja e internetit dhe e-marketingu në Qarkun e Kukësit

Një faqe interneti që prezanton turizmin në Qarkun e Kukësit dhe rrit dukshmërinë e tij në tregun global,
do të ishte një instrument i rëndësishëm marketingu. Për shumë prej ofruesve të shërbimeve turistike në
qarkun e Kukësit, ndihma që jep OMD nëpërmjet faqes së internetit është e vetmja mundësi për t’u bërë
të njohur online – prania online rrit PPP. Për më tepër, nëpërmjet faqes së internetit mund të merren
shumë të dhëna të rëndësishme marketingu të cilat shërbejnë për të mbështetur përpjekjet e ardhshme të
marketingut.

Faqja e internetit duhet të gjendet lehtë. Informacioni i paraqitur duhet të jetë i qartë dhe i saktë, me
mundësi për të parë faqen në gjuhën shqipe, anglisht dhe, me kalimin e kohës, në gjuhë të tjera të tregjeve
turistikë si Italia, Gjermania dhe Franca. Faqja e internetit duhet të jetë tërheqëse dhe me ngjyra, por jo
rrëmujë. Duhet të përmbajë foto të mira dhe shkrimi duhet të jetë interesant, i formuluar bukur por dhe i
vërtetë. Të tre rrethet duhet të kenë secili faqen e vet të internetit ku të shfaqin atraksionet dhe shërbimet
përkatëse. Duhen paraqitur gjithashtu edhe shërbimet e sektorit privat.

Faqja e internetit të Qarkut të Kukësit duhet të lidhet me faqen kombëtare të internetit. Vizitorët mund të
gjejnë informacion mbi atraksionet e ndryshme, aktivitetet, shërbimet turistike, transportin dhe këshilla
për kohën më të mirë të vitit për të vizituar vendin, çfarë të veshin, si dhe informacione të dobishme për
udhëtarët. Faqja e internetit nuk duhet të përshkruajë punën e Këshillit të Qarkut apo Bashkive në lidhje
me sektorin e turizmit, apo planet aktuale dhe të ardhshme, apo të përshkruajë ndikimin ekonomik të
turizmit në Qarkun e Kukësit. Ky informacion duhet të paraqitet në faqen e internetit të qeverisë, jo të
vendit turistik e cila ndërtohen për turistët potencial.

Grupet e interesit në turizëm duhet të jenë të ndërgjegjshëm në lidhje me pushtetin e rrjetit social në
Internet. Ky kanal informacioni dhe shpërndarjeje është i vështirë për t’u kontrolluar sepse diskutimet dhe
krahasimet iniciohen nga klientët dhe jo nga përpjekjet e departamentit të marketingut të OMD apo
bizneseve turistike në destinacion. Faqet e internetit të tilla si Trip Advisor (www.tripadvisor.com) dhe
Simon Seeks (www.simonseeks.com) tregojnë mendime të pavarura rreth destinacioneve dhe veçanërisht
për cilësinë e shërbimeve të ofruara. Ky kanal po shndërrohet në burimin kryesor të informacionit për
udhëtarët e interesuar që të vizitojnë rajonin – çfarë mund të presin gjatë udhëtimit, që ndikon dhe
vendimin e tyre për të udhëtuar në atë vend apo jo. Destinacioni dhe ambientet e ofruara nga sektori i
turizmit janë shumë të cenueshme nga kritikat dhe çdo e metë ekspozohet dhe diskutohet publikisht. Nëse
destinacioni, shërbimet dhe ambientet nuk janë ato që priteshin, publiciteti negativ shumë shpejt do të
ndikojë ardhjen e turistëve. Për këtë arsye, bizneset turistike në Qarkun e Kukësit duhet të ofrojnë cilësi të
qëndrueshme dhe të sigurojnë që destinacioni të jetë i përgatitur për zhvillimin e turizmit, me informacion
të gjindshëm lehtë dhe me sinjalistikën e duhur e përkthim në vendet turistike.

Do të krijohet një faqe interneti për Qarkun e Kukësit. Korpusi i Paqes ka dalë vullnetar për të krijuar një
faqe interneti për turizmin e cila do të mirëmbahet nga OMD, KRC dhe bashkitë, më vonë dhe me
ndihmën e sektorit privat.

(c) Paketa e Marrëdhënieve me Publikun

Kjo paketë u ofron gazetarëve të interesuar për të shkruar për Qarkun e Kukësit, për çfarëdo motivi (jo
vetëm turizmin), burime informacioni, materiale mbështetëse, lajme dhe zhvillimet në destinacion. Kjo


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              1-43
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


paketë duhet përditësuar dhe t’i dërgohet gazetarëve rregullisht, si dhe të publikohet në internet. Gazetarët
që vizitojnë vendin duhet të kenë mundësinë të marrin këtë paketë në zyrat e OMD-së. Personeli i OMD-
së duhet të ketë njohuri për organizimin e udhëtimeve me gazetarë, të drejtojnë median në atraksionet e
ndryshme dhe të ofrojnë një këndvështrim të historisë të përshtatshme për audiencën e një shkrimtari.
Deklaratat për shtyp u duhen dërguar të gjitha medieve që mbulojnë turizmin dhe të publikohen në
Internet ose të dërgohen me e-mail/postë. Gazetarëve vizitor u duhen dhënë kopje të deklaratave më të
fundit për shtyp. Duhen përgatitur materiale përmbledhëse me fakte mbi turizmin në destinacionet
përkatëse, si p.sh statistikat, atraksionet dhe aktivitetet më të rëndësishme dhe planet për të ardhmen. Në
OMD duhet të ketë një galeri fotosh dixhitale të cilat mund të përdoren nga operatorët turistikë në
broshurat e tyre ose nga gazetarët që duan të shkruajnë artikuj.

(d) Manuali i shitjeve

Manuali i shitjeve duhet të përmbajë informacion të rëndësishëm për operatorët turistikë dhe agjentët e
udhëtimeve që të vlerësojnë produktet dhe shërbimet e ndryshme të ofruara në Qarkun e Kukësit dhe për
të marrë vendime në lidhje me mundësitë që duan të eksplorojnë. Qëllimi është t’u sigurohet një
instrument i dobishëm dhe gjithëpërfshirës shitjeje. Manuali i shitjeve duhet të fillojë duke përshkruar
pozitivsh aktivitetet e fundit të sektorit dhe zhvillimet e ardhshme të planifikuara për turizmin në Qarkun
e Kukësit. Duhet të përfshijë harta, përshkrim të atraksioneve, produkteve dhe kulturës së rajonit, një
përmbledhje të strukturës së industrisë, dhe ambientet e ofruara, si edhe statistika dhe projektet e
ardhshme; të përshkruajë të gjithë vendet me interes për t’u vizituar, mundësitë për të blerë produktet
artizanale vendase, të japë këshilla për aktivitetet, paketat, sugjerime për ekskursionet dhe hotelet e
rekomanduara, agjentët e udhëtimeve dhe operatorët turistikë si dhe mënyrat e kontaktimit të tyre. Një
paragraf praktik duhet të japë informacion mbi mënyrat e transportit për në dhe nëpër Qarkun e Kukësit;
festat zyrtare; monedhat e përdorura; mjedisin e biznesit (orët e punës, praktikat, etj...); informacion të
përgjithshëm (bakshishet, taksitë, sigurimet, spitalet, klinikat mjekësore...); dhe informacion mbi
aktivitetet dhe takimet për atë vit me numër kontakti dhe detajet për prenotim. Ky manual duhet të
publikohet rregullisht, dhe disa pjesë të tij të publikohen çdo vit në një seksion të veçantë – veçanërisht
ato seksione që ndryshojnë shpesh, si psh lista dhe përshkrimi i aktiviteteve dhe takimeve. Më vonë,
manuali mund të publikohet edhe në gjuhë të tjera për tregun ndërkombëtar dhe t’u shpërndahet
operatorëve turistikë të interesuar për krijimin e paketave turistike. Do të shërbejë si një instrument i
rëndësishëm në ekspozita dhe panaire. Nga një kopje e manualit i duhet dërguar edhe ambasadave
shqiptare në vendet e tjera. Gjithashtu duhet publikuar në internet një version elektronik i tij.

(e) Promovimi i investimeve

Një nga aktivitetet kryesore të OMD-së është tërheqja e investimeve në sektorin e turizmit në Qarkun e
Kukësit – duke synuar veçanërisht shqiptarët me origjinë nga kjo zonë. Disa nga industrialistët dhe
biznesmenët më të suksesshëm në Shqipëri janë nga Qarku i Kukësit, dhe duhen inkurajuar të investojnë
në vendlindjen e tyre në një sektor me mundësi të shumta për biznes fitimprurës. Emigrantët që kanë
krijuar një jetë të mirë në vende të tjera duhet të jenë gjithashtu në fokus për të ngritur biznese në Qarkun
e Kukësit, veçanërisht agjenci turistike që sjellin turistë të huaj nga vendet ku ata jetojnë, ose të ndërtojnë
hotele të përshtatshme për turistët nga vendet ku ata jetojnë.

Ka disa teknika që përdoren për të tërhequr investitorët – materiale promocionale, udhëtime
familjarizuese dhe forume investimesh.

Duhet krijuar një broshurë ose paketë informacioni ku detajohen avantazhet e investimit në Qarkun e
Kukësit, prospekti për sektorin e turizmit gjatë viteve të ardhshme dhe pse turizmi është një sektor ku ia
vlen të investosh, si dhe stimuj që ofrohen për të inkurajuar investimet nga jashtë në këtë sektor.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               1-44
                  Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Në afatshkurtër, do të krijohet edhe një fletushkë informative ku theksohen avantazhet dhe mundësitë për
të investuar në sektorin e turizmit në Qarkun e Kukësit, si p.sh përmirësim i mundësive të qasjes në vend,
qëllimi për zhvillim të një sektori të ri, punë jo e shtrenjtë, dhe faktin që tashmë është formuluar një
strategji turizmi.

Pasi të jetë rënë dakord për hapjen e aeroportit ndërkombëtar, rekomandohet të organizohet një aktivitet
për promovimin e investimeve, ku do të mblidhen ide për projektin dhe investitorë. Kjo mund të bëhet
bashkë me një udhëtim familjarizues për sipërmarrësit dhe investitorët që të shohin zonën dhe mundësitë
e ofruara. OMD do të krijojë një paketë promovuese të investimeve.
Një plan veprimi për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit prezantohet në tabelën 1-3.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            1-45
                                          Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


  Tabela 1-3 Plan Veprimi 3 vjeçar për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit
        Aktiviteti            Fillimi      Mbarimi            Kosto                  Përgjegjësia                                 Koment

  Zhvillimi i turizmit
  Krijimi i një Organizate Menaxhimi të Destinacionit për Qarkun e Kukësit (OMD)
Rekrutimi i dy               Qershor       Nentor                         Këshilli i Qarkut të Kukësit Një pozicion drejtues dhe një menaxher shumë i
specialistëve të turizmit     2010                                        (KQK), KPR asistuar nga kualifikuar, këto duhet të jenë kryer deri në qershor 2010.
                                                                          UNDP-KE, Sektori Privat Zyrat e tyre do të jenë mbi QIT kur të ndërtohet, deri
                                                                                                       atëherë në zyrat e Këshillit të Qarkut. Specialistët duhet të
                                                                                                       paguhen mbi normën e tregut për këto lloje të ekspertëve në
Aktivitetet e               Nga Tetor    Në vazhdim                        KQK, KPR, asistuar nga Shqipëri për të siguruar që kandidatët të lartë profesionalë
vazhdueshme                   2010                                        UNDP-KE për vitin e pare, dhe kompetente të aplikojnë për këtë post
operacionale                                                                     Sektori Privat


Ngritja e një Qendre për Informimin e Turistëve (QIT) për Qarkun e Kukësit
                                                                                                        Përshkrimi për një operacion të suksesshëm QIT ofrohet në
Hartimi i një kornize për Maj/Qershor       NUK                                                         Strategjinë e Turizmit të Qarkut të Kukësit dhe Raporti i
                                         APLIKOHET
një QIT dhe zgjedhja e       2010                                                   KQK, KPR,           Planit të Veprimit.
sheshit për ndertim                                                              Bashkia Kukës,
                                                                                                        Vendi ideal do të ishte ngjitur me autostradën, ku trafiku
                                                                                                        në ardhje dhe në ikje mund t’i afrohet sa më shumë qytetit
                                                                                                        të Kukësit.



Ndërtimi i QIT dhe
zyrave të OMD               Gusht 2010    Prill 2011        120,000        UNDP-KE, OMD, KQK,           Buxheti sigurohet nga Projekti KRTEP.
perfshire sigurimin e                                                       KPR, Bashkia Kukës
pajisjeve
                                                                               KQK, KPR, asistuar nga   Në fakt me stafin QIT do të filloje stafi i OMD - gjatë
Rekrutimi i stafit të QIT Nentor 2010 Ne vazhdim                                    UNDP-KE,            sezonit të lartë staf shtesë do të rekrutohen në baza të
                                                                                      OMD               përkohshme. Botuesit e librit udhërrëfyes Çelsi do të
                                                                                                        afrohen për të përcaktuar nëse ata janë të gatshëm të marrin
                                                                                                        përsipër funksionimin e QIT siç kanë bërë në zona të tjera
                                                                                                        në Shqipëri.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                  1-46
                                          Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


                                                                                 UNDP-KE,                Një ekspert relevant nga një Agjensi Rajonale e BE-së për
Trajnimi i stafit të QIT   Nentor 2010 Ne vazhdim                              Ekspert Europian,         Turizmin e përzgjedhur për një udhëtim studimor do të
                                                                                    Celsi,               vizitojë për 10 ditë për të ndihmuar në trajnimin e stafit QIT
                                                                                    OMD                  dhe në zhvillimin e strukturës organizative dhe
                                                                                                         operacionale QIT-it. Nëse Celsi merr përsipër funksionimin
                                                                                                         e QIT, ata do të punësojnë dhe të trajnojnë stafin e tyre.
Ngritja e pikave për informimin e turistëve (PIT)
PIT e Qendrës së                                 Pjesë e 52,000                  UNDP-KE,                Kostoja e zhvillimit të PIT është përfshirë në buxhetin total
Kulturës dhe Turizmit të Gusht 2010 Dhjetor 2010 Eurove alokuar                    OMD,                  prej 52 000 eurosh, të caktuara nga Projekti KRTEP, për
Valbonës                                          këtij objekti                  KQK, KPR,               sigurimin e pajisjeve për Qendrën Kulturore dhe Turistike
                                                                               Komuna Margegaj           të Valbonës.
PIT e muzeut të                                             Pjesë e        UNDP-KE, OMD, KQK,            PIT do të vendoset brenda në muze – fondet e siguruara
Bajram Currit              Gusht 2010     Prill 2011      fondeve të        KPR, Bashkia Bajram          nëpërmjet projektit KRTEP.
                                                         alokuara për              Curri
                                                         zhvillimin e
                                                            muzeut
  Ngritja e një Baze të Dhënash të Turizmit Rajonal
Një sistem statistikash                                                                                Një ekspert për bazën e të dhënave tëturizimit është
dhe baze të dhënash për      Qershor,      Qershor                        Eksperti per te zhvillimin e kontaktuar për mbikqyrjen e kësaj inisiative.Të dhënat që
turizmin                      2010          2011                            dhenave per turizmin       do të mblidhen / ruhen në bazën e të dhënave, rezultatet,
                                                                                 UNDP-KE,              mjedisi (kompjuter i vetëm, rrjeti, etj.) do të përcaktohen.
Mbledhja e të dhënave      Korrik 2010 Ne vazhdim            9,850               KQK, KPR,             Eksperti do të bëj vlerësimin e të dhënave të mbledhura
                                                                                   MTKRS               gjatë verës,të analizojë, dhe vlerësoj ato për ti kthyer më
Testimi dhe programi i     Shtator 2010   Tetor 2010                                                   pas në Qarkun e Kukësit për të paraqitur gjetjet e tij te
bazës së të dhënave                                                                                    aktorët e turizmit.Buxheti
                                                                                                   xhe është siguruar nëpërmjet projektit KRTEP.
Ngritja e Qendrës së                                                               MTKRS               Personeli i Qendrës së Shërbimit të Informacionit Turistik
Shërbimi t të             Qershor         Ne vazhdim                              UNDP-EC              për Qarkun e Kukësit do të bashkëpunojnë me stafin e
Informacionit Turistik     2010                                                   KRC,RPC              KQK dhe OMD për mbledhjen dhe përpunimin e
MTKRS për Qarkun e                                                                                     statistikave të turizmit duke ndarë hapësirat e zyrave me
Kukësit                                                                                                stafin OMD.
Implementimi i Sistemit Qershor           Ne vazhdim                              UNDP-KE              Personeli i Qendrës së Shërbimit të Informacionit Turistik
dhe trajnimi            2010                                                      KQK, KPR             për Qarkun e Kukësit do të trajnohet nga eksperte UNDP-
                                                                                   MTKRS               KE.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                     1-47
                                           Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


   Partneriteti me një Agjenci Turistike të Rajonit të Europës
Një Agjenci potenciale                                                                UNDP-KE,            Agjencitë e mundshme me asete të ngjashme turizmi me
Turistike e Rajonit të      Korrik 2010    Tetor 2010                                   KQK,              Qarkun e Kukësit janë kontaktuar dhe zgjedhur më te
Europës identifikohet                                                                   KPR               përshtatshmet.

Organizohet një tur                                                                   UNDP-KE,            Palët e interesit të zgjedhura udhëtojnë në një vend me
studimor për                Shtator 2010 Dhjetor 2010 18,000 Euro                       KQK,              karakteristika të ngjashme si Qarku i Kukësit për të studiuar
përfaqësuesit e stafit të                                                               KPR               se si është zhvilluar dhe menaxhuar turizmi. Buxheti është
KPR dhe OMD                                                                                               siguruar nga projekti KRTEP

Përfundime për nevojat                                                                UNDP-KE             Një përfaqësues nga Agjencia e përzgjedhur Evropiane
                                              NUK
e ndërtimit të               Mars 2011     APLIKOHET
                                                                                     KQK, KPR,            Rajonale e Turizmit do të vizitojë Qarkun e Kukësit për të
kapaciteteve                                                                    European partner agency   punuar me stafin e OMD dhe palët e interesit.

   Zhvillimi i kolateraleve të marketingut dhe mjeteve për Qarkun e Kukësit
Hartim dhe publikim i                                                                UNDP-KE,             Nje sipërmarrës nga sektori privat do të autorizohet për të
broshurës së turizmit të    Korrik 2010 Dhjetor 2010          2,500                    OMD,               hartuar dhe zhvilluar guidën. Kjo do të financohet
Qarkut të Kukësit                                                                   Ndermarrje se         nëpërmjet projektit KRTEP
                                                                                    SektoritPrivat

Zhvillimi i një harte                                                                UNDP-KE,             Nje sipërmarrës nga sektori privat do të autorizohet për të
turistike të Qarkut të      Korrik 2010 Dhjetor 2010           420                     OMD,               hartuar dhe zhvilluar guidën. Kjo do të financohet
Kukësit                                                                             Ndermarrje se         nëpërmjet projektit KRTEP
                                                                                    SektoritPrivat

Zhvillimi i një web                                                                                       Portali i internetit do të zhvillohet nga një vullnetar i
portal-i turistik           Shtator 2010                                             UNDP-KE,             Korpusit të Paqes të SHBA duke punuar me Këshillin
                                              NA
                                                              8                    US Peace Corps,        Rajonal. Një tarifë prej 8 Euro do të sigurohet nga projekti
                                                                                       KQK,               KRTEP për regjistrimin e domain-it të faqes. Tarifat e
                                                                                        KPR               mirëmbajtjes, rinovimit dhe vazhdueshmërisë së internetit
                                                                                                          do të mbulohen nga Këshilli i Qarkut.


Krijimi i një pakete për    Janar 2011       Mars                                       OMD,              Kjo do të vendoset së bashku nga personeli OMD.
Marrëdhëniet me
Publikun




   Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                    1-48
                                           Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Krijimi i manualit të                                                                 OMD,                Kjo do të vendoset së bashku nga personeli OMD.
shitjeve                    Janar 2011     Mars2011

Fletëpalosje për                                                                                          Do të prodhohet fletëpalosja fillestare, do të publikohet dhe
promovimin e               Korrik 2010 Shtator 2010           2,000                   OMD                 financohet nga projekti KRTEP. Më tej, OMD do të
investimeve                                                                                               zhvillojë një paketë për promovimin e investimit.


   Zhvillimi i produktit dhe zhvillimi i infrastrukturës
                                                                            UNDP-KE, OMD, KQK,            Kjo do të përfshijë shenja drejtimi dhe informuese. Një
Sinjalistika               Gusht 2010      Mars 2011         60,000        KPR, Bashki dhe komuna,        buxhet është dhënë nga projekti KRTEP, përfshi 20%
                                                                           MTKRS, Sektori privat dhe      bashkëfinancim nga qeveritë lokale të përfshira por mund
                                                                                shoqëria civile           të plotësohet me fonde dhe nga MTKRS.

Krijimi i pikave të                                                         UNDP-KE, OMD, KQK, Një kosto mesatare për një pikë vrojtimi do të shkojë rreth
vështrimit të peizazhit     Maj 2011      Nentor 2011         4,000         KPR, Bashki dhe komuna 4,000 euro

Zhvillimi dhe gjetja e                                                          UNDP-KE, OMD,             Fillimisht 200 km shtigje malore do të zhvillohen dhe
shtigjeve malore           Gusht 2010      Prill 2011        75,000                KQK, KPR,              gjurmohen në zonën e Valbonës. Një fond prej 75.000 euro
                                                                               Bashki dhe komuna,         është caktuar nga projekti KRTEP përfshi 20% bashkë
                                                                            Sektori privat dhe shoqëria   financim nga komuna. Në periudhë afat-mesme, më shumë
                                                                                       civile             shtigje do të krijohen në të gjithë rajonin.


                                                                             UNDP-KE, OMD, KQK,           Ndërtimi i tre kampingjeve në Bjeshkët e Krumës,
Ngritja e kampingjeve      Gusht 2010 Nentor 2010            70,000         KPR, Bashki dhe komuna,       Shishtavec dhe Valbonë, në pronësi të komunave përkatëse,
                                                                            Sektori privat dhe shoqëria   të drejtuar nga sektori privat si koncesione. Buxheti do të
                                                                                       civile             sigurohet nëpërmjet projektit KRTEP përfshi 20% bashkë
                                                                                                          financim nga komunat .
Ngritja e pikave të                                                          UNDP-KE, OMD, KQK,            Qendra të peshkimit duhen ndërtuar pranë qytetit tëFierzës
peshkimit                   Maj 2010      Tetor 2010          4,000         KPR, Bashki dhe komuna,       në Liqenin e Fierzës dhe nërezervarin e Shishtavecit. Një
                                                                            Sektori privat dhe shoqëria   kosto mesatare për një qender peshkimi shkon rreth 4,000
                                                                                       civile             euro.




   Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                     1-49
                                          Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


                                                                           UNDP-KE, OMD, KQK,         Kjo strukturë e re do të kërkojë fonde nga projekti KRTEP
Dizenjim dhe Ndërtimi i Gusht 2010        Prill 2011        220,000         KPR, Bashkia Kukës        duke përfshirë bashkë-financimin nga ana e bashkisë me
Muzeut Kukës                                                                                          20%;




Dizenjim dhe                                                                       UNDP-KE,           Kjo strukturë e re do të kërkojë fonde nga projekti KRTEP
Restaurimi i Muzeut të     Gusht 2010      Prill 2011       228,000                   OMD,            duke përfshirë bashkë-financimin nga ana e bashkisë me
Bajram Currit                                                                      KQK, KPR,          20%;
                                                                               Bashkia Bajram Curri



Ndërtimi i Muzeut të                                                                 OMD,             Kjo strukturë ndoshta do të jetë funksionale pas përfundimit
nëndheshëm bunker të        2012            2013            80,000                 KQK, KPR           të periudhës së planit të veprimit. Megjithatë, fondet për të
Qytetit të Kukësit                                                               Bashkia Kukës,       zhvilluar këtë atraksion të rëndësishëm duhet të kërkohen
                                                                                  Sektori privat      sa më shpejt të jetë e mundur dhe puna duhet të fillojë sapo
                                                                                                      fondet të jenë siguruar. Sektori privat mund të përfshihet
                                                                                                      dhe mund të operojë sipërmarrjen. Kostoja e llogaritur
                                                                                                      është të paktën 80,000 euro; megjithatë, muzeu mund të
                                                                                                      hapet gradualisht në pjesë, ndërkohë që fondet të fillojnë
                                                                                                      mblidhen.

Furnizim dhe pajisje për   Tetor 2010 Dhjetor 2010 Pjesë e €52,000                UNDP-KE,            Kjo do të sigurohet nëpërmjet Projektit KRTEP pëfshirë
Qendrën e Turizmit dhe                               alokuar për                    OMD,              bashkë-financimin nga ana e komunës me 20%; për zërat e
të Kulturës në Valbonë                                 objektin                   KQK, KPR,           treguar në këtë raport. €52,000 të caktuara për këtë do të
                                                                                Komuna Margegaj       mbulojnë gjithashtu zhvillimin e PIT në qendër.

                                                                                    OMD,               OMD dhe operatorët turistikë do të zhvillojnë një numër
Zhvillimi i itinerareve    Nentor 2010 Ne vazhdim                         Operatorët e tureve, sektori itineraresh në bazë të një larmie temash. Ata duhet të
dhe tureve                                                                          privat             punojnë së bashku në një përpjekje bashkëpunuese të
                                                                                                       marketingut për të maksimizuar ndikimin.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                 1-50
                                            Kapitulli 1: Formulimi i Strategjisë të zhvillimit të turizmit në Qarkun e Kukësit


Nisma zbukurimi                 2010       Ne vazhdim           Te          UNDP-KE, OMD, Trupat e Kjo inisiativë do të ekzekutohet nga Korpusi i Paqes i
                                                            percaktohet         Paqes së SHBA,       SHBA në bashkëpunim me anëtarët e klubit Outdoor
                                                                             Ambasadorët e Natyrës, Ambassadors
                                                                             KQK, KPR, Bashki dhe
                                                                             Komuna, Shoqëria civile


    Ndërgjegjësimi dhe zhvillimi i burimeve njerëzore
Kursi ‘Hyrje në                                                                                         E dhënë nga eksperti i Zhvillimit të Turizmit i KRTEP, do
turizëm” për punonjësit Korrik 2010 Korrik 2010            Nuk aplikohet           UNDP-KE              të mbahen tre seanca në secilin prej rretheve të rajonit
e sektorit publik
Tre orë seancë për                                                                 UNDP-KE              Dhënë nga eksperti i Zhvillimit të Turizmit i KRTEP
ndërgjegjësimin me          Korrik 2010 Korrik 2010                                                     ,seanca do të mbahen me zyrtarët e nivelit të lartë
zyrtarët e nivelit të lartë
Takime të                                                                          UNDP-KE,             Do të organizohen takime dhe aktivitete të tilla si:
ndërgjegjësimit publik         2010        2011                8,000               KQK, KPR,            informimi i ambasadave, botuesve të librave të guidave dhe
dhe aktivitete sociale                                                               OMD                media rreth sigurisë në Qarkun e Kukësit dhe do të
                                                                                                        organizohet një aktivitet social me operatorët e tureve nga
                                                                                                        Shqipëria dhe vendet fqinje. Një buxhet është dhënë nga
                                                                                                        projekti KRTEP
Spote në median lokale,         2010           2011            2,500               UNDP-KE,             Së paku katër transmetime të orientuara nga turizmi do të
rajonale dhe kombëtare                                                             KQK, KPR,            transmetohen në TV dhe radio për të krijuar vetëdijen dhe
                                                                                     OMD                mbështetjen për zhvillimin e turizmit në rajon




.




    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                1-51
          Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




    KAPITULLI 2 Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore
                në Qarkun e Kukësit

    2.1 Rishikim i objektivave strategjike për mbrojtjen e mjedisit në Qarkun e
    Kukësit


    Tabela 2-1 paraqet shpjegimet për zhvillimin e mjedisit në lidhje me turizmin në Qarkun e Kukësit deri
    në vitin 2020. Objektivat mjedisore afatgjata të pritura në Qarkun e Kukësit përshkruhen në Seksionin
    2.2. Strategjitë për objektivat afatshkurtra dhe afatmesme paraqiten me detaje në Seksionin 2.3.

    Tabela 2-1 Objektivat afat shkurtra, mesme dhe afat gjata për mjedisin në Qarkun e Kukësit
                                                         Mjedisi
    Objektivat afatshkurtra – 3 vjet            Objektivat afatmesme -5 vjet                 Objektivat afatgjata – 10 vjet

Menaxhimi i mbetjeve                        Menaxhimi i mbetjeve                         Menaxhimi i mbetjeve

-   Formulohet një strategji rajonale për   -   Ndërtohet një vendepozitim për           -     Qarku i Kukësit ka një
     menaxhimin e mbetjeve nga një               mbetjet (landfill) në bashkinë e               mjedis të mbrojtur mirë dhe
     firmë konsulence                            Kukësit                                        të shëndetshëm
-   Ndertimi një vend depozitimi            -   Krijohen biznese për të përpunuar        -     Vendepozitimet e mbetjeve
     (landfill) në bashkinë e Bajram             makinat e vjetra dhe pjesët e                  me kapacitet të mjaftueshëm
     Currit                                      këmbimit të makinave të përdorura              dhe të ndërtuara sipas
-   Trajnohet sektori publik për të         -   Ndërtohet një vendepozitim per                  rekomandimeve të
     zbatuar strategjinë e menaxhimit të         mbetjet (landfill) në Komunën                  ekspertëve janë në
     mbetjeve                                    Margegaj (Valbonë)                             funksionim
                                            -   Një    fushë     për hedhjen      e      -     Janë krijuar bizneset per
Menaxhimi i ujit dhe pastrimi i                  mbeturinave (landfill) në Komunën              riciklimin e mbetjeve
ujrave sipërfaqësor                              Shishtavec                              -     Një strategji dhe një plan
                                                                                                veprimi për efektet negative
-   Është krijuar Grupi i punës së                                                              të mbetjeve të industrisë së
     ekspertëve për të vlerësuar dhe        Menaxhimi i ujit dhe pastrimi i                     minierave mbi mjedisin
     monitoruar cilësinë e ujit në liqene   ujrave sipërfaqësor                                 është formuluar dhe
     dhe lumenj                                                                                 veprimet për riparimin e
-   Është kryer një fushatë publike për     -   Ndalohen në bazë të ligjit aktivitetet          gjendjes janë në progres
     ndotjen e ujrave                            prodhuese përgjatë brigjeve të
                                                 lumenjve në Qarkun e Kukësit që         Menaxhimi i ujit dhe pastrimi
                                                 shkaktojnë ndotjen e ujërave            i ujirave sipërfaqësor
Menaxhimi i tokës dhe erozioni              -   Monitorohet ndotja e ujit dhe
- Është krijuar një bazë të dhënash për          krijohet një bazë të dhënash për        -     Ujërat e Liqenit të Fierzës
   zonat erozive                                 këtë qëllim                                    janë të pastra dhe të
- Pyllëzohen 5 ha në Luginën e              -   Formulohet një strategji dhe një                shëndetshme
   Valbonës                                      plan veprimi për kanalizimin e          -     Zona e peshkimit e Lumit
- Është miratuar Plani i Rregullimit             ujërave të zeza dhe menaxhimin e               Drin është e pastër dhe e
   Urban për bashkinë e Kukësit.                 tyre                                           shëndetshme
- Janë krijuar zonat për banja dielli                                                    -     Planet e veprimit për
     te Kepi Tafës-Drinas në                Menaxhimi i tokës dhe erozioni                      kanalizimin dhe
                                                                                                menaxhimin e ujërave të


      Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                             2-1
         Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


    Bashkinë Kukës                                                                         zeza zbatohen në të gjithë
                                           -   Ndërtohen prita për të ndaluar              rajonin.
Biodiversiteti, peisazhet    dhe    dhe         erozionin përgjatë lumit të
zgjerimi i hapsirave                            Valbonës                               Menaxhimi       i   tokës     dhe
                                           -   Përgatitet një strategji dhe një plan   erozioni
-  Është publikuar një libër për bimët          veprimi për parandalimin e
    dhe kafshët e rralla dhe endemike           erozionit në Qarkun e Kukësit          -   Po ndiqet një strategji dhe
    në Qarkun e Kukësit                   -    Sistemimi i shtratit të lumit Luma           një plan veprimi për të
- Është publikuar një libër për zonat e         për të ndaluar erozionin dhe                parandaluar erozionin
    mbrojtura dhe monumentet natyrore           ndërtimi i hidrocentraleve             -   Kontrollohet erozioni në të
    në Qarkun e Kukësit                   -    Janë miratuar Planet Rregulluese             gjitha zonat turistike.
- Miratohen zona të reja të                     Urbane për bashkitë e Krumës dhe       -   Zonat turistike të dëmtuara
    manaxhuara në Rrethin e Kukësit             Bajram Curri                                nga erozioni ripyllëzohen
    dhe janë përfshirë në listën          -    Miratohet Plani i Rregullues për        -   Rehabilitohen zonat e
    kombëtare (kurora e Malit të                Luginën e Valbonës                          dëmtuara nga industria e
    Gjallicës, Livadhet e Dogjanit dhe    -    Miratohet Plani Rregullues për               minierave.
    Qafa e Lipetës deri në Trull)               Komunën e Shishtavecit                 -   Ndërtohen pritat malore për
- Miratohen zona të reja të                                                                 të ndaluar erozionin në
    manaxhuara në Rrethin e Hasit dhe     Biodiversiteti, peisazhet dhe zgjerimi            Luginën e Valbonës.
    janë përfshirë në listën kombëtare    i hapsirave
    (kurora e Malit të Pashtrikut,                                                     Biodiversiteti, peisazhet dhe
    Bjeshkët e Krumës, Maja e Krajlisë - Krijohet një zyrë rajonale për                zgjrimi i hapsirave
    dhe ‘Uji i Ftohtë’ në Bjeshkët e          menaxhimin e zonave të mbrojtura
    Krumës)                                   dhe monumenteve natyrore                 -   Mbrohet biodiversiteti dhe
- Bjeshkët e Tërthorës ndërmjet           - Kontrollohet prerja e paligjshme e              rigjenerohet bazuar në
    Prizrenit dhe Rrethit të Kukësit,         pyjeve.                                       parimet e zhvillimit të
    deklarohen zonë e manaxhuar           - Ndalohet zjarrvënia e qëllimshme                qendrueshëm
- Disa nga speciet e rralla, endemike         në pyje.                                 -   Rehabilitohen pyjet e
    dhe seriozisht të rrezikuara          - Organizohen fushata të rregullta për            mështeknave në Bregun e
    deklarohen monumente të natyrës           mbrojtjen e mjedisit duke theksuar            Kuq Shishtavec
- Zbatohen masat e kontrollit për             efektet e ndotjes në shëndetin e         -   Këneta e Kukësit
    peshkimin e paligjshëm (me                njeriut                                       rehabilitohet dhe kthehet në
    eksploziv)                            - Krijohen zona të gjelbërta dhë                  destinacion turistik si
- Zbatohen masat e kontrollit për             përmirësohet peisazhi në të dy anët           ekosistem ligatinor
    gjuetinë e paligjshme                     e Tunelit të Kalimashit.                 -   Zbatohet një plan veprimi për
- Krijohet projekti pilot me një grup të - Rigjenerohet brezi i gjelbër gjatë               ruajtjen e specieve
    rinjsh vullnetarë të shkollës së          bregut të Liqenit të Fierzës.                 autoktone të cilat janë më
    mesme “ Ambasadorë e Natyrës",        - Janë zgjeruar zonat e gjelbërta dhe             vlerë të veçantë gjenetike.
    për të manaxhuar dhe u kujdesur           luishtet në bashkitë e Kukësit,
    për parqet urbane në Kukës, Krumë,        Krumës dhe Bajram Currit                 Edukimi dhe ndërgjegjësimi
    B. Curi                               - Përgatitet një strategji dhe një plan      për çështjet mjedisore të
- Implementohet nga SNV Projekti i            veprimi për mbrojtjen e specieve         lidhura me turizmin
    Bashkëpunimit për Zhvillimin e            autoktone të cilat kanë vlera të
    Mjedisit të Ballkanit Perëndimor          veçanta gjenetike (delja Rude,           -   Njohuritë e komunitetit dhe
    “Mjedisi për Komunitetin në               delja Bardhoke, dhia e Hasit, etj.)           banorëve mbi mjedisin në
    Harkun Dinarik” duke përfshirë        - Ndërtohen dy pika për peshkimin                 Qarkun e Kukësit janë rritur
    “Bjeshkët e Namuna”                       sportiv (rezervuari i Shishtavecit &          ndjeshëm dhe kjo
- Kryhet studimi i fizibilitetit për          liqeni i Fierzës afër fshatit të              reflektohet në një sjellje më
    ndryshimin e klimës si rezultat i         Fierzës)                                      miqsore ndaj mjedisit
    ngrohjes globale para planifikimit Biodiversitetit,      peizazheve        dhe     -   Edukimi mjedisor është një
    të ndërtimit të resorteve të skive në hapësirave të hapura                              subjekt themelor në shkolla
    Shishtavec dhe Valbonë.
                                          - A regional office for the
                                              management of protected areas and
Edukimi dhe ndërgjegjësimi për
                                              natural monuments is established
çështjet mjedisore të lidhura me



     Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                         2-2
         Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


turizmin                                   -  Illegal forest cutting is controlled
- Organizohen fushata ndërgjegjësimi       -  Arson in forests is stopped.
    duke përdorur media të ndryshme -      -  Organizimi i Fushata të rregullta për
    TV, postera, fletëpalosje, etj.            të theksuar mbrojtjen e mjedisit
- Përgatiten materialet e trajnimit për        dhe efektet e ndotjes në shëndetin e
    mbrojtjen mjedisore                        njeriut
- Mësuesit dhe nxënësit e Qarkut të        - Prerja e paligjshme e pyjeve është e
    Kukësit trajnohen për temën:               kontrolluar
    ‘Marrëdhënia dhe ndikimet e            - Zjarri në pyje është ndalur
    Turizmit në Mjedis’                    - krijohen zona të gjelbra dhe të
- Organizohet një workshop me                  përmirësohet peisazhi në të dy
    punonjësit e administratës publike         anët e autostradës në tynelin e
    të Qarkut të Kukësit                       Morinë
- Përfundojnë aktivitetet me               - Rripi i gjelbër përgjatë brigjeve të
    komunitetin lokal të biznesit në           liqenit të Fierzës të rigjenerohet
    rritjen e vetëdijes për mbrojtjen e    - Të zgjerohen Fushat e gjelbëra dhe
    mjedisit dhe biodiversitetit .             kopshtet e luleve në komunat e
- Krijohet një rrjet ndërinstitucional         Kukësit, Krumës dhe Bajram
    lidhur me probleme të ndryshme             Currit
    mjedisore dhe mbahen takime të         - Një strategji dhe plan veprimi është
    rregullta.                                 i përgatitur për mbrojtjen e llojeve
- Forcohet bashkëpunimi institucional          autoktone të cilat janë me vlerë të
    dhe koordinimi me Kosovën dhe              veçantë gjenetike (dele Rude,
    Malin e Zi                                 Bardhoke dele, delet e Hasit, etj)
- Përfundon organizimi i shoqatës së       - 2 spote peshkimi sportive janë
    grumbulluesve të bimëve mjekësore          ndërtuar (rezervuar Shishtavec &
    dhe sigurimi i asistencës teknike          Fierzës Liqeni afër qytetit të
    nëpërmjet trajnimit dhe ekspertizës        Fierzës)
    në këtë fushë.                         - Të bëhet një bashkëpunim ndërkufitar
- Rritja e kapaciteteve dhe trajnimi i         me shoqatat analoge në Kosovë,
    përfaqësuesve të shoqatës                  Mal të Zi dhe Maqedonisë për
    Organizata e Menaxhimit Peshkimit          mbrojtjen dhe ruajtjen e pyjeve
    Liqeni i Fierzës, Kukës, për               bëhet
    problemet e menaxhimit dhe             Edukimi dhe ndërgjegjësimi për
    promovimit është arritur               çështjet mjedisore të lidhura me
                                           turizmin

                                           -   Krijohet një qendër trajnimi për
                                                çështjet mjedisore




   2.2 Arritje afatgjata për mjedisin në Qarkun e Kukësit

   Deri në 2020, eko-turizmi është zhvilluar mirë në Qarkun e Kukësit dhe siguron punë dhe të ardhura
   për një pjesë të madhe e popullatës lokale.

   Marrëdhënia midis turizmit dhe mjedisit dhe zhvillimi i qëndrueshëm i sektorit është kuptuar mirë jo
   vetëm në nivel lokal, por edhe në nivel rajonal duke nënkuptuar bashkëpunimin ndërkufitar. Rajoni i
   Ballkanit, dhe më saktë vendet fqinje të Qarkut të Kukësit: Kosova, Maqedonia dhe Mali i Zi paraqesin
   karakteristika dhe probleme të ngjashme mjedisore. Nëpërmjet bashkëpunimit me këto vende janë
   kapërcyer sfida të mëdha dhe janë arritur standardet më të rëndësishme Europiane. Një qasje e tillë ka
   rezultuar në një zhvillim të integruar të turizmit, mjedisit dhe sektorëve të tjerë të ekonomisë.



     Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                         2-3
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




Teknikat e analizës dhe monitorimit tashmë janë të përcaktuara mirë dhe problemet e identifikuara dhjetë
vjet më parë janë kapërcyer në bazë të rekomandimeve strategjike të paraqitura në këtë raport, gjë që ka
përmirësuar mjaft zhvillimin e turizmit dhe ruajtjen/përmirësimin e mjedisit natyror.

Vizioni për zhvillimin e turizmit mbron zhvillimin e një ‘sektori turizmi miqësor me mjedisin bazuar në
përdorimin e qëndrueshëm të burimeve të veçanta natyrore dhe kulturore’ dhe ky është kthyer në një
parim themelor në fushat e mëposhtme:

       Menaxhimi i mbetjeve
       Pastrimi i ujërave sipërfaqësore
       Menaxhimi i tokës dhe erozioni
       Biodiversiteti, peizazhi natyror dhe zgjerimi i hapësirave të reja
       Edukimi dhe ndërgjegjësimi për çështjet mjedisore të lidhura me turizmin


2.2.1 Menaxhimi i mbetjeve

Menaxhimi i mbetjeve përfshin mbledhjen, magazinimin, transportimin, trajtimin dhe dërgimin në vend
depozitim (landfill). Strategjia rajonale dhe plan veprimi për administrimin e mbetjeve është udhërrëfyes
në veprimtaritë e njësive të qeverisjes Lokale (LGU):

     Një bazë të dhënash të llojeve të mbeturinave të krijuara në Qarkun e Kukësit është krijuar nga çdo
        LGU dhe publiku i gjerë është i mirëinformuar për këtë
     landfille (vendepozitime për mbetjet ) janë të ndërtuara në bashkitë Kukës, Krumë dhe Bajram
        Curri dhe në komunat Shishtavec dhe Margegaj
     Janë ngritur administrata bashkiake profesioniste dhe të mirë-trajnuara për menaxhimin e mbetjeve
     Teknologjia e përdorur për menaxhimin e mbetjeve përputhet me standardet Europiane
     Bizneset e riciklimit veprojnë në rajon dhe krijojnë punësim, duke u përqendruar kryesisht në
        materiale plastike dhe kompostimin e mbetjeve me origjinë organike duke zvogëluar nevojën për
        landfille
     Legjislacioni për menaxhimin e mbetjeve urbane dhe inerte tashmë përputhet me standardet
        Evropiane.

Publiku i gjerë është tashmë plotësisht i përkushtuar për mbrojtjen e mjedisit dhe i kujdesshëm në lidhje
me menaxhimin e mbetjeve. Kjo është arritur përmes fushatave ndërgjegjësuese të kryera nga OJQ-të dhe
iniciativat konkrete nxitur nga shkollat për eliminimin e mbeturinave nga mjedisi. Mentaliteti i
komunitetit ka ndryshuar dukshëm. Deri në vitin 2020, qytetarët dhe bizneset blejnë dhe përdorin
materiale që janë miqësore me mjedisin dhe që mund të riciklohen. Djegia e mbeturinave është tani një
aktivitet i së kaluarës.

Komunitetet vendore konsiderojnë që mjedisi është një pjesë e rëndësishme e jetës së tyre dhe ata e
mbrojnë atë aktivisht. Ata tani e kuptojnë se një mjedis i pastër ekologjikisht është një garanci për një jetë
të shëndetshme dhe për zhvillimin e një industrie turistike të qëndrueshme dhe ekonomikisht frytdhënëse.
Ata janë krenarë dhe promovojnë një mjedis të pastër dhe të bukur në Qarkun e Kukësit .




2.2.2 Menaxhimi i ujit dhe pastrimi i ujërave sipërfaqësore


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               2-4
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




Deri në vitin 2020, ujërat sipërfaqësorë në Qarkun e Kukësit do të jenë të pastra. Pas iniciativës së
qeverive të Shqipërisë, Maqedonisë, Kosovës dhe Malit të Zi, kryhet një studim mbi menaxhimin e
pellgut ujëmbledhës të Lumit Drin dhe është duke u zhvilluar zbatimi i iniciativave që do të zgjidhë
shumë nga problemet mjedisore, duke përfshirë edhe pastrimin e ujërave sipërfaqësore.

Aktivitetet industriale, të cilat kanë një ndikim në ndotjen e ujit, tani përdorin teknologji të reja sipas
standardeve Europiane të ndotjes. Ujërat e zeza trajtohen para se të shkarkohen në basenin e Drinit.

Ujërat sipërfaqësorë të Liqenit të Fierzës dhe Liqenit të Komanit përdoren shpesh si atraksione turistike.
Në brigjet e liqenit të Fierzës dhe Liqenit të Komanit janë ndërtuar skela tragetesh, varkash, vende për
amatorët e sportit të peshkimit dhe kështu me radhë. Këto investime kanë kontribuar në mënyrë të
konsiderueshme për të tërhequr një numër në rritje të vizitorëve të zonës, duke krijuar punësim dhe
aktivitet ekonomik duke siguruar mbrojtje dhe përmirësim të mjedisit natyror. Zona e gjelbër përgjatë
brigjeve të liqenit të Fierzës është përmirësuar. Pikat e vrojtimit për peizazhet e këndshme dhe tërheqëse
janë të krijuar.

Bashkëpunimi dhe koordinimi ndërkufitar ndërmjet institucioneve dhe OJQ-ve të Shqipërisë, Kosovës,
Maqedonisë, dhe Malit të Zi për realizimin e projekteve të përbashkëta për mbajtjen pastër të ujrave është
institucionalizuar dhe janë realizuar disa projekte.

Në basenin e Drinit të Zi ka përfunduar ndërtimi i hidrocentralit të Skavicës dhe disa hidrocentrale të
vegjël janë ndërtuar në rrjedhën e lumit Luma, rrjedhën e përroit të Bushtricës, Orgjosit, etj.Këto kanë
ndikuar pozitivisht në uljen e prurjeve te pa kontrolluara dhe pastërtinë e sipërfaqes ujore të Liqenit të
Fierzës


2.2.3 Menaxhimi i tokës dhe erozioni

Deri në vitin 2020, Qarku i Kukësit ka arritur një nivel të kënaqshëm në menaxhimin e tokës, kontrollin e
territorit, planifikimin urban dhe pengimin e erozionit. Ligji "për legalizimet” është zbatuar. Janë
përfunduar planet urbanistike të zhvillimit për bashkinë e Kukësit, Krumës, B.Currit dhe njësive të tjera të
qeverisjes vendore. Lufta kundër erozionit është kryer tashmë nga i gjithë komuniteti. OJQ-të kanë
ndërmarrë fushata ndërgjegjësimi dhe iniciativa specifike për të ndaluar këtë fenomen. Të gjitha mediat
vendore janë përfshirë në fushatat e ndërgjegjësimit.

Një studim dhe një plan veprimi për reduktimin e erozionit në Qarkun e Kukësit ka përfunduar dhe është
zbatuar në zonat që kërkojnë më shumë vëmendje bazuar në hartografimin e këtyre zonave. Janë
pyllëzuar sipërfaqe të gjera ku veprimtaria erozive është e lartë. Janë ndërtuar prita malore duke
reduktuar ndjeshëm erozionin e tokës. Zonat e dëmtuara si rezultat i aktivitetetit të nxjerrjes së
mineraleve janë rehabilituar.

Zbatimi i një projekti ndër-kufitar që përfshin Shqipërinë, Kosovën, Maqedoninë dhe Malin e Zi me
qëllim parandalimin e erozionit në pellgun ujëmbledhës të Drinit ka rezultuar me arritje pozitive.

Tokat bujqësore janë drenazhuar dhe mbjellë. Si rrjedhojë e masave të ndërmarra kundër erozionit, rrugët
në Qarkun e Kukësit janë të sigurta për të udhëtuar pa rreziqe nga rrëshqitjet e tokës.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-5
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


2.2.4 Biodiversiteti, peizazhi natyror dhe zgjerimi i hapësirave të reja

Për 10 vjet, zonat e mbrojtura dhe peizazhet janë jo vetëm të mirë-menaxhuara, por gjithashtu janë
zgjeruar duke ndikuar pozitivisht në zhvillimin e ruajtjen e biodiversitetit. Shumë specie bimësh dhe
kafshësh kanë status të mbrojtur. Libra, udhëzime dhe fletëpalosje të monumenteve natyrore, bimëve dhe
kafshëve të rralla të qarkut janë të publikuara dhe janë bërë komponentë të rëndësishëm të edukimit
mjedisor në të gjitha nivelet në Qarkun e Kukësit dhe të Shqipërisë. Ato menaxhohen nga një zyrë e
veçantë me një administratë profesionale.

Tërheqjet turistike në Qarkun e Kukësit çmohen më shumë dhe përdoren për zhvillimin e turizmit.
Infrastruktura turistike të tilla si vendpushime pista për ski, shtigje udhëtimesh, kampingje, dhe qendra
vizitorësh janë ngritur në luginën e Valbonës, zonën e Shishtavecit dhe në Bjeshkët e Krumës duke
treguar se mjedisi natyror, në qoftë se mbrohet dhe përdoret në mënyrë të qëndrueshme, mund të sjellë
veprimtari ekonomike dhe punësim për zonën.

Një studim gjithëpërfshirës mbi menaxhimin e Parkut Ndërkombëtar të "Bjeshkëve të Namuna" i ndodhur
në tre shtete (Shqipëri, Mali i Zi dhe Kosovë) është e përfunduar dhe janë zbatuar përbërësit kryesorë
duke ndikuar kështu më tej në aktivitetin e zhvillimit të eko-turizmit bazuar në veçanësitë natyrore të
rajonit. Zbatimi i këtyre përbërësve të studimit është kryer nga njesitë e qeverisjes lokale të Qarkut të
Kukësit dhe qeveritë e Shqipërisë, Kosovës dhe Malit të Zi. Ky park është një shembull i suksesshëm i
integrimit dhe bashkëpunimit ndërkufitar midis institucioneve dhe të OJQ-ve në tri anët e kufijve. Për
shkak të vlerave të veçanta natyrore dhe vlerave të tij turistike, parku është një nga vendet më të vizituara
në rajonin e Ballkanit.

Rezultate pozitive janë arritur në ruajtjen dhe menaxhimin e burimeve të vlefshme të lidhura me ujin.
Organizata për Menaxhimin e Peshkimit Liqeni i Fierzës në Qarkun e Kukësit është një nga aktorët
kryesorë në arritjen e këtyre rezultateve. Peshkimi ilegal është i ndaluar dhe kontrollohet.

Menaxhimi i pyjeve dhe menaxhimi i kullotave është përmirësuar ndjeshëm si rezultat i punës së bërë nga
Drejtoritë e Shërbimit Pyjor dhe në mënyrë nga Shoqatat e Menaxhimit të Pyjeve Komunal. Nuk ka raste
të zjarreve të qëllimshme dhe prerja ilegale është reduktuar në minimum. Zonat të reja janë pyllëzuar.
Aktivitete turistike të tilla si vendosja e sinjalistikës së drejtimit, hapja e shtigjeve të reja, planet
menaxhimit të orientuara për bimët e egra mjekësore, menaxhimi i rezervateve të gjuetise etj. janë të
përfshira në planet e menaxhimit të pyjeve.

Zonat e gjelbra brenda hapsirave urbane të bashkive janë zgjeruar duke pasur një efekt pozitiv në
përmirësimin e cilësisë së ajrit dhe cilësisë së jetës.

 2.2.5 Edukimi dhe ndërgjegjësimi për çështjet mjedisore të lidhura me turizmin


Edukimit mjedisor që në shkollat fillore është një lëndë e rëndësishme e kurrikulës. Vetëdija mjedisore
dhe njohuritë janë rritur në mënyrë mjaft dhe tani banorët kuptojnë vlerën ekonomike, sociale dhe fizike
në mbajtjen dhe zhvillimin e një mjedisi të qëndrueshëm natyror. Kjo reflektohet në qëndrimin dhe
sjelljen e komunitetit ndaj mjedisit. Qytetarët kanë një qëndrim pozitiv ndaj ruajtjes së mjedisit duke
marrë përgjegjësi për kujdesin dhe përmirësimin e tij.

Administrata publike është trajnuar dhe ka arritur një shkallë të lartë të njohurive të legjislacionit mjedisor
dhe konventave ndërkombëtare ku Shqipëria është pjesë. Problemet mjedisore janë në qendër të
vëmendjes së banorëve.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                2-6
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




Komuniteti, grupevet e interesit, shoqëria civile marrin pjesë në mënyrë aktive në debatet publike mbi
çështjet e mjedisit dhe ato janë kthyer në faktorë të rëndësishëm në proceset e vendimmarrjes së
qeverisjes vendore. Këto grupe gjithashtu marrin pjesë në mënyrë pro-aktive në zhvillimin dhe mbrojtjen
e mjedisit nëpërmjet organizimit dhe zbatimit të fushatave të pastrimit.


2.3 Strategjitë afatshkurtra dhe afatmesme për mjedisin e Qarkut të Kukësit

Arritja e qëllimeve të mijëvjeçarit të përshkruara në Strategjinë e Zhvillimit të Qarkut të Kukësit është
qëllimi kryesor i kësaj Strategjie Rajonale të Turizmit. Strategjia e propozuar do të bazohet në parimin "e
zhvillimit të qëndrueshëm të mjedisit". Objektivat afatshkurtra do të zhvillohen në lidhje me një Plan
Veprimi të detajuar për të siguruar përmbushjen me sukses të këtyre objektivave, gjë që do të sigurojë
kushtet për të zhvilluar dhe lulëzuar një sektor të qëndrueshëm të eko-turizmit. Kjo gjithashtu do të
mundësojnë identifikimin e partneriteteve potenciale për të arritur këto objektiva. Për t’i rrealizuar ato do
të duhet të udhëhiqemi nga parimet e mëposhtme:

     Ndryshimet i klimaterike dhe ndikimet e saj

Rritja e niveleve të dioksidit të karbonit dhe gazeve të tjera që sjellin efektin serrë do të ndikojnë në
ndryshimin e klimës dhe për rrjedhojë të ketë një ndikim në rritje mbi zhvillimin dhe qëndrueshmërinë e
objektivave, aktiviteteve dhe produkteve turistike. Kështu, zhvillimi i turizmit i propozuar për Qarkun e
Kukësit duhet të marrë këtë faktor në konsideratë dhe të përfshijë veprime për të zbutur këtë ndikim

     Udhëheqja e kërkuar për zbatimin dhe monitorimin e Strategjisë Rajonale të Turizmit

Për të arritur objektivat e strategjisë, Komiteti Rajonal i Partneritetit i Projektit të KRTEP duhet të
funksionojë deri në fund të projektit për të siguruar se zbatimi i rekomandimeve vazhdon. Këshilli i
Qarkut i Kukësit, qeveritë lokale, OJQ-të relevante dhe sektori privat duhet të vazhdojnë të mbështesin
zhvillimin e sektorit të turizmit të rajonit përmes përfaqësimit të vazhdueshëm në KPR ku anëtarët
udhëheqin duke dhënë shembullin e tyre.

     Integrimi


Përfshirja e shumë aktorëve dhe komunitetit në zbatimin e strategjisë është thelbësore për të siguruar
suksesin. Pjesëmarrja e vazhdueshme e faktorëve të turizmit përmes workshop-eve, takimeve,
seminareve, pyetësorëve, etj. do të sigurojë përfshirjen e palëve të interesit dhe përfundimisht suksesin e
Strategjisë Rajonale të Turizmit. Bashkëpunimi ndërkufitar me Malin e Zi, Kosovën dhe rajonet shqiptare
përreth është gjithashtu një faktor i rëndësishëm për integrimin. Përfshirja e vazhdueshme dhe partneriteti
me agjencitë relevante kombëtare dhe ndërkombëtare do të ndihmojnë në realizimin e objektivave të
strategjisë.


     Objektiva të arritshme dhe me kosto efektive

Formulimi i objektivave realiste dhe përcaktimi i kostove të zbatimit do të sigurojnë që strategjia të
arrihet sipas afateve kohore të përcaktuara në Plan Veprimin e detajuar.

     Masat parandaluese



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              2-7
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


Prezantimi i masave parandaluese, të kontrollit të ngjarjeve dhe të situatave, si dhe parandalimi i ndërtimit
dhe funksionimit të objekteve turistike me ndikim negativ në mjedis do të sigurojë një zhvillimin të
qëndrueshëm që do të jetë guri i themelit për suksein e sektorit të eko-turizmit dhe që do të mundësojë
ruajtjen dhe përmirësimin e mjedisit natyror.

     Dinamizmi dhe ndryshimi i vazhdueshëm i mjedisit

Kushtet e mjedisit të Kukësit janë vazhdimisht në ndryshim dhe me një ritëm të shpejtë. Kështu,
monitorimi i vazhdueshëm i mjedisit i skemave të propozuara dhe produkteve turistike dhe të gjitha
iniciativave rajonale për zhvillim duhet të jenë të tilla që të sigurojnë kontrollin e nevojshëm mbi
ndryshimet në mjedis, dhe lejimin e msave përmirësuese.


2.3.1 Menaxhimi i mbetjeve urbane.

Qarku i Kukësit ka një sipërfaqe prej 2300km2 dhe një popullsi prej 112.035 banorë nga të cilat 29%
jetojnë në qendra urbane, dhe pjesa tjetër 71% banojnë në zonat rurale. Tri bashkitë e qarkut Kukësi,
Bajram Curri dhe Kruma janë qendrat me popullsinë më të dendur. Aktualisht prodhuesit më të mëdhenj
të mbeturinave janë ekonomitë familjare, ndjekur nga bizneset urbane dhe institucionet. Qendrat qytetëse
vazhdojnë të rriten, duke rritur për pasojë prodhimin e mbeturinave dhe duke rritur kostot e shërbimit për
administrimin e tyre.

Aktualisht, shërbimet e menaxhimit të mbeturinave funksionojë vetëm në tri bashkitë e qarkut dhe nuk jan
në përputhje me standardet e pranuara ndërkombëtare. Komunat nuk kanë shërbime për menaxhimin e
mbeturinave. Në Komunat e Shishtavecit dhe Margegaj është me rëndësi të ngrihen shërbimet e
administrimit të mbeturinave urbane për shkak se këto dy komuna kanë potenciale për t'u kthyer në
destinacione kryesore turistike. Megjithatë, të gjitha zonat në rajon duhet të kenë shërbimet e menaxhimit
të mbeturinave për të siguruar që mjedisi natyror të jetë i mbrojtur dhe përmirësuar si për banorët edhe për
turistët.


Bizneset e lidhura me turizmin janë
kryesisht shërbime të tilla si restorantet
baret, hotelet, serviset e makinave,
stacionet e karburantit, etj. Pjesa më e
madhe e mbeturinave të prodhuara nga
këto biznese është e riciklueshme, por
aktualisht bizneset e riciklimit të cilët
mund të kenë një ndikim të madh në
drejtim të ruajtjes së mjedisit
mungojnë. Kjo është për shkak të mos
ndarjes së mbetjeve. Dhe prodhimit të
kufizuar të materialeve të riciklueshme
duke mos krijuar vëllimin e duhur për
të zhvilluar biznese riciklimi me
përfitim ekonomik si dhe ' mentalitetit'
të banorëve të cilët aktualisht nuk e
kuptojnë nevojën për mbrojtjen e
mjedisit nga mbetjet.                           Pamje e një vendepozitimi të mbeturinave

Menaxhimi       i    mbetjeve      përfshin


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-8
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


mbledhjen, transportin, përpunimin dhe eliminimin.

Ne strategjinë kombëtare për menaxhimin e mbetjeve, groposja e mbetjeve në një landfill rekomandohet
si teknologjia më e përshtatshme e eliminimit të tyre. Arsyet për përzgjedhjen e kësaj teknologjie janë:

      Kostoja me e ulët se sa djegia dhe piroliza (pirolizë është termi teknik për djegien e mbetjeve pa
        praninë e oksigjenit)
      Potenciali i ulët kalorifik i mbetjeve që prodhohen aktualisht nuk favorizon teknologjitë e tjera të
        tilla si djegia për të prodhuar energji nëpërmjet nxehtësisë së gjeneruar.
      Aktualisht, ka njohuri të pamjaftueshme për karakteristikat e mbetjeve që të kemi mundësi për të
        zhvilluar procese te tjera më të sofistikuara; kështu groposja është mënyra më e mirë për t’i
        përpunuar ato.

 Për të përforcuar ligjin për mjedisin, bazuar në Ligjin Europian, programi INPAEL i financuar nga BE-ja
 ka përgatitur disa projektligje dhe një Projekt-Strategji Kombëtare për Administrimin e Mbetjeve. Në
 fokus do të jenë 12 zona. Është kryer edhe një studim strategjik për Rajonin e Kukësit. Megjithatë, janë
 formuluar vetëm tetë plane veprimi për tetë nga dymbëdhjetë zonat dhe Rajoni i Kukësit nuk është
 përfshirë. Për këtë arsye rekomandohet hartimi i një plani veprimi për Rajonin e Kukësit për krijimin e
 një iventari të burimeve të mbetjeve, llojeve dhe përbërjes së mbetjeve dhe për të përcaktuar numrin e
 shesheve të grumbullimit (landfill) për rajonin, si dhe ndërtimin e tyre.

Një popullsi në rritje me rritjen e të ardhurave rrit sasinë e mbetjeve të prodhuara. Nëse bëhet një
llogaritje e prodhimit të mbeturinave për person bazuar në vëzhgime të pranuara dhe të llogaritura (0.7
kg/person/ditë ose 255 kg4 person / vit), vetëm në bashkinë e Kukësit, 21,553 popullsi x 0.255 t/person
për ditë do të thotë që krijohen 5,496 ton mbetje në vit.

Një përqindje e konsiderueshme e këtyre mbetjeve është e riciklueshme dhe material organik. Riciklimi
është një mënyrë për të reduktuar sasinë e mbetjeve dhe zbutur ndikimin e tyre në mjedis dhe dhe
njëkohësisht paraqet një mundësi biznesi për të gjeneruar punësim dhe të ardhura.

Parandalimim ose reduktimi i mbetjeve aktualisht të prodhuara nëpërmjet riciklimit dhe icenerimit është
një nga shtyllat kryesore të politikës të menaxhimit të mbetjeve. Sasia e mbetjeve që duhet të shkojnë në
landfil duhet të jetë minimale.”. 5

Nëse mbetjet riciklohen, sasia e mbetjeve për depozitim përfundimtar në landfill do të ulej me 50%. Por
që të kuptojmë qartë situatën ekzistuese është e nevojshme të kryejmë një studim të detajuar për mbetjet.

Për riciklimin e mbetjeve kusht i domosdoshëm është ndarja e tyre qysh në burim. Për t’u realizuar kjo
njësitë e qeverisjes vendore duhet që të organizojnë sistemin e grumbullimit të veçuar të mbetjeve dhe
sektori privat të organizojë një sistem për mbledhjen e mbeturinave të materialeve të riciklueshme.
Materialet e riciklueshme mund të përfshijnë, por nuk mund kufizohen në:

        Plastikë
        Xham
        Metal
        Karton dhe letër
     
 4
             Objektivi kryesor është që:
             Kushteve Mjedisore, 1997-1998, Agjensia Kombwtare e Mjedisit, Tirane, Tetor 1999
   Raporti i Manaxhimi i mbetjeve duhet të iniciohet sipas standardeve të BE-së, me qëllim
 5
            zhvillimin e një eko-turizmi cilësor e të e Mjedisit, Pyjeve krijimin e një mjedisi
   Raporti i Kushteve Mjedisore, 2005-2007 Ministria qendrueshëm, dhedhe Administrimit tw Ujwrave, Tiranë,
     2008
             që do të ndikonte pozitivisht në cilësinë e jetës së banoreve.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            2-9
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




Për të arritur këtë objektiv, strategjia e përgjithshme e pranuar nga vendet Europiane, duke përfshirë
Shqipërinë, për menaxhimin e mbetjeve, konsiston në:
     Shmangien e prodhimit të mbetjeve në burim (përdorimi i produkteve të riciklueshme dhe rritja e
        ciklit të jetës së produktit)
     Reduktimi i prodhimit të mbetjeve (përdorimi i përsëritur i mbetjeve redukton prodhimin, të tillë si
        përdorimi i përsëritur i shisheve të qelqit)
     Ripërdorimi (përdorimi i përsëritur i mbetjeve deri sa të përfundojë jeta e tij ekonomike, të tilla si
        shishet e qelqit të cilat janë ripërdorur disa herë)
     Riciklimi (futja e e mbetjeve ne proces prodhimi si lende e pare, psh shishet plastike, letra)
     Rigjenerimi (është koncept që përmbledh riciklimin, ripërdorimin dhe shndërrimin e mbetjes në
         produkte të tjera)
     Përpunimi (kompostimi i mbetjeve organike duke përfituar një produkt përfundimtar të dobishëm,
        kompostin)
     Eliminim i përshtatshëm i mbetjeve të pariciklueshme sipas standardeve të BE-së.

Kjo hierarki paraqitet në Figurën 2-16
                                  Figura 2-1 Hierarkia e mbetjeve urbane

                                             Më e preferuar


                                                                                     Shmangje

                                                                                  Reduktim

                                                                              Ripërdorim

                                                                          Riciklim

                                                                     Rigjenerim


                                                                 Përpunim


                                                            Hedhje


                                        Më pak e your environment’ Australia August 2008
     Environmental Action Plan, 2008-2011 ‘You andpreferuar
 6




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            2-10
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




Për të reduktuar sasinë e mbetjeve të dërguara në landfill kërkohet sa vijon:

      Zhvillimi dhe promovimi i një fushate për ndërgjegjësimin ndaj mjedisit duke përfshirë programe
        edukimi për të zhvilluar një qëndrim pozitiv dhe ndryshim mentaliteti ndërmjet banorëve dhe
        komuniteteve në lidhje me nevojën për të shmangur ndotjen mjedisore.

      Reduktimi i prodhimit të mbetjeve në burim

      Krijimi një bazë të dhënash që portretizojnë ndryshimet pozitive në përmirësimin e mbetjeve dhe
        ndotjes mjedisore brenda rajonit dhe futjen e perdorimin e teknologjive të reja për të tejkaluar më
        tej këtë problem.

Edhe pse riciklimi është një mënyrë për të reduktuar sasinë e mbeturinave dhe ndikimin e tyre në mjedis,
prioritet i parë duhet të jetë krijimi i një qëndrim pozitiv ndaj mjedisit dhe dhe ndryshimi i mentalitetit
midis banorëve të komunitetit, i fokusuar në zvogëlimin e prodhimit të mbeturinave në burim dhe
promovimin e riciklimit të mbeturinave. Reduktimi i prodhimit të mbeturinave do të zvogëlonte ndotjen e
mjedisit dhe do të kishte kosto më të ulëta menaxhimi, duke liruar në këtë mënyrë fonde për aktivitete të
tjera. "Një karakteristikë e veçantë e mbeturinave në vend është përmbajtja e lartë e lëndëve organike,
përtej vlerës mesatare të vendeve europiane ". 7 Futja e një procesi riciklimi do të ishte një tjetër faktor në
zvogëlimin e sasisë së mbeturinave të groposura.

Rekomandohen veprimet e mëposhtme:

     a. Organizimi i fushatave të ndërgjegjësimit të grupeve të shoqërisë civile nëpërmjet medias (TV,
         gazeta, radio), botimi i fletpalosjeve dhe posterave, organizimi i aktiviteteve të profilit të lartë për
         nxitjen e riciklimit dhe reduktimit të mbeturinave, etj. do ta bëjë publikun të vetëdijshëm për
         problemin dhe do të inkurajojë banorët që të bëhen direkt aktivë dhe përgjegjës për veprimet pro-
         aktive të vendim-marrjes që do të kapërcejnë problemet e eliminimit të mbeturinave.

     b. Ndërtimi i landfill-eve duhet të jetë një prioritet kryesor i të gjitha njësive të qeverisjes vendore dhe
         Këshillit të Qarkut Kukës. Krijimi i një harte për vendet e mundëshme të ndërtimit të
         vendepozitimeve të mbeturinave strategjikisht ka një rëndësi të madhe për reduktimin e e tyre në
         Qarkun e Kukësit .

     c. Ndërtimi i landfilleve për depozitimin përfundimtar të mbetjeve ka një kosto të lartë duke filluar
         nga $80,000 dollarë Amerikanë deri në US $ 400,000. Kështu, një përpjekje e bashkërenduar për
         lobim, iniciuar nga Këshilli i Qarkut të Kukësit dhe i mbështetur nga të gjitha qeverisjet lokale të
         rajonit, OJQ-të relevante mjedisore dhe sektori privat, ndakj dikatereve përgjegjëse kombëtare,
         dhe agjencive ndërkombëtare është i nevojshëm.

     d. Krijimi i një projekti pilot për pastrimin e mjediseve nga mbeturinat në Komunën Margegaj do të
         rrisë vizitat turistike sidomos të udhëtarëve ndërkombëtarë që vizitojnë Luginën e Valbonës, të
         cilët presin që të përjetojnë një mjedis të pastër natyror, kur shijojnë aktivitetet e eko-turizmit.

         Menaxhimi I mbeturinave urbane eshte nje problem i madh mjedisor, jo vetëm në rajonin e
         Kukësit, por për të gjithë vendin. Menaxhimi i mbeturinave dhe shërbimet e pastrimit egzistojnë

 7
     Environmental Condition Report 1997-1998 National Environment Agency Tirane, Tetor 1999


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 2-11
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


         vetëm në tri komunat e rajonit: Kukësit, Krumës dhe Bajram Currit. Rekomandohet që në afat të
         shkurtër (në tre vitet e ardhshme), një projekt pilot të kryhet në Komunën Margegaj i cili është
         vendi ku ndodhen bujtinat të Valbonës si dhe zona e cila po tërheq numrin më të madh të
         turistëve jashtë qytetit të Kukësit. Si pasojë më shumë SME-e (bujtina, bar-restorante, etj ...) janë
         duke operuar në këtë zonë. Kjo rrit sasinë e mbeturinave dhe ndotjes të cilat po ndikojnë në
         mjedis. Për fat të keq, komunës i mungojnë mjetet financiare për të ofruar një shërbim të
         përshtatshëm të menaxhimit të mbeturinave

         Një projekt pilot është rekomanduar në Komunën Margegaj për të mbledhur mbeturinat e krijuara
         nga turistët që vizitojnë Luginën e Valbonës. Komuna duhet të punësojë një grup njerëzish të
         papunë gjatë muajve të verës në kulmin e sezonit turistik për të hequr mbeturinat nga lugina dhe
         për ti mbledhur ato në vendet e caktuara nga ku ato do të tranportohen në një vend depozitimi.

     e. Për të qenë të suksesshëm në arritjen e objektivit të administrimit efektiv të mbeturinave, është
         thelbësore të trajnohet stafi përgjegjës për menaxhimin e mbeturinave urbane i administratës
         publike përkatëse të qeverisjes vendore. Trajnimi është i nevojshëm edhe për të gjitha ndërmarrjet
         e sektorit privat që gjenerojnë sasi të konsiderueshme mbeturinash për t’i inkurajuar ata të marrin
         pjesë në reduktimin e mbeturinave dhe programet e riciklimit.


2.3.2 Pastrimi i ujërave sipërfaqësorë

Qarku i Kukësit konsiderohet si një nga zonat më të pasura në vend me ujëra sipërfaqësorë dhe
nëntokësor. Nëpër këtë rajon kalon një sasi e madhe uji (në formën e lumenjve) që buron nga vendet
fqinje si Kosova, Maqedonia dhe Mali i Zi.

Burimet ujore kanë luajtur dhe vazhdojnë të luajnë një rol të rëndësishëm në ekonominë e rajonit sidomos
në prodhimin e energjisë elektrike. Në kaskadën e Drinit, ndodhen dy nga hidrocentralet më të mëdha në
vend, hidrocentralet e Fierzës dhe Komanit dhe si rrjedhojë janë krijuar dy liqene të mëdhenj me të njëjtit
emra. Hidrocentrali i Skavicës do të ndërtohet brenda pesë viteve të ardhshme. Hidro-centrale të vegjël
janë ndërtuar dhe funksionojnë në lumenjtë e shumtë dhe përrenjtë e vegjël në të gjithë rajonin dhe numri
i tyre është në rritje, pasi po ndërtohen hidrocentrale të rinj.

Shqipëria ka burime të rinovueshme të ujit në një sasi prej 41.7 miliard metër kub (BCM) ose 13.300
metër kub (m3) për person, prej të cilave rreth 65% e kanë origjinën brenda vendit dhe pjesa tjetër nga
vendet fqinje (Kosova, Mali i Zi, Maqedonia dhe Greqia)8.

Për menaxhimin e ujrave (në bazë të rekomandimeve të Strategjisë Kombëtare të Ujërave hartuar nga
BCEOM, Konsulenca Francezë e Inxhinierisë dhe miratuar me Vendim Nr. 273, datë 7.5.2004, Këshilli
Kombëtar i Ujit në bazë të Vendimit Nr. 5, datë 22.12.1998) Shqipëria është ndarë në 6 basene
ujëmbledhëse. Pellgu i Drinit -Bunës me një sipërfaqe të përgjithshme prej 19.582 km2 dhe një prurje
minimale vjetore prej 680 m3 për sekondë është baseni më i madh në vend.

Rreth një e treta e basenit ujëmbledhës të Drinit ndodhet brenda territorit të Shqipërisë ndërsa pjesa tjetër
në territoret e vndeve fqinje, Kosovë, Maqedonisë dhe Malit të Zi. Një pjesë e rëndësishme e këtij pellgu
ku përfshihen Drini i Zi, Drini i Bardhë, Lumi i Lumës Lumi Valbonës etj. ndodhet në qarkun e Kukësit.



 8
     Manaxhimi i Burimeve Ujore nw Europwn Lindore Vol. II



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              2-12
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


Zhvillimi i turizmit nuk mund të arrihet nëse problemet e përdorimit dhe të pastërtisë së ujërave nuk
zgjidhen në përputhje me standardet e BE-së. Uji është një nga produktet më të rëndësishme për
zhvillimin e industrisë së turizmit, jo vetëm
në drejtim të ujit të pijshëm, por edhe për
shëtitje me varkë, kayaking, peshkim sportiv,
sigurimin e energjisë elektrike si dhe
bukurive natyrore që krijon në rajon.

"Strategjia Kombëtare për ujin në Shqipëri",
e vitit 1997, përfshiu nevojën për ndihmën e
Bashkimit Europian. Qëllimi kryesor i kësaj
strategjie ishte "ruajtja e burimeve ujore dhe
përdorimi i qëndrueshëm i tyre në harmoni
me mjedisin dhe burimet e tjera natyrore".
Strategjia identifikon në mënyrë të qartë e
objektivat kombëtare për përdorimin e ujit
dhe të menaxhimit dhe sugjeron ndryshime
në kuadrin institucional për zbatimin e                        Ujërat e pastra të Liqenit “Quku i Dunishes”
strategjisë.

Menaxhimin i ujit në Republikën e Shqipërisë është e rregulluar sipas ligjit nr. 8093, datë 21.3.1996 mbi
"Burimet ujore" (i ndryshuar) dhe ligjet e tjera të tilla si Ligji Nr. 8102, datë 28.3.1996 mbi "Kuadrin
Rregullator për Administrimin e Furnizimit me Ujë dhe Ujërave të Zeza (ndryshuar në 2005 me ligjin
9352), Ligji nr. 9115 datë 24.07.2003 " Për trajtimin mjedisor të ujrave të ndotura ", Ligji nr. 9103, datë
10.07 2003 "Për mbrojtjen e liqeneve ndërkufitare". Organimat përgjegjëse për adminitrimin e ujit në
vend janë:

Këshilli Kombëtar Ujit (KKU): Ky është një organizëm kryesor përgjegjës për të përcaktuar konturet e
politikave për administrimin e rezervave ujore dhe për të marrë vendimet kryesore. Sipas Vendimit Nr.
125, datë 02.03.2006, KKU kryesohet nga Kryeministri dhe përbëhet nga shtatë ministrat që merren me
problemet e menaxhimit të ujit.

Këshillat e Baseneve Ujore (KBU): janë krijuar për zbatimin e detyrimeve te ligjit 8093 dhe janë
autoritete përgjegjëse për administrimin e rezervave ujore në basenet përkatëse.


Cilësia e ujit

Ndotja e ujit sipërfaqësor dhe nëntokësor është rezultat i aktiviteteve urbane, industriale dhe bujqësore.
Burimet më të dukshme të ndotjes janë depozitimet e mbeturinave urbane dhe të shkarkimeve të ujërave
të zeza direkt në rrjetin e ujrave natyral pa trajtim paraprak. Në të tri bashkitë e Qarkut të Kukësit
nndikon gjithashtu kullimi i ujrave sipërfaqësorë që mbartin ndotësit në sistemet e e kullimit të ujrave.
Aktualisht nuk ka shkarkime ujrash të ndotur nga veprimtaritë industriale në rrjetet ujore të Qarkut
Kukës.

Megjithatë ka shkarkime nga objektet e shërbimit të automjeteve dhe lavazhove të makinave që ndikojnë
negativisht në pastërtinë e ujit. Informacioni mbi gjendjen aktuale të cilësisë së ujit është i
pamjaftueshëm, sepse nuk ka pasur monitorim pas viteve ‘90. Prandaj është i vështirë një vlerësim teknik
i niveleve të ndotjes për ujrat. Për cilësinë e ujrave sipërfaqësore (lumenjtë, liqenet) me Vendimin të
Këshillit të Ministrave nr. 103, datë 31.03.2002 “Për monitorimin e mjedisit në Republikën e Shqipërisë”,
përcaktohen indikatorët e monitorimit si vijon:


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-13
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




        a)   alkaliniteti;
        b)   konduktiviteti specifik;
        c)   aciditeti;
        d)   përmbajtja e nevojës kimike për oksigjen, NKO;
        e)   përmbajtja e nevojës biokimike për oksigjen, NBO;
        f)   përmbajtja e nitrateve dhe e azotit;
        g)   përmbajtja e fosforit, P;
        h)   përmbajtja e amoniakut, NH3;
        i)   vlera e pH-së;
        j)   vlera e fondit radioaktiv natyror dhe radioaktiviteti i ujërave;
        k)   qëndrueshmëria e shtretërve të lumenjve;
        l)   treguesit bakterialë;
        m)   prurja e lumenjve.

Vëzhgimet e bëra kohët e fundit tregojnë se ujërat sipërfaqësore janë të ndotura me materiale të ngurta
(p.sh. shishe plastike, kuti) të prodhuara nga aktivitetetet njerëzore dhe sidomos nga hedhja e mbeturinave
urbane në lumë dhe në brigjet e liqenit. Dukuria është më evidente dhe shqetësuese mbi sipërfaqen e ujit
të liqenit të Fierzës. Në Liqenin e Komanit ka ndotje të konsiderueshme nga rrjedhjet e naftës dhe
karburanteve të trageteve dhe anijeve si dhe ekuipazhet hedhin mbeturinat jashtë bordit gjatë udhëtimit.

Institucionet monitoruese të tilla si Inspektorati i Higjienës dhe Instituti Hidrometeorologjik nuk kanë
mundësi teknike dhe financiare për të bërë një monitorim të përshtatshëm.

Pastrimi i këtyre sipërfaqeve kërkon angazhimin institucional të qeverisë qendrore dhe të gjitha njësive të
qeverisjes vendore nëpër territoret e të cilave kalojnë ujrat e basenit të Drinit. Fonde te konsiderueshme
duhet të mobilizohen për të zgjidhur problemet e shumta të ndotjes. Fatkeqësisht këto fonde aktualisht
nuk janë në dispozicion. Megjithatë për të ecur përpara drejt zgjidhjes së problemit është e nevojshme që
të:

     Forcimi i zbatimit të ligjislacionit për ujrat
     Nxitja fushatave e ndërgjegjësuese dhe informuese nga OJQ-të me synim publikun.
     Ngritja e kapaciteteve institucionale vendore për administrimin e ujit, veçanërisht për licensimin e
       aktiviteteve, si edhe përgatitjen e planeve për kontrollin dhe administrimin ujrave sipërfaqësorë.
     Kryerja e një studimi të zgjeruar dhe të integruar për basenin ujëmbledhës të Drinit në
       bashkëpunim me qeverinë e Kosovës, Maqedonisë dhe Malit të Zi.
     Krijimi i një zone buferike vegjetative brigjeve të lumejve dhe liqeneve
     Përdorimi i tokës në afërsi të liqenjve dhe lumenjve të bëhet i studjuar dhe pas kryerjes së
       vlerësimit të ndikimit në mjedis.
     Trajtimi paraprak i ujrave të zeza
     Ndalimi i hedhjes dhe depozitimit të mbetjeve pranë ujrave sipërfaqësorë.
     Ndalimi i shpyllzimeve përgjatë gjithë pellgut ujëmbledhës.

Probleme të ujrave ndërkufitare

Duke qenë se një pjesë e rëndësishme e pellgut ujor ndodhet jashtë kufijve shtetërorë dhe ujrat rrjedhin
dhe shkarkohen nëpërmjet territorit tonë në detin Adriatik, problemet ndërkufitare të ujrave bëhen
veçanërisht shqetësuese për Qarkun e Kukësit. I gjithë pellgu ujëmbledhës duhet të konsiderohet si një
sistem të integruar. Në Republikën e Shqipërisë këto probleme trajtohen sipas ligjit Nr. 8093 dhe
Vendimit Nr. 124, dt. 2.3.2006 "Për disa ndryshime në vendimin nr 337, dt.15.07.1999, të Këshillit të



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                           2-14
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


Ministrave" Për krijimin e Komisionit Qeveritar për problemet e ujrave me vendet fqinje”. Qeveria
Shqiptare krahas Ligjit Nr. 8849, datë 27.12.2001 "Për Ratifikimin e Protokollit për Ujin dhe Shëndetin",
sipas konventës së vitit 1992, “Për mbrojtjen dhe përdorimin e ujërave ndërkufitare dhe liqeneve
ndërkombëtarë” dhe Ligjit Nr. 9103 datë 10.7.2003 mbi “Mbrojtjen e Liqeneve Ndërkufitar” ka miratuar
edhe një sërë aktesh të tjera që trajtojnë ujërat ndërkufitare me vendet fqinjë si Maqedoninë, Malin e
Zi e Greqinë.

Deri tani, nuk ka asnjë marrëveshje bilaterale me juridiksionet fqinje për trajtimin e problemeve të ujrave
ndërkufitare ku të jetë i përfshirë Qarku Kukës.

Bashkëpunimi rajonal është një parim i rëndësishëm për zhvillimin e rajonit për të bashkëpunuar në
iniciativa të përbashkëta për të zgjidhur çështjet ndërkufitare të lidhura me zhvillimin e qëndrueshëm të
mjedisit dhe trashëgiminë natyrore. Nëpërmjet këtij bashkëpunimi do të krijohet një mjedis më i sigurt
duke siguruar një situatë për zhvillimin gjithëpërfshirës rajonal në të gjithë sektorët.

Programi i Bashkëpunimit Ndërkufitar Rajonal Kukës KE-UNDP (KRCBC) dhe iniciativat e ardhshme
dypalëshe të bashkëpunimit ndërkufitar midis Shqipërisë dhe Kosovës janë mundësi e mirë për të
mbështetur projekte mjedisore me interes të përbashkët të ngjashme me programin ekzistues dypalësh IPA
Shqipëri-Mali i Zi i cili ka natyrën dhe mjedisin si objektiva kryesore. Synimi kryesor i këtij programi
është intensifikimi i aksioneve për mbrojtjen e natyrës dhe mjedisit të zonës.9 Pastrimi i ujrave
sipërfaqësorë mund të kualifikohet për mbështetje financiare nga projektet e ardhshme ndërkufitare
Shqipëri-Kosovë.

Qeveria shqiptare është duke u përpjekur për të arritur një marrëveshje me vendet fqinje për të kryer një
studim ndërkufitar në basenin e Drinit për të hartuar një strategji të përbashkët dhe planin e veprimit.
Prandaj është e rëndësishme dhe e nevojshme të merren masa përgatitore në drejtim të:

      Bashkëpunimi Ndërkufitar dhe koordinimi me Kosovën, Maqedoninë, dhe Malin i Zi për të
        identifikuar problemet dhe ndërmarrë masa të përbashkëta
      Promovimi i menaxhimit të integruar të burimeve të ujore për secilin vend
      Teknika monitorimi të përbashkëta të ujrave në të katër shtetet
      Ngritja e qendrave të përbashkëta të komunikimit për shkëmbimin e informacionit midis katër
        shteteve
      Kryerja e një studimi dhe formulimi i një strategjie të zgjeruar e të integruar për të katër vendet.
      Krijimi i një rrjeti të OJQ-ve për të shkëmbyer informacion dhe për të bashkëpunuar në projekte të
        ndryshme

Liqenet e Fierzës dhe Komanit janë pasuri të rëndësishme turistike, por gjendja e tyre aktuale nuk i
plotëson standardet e përshtatshme për zhvillimin e turizmit për shkak të ndotjes së ujit sipërfaqësor dhe
ndryshimeve të mëdha të nivelit të ujrave.

Qëllimi kryesor i komponentit mjedisor të kësaj strategjie dhe plan veprimi është:


        Gjetja e mundësive dhe zhvillimi i partneriteteve për të zgjidhur së bashku problemet e
        ndotjes së basenit të Drinit dhe manaxhimi i këtyre burimeve për të arritur standarde të
        pranueshme për zhvillimin e turizmit.


 9
     IPA CBC Shqipèri – Mal i Zi, Drafti Final: 03/09/2007


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                           2-15
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




2.3.3 Biodiversiteti dhe peizazhi

Një përshkrim i disa prej bimëve dhe kafshëve endemike të Qarkut Kukës është paraqitur në Aneksin 3.
Në këtë pjesë janë bërë një numër rekomandimesh për të mbrojur biodiversitetin e rajonit.

Gjatë dekadave të fundit gjendja e biodiversitetit të rajonit është keqësuar për shkak të:

       Shpyllëzimeve masive për të hapur toka bujqësore
       Rënies së zjarreve dhe prerjeve ilegale të pyjeve
       Ndikimeve negative nga veprimtaritë e nxjerrjes dhe përpunimit të mineraleve
       Krijimit të zonave informale të banimit që ndikojnë mbi tokën dhe biodiversitetin
       Gjuetisë së paligjshme
       Peshkimit të paligjshëm me mjete të ndaluara (si eksplozivi)

Konventa e Biodiversitetit jep përkufizimin e mëposhtëm, " biodiversiteti është ndryshueshmëria mes
organizmave të gjalla që jetojnë në ekosistemet tokësore, detare dhe ekosisteme të tjera ujore, si dhe
komplekset ekologjike në të cilat ato bëjnë pjesë, ku përfshihet larmia brenda llojit, midis llojeve dhe
ekosistemeve.

Biodiversiteti dhe peizazhet janë mbështetje për zhvillimin e turizmit duke tërhequr vizitorët. Ruajtja dhe
zgjerimi paraqet rëndësi të veçantë, jo vetëm për zhvillimin e turizmit por edhe për zhvillimet jetësore në
tërësi në Qarkun e Kukësit, dhe ai duhet të jetë i ruajtur, sepse:

     Jetojmë duke përdorur bimët dhe kafshët e mjedisit që na rrethon;
     Kemi detyrimin që tiu lëmë brezave të ardhëshëm një mjedis po aq të pasur sa kemi trashëguar për
        vete;
     çdo qënie e gjallë ka të drejtë të jetojë ashtu si dhe vetë njeriu; qeniet e gjalla që kanë jetuar dhe
        evoluar në mijëra e miliona vjet mund të zhduken shumë shpejt, por nuk mund të krijohen
        përsëri;
     një pjesë e madhe bimësh janë të njohura për vlerat e tyre kuruese ndaj sëmundjeve, por numri i
        bimëve me vlera të tilla mund të jetë shumë herë më i madh nga ai që njerëzimi ka zbuluar deri
        më sot;
     rëndësia e bimëve dhe kafshëve të egra është e madhe për të siguruar riprodhimin dhe ekzistencën
        e bimëve dhe kafshëve të kultivuara e zbutura nga njeriu;
     proceset natyrore biologjike ndihmojnë në ruajtjen e mjedisit dhe jetës në planetin tonë;
     një natyrë me një diversitet të pasur mbart potenciale të larta për zhvillimin e turizmit, shlodhje e
        përtëritje fizike e shpirtërore;
     prosperiteti ekonomik, e sotmja dhe e ardhmja e vendit mund të sigurohen permes ruajtjes dhe
        përdorimit të biodiversitetit

Eko-turizmi apo turizmi gjelbër është një nga alternativat më të përshtatshme dhe të qëndrueshme që
mund të ruajë dhe përmirësojë cilësinë e mjedisit, diversitetin biologjik dhe peizazhin natyror duke
siguruar të ardhura për banorët e Qarkut Kukës dhe përfitime ekonomike dytësore.

Kështu, një objektivi kryesor i kësaj strategjie është zhvillimi i ekoturizmit bazuar në ruajtjen dhe
përmirësimin e bukurive natyrore të Qarkut Kukës dhe diversitetit biologjik.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-16
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


Pyjet dhe kullotat

Pyjet dhe kullotat janë pasuri e madhe për Qarkun e Kukësit, jo vetëm duke siguruar vlera ekonomike,
por edhe cilësi të rëndësishme eko-turistike. Shtojca 3 përshkruan shtrirjen e pyjeve dhe kullotave në
Qarkun e Kukësit .

Pyjet e Qarkut të Kukësit janë habitat për shumë lloje kafshësh duke përfshirë gjitarët, zogjtë dhe reptilët.
Pyjet kanë funksione produktive, mjedisore dhe të orientuara nga turizmi ata kontribuojnë në ruajtjen dhe
konservimin e:

     baseneve ujëmbledhëse
     diversitetit biologjik
     natyrës
     peizazhit dhe vlerave të tij
     Ato parandalojnë erozionin dhe ruajnë një shtresën produktive të tokës.

Ruajtja është mënyra më e mirë për të siguruar zhvillimin e qëndrueshëm i cili mbështetet nga përfitimet
ekonomike që vijnë nga zhvillimi i ekoturizmit. Për të ruajtur funksionet e pyjeve dhe kullotave është e
rëndësishme që të:

    1. Ruhen dhe rehabilitohen eko-sistemet e pyjeve dhe kullotave dhe promovohet pyllëzimi i tokës së
        zhveshur

Veprimet që duhet të ndërmerren: Deri në fund të 2010 një sipërfaqe prej 70 hektarësh do të mbillet në
Qarkun e Kukësit , në Komunën Shishtavec (25 ha), Komunën Bicaj (10 ha), Komunën Bushtricë (10 ha),
Komunën Tropojë (8 ha), Komunën Çaje (7 ha), Komunaën Ujmisht (5 ha), dhe Komunën Shtiqen (5 ha).
Mbështetja financiare do të sigurohet nga Banka Botërore.

Në zonën e tunelit Kalimash, do të mbillet një sipërfaqe prej 230 hektarësh me fondet e akorduara nga
buxheti i shtetit për një periudhë tre-vjeçare 2010-2012.

    2. Rehabilitimi i guroreve

Rehabilitimi do të ndërmerret me fondet e sektorit privat nga bizneset e guroreve dhe duhet të përfshihen
në planet e tyre të biznesit. Drejtoritë e Shërbimit Pyjor, Agjencia Rajonale e Mjedisit e Qarkut të Kukësit
dhe njësitë e qeverisjes vendore do të monitorojnë rehabilitimin.

    3. Planet e menaxhimit për pyjet dhe kullotat do të përfshijnë komponentë të zhvillimit të eko-
        turizmit.

 Zonat e mbrojtura

Cili është roli i zonave të mbrojtura dhe pse ata duhet të zgjerohen dhe përmirësohen? Zonat e mbrojtura
kontribuojnë në zhvillimin e qëndrueshëm përmes:

     Mbrojtjes së ujit dhe të tokës në zonat ku shfaqet erozioni
     Rregullimit dhe pastrimit të rrjedhjes së ujrave, në veçanti përmes mbrojtjes së ligatinave dhe
       pyjeve
     Mbrojtja e njerëzve nga fatkeqësitë natyrore, si përmbytjet dhe rrëshqitjet e dheut
     Ruajtja e bimësisë natyrore mbi tokat me produktivitet të ulët



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-17
       Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


         Ruajtja e resurseve natyrore gjenetike të rëndësishme për mjekësinë dhe përmirësimet rracore.
         Mbrojtja e llojeve të cilat janë shumë të ndjeshme nga shqetësimi i njeriut
         Ruajtja habitateve te llojeve kritike për ushqim, riprodhim apo relaksim
         Sigurimi i të ardhurave dhe vendeve të punës nga zhvillimi i turizmit në këto zona dhe në fqinjësi
           me to. 10




           Pamje nga Bjeshkët e Tërthores                                     Pamje nga Kurora e Gjallicës



Shtojca 3 përshkruan zonat e mbrojtura në Qarkun e Kukësit . Një zonë e mbrojtur nënkupton
konservimin dhe ruajtjen e ekosistemeve ose specieve të kërcënuara që janë me rëndësi kombëtare dhe
ndërkombëtare lidhur me rëndësinë shkencore dhe vlerën ekonomike (duke përfshirë eko-turizmin).

Për shpalljen e një zone të mbrojtur kriteret e mëposhtme të përzgjedhjes duhet të përfshijnë ekzistencën
e:

       Llojeve dhe habitateve me rëndësi globale, rajonale dhe kombëtare që janë të kërcënuara në mënyrë
         kritike
       Habitateve dhe ekosistemeve të njohura për endemizëm apo biodiversitet të lartë
       Habitateve ose llojeve në rrezik të zhdukjes së pakthyeshme
       Habitateve ose llojeve për të cilat ruajtja dhe menaxhimi i përshtatshëm do të rezultonte në
         përfitime ekonomike dhe edukative lokale apo kombëtare
       Habitateve ose llojeve të kërcënuara nga tregtia ose praktika të papërshtatshme të cilat mund të
         kontrollohen përmes politikave rregulluese
       Veprimet që kanë të ngjarë të çojnë në zgjidhje të përshtatshme ekonomike, mjedisore dhe sociale 11

Ruajtja e trashëgimisë natyrore dhe zgjerimi i hapësirës për zhvillimin e eko-turizmit në rajon është
shumë i rëndësishëm pasi ka mundësi të shumta për përmirësimin dhe zgjerimin e zonave të mbrojtura.

Objektivat kryesore duhet të synojnë të:

      1. Përcaktojnë gjendjen aktuale të biodiversitetit në zonat ekzistuese të mbrojtura

 10
      Plan i Veprimit për Mbrojtjen. Areasin Evrope (1993)
 11
      Strategjia Kombëtare për Biodiversitetin


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  2-18
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


    2. Përmirësojnë zonat e mbrojtura, peizazhet dhe lobimin për zgjerimin e tyre
    3. Promovojnë biodiversitetin dhe vlerat natyrore pejsazhore nëpërmjet rritjes së vetëdijes të banorëve
        brenda rajonit
    4. Krijojnë vendqëndrime për të shërbyer si pika ku njerëzit mund të pushojnë, të shohin dhe të
        vlerësojnë peizazhin dhe biodiversitetin e zonës
    5. Forcojnë masat për të kontrolluar gjuetinë e paligjshme
    6. Zhvillojnë kapacitetet e stafit të sektorit publik të caktuar për parqet kombëtare dhe zonat e
        mbrojtura, që ato të mund të zbatojnë konventat, politikat dhe rregulloret ekzistuese.

Zgjerimi i zonave të mbrojtura: Sikurse është shpesh cituar në studimin eVlerësimit, pasuria më e madhe
e turizimit të rajonit të Kukësit është natyra e tij spektakolare dhe shumëllojshmëria e burimeve të tij
natyrore. Megjithatë, vetëm disa zona janë rishtazi të mbrojtura si psh.lugina e Valbonës dhe Gashit,
lugina malore e Qeremit, liqenet e ngrirë të Sylbicë-Doberdoli. Këto janë duke u përfshirë në një park të
madh ndërkombëtar që përfshin harkun e Alpeve Dinarike (Bjeshkët e Namuna) për tu shpallur zonë e
mbrojtur ndërkufitare në Shqipëri, Mal të Zi dhe Kosovë.

Rekomandohet që edhe zonave të reja në rajonin e Kukësit tu jepet statusi mbrojtës siç janë në Qarkun e
Kukësit:
    Kurora e Gjallicës
    Livadhi i Kolshit dhe Pylli Shala e Dogjanit
    Qafa e Lipetës deri në Trull

 ... dhe ne Qarkun e Hasit
       Kurora e Pashtrikut
       Kruma Malore

Këto zona janë dalluar për biodiversitetin e tyre të madhë, kafshët e egra dhe bimët e rralla dhe endemike,
si dhe për veçoritë e tyre dalluese që rezultojnë nga përbërja e tyre gjeologjike dhe kushtet klimatike.
Ndërhyrjet e propozuara do të përqëndrohen në zhvillimin e infrastrukturës si rrugët, rrugicat dhe shtigjet,
dhe sinnjalet; krijimin e një administrate për të menaxhuar këto zona dhe të zbatojë rregullat dhe
rregulloret; si dhe promovimin e zonave duke përdorur një shumëllojshmëri mjetesh dhe teknikash.

Arritja e një marrëveshje ndërkufitare për menaxhimin e integruar të harkut Dinarik të “Bjeshkëve të
Namuna", përfshirë Alpet duke e shpallur këtë zonë "Parku Ndërkombëtar i Paqes", kontribuon në
zgjerimin e zonave të mbrojtura në rajon. Parku i Paqes mund të mbahet si një shembull i bashkëpunimit
për integrimin e bashkëpunimit ndërkufitar me vendet fqinje.

 Habitatet Ujore


 Habitatet ujore në Qarkun e Kukësit janë të shumta dhe të ndryshme. Dy pellgjet më të mëdha ujore,
 liqeni i Fierzës dhe Komanit, paraqesin mundësi të mëdha për të zhvilluar industrinë e peshkimit.
 Më tej, ekosistemet e Lumenjve të Valbonës dhe lumit Luma, liqenet akullnajore të Doberdol-Sylbicës,
 ekosistemet ligatinore që gjenden në kullotat sub-alpine dhe alpine, paraqesin shumëllojshmëri
 biologjike që duhet të ruhet, përmirësohet dhe zhvillohet në mënyrë të qëndrueshme, dhe që janë pasuri
 të paçmueshme për eko-turizmin.

 Masat për të mbrojtur popullatën e peshqve të liqeneve dhe te lumenjve janë thelbësore për të
 kompensuar riprodhimin në nivele të ulët në vitet e fundit për shkak të ndryshimit të niveleve të ujrave.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            2-19
   Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


Forcimi i kontrollit të peshkimit dhe përdorimit të metodave të paligjshme të peshkimit me mjete jo
ligjore (si eksplozivet).

Shqipëria ka nënshkruar disa konventa në lidhje me njohjen dhe ruajtjen e biodiversitetit të saj siç
tregohet në Tabelën 2-2, por shkalla e njohjes së këtyre konventave në Qarkun e Kukësit është shumë e
ulët, gjë që do të thotë se zbatimi i këtyre konventave aktualisht është jo-ekzistente. Prandaj, zhvillimi i
vetëdijes rajonale ka një rëndësi jetësore.

        Tabela2-2 Konventat ndërkombëtare mbi biodiversitetin nënshkruar nga Shqipëria
       KONVENTA E BERNËS
       Për mbrojtjen e florës dhe faunës së egër dhe mjedisit natyror Europian CITES
       Konventa e CITE-s
       Mbi tregtinë ndërkombëtare të specieve të rrezikuara të florës dhe faunës së egër (CITES)
           dhe shkatërrimin e tyre – Konventa e Basel. Data e Ratifikimit: 13.05.1997
       KONVENTA PËR MBROJTJEN DHE PËRDORIMIN E UJËRAVE
       Konventa për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Ujërave Ndërkufitare dhe Liqeneve Ndërkombëtare
           Data e Ratifikimit: 05.01.1994
       KONVENTA PËR EFEKTET NDËR-KUFITARE
       Titulli i Konventës: “Konventa për efektet ndërkufitare të aksidenteve industriale” data e
           ratifikimit 5 Janar 1994
       KONVENTA PËR BIODIVERSITETIN BIOLOGJIK
       Titulli i Konventës: “Konventa për diversitetin Biologjik"
       Data e ratifikimit 5 Janar 1994
       KONVENTA PËR KONSERVIMIN E FAUNËS DHE FLORËS SË EGËR
       Titulli i konventës: “Konventa për konservimin e florës dhe faunës së egër dhe Mjedisi
           Natyror në Europë :
       Konventa e Bernes /Ratifikimi 2 Mars 1994
       KONVENTA PËR LIGURISHTET E RËNDËSISHME
       Titulli i Konventës: “Konventa për ligurishtet ndërkombëtare të rëndësishme veçanërisht
           habitati për zogjtë e ujit.” Data e ratifikimit Janar 1994
       KONVENTA PËR KONSERVIMIN E SPECIEVE MIGRATORE
       Titulli i konventës: "Konventa për konservimin e specieve migratore të jetës së egër”
       Konventa e Bonit / Ratifikimi datë 16.11.2000
       KONVENTA PËR LUFTËN NDAJ TOKAVE TË SHKRETA
       Titulli i konventës: "Konventa për luftën ndaj tokave të shkreta”
       Data e Ratifikimit Viti 2000

Organizata për Menaxhimin Peshkimit u krijua në vitin 2009 për të menaxhuar pasuritë peshkore në
Liqenin e Fierzës. Për të konsoliduar dhe ngritur rolin e saj manaxhues, është e nevojshme të trajnojmë
dhe të edukojmë përfaqësuesit e saj për të arritur qëllimin kryesor; ‘konservimi dhe mbrojtja e
biodiversitetit, zgjerimi i zonave të mbrojtura dhe peizazhit dhe përdorimi i tyre për zhvillimin e eko-
turizmit’.




Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-20
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




                           Pamje e nje ekosistemi ligatinor në Qarkun e Kukësit
                                             (Këneta e Kukësit)


2.3.4 Edukimi dhe ndërgjegjësimi për çështjet e mjedisit të lidhura me turizmin

Zhvillimi i turizmit, veçanërisht zhvillimi i eko-turizmit, nuk mund të kuptohett pa mbrojtjen dhe
zhvillimin e qëndrueshëm të mjedisit. Për të kuptuar, zhvilluar dhe për të ruajtur këtë marrëdhënie jetike,
kërkohet njohja e problemeve ekzistuese nëpërmjet zhvillimit të një sistemi të plotë të edukimit mjedisor.
Në Qarkut të Kukësit edukimi mjedisor dhe ndërgjegjësimi i komunitetit për të mirat e eko-turizmit dhe,
kështu nevoja për të ruajtur dhe mbrojtur e mjedisin janë aktualisht të pamjaftueshme. Edhe pse janë bërë
përpjekje për të futur edukimin mjedisor në kurrikulat e shkollës në vitet e fundit, ai ende nuk është
efektiv. Kjo mund t'i atribuohet mungesës aktuale të trajnimit mjedisor dhe njohurive të mësuesve.
Administratat publike lokale, bizneset dhe grupet e shoqërisë civile nuk kanë njohuritë dhe informacionin
e duhur në lidhje me çështjet e mjedisit dhe zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit. Prandaj, kjo mund të
çojë në dëmtimin e mjedisit nga zhvillimi i turizmit për shkak të:

     Mungesës së planifikimit të objekteve e turistike që shpien në zhvillime spontane, të konceptuara
       keq,
     Përdorimi i pakontrolluar i tokës dhe mjedisit
     Mungesa e kontrollit, monitorimit dhe zbatimit të rregulloreve
     Mungesa e njohurive të qëndrueshme mbi mjedisin në mesin e bizneseve ekzistuese të lidhura me
       turizmin

Për të zbutur efektet e mundshme që rezultojnë nga zhvillimi i pa planifikuar i turizmit ose për të
përmirësuar gjendjen e mjedisit në zonat ku asetet turistike tashmë ekzistojnë (p.sh. ndotja nga mbeturinat
e ngurta apo ndotja e ujërave sipërfaqësore), duhet të merren parasysh veprimet e mëposhtme:

     Zhvillimi i kurrikulave shkollore mjedisore që mund t’i mësohen studentëve në të gjitha nivelet
     Zhvillimi i kapaciteteve të stafit të sektorit publik drejtpërdrejt përgjegjës për parqet kombëtare dhe
       zonat e mbrojtura




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-21
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


     Në marrjen e vendimeve të zhvillimit, të merren në konsideratë studime për vlerësimet e ndikimit
       në mjedis në mënyrë që të zgjidhet alternativa më e mirë duke siguruar që ndikimet në mjedis, në
       shëndetin dhe në mënyrën e jetesës të banorëve të jenë sipas standarteve evropiane.
     Përdorimi i një pjese të fondeve të nxitura nga eko-turizmi për të mbrojtur dhe përmirësuar
       mjedisin natyror duke siguruar kështu vijushmërinë e një zhvillimi të qëndrueshëm.

Në periudhë afatshkurtër për të arritur ndërgjegjësimin, zgjerimin e njohurive të banorëve të rajonit dhe
palëve të interesit mbi mjedisin duhet të ndërmerren veprimet e mëposhtme:

    1. OJQ-të relevante duhet të luajnë një rol të rëndësishëm në promovimin e trashëgimisë natyrore dhe
        kulturore, vlerave të mjedisit, edukimit dhe ndërgjegjësimit të shoqërisë. Forcimi i kapaciteteve të
        tyre nëpërmjet trajnimit, rritjes së njohurive dhe nxitjes së ndërgjegjësimit publik përmes
        përdorimit të veprimeve të profilit të lartë dhe konkrete për të arritur sukses në ndërgjegjësimin
        për mjedisin, edukimin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të eko-turizmit që nuk dëmton mjedisin.

    2. Krijimi i një rrjeti të OJQ-ve lokale për vendosjen e bashkëpunimit me OJQ-të kombëtare dhe ato
        të vendeve fqinje (Kosovë, Mali i Zi, Maqedoni) dhe në rajone të tjera shqiptare për të shkëmbyer
        informacion dhe përvoja, dhe për të zbatuar objektiva të përbashkëta përmes aktiviteteve të
        përbashkëta.

    3. Zhvillimi i vetëdijes mjedisore dhe kapaciteteve të njohurive të profesionistëve dhe personelit të
        përfshirë në procesin e vendim-marrjes (d.m.th. qeveritë lokale/rajonale, ministritë/departamentet
        kombëtare / rajonale që punojnë në zonat ekologjikisht të ndjeshme dhe trajnimi i punonjësve të
        administratës të cilët merren me zhvillimin e sektorit të turizmit).

    4. Promovimi i fushatave të ndërgjegjësimit mjedisor për sensibilizimin publik dhe informacion duke
        përdorur media të ndryshme të tilla si TV, broshura, postera, Internet etj ...

    5. Zhvillimi i kurrikulave arsimore të mjedisit për studentët në të gjitha nivelet dhe trajnim për
        mësuesit e zgjedhur për të ofruar këto kurrikula

    6. Zhvillimi i vetëdijes mjedisore dhe zhvillimi i kapaciteteve të bizneseve të turizmit të përfshirë në
        industrinë e turizmit, veçanërisht duke u fokusuar në ato që janë përfshirë drejtpërdrejt në
        sektorin e eko-turizmit

2.3.5 Menaxhimi i tokës dhe erozioni

Erozioni në Shqipëri konsiderohet si një nga problemet më të mëdha për mjedisin. Qarku i Kukësit
karakterizohet nga një terren malor, kodrinor i përbërë nga shpate të pjerrëta të përshkruar nga një rrjet i
dendur hidrik i cili kontribuon ndjeshëm në erozion. Erozioni ka qenë një problem i vazhdueshëm në
rajon që nga vitet 1990 dhe është zhvilluar për shkak të një sërë faktorësh; presionit nga nxjerrjet e
mineraleve dhe industrive përpunuese, veprimtaritë njerëzore duke dëmtuar pyjet dhe kullotat, dhe tokave
bujqësore të lëna djerrë, etj.

Katër stacione për monitorimin e erozionit janë krijuar në vitin 2007. Stacioni i "Qafë Shulit" në Qarkun
Librazhdit monitoron rajonet Librazhd, Kukës dhe Dibër. Shuma mesatare e tokës së gërryer të matur në
këtë stacion ishte 13 ton/ha në vit. Shifrat e erozionit për vitin 2007 ishin 10-11% më të ulëta se në vitin
2006 për shkak të sasisë së ulët të reshjeve të shiut dhe borës. Faktorët kryesorë që kontribuojnë në
dukurinë e erozionit janë:




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                            2-22
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


     Formimi gjeologjik
     Mbulesa e tokës
     Pjerrësia
     Precipitimi
     Densiteti i rrjetit hidrik
     Ndikimi njerëzor (d.m.th aktivitetet e nxjerrjes së mineraleve, praktikat e keqia bujqësore,
       shkatërrimi i paligjshëm i pyjeve, etj.)
     Mungesa e zhvillimit, zbatimit dhe detyrimit të planeve të përdorimit të tokës

Në qarkun e Kukësit: erozioni është relativisht më serioz veçanërisht në zonat e mëposhtme: - në shpatet
e Malit të Gjallicës, Gryka e Vanave dhe Fshatrat Lojme, Nimçë, Kolesjan, Qinamakë, dhe Topojan. Këtu
erozioni merr karakterin e rrëshqitjes se tokës.
Në Rrethin e Tropojës: zonat me aktivitet më të lartë eroziv janë; Lugina e Valbonës, Zona e Fierzës dhe
shpate e pjerrta në të dy anët e liqenit të Komanit.

Në Qarkun e Hasit: fenomeni i erozionit vërehet më tepër në tokat bujqësore, ku sipërfaqe të mëdha
tokash bujqësore të përfituara nga shpyllëzimet janë lënë djerrë dhe të pa drenazhuara.
Pasojat kanë qenë të mëdha që nga dëtimi i banesave, largimi i banorëve e deri në bllokimin e rrugëve nga
rrëshqitja e dherave. Erozioni shkakton një varg problemesh të tjera të tilla si: shplarjen e shtresës active
të tokës, varfërimin e saj me lëndë organike dhe elementë ushqyes duke ulur ndjeshëm pjellorinë e tokës
duke prishur ekuilibrin fiziko kimik deri në shkretëtirëzim.

Disa nga masat që mund të ndalojnë erozionin përfshijnë:

     Ripyllëzimi i sipërfaqeve të zhveshura
     Krijimi i një zone vegjetative përgjatë baseneve ujore
     Mbjellja dhe drenazhimi i tokave bujqësore
     Ndërtimi i pritave malore për të ndaluar vërshimet
     Sistemimi shtretërve të lumenjve dhe rrjedhave të përrenjve , kontrolli i burimeve ujore për të për të
       parandaluar erozionin.
     Kontrolli i veprimtarive të paligjshme që shfrytëzojnë shtratet e lumenjve për materiale inerte.
     Menaxhimi i ujrave sipërfaqësorë dhe nëntokësorë

Erozionit është një fenomen i vazhdueshëm dhe ndaj tij duhet të luftohet. Për këtë këkohen mjaft fonde të
cilat nuk mund të gjenden në një afat të shkurtër, por duhet të bëhen përpjekje të bashkërenduara për të
gjetur këtë financim.

Menaxhimi afatshkurtër i tokës dhe objektivat e erozionit përfshijnë:

   1. Kryerjen e një studimi mbi erozionin në Qarkun e Kukësit dhe hartografimi i zonave më
        problematike
   2. Organizimi i një fushate ndërgjegjësimi që nënvizon efektet e erozionit
   3. Ri-mbjellja e sipërfaqeve të degraduara sidomos në zonat turistike
   4. Promovimi i zhvillimit të planeve të përdorimit të tokës që sigurojnë mbrojtjen e tokave të prirura
        drejt erozionit
   5. Rritja e shfrytëzimit të tokës bujqësore përmes rritjes së mbjelljeve
   6. Përmirësimi i rrjetit të kanalit vaditës dhe kullimi i tokës
 Tabela 2-3 tregon një plan veprimi afat shkurtër, 3 vjeçar, për mbrotjen dhe ruajtjen e mjedisit në Qarkun


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             2-23
    Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit


e Kukësit.




Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                         2-24
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit




  Tabela 2-3 Plan Veprimi 3-vjeçar për mbrojtjen e mjedisit në Qarkun e Kukësit
             Aktiviteti               Fillimi               Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                           Koment
                                                                                Mjedisi
  Menaxhimi i mbetjeve
                                                                                                                  Këshilli i Rrethit të Kukësit të loboj Qeverinë
                                                                                                                  dhe donatorëve të tjerë për të siguruar fonde
Formulimi i Planit Rajonal të                                                                                     për të arritur hartimin e një Plani Rajonal për
                                                                           NUK
Kukësit për Menaxhimin e                 2011                2012                           Këshilli Rajonal      strategjinë e menaxhimit të mbeturinave
                                                                        APLIKOHET
Mbeturinave                                                                                                       bazuar ne drafti Projektin Kombëtar të
                                                                                                                  Menaxhimi të Mbeturinave të përgatitur nga
                                                                                                                  Komisioni Evropian (INPAEL)
Ndërtimi i një vend depozitimi
                                                                                                                  Ndërtimi i vendepozitimit është mundësuar
(landfill) në Bashkinë E           Maj/Qershor 2010          2010          €80,000        Bashkia Bajram Curri
                                                                                                                  nga fondet e lëshuara nga Qeveria Shqiptare
Bajrma Currit
                                                                                                                    Rehabilitimi i vendit ku sot hidhen
Rehabilitimi i vend hedhjeve                                                 NUK
                                   Gusht/Tetor 2010      Nentor 2010      APLIKOHET
                                                                                          Bashkia Bajram Curri      mbeturinat duhet të bëhet sipas rregullave,
aktuala të mbetjeve e
                                                                                                                    për këtë qëllim me fonde e bashkisë
                                                                                                                  Komuna duhet të punësoj një grup njerezish të
                                                                                                                  pa punë gjatë mujave të verës në pikun e
Fillimin e një projekt pilot për
                                                                            Nuk            Komuna Margegaj        sezonit turistikpë ë mbledhur mbeturinat nga
pastrimin e mbeturinave në            Gusht 2010         Ne vazhdim
                                                                          Aplikohet         Këshilli Rajonal      lugina dhe për ti grumbulluar ato ne nje vend
Luginën e Valbonës
                                                                                                                  te miratuar nga komuna.prej nga do të
                                                                                                                  tranportohen në një vend depozitimi
                                                                                                                  Njësitë e qeverisjes vendore dhe në veçanti tri
Krijimi i një baze të dhënash
                                                                             NUK           Njësitë e qeverisjes   bashkitë duhet të krijojnë këtë bazë të dhënash
për mbetjet urbane dhe                   2012            Ne vazhdim       APLIKOHET              vendore          dhe të japin informacion periodik për të
monitorimi i tyre
                                                                                                                  informuar palët e interesuara dhe publikun.

Një studim për mbetjet urbane                                                NUK                                  Studimi duhet të jetë iniciuar nga Këshilli i
                                         2011                2012         APLIKOHET
                                                                                                  KQK
për zonat turistike                                                                                               Qarkut të Kukësit

Sesion ndërgjegjësimi, 2 orë,
                                                              Gusht
me personelin e shërbimit të           Gusht 2010                              N/A              UNDP-KE             Kryer nga Eksperti i Mjedisit i Projektit
                                                                2010
tragetit  në     lidhje   me                                                                                           KRTEP.



  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                               2-25
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                Fillimi              Mbarimi             Kosto           Përgjegjësia                           Koment
administrimin e mbetjeve

  Pastrimi i Siperfaqeve ujore
Krijimi i një grupi ekspertësh                                                                                     Është e nevojshme për të krijuar këtë grup dhe
                                          Shtator                            NUK               KQK, KPR,
pranë Këshillin të Qarkut                                 Shtator 2010    APLIKOHET
                                                                                                                   për të vendosur kontakte me ekspertë në
                                           2010                                          Asistuar nga UNDP-KE
Kukës                                                                                                              vendet fqinje për një rezultat më të mirë.
Një studim i zgjeruar për                                                                  Ministria e Mjedisit,
                                                                             NUK                                  Ky studim mbështet nga vendet fqinje:
basenin e Drinit per tejkalimin            2011              2014                        pyjeve dhe menaxhimit të
                                                                          APLIKOHET                               Kosova, Maqedonia dhe Mali i Zi
e problemeve të ndotjes                                                                           ujerave
                                                                                                                   Këshilli i Qarkut, Bashkia Kukës, Organizata
                                                                                                                   për Menaxhimin e Peshkimit Liqenin i
Organizimi i një projekti pilot                                                               KQK, KPR,            Fierzës,    Kukës, në bashkëpunim, do të
                                                                             NUK
për pastrimin e Liqenit të              Gusht 2010        Nentor 2010     APLIKOHET
                                                                                             Bashkia Kukës,        organizojnë një projekt pilot për pastrimin e
Fierzës.                                                                                         FMO               ujërave sipërfaqësore nga mbeturinat inerte
                                                                                                                   (shishe plastike, mbeturina të ngurta, etj,) me
                                                                                                                   grupet e peshkatarëve.
  Biodiversiteti dhe Zonat e mbrojtura
Publikimi i një libri për bimët e                                                                                  Kostoja e publikimit duhet të mbulohet nga
                                                                                               KQK, KPR,
rralla dhe kafshët në Qarkun e             2011              2011              €2,500                              Këshilli i Qarkut i Kukësit apo donatorë të
                                                                                                 OJQ
Kukësit                                                                                                            tjerë.

Publikimi i një libri për zonat                                                                                    Kostoja e publikimit duhet të mbulohet nga
                                                                                               KQK, KPR,
e mbrojtura dhe monumentet e               2012              2012              €2,500                              Këshilli i Qarkut i Kukësit apo donatorë të
                                                                                                 OJQ
natyrës në Qarkun e Kukësit                                                                                        tjerë.
                                                                                                                   Do te realizohet hapja e nje ekspozite
Hapja e një ekspozite                                                                     Shoqata e Mbrojtjes së
                                           2011           Ne vazhdim           € 1,000                             fotografike e cila do te promovoje vlerat
fotografike                                                                                     Mjedisit
                                                                                                                   natyrore e mjedisore te Qarkut e Kukesit

Organizimi i një aktiviteti
                                    5 Qershor 2010 Dita                      NUK            UNDP-KE, KQK,          Takime sensibilizuese dhe veprimtari per
ndërgjegjësimi për Ditën e                                Ne vazhdim      APLIKOHET
                                    Boterore e Mjedisit                                      OJQ në shkolla        pastrimin e mjediseve
Mjedisit

Zgjerimi i zonave të gjelbra në                                                              Bashkia Kukës         Çdo vit do të ketë zgjerim dhe përmirësim të
                                                                             NUK
bashkitë Kukës, Krumë &                    2013           Ne vazhdim      APLIKOHET
                                                                                             Bashkia B.Curri       sipërfaqeve të gjelbra dhe mbjellje pemësh.
Bajram Curri                                                                               Bashkia Krumë, OJQ      Buxheti do të financohet nga bashkitë



  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                2-26
     Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit



            Aktiviteti                Fillimi               Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                              Koment

Ripyllëzimi i 70 ha, Komunat                                                                                       Tre aktivitete mbjelljeje do të organizohen
                                                                                       Banka Botërore, Drejtoria
Shishtavec, Bicaj, Bushtrice,                                                                                      në: Shishtevec 25ha, Bicaj 10ha, Bushtrice
                                          2010           Ne vazhdim        €11,500     e Shërbimit Pyjor, shoqatat
Topojan, Çaj Ujmisht dhe                                                                                           10ha,Topojan 8ha, Çaj 7ha, Ujmisht 5ha dhe
                                                                                         e Përdoruesve të Pyllit
Shtiqen                                                                                                            Shtiqen 5ha
                                                                                                                     Studim i cili perfshin çeshtjet social
Studim i thelluar i harkut                                                                                           ekonomike, turistike, mjedisore e kulturore,
                                         2011                2014         €550,000        SNV, IUCN, WWF
dinarik (Bjeshkët e Namuna)                                                                                          për zhvillimin e këtij3 shtetësh park
                                                                                                                     ndërkombëtar
Ngritja e një grupi ekspertësh                                                           Ministria e Mjedisit,
për vleresimin e zonave të reja                                             NUK        Pyjeve dhe Menaxhimit të
                                     Shtator 2010            2011
që propozohen si zona të                                                 APLIKOHET     Ujërave Këshilli i Qarkut,
mbrojtura                                                                                        OJQ                 Grupi i ekspertëve do të bëjë vlerësime në
                                                                                                                     terren dhe mbi bazën e të dhënave të
                                                                                          Ministria e Mjedisit,      siguruara të bëjë propozimet.
Hartimi i projekt-propozimit                                                NUK        Pyjeve dhe Menaxhimit të
                                     Shtator 2011            2011
për zonat e reja të mbrojtura.                                           APLIKOHET     Ujërave, Këshilli i Qarkut,
                                                                                                  OJQ
Studim vlerësimi për                                                                                               Studimi do të kryhet për një periudhë
                                                                            NUK         Këshilli i Qarkut, OJQ,
prodhimin e bimëve                       2011                2011        APLIKOHET
                                                                                                                   njëvjeçare për të rivlerësuar gjendjen e
                                                                                       Drejtoria e Shërbimit Pyjor
mjekësore dhe aromatike                                                                                            bimëve mjekësore dhe aromatike të Qarkut
Subvencion për mbrojtjen e
                                                                                         Ministria e Bujqësisë,
kafshëve të tilla si Dhija e                                                 NUK                                     Subvencione dhe këshillim për ruajtjen e
                                          2013            Ne vazhdim      APLIKOHET
                                                                                         Drejtoria e Bujqësisë,
Hasit, delja “Rude” dhe                                                                                              llojeve shtazore autoktone
                                                                                         Këshilli i Qarkut, OJQ
“Bardhoke”
                                                                                         Ministria e Mjedisit,
Shtimi artificial i peshkut në                                                         Pyjeve dhe Menaxhimit të Organizata do të lobojnë tek Ministria e
                                                                             NUK
liqenet e Fierzës dhe të                  2012            Ne vazhdim      APLIKOHET
                                                                                         Ujërave, Organizata e   Mjedisit për shtimin artificial të peshkut në
Komanit                                                                                Menaxhimit të Peshkimit e Liqenin e Fierzës dhe Komanit
                                                                                       Liqenit të Fierzës, Kukes
   Menaxhimi i tokes dhe erozionit
Ngritja e një grupi ekspertësh
                                                                                                                     Pranë Këshillit të Qarkut Kukës të ngrihet një
për realizimin e një studimi për                                             NUK
                                          2011               2011         APLIKOHET               KQK                grup ekspertësh për realizimin e studimit dhe
të përcaktuar situatën e
                                                                                                                     monitorimin e erozionit.
erozionit në shkallë Qarku




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                 2-27
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti               Fillimi               Mbarimi             Kosto          Përgjegjësia                             Koment
Një hartë e cila tregon zonat e                                              NUK
                                         2012                2012         APLIKOHET
                                                                                                 KQK               Buxheti miratuar nga Këshilli i Qarkut Kukës
dëmtuara nga erozioni
                                                                                          Ministria e Mjedisit,
Pyllëzimi i 230 ha sipërfaqe
                                                                                        Pyjeve dhe Menaxhimit të Pyllëzimi i sipërfaqes së djegur mbi tunel do
rreth zonës së tunelit të                2011                2011              55,000
                                                                                           Ujërave, Drejtoria e  të zbatohet në anën veriore, zona e Kalimashit
Kalimashit
                                                                                             Shërbimit Pyjor
Rehabilititimi i karierave te                                                NUK                                   Të gjitha bizneset private do të bëjnë
                                         2011                2013         APLIKOHET
                                                                                             Biznesi privat
nxjerrjes së gurëve                                                                                                rehabilitime si një detyrim ligjor

                                                                                           CO-PLAN/USAID            Bashkia Kukës ka dërguar planin për miratim
 Miratimi i Planit të                                                         NUK
                                    Maj Qershor 2010          2011         APLIKOHET
                                                                                         LGPA Program, Bashkia      në KRRT (Këshilli i Rregullimit të Territorit)
 Rregullues të Bashkisë Kukës
                                                                                                Kukës               dhe do të fillojë zbatimin në 2010

                                                                                            KQK, Drejtoria e        Të punohet me fermerët për të rritur sasinë e
 Rritja e sipërfaqes së tokës të                                              NUK
                                        Maj 2010          Ne vazhdim       APLIKOHET
                                                                                         Bujqësisë dhe Ushqimit,    tokës së mbjellë. KQK të monitorojë
 mbjellë
                                                                                                Fermerët            progresin
 Permiresimi i rrjetit te                                                                   KQK, Drejtoria e
                                                                              NUK                                   Të përmirësojë drenazhimin dhe rrjetin ujitës
 kanaleve ujites dhe                 Nga Maj 2010         Ne vazhdim       APLIKOHET     Bujqësisë dhe Ushqimit,
                                                                                                                    përmes implementimit të projekteve
 drenazhimi i tokes                                                                             Fermerët
  Edukimi i ndërgjegjshmërisë dhe zhvillimit të burimeve njerëzore
Organizimi i trajnimit të
                                                                                                                   Trajnimi do të drejtohet nga eksperti i mjedisit
mësuesve të shkollave 9-vjeçare
                                       Maj 2010         Qershor 2010                           UNDP-KE             i projektit KRTEP dhe do të ofrohet në
fillore për rëndësinë e ‘mjedisit
                                                                                                                   shkollat e të gjithë Qarkut
dhe turizmit’

Organizimi i trajnimit me
nxënës të shkollave të mesme                                                                                       Trajnimi do të bëhet në shkollat e mesme të
                                       Maj 2010         Qershor 2010                           UNDP-KE
për rëndësinë e ‘mjedisit dhe                                                                                      Qarkut
turizmit’
Seanca tre orëshe për
ndërgjegjësimin me zyrtarët nga
                                                                                                                   Trajnimi do të drejtohet nga eksperti i mjedisit
departamentet e edukimit,
                                     Qershor 2010       Qershor 2010                           UNDP-KE             i projektit KRTEP . Deri në dy seanca do të
agjencitë dhe mësuesit për
                                                                                                                   drejtohen nga anëtarët e profilit të lartë
rëndësinë e ‘Mjedisit dhe
Turizmit”.



  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                 2-28
      Kapitulli 2: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat mjedisore në Qarkun e Kukësit



            Aktiviteti                Fillimi               Mbarimi            Kosto        Përgjegjësia                       Koment

                                                                                                           Takimet do të organizohen për rëndësinë e
                                                                                           UNDP-KE
Takime për ndërgjegjësimin e                                                                               promovimit të informimit publik dhe nevojën
                                          2010               2011                          KQK, KPR,
publikut për mjedisin publik                                                                               për ta mbrojtur atë me qëllim për të zhvilluar
                                                                                             OMD
                                                                                                           një sektor të qëndrueshëm eko-turizmi

                                                                                                           Në transmetimet televizive do të transmetohen
                                                                                           UNDP-KE,
Spote lokale, rajonale dhe                                                                                 promovime për njohjen e vlerave natyrore dhe
                                          2010           Ne vazhdim                        KQK, KPR,
kombëtare në media                                                                                         rëndësinë e tyre për zhvillimin e turizmit në
                                                                                             OMD
                                                                                                           Qarkun e Kukësit




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                       2-29
        Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




    KAPITULLI 3 Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit
                kulturor në Qarkun e Kukësit

    3.1 Pamje e objektivave strategjikë për turizmin kulturor në Qarkun e Kukësit


    Tabela 3-1 pasqyron pritshmëritë për zhvillimin e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit deri në vitin
    2020. Strategjitë për të arritur objektivat afatshkurtra dhe afatmesme (dhe përfundimisht objektivat
    afatgjata) përshkruhen më në detaj në paragrafët e mëposhtme.

    Tabela 3-1 Objektivat afat shkurtra, mesme dhe afat gjata për turizmin kulturor në Qarkun e
    Kukësit
                                                     Turizmi kulturor
    Afatshkurtra – 3 vjet                     Afatmesme – 5 vjet                        Afatgjata – 10 vjet

Festa tradicionale, ngjarje, art dhe      Festa tradicionale, ngjarje, art dhe      Festa tradicionale, ngjarje, art dhe
zbavitje                                  zbavitje                                  zbavitje

-    Krijohet dhe promovohet një          -    Festat tradicionale në fshat bëhen   -    Një numër i madh aktivitetesh i
      kalendar vjetor i aktiviteteve në         gjithnje e më tepër një tërheqje          ofrohet vizitorëve në rajon duke
      nivel rajonal                             turistike e rëndësishme                   rritur numrin e ditëve dhe
-    Artet, zbavitja dhe ngjarjet         -    Më shumë festivale artistike dhe           parave të shpenzuara në rajon
      folklorike në dy qytetet kryesore         folklorike po krijohen në të        -    Qendra zbavitje multifuksionale,
      dhe zonat turistike (Komunat              gjithë Qarkun e Kukësit                   me pronësi private (kinema,
      Margegaj, Shishtavec dhe Bicaj)     -    Një festival folklorik kombëtar            teatro, salla koncerti, galeri
      zgjerohen                                 organizohet çdo vit nga Qendra            artesh, librari, klube nate, art-
-    Festimet tradicionale ne fshat në          e Ngjarjeve Folklorike                    kafe dhe kështu me radhe) janë
      Qarkun e Kukësit organizohen              Kombëtare në Qarkun e Kukësit             konsoliduar në qytetet kryesore
      çdo vit nga komunat respektive      -    Festivali ‘Sofra Dardane’ është            të qarkut duke i ofruar
      dhe promovohen në të gjithë               kthyer në një ngjarje shumë të            popullatës lokale dhe turistëve
      vendin dhe në vendet fqinje               rëndësishme e cila tërheq turistë         një variacion alternativash
-    Qendra kulturore & dhe turistike           nga Shqipëria dhe nga vendet              zbavitjeje
      në Fshatin e Valbonës hapet               fqinje                              -    Qarku i Kukësit mirëpret ngjarje
      duke u ofruar vizitorëve në këtë    -    Më shumë ngjarje folklorike                të rëndësishme kombëtare,
      zonë ngjarje kulturore dhe                organizohen në sitet e                    kulturore dhe sportive
      zbavitëse rregullisht                     trashëgimisë kulturore
-    Aktivitete folklorike të vogla       -    Disa panaire janë fuqizuar, duke     Artizanati
      organizohen rregullisht nga               ftuar artizanë dhe fermerë nga
      qendra e komunitetit në                   Qarku i Kukësit dhe rajonet         -    Artizanët e Qarkut të Kukësit
      Komunën Bicaj                             fqinjë nga Shqipëria dhe                  dizenjojnë dhe prodhojnë
-    Disa panaire organizohen në të             Kosova                                    produkte cilësore, i marketojnë
      gjithë rajonin, kryesisht në        -    Bizneset e vogla bazuar në                 ato me sukses nëpërmjet
      destinacionet turistike, duke             industritë kreative lançohen              kanaleve frytdhënëse dhe shesin
      servirur kuzhinën lokale,                 duke zgjeruar komunitetin                 produktet e tyre me një normë të
      tekstilet lokale, punët e dorës,          kreativ të Qarkut të Kukësit              mirë fitimi
      kërcimet folklorike, këngët, etj.   -    Bashkëpunim i ngushtë vendoset       -    Zejet e Qarkut të Kukësit janë të
-    Rezidencat e artistëve që punojnë          me institucionet artistike dhe            mirënjohura në rang kombëtar
      për zbukurimin e qyteteve                 kulturore në rajonet fqinje               dhe ndërkombëtar
      mirëpriten në Qarkun e Kukësit            shqiptare, Kosovare, FYROM,         -    Sektori siguron një numër



     Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                          3-1
       Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


-   Një projekt bashkëpunimi                  dhe Malit të Zi (shkembimi i           gjithnjë e në rritje vëndesh pune
     zhvillohet ndërmjet Këshillit të         ekspozitave, performancave,            që ndihmojnë ekonominë lokale
     Qarkut Kukës dhe Teatrit                 bashkëproduksioneve, etj.)             në mënyrë të konsiderueshme
     Kombëtar (të Dramës) duke           -   Qendra multi-funksionale me
     vënë në skenë dy prodhime të             pronësi private (kinema, teatro,
     Teatrit Kombëtar në qytetet              holle koncertale, galeri arti,     Kuzhinë dhe produkte lokale
     kryesore të Qarkut të Kukësit            librari, klube nate, art-kafene,
-   Një projekt bashkëpunimi po               etj.) themelohen në qytetet        -   Gatimet dhe produktet lokale të
     zhvillohet ndërmjet Këshillit            kryesore të qarkut duke i ofruar        Qarkut të Kukësit kanë krijuar
     Rajonal dhe Ansamblit                    popullatës vendase dhe turistëve        emrin e tyre dhe u shërbehen /
     Folklorik Kombëtar (NFE-                 një variacion mundësish                 shiten turistëve që viziojnë
     NTOBFE) duke vënë në skenë               zbavitëse                               zonën
     dy prodhime në vit nga NFE në       -   Stacionet private televizive        -   Restorantet që shërbejnë gatimet
     dy qytetet kryesore të Qarkut të         (Kukes TV dhe TV Tropoja)               të Qarkut të Kukësit ekzistojnë
     Kukësit                                  janë përfshirë fuqimisht në             në Tiranë dhe Durrës duke
                                              industrinë e zbavitjes të               promovuar kështu zonën
Artizanati                                    qyteveve kryesore
                                                                                 Trashëgimia kulturore dhe muzetë
-   Zhvillohet një listë produktesh      Artizanati
     punë dore që paraqesin interes                                              -   Shpella e Dajcit është një
     për turistët                        -   Një inkubator artizanal krijohet         atraksion i madh turistik në
-   Fillon një program vjetor ‘Çmimi          në Qarkun e Kukësit , duke              rrethin e Hasit
     i ekselencës në punë dore’ në            trajnuar mbi 100 artizanë në vit   -   Qendrat kryesore të trashëgimisë
     nivel rajonal (nga Këshilli i       -   Ngrihet një sallë ekspozimi ose          kulturore janë të rehabilituara
     Qarkut ) bazuar në kriteret e            pazar artizanati                        dhe të hapura për publikun. Janë
     ekselences për produktet            -   Produktet çmohen me sensin real          punësuar stafe dhe manaxhues
     artizanale përcaktuar nga                të strukturës së kostos,                të kualifikuar dhe është ofruar
     UNESCO (të paktën 60 artizanë            konkurencës së tregut, dhe              sinjalistika dhe interpretimi
     teknikash të ndryshme marrin             kërkesës së tregut                 -   Sitet e trashëgimisë kulturore dhe
     pjesë në edicionin e parë)          -   Shumë artizanë (ose grupe) kanë          monumentet menaxhohen
-   Një bazë të dhënash online me             zhvilluar plane biznesi dhe             profesionalisht dhe sigurojnë të
     informacion për prodhuesit,              marketingu                              ardhura të medha që i
     vendodhjet e tyre, dyqanet          -   Dizenjues mjaft të pregatitur            kontribuojnë deri në një masë
     artizanale, shitjet dhe klientët         punojnë me artizanët vandas             restaurimit të vazhdueshëm
     zhvillohet dhe publikohet si një    -   Krijohen kontakte me guidat e       -   Kullat karakteristike më të
     lidhje me website-in turistik të         tureve për të sjellë turistët në        aksesueshme nga turistët dhe
     Qarkut                                   punishtet e zejtarëve, pazaret          monumentet fetare të rajonit
-   Artizanët kanë dizenjuar,                 apo sallat e kspozimit te               tashmë janë të rikonstrukturuara
     prodhuar, dhe shpërndarë                 artizanatit                             dhe të hapura për publikun
     broshura të thjeshta por            -   Janë zhvilluar guida turistike që   -   Fshati i Bujanit tashmë është një
     atraktive që promovojnë                  përfshijnë punishtet e zejtarëve        fshat i promovuar si vend
     produktet e tyre                         dhe artizanëve të Qarkut të             historik i cili tregon ndërtesa të
-   Qeveritë kryesore vendore                 Kukësit si pjesë e përvojës             rëndësishme 300 vjecare, dy
     porosisin punë të bëra nga               kulturore lokale                        muze të vogla etnografike dhe
     artizanët vendas (objekte të        -   Artizanët nga Qarku i Kukësit            muze historike, dyqane
     vogla që shërbejnë si dhurata)           marrin pjesë rregullisht në             suveniresh, restorante dhe
-   Fituesit e programit të ekselencës        panaire të rëndësishme                  dyqane që ofrojnë ushqim
     marrin pjesë në të paktën tre            kombëtare dhe ndërkombëtare             tradicional si dhe ngjarje
     panaire artizanale kombëtare             të artizanatit/zejtarisë                folklorike
     (Gjirokastër, Tiranë, dhe           -   Vendoset bashkëpunim i ngushtë
     Shkodër) dhe panaire te                  ndërmjet artizanëve vendas dhe     Ndërgjegjësimi
     ngjashme në Kosovë, Mal të Zi,           ekspertëve / kompanive të
     dhe vende të tjera të Ballkanit          dizenjimit të produkteve           -   Popullata vendase tashmë është e
-   Pjesëmarrësit në program marrin      -   Ka mbi 10 dyqane artizanale në           ndërgjegjshme për trashëgiminë
     trajnim në marketing, kërkim             Qarkun e Kukësit që ju ofrojnë          kulturore të rajonit dhe vlerat e
     tregu, paketim, dhe prezantim,           vizitorëve produkte dhe punë            saj për turizmin.


    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                       3-2
       Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


     teknika artizanale, etj.                 dore lokale                          -   Tashmë ata ruajnë, mbledhin dhe
-   Disa artizanë po zhvillojnë plane    -   Një një dyqan artizanati me                ua paraqesin me fanatizëm
     biznesi dhe marketingu                   produkte nga Qarku i Kukësit              trashëgimin e tyre kulturore
-   Artizanët e Qarkut të Kukësit             ekziston në Tiranë dhe Durrës             vizitorëve
     kanë krijuar shoqatën e tyre        -   Hotelet kryesore, bujtinat dhe
     duke lehtësuar koordinimin dhe           muzetë lokale në Qarkun e
     bashkëpunimin me palët e treta           Kukësit ekspozojnë dhe shesin
-   Shumica e artizanëve reklamojnë           punime lokale artizanale
     produktet e tyre në website-in      -   Të ardhurat e gjeneruara nga
     artizanal kombëtar                       artizanët rriten ndjeshëm
-   Tre dyqane artizanale ndërtohen      -   Produktet artizanale të Qarkut
     në qytetet e Bajram Currit,              Kukës fillojnë të krijojnë një
     Krumës dhe Kukësit                       emër të mirë
-   Organizohen panaire të rregullta     -   Të gjithë dyqanet e suvenireve
     vjetore për zejtarinë në qytetet         artizanale që sheshin produkte
     kryesore dhe destinacionet               lokale të bëra me dorë kanë
     turistike                                shenjën e logos/vulës që tregon
-   Një stampë ose një logo që                se ato shesin produkte vendore
     karakterizon të gjitha produktet
     e bëra në Qarkun e Kukësit          Produktet dhe kuzhina lokale
     dizenjohet dhe regjistrohet në
     Zyrën Shqiptare të Patentave        -   Festivale gastronomike
     dhe Markave (APTO)                       themelohen në të gjithë rajonin
                                         -   Vera dhe rakia e zonës
Produkte dhe kuzhinë lokale                   promovohen nga agjensitë
                                              turistike
-   Gatimet tradicionale dhe pijet
     lokale shërbehen në shumë           Trashëgimia kulturore dhe muzetë
     restorante dhe bujtina në
     Qarkun e Kukësit                    -   Infrastruktura rrugore për në sitet
-   Një katalog me gatime                     e trashëgimisë kulturore të
     tradicionale dhe pije lokale             qarkut është duke u ndërtuar
     përgatitet dhe publikohet në        -   Punët e restaurimit kanë
     gjuhën Shqipe dhe Angleze                përfunduar në disa site
-   Gatimet tradicionale të Qarkut të         arkeologjike bazuar në
     Kukësit përfshihen në broshurat          rekomandimet e grupit të
     gastronomike kombëtare                   ekspertëve; intepretimi është
-   Disa produkte lokale paketohen            siguruar
     sic duhet dhe vihen në              -   Shpella e Dajcit, Qyteza e
     dispozion të turistëve                   Rosujës, Kalaja e Pecës dhe
                                              Kalaja e Shoshanit po
Trashëgimia kulturore dhe muzetë              restaurohen, akesi po
                                              përmirësohet, promovimi,
-   Sinjalistika orientuese dhe               sinjalistika dhe interpretimi po
     informuese është zhvilluar dhe           ofrohen, guidat po publikohen,
     instaluar në secilin atraksion           etj.
     kulturor në të gjithë Qarkun e      -    Plane të detajuara menaxhimi
     Kukësit                                  për sitet e përzgjedhura të
-   Projekte restaurimi dhe                   trashëgimisë kulturore janë
     konservimi realizohen për kullat         zhvilluar dhe po fillojnë të
     karakteristike dhe aprovohen             zbatohen
     nga institucionet kombëtare         -   Kullat karakteristike presin
     përkatëse                                shumë vizitorë kryesisht nga
-   Tre ose katër kulla karakteristike        Kosova
     restaurohen dhe janë të hapura      -   Zhvillohen dhe shpërndahen
     për publikun                             katalogjet cilësore disa-gjuhësh


    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                      3-3
       Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


-   Zhvillohet një itinerar që lidh           për promovimin e
     kullat historike në Qarkun e             trashëgimimisë kulturore të
     Kukësit dhe në Kosovë                    Qarkut të Kukësit
-   Një studim fizibiliteti i ndjekur    -   Fshati i Bujanit promovohet si
     nga projekte restaurimi dhe              një fshat historik; fshati
     konservimi për sitet e                   pastrohet; Qyteza e Rosujës
     përzgjedhura arkeologjike                tashmë është e vizitueshme për
     zhvillohet nga një grup                  turistës, shërbimet turistike si
     ekspertësh                               akomodimi, restorantet, dyqanet
-   Ndërhyrjet e propozuara                   dhe guidat turistike janë të
     aprovohen nga institucionet              disponueshme
     përgjegjëse dhe punimet             -   Muzetë në Qarkun e Kukësit
     restauruese dhe konservuese              janë konsoliduar si qendra
     kanë filluar për sitet e                 multi-funksionale që presin
     përzgjedhura                             shumë turistë
-   Memorialet janë restauruar dhe       -   Stafi i muzeve është mjaft i
     intepretimi sigurohet në dy              kualifikuar duke u ofruar
     gjuhë, Shqip dhe Anglisht                vizitorëve një shërbim cilësor
-   3 muze bashkiake (Kukës,             -   Muzetë e Qarkut Kukës
     Krumë dhe Bajram Curri)                  bashkëpunojnë ngushtë me
     rikonstruktohen dhe janë të              muzetë lokale dhe kombëtare ne
     hapura për publikun                      Shqipëri, Kosovë, dhe shtete të
-   Ndërtohet një muze rajonal etno-          tjera fqinjë
     arkeologjik dhe hapet për
     publikun me statusin e Muzeut       Ndërgjegjësimi dhe ndërtimi i
     Kombëtar                            kapaciteteve
-   Objektet arkeologjike dhe
     etnografike të Qarkut shfaqen       -   Ndërgjegjshmëria e popullsisë
     në ndërtesën e muzeut të ri në           vendase mbi trashëgiminë
     Qytetin e Kukësit                        kulturore dhe turizmin rritet
-   Një muze etnografik krijohet në      -   Nismat e ndërgjegjsimit
     Komunën Margegaj si pjesë e              vazhdojnë
     Qendrës Turistike dhe Kulturore     -   Burimet njerëzore që punojnë në
     të Valbonës                              art, zbavitje, trashëgimi
-   Kulla e Mic Sokolit dhe kulla e           kulturore dhe fusha të tjera
     Konferencës së Bujanit kthehen           trajnohen rregullisht
     në muze komunalë
-   Stafi i muzeve të Qarkut të
     Kukësit trajnohet në baza të
     vazhdueshme nga Muzeu
     Historik Kombëtar
-   Guidat turistike trajnohen dhe
     certifikohen për të punuar në
     site arkeologjike dhe
     monumente kulturore
-   Një muze që tregon jetën nën
     regjimin komunist ndërtohet në
     bunkerët nëntokësorë në Qytetin
     e Kukësit




Ndërgjegjsimi dhe ndërtimi i
kapaciteteve




    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  3-4
         Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


-     Anëtarëve të KPR-së si dhe
       grupeve të tjera të interesuara të
       zonës si shoqatave të bujtinave,
       grupeve artizanale, dhomës së
       tregtisë, etj. u ofrohet një
       ‘seancë për rritjen e
       ndërgjegjshmërisë’ për ndikimin
       mbi turizmin.
-     Një fushatë për rritjen e
       ndërgjegjsimit zhvillohet duke u
       përqendruar tek nxënësit e
       shkollave të mesme të Qarkut të
       Kukësit dhe tek publiku i gjerë
       nëpërmjet medias vendore dhe
       ngjarjeve publike
-     Një trajnim për trajnuesit mbi
       impaktet e turizmit hartohet dhe
       u ofrohet mësuesve të shkollave
       9-vjeçare në Qarkun e Kukësit ,
       të cilët japin lëndët ekstra-
       kurrikulare
-     Sesione të hapura organizohen
       për palët e interesuara se si të
       themelohen OJQ-të,
       legjislacioni, implikimet sociale,
       etj.




    3.2 Arritjet e pritshme afat-gjata të turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit

    Turizmi kulturor ofron një gamë të gjerë eksperiencash që vizitorët mund të shijojnë duke e bërë një
    destinacion të dallueshëm nëpërmjet mënyrës së tij të jetesës, trashëgimisë së tij, artit të tij dhe popullit të
    tij. Nga një këndvështrim komercial, interpretimi i kulturës për vizitorët dhe produkteve kulturore që
    mund të shiten siguron të ardhura dhe punësim për banorët e një zone.

    Turizmi kulturor do të jetë një segment i rëndësishëm i sektorit të turizmit në Qarkun e Kukësit, pasi rrit
    numrin e vizitorëve dhe rrit numrin e netëve që vizitorët kalojnë në këtë zonë. Një numër i madh njerëzish
    të fushave të ndryshme do të të punësohen në sektorin e turizmit kulturor siç janë; interpretuesit e
    folklorit, këngëtarët, artistët, artizanët dhe njerëzit e përfshirë në industritë krijuese, guidat, prodhuesit e
    produkteve vendore, guzhinierët që gatuajnë ushqime tradicionale, fermerët që prodhojnë dhe paketojnë
    ushqime unike të zonës, etj. Në qoftë se rekomandimet e paraqitura në këtë dokument strategjik ndiqen
    dhe zbatohen, në vitin 2020 Qarku i Kukësit do të ketë karakteristikat e paraqitur më poshtë.


    Festimet tradicionale, ngjarjet, artet dhe zbavitja

    Festimet tradicionale e mbajtura çdo vit në pesë komuna të Qarkut të Kukësit tashmë janë festivale
    kryesore që zgjasin për disa ditë dhe tërheqin një numër të madh të vizitorësh, kryesisht nga Shqipëria dhe
    vendet fqinje. Shfaqjet folklorike, ceremonitë tradicionale rurale, panairet dhe veprimtaritë sportive janë
    të organizuara rregullisht. Baret dhe restorantet shvrbejnë gatime të shijshme tradicionale bërë me
    produkte lokale. Hotelet e vogla dhe bujtinat afrojnë akomodim të përshtatshëm. Produktet lokale, punët e


      Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  3-5
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


artizanatit dhe suveniret shiten në panaire masive.

Qytetet dhe fshatrat kryesore turistike u ofrojnë vizitorëve një gamë të plotë të aktiviteteve të tilla si
shfaqje, ekspozita, sporte, lojëra popullore si dhe festivale arti me artistë vendas, kombëtare dhe
ndërkombëtare. Një kalendar të detajuar i aktiviteteve rajonale botohet dhe promovohet rregullisht nga
OMD dhe të shpërndahet përmes QIT-ve, operatorëve turistikë, njësitë akomoduese dhe restorantet e
zonës dhe qeverive vendore si dhe përmes medias lokale dhe kombëtare.

Grupet folklorike performojnë në bare, restorante dhe sheshe publike në të gjithë Qarkun e Kukësit.
Regjistrimet e këngëve dhe valleve tradicionale janë në dispozicion të turistëve në dyqane suveniresh.
Qendra multifunksionale argëtimi me kinema, teatro, salla koncerti, galeritë e arteve, libraritë, klubet e
natës dhe kafenetë e artit janë të konsoliduara më së miri në qytetet kryesore të Qarkut Kukës.

Programe të artistëve ndërkombëtarë në rezidencë janë konsoliduar tashmë. Komuniteti i artit ka
kontribuar dukshëm në dizenjimin e hapësirave publike dhe ndërtesave drejt zbukurimit të qyteteve dhe
fshatrave. Ndërtesa të reja në qytetet kryesore kombinojnë arkitekturën tradicionale me standardet
moderne.

Artizanati

Deri në vitin 2020, zejtaria në Qarkun e Kukësit ka një vend të mirë-përcaktuar dhe njihet në shkallë
kombëtare dhe ndërkombëtare. Turistët mund të blejnë punët e dorës në shumë dyqane artizanale në
qytetet kryesore dhe destinacionet e turizmit të rajonit, si dhe në destinacione të tjera kryesore turistike
shqiptare. Inkubatori artizanal është konsoliduar dhe artizanët lokalë tani prodhojnë punime të
materialeve dhe modele të ndryshme që përfaqësojnë më së miri kulturën vendase. Disa panaire
organizohen çdo vit në Qarkun e Kukësit ku artizanët vendas shesin prodhimet e tyre dhe rregullisht
marrin pjesë në panairet kombëtare dhe ndërkombëtare ku prezantojnë prodhimet e Qarkut të Kukësit.
Tashmë, një numër i madh njerëzish janë të punësuar në këtë sektor, duke ndihmuar në mënyrë të
konsiderueshme ekonominë lokale dhe rritjen e krenarisë për traditat e qarkut nga banorët e të gjitha
moshave.

Kuzhina tradicionale dhe produktet vendase

Shumica e restoranteve në Qarkun e Kukësit i shërbejnë klientëve të tyre pjata tradicionale të përgatitura
me produktet lokale organike. Vizitorët interesuar për të mësuar rreth recetave tradicionale mund të gjejnë
informacion në formate të ndryshme (p.sh. libra guide, libra gatimi, revista gatimit, faqet e internetit, etj.)
Botohen rregullisht artikuj në revista që flasin për stilin e jetës në lidhje me përvojën e kuzhinës që
vizitorët mund të shijojnë në rajon.

Produktet vendore bujqësore, blegtorale dhe të përpunuara janë në dispozicion në çdo dyqan në rajon dhe
ndërmarrjet lokale kanë zgjeruar tregun e tyre në të gjithë Shqipërinë dhe rajonet fqinje në Kosovë, Mal të
Zi dhe Maqedoni. Të gjitha këto produkte marketohen nën markat e mirënjohura të Qarkut të Kukësit.

Ka shumë vreshta të vegjël private dhe kantina që prodhojnë verë me cilësi të lartë dhe raki që shumica e
restoranteve të Qarkut të Kukësit u shërbejnë klientëve të tyre. Operatorët e udhëtimeve kanë zhvilluar
ture të shijimit të verës dhe rakisë në të gjithë rajonin ku vizitorët mund të shijojnë kuzhinën lokale dhe
blejnë produkte organike njëkohësisht.


Trashëgimia kulturore materiale dhe muzetë



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-6
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Deri në vitin 2020 Shpella e Dajcit, Kalaja e Pecës, Kalaja e Shoshanit dhe Qyteza e Rosujës tashmë janë
tërheqje madhore turistike. Sitet më të rëndësishme arkeologjike në Qarkun e Kukësit janë restauruar dhe
janë të hapura për publikun.

Fshati Bujan është një fshat me një profil historik të konsoliduar. Vizitorët kryesisht nga Kosova dhe
Maqedonia tërhiqen nga kullat karakteristike, ku kanë ndodhur ngjarje historike me rëndësi të madhe për
rajonin. Dy kullat-muze të Mic Sokolit dhe Sali Manit dëshmojnë për historinë dhe etnografinë e zonës.
Itineraret e kullave janë zhvilluar në zona të ndryshme të rajonit të tilla si në Komunën Margegaj, Rrethin
e Hasit, Komunën Bicaj, Komunën Arrën e kështu me radhë...

Ka shumë muze të vogla të vendosura në të gjitha komunat e Qarkut të Kukësit që prezantojnë kulturën
interesante popullore të rajonit. Muzetë bashkiake janë kthyer në tërheqje kryesore turistike. Ata shfaqin
koleksione të përhershme me objekte me vlerë etnografike dhe historike. Ekspozita të përkohshme
organizohen rregullisht në bashkëpunim me institucione të ndryshme kombëtare dhe ndërkombëtare. Stafi
është tepër i kualifikuar dhe i trajnuar mirë. Bunkeri-tunel muze në Qytetin e Kukësit që tregon jetën nën
regjimin komunist është një atraksion i madh për turistët ndërkombëtarë si dhe shqiptarët e rinj të etur për
të mësuar në lidhje me historinë e vendit.

Ndërgjegjësimi

Popullata vendore tashmë është e vetëdijshme për trashëgiminë kulturore të zonës dhe vlerën e saj për
turizmin. Ata tani janë të prirur për të ruajtur, mbledhur dhe paraqitur trashëgiminë e tyre vizitorëve duke
kuptuar se Qarku Kukës ka diçka unike për t’i ofruar botës gjë e cila rrit krenarinë e rezidentëve për
traditat.



3.3 Objektivat dhe strategjitë afatshkurtra dhe afatmesme për turizmin
kulturor

Studimi i Vlerësimit nënvizoi një numër nevojash në sektorin e turizmit kulturor që duhet të adresohen në
një periudhë afatshkurtër. Këto nevoja janë marrë në konsideratë sistematikisht në këtë seksion sa i përket
veprimeve që duhet të ndërmerren në tre vitet e ardhshme për të trajtuar këto nevoja.


3.3.1 Festimet tradicionale, ngjarjet, artet dhe zbavitja


Festivalet luajnë një rol të madh në zhvillimin dhe promovimin e turizmit kulturor brenda komuniteteve
pritëse. Për të tërhequr vizitorët, organizatorët e festivaleve nga e gjithë bota janë duke përdorur gjithnjë e
më shumë temat historike dhe kulturore për të zhvilluar ngjarjet vjetore, duke krijuar një imazh kulturor
në qytetet pritëse duke mbajtur festivalet në vende komunitare, shumë prej të cilave janë me natyrë
tradicionale ose historike.

Festivalet dhe ngjarjet sjellin vizitorë, sidomos turistë vendas, në një destinacion të caktuar duke përfshirë
periudhën jashtë-sezonit. Ato rrisin të ardhurat e palëve të interesuara në turizëm duke përfshirë ata që
ofrojnë shërbime për turistët, por që nuk janë direkt palë të interesuara. Ata promovojnë destinacionin si
një zonë me aktivitet, argëtim, qejf dhe vitalitet - një vend ku ‘ka gjithmonë diçka që po ndodh '- një
imazh pozitiv marke për rajonin, duke rritur kështu dukshmërinë e rajonit në tregjet turistike. Festivalet
dhe ngjarjet gjithashtu krijojnë një mjedis të mirë për banorët vendas të cilët gjithashtu shijojnë shfaqjet


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-7
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


dhe ndajnë kulturën e tyre me vizitorët. Aktivitetet përfshijnë partneritetin publik privat në organizim dhe
marketing duke krijuar një lidhje, unitet dhe partneritetin midis aktorëve që marrin pjesë duke punuar në
bashkëpunim të ngushtë.

(a) Kalendari vjetor i aktiviteteve

Aktualisht Qarku i Kukësit nuk ka një kalendar të përbashkët të ngjarjeve artistike, kulturore, sportive dhe
argëtuese. Aktivitetet e organizuara nga bashkitë, disa komuna dhe organizata, në shumicën e rasteve
planifikohen paraprakisht, por për arsye të ndryshme, duke mos respektuar një planifikim vjetor. Për më
tej, promovimi i ngjarjeve nuk është përshtatur për tregjet turistike. Për shkak të mungesës së koordinimit,
në disa raste, ka mbivendosje të ngjarjeve të organizuara në të gjithë Qarkun e Kukësit . Në një situatë kur
numri i ngjarjeve në rajon nuk është i madh, është e domosdoshme të zhvillohet një kalendar i
bashkërenduar vjetor aktivitetesh i përfshirë në kalendarin kombëtar vjetor të aktiviteteve.

Nëse kërkohet që aktivitetet në Qarkun e Kukësit të kenë një ndikim në rritje në zhvillimin e turizmit
kulturor është e nevojshme të zhvillohet dhe të promovohet një kalendar vjetor i ngjarjeve në nivel qarku.
Kur zhvillohet një kalendar vjetor aktivitetesh, duhet të merren në konsideratë problemet e mëposhtme:

    - Ngjarjet ekzistuese duhet të planifikohen, organizohen dhe promovohen më mirë;
    - Ka një nevojë për të rritur numrin e ngjarjeve të organizuara në Qarkun e Kukësit ;
    - Kalendari i ngjarjeve duhet të koordinohet dhe prodhohet nga Departamenti i Marketingut brenda
       OMD me ndihmën e Këshillit të Qarkut;
    - Duhet të prodhohet në bazë të koordinimit të qeverive lokale dhe organizatave që operojnë në
       Qarkun e Kukësit duke synuar që të krijohet një sinergji;
    - Duhet të reflektojë nevojat dhe rekomandimet e operatorëve turistikë dhe organizatave turistike;
    - Duhet të marrë parasysh sezonalitetin turistik;
    - Duhet të jetë i disponueshëm të paktën në dy gjuhë (Shqip dhe Anglisht) dhe i lehtë për t’u
       përdorur dhe me formate të përdorshme lehtësisht (broshura, fletëpalosje, lista postimi, faqe
       interneti, dokumente në Microsoft Word dhe PDF, etj.)

Është vendimtare që aktorët e interesit në qark të kuptojnë se kur prodhohet dhe promovohet një kalendar
aktivitetesh kërkohet siguri që ajo që është premtuar të ofrohet, përndryshe ndikimi do të jetë shumë
negativ, duke dëmtuar zhvillimin e sektorit të turizmit.

Për tre vitet e para parashikohet që kalendari vjetor i aktiviteteve të jetë përgjegjësi e përbashkët e
Këshillit të Qarkut Kukës dhe OMD me synim që në të ardhmen të merret përsipër plotësisht nga OMD.

Për zhvillimin e kalendarit vjetor të ngjarjeve në Qarkun e Kukësit propozohet që të ndërmerren veprimet
e mëposhtme:

Dy persona, një nga Këshilli i Qarkut të Kukësit dhe një nga OMD, duhet të caktohen si koordinatorë për
këtë projekt që nga 1 shtatori 2010. Një kërkesë zyrtare për informacione mbi aktivitetet e planifikuara
për vitin e ardhshëm duhet t’i dërgohet të gjitha qeverive lokale, institucioneve dhe organizatave
kulturore, artistike, të mjedisit, turizmit, rinisë dhe sporteve që veprojnë në Qarkun e Kukësit deri në 1
tetor 2010. Informacioni paraprak u ofrohet koordinatorëve deri në 1 nëntor 2010. Një draft i parë i
kalendarit zhvillohet me komentet përkatëse dhe sugjerimet dhe i dërgohet të gjitha palëve të përfshira
deri në 5 nëntor 2010. Palët e interesuara kthejnë përgjigjet e tyre mbi projekt-kalendarin e ngjarjeve
koordinatorëve, deri në 25 nëntor 2010. Një version përfundimtar i kalendarit të aktiviteteve të Qarkut të
Kukësit zhvillohet dhe dërgohet për dizenjim dhe printim. Kalendari i aktiviteteve është në dispozicion
për publikun në 1 dhjetor 2010 dhe shpërndahet gjatë gjithë vitit.



  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  3-8
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Kalendari i aktiviteteve duhet të promovohet nëpërmjet:

   i. Web-site: OMD, bashkitë, komunat, shoqatat, Këshilli i Qarkut Kukës, hotelet dhe bujtinat e
       lidhura me faqet e internetit të rëndësishme kombëtare dhe ndërkombëtare
  ii. Lista e-maili (formate miqësore për përdoruesit)
 iii. Reklamave në median lokale dhe gazeta
 iv. Broshura, fletëpalosje dhe kartolina i shpërndahen QIT-ve në Qarkun e Kukësit dhe në gjithë
       Shqipërinë, operatorëve të tureve (për kartolina kreative në Shqipëri vizito www.maniacard.com),
       hoteleve dhe bujtinave të Qarkut të Kukësit, pikave të kalimit kufitar dhe kështu me radhë ...
  v. Artikujve të rregullt të disa aktiviteteve të caktuara në gazeta të përshtatshme dhe revista

Shembuj kalendarësh vjetor aktivitetesh mund të gjenden në adresat e mëposhtme:
http://www.bashkiakorce.gov.al/images/Kalendari%20i%20aktiviteteve/kalendari%20i%20eventeve.pdf
http://new.york.eventguide.com/annual_events_overvieë.html

Përveç kalendarit vjetor të Qarkut të Kukësit, qytetet kryesore të Qarkut të Kukësit mund të zhvillojnë
kalendarë javor ose mujor të aktiviteteve. Faqja e mëposhtme e internetit paraqet kalendarin e ngjarjeve
javore të Bashkisë së Tiranës; http://77.242.19.116/kultura/Tirana_Kulturore_15_Mars_2010.pdf

(b) Ringjallja e festimeve tradicionale të Qarkut të Kukësit

‘Dita e Shëngjergjit’ simbolizon arritjen e pranverës në rajonet malore. Ajo festohet në të gjithë Qarkun e
Kukësit , por veçanërisht në zonën e Shishtavecit.
“Gjalliqja” –emri lidhet me fuqinë e Zotit e cila bën që burimi të shfaqet në majë të malit.
“T’Qethmet” –feston qethjen e dytë të deleve dhe modele dekorative të qethjeve karakterizon ngjarjen.
“T’Dunmet” - festohet nga çdo familje në Komunën e Surrojit dhe është e lidhur me kthimin e deleve
nga malet
“Rruna” - në Komunën e Malzit, çdo familje ofron një dele në Malin e Rrunës për të respektuar fuqinë e
natyrës.

Festimet tradicionale të pesë komunave të rrethit të Kukësit kanë potencial të madh që aktualisht nuk
shfrytëzohet për qëllime turistike. Komunat përkatëse duhet të investojnë në ringjalljen e këtyre festave të
cilat janë me interes të madh për shqiptarët dhe me siguri për turistët e huaj, gjithashtu. Për momentin, kjo
nuk është një detyrë e lehtë për t’u përmbushur, pasi ajo jo vetëm që përfshin organizimin e festimeve, por
edhe një grup shërbimesh të tjera dhe lehtësish që duhet të zhvillohen dhe të vihen në dispozicion të
vizitorëve.

Fuqia e pesë festimeve tradicionale qëndron në faktin se ato bëhen vitrinë e kulturës së pasur popullore të
zonës me këngët, vallet, lojërat popullore, ritualet lokale, veshje karakteristike, ushqimet, prodhimet
lokale, artizanatit, etj...

Festime të tilla duhet të bëhen festa zyrtare për komunat përkatëse. Qeveritë vendore duhet të alokojnë
fonde të veçanta për organizimin dhe promovimin e këtyre aktiviteteve. Shërbimet e sektorit privat që
përfitojnë nga ngjarje të tilla duhet të siguronjë burimet dhe fondet për promovimin dhe marketingun.
Personel i specializuar me njohuri të menaxhimit, marketingut të ngjarjeve dhe gjetjes së fondeve duhet të
punësohen për të siguruar cilësi të lartë të menaxhimit të këtyre ngjarjeve për të mundësuar një
eksperiencë të kënaqshme për vizitorët. Kur është e nevojshme, ekspertë të jashtëm duhet të ftohen për të
kontribuar në çështjet e caktuara.

Kur organizohen ngjarje të tilla, organizatorët duhet të jenë të vetëdijshëm se rregulli i artë është: publiku
vjen i pari. Sado i mirë organizimi, mbledhja e fondeve, programi, promovimi apo marrëdhëniet e stafit,


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-9
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


publiku është objektivi. Ata duhet të largohen nga eventi me ndjenjën që kanë përftuar mjaft nga përvoja.
Organizatorët gjithmonë duhet të mbajnë mend se publiku mund të ishte duke kaluar kohë në shtëpi para
ekranit të televizorit, në një restorant, me miqtë apo në ngjarjen e dikujt tjetër. Konkurrenca është kaq e
fortë saqë këto ngjarje duhet të bien në sy.

Një bashkëpunimi i ngushtë, afat-gjatë duhet të krijohet me shoqatat jo-qeveritare në Qarkun e Kukësit,
në Shqipëri dhe rajonet fqinje në Kosovë që veprojnë në fusha të tilla si agro-turizmi, artizanati,
trashëgimia kulturore dhe kështu me radhë ... për të përfituar nga njohuria dhe eksperienca e tyre e gjatë
për kthimin e festimeve tradicionale në histori suksesi.

RASP (Programi i Përkrahjes së Shoqatës Rurale) ka krijuar një traditë në agro-turizëm në rajone të tjera
të Shqipërisë. Ata tashmë janë të angazhuar në disa projekte në Qarkun e Kukësit dhe kanë njohuri të
mira për zonën. RASP ka treguar interes të madh në bashkëpunimin me palët e interesuara në Qarkun e
Kukësit për organizimin dhe promovimin e festimeve tradicionale me qëllim për t’i kthyer ato në
platforma të shkëlqyera për promovimin e imazhit të rajonit, produkteve lokale si dhe trashëgimisë
kulturore.

Shpenzimet e organizimit të festimeve tradicionale mund të ndryshojnë, por për çdo festë duhet të jetë
parashikuar një buxhet minimal prej 4,000 dollarësh Amerikanë. Përveç fondeve që qeveritë vendore dhe
Qarku i Kukësit mund të akordojnë, është e nevojshme të mblidhen fonde nëpërmjet palëve të treta. Një
partneritet i ngushtë duhet të krijohet me bizneset që veprojnë në Qarkun e Kukësit, veçanërisht me ato në
sektorin e turizmit.

Disa donatorë brenda apo jashtë Shqipërisë që mbështesin artin, mbrojtjen dhe promovimin e
trashëgimisë kulturore, turizmin kulturor, agro-turizmit duhet të qasen për të ngritur fonde. Disa programe
apo institucione të cilat mund të qasen janë:

    1) Projekti KRCBC (UNDP Shqipëri dhe Delegacioni Europian në Shqipëri) – projekti akordon 10
         grante për ndërtim kapacitetesh deri në €10.000 (US$14,000) për aktorët vendor të interesit në
         Qarkun e Kukësit për projekte të ndryshme, duke përfshirë trashëgiminë kulturore dhe nismat
         turistike: www.undp.org.al dhe www.qarkukukes.gov.al/
    2) Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve - shpërndan një fond vjetor prej rreth
         €1,000,000 për organizatat dhe institucionet që aplikojnë për projekte artistike dhe kulturore.
         Grantet duke filluar nga 10.000 dollarë amerikanë deri në 20,000 dollarë amerikanë mesatarisht,
         aprovohen nga një bord profesional bazuar në konkurrencën. Procedurat e aplikimit janë subjekt
         ndryshimi, por aktualisht nuk ka asnjë afat. Palët e treta mund të aplikojnë gjatë gjithë vitit, dhe
         vendimet nga bordi artistik dhe kulturor merren brenda tre muajve nga data e kërkesës.
         www.mtkrs.gov.al
    3) Fondi i Ambasadorit për Mbrojtjen e Kulturës, i përkrahur nga Ambasada Amerikane në Shqipëri-
         AFCP i jep prioritet të lartë aktiviteteve të projekteve në përputhje me standardet ndërkombëtare
         për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore. Këto aktivitete mund të përfshijnë format e shprehjes
         kulturore tradicionale. Sipas programit një aktivitet i përshtatshëm mbrojtjeje është ai që mbron
         formën e shprehjes kulturore tradicionale siç kuptohet nga palët e interesit. Palët e interesit mund
         të përfshijnë autoritetet kombëtare, rajonale, apo vendore kulturore, komunitetin lokal, dhe të
         tjerët që kanë interesa për vendin dhe rezultatet e projektit. Në vitin 2009, fondet e alokuara
         shkonin nga $10,000 dollarë amerikanë deri në 106,300 për projekt, me një shumë mesatare prej
         41,400 dollarë amerikanë (€34,500). Afati i fundit për këtë fond është 31 dhjetori i çdo viti.
         http://www.afcp.us
    4) IPA CBC Shqipëri – Mal i Zi – programi ka një fond vjetor i cili varion nga €675,000 deri €
         767,000 i cili financon organizatat dhe institucionet në Qarkun e Shkodrës dhe Qarkun e Kukësit
         në zhvillimin e projekteve ndërkufitare, në fushën e promovimit të trashëgimisë kulturore,


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-10
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


         ndërmjet sektorëve të tjerë, në bashkëpunim me organizatat dhe institucionet në zona të caktuara
         të Malit të Zi. Qeveritë vendore ose organizatat mund të aplikojnë për grantet që variojnë nga
         €20,000 deri €150,000 Për më tepër informacion:
     http://www.cbib-eu.org/programmes/among_WB_countries/albania_montenegro/index.html
    5) IPA CBC Shqipëri – Kosovë (së shpejti) – fondet e programit do të bëhen aktive nga gjysma e dytë
         e vitit 2011. Prioritetet e programit tashmë janë përcaktuar dhe një nga masat e programit është
         bashkëpunimi kulturor ndërkufitar. Shuma vjetore për aplikantët shqiptarë është €600.000
    6) Europa Jug Lindore: Programi Ndërkombëtar i Bashkëpunimit – Programi ka disa prioritete, një
         prej tyre është ‘Zhvillimi i Sinergjive Ndërkombëtare për Zona me Rritje të Qëndrueshme’ me një
         nga zonat e ndërhyrjes (AoI) “Promovimi i përdorimit të vlerave kulturore për zhvillim’. Për më
         shumë informacion për afatet kohore dhe mundësitë e financimit vizitoni:
    http://www.southeast-europe.net
    7) Të tjera (Ambasadat e Huaja në Shqipëri, Fondacionet e Korporatave të biznesit)

Më shumë informacion paraqitet këtu: http://www.labforculture.org/en/funding

Përveç traditave të vjetra dhe aktiviteteve argëtuese që janë guri i themelit i këtyre festimeve,
organizatorët duhet të sigurohen që vizitorëve t’ju ofrohen lehtësitë e nevojshme për ushqim, akomodim
dhe shërbime të tjera si këto. Bujaria dhe tradita mikpritëse e zonës janë asete të çmuara të cilat duhet të
harmonizohen me kushtet dhe mundësitë që ofron industria e turizmit. Atje ku akomodimi në hotele nuk
është i mundur, është e nevojshme të bashkëpunohet me familjet e zonës, të cilat duhet të ofrojnë ushqim
dhe strehim për vizitorët e mundshëm me çmimet e caktuara dhe të reklamuara që më parë.

Rajoni i Korçës dhe rajonet fqinje të Prizrenit dhe Gjakovës kanë një përvojë të mirë në organizimin e
festimeve tradicionale që janë kthyer në atraksione turistik të mëdha duke sjellur shumë vizitorë në zonat
e tyre. Është e rëndësishme të krijohet një bashkëpunim i ngushtë me këto rajone për shkëmbimin e
përvojave.

Një fushatë e përbashkët marketingu që promovon pesë festime tradicionale duhet të ndërmerret nga
komunat përkatëse, duke përfshirë:

       i. Kalendari vjetor i ngjarjeve të Qarkut të Kukësit
      ii. Web-site –t e Këshillit të Qarkut, bashkive, komunave dhe OMD
    iii. Materiale promocionale të prodhuara nga OMD dhe të shpërndara nga Qarku i Kukësit dhe QIT-
            të kombëtare, hotelet, dhe bujtinat në Qarkun e Kukësit, operatorët e udhëtimeve, qeveritë
            vendore dhe OJQ-të, etj.
     iv. Guidat turistike
      v. Lista e-mailesh
     vi. Artikujt në gazeta dhe revista stili të botuara në Shqipëri dhe Kosovë (Revista KULT, Revista
            SPEKTER, etj.)
    vii. Reklama në median lokale dhe gazeta.

Kur dizenjohet materiali për marketing, (p.sh. posterat, fletëpalosjet, shtypi dhe reklamat televizive,
broshurat me listat e adresave postare, online dhe e-mail) informacioni dhe mesazhi duhet të jetë nxitës,
por edhe i saktë. Duhet të komunikohet ndjesia e ngjarjes, lehtësive të ofruara dhe kontekstit social të
vendit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për masivizimin - prezantimi i punës ndaj një audience të re
ose të panjohur. Nëse ata sillen në atë vend me premtime boshe dhe më pas largohen me një ndjenjë të
keqe, të mërzitur, kjo do të ishte shumë më keq se sa mos të kishin ardhur kurrë, pasi ata do të njoftojnë
miqtë dhe familjen për eksperiencën e keqe dhe fjala do të përhapet që kjo lloj ngjarje nuk ja vlen që të
ndiqet. Ata do të kthehen në agjentë negativë për të cilët do të duhet një kohë e pallogaritshme dhe para
promovimi për t’i rikthyer.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-11
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




Sido që të jetë marketingu duhet t’i përgjigjet pyetjeve bazë:

       Çfarë po ndodh?
       Në ç‘orë dhe në ç‘datë?
       Kush performon dhe çfarë?
       Kush do ta pëlqejë atë?
       A duhet të vij vetëm dhe të sjell njerëz të tjerë?
       Sa do të më kushtojë?
       Si të shkoj atje?
       Ku të gjej akomodim dhe ushqim?
       A do të jem i sigurt?
       A do të mund të blej suvenire unike për të kujtuar vizitën time?

Në të gjitha ngjarjet operatorët e udhëtimeve dhe gazetarët duhet të jenë të ftuarit e veçantë. Operatorët e
udhëtimeve janë në kërkim të përvojave unike që t’ia shesin klientëve të tyre dhe kjo është një mundësi e
madhe për të tërhequr vëmendjen e tyre. Gazetarët gjithashtu janë agjentë shumë të rëndësishëm dhe
mund të ndihmojnë në promovimin e një ngjarje. Artikujt editorialë janë më shumë të efektshëm se sa
reklama. Një fotografi ka vlerë sa një mijë fjalë. Dhjetë sekonda në edicionin e lajmeve kryesore të
televizionit më të madh tërheqin më shumë audiencë se sa një dokumentar një orësh. Radioja është mjeti
më i lirë dhe më i lehtë për të pasur qasje, edhe pse të qënurit e tillë do të thotë që ajo kujtohet më pak
gjatë se sa shtypi ose televizioni.

Organizuesit e festimeve duhet të zhvillojnë bazën e të dhënave të audiencës. Ky është një proces shumë i
thjeshtë por shumë i rëndësishëm, pasi u jep organizatorëve një informacion të çmuar të grupit të synuar
për fushatat e ardhshme të marketingut. Një model i thjeshtë studimi siç paraqitet më poshtë duhet të
inkurajojë të gjithë vizitorët ta plotësojnë përpara se ata të largohen nga ngjarja:

 NËSE JU DO TË DËSHIRONI TË MERRNI INFORMACION NË VITET E ARDHSHME JU
     LUTEM PLOTËSONI DETAJET TUAJA MEPOSHTË. ATO NUK DO TË PËRDOREN
     PËR ASNJË QËLLIM TJETER PËRVEÇ SE TË PËRMIRËSOJNË NGJARJET TONA
                        PËR KËNAQËSINË TUAJ NË TË ARDHMEN.
Emri____________________________________________________________________________
Adresa__________________________________________________________________________
E-mail ______________________________________ Telefon ______________________________
Ju lutem riktheni këtë formë në tavolinën e informacionit


Një tjetër aspekt i rëndësishëm organizimi i festimeve tradicionale është një studim për audiencën. Është
një mjet i rëndësishëm për të kuptuar audiencën tuaj dhe për të zbuluar deri në çfarë pike janë kënaqur,
çfarë ju pëlqeu më shumë ose çfarë nuk u pëlqeu fare, çfarë mendojnë ata se duhet të përmirësohet dhe
kështu me radhë. Njohja e audiencës suaj, nevojave të saj konstante dhe atyre të ndryshueshme është një
domosdoshmëri për një skuadër të suksesshme menaxhimi. Një pjesë e njohurisë vjen nga përvoja. Tjetra
vjen nga një kuptueshmëri e brendshme e lindur nga vetë entuziazmi i profesionistit për kulturën dhe
trashëgiminë. Por shumë vjen edhe nga kërkimet e mira të tregut: studimet e atyre që vijnë (në një fazë të
mëvonshme të atyre që nuk vijnë), vëzhgimet dhe intervistat.

Figura 3.1 paraqet një pyetësor shumë të përgjithshëm dhe të thjeshtë që mund të ndihmojë organizuesit e
ngjarjes të mësojnë opinionet dhe sugjerimet e vizitorëve të ngjarjes:




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-12
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




              Figura 3-1 Pyetësori i kërkimit të tregut në lidhje me kënaqësinë nga ngjarjet

                                                      Pyetje të Përgjithshme

        Nga e morët vesh për ngjarjen?
          Email Gazetë Web             Poster/flletushkë      TV     Fjalë goje     Revistë     Radio
          Tjetër: ___________
        A e keni ndjekur _____ festën më parë?
          Po, është hera ime e ____ (p.sh e dytë).      Jo
        Si do të na vlerësonit sipas shkallës së mëposhtme nga 1 deri në 5 (1 ‘keq’, 2 ‘poshtë
            mesatares’, 3 ‘mesatare’, 4 ‘mbi mesataren’, 5 ‘shkëlqyeshëm’)
          I gjithë programi;                                       akomodimi;
          Koordinimi;                                               cilësia e zbavitjes;
          Vlera për paratë;                                        ushqimi;
          Atmosfera sociale;                                         shërbimi;
          Radhitja e secilit akt/ngjarje/aktiviteti                         tjetër (ju lutem listoni);
        Çfarë ju pëlqeu më shumë nga ngjarja?
        Si do ta vlerësonit ngjarjen sipas shkallës së mëposhtme nga 1 deri në 5 (1 ‘keq’, 2 ‘poshtë
            mesatares’, 3 ‘mesatare’, 4 ‘mbi mesataren’, 5 ‘shkëlqyeshëm’)
        Si mund ta përmirësojmë ngjarjen në të ardhmen?
        Do të ktheheni sërish? Po Jo Ndoshta
          Ku jetoni? _______________________________________________
          Grup mosha?         -18 19-24 25-34 35-44 45-54 55-64 Mbi 65)
          Gjinia?
          Punësimi?
        Nëse qëndroni në Qarkun e Kukësit specifikisht për ngjarjen, ju lutem tregoni kohëzgjatjen
            e qëndrimit tuaj dhe ku keni qëndruar:
          Hotel     Vetë katering    shtrat & mëngjes        Me familje/miq       Kohëzgjatja e qëndrimit
        Ju lutem vlerësoni se sa keni harxhuar në të gjithë vizitën tuaj në këtë ngjarje:
        Akomodimi; ushqim dhe pije; produkte lokale dhe zejtarie, transporti...
        Kontakte personale: emri, e-mail, mobile, adresa

(c) Qendra kulturore dhe turistike e Valbonës

Sipas zyrtarëve të Komunës Margegaj, Qendra e Turizmit dhe e Kulturës në Fshatin Valbonë do të bëhet
operacionale në pranverën e vitit 2011. Midis faciliteteve të tjera, qendra do të përmbajë një muze të
vogël, një sallë shfaqjesh, një hapësirë ekspozitash dhe dy kënde sportive. Ky është një zhvillim shumë
pozitiv që vjen në një kohë të favorshme, pasi disa projekte të rëndësishme mbështetëse infrastrukturore
janë pranë përfundimit (infrastruktura rrugore e përmirësuar, hotele të reja të ndërtuara, dhe stacione të
reja të furnizimit me energji të zhvilluara). Aktivitet kulturore dhe argëtuese të qendrës do të përmirësojnë
ndjeshëm përvojën e vizitorëve në këtë zonë.

Qendra duhet të punojë ngushtë me komunitetin artistik dhe sportiv dhe palët e interesit në sektorin e
turizmit për të zhvilluar një program të aktiviteteve që përfaqëson mirë artin dhe kulturën e pasur të zonës
dhe që kënaqin kërkesat e vizitorëve që vijnë në Luginën e Valbonës. Ndërkohë, stafi i qendrës duhet të
sigurojë që edhe komunitetit t’i jetë shërbyer siç duhet. Kështu, kjo strukturë shumë-funksionale do të
kërkojë shumë punë nga stafi profesionist dhe i motivuar i mbështetur nga fondet e miratuara.

Në mënyrë që qendra të kthehet në një histori suksesi është e nevojshme të zhvillohet një deklaratë



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-13
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


realiste e misionit dhe plane të detajuara afatshkurtra dhe afatmesme. Fonde të rëndësishme operative dhe
mirëmbajtjeje janë të nevojshme në lidhje me fondet komunale dhe të ardhurat e fituara. Është e
domosdoshme që të punohet për ngritjen e fondeve nga palët e treta. Ky është një objektiv shumë i
vështirë i cili kërkon profesionistë të kualifikuar në fushën e marketingut dhe në gjetjen e fondeve, dhe
një qasje të drejtë nga drejtuesit e lartë të qendrës.

Drejtuesit e qendrës duhet të marrin parasysh sa vijon:

     Zhvillimi dhe ngritja e fondeve

Së bashku me punimet e ndërtimit, duhet të bëhet shumë në drejtim të ndërtimit të partneriteteve, duke
siguruar mbështetje dhe fonde për qendrën në mënyrë që ajo të jetë plotësisht operacionale nga dita e
inaugurimit. Një gjë është e sigurt: gjetja e fondeve për ndërtimin e qendrës është vetëm fillimi i një
procesi të përhershëm, për të siguruar që fondet e nevojshme të jenë në dispozicion për të siguruar
aktivitete artistike dhe kulturore cilësore në vazhdimësi për vizitorët dhe popullatën vendase.

Disa nga aktivitetet e qendrës, në terma financiarë, mund të jenë të vetëmjaftueshme (p.sh. qendra e
internetit, bar-restoranti, fusha e mini-futbollit), por padyshim nuk do të jetë kështu për ngjarjet artistike
dhe kulturore. Biletaria, fondet e qeverisë lokale dhe koncesionet nuk do të mbulojnë dot shpenzimet
gjithnjë në rritje të programeve kulturore, për këtë arsye është e nevojshme që të angazhohen
profesionistë të cilët janë të kualifikuar në tejkaliminin e kësaj pengese. Nëse qendra do të bëhet
operacionale në pranverën e vitin 2011, një person që punon për sigurimin e fondeve duhet të punësohet
në tetor 2010 për të filluar punën me marrëdhëniet publike dhe zhvillimin e partneriteteve me donatorët e
mundshëm të ardhshëm të tilla si organizatat, institucionet, korporatat dhe fondacionet ... Sapo qendra të
bëhet operative ky person duhet të fokusohet gjithashtu në marketing dhe promovim.

     Programimi

Qendra e Turizmit dhe Kulturës e Valbonës duhet të zhvillojë një kalendar vjetor të aktiviteteve.
Programuesit duhet të hartojnë një kalendar që i shërben komunitetit lokal gjatë vitit dhe turistëve vendas
dhe ndërkombëtarë gjatë sezonit të pikut. Sipas prirjeve turistike aktuale në Luginën e Valbonës, është e
rekomandueshme që qendra të zhvillojë një kalendar të veçantë për sezonin veror të ngjarjeve artistike
dhe kulturore duke filluar nga data 1 maj deri më 31 shtator. Gjatë kësaj periudhe, duhet të ndodhë të
paktën një ngjarje kryesore në javë, mundësisht gjatë fundjavave.

     Promovimi

Qendra duhet të investojë në materiale promovuese cilësore që duhen shpërndarë nëpërmjet të gjitha
kanaleve të mundshme si p.sh. gazetave, radio dhe TV lokale, fletëpalosjeve, njoftimeve publike nga
qeveritë lokale, faqeve të internetit të rëndësishme, etj... në mënyrë që të arrihet numri më i madh i
mundshëm i vizitorëve. Duke pasur parasysh numrin e madh të vizitorëve të huaj në zonë, materialet e
marketingut dhe ato promovuese duhet to prodhohen gjithmonë si në shqip ashtu dhe anglisht.

(d) Qendra Komunitare në Komunën e Bicaj
Komuna Bicaj ka potencial real për zhvillimin e turizmit në të ardhmen e afërt: objektet dhe vendet me
rëndësi historike, kulturore dhe fetare, një kulturë e veçantë e jetesës tradicionale, bjeshkët dhe Kanioni i
mahnitshëm i Bicajve tërheq turistët e aventurës dhe adhuruesit e natyrës. Përveç kësaj, komuna ka një
qendër komuniteti me hapësira për ekspozita dhe një sallë performance me 200 vende. Rekomandohet që
qendra të zhvillojë një kalendar për aktivitete verore që shfaqin kryesisht ansamblet folklorike nga kjo
zonë, interpretuesit e rinj të folklorit, ekspozita artizanale, panaire, etj. Komuna duhet të punojë ngushtë
me Bashkinë Kukës, për të zhvilluar kalendarë të bashkërenduar aktivitetesh. Kalendari duhet


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-14
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


promovohet që më parë nëpër të gjitha kanalet e mundshme të komunikimit, si gazetat, TV lokale dhe
radio, fletëpalosje, shpallje publike nga qeveritë lokale, dhe faqet e rëndësishme të internetit.
(e) Rezidencat artistike

Rezidencat e artistëve janë një mundësi e lirë për të sjellë në vend artistë kombëtarë dhe ndërkombëtarë të
disiplinave të ndryshme që kontribuojnë për rivitalizimin dhe zbukurimin e hapësirave publike nëpërmjet
një qasje interaktive me komunitetet lokale. Nisma të tilla kanë ndikim të menjëhershëm në aspektin
estetik, por më e rëndësishmja në rritjen e
ndërgjegjësimit të komunitetit lokal në lidhje me vlerën
e hapësirave publike.

Këto nisma janë me interes të madh për artistët të cilët
përkushtojnë kohë dhe ekspertizë për punë kreative,
dhe për komunitetin lokal i cili përfiton nga ndërhyrjet
e artistëve në hapësirat e tyre publike.

Ka disa fshatra dhe qytete në Qarkun e Kukësit ku
mund të konsiderohen 'kolonitë e artistëve', por kjo
varet nga interesi dhe mjetet financiare të çdo qeverie
vendore për të ndërmarrë iniciativa të tilla. Hapat që do        Ndërhyrjet artistike në Tiranë
të ndiqen nga palët e interesuara për organizimin e një          Bienalja e Tiranës e Arteve Bashkëkohore, 2003
rezidence artistike janë dhënë në këtë seksion:


    i- Vendndodhja dhe tema duhet të identifikohet (p.sh. një ose më shumë lagje, zona ish-industriale,
        sheshe publike, ndërtesa të periudhës së komunizmit, një fshat, bunkerë, i gjithë qyteti, etj.)

    ii- Personeli –dy ose tre njerëz duhet të punësohen në bazë projekti, të cilët do të jenë përgjegjës për
         koordinimin e projektit.

             Koordinuesi artistik (Menaxheri arti me eksperiencë; njohuri shumë të mira në Anglisht)
             Koordinatori organizativ
             Asistenti in-situ (në shesh)

    iii- Periudha kohore – Është e domosdoshme të zhvillohet një kuadër kohor i qartë duke marrë
         parasysh sa vijon:

             Kur – Për arsye financiare këto lloje ngjarjesh organizohen në sezonin e ulët
             Sa kohë – kohëzgjatja e rezidencës varet gjithashtu nga mjetet financiare të organizuesit,
              megjithatë rekomandohet që kjo të zgjasë nga dy deri në katër javë
             Tjetër - (lancimi i thirrjes, afatit përfundimtar të aplikimeve, përzgjedhja e artistëve,
              shpërndarja e informacionit artistëve, arritja/largimi...)

    iv- Thirrja për propozime - Sapo të jenë vendosur vendndodhja dhe tema është e nevojshme të niset
        një thirrje për propozime. Më poshtë janë disa linke që shërbejnë si platforma për të filluar thirrjet
        për aplikim. Më shumë se 200.000 artistë në të gjithë globin përdorin këto faqe web-i për të gjetur
        një rezidencë. Në disa raste ka një tarifë anëtarësimit në mënyrë që të përdoren këto faqe interneti,
        dhe variojnë nga US$0 në US$250.


http://www.resartis.org - US$70 tarifë anëtarësimi


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-15
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


http://www.transartists.nl/ads/index.html - asnjë tarifë
http://www.labforculture.org/en/labforculture/addcontent - asnjë tarifë
http://www.artistcommunities.org - US$250 tarifë anëtarësimi

    v- Përzgjedhja e artistëve - Secili projekt ka një profil të veçantë dhe artistët duhet të zgjidhen në
        përputhje me të. Procesi i përzgjedhjes ka një ndikim të madh në rezultatin e projektit. Numri i
        artistëve të ftuar varet nga kapacitetet pritëse të organizatave apo institucioneve përkatëse,
        megjithatë është e rekomandueshme që grupet të përbëhen nga 10-20 artistë. Ndër kriteret e
        përzgjedhjes, duhet të merren parasysh sa më poshtë: përfaqësimi ndërkombëtar, barazia gjinore
        dhe kombinimi i teknikave të ndryshme.

    vi- Financat - Është përgjithësisht e pranuar se në projekte të tilla shpenzimet janë të ndara ndërmjet
        artistëve dhe institucionit ose organizatës pritëse. Në shumicën e rasteve artistët paguajnë për
        transportin e tyre për / nga destinacioni dhe një përqindje të vogël të shpenzimeve të akomodimit.
        Pritësi duhet të mbulojë sa vijon:

             Strehimi dhe dietat për të mbuluar vaktet e ngrënies (akomodimi mund të organizohet në
              mënyra të ndryshme: shtëpi të popullatës lokale, bujtinë, hotele të vogla, shtëpi ose
              apartamente me qera, konvikte të universitetit / kolegjit, etj.)
             Siguracioni i shëndetit
             Transporti lokal
             Materiali i punës

Kostot e projekteve të tilla variojnë ndjeshëm në varësi të disa aspekteve. Sa vijon duhet të vëzhgohet si
një vlerësim i përafërt që duhet të kërkohet më tej nga organizuesit e ngjarjes:



                         Tabela 3-2 Kostoja e organizimit të një rezidence artisti
                                         15 artistë; 14 ditë (hiq ditët e udhëtimit);
             a- Stafi                                                 2 x 4 muaj x € 334 = € 2,672
             (2 drejtues + 1 vartës x 4 muaj)                         1 x 2 muaj x € 200 = € 400
             b- Strehimi dhe dietat ditore (80%)                   15 x 14 ditë x €40= € 8400
             c- Siguracioni i shëndetit (15 artistë; 2 javë)       15 x € 10 = € 150
             d- Transporti lokal                                   14 x € 15 = € 210
             e- Materialet e punës                                 15 x ~ € 670 = € 10’050
             TOTALI                                                                                  € 21,882

Ka shumë fondacione dhe institucione që financojnë iniciativa të tilla që mund të qasen:

               Bursa CEI www.ceinet.org
               Balkankult www.balkankult.org
               Europa Nostra www.europanostra.org
               Fondacioni Kulturor Europian / Një hap më tej www.eurocult.org
               Instituti për një Shoqëri të Hapur www.soros.org/grants
               Artistët Vizitorë http://www.transartists.nl/oppertunities/visiting_arts.273.html

Më poshtë janë disa shembuj të ndërhyrjeve artistike në hapësirat publike

http://www.bashkiakorce.gov.al/frontend/korca_art/



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                     3-16
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


http://artefact.mi2.hr/_a04/lang_en/theory_plat981_red_ss.htm#
http://www.mqw.at/fset_en.html

(f) Bashkëpunimi me institucionet kombëtare të kulturës

Rekomandohet që qytetet kryesore në Qarkun e Kukësit të punojnë drejt pasurimit të ofertës së tyre
kulturore dhe argëtuese pasi ky është një ‘mjet’ shumë i rëndësishëm për të sjellë vizitorë të rinj në rajon
dhe për të argëtuar vizitorët që tashmë janë në këtë zonë. Në këtë drejtim, një alternativë e mirë është
bashkëpunimi me institucionet kulturore kombëtare. Si pjesë e kësaj strategjie është e rekomandueshme
që të vendoset një marrëveshje bashkëpunimi ndërmjet bashkive të Kukësit dhe Bajram Curri me Teatrin
Kombëtar dhe Teatrin Kombëtar të Operas dhe Baletit dhe Ansamblit Folklorik duke synuar që të shfaqet
një prodhim në vit nga institucionet përkatëse në të dy qytetet .Rekomandohet që Këshilli i Qarkut të
Kukësit dhe Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve të jenë të përfshirë në këtë partneritet.

Sipas zyrtarëve përgjegjës për të dy teatrot kombëtarë, këto lloje të marrëveshjesh janë të mirëpritura pasi
misioni i këtyre institucioneve është që të promovojë kulturën në të gjithë vendin. Në një partneritet të
tillë, teatrot kombëtare do të mbulonin shpenzimet e mëposhtme:

       Transportin e pajisjeve dhe artistëve nga Tirana për në/nga Qarku i Kukësit
       Tarifat për artistët dhe stafin teknik
       Kostumet dhe dizenjimin e skenës
       Të drejtat e autorit dhe tarifat e lidhura të të drejtave

dhe dy bashkitë do të mbulonin:

     Akomodimin dhe dietat për artistët dhe stafin teknik
     Sallën e performancës me lehtësitë e disponueshme dhe stafin e kërkuar teknik
     Promovimin

Prodhimet e institucioneve kombëtare kulturore do të ishin me interes të madh për Kosovën fqinje. Nëse
promovohen sic duhet, këto aktivitete do të tërheqin një numër të madh të vizitorësh në Qarkun e Kukësit.

(g) Disa panaire po themelohen në të gjithë rajonin

Është e rekomanduar që disa panaire një-ditore të organizohen në qytetet dhe fshatrat kryesore të
përfshira në turizëm apo me potencial turistik të tilla si Komuna Margegaj, Komuna Shishtavec, etj.
Panairet duhet të organizohet në ditë të rëndësishme për popullatën lokale, mundësisht duke u kombinuar
me veprimtari të tjera të rëndësishme që ndodhin në vendin e caktuar si festimet tradicionale, koncertet,
hapjet e sezonit të verës, dhe ditë e shenjta. Panairet duhet të iniciohen dhe të mbështeten nga qeveritë
përkatëse lokale në bashkëpunim me OJQ-të lokale dhe kombëtare. Fermerët dhe artizanët nga i gjithë
Qarku i Kukësit duhet të ftohen të marrin pjesë. Komponentë të ndryshëm mund t’i shtohen këtyre
ngjarjeve të tilla si shfaqjet nga ansamblet popullore lokale, festivalet e ushqimit dhe konkurset e lojërave
popullore.


3.3.2 Zhvillimi i artizanatit në Qarkun e Kukësit

Punët artizanale janë një pjesë integrale e përvojës së turizmit. Qoftë të brendshëm apo ndërkombëtar,
rrallë ndodh që turistët të mos marrin në shtëpi një suvenir. Punët unike të dorës, me cilësi të lartë
paraqesin traditat lokale dhe popullsinë vendase, dhe për turistët ato simbolizojnë vendet që vizituan,
përvojat që patën, dhe një kujtim për gjërat që ndanë, një suvenir t’ia çuar miqve dhe të dashurve të tyre.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-17
       Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Pasuria artizanale jo vetëm që krijon potencial të madh për zhvillimin e turizmit në përgjithësi, por
gjithashtu ofron mundësi të konsiderueshme financiare për artizanët vendas, ripërtëritje kulturore dhe
qëndrueshmëri. Anembanë globit, destinacionet kulturore dhe blerjet e lidhura me to janë duke u bërë një
komponent i rëndësishëm dhe në rritje i shpenzimeve turistike. Punët artizanale në të gjithë botën kanë
luajtur një rol të rëndësishëm në krijimin e vendeve të punës, avancimit të komunitetit dhe zvogëlimit të
varfërisë12.

Zejtaria në Qarkun e Kukësit ka një traditë të gjatë. Jeta, gjatë gjithë historisë, u ka diktuar popullatës
lokale përmes nevojës që të ndërtojë nga guri, të gdhendë djepa nga druri, dhe të farkojë metale për të
punuar fushat dhe të punojë shtresat e krevatit, stoli dhe rroba të hijeshuara me qëndisje të pasura
dekorative. Me kalimin e shekujve këto mjete funksionale evoluan në art me cilësi të lartë. Edhe gjatë
regjimit komunist, prodhimi artizanal ishte në mesin e aktiviteteve të rëndësishme ekonomike të Qarkut
Kukës. Në Kukës, fabrika shtetërore e qilimave prodhonte rreth 11.000 m2 qilima dhe 2000 m2 tapete në
vit, kryesisht për eksport.

Shumë punonjës të kompanive ish-shtetërore artistike artizanale kanë filluar biznesin e tyre të vogël privat
duke vazhduar punimet e tyre artizanale. Ata tani prodhojnë punë artizanale në punishtet e tyre të vogla
që në shumicën e rasteve janë të vendosura në banesat e tyre. Shumica aktualisht nuk dalin në treg. Ata
kanë tendencë të përqendrohen në prodhim dhe shpesh ata as nuk posedojnë një fletushkë për të
promovuar biznesin e tyre13. Turistët që vizitojnë Qarkun e Kukësit e kanë pothuajse të pamundur për të
gjetur dhe blerë zejtarinë vendase.

Në këtë seksion janë hartuar disa objektiva strategjike që do të kontribuonin në forcimin e sektorit të
zejtarisë në Qarkun e Kukësit, paraqitur kryesisht nga perspektiva e zhvillimit të turizmit. Objektiva të
tjera, duke u përqendruar në aspektin sipërmarrës të sektorit të punimeve artizanale, janë përshkruar në
Kapitullin 5 të kësaj strategjie.


(a) Themelimi i një Shoqate Artizanësh të Qarkut të Kukësit

Artizanët e Qarkut Kukës po përballen me një numër sfidash dhe po humbasin shumë mundësi për shkak
të faktit se ata nuk janë të organizuar dhe të koordinuar mes tyre. Në disa raste ka pasur edhe projekte apo
iniciativa të cilat mbështesin artizanët e zonës, por asnjë nismë nuk ka pasur sukses në bashkimin e
artizanëve të Qarkut Kukësit në një organizatë. Kohët e fundit, janë zhvilluar disa nisma në nivel
kombëtar që synojnë forcimin e këtij sektori, duke krijuar një lidhje të fortë me zhvillimin e turizmit në
Shqipëri. Një bazë të dhënash kombëtare e artizanëve shqiptare është duke u zhvilluar nga GTZ-ja; GTZ-
ja është gjithashtu duke mbështetur krijimin e një pazari artizanal në Shkodër (me 10 dyqane); dhe SNV-
ja është duke punuar në zhvillimin e një dyqani online për punët artizanale. Dyqane artizanale dhe një
inkubator artizanal do të zhvillohet në të ardhmen e afërt në Shkodër, Gjirokastër dhe Korçë. Kështu, kjo
është një kohë e përshtatshme për Qarkun e Kukësit për ta ndjekur këtë veprimtari duke ndihmuar
artizanët e saj për t'u bërë aktiv nëpërmjet bashkëpunimit të ndërsjellë dhe duke përfituar nga disa
programe për sektorin e punimeve artizanale që operojnë aktualisht në Shqipëri.

Nëse në Qarkun e Kukësit do të zhvillohet sektori i punimeve artizanale, artizanët duhet të formojnë një
shoqatë apo organizatë, në mënyrë që përfaqësojnë dhe manaxhojnë më mirë interesat e tyre. Është e
domosdoshme që të gjitha palët e interesuara të kuptojnë se në qoftë se sektori i lihet nismave ad-hoc nuk
ka asnjë shans që sektori të lulëzojë. Një organizatë e tillë do të ishte fillimi i një faze të re që do të
ripoziciononte artizanët vendas dhe do të ripërcaktonte rolin e artizanatit në zhvillimin e sektorit të

 12
      Sektori i punwve artizanale nw Aqaba, 2008 AECOM
 13
      Winfried Kiechle, Manaxher i Pwrgjithshwm – Shoqata Artizanale Shqiptare


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                     3-18
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


turizmit në Qarkun e Kukësit .

Zhvillimi i organizatave rajonale të artizanatit mund të jetë e vështirë kur merret në konsideratë:
gjeografia e zonës që pengon artizanët të marrin pjesë në mënyrë aktive, mungesa e njohurive mbi
procedurat ligjore, fiskale dhe administrative dhe shpenzimet administrative për drejtimin e një OJQ-je.
Vështirësitë mund të ndodhin edhe me burimet njerëzore, mbledhjen e fondeve, përpilimin dhe
menaxhimit e projektit. Deri sa të zhvillohet një organizatë e tillë, është e rekomandueshme që artizanët e
Qarkut të Kukësit të fillojnë të organizohen në grupe të vogla në nivel fshati ose rrethi. Këto grupe të
vogla mund të operojnë vetëm, por edhe të jenë filiale të organizatave artizanale që veprojnë në nivel
kombëtar në Shqipëri. Sapo të krijohen, këto grupe duhet të krijojë kontakte me të gjithë aktorët që
veprojnë në këtë treg dhe organizatat që mbështesin sektorin artizanal nëpërmjet trajnimit, kërkimit të
tregut, etj.


Kur të themelohet, Shoqata Artizanëve të Qarkut Kukës duhet të fokusohet në sa vijon:

     Zhvillimit të një baze të dhënash të përditësuar të Artizanëve të Qarkut të Kukësit (në lidhje me
       qëllimin dhe llojin e informacionit ju lutem referojuni seksionit 4.3.2 (e))
     Zhvillimit të faqes se internetit të Punëve Artizanale të Qarkut Kukës (i lidhur me faqen e internetit
       të OMD-se)
     Organizimit të Çmimit Vjetor të Ekselencës në Punët Artizanale në Qarkun e Kukësit
     Shërbimit ndaj artizanëve të Kukësit nëpërmjet:

            o   Krijimit të rrjetit të kontakteve
            o   Mbrojtjes dhe lobimit
            o   Zhvillimit të një inkubatori artizanësh
            o   Sigurimit të trajnimit dhe ndërtimit të kapaciteteve
            o   Shërbimeve të marketingut
            o   Zhvillimit të produkteve
            o   Organizimit të panaireve, festivaleve dhe workshop-eve


(b) Themelimi i çmimit vjetor i Qarkut të Kukësit “çmimi për ekselencë në punët artizanale’

Rekomandohet që të themelohet dhe organizohet një çmim vjetor i ekselencës për punët artizanale në
Qarkun e Kukësit me pjesëmarrjen e të gjithë artizanëve të zonës. Ky konkurs konsiderohet si një
pikënisje e një strategjie për zhvillimin e sektorit të punimeve artizanale në Qarkun e Kukësit .

'Çmimi i Ekselencës' do të ishte një nismë që do të synonte që përmes konkursit të inkurajonte shumë
artizanë nga Qarku i Kukësit për të prodhuar objekte artizanale duke përdorur teknikat tradicionale,
modelet unike vendase dhe tema në mënyrë inovative, për të siguruar vazhdimësinë dhe qëndrueshmërinë
e këtyre traditave dhe aftësive. Përveç kësaj, ky projekt ka për qëllim promovimin e produkteve artizanale
të Qarkut Kukës dhe përmirësimit të hyrjes së tyre në treg në nivel rajonal dhe kombëtar.

     Organizimi

Ky projekt duhet të iniciohet nga OJQ-të vendore dhe mbështetet nga qeveritë lokale dhe Këshilli i
Qarkut i Kukësit. Organizatorët e projektit duhet të konsultohen dhe bashkëpunojnë me ekspertë të
jashtëm dhe organizata që kanë qenë të përfshirë në mënyrë aktive në sektorin e artizanatit në rajone të
tjera të Shqipërisë, duke përfshirë por jo duke u kufizuar në grupet e mëposhtme:



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-19
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


     Shoqata Shqiptare e Artizanëve - është duke punuar në disa nisma, kryesisht në Qarkun e
       Shkodrës, në sektorin e zejtarisë. Në vitin 2009 ata zhvilluan projektin: "Zhvillimi ekonomik për
       artizanët vendas dhe promovimi i prodhimeve lokale artizanale duke synuar tregun e turizmit" në
       bashkëpunim me rajonin e Shkodrës;
             kontakt: artizanati.shqiptar@gmail.com
     Programi i Përbashkët UNESCO-UNDP – po punon me artizanët në ngritjen e dyqaneve
       artizanale dhe inkubatorëve në qytetet e Gjirokastrës dhe Beratit duke kontribuar në ndërtimin e
       kapaciteteve të artizanëve;
             kontakt: z.harasani@unesco.org; dasara.dizdari@undp.org
     GCDO (Organizata e Zhvillimit dhe Ruajtjes së Gjirokastrës) – në bashkëpunim me Shoqatën
       ‘Miqësia’, organizoi Panairi Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore dhe Artizanatit në Gjirokastër;
             kontakt: http://www.gjirokastra.org
     GTZ (Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit) –po zhvillon projektin "Industritë
       Kreative" i cili përbëhet nga një program promovimi kombëtar duke synuar të përmirësojë
       potencialin e zhvillimit të industrive kreative, me zejtarinë tradicionale si pjesë më e rëndësishme
       e segmentit;
             kontakt: http://www.gtz.de/en/praxis/648.htm
     RASP (Programi i Mbështetjes së Shoqatës Rurale) – ka organizuar panaire për produktet
       bujqësore dhe zejtare në Rajonet e Kukësit dhe Pukës;
             kontakt: www.rasp.org.al

     Koordinimi

Një sekretariat teknik duhet te krijohet me persona kontakti në të gjitha komunat e Qarkut të Kukësit dhe
bashkitë për të zbatuar projektin. Sekretariati teknik duhet te punojë në sa vijon:

       Shkruajë projekt propozimin
       Ngrejë fonde
       Shkruajë termat e referencës për anëtarët e jurisë
       Shkruajë projekt-rregulloret dhe kriteret e vlerësimit
       Lançojë thirrjen për aplikim (nëpërmjet medias lokale dhe qeverive lokale)
       Pajis palët e interesuara me formularët e aplikimit, rregullat e projektit, kriteret e vlerësimit dhe të
         tjera informacione të rëndësishme teknike
       Punësojë (pesë) anëtarë jurie, bazuar në termat e referencës
       Regjistrojë pjesëmarrësit dhe mbledhë informacion në lidhje me çdo pjesëmarrës dhe punët
         artizanale që ato fusin në konkurs
       Organizojnë panairin e punëve artizanale (duke ftuar agjencitë e udhëtimit, pronarët e dyqaneve
         artizanale nga Shqipëria dhe Kosova, organizatorët e panaireve të punëve të dorës së Shqipërisë
         dhe vendeve fqinje, pronarët e hoteleve dhe bujtinave në Qarkun e Kukësit , përfaqësues të
         MKTRS, AKT, shtypin dhe median lokale dhe kombëtare, donatorët, etj.)
       Zhvillojë një bazë të dhënash të artizanatit të Qarkut të Kukësit dhe vërë atë në dispozion të të
         gjitha palëve të interesuara

Ngritja e fondeve

Palët lokale të interesit duhet të fillojnë të punojnë menjëherë në ngritjen e fondeve. Organizatat e
përmendura më sipër mund të jenë të interesuara për të ndihmuar në identifikimin e donatorëve të
mundshëm. Ndërkohë, lista e donatorëve të paraqitura në nenin 3.3.1 (b) mund të jenë të dobishme.

Termat e referencës për jurinë



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-20
          Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Sekretariati teknik duhet të shkruajë termat e referencës për jurinë në konsultim me shoqatat e artizanale
që operojnë në Shqipëri. Sa vijon duhet të merren në konsideratë:

       Juria duhet të përbëhet nga pesë anëtarë të zgjedhur nga shoqatat artizanale dhe organizatat që
          punojnë në këtë sektor dhe pronarët e dyqaneve artizanale
       Asnjë anëtar jurie nuk duhet të jetë banor i Qarkut Kukës
       Të paktën një person duhet të jetë një ekspert me përvojë të gjatë në etnografinë shqiptare, sidomos
          etnografinë e Shqipërisë së Veriut

Rregulloret e projektit

Çmimi duhet të ketë rregulla të qarta që duhet t'u ofrohen të gjithë konkurrentëve të mundshëm.
Rekomandohet që sa vijon të merren në konsideratë:

       Përkufizimi

"Punët artizanale përkufizohen si produkte që janë prodhuar tërësisht me dorë ose me ndihmën e mjeteve.
Mjetet mekanike mund të përdoren për sa kohë që kontributi i drejtpërdrejtë manual i artizanit mbetet
komponenti më i konsiderueshëm i produktit të përfunduar. Punët e dorës janë bërë nga lëndë të para dhe
mund të prodhohen në numër të pakufizuar. Produkte të tilla mund të jenë utilitare, estetike, artistike,
krijuese, kulturore ekspresive, dekorative, funksionale, tradicionale, dhe me simbolike të rëndësishme
fetare dhe shoqërore.”14

       Pranueshmëria
         o Çmimi është i hapur për prodhuesit individual artizanal, grupet e komunitetit, kooperativat,
            projektuesit dhe organizatat e tjera artizanale që prodhojnë linjat e prodhimit komercial të
            punëve me dorë, dhe janë të aftë për ruajtjen e niveleve të mjaftueshme të stokut për të
            plotësuar porositë
         o Aplikantët duhet të jenë banor (për individët) ose të jenë të regjistruara (për organizatat) në
            Qarkun e Kukësit
         o Vetëm 'punët e dorës' të përfunduara (shih përkufizimin më lart) do të pranohen. Produktet e
            një natyre të thjesht artistike nuk do të jenë të ligjshme për pranim. Copëza nga produkte të
            mëdha (p.sh. mostra qilimi) ose produktet gjysëm-të gatshme (p.sh. rrotulla tekstili), nuk do
            të jenë të ligjshme.

          Të përgjithshme


             o   Çmimi është i vlefshëm vetëm për një produkt apo një linjë produktesh dhe certifikata e
                 çmimit ose emri nuk mund të përdoren për promovimin e produkteve të tjera të prodhuara
                 nga i njëjti prodhues në qoftë se këto produkte nuk janë paraqitur dhe dhënë çmim nga
                 projekti
             o Të gjitha të drejtat e patentës, autorit dhe riprodhimit mbahen nga prodhuesi




 14
      Pèrshtatur nga pèrkufizimi pèr produktet e zejtarise/artizanale nè Simpoziumin Ndèrkombètar nè UNECO/ITC
       mbi “Zejet dhe Tregu Ndèrkombètar: Tregtia dhe Kodifikimi”, Manila, Filipine, Tetor 1997


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                        3-21
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Kriteret e vlerësimit

Rekomandohet që çmimi të jetë i bazuar në kriteret e prodhimeve artizanale të 'UNESCO-s për
përsosmërinë. Kriteret e mëposhtme të zbatuara për Çmimin e UNESKO-s "Vula e Ekselencës për
artizanatin" Programi i Azisë Lindore i vitit 2008 rekomandohet me forcë që të përdoren nga juria:

     Ekselenca
Standard dhe ekselencë e demonstruar – vendosja e cilësisë në zejtari: përcaktohet nga përdorimi i
materialeve me cilësi të lartë, standardit të lartë teknik, dhe vëmendjes së veçantë në prodhimin dhe
përfundimin e detajeve

     Origjinaliteti

Shprehja e identitetit kulturor dhe e vlerave tradicionale estetike: demonstruar nga një aplikim i mirë
arritur i shprehjes estetike dhe kulturore apo tradicionale të teknikave të zejtarisë

     Inovacioni

Risi në projektim dhe prodhim; demonstruar nga një përzierje e efektshme dhe e suksesshme e
tradicionales dhe bashkëkohores, ose përdorimit shpikës dhe kreativ të materialit, dizajnit, dhe proceseve
të prodhimit

     Marketueshmëria

Tregtueshmëria e produkteve artizanale me potencial për tregun botëror; e lidhur me funksionalitetin e
prodhimit, të përdorimit të sigurt nga blerësit potencialë, një raport i ekuilibruar çmim-cilësi ose
qëndrueshmëri e prodhimit

Për të hyrë në konkurim, të gjithë dorëzimet duhet së pari të plotësojë dy kushte; Produktet dhe proceset
duhet jenë:

    Eko-miqësore
Respekti për mjedisin në materiale dhe në teknikat e prodhimit; ilustruar nëpërmjet përdorimit të
qëndrueshëm të ngjyrave natyrore, fibrave natyrore, materiale të riciklueshmen dhe përdorimit të
materialeve dhe proceseve të prodhimit që janë ekologjikisht miqësore

     Drejtësia
Përgjegjësia sociale; prodhuesi duhet të pohojë se nuk është shkelur asnjë ligj i punës apo të drejtat e
autorit, dhe asnjë individ ose grup social nuk është shfrytëzuar pa të drejtë në asnjë fazë në prodhimin e
punës artizanale të paraqitur për çmim


‘Çmimi i ekselencës’ do t’i jepet tre artizanëve për produktet më të mira.

Thirrja për aplikime

Thirrjet për aplikim duhet të fillojnë të paktën dy muaj para takimit të parë të jurisë. Informacioni duhet të
shpërndahet nëpërmjet të gjitha kanaleve të mundshme të komunikimit, si gazetat, TV lokale dhe radio,
fletëpalosjet, shpalljet publike nga qeveritë lokale, faqet e internetit të rëndësishme, dhe kështu me radhë.
Gjatë pregatitjes të materialeve promovuese, është shumë e rëndësishme që i gjithë informacioni i
nevojshëm të jepet në një format të lehtë për t’u kuptuar.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-22
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




Regjistrimi i pjesëmarrësve

Sekretariati teknik, i asistuar nga qeveritë vendore të Qarkut të Kukësit, duhet të regjistrojnë të gjithë
artizanët e interesuar për konkursin në Qarkun e Kukësit . Sa vijon duhet të sigurohet nga pjesëmarrësit:

       Produkti
       Një përshkrim i shkurtër i produktit (emri, materiali i përdorur, teknika, masat)
       Çmimi
       Tre foto (një foto e produktit, një foto e prodhuesit, një foto e punishtes)
       Kontaktet e prodhuesit (emri, mbiemri, adresa, telefoni, e-mail)
       Një përshkrim i shkurtër i aktivitetit të prodhuesit (ky informacion duhet të përdoret gjithashtu për
         të zhvilluar një bazë të dhënash të prodhuesve rajonalë të punëve artizanale)

Sekretariati teknik duhet të zhvillojë një kod i cili identifikon secilin produkt.

Panairi artizanal

Meqë 29 shtatori është Dita Kombëtare e Trashëgimisë Kulturore është e rekomandueshme që panairi i
parë vjetor të mbahet më 29 shtator, 2010. Meqë Dita Ndërkombëtare e Turizmit është më 27 shtator,
organizatorët e projektit mund të duan të bashkëpunojnë me OMD dhe KPR në organizimin e një
veprimtari e përbashkët tre-ditore mbi temat përkatëse.

Përveç pjesëmarrësve në konkurs, panairi duhet të jetë i hapur për të gjithë artizanët nga Qarku i Kukësit,
artizanët nga rajone të tjera të Shqipërisë dhe Kosovës, por edhe për fermerë nga Qarku i Kukësit, të cilët
do të paraqesin dhe shesin produktet e tyre bujqësore. Këngët tradicionale, vallet dhe lojërat popullore
duhet të jenë pjesë e ngjarjes.

Kjo është një mundësi e madhe për të ftuar dhe përfshirë sektorin e rëndësishëm te zejtarisë në Qarkun e
Kukësit dhe palët e interesit të industrisë së turizmit në atë që do të bëhet një veprimtari me profil shumë
të lartë. Ftesa duhet të dërgohet në:

       Media dhe shtypi lokal dhe kombëtar
       Agjensia Kombëtare e Turizmit dhe Shoqata Kombëtare e Turizmit
       Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve
       ALBINVEST, dhomat e tregtisë dhe agjensitë e tjera që nxisin zhvillimin ekonomik në rajonet në
          zhvillim
       Qeveritë lokale të Qarkut të Kukësit dhe rajonet fqinje në Shqipëri, Kosovë dhe Mal i Zi
       Agjensitë e huaja dhe organizatat Shqiptare që punojnë në punët artizanale dhe turizmin në
          Shqipëri
       Pronarët e dyqaneve të punëve artizanale në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni
       Pronarët e hoteleve dhe bujtinave të Qarkut të Kukësit
       Donatorët aktualë dhe potencialë
       Komunitetin e biznesit (lokal dhe kombëtar - një vëmendje të veçantë duhet t’i kushtohet edhe
          pronarëve të bizneseve VIP me origjinë në Rajonin Kukës)
       Intelektualët dhe politikanët

Ceremonia e dhënies së çmimit duhet të jetë aktiviteti kryesor i ngjarjes. Juria do t’i japë çmimin tre
produkteve bazuar në kriteret e përcaktuara që më parë nga juria, duke iu referuar kritereve të prodhimeve
artizanale të 'UNESCO-s për përsosmërinë. Certifikatat do të shpërndahen për fituesit e këtij konkursi së
bashku me një shpërblim financiar.


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  3-23
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




Përveç ceremonisë, duhet të organizohet një tryezë e rrumbullakët me artizanë, përfaqësues të qeverive
vendore, pronarë të dyqaneve artizanale dhe përfaqësuesve të shoqatave të turizmit dhe të agjencive të
udhëtimit duke u fokusuar në bashkëpunimin e mundshëm në të ardhmen.

Broshurat

Projekti duhet të zhvillojë broshura për të gjithë artizanët që marrin pjesë në konkurs.




              Shembull i një broshure (faqe 1)                         Shembulli i një broshure (faqe 2)


Këto broshura mund të përdoren si një mënyrë për promovimin e produkteve për konsumatorët e rinj ose
në panairin artizanal nëpërmjet kontakteve direkte, ose përmes pjesëmarrjes në ekspozita lokale, rajonale
apo ndërkombëtare.

Broshura shembull e përshkruar më lart është prodhuar nga artizanët vendas nga rajoni i Shkodrës me
mbështetjen e Shoqatës Artizanale Shqiptare dhe mund të shërbejë si një shembull për broshurat që do të
prodhohen për këtë projekt. Këto broshura duhet t’i shpërndahen gjerësisht QIT-ve të tjera Shqiptare,
Kosovare dhe Malazeze, agjensive publike përkatëse kombëtare dhe OJQ-ve shumë kohë përpara eventit.

       (c) Qeveritë lokale të Qarkut të Kukësit komisionojnë punë nga artizanët lokalë

Qeveritë lokale të Qarkut Kukës mund të luajnë një rol të rëndësishëm në forcimin e sektorit artizanal
duke porositur produkte artizanale nga artizanët vendas - objekte të vogla që shërbejnë si dhurata që
kryetarët e komunave ua japin të ftuarve zyrtarë që vizitojnë Qarkun e Kukësit, ose kur personalitetet e
Qarkut të Kukësit udhëtojnë diku tjetër për vizita zyrtare. Kjo është një mënyrë e shkëlqyer për të
promovuar dhe për të ndërtuar një imazh pozitiv për trashëgiminë kulturore të Qarkut të Kukësit, duke i
dhënë një mbështetje modeste por shumë të vlerësuar artizanëve vendas.

Rekomandohet fort që komunat, bashkitë, Këshillit i Qarkut Kukësit dhe Zyra e Prefektit të konsiderojnë
porositjen e punëve të artizanëve vendas që marrin pjesë në ngjarjen 'çmimin i ekselencës’.



Mëposhtë jepet një shembull i një suveniri me logon e Bashkisë Kukës prodhuar nga Znj.Hate Ora:



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-24
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




                                 Sixhade-suvenir me logon e Bashk isë K uk ës



       (d) Fituesit e ‘cmimit të ekselencës’ marrin pjesë në panairet kombëtare dhe Ballkanike

Një aspekt i rëndësishëm i zhvillimit të sektorit të punimeve artizanale në Qarkun e Kukësit është
ekspozimi i produkteve artizanale tek sa më shumë njerëz dhe tregje të reja që të jetë e mundur. Në këtë
kuptim, në këtë fazë fillestare, rekomandohet me forcë që artizanët e Qarkut të Kukësit të marrin pjesë në
panaire të ndryshme artizanale dhe festivale nëpër të gjithë Shqipërinë dhe vendet fqinje. Pjesëmarrja në
këto festivale dhe panaire në qytete të tjera apo vende të huaja është një mënyrë e suksesshme e
promovimit të zejtarisë dhe trashëgimisë kulturore të rajonit. Përveç kësaj, këto aktivitete paraqesin
mundësi të shkëlqyera që artizanët të shkëmbejnë informacion dhe përvoja me kolegët, të zhvillojnë
partneritete dhe marrëdhënie profesionale me individët dhe kompanitë e zejtarisë tregtare, të zhvillojnë
kontakte me organizata dhe institucione që punojnë në ngritjen e kapaciteteve artizanale dhe të
identifikojnë tregje të reja.

Projekti ‘cmimi i ekselencës" projektit duhet të veprojë si një ndërmjetës në mes artizanëve të Qarkut
Kukës dhe panaireve dhe festivaleve artizanale. Prandaj, është e rëndësishme që përfaqësuesit e
aktiviteteve të tilla janë të ftohen të vizitojnë panairin artizanal të organizuar në kuadrin e çmimit në
mënyrë që të vendosen kontakte me artizanët e Qarkut Kukës. Rekomandohet që projekti të negociojë
pjesëmarrjen e fituesve "çmimit të ekselencës" në së paku tre panaire kombëtare dhe dy panaire të
organizuara në vendet fqinje.
Pjesëmarrja në evenimentet e mëposhmtme mund të ketë vlerë për t’u konsideruar:

     Pazari i Pushimeve Ndërkombëtare Vjetore dhe Pazari i Pranverës në Tiranë - organizuar nga
       TËIG (Grupi Ndërkombëtar i Grave Tiranë) dhe OSAAB (Organizata për Mbështetjen e Bebeve
       Shqiptare të braktisura), me mbështetjen e Hotel Sheraton Tirana. Pazari pushimi është i
       organizuar për çdo vit gjatë javës së parë të dhjetorit dhe pazari i pranverës është i organizuar në
       fillim të majit. Për informacione te metejshme kontaktoni: mveliaj@gmail.com



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-25
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


     Artizania Shkodrane – është organizuar nga Gratë Intelektuale të Shkodrës me mbështetjen e
       Bashkisë së Shkodrës. Kjo është një ngjarje tre ditore e organizuar në dhjetor. Vitin e kaluar më
       shumë se 25 artizanë nga Rajoni i Shkodrës, Kosovës dhe Malit të Zi shfaqën produktet e tyre
       artizanale. Per informacione te metejshme kontakto: zdibra@yahoo.it
     Panairi artizanal i Gjirokastrës - organizuar nga 'Shoqata Miqësia', Bashkia Gjirokastër dhe
       GCDO (Organizata e Ruajtjes dhe Zhvillimit të Gjirokastrës). Vitin e kaluar panairi u organizua
       gjatë ditëve të edicionit të 9-të të Festivalit Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës që priti më shumë
       se 70 artizanë nga rajone të ndryshme të Shqipërisë. Për më shumë detaje kontaktoni:
       spetrela@gjirokastra.org spetrela@gjirokastra.org
     Pazari i Zejtarisë së Pushimeve dhe Pazari i Zejtarisë i Pranverës në Shkup – organizuar nga
       Shoqata e Tregtisë e Maqedonisë (MATA) janë dy panairet kryesore të zejtarisë në Maqedoni të
       cilët presin artizanë të shumtë nga Maqedonia dhe shtete te tjera të Ballkanit. Për më shumë
       informacione kontaktoni: zoran.t@matacraft.org.mk
     Panairi Artizanal në Prishtinë (24-26/IX) dhe Panairi Artizanal në Prizren (25-27/IX) –
       organizuar nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e Kosovës, si pjesë e Ditëve të
       Trashëgimisë Kulturore Europiane. Për më shumë informacion kontaktoni: vlora.dumoshi@ks-
       gov.net

Rekomandohet që projekti të mbulojë pagesat e pjesëmarrjes dhe kostot e transportit për tre fituesit e
çmimeve të ekselencës për vitin përkatës për një periudhë prej tre vjetësh. Shpenzimet e tjera duhet të
mbulohen nga vetë artizanët. Pas kësaj periudhe tre-vjeçare është parashikuar që organizatorët e “Çmimit
të Ekselencës’ dhe Shoqata e Artizanëve të Qarkut Kukës të mbulojnë një pjesë të kostos.

       (e) Zhvillohet dhe publikohet një bazë të dhënash online për punët artizanale

Planifikimi i mirë kërkon akses të lehtë në informacionin për sektorin e artizanatit. Cmimi i ekselencës
dhe panairi artizanal janë një mundësi e shkëlqyer për të mbledhur dhe përpunuar të dhëna për artizanët
që veprojnë në Qarkun e Kukësit . Organizatorët e projektit të "çmimit të ekselencës" duhet të punojnë në
zhvillimin e një baze të dhënash të detajuara përbërë nga informacioni i mëposhtëm:

                                              Profili artizanit
                                      Emri:
                                      Mbiemri:
                                      Teknika/t:
                                      Galeri fotosh:
                                         (imazhet e 10 produkteve–
                                         duke përfshirë objektin që
                                         ai/ajo paraqiti në konkurs
                                      Përshkrim të shkurtër për
                                         përvojën e artizanit:
                                      Klientët:
                                      Kontakte:
                                           Tel
                                           Mobile
                                           E-mail (nëse ka)
                                           Web-site (nëse ka)

Ky informacion duhet të botohet si një link në faqen e internetit të turizmit rajonal dhe të vihet në
dispozicion të organizatave të interesuara që punojnë në sektorin e punëve artizanale si GTZ, SNV,
GCDO, Programi i Përbashkët UNESCO-UNDP, MTKRS, AKT dhe AAA. Baza e të dhënave duhet të
përditësohet çdo vit nga ekipi menaxhues i çmimit vjetor 'të ekselencës". Në një fazë të mëvonshme kjo


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-26
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


bazë të dhënash duhet të bëhet përgjegjësi e Shoqatës së Artizanëve të Qarkut Kukës.

Aktualisht ka një projekt të mbështetur nga GTZ-ja e quajtur "Industritë Kreative" që është duke punuar
për zhvillimin e një bazë kombëtare të dhënash të punonjësve kreativ dhe artizanëve ku do të përfshihet
edhe Qarku i Kukësit . Ky projekt mund të jetë një partner i mirë me të cilin mund të bashkëpunojnë palët
lokale të interesit. Një bashkëpunim i tillë do të kishte një ndikim të rëndësishëm në cilësinë e projektit
dhe do të ulte shpenzimet për të dy palët.

Ky është një link për në faqen e internetit të GCDO i cili kohët e fundit ka zhvilluar një databazë të vogël
për artizanët vendas në Gjirokastër dhe që shërben si një shembull:
http://www.gjirokastra.org/sub_links/artisans_sub/visiting_handicraft_shop.html


        (f)Ndërtimi i kapaciteteve për artizanët vendas

Dizenjot dhe cilësia e punëve të artizanëve të Qarkut të Kukësit nuk janë të standardizuara apo të njohura
gjerësisht në nivel kombëtar apo ndërkombëtar. Teknologjia, teknikat, veglat dhe pajisjet shpesh janë të
vjetëruara dhe kapaciteti për të kuptuar dhe realizuar produkte që përmbushin kërkesat e tregut të turizmit
është mjaft i kufizuar. Zhvillimi i tregjeve të reja dhe aftësive të biznesit, duke përfshirë planifikimin e
biznesit, marketingun dhe menaxhimin financiar, mungojnë. Norma dhe koha e nevojshme për ndërtimin
e kapaciteteve do të rregullojë nivelin dhe shpejtësinë e zhvillimit për sektorin e artizanatit, në Qarkun e
Kukësit .

Studimi i Vlerësimit theksoi se artizanët e Qarkut Kukës kanë nevojë për trajnim në fushat e mëposhtme:

       Si të hyjnë në tregun turistik
       Dizenjim dhe zhvillim produkti
       Menaxhim biznesi
       Marketing dhe ‘branding’
       Kosto dhe çmim
       Prodhim
       Paketim

Trajnimi duhet të jetë me natyrë pjesëmarrëse, duke siguruar që të mësuarit praktik zhvillohet duke
siguruar informacion dhe teknika që mund të shfrytëzohen menjëherë nga artizanët për të përmirësuar
gjendjen e tyre ekonomike.

Ka disa organizata që merren me ngritjen e kapaciteteve për artizanët dhe që veprojnë në Shqipëri, me të
cilat shoqata e artizaneve të Qarkut Kukës duhet të bashkëpunojë ngushtësisht meqënëse përvoja dhe
asistenca e tyre do të ishte një ndihmë e madhe për artizanët vendas:

     Programi i Përbashkët UNESCO – UNDP për Kulturën dhe Trashëgiminë për Zhvillimin Social
       dhe Ekonomik në Shqipëri – është duke zhvilluar një manual trajnimi për artizanët në gjuhën
       Shqipe: (www.cultureandheritagealbania.org)
     Shoqata Shqiptare e Artizanëve – e mbështetur nga CIM Frankfurt (www.cimonline.de) Shoqata
       ofron shërbim të menjëhershëm konsulence dhe mbështetje marketingu për artizanët. Në mënyrë
       që të krijojë një lob për artizanët në nivel kombëtar, shoqata luan një rol të rëndësishëm në
       krijimin e një rrjeti të organizatave të sektorit artizanal (winfried.kiechle@arcor.de )
     Organizata për Zhvillimin dhe Ruajtjen e Gjirokastrës - është duke punuar në disa projekte në
       fushën e trashëgimisë kulturore, duke përfshirë ngritjen e kapaciteteve për sektorin e zejtarisë. Në
       dhjetor 2009 ajo ka organizuar trajnime me SNV (Organizata për Zhvillim Holandë)


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-27
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


       www.snvbalkans.org në bashkëpunim me MATA (Shoqata Maqedonase Artizanale e Tregtisë)
       www.matacraft.org. për artizanët e Qarkut Gjirokastër.
     Punësimi i Rinisë dhe Migrimi - Programi synon të forcojë kapacitetin e tregut të punës në rajonet
       e Shkodrës dhe Kukësit. Programi mund të jape një kontribut të rëndësishëm në ofrimin e kurseve
       të trajnimit për artizanët lokalë dhe në të ardhmen ajo mund të angazhohet në krijimin e
       inkubatorit artizanal. http://www.un.org.al/subindex.php?faqe=details&id=71

Shoqata artizanale në bashkëpunim me palët e interesuara duhet t’u ofrojë trajnim për dy vitet e para së
paku 100 artizanëve nga Qarku i Kukësit me trajnues kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Pritet që së paku
15% e artizanëve që marrin pjesë në trajnime do të zhvillojnë planet e afatshkurtra dhe afatmesme të
biznesit.

       (g) Sallat e ekspozimit dhe dyqanet e produkteve artizanale janë krijuar në të gjithë Qarkun e
           Kukësit

Siç u përmend më lart, një nga problemet më imediate që po ndesh aktualisht sektori i zejtarisë në Qarkun
e Kukësit është mungesa e ekspozimit të produkteve të saj artizanale. Shumica e artizanëve të intervistuar
gjatë fazës së Studimit të Vlerësimit e konsideruan këtë si një nga problemet e tyre më të mëdha të cilat
nuk mund t’i tejkalojnë vetë për shkak të mungesës së mjeteve financiare. Shumica e tyre besojnë se në
qoftë se produktet e tyre do të jenë të ekspozuara në vende strategjike, shitjet do të rriteshin në mënyrë të
konsiderueshme, gjë që është shumë e vërtetë.

Shumë duhet të bëhet në Qarkun e Kukësit për të krijuar sa më shumë vende që të jetë e mundur për të
shfaqur dhe shitur produktet artizanale të artizanëve lokalë, duke përfshirë; sallat e ekspozimit, dyqanet
me pakicë, panairet, pazaret, dhe kështu me radhë. Një nga formatet më të përshtatshme për Qarkun e
Kukësit në gjendjen e tanishme është një dyqan artizanal / sallë ekspozite që do të ekspozonte dhe shiste
zejtarinë vendase. Këto dyqane/ salla ekspozimi do të shfaqnin bukurinë, vlerën dhe estetikën e çdo pjese
unike nën një çati për përzgjedhjen e konsumatorit. Ngritja e përshtatshme e dyqaneve me
shumëllojshmërinë e duhur të produkteve do të ndihmonte në tregtimin e produkteve të zejtarisë në
Qarkun e Kukësit dhe do t’i bënte ato më të arritshme.

Projekti do të financojë ndërtimin e tri dyqaneve artizanale përkatësisht në qytetin e Bajram Currit,
Krumës dhe Kukësit. Autoritetet lokale kanë vendosur që këto dyqane/ salla ekspozimi në qytetin e
Kukësit dhe Bajram Curri do të përfshihen në muzetë e propozuar bashkiake. Meqë muzetë janë të
vendosura në qendrat e qytetit, në zona të arritshme që presin shumë vizitorë, potenciali për ekspozimin
dhe shitjen e produkteve artizanale lokale është i madh. Pika e shitjes së produkteve artizanale në Krumë
do të jetë në qendër të qytetit ku ka edhe ekspozimin më të mire ndaj turistëve që vizitojnë zonën

Sipas procedurave institucionale të UNDP, të tre dyqanet/sallat e ekspozimit që do të ndërtohen nëpërmjet
projektit KRTEP do të bëhen pronë e qeverive përkatëse vendore. Megjithatë kjo nuk do të thotë se këto
objekte duhet të drejtohen nga entet publike. Rekomandohet fort që dyqanet të jepen si koncesione për
subjektet private ose shoqata artizanale për funksionim bazuar në të drejta dhe kritere të përcaktuara qartë.
Sa vijon duhet të merren parasysh nga qeveritë përkatëse vendore kur të përgatisin termat e referencës për
këto koncesione:

     Kontratat e koncesioneve duhet të zgjasin për tre vjet me mundësi ripërtëritje
     Fituesit (një person, kompani, apo shoqatë), duhet ti paguajë pushtetit vendor një qera simbolike
       prej vetëm US$ 1 në muaj për termin e parë
     Kandidatët e suksesshëm duhet të respektojnë të gjitha procedurat ligjore dhe fiskale dhe
       rregulloret e aplikuara në Republikën e Shqipërisë



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-28
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


     Kandidatët e suksesshëm duhet të mbulojnë të gjitha shpenzimet administrative dhe operative
       (pagat, faturat e energjisë elektrike etj.) për dyqanet përkatëse
     Personat që ekspozojnë dhe shesin produkte duhet të jenë komunikues dhe në gjendje të flasin
       gjuhë të huaj (gjuha angleze është një domosdoshmëri)
     Dyqanet zejtare duhet t’u shërbejnë të gjithë artizanëve të rretheve përkatëse si dhe artizanëve të
       Qarkut Kukës
     Kandidatët e suksesshëm duhet të respektojnë përqindjen standarde të shitjeve që shkon për
       artizanët (80% - 85%) dhe t’i sigurojnë transparencë të plotë të atyre.

 Qendra Turistike dhe Kulturore në Valbonë

Përveç tre sallave të ekspozimit artizanal të lartpërmendura, do të zhvillohet një dyqan artizanal si pjesë e
qendrës multifunksionale të Kulturës dhe Turizmit në Fshatin Valbonë. E njëjta qasje dhe terma të
referencës të paraqitura më lart janë të rekomanduara për t'u ndjekur nga komuna Margegaj.

Hotelet dhe bujtinat

Hotelet dhe bujtinat në Qarkun e Kukësit po humbasin një mundësi të vërtetë për të promovuar
trashëgiminë kulturore të zonës të ftuarve të tyre dhe për të realizuar fitim nga kjo. Rekomandohet që
hotelet dhe bujtinat të krijojnë qoshe artizanale ku ata mund të shfaqin dhe të shesin produktet artizanale
vendase, për të cilat ato do të përfitojnë një përqindje të caktuar nga shitja (10-15%).

        (h) Shumica e artizanëve të Qarkut të Kukësit do të reklamojnë dhe shesin produktet e tyre në
            dyqanin artizanal Shqiptar online

SNV, në bashkëpunim me disa organizata dhe grupe artizanale në të gjithë Shqipërinë, po punojnë për të
zhvilluar një dyqan online për zejtarinë shqiptare. Kjo është një iniciativë e shkëlqyer dhe një mundësi e
mirë për artizanët në Qarkun e Kukësit për të ekspozuar dhe të shitur prodhimet e tyre segmenteve të
reja të tregut. Një projekt i tillë ka filluar me sukses në Serbi në vitin 2007. Më shumë se 500 artizanë
serbë u përfshinë në këtë projekt duke shitur që në vitin e parë më shumë se 13.000 suvenireve nëpërmjet
dyqanit online. Për më shumë informacion vizitoni: www.suvenirisrbije.com. Rekomandohet që artizanët
e Qarkut të Kukësit të promovojnë dhe shesin produktet e tyre në dyqanin online artizanal shqiptar sapo ai
të vihet në funksion.

        (i) Panairet e artizanatit organizohen rregullisht në të gjithë Qarkun e Kukësit

Aktualisht, nuk ka asnjë panair artizanati të organizuar rregullisht në Qarkun e Kukësit . Përveç panairit të
artizanatit të organizuar si pjesë e "çmimit të ekselencës”, rekomandohet që grupet artizanale dhe qeveritë
vendore të organizojnë panaire të vogla në bazë të rregullt të paktën një herë në vit. Panairet duhet të
organizohen në çdo komunë dhe bashki së bashku me festimet tradicionale, ditë të shenjta ose datat e
rëndësishme.

Rekomandohet që komunat dhe bashkitë e mëposhtme të organizojnë panaire artizanale vjetore ose dy
here në vit:

       Komuna Margegaj – në Valbonë dhe Dragobi, gjatë sezonit të verës
       Komuna Bujan – në fshatin Bujan, në afërsi të Kullës së Mic Sokolit ose Fortesës Rosuja
       Komuna Llugaj – në Fshatin Luzhë, në data të rëndësishme të lidhura me vendin e shenjtë
       Bashkia Bajram Curri – qendra e qytetit
       Bashkia Krumë – në qendrën e qytetit, dhe në Fshatin Cehan ngjitur me Shpellën e Dajçit, gjatë
         sezonit të verës


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-29
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


     Bashkia Kukes – ne qendrën e qytetit, bashkë me festimet për Ditën e Verës
     Komuna Bicaj – në Qytetin Bicaj, gjatë sezonit të verës, bashke me aktivitetet e tjera kulturore
     Komuna Shishtavec – fshatrat Borje dhe Shishtavec, bashkë me aktivitete të tjera të Festës së Shën
       Gjergjit
     Komunat Ujmisht dhe Tërthore – bashkë me aktivitete të tjera të festës “T’Qethmet”
     Komuna Surroj - bashkë me aktivitete të tjera të festës “T’Dunmet”
     Komuna Malzi - bashkë me aktivitete të tjera të festës “Rruna”

       (j) Një vulë ose logo që karakterizon të gjitha prodhimet e bëra në Qarkun e Kukësit është
            projektuar dhe e regjistruar në Zyrën e Patentave dhe Markave Shqiptare (ZPMSH)


                                                                                           Krijimi i një marke të
                                                                                           përbashkët për zejet
                                                                                           në Qarkun e Kukësit
                                                                                           është thelbësore për
                                                                                           zhvillimin e sektorit.
                                                                                           Punët artizanale të
                                                                                           Qarkut të Kukësit
                                                                                           duhet të jenë nën një
                                                                                           markë të veçantë që
                                                                                           reflekton     trashëgi-
                                                                                           minë dhe traditat e
                                                                                           zonës. Një stampë
                                                                                           ose logo duhet të
                                                                                           dizenjohet dhe të
                                                                                           karakterizojë të gjitha
       Pune artizanale te Bosnjes                                                          prodhimet e bëra në
                fushata
           ‘Pazar me nje qellim’                    Fushata e grave te luginave Ladakh,    Qarkun e Kukësit .
                                                               Lahaul dhe Spiti

Kjo stampë dhe logo duhet të zgjidhet në një konkurs të hapur ku artizanë dhe dizenjator nga Shqipëria
dhe Kosova janë ftuar të marrin pjesë nga një juri e përbërë nga dy profesionistë, një nga Rajoni Kukësit
dhe një i ftuar që vjen nga një prej shoqatave kombëtare artizanale.

Sallat e ekspozitave/dyqanet që shesin produktet artizanale në Qarkun e Kukësit duhet të kenë një shenjë
që e thekson këtë, duke portretizuar që shitësit me pakicë janë burim i materialit dhe burimeve të bëra në
nivel lokal. ZPMSH duhet të jetë e përfshirë zyrtarisht në licencimin e markave të tilla pasi kjo është një
kërkesë ligjore.

3.3.3 Kuzhina dhe produktet vendase

Ngrënia e ushqimit të dallueshëm vendas, përjetimi i aromave të reja dhe ngacmuese të verërave ose
konjakëve dhe aksesi i lehtë për lehtësitë e kateringut që paraqesin vlerë të mirë për paratë, janë të gjitha
komponentë thelbësor të një përvoje të paharrueshme turistike. Për shumë vizitorë ky është motivi
kryesor i udhëtimit, dhe turizmi i kulinarisë - apo gastronomisë – tashmë është konsoliduar në mbarë
botën. Ka një numër në rritje të udhëtarëve që lidhin përvojën e kuzhinës së një vendi me kulturën e tij
unike dhe trashëgiminë.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-30
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


(a) Gatimet vendase dhe pijet shërbehen në shumë restorante dhe bujtinë në Qarkun e Kukësit

Shumica e turistëve do të ishin të gatshëm të paguanin pak më shumë për ushqimin dhe pijet e prodhuara
në vend në pritje të më shumë freskie dhe shije, dhe për shkak se ata janë të interesuar për komunitetin që
janë duke vizituar. Për fat të keq, turistëve që vizitojnë Qarkun e Kukësit , rrallë u ofrohet kjo mundësi.
Në shumicën e rasteve, vizitorët përjetojnë një ushqim "të rëndomtë europian" dhe kanë vështirësi për të
gjetur ushqimet e mrekullueshme dhe produktet për të cilat Qarku i Kukësit është i njohur. Kjo situatë
duhet të ndryshojë. Restorantet në Qarkun e Kukësit duhet të përfitojnë nga kuzhina unike për të cilën
rajoni është i famshëm, duke ofruar gatimet dhe pijet lokale të klientëve të tyre, si dhe gatimet e
‘pritshme’ për ngrënësit jo aq aventureskë.

(b) Një broshurë me gatime tradicionale dhe pije vendase përgatitet dhe publikohet (në Shqip dhe
    Anglisht)

Përveç broshurave të tjera tematike, OMD do të prodhojë broshura që paraqesin kuzhinën e pasur të
rajonit për të nxitur më tej turizmin kulturor në Qarkun e Kukësit . Këto broshura duhet të botohen në disa
gjuhë (p.sh. anglisht, italisht, gjermanisht), si në formë elektronike edhe në versionin e shtypur, dhe të
shpërndahen gjerësisht përmes QIT / TIP të vendosura në të gjithë Qarkun e Kukësit, si dhe në pjesë të
tjera të Shqipërisë, Kosovës dhe Malit të Zi.




                                                                                 Gastronomia Kroate
   Broshura e Kuzhines Tradicionale Shqiptare                       Publikimi elektronik edicioni 2010 në hungarisht

Aktualisht Shoqata RASP po zhvillon një katalog të produkteve lokale dhe gatimeve tradicionale të
Qarkut të Kukësit, i cili mund të përdoret si burim për një broshurë të tillë.

Rekomandohet që këto broshura të ngarkohen në faqet e internet të OMD, AKT dhe MTKRS në disa
gjuhë. Sa më lartë është një shembull i një version elektronik të një broshure gastronomike botuar në
gjuhë të ndryshme nga Organizata e Turizmit Kroat:
http://www.croatia.hr/English/Multimedija/Brosure.aspx

(c) Gatimet tradicionale të Qarkut të Kukësit përfshihen në broshurat gastronomike kombëtare




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                        3-31
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




                       Kuzhina Tradicionale
                         Shqiptare Broshura
                             2009, NTA                                    Kuzhina Tradicionale
                                                                            Shqiptare Broshura
AKT boton broshura shqiptare të gastronomisë çdo vit, si pjesë e strategjisë së saj promocionale. Në
edicionet 2008 dhe 2009, gastronomia e Qarkut të Kukësit nuk u përmend. OMD duhet të punojë ngushtë
me AKT për të siguruar që gastronomia e Qarkut të Kukësit të përfshihet në seksionin e Shqipërisë
Veriore në botimet e ardhshme.



(d) Disa produkte vendase paketohen si suvenire të vërteta dhe vihen në dispozicion të turistëve

Produktet vendase të Qarkut Kukës janë të njohura për cilësinë e tyre në të gjithë Shqipërinë. Kjo është
një vlerë e rëndësishme që duhet të merret parasysh nga sipërmarrësit në Qarkun e Kukësit , të cilët duhet
të inkurajohen për të investuar në paketimin e një game të gjerë të prodhimesh vendase. Këto produkte do
të ishin me interes të madh si për turistët kombëtare dhe ata ndërkombëtare që vizitojnë këtë zonë.

Kantina ERVIN në Kukës ka bërë një hap përpara në këtë drejtim duke futur në treg një shishe 200 ml për
rakinë e manaferrës bio. Kjo është një nismë e vlefshme, por kërkon promovim dhe shpërndarje më të
madhe në mënyrë që të bëhet një suvenir tërheqës për tregun e turizmit. Paketimi prej druri të gdhendur,
dizenjo të ndryshme shishesh, etj. mund të parashikohen të pikturuara si në imazhet më poshtë. Duhet të
vendoset një bashkëpunim i ngushtë ndërmjet Dhomës së Tregtisë së Qarkut të Kukësit, OMD-së,
shoqatave dhe grupeve artizanale me qëllim që disa produkte lokale të kthehen në suvenire tërheqës të
paketuar ekskluzivisht për tregun turistik.




             Vererat Cekorov (Maqedonia)
                 Paketim per dhurate
                                                                                       Rakia ERVIN
                                                                                        Manaferre




Kantina "Gjergj Kastrioti Skënderbeu" në Durrës, prodhuese e


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-32
                                                                                 __________________________
                                                                                  Konjak SKENDERBEU / Suvenir
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


konjakut Skënderbeu, ka ndërtuar një partneritet me artizanët e Krujës për të zhvilluar një seri suveniresh
atraktive të cilat përfshijnë logon e konjakut, produktit dhe enës. Ky partneritet ka qenë shumë i
suksesshëm dhe një numër i konsiderueshëm turistësh që vizitojnë Shqipërinë e blejnë konjakun
Skënderbeu si një suvenir shqiptar. Vendet fqinjë të Ballkanit kanë përvojë të konsiderueshme në këtë lloj
iniciative që do të ishte me interes të madh për palët e interesuara lokale të Qarkut Kukës.

Për dizenjo të ndryshme të suvenireve të prodhimeve vendase vizitoni:
http://www.cekorovi.com.mk/whycekorovi.htm ose
http://www.suvenirisrbije.com/kategorija-Vina-i-rakije-91x55


3.3.4 Zhvillimi i trashëgimisë kulturore në Qarkun e Kukësit

Trashëgimia kulturore është e njohur gjerësisht si një mjet për të nxitur identitetin dhe diversitetin
kulturor si dhe mirëkuptimin e ndërsjellë. Trashëgimia kulturore është një aset i rëndësishëm për
zhvillimin ekonomik dhe të turizmit. Infrastruktura e përshtatshme, si dhe ruajtja dhe restaurimi i siteve
kulturore janë thelbësore për të inkurajuar turizmin.

(a) Sinjalistikë udhëzuese dhe informuese prodhohet dhe instalohet

Siç është raportuar në Studimin e Vlerësimit, nuk ka sinjalistikë drejtuese dhe informuese për sitet dhe
monumentet e trashëgimisë së Qarkut të Kukësit. Është e nevojshme që të sigurohet sinjalistika në të
gjitha atraksionet e trashëgimisë kulturore ekzistuese që posedojnë potencial turistik. Për teknikat në
lidhje me sinjalistikën ju lutem referojuni Kapitullit 1, Seksionit 1.4.1. Zhvillimi i Produktit të
Përgjithshëm. Janë dhënë fonde për sinjalistikën drejtuese dhe informative për bukuritë natyrore dhe
kulturore në Qarkun e Kukësit .

Në këtë dokument janë rekomanduar disa ndërhyrje për përmirësimin e atraksioneve të trashëgimisë
kulturore në Qarkun e Kukësit. Është e domosdoshme që çdo restaurim dhe konservim që po ndodh në
lidhje me objektet e trashëgimisë kulturore që posedojnë potencial turistik të jenë plotësuar me
sinjalistikën drejtuese dhe interpretuese. Sinjalistika duhet të jetë prodhuar sipas standardeve të miratuara
ndërkombëtare në kuadër të dizajnit, madhësisë, vendndodhjes dhe vendosjes.

(b) Kullat karakteristike janë restauruar

Kullat e Shqipërisë veriore janë një fenomen që kanë tërhequr interesin e studiuesve nga shumë vende të
botës dhe turistët që vizitojnë zonën. Njerëzit janë të shumë të interesuar për të parë këto objekte
karakteristike qe grafikisht paraqesin kulturën unike dhe historinë e zonës.

Në fund të viteve shtatëdhjetë dhe në fillim të viteve tetëdhjetë disa kulla në Qarkun e Kukësit u caktuan
si monumente kulturore kombëtare. Megjithatë, asnjë punë restauruese ose mirëmbajtjeje nuk është bërë
gjatë dy dekadave të fundit, fatkeqësisht duke e lënë shumicën
e tyre në një gjendje shumë të rënduar. Pavarësisht këtij
problemi, disa nga këto objekte ende presin vizitorë, kryesisht
nga Kosova.

Rekomandohet fort që palët e interesuara në bashkëpunim me
autoritetet përgjegjëse kombëtare të zhvillojnë një plan pune
me 3 faza (afatshkurtër-afatmesme-afatgjata) për rehabilitimin
dhe konservimin e kullave karakteristike në Qarkun e Kukësit
me qëllim që në dhjetë vjet, tetë deri në dhjetë kulla të jenë

                                                                                Kulla e Konferencës së Bujanit
                                                                                     Projekti arkitekturore    3-33
 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


restauruar dhe vizituar rregullisht nga turistët. Kjo është një listë të shkurtër të kullave që duhet të
rikthehet dhe rinovohen në afat të shkurtër.

       Kulla e Konferencës së Bujanit – Komuna Bujan
       Kulla e Mic Sokolit – Komuna Bujan
       Kulla e Shaban Callahut – Komuna Bicaj
       Kulla e Man dhe Hate Ferizollit – Komuna Fajze

Në periudhë afatmesme rekomandohet që fokusi të jetë tek kullat në Fshatin Bujan, Komunën Golaj,
Komunën Margegaj dhe Komunën Arrën.

DRKKSH tashmë ka përgatitur një projekt restaurimi dhe konservimi për Kullën e Konferencës së
Bujanit e cila përfshin sa më poshtë:
    Raporti narrativ (rëndësia historike, vlerat arkitekturore)
    Raporti teknik (gjendja aktuale e ndërtesës, specifikimet teknike, metodologjia dhe plani i punës)
    Projekti arkitekturor
    Kostot e vlerësuara

Ky projekt është miratuar nga ana e autoriteteve përgjegjëse kombëtare dhe është gati për t'u zbatuar.
MTKRS planifikonte për të financuar rindërtimin dhe ruajtjen e kësaj kulle, por për shkak të kufizimeve
buxhetore kjo nuk do të jetë e mundur në vitin 2010. Palët e interesuara vendore dhe rajonale duhet të
kuptojnë se përmirësimi i monumenteve të trashëgimisë se tyre kulturore ka rëndësi të madhe për
zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit, për këtë arsye ata duhet të bashkëpunojnë me MTKRS dhe
partnerë të tjerë të mundshëm për të bashkë-financuar restaurimin e kullave karakteristike në rajon.

Këshilli i Qarkut të Kukësit dhe qeveritë përkatëse vendore duhet të kërkojnë zyrtarisht që Drejtoria
Rajonale e Tiranës për Kulturën Kombëtare (DRKKT) të dizenjojë projektet e restaurimit dhe të ruajtjes
për kullat e Shaban Callahut në Komunën Bicaj dhe Man dhe Hate Ferizolli në komunën Fajze, me qëllim
për miratim nga autoritetet kombëtare përgjegjëse në pranverën e vitit 2011.

Këto dokumente projekt-propozimi do të luajnë një rol të rëndësishëm kur palët e interesuara lokale të
aplikojnë për fonde nga donatorë kombëtar dhe ndërkombëtar.

Financimi

Palët e interesuara lokale duhet të jetë shumë aktive në lobimin dhe ngritjen e fondeve për rindërtimin dhe
restaurimin e trashëgimisë së tyre kulturore. Përveç fondeve që MTKRS mund të akordojë, është e
nevojshme që qeveritë vendore të japin fonde nga buxhetet e tyre dhe të aplikojnë për fonde nga palët e
treta. Kjo është një listë e shkurtër e donatorëve të mundshëm dhe partnerëve apo burimeve të
informacionit për donatorët e mundshëm që mund të jenë me interes për palët vendore të interesit.

     Fondi Shqiptar për Zhvillimin Rajonal - është një fond i dhënë nga Qeveria Shqiptare për çdo vit
       12 Qarqeve administrative që të investojnë në projektet e zhvillimit në territoret e tyre. Në vitin
       2010 trashëgimia kulturore u përfshi në listën e projekteve të ligjshëm. Rekomandohet me forcë
       që KRC të caktojë fonde për ruajtjen e vendeve arkeologjike.
     MTKRS / Instituti i Monumenteve të Kulturës
     Fondi i Ambasadorit për Ruajtjen e Kulturës – mbështetur nga Ambasada e SHBA në Shqipëri
     Fondacioni Shqiptar i Trashëgimisë http://www.albanianheritage.net
     Programi KULTURE 2007-2013 - Shqipëria ka aplikuar nëpërmjet MTKRS dhe MFA për t’u
       bërë e kualifikueshme për pjesëmarrje në këtë program. Pritet që Shqipëria të bëhet e ligjshme për
       fonde në fillim të vitit 2011


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-34
     Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


     Fondet për Monumentet Botërore http://www.wmf.org

(c) Restaurimi dhe konservimi i siteve arkeologjike

Arkeologjia është një pasuri e rëndësishme që duhet të shfrytëzohet siç duhet për të rritur zhvillimin e
turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit. Pranohet rëndom që vendet arkeologjike të Qarkut të Kukësit nuk
janë ndër më të rëndësishmet në Shqipëri dhe kuptohet që arkeologjia nuk mund të jetë arsyeja e vetme që
turistët të vizitojnë Qarkun e Kukësit. Megjithatë, në qoftë se disa vende arkeologjike në rajon do të
restaurohen dhe konservohen si duhet, janë të interpretueshme dhe lehtësisht të arritshme, atëherë interesi
turistik do të rritej duke ndikuar në potencialin e zhvillimit të rajonit si një destinacion turistik. Përveç
vlerës së shtuar që siguron për sektorin e turizmit, restaurimi i vendeve arkeologjike kontribuon në
përcaktimin e identitetit kulturor dhe origjinës së rajonit që ndikon në krenarinë e qytetarëve të zonës.

Në këtë kuptim, restaurimi dhe konservimi i siteve arkeologjike dhe krijimi i infrastrukturës bazë për ti
vizituar këto qendra duhet të konsiderohet si një përparësi kryesore për zhvillimin e turizmit kulturor në
Qarkun e Kukësit. Të gjitha palët e interesuara duhet të bashkëpunojnë ngushtësisht për të siguruar
mbështetjen e nevojshme për ndërhyrje në sitet arkeologjike kryesore me potencial turistik në Qarkun e
Kukësit.

Një listë e shkurtër e monumenteve arkeologjike në Qarkun e Kukësit me potencial turistik u përpilua
nga Dr. Prof. Luan Përzhita, Shef i Seksionit të Antikitetit të Vonë dhe Mesjetës pranë Institutit të
Arkeologjisë siç përshkruhet në Tabelën 3-3:




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   3-35
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




                                  Tabela 3-3 Monumentet arkeologjike në Qarkun e Kukësit me potencial turistik

                                                                   Sipër                                           Potenciali      Kërkim   Konservim i
Nr.     Emri i sheshit            Përshkrimi i shkurtër                         Statusi i Aksesit
                                                                   faqe                                          Aktual Turistik    Ark.    Restaurimit
                                                                       Rrethi Kukes
                                                    Autostrada Kalimash – Qyteti i Kukesit – Morinë
                          Një fortifikim i banuar nga
                       shekulli XII Para Krishtit deri në
          Gradishta
1.                      shekullin e XI pas Krishtit – në 0.6 ha                 Lehtësisht e vizitueshme              PO            PO          JO
         e Bardhocit
                        antikitet funksiononte si postë
                                     kontrolli
      Gjurmë të Rrugës    Daton nga shekulli IV pas                            Lehtësisht e vizitueshme.
2.    Lissus - Naissus Krishtit. Ndodhet pranë Fshatit                        Ngjitur me autostradën, rreth 50         JO           JO          JO
                                    Bardhoc                                                metra
                            Vendbanim i shekujve IV - VI pas
3.       ‘Troje Morin’                                                          Lehtësisht e vizitueshme               JO           JO          JO
                                        Krishtit
                             Një vendbanimi i banuar që prej
                               shekullit të XI para Krishtit.
4.     Kështjella Peca       Besohet që kjo është qendra e          1 ha      E arritshme nga Liqeni i Fierzës         JO           PO          JO
                               parë urbane që përfaqëson
                                 qytetin antik të Kukësit.
                                                                   Segmenti Kukës - Dibër
                          Fortifikim i shekullit të IV pas
                        Krishtit me një jetëgjatësi deri në
                           shekullin XI pas Krishtit. Në
                        pjesën e brendshme të fortifikimit
                          ndodhet një segment i fshatit
5.    Kalaja e Bushatit                                     0.6 ha              Lehtësisht e vizitueshme              PO            PO          JO
                          Bushat. Vendi ndodhet pranë
                         Aeroportit të Kukësit. Kalaja ka
                          11 kulla dhe shërbente si një
                            njësi për njësitë ushtarake
                                      Romake
                                                                          Lehtësisht e vizitueshme . ~
                            Një fortifikatë e shekullit të VI pas
6.     Hisari në Domaj                                            0.6 ha 300m nga rruga kryesore Kukës –              PO            PO          JO
                                Krishtit në Fshatin Domaj.
                                                                                      Dibër



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                          3-36
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


                               Ndodhet në Fshatin Ujmisht,
                                                                       Lehtësisht e vizitueshme . Afër
7.      Kalaja e Çepës       pranë sheshit ku do të ndërtohet                                                       JO   JO   JO
                                                                                    rrugës
                                 hidrocentrali i Skavicës.
                                Daton nga shekulli i IV pas
8.      Kalaja e Vilës         Krishtit. Ndodhet në afërsi të  1.2 ha    E arritshme nga Fshati Vilë.               JO   JO   JO
                                         Fshatit Vilë
                               Daton në shekullin e VI pas
9.     Kalaja e Mlikës       Krishtit dhe ndodhet në afërsi të              E vështirë për tu arritur               JO   JO   JO
                                   fshatit Kala e Dodës.
                                                                   Rrethi Tropojë
                         Gërmimet treguan që ky shesh
                        ka qene banuar që prej Epokës
                         së hershme të Hekurit deri në                         Maks. 1 km nga Fshati Bujan.
10.   Qyteza e Rosujës    shekullin e V pas erës sonë.                         Gjatë dimrit është e vështirë të     PO   PO   JO
                           Është një qëndër shumë e                                         arrish.
                         rëndësishme arkeologjike për
                               Rrethin e Tropojës.
                          Daton në shekullin e IV pas
                                                                               Lehtësisht e vizitueshme nga
          Kalaja e       Krishtit dhe interpretohet si një
11.                                                                  1 ha         fshati Shoshan, Komuna            JO   JO   JO
         Shoshanit      qendër administrative për zonën
                                                                                          Margegaj
                           e Tropojës gjatë antikitetit.
                          Daton nga kohët e mesjetës.
12.   Kalaja e Cërnicës Ndodhet në afërsi të fshatit të                          Lehtësisht e vizitueshme           JO   JO   JO
                           Cërnicës dhe të Valbonës.
                                                                         Rrethi i Hasit
                        Vendbanim pre-historik që daton                       Shumë i vështirë për tu arritur për
13.    Shpella e Dajçit nga viti 2600 para Krishtit deri në                    shkak të kushteve të këqija të       JO   PO   JO
                             vitin 1200 para Krishtit                                     rrugës
14.       Vaspas                Qendër Mesjetare                               Përmbytur nga Liqeni i Fierzës       JO   JO   N/A
                         Këto tuma u gërmuan në vitet
                         1980; materialet u dërguan në                         Nëse është e mundur, tumat të
       Tumat në Myç-
15.                      Muzein Arkeologjik të Tiranës.                       vendosen në afërsi të Myç-Has,        JO   PO   N/A
            Has
                          Sugjerohet rikrijimi i formës                                afër rrugës.
                                    origjinale.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                        3-37
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Rekomandohet që të punësohen dy ekspertë për të zhvilluar një studim fizibiliteti për të gjithë sitet
arkeologjike të propozuar më lart. Grupi i ekspertëve kombëtar duhet të përbëhet nga një arkeolog dhe një
arkitekt apo inxhinier konservues që punon në fushën e trashëgimisë kulturore bazuar në kriteret e
mëposhtme:

   i.        Arkeologu

             Të paktën 20 vjet përvojë në fushën e arkeologjisë (akademike dhe praktike)
             Të paktën 2 vjet të shpenzuara në ekspedita arkeologjike në Qarkun e Kukësit;
             Të paktën 3 publikime mbi arkeologjinë në Qarkun e Kukësit;

  ii.        Inxhinier Konservimi

             Të paktën 10 vjet përvojë në fushë, 5 nga të cilat kanë të bëjnë me monumenteve kulturore

Ekspertët duhet të kryejnë një udhëtim në terren për të vizituar çdo sit dhe për të realizuar një raport të
detajuar me të dhënat e mëposhtme:

             Një analizë të detajuar të rëndësisë historike të sitit;
             Një përshkrim të hollësishëm të gjendjes aktuale fizike (duke përfshirë edhe fotot dhe
              planimetritë);
             Një analizë të potencialit turistik për çdo sit duke përfshirë edhe interesin potencial, vend-
              ndodhjen dhe mundësitë për të arritur

Pas studimit të fizibilitetit, ekspertët do të dalin me një listë të shkurtër të vendeve arkeologjike me
potencialin më të madh turistik për Qarkun e Kukësit. Bazuar në këtë listë të shkurtër, ekspertët duhet të
zhvillojnë për çdo sit një dosje e cila përmban sa më poshtë:

            përshkrim të hollësishëm të ndërhyrjeve të propozuara në sit - arkeologjike ose konservuese
            ndërhyrjet e propozuara për zhvillimin e infrastrukturës për t’i siguruar vizitorëve lehtësi për të
             hyrë në sit, plus interpretimin e vendit në një mënyrë interesante për turistët
            metodologjia dhe afatet kohore
            implikimet financiare të parashikuara

Përveç kësaj, ekspertët duhet të zhvillojnë një strategji për një periudhë dhjetë vjeçare të ndarë në tre faza
duke propozuar ndërhyrje për të restauruar sitet arkeologjike të Qarkut Kukës. Kjo strategji duhet të
miratohet dhe të mbështetet fuqimisht nga Këshilli i Qarkut të Kukësit në drejtim të ngritjes së fondeve
dhe të lobimit.

Sapo dokumentacioni të ketë përfunduar, ekspertët do të jenë përgjegjës për përcjelljen e kërkesës në
institucionet përkatëse kombëtare për miratimin e ndërhyrjeve restauruese dhe konservuese në sitet
specifike arkeologjike. Pritet që ndërhyrjet e propozuara do të dorëzohen pranë këtyre institucioneve deri
në fund të vitit 2010 dhe do të miratohen nga fillimi i pranverës 2011.

Pasi ndërhyrjet të jenë miratuar, ekspertët duhet t’i përcjellin kopje të projekteve drejtorisë rajonale të
kulturës kombëtare të Shkodrës dhe/ose Tiranës – të cilat janë përgjegjëse për monumentet e trashëgimisë
kulturore të Qarkut të Kukësit, MTKRS-së, KRC-së dhe qeverive përkatëse vendore të Qarkut të Kukësit.
Në këtë moment, palët e interesuara vendore duhet të punojnë në bashkëpunim të ngushtë me KRC-në
dhe institucionet kombëtare përgjegjëse për trashëgiminë kulturore duke u fokusuar në ngritjen e fondeve.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                3-38
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Rekomandohet që Këshilli i Qarkut të Kukësit dhe qeveritë lokale në Qarkun e Kukësit të organizojnë
një konferencë për ngritjen e fondeve duke ftuar përfaqësues nga institucionet e trashëgimisë kulturore
kombëtare dhe ndërkombëtare, organizatat, agjencitë, ambasadat e huaja në Shqipëri, fondacionet, dhe
kështu me radhë...

Çdo komunë ose bashki duhet të aplikojë në mënyrë të pavarur për fonde për restaurimin dhe konservimin
e siteve në zonat e tyre përkatëse.

Kjo është një listë e shkurtër e donatorëve dhe partnerëve të mundshëm ose burimeve të informacionit për
donatorë të mundshëm që mund të qasen nga palët e interesuara në nivel lokal:

     Fondi Shqiptar për Zhvillimin Rajonal - është një fond i dhënë nga Qeveria Shqiptare për çdo vit
       për të 12 Qarqeve administrative që të investojnë në projekte zhvillimore në territoret e tyre. Në
       vitin 2010 trashëgimia kulturore u përfshi në listën e projekteve të lejuara me një fond prej rreth
       1.000.000 €. Rekomandohet fort që KRC të alokojë fonde për konservimin e siteve arkeologjike
       të zgjedhura.
     MTKRS / Instituti i Monumenteve të Kulturës
     Fondi i Ambasadorit për Ruajtjen e Kulturës – mbështetur nga Ambasada e SHBA në Shqipëri
     Fondacioni Shqiptar i Trashëgimisë http://www.albanianheritage.net
     Programi KULTURE 2007-2013 - Shqipëria ka aplikuar nëpërmjet MTKRS dhe MFA për t’u
       bërë e kualifikueshme për pjesëmarrje në këtë program. Pritet që Shqipëria të bëhet e ligjshme për
       fonde në fillim të vitit 2011
     Fondet për Monumentet Botërore http://www.wmf.org


Pritet që në periudhë afatshkurtër dhe afatmesme (3 deri 5 vjet), të paktën pesë vende arkeologjike të
vihen ne dispozicion të publikut.

(d) Restaurimi dhe interpretimi i memorialëve të periudhës komuniste

Në të gjithë Qarkun e Kukësit ndodhen përmendore të shumta që u realizuan
gjatë periudhës komuniste. Ato përkujtojnë momente dhe personalitete të
ndryshme që luajtën një rol vendimtar në historinë e Qarkut të Kukësit dhe
kombit shqiptar. Aktualisht, kryesisht ato janë në formë të keqe dhe kanë
nevojë për restaurim dhe interpretim.

Rekomandohet që të gjitha përmendoret që janë në afërsi të bukurive
natyrore dhe kulturore, si dhe ato pranë rrugëve kryesore në të gjithë Qarkun
e Kukësit të restaurohen dhe të interpretohen nga qeveritë përkatëse vendore
gjatë 3 viteve të ardhshme. Pjesa tjetër duhet të restaurohen dhe të
interpretohet në periudhën afatmesme (3-5 vjet). Çdo memorial duhet të __________________________
                                                                              Grafti ne memorial
interpretohet në gjuhën shqipe dhe angleze.


(e) Një itinerar që lidh kullat historike në Qarkun e Kukësit me Kosovën është zhvilluar

OMD në bashkëpunim me operatorët e udhëtimeve në Shqipëri dhe Kosovë duhet të zhvillojë një itinerar
i cili lidh kullat historike në Qarkun e Kukësit dhe në rajonet e Gjakovës, Prizrenit, Decanit dhe Pejës.
Itinerari duhet të promovohet si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë. Materiale promocionale duhet të
prodhohen dhe tu shpërndahen operatorëve të udhëtimeve në Shqipëri dhe Kosovë.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              3-39
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


3.3.5 Muzetë në Qarkun e Kukësit

(a) Tre muze bashkiake rehabilitohen

Rehabilitimi i muzeve bashkiake në qytetet e Bajram Currit, Krumës dhe Kukësit është konsideruar si një
prioritet për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit nga aktorët e interesit në nivel lokal. Projektet e
KRTEP dhe KRCBC do të financojnë pjesërisht ndërtimin dhe restaurimin e tre muzeve bashkiake.
Qeveritë vendore bashkiake janë angazhuar për të mbuluar një minimum prej 15% të kostove të zhvillimit
dhe për të blerë objekte arti, për të menaxhuar dhe për të punësuar personelin e muzeve përkatës, dhe do
të marrin përgjegjësinë për funksionimin dhe mirëmbajtjen e muzeve në fjalë. Pritet që disa pjesë të tre
muzeve do të hapen për publikun nga mesi i vitit 2011. Interpretimi duhet të mundësohet për çdo objekt të
ekspozuar në gjuhën shqipe dhe angleze. Orari i funksionimit duhet të jetë i afishuar dhe të respektohet në
mënyrë rigoroze.

Me qëllim që muzetë bashkiakë të Qarkut të Kukësit të përmbushin kërkesat e tregut të turizmit, është e
rekomandueshme që të merren në konsideratë çështjet e mëposhtme:

Tematika

Meqë të tre muzetë bashkiakë janë të vendosura brenda një distance prej 60 km nga njëri-tjetri, çdo muze
duhet të ekspozojë tema unike që u ofrojnë vizitorëve të zonës alternativa të ndryshme dhe nxitje për të
vizituar të tre objektet. Autoritetet përkatëse vendore duhet të bashkëpunojnë ngushtë për këtë çështje dhe
të dalin me një platformë të përbashkët për muzetë bashkiakë të Qarkut të Kukësit i cili siguron që çdo
objekt të jetë unik dhe tërheqës për turistët. Rekomandohet që për këtë arsye të tre muzetë të zhvillohen si
‘muze rajonalë' , ku secili ekspozon një aspekt të veçantë të historisë së rajonit.

Muzetë duhet të zhvillojnë disa pavijone me tema të ndryshme duke siguruar që nuk ka mbivendosje
midis pavijoneve. Disa nga temat që mund të jenë me interes të madh për turistët përfshijnë:

     Arkeologjinë
     Etnografinë
            o Instrumentet muzikore
            o Kostumet tradicionale
            o Veglat e punës
     Eksodin e Shqiptarëve të Kosovës në 1999
     Historinë
            o Lëvizjen e pavarësisë
            o Konferencën e Bujanit
     Jeta nën komunizëm
            o Propaganda dhe diktatura
            o Artet vizuale të realizmit socialist
            o Arkitektura dhe dizenjimi i brendshëm
            o Jeta nën udhëheqjen komuniste

Këto dhe të tjera tema mund të kombinohen ndërmjet tre muze të propozuara në mënyrën e mëposhtme:

Muzeu i Qytetit të Kukësit

Para së gjithash, tema/t e Muzeut të Kukësit duhet të reflektojnë strukturën arkitekturore të ndërtesës së
re. Për këtë arsye është e nevojshme që pasi të zhvillohet një koncept kuratorial për muzeun e qytetit të



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              3-40
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Kukësit, arkitektët dhe studiot të ftohen në një konkurs të hapur për të zhvilluar një projekt të fisëm
arkitekturor për muzeun i ri.

Rekomandohet që Muzeu i qytetit të Kukësit të zhvillohet si Muzeu Etno-Arkeologjik i Qarkut Kukës me
statusin e një muzeu kombëtar me temat e mëposhtme kryesore të ekspozuara: a) arkeologjia e Qarkut
Kukës, b) etnografia e Qarkut Kukës dhe, c) eksodi i 1999-ës i shqiptarëve të Kosovës për në Qarkun e
Kukësit . Eksodi i shqiptarëve të Kosovës do të jetë i përqendruar në ndërtesën 'Kulla e Qëndresës’ dhe dy
pavijonet e tjera në ndërtesën e re do të shfaqin asetet më të mira arkeologjike dhe etnografike të Qarkut
Kukës.

Duke pasur parasysh numrin e madh të sendeve arkeologjike dhe etnografike të cilat Qarku i Kukësit i ka
poseduar deri në fillim të viteve 1990, kur u vendos që ato të zhvendosen në Tiranë për çështje të sigurisë,
është e rekomandueshme që të fillohet një projekt për kthimin e disa prej këtyre objekteve dhe
ekspozimin e tyre në ndërtesën e re të muzeut të qytetit të Kukësit. Për këtë qëllim një marrëveshje
trepalëshe duhet të nënshkruhet ndërmjet Bashkisë së Kukësit, MTKRS dhe Qendrës së Studimeve
Albanologjike. Bazuar në këtë marrëveshje, MTKRS duhet të bjerë dakord që të caktojë statusin formal të
'muzeut rajonal kombëtar" për muzeun e ri, ku QSA bie dakord për të lejuar ekspertët e angazhuar nga
palët e interesuara për të zgjedhur dhe transferuar objektet të përshtatshme për në Muzeun Etno-
Arkeologjik të Qarkut Kukës konform ligjit shqiptar dhe standarteve teknike dhe të sigurisë.

Pasi të nënshkruhet marrëveshja, dy ekspertë kombëtarë duhet të punësohen për të dizenjuar platformat e
pavijoneve të muzeut etno-arkeologjik. Në këtë dizajn, pavijonet duhet të organizohet në bazë të etapave
historike (p.sh. Neolitike, Epoka e Hekurit, Romake, Periudha e Mesjetës...) si në fushën e arkeologjisë
edhe të etnografisë, duke përfshirë edhe listën e plotë të objekteve që ata propozojnë se duhet të bëhen
pjesë e pavijoneve të reja. Kjo listë duhet të ndahet në dy grupe: një grup që përmban objekte arti të cilat
janë të gatshme për t'u shfaqur dhe një grup tjetër që përfshin objekte që kërkojnë restaurim ose
përmirësimin para se të ekspozohen. Platforma duhet të miratohet nga Instituti i Arkeologjisë dhe Instituti
i Antropologjisë Kulturore dhe Studimeve të Artit.

Ndërsa zhvillohen punimet e ndërtimit të godinës, objektet që kanë nevojë për trajtim do të dërgohen në
një laborator profesional. Pasi ndërtesa të jetë bërë operacionale, të gjitha objektet do të transferohet nga
Tirana për në muzeun e ri duke respektuar standardet ndërkombëtare të sigurisë dhe të transportit.

Dy ekspertët kombëtar duhet të jenë profesionistë me përvojë në fushat e tyre përkatëse me të paktën 20
vjet përvojë. Ata do të punësohen për një periudhë prej 70 ditësh pune të ndarë në tri faza: a) zhvillimi i
një platforme kuratoriale, b) përgatitja e një liste të plotë me objekte që do të ekspozohen në muzeun e ri
dhe c), vendosja dhe interpretimi i objekteve.

Muzeu i Qytetit të Krumës

Tema kryesore e rekomanduar për Muzeun e Krumës është e përqendruar në shkollën e parë të mesme të
zonës së Kosovës- Krumës, e cila është një nga shkollat më të vjetra të mbetura në Shqipëri. Shumë figura
të rëndësishme nga Shqipëria dhe Kosova, të cilët luajtën një rol të rëndësishëm në historinë e zonës
ndoqën këtë shkollë. Një koncept modern kuratorial duhet të zhvillohet për këtë pavijon me qëllim për ta
bërë atë sa më tërheqës që të jetë e mundur për vizitorët.

Një pavijon etnografik rekomandohet të ngrihet gjithashtu i cili të ekspozojë kostume tradicionale dhe
punë artizanale të Hasit dhe Kosovës. Kuratorëve u duhet të përqendrohen në ndryshimet e mundshme të
objekteve të artit nga të dy anët e kufirit. Një ekspert duhet të punësohet për të zhvilluar një koncept
kuratorial për të tërë muzeun dhe për të sugjeruar një listë me objekte që do të ekspozohen në muze.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              3-41
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Muzeu i Bajram Currit

Rekomandohet që muzeu në Bajram Curri të ketë një pavion të historisë duke portretizuar periudhën prej
Lidhjes të Prizrenit (1878) deri në Konferencën e Bujanit (1943-1944). Gjatë kësaj periudhe një numër i
konsiderueshëm patriotësh nga Malësia e Gjakovës (duke përfshirë Rrethin e Tropojës) ishin të përfshirë
në mënyrë aktive në lëvizjen për pavarësi.

Një tjetër pavijon interesant për vizitorët do të ishte ekspozimi i arteve pamore të realizmit socialist të
Qarkut të Kukësit. Në këtë pavijon, punimet e artit pamor prodhuar nga artistë vendas duhet të
ekspozohen duke përfshirë muralet, pikturat, skulpturat dhe mozaikët. Një pavijon i tillë do të jetë me
interes të madh për vizitorët nga vendet fqinje dhe turistët e tjerë evropianë. Një tjetër karakteristikë
interesante që mund të zhvillohet në këtë pavijon do të ishte dizajni i brendshëm i apartamenteve të sapo-
ndërtuara gjatë kohës komuniste në zonat urbane të Qarkut Kukës.

Përveç ekspozimit të koleksioneve të përhershëm, këto muze duhet të presin ekspozita të përkohshme në
bashkëpunim me Muzeun Kombëtar Shqiptar, muze lokale dhe rajonale në të gjithë Shqipërinë, dhe
muzetë në Kosovë, Mal të Zi dhe Maqedoni.

Përveç tre muzeve bashkiake, një tjetër muze do të ngrihet në fshatin e Valbonës si pjesë e Qendrës
Turistike dhe Kulturore në Valbonë, në Komunën Margegaj nga fundi i vitit 2010. Ky muze i vogël do të
ketë një koleksion etnografik nga Lugina e Valbonës dhe fshatrat përreth.

Siguria

Rekomandohet që në çdo muze bashkiak të instalohen sistemet e sigurisë të lidhura me stacionet
përkatëse të policisë për të siguruar që objektet të jenë të sigurta.

Staf mjaft i aftë për t’u shërbyer turistëve

Muzetë duhet të pajisen me ekspertë mjaft të kualifikuar për të siguruar që ato të jenë mikpritës, duke u
kthyer në një atraksion për turizmin si për banorët vendas ashtu dhe për turistët. Guidat e muzeut dhe
njerëz të tjerë që kanë të bëjnë me vizitorët duhet të jetë në gjendje të komunikojnë lehtë me turistë dhe së
paku të flasin anglisht. Një bashkëpunim duhet të realizohet me Muzeun Kombëtar duke u fokusuar në
transferimin e njohurive dhe ngritjen e kapaciteteve. Programi i përbashkët UNESCO-UNDP po krijon
një program trajnimi dhe një qendër në Muzeun Historik Kombëtar për të trajnuar të gjithë të punonjësit e
muzeve ne nivel kombëtar mbi praktikat bazë të konservimit, procedurat e sigurisë, dhe menaxhimit të
objekteve të magazinimit. Anëtarët e personelit të Muzeut të Qarkut të Kukësit duhet të marrin pjesë në
këto trajnime.

Marketingu dhe promocioni

Rekomandohet që të tre muzetë të zhvillojnë një marketing të përbashkët dhe të strategji promovimi duke
prodhuar materiale promovuese në formate të ndryshme dhe në gjuhë të ndryshme dhe t’i shpërndajnë ato
në Qarkun e Kukësit , QIT-ve, hoteleve, restoranteve dhe operatorëve turistikë, si muzeve dhe QIT-ve që
gjenden në të gjithë Shqipërinë, Kosovën, Malin e Zi dhe Maqedoni. Një faqe interneti në dy gjuhë (shqip
dhe anglisht) për muzetë e Qarkut të Kukësit duhet të zhvillohet dhe të lidhet me faqen e internetit të
OMD.

Museumet si qendra shumë-funksionale

Muzetë duhet të bëhen qendra shumë-funksionale duke u siguruar vizitorëve një sërë shërbimesh. Eshtë


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              3-42
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


rënë dakord që në të tre muzetë, do të ndërtohen dyqane artizanale dhe TIP brenda ndërtesave në Krumë
dhe Bajram Currit. Rekomandohet që përveç dyqaneve artizanale dhe TIP, bizneseve private t’u jepet me
qera një hapësirë brenda ndërtesave të muzeut për librari, dyqane arti, dhe bar-bufe.

(b) Kulla Muze e Mic Sokolit

Kulla e Mic Sokolit duhet të bëhet një muze
komunal i cili ekspozon jetën e heroit dhe                                                  Mic Sokoli (1838
etnografinë e zonës. Komuna Bujan duhet të                                                 - 1881) u lind në
investojë në ruajtjen e kësaj strukture dhe në                                             Bujan, Rrethi i
sigurimin dhe paraqitjen e një koleksioni të                                               Tropojës. Ai erdhi
përhershëm. Oraret e vizitave duhen publikuar në                                           nga një familje e
një vend të dukshëm dhe të respektohen në mënyrë                                                      famshme
rigoroze. Interpretimi duhet të sigurohet si në shqip                                      patriotike, e cila
dhe anglisht.                                                                              luajti një rol të
                                                                                           rëndësishëm       në
Një tarifë hyrje duhet të aplikohet për vizitorët, në                                      dekadat e betejave
përputhje me normat e aplikuara në muzetë                                                  kundër pushtuesve.
vendore në Shqipëri, në mënyrë që të mbulohen                                              Heroi i Popullit
pjesërisht shpenzimet operuese për muzeun dhe                                              udhëhoqi njësi të
kostot e mbajtjes së ndërtesës. Një person duhet të                                        mëdha ushtarake të
punësohet për të bërë të mundur që muzeu të jetë i                                         Lidhjes së Prizrenit
hapur sipas orarit, duke ju ofruar turistëve guida me        kundër pushtuesve. Ai vdiq heroikisht në betejën e
interpretim, mbledhur tarifën në hyrje dhe duke              Slivovicës (prill 1881) kundër forcave osmane të
siguruar që ndërtesa të ruhet siç duhet.                     Dervish Pashës.
Rekomandohet fort që personi i punësuar të jetë në
gjendje të komunikojnë në gjuhën angleze.

Në periudhë afatmesme, sapo të jetë rindërtuar, Kulla e Sali Manin (e njohur si Kulla e Konferencës së
Bujanit), duhet të bëhet një muze komunal i lidhur me Kullën Muze të Mic Sokolit dhe të promovohen si
një produkt i vetëm.

3.3.6 Ndërtimi i ndërgjegjësimit rreth ndikimeve të lidhura me zhvillimin e turizmit dhe
ndërtimi i kapaciteteve

Ndërgjegjësimi dhe ngritja e kapaciteteve janë komponentë shumë të rëndësishëm të kësaj strategjie.
Studimi i Vlerësimit nxorri në dukje se ka nevojë të punohet në ndërtimin e vetëdijes tek popullata lokale.
Kjo punë duhet të përqendrohet në ndikimet pozitive ekonomike, sociale dhe mjedisore të industrisë së
turizmit për banorët e Qarkut të Kukësit.

Një seancë do të organizohet me palët e interesuara lokale (anëtarë të KPR, pronarë të bujtinave, grupe
artizanale, menaxherët e hoteleve, pronarët e restoranteve, dhoma e tregtisë, etj.) për të theksuar ndikimin
e drejtpërdrejtë që zhvillimi i turizmit ka mbi ekonominë, shoqërinë, kulturën dhe mjedisin e një
destinacioni. Për më tepër një "fushatë për rritjen e vetëdijes" do të organizohet me nxënësit e shkollave të
mesme në të gjithë Qarkun e Kukësit . Një iniciativë "trajno trajnuesit" e fokusuar në vetëdijen mbi
turizmin do të zhvillohet dhe ofrohet mësuesve të shkollave fillore që mësojnë lëndët ekstrakurrikulare në
Qarkun e Kukësit. Aktivitete sociale do të organizohen në hapësira publike për ngritjen e vetëdijes për
rëndësinë e mbrojtjes së mjedisit natyror dhe të zhvillimit të turizmit në funksion të mirëqenies e
banorëve të Qarkut të Kukësit.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               3-43
Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit


Gjithashtu është e rëndësishme të ngrihen kapacitetet tek punonjësit e njësive vendore dhe punonjësve të
sektorit të kulturës në të gjithë qarkun në mënyrë të tillë që ata të jenë në gjendje të zhvillojnë aktivitete
artistike të nivelit artistik dhe kulturor më të lartë, festa tradicionale, të shfrytëzojnë monumentet dhe
trashëgiminë kulturore si mekanizma për zhvillimin e sektorit të turizmit. Një tryezë e rrumbullakët do të
organizohet me stafin e institucioneve kulturore dhe organizatat e fokusuara në turizmin kulturor në
Qarkun e Kukësit . Për më tepër, një sesion i hapur se si të krijohet një OJQ, si bëhet regjistrimi zyrtar i
saj si një "shoqatë" duke patur si qëllim që grupe të tilla të kenë mundësinë të aplikojnë për mbështetje
financiare (p.sh. nismat e bashkëpunimit ndërkufitar) do të organizohet për vendasit, të cilët janë të
interesuar për të filluar një OJQ ose aktivizuar OJQ-të ekzistuese.

Tabela 3-4 paraqet një plan veprimi 3-vjeçar për arritjen e objektivave të turizmit kulturor në Qarkun e
Kukësit




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                              3-44
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit




 Tabela 3-4 Plan Veprimi 3-vjeçar për arritjen e objektivave të turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit
             Aktiviteti                   Fillimi           Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                        Koment
  Turizmi kulturor
Përmirësimi i ofertës kulturore për turistët që vizitojnë Qarkun e Kukësit
                                                                                                               Dy persona, një nga Këshilli i Qarkut i
                                                                                                               Kukësit dhe një nga OMD, duhet të caktohen
Zhvillimi i një kalendari vjetor                                                          KQK, OMD qeveritë    si koordinatorë për këtë projekt. Qeveritë
                                      Dhjetor 2010        Në vazhdim      1,500 ne vit
ngjarjesh në Qarkun e Kukësit                                                                  vendore         vendore duhet të ndihmojnë procesin. Kostot
                                                                                                               e dizajnit dhe printimit janë llogaritur €1,500
                                                                                                               në vit.
                                                                                                            Qendra e Kulturës dhe e Turizmit në Valbonë
                                                                                                            duhet të bëhet vendi i argëtimit për të gjithë
Zhvillimi i një kalendari vjetor                                                                            vizitorët që vijnë në Luginën e Valbonës dhe
                                                                                  Komuna Margegaj, OJQ,
ngjarjesh nga qendra kulturore          Maj 2011         Në vazhdim Nuk aplikohet                           rrethin e Tropojës. Komuna Margegaj duhet
                                                                                   donatorë, sektori privat
dhe turistike e Valbonës                                                                                    të punojë shumë për ngritjen e fondeve për
                                                                                                            zhvillimin e një programi të pasur dhe të
                                                                                                            ndryshëm vjetor të aktiviteteve
                                                                                                            Duke qenë se ndërtesa e re pëmbush të gjitha
                                                                                     Komuna Margegaj,
Organizimi i një ditë të                                                                                    kërkesat teknike për organizimin e
                                                                                    Qendra Kulturore dhe
‘Festivalit Sofra Dardane’ në         Qershor 2011       Ne vazhdim     NA                                  aktiviteteve të tilla të dyja palët duhet të
                                                                                    Turistike e Valbonës,
qendrën kulturore në Valbonë                                                                                bashkëpunojnë për organizimin e njëpjese të
                                                                                  Festivali ‘Sofra Dardane’
                                                                                                            aktiviteteve në luginën e Valbonës.
                                                                                                            Rekomandohet që qendra të zhvillojë një
                                                                                                            kalendar veror aktivitetesh duke shfaqur
                                                                                                            kryesisht ansamblet popullore të zonës,
Zhvillimi i një programi veror                                                                              interpretuesit e rinj popullorë, ekspozita
                                                                                    Komuna Bicaj, OJQ,
aktivitetesh në Komunën Bicaj           Maj 2011         Qershor-2011   NA                                  artizanale, panaire, etj. Komuna duhet të
                                                                                   donatorë, sektori privat
në qendrën komunitare                                                                                       punojë ngushtë me Bashkinë Kukës që të
                                                                                                            zhvillojë kalendarë të bashkërenduar të
                                                                                                            aktiviteteve. Kalendari duhet të promovohet
                                                                                                            shumë kohë më parë
Organizimi i festes tradicionale                                                                            Komuna Shishtavec në bashkëpunim me
                                                                                    Komuna Shishtavec,      RASP organizon "Ditën e Shën Gjergjit” në
“Dita e Shën Gjergjit” në               Maj 2010         Në vazhdim   €3,500
                                                                                            RASP            fshatin Borje më 6 maj.
Komunën Shishtavec




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                            3-45
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                   Fillimi           Mbarimi             Kosto            Përgjegjësia                             Koment
Organizimi i festes tradicionale                                                                                   Çdo qeveri vendore do të mbulojë
i“Gjalliqja”, “T’Qethmet”,            Nentor 2011         Në vazhdim      €3,500 secila qeveritë vendore përkatëse shpenzimet e festave me buxhetin e vet dhe
“T’Dunmet”, “Rruna”                                                                                                fonde të të tretëve.
Organizimi i një rezidence                                                               Bashkia Kukës, donatorët, Rezidencat e artistëve janë një mundësi e lirë
                                      Korrik 2012         Ne vazhdim           €21,882
artistësh në Kukës                                                                         OJQ dhe sektori privat për të sjellë në vend artistë kombëtare dhe
                                                                                                                    ndërkombëtare në disiplina të ndryshme që të
                                                                                                                    kontribuojnë në ringjalljen dhe zbukurimin e
                                                                                                                    hapësirave publike nëpërmjet një qasje
                                                                                             Bashkia B.Curri,       interaktive me komunitetet lokale. Hapësirat
Organizimi i një rezidence
                                      Dhjetor 2012        Ne vazhdim           €15,800   donatorët, OJQ dhe sektori publike, ku artistë do të ndërhyjnë me
artistësh në Bajram Curri
                                                                                                    privat          projektet e tyre do të bëhen tërheqje të mëdha
                                                                                                                    turistike. Artistët bashkëkohore që banojnë në
                                                                                                                    rajon duhet të qasen për të asistuar dhe
                                                                                                                    koordinuar këto projekte.
                                                                                                                    Si pjesë e kësaj marrëveshjeje, Teatri
Një marrëveshje bashkëpunimi                                                                                        Kombëtar do të shfaqë një prodhim në vit në
                                                                                           Bashkia Bajram Curri,
ndërmjet Bashkisë Kukës,                                                      NUK                                   Kukës dhe Bajram Curri. Në një periudhë
                                       Tetor 2010         Ne vazhdim                       Bashkia Kukës, Teatri
Bashkisë Bajram Curri dhe                                                  APLIKOHET                                afatmesme, pasi infrastruktura të jetë ngritur,
                                                                                         Kombëtar, KQK, MTKRS
Teatrit Kombëtar                                                                                                    Bashkia e Krumës duhet të konsiderojë
                                                                                                                    realizimin e marrëveshjeve të tilla.
Një marrëveshje bashkëpunimi                                                              Bashkia Bajram Curri,
                                                                                                                      Si pjesë e kësaj marrëveshjeje, Teatri
ndërmjet Bashkisë Kukës,                                                                   Bashkia Kukës, Teatri
                                                                              NUK                                     Kombëtar i Operës, Baletit dhe Ansamblit
Bashkisë Bajram Curri dhe             Qershor 2011        Ne vazhdim       APLIKOHET
                                                                                         Kombëtar i Operës, Baletit
                                                                                                                      Popullor do të shfaqë një prodhim në vit në
Teatrit Kombëtar të Opera,                                                               dhe Ansamblit Folklorik ,
                                                                                                                      Kukës dhe Bajram Curri
Baletit dhe Ansamblit Popullor                                                                KQK, MTKRS
                                                                                           KQK, OJQ artizanësh
                                                                                                                      Së paku 5 panaire çdo vit organizohen në
                                                                                             Qeverisje vendore:
                                                                                                                      Qarkun e Kukësit nga qeveritë lokale.
Organizimi i panaireve të                                                                  (komunat e Margegaj,
                                                                          Mesatarisht                                 Shpenzimet janë të mbuluara nga qeveritë
produkteve lokale dhe artizanale                                                            Bujan, Llugaj, Bicaj,
                                   Shtator-Tetor 2010     Ne vazhdim     1,500euro për                                lokale dhe OJQ-të apo donatorë të tjerë. Në
                                                                                            Shishtavec,Ujmisht,
                                                                            aktivitet                                 një fazë të mëvonshme, organizatorët mund
                                                                                            Terthore, Surroj dhe
                                                                                                                      të aplikojnë tarifa për artizanët fermerët lokal
                                                                                            bashkitë e B. Curri,
                                                                                                                      që marrin pjesë.
                                                                                             Kruma dhe Kukës)




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                    3-46
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                    Fillimi           Mbarimi              Kosto           Përgjegjësia                             Koment
Trajnim i biznesit privat per                                                                                          Tre grupe kane marre minigrante nga
paketimin e produkteve lokale si                                                            Sektori Privat, Dhoma e    projekti i KRCBC-seduke perfshire rritjen
suvenire dhe shitjen e tyre tek         Gusht 2010         Ne Vazhdim     Nuk aplikohet      Tregtise dhe Shoqeria     ,promovimin dhe shitjen e prodhimeve
dyqanet artizanale ne rajon dhe                                                                      Civile            artizanale dhe produkteve bujqesore ku secili
ne shkalle vendi                                                                                                       grup mbulon 15 % te kostos

   Krijimi i çmimit vjetor në Qarkun e Kukësit ‘çmimi për ekselencë në punimet artizanale’
                                                                                                                      Thirrja për aplikim duhet të anuncohet në një
                                                                                                                      event publik me pjesëmarrjen e mediave
Thirrja për aplikime                  Korrik 2010          Gusht 2011                                                 lokale. Qeveritë vendore do të ndihmojnë për
                                                                                                                      të promovuar konkursin në çdo fshat të
                                                                                                OJQ Artizane          qarkut.
                                    Korrik - Shtator                                                                  Të paktën 60 artizanë duhet të marrin pjesë në
Regjistrimi i aplikantëve                                 Shtator 2011
                                         2010                                                                         këtë konkurs
                                                                                €10,500                               Një juri prej pesë ekspertësh të punëve
Krijimi i jurisë                      Shtator 2011        Shtator 2011
                                                                                                                      artizanale do të përzgjidhet
                                                                                                                      Veprimtaria do të organizohet nga 27-29
Organizimi i një panairi                                  Ne vazhdim                         OJQ Artizane, KQK,       shtatori (gjatë 'ditëve të trashëgimisë kulturore
                                      Shtator 2010
artizanal                                                 per cdo vit                           Qeveri lokale         kombëtare' dhe 'ditës botërore të turizmit') dhe
                                                                                                                      3 artizanë do të shpërblehen me çmime.
Prodhimi i një broshure                                                                                               Secilit artizan do ti jepet një broshurë që
                                      Nëntor 2011         Dhjetor 2011                          OJQ Artizane
artizanale                                                                                                            promovon produktet e tyre
                                                                                                                      Një bazë të dhënash online do të publikohet si
Ndërtimi i një baze të dhënash                                                  Afërsisht                             një link në faqen e internetit të OMD.
                                      Shkurt 2012          Mars 2012                            OJQ Artizane
online të artizanatit                                                            €2,000                               Shpenzimet duhet të mbulohet nga OJQ-ja e
                                                                                                                      artizanatit në bashkëpunim me donatorët.
                                                                                                                 Objekte të vogla që shërbejnë si dhurata që
                                                                                                                 kryetarët e bashkive japin për të ftuarit zyrtarë
                                                                                                                 që e vizitojnë rajonin apo kur personalitetet e
                                                                                                                 Qarkut të Kukësit udhëtojnë diku tjetër për
Porositja e punëve të artizanëve                                             Deri në     Qeveri lokale KQK, Zyra
                                      Dhjetor 2010        Ne vazhdim                                             vizita zyrtare. Kjo është një mënyrë e
lokalë nga qeveritë vendore                                               €1,000 për ent        e prefektit
                                                                                                                 shkëlqyer për të promovuar dhe për të
                                                                                                                 ndërtuar një imazh pozitiv për trashëgiminë
                                                                                                                 kulturore të Qarkut duke i dhënë përkrahje
                                                                                                                 modeste por shumë të vlerësuar artizanëve



   Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                       3-47
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



            Aktiviteti                    Fillimi           Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                           Koment
                                                                                                                    vendas.




                                                                                         Projekti i “Çmimit të
Artizanët marrin pjesë në
                                                                                        Ekselencës” se Shoqatës
panairet kombëtare dhe                Tetor 2010         Ne vazhdim
                                                                                          së Artizanëve KQK,
Ballkanike
                                                                                        Qeveria lokale, artizanet
                                                                                                                 Pjesëmarrja në këto festivale dhe panaire në
                                                                                                                 qytete të tjera apo të vende të huaja është një
                                                                                                                 mënyrë e suksesshme për të promovuar
                                                                                                                 artizanatin dhe trashëgiminë kulturore të
                                                                                                                 rajonit. Projekti 'Çmimi i Ekselencës” duhet
                                                                                                                 të veprojë si një ndërmjetës në mes
Shumica e artizanëve në                                                                SNV, Projekti i “Çmimit artizanëve të Qarkut Kukës dhe panaireve dhe
Qarkun e Kukësit reklamojnë                                                               të Ekselencës” se      festivaleve artizanale.
                                     Nentor 2012         Ne vazhdim
dhe shesin produktet e tyre                                                            Shoqatës së Artizanëve të SNV, në bashkëpunim me disa organizata
nëpërmjet dyqanit online                                                                    Qarkut Kukës         artizanale dhe grupe në të gjithë Shqipërinë,
                                                                                                                 po punon për të zhvilluar një dyqan online për
                                                                                                                 zejtarinë shqiptare. Kjo është një iniciativë e
                                                                                                                 shkëlqyer dhe një mundësi e mirë për
                                                                                                                 artizanët e Qarkut të Kukësit për të ekspozuar
                                                                                                                 dhe shitur prodhimet e tyre në segmente të
                                                                                                                 reja të tregut.
Ndërtimi i pikave të shitjes së produkteve artizanale në Qarkun e Kukësit

                                                                                              UNDP-KE
                                                                                                 OMD                Kjo do të përqendrohet brenda Muzeumit të
Ndërtimi i një pikë shitjeje për
                                                            NUK       NUK                     KQK,KPR               qytetit të Kukësit. Buxheti mundësohet nga
produkte artizanale në Bashkinë     Deri në Maj 2011
                                                         APLIKOHET APLIKOHET                Bashkia Kukës           Projekti KRTEP përfshirë edhe 20%
e Kukësit
                                                                                           Sektori Privat dhe       bashkëfinancim nga Bashkia.
                                                                                            Shoqëria civile



  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                              3-48
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



            Aktiviteti                    Fillimi           Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                         Koment
                                                                                              UNDP-KE          Kjo do të përqendrohet ose në një ndërtesë
                                                                                                 OMD           egzistuese në rrugën kryesore ose në një
Ndërtimi i një pikë shitjeje për
                                                                                              KQK,KPR          ndërtesë të re lehtësisht e gjetshme dhe të
produkte artizanale në Bashkinë        Gusht 2010          Mars 2011      52,000
                                                                                            Bashkia Krumë      arritshme nga Turistët. Buxheti mundësohet
e Krumës
                                                                                           Sektori Privat dhe  nga Projekti KRTEP përfshirë edhe 20%
                                                                                            Shoqëria civile    bashkëfinancim nga Bashkia.
                                                                                              UNDP-KE
                                                                                                 OMD           Kjo do të përqendrohet brenda Muzeumit të
Dizenjimi dhe ndërtimi i një pikë
                                                                           NUK                KQK,KPR          qytetit të Bajram Currit. Buxheti mundësohet
shitjeje për produkte artizanale
                                       Gusht 2010          Prill 2011  APLIKOHET         Bashkia Bajram Curri nga Projekti KRTEP përfshirë edhe 20%
në Bashkinë e B.Curri
                                                                                           Sektori Privat dhe  bashkëfinancim nga Bashkia
                                                                                            Shoqëria civile
   Zhvillimi i një logo që duhet të përdoret nga të gjitha produktet artizanale të zhvilluara në Qarkun e Kukësit
Formulimi i ‘Termave të                                      NUK                                               Zhvillimi i një logo që do të përdoret për të
                                     Shkurt 2011                                                               gjithë produktet artizanale të zhvilluara në
referencës' për konkursin                               APLIKOHET
                                                                                                               Qarkun e Kukësit
Lancimi i një konkursi për të                                NUK                                               Kjo vulë ose logo duhet të zgjidhet në bazë të
                                      Mars 2011
dizenjuar logon dhe vulën                               APLIKOHET                                              një konkursi të hapur, ku të gjithë artizanët
                                                                                                               dhe dizenjuesit nga e gjithë Shqipëria dhe
Organizimi i konkursit dhe                                                                                     Kosova janë ftuar të marrin pjesë, nga një juri
                                                             NUK                         Shoqata e artizanëve, e përbërë nga dy profesionistë, një nga Qarku
përzgjedhja e logos dhe vulës          Maj 2011
                                                        APLIKOHET                            OMD, KQK          i Kukësit dhe një mik që vjen nga një prej
më të mirë
                                                                                                               shoqatave kombëtare të artizanatit.
                                                                                                               Dyqanet artizanale dhe sallat e ekspozimit që
                                                                                                               shesin produktet e punuara me dorë në
Regjistrimi i logos dhe vulës në
                                                             NUK                                               Qarkun e Kukësit duhet të kenë një shenjë që
ZSHPM (Zyra Shqiptare e              Qershor 2011
                                                        APLIKOHET                                              thekson logon ose markën duke i treguar
Patentave dhe Markës)
                                                                                                               konsumatorëve që shitësit me pakicë tregojnë
                                                                                                               produkte të bëra në vend.
   Kuzhina dhe produktet lokale
Prodhimi i një broshure me
                                                          Perditesimi
gatimet tradicionale dhe                                                                                       Broshura duhet të publikohet edhe në shqip
                                  Deri në mes të 2011 sipas kur eshte                            OMD
produktet vendase në Qarkun e                                                                                  dhe anglisht.
                                                         i nevojshem
Kukësit




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                            3-49
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                   Fillimi           Mbarimi             Kosto           Përgjegjësia                            Koment
                                                                                                                    Në edicionin 2011 Qarku i Kukësit duhet të
Përfshirja e gatimeve të Qarkut
                                                                                                                    përfshihet në këtë broshurë. Kjo broshurë
të Kukësit në broshurat                                      NUK
                                     Deri në 2011                         Asnjë kosto          OMD / KPR            prodhohet zakonisht në shkurt prandaj AKT
gastronomike vendase nga                                  APLIKOHET
                                                                                                                    duhet të kontaktohet në dhjetor për të siguruar
AKT
                                                                                                                    që 3-4 receta janë të përfshira.
Paketimi i produkteve vendase                                                                                       Kantina 'ERVIN' ka hedhur në treg një shishe
si suvenire dhe shitja e tyre në                                                         Sektori privat, Dhoma e    200ml raki manaferre që nëse paketohet si një
                                      Gusht 2010           Ne vzhdim
dyqanet artizanale ne te gjithë                                                               tregtisë, OJQ         suvenir nga artizanët vendas do të bënte një
qarkun dhe Shqipërinë                                                                                               produkt të pëlqyer nga turistët
  Restaurimi dhe konservimi i trashëgimisë kulturore në Qarkun e Kukësit
                                                                                                                    Projekti i Kullës së Konferencës së Bujanit ka
Inicimi i projekteve të                                                                                             përfunduar dhe është aprovuar nga ana e
restaurimit dhe konservimit për      Dhjetor 2010          Janar 2011                           DRSHKK              institucioneve      përgjegjëse    kombëtare.
3 kulla karakteristike                                                                                              DRSHKK është ngarkuar për të marrë
                                                                                                                    miratimin për secilin projekt.
                                                                                           DRSHKK/DRTKK,
                                                                                          MTKRS, KQK, Qeveri Referoju listës së donatorëve potencialë në
Restaurimi i tre kullave             Dhjetor 2010         Dhjetor 2011
                                                                                         lokale , donatorë, sektori Kapitullin 4.2.4
                                                                                                   privat
                                                                                                                    Objektet duhet të jenë të ekspozuara në muze,
                                                                                                                    një person duhet të ngarkohet për tu kujdesur
Kullat e Mic Sokolit dhe
                                                                                                                    për muzeun, për të mbledhur të ardhurat nga
konferencës së Bujanit kthehen       Korrik 2011          Dhjetor 2011    Afër. 34,000            Komuna
                                                                                                                    biletat, udhëzuar dhe interpretuar në anglisht
në muze komunale
                                                                                                                    dhe shqip. Donatorët duhet të qasen për të
                                                                                                                    mbështetur financiarisht këtë nismë
Zhvillimi i një platforme                                                                                           Një ekspert duhet të punësohet për të zhvilluar
muzeale për Muzeun e Bajram         Nenetor 2010         Dhjetor 2010          10,000     Bashkia Bajram Curri      një platformë muzeale për të gjitha pavijonet e
Currit                                                                                                              muzeut
                                                                                                                    Një ekspert duhet të punësohet për të zhvilluar
Zhvillimi i një platforme
                                     Korrik 2011         Shtator 2011          5,000         Bashkia Krumë          një platformë muzeale për të gjitha pavijonet e
muzeale për Muzeun e Krumës
                                                                                                                    muzeut




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                 3-50
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                   Fillimi           Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                          Koment

Punësimi i dy ekspertëve për të                                                                                  Ekspertët kombëtarë do të angazhohen me
zhvilluar një studim fizibiliteti                                                                                kontrata 40 ditore të ndara në 10 ditë pune në
                                                                                          KQK, Qeveri lokale,
për restaurimin dhe                  Dhjetor 2011         Mars 2012            6,600                             terren dhe 30 ditë ne raportim.Kontakt
                                                                                              MTKRS
konservimin e siteve                                                                                             Prof. Dr. Luan Perzhita – arkeolog
arkeologjike                                                                                                     perzhitaluan@yahoo.com
                                                                                                              Ekspertët do të zhvillojnë një strategji për një
                                                                                                              periudhë dhjetë vjeçare të ndarë në tre faza në
Projekte restaurimi për sitet
                                                                                                              lidhje me ndërhyrjet e propozuara në
arkeologjike do të zhvillohen                                                          Grupe ekspertësh, KQK,
                                     Korrik 2011          Dhjetor 2011         NA                             restaurimin dhe ruajtjen e vendeve
dhe aprovohen nga institucionet                                                        Qeveri lokale , MTKRS,
                                                                                                              arkeologjike të Qarkut të Kukësit duke u
kombëtare përgjegjëse
                                                                                                              fokusuar në ato me potencial më të madh
                                                                                                              turistik.
                                                                                                              Në kuadrin afatshkurtër të kësaj strategjie (3
Restaurimi dhe konservimi i                                                            MTKRS, ICM, AI, KQK, vjet) të paktën 5 vende arkeologjike do të
                                      Janar 2012           Ne vazhdim          NA
siteve arkeologjike                                                                         Qeveri lokale     restaurohen pjesërisht, konservohen dhe të
                                                                                                              hapen për publikun

                                                                                                                 Rekomandohet që të gjitha përmendoret që
Restaurimi dhe riparimi i                                                                                        janë në rrethinat e atraksioneve natyrore dhe
memorialëve të periudhës së                                                                                      kulturore, si dhe ato pranë rrugëve kryesore
                                      Janar 2012           Ne vazhdim          NA            Qeveri lokale
komunizmit në të gjithë Qarkun                                                                                   në të gjithë Qarkun e Kukësit duhet të
e Kukësit                                                                                                        restaurohen dhe të interpretohen nga qeveritë
                                                                                                                 përkatëse vendore gjatë 3 viteve të ardhshme
                                                                                                                 Muzeu Historik Kombëtar do të bëhet qendra
                                                                                                                 kombëtare për ndërtimin e kapaciteteve për
                                                                                                                 punëtorët e muzeve në të gjithë vendin.
                                                                                                                 CHSED po zhvillon një manual trajnimi për
Trajnimi i stafit të muzeve në të                                                       NHM, CHSED, Qeveri       aspekte të ndryshme të menaxhimit të muzeut,
                                     Qershor 2011          Ne vazhdim          NA
gjithë Qarkun e Kukësit                                                                       lokale             duke përfshirë, restaurimin, konservimin, PR,
                                                                                                                 menaxhimin dhe kështu me radhë... Qeveritë
                                                                                                                 lokale që kanë muze duhet të planifikojnë
                                                                                                                 paraprakisht fonde për ndërtimin e
                                                                                                                 kapaciteteve për punëtorët e muzeve.
  Rikthimi i objekteve etnografike dhe arkeologjike në Muzein Etno-Arkeologjik të Kukësit




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                              3-51
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



            Aktiviteti                    Fillimi           Mbarimi             Kosto          Përgjegjësia                          Koment
                                                                                                                 Duke i dhënë muzeut të qytetit të Kukësit
                                                                                                                 statusin e një muzeu kombëtar dhe aprovimin
Firmosja e marrëveshjes                                                                 Bashkia Kukës, MTKRS, e kthimit të objekteve etnografike dhe
                                     Shkurt 2011           Shkurt 2011          NA
trepalëshe                                                                                         CAS           arkeologjike në Qarkun e Kukësit do të
                                                                                                                 sigurohet një tërheqje e turizmit në nivel
                                                                                                                 kombëtar.
                                                                                                                 Dy ekspertët do të zhvillojnë një platformë
                                                                                        Këshilli i Qarkut Kukes, muzeale për një muze të ri dhe një listë të
Punësohen dy ekspertë                 Mars 2011            Prill 2011          1,0000
                                                                                        Bashkia Kukës, MTKRS detajuar të objekteve që do të ekspozohen në
                                                                                                                 muze.
Platforma e muzeale dhe lista e                                                                                  Lista është e ndarë në dy grupe, ato që nuk
                                                                                                 CAS,
objekteve aprovohen nga                Maj 2011             Maj 2011            NA                               kanë nevojë për punë restauruese dhe ato që
                                                                                             Bashkia Kukës
institucionet përgjegjëse                                                                                        kanë.
                                                                                                                 Restaurimi i objekte kërkon fonde të
Disa objekte restaurohen në                                                               MTKRS, CAS, IA,        konsiderueshme. Ekspertët do të japin një
                                     Qershor 2011          Ne vazhdim           NA
laboratorë                                                                                 Bashkia Kukës         vlerësim të shpenzimeve, të cilat duhet të
                                                                                                                 përfshihen në projekt

                                                                                                                 Projekti arkitekturor i muzeut duhet të
Ndërtesa e muzeut është gati                                                                  UNDP/KE,
                                      Maj 2011              Maj 2011            NA                               zhvillohet në konsultim me ekspertët të cilët
për të pritur objektet                                                                       Bashkia Kukës
                                                                                                                 do të zhvillojnë platformën e muzeut.

                                                                                                                 Muzeu duhet të ketë një sistem të sigurisë
Sistemet e sigurisë janë                                                                                         lidhur me rajonin e policisë në Kukës. Kjo
                                                                                              UNDP/KE,
instaluar në muze dhe të lidhura      Mars 2011             Maj 2011            NA                               është KRITERI që QSA të japë objektet e
                                                                                             Bashkia Kukës
me stacionin e policisë                                                                                          artit dhe ky aspekt duhet të parashikohet në
                                                                                                                 projektin e ndërtimit dhe koston e ndërtesës.
                                                                                         Bashkia Kukës, CAS,
Objektet transportohen nga
                                     Korrik 2011         Korrik 2011            NA            MTKRS,
Tirana në muzeun e ri në Kukës
                                                                                         Donatorët potenciale
  Ndërgjegjësimi dhe zhvillimi i burimeve njerëzore
                                                                                                                 Realizuar nga eksperti i turizmit kulturor i
Kursi ‘Hyrje në turizëm’ për
                                       Maj 2010          Qershor 2010           NA             UNDP-KE           Projektit KRTEP, njëzet seanca do të kryhen,
nxënësit e shkollave të mesme
                                                                                                                 një në çdo shkollë të mesme të rajonit




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                              3-52
 Kapitulli 3: Formulimi i strategjisë për të arritur objektivat e turizmit kulturor në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                   Fillimi           Mbarimi            Kosto           Përgjegjësia                        Koment
Kursi trajnimi ‘Hyrje në                                                                                      Realizuar nga eksperti i turizmit kulturor i
Turizëm’ për mësuesit e                Maj 2010          Qershor 2010          NA              UNDP-KE        Projektit KRTEP, tre seanca do të kryhen, një
shkollave fillore                                                                                             në çdo rreth të qarkut.
                                                                                                              Realizuar nga eksperti i turizmit kulturor i
‘Si të krijojmë një shoqatë’
                                     Korrik 2010         Korrik 2010           NA              UNDP-KE        Projektit KRTEP me grupet e interesit për të
workshop tre orësh për OJQ
                                                                                                              filluar një OJQ ose riaktivizuar një ekzistuese.
                                                                                                              Realizuar nga eksperti i turizmit kulturor i
Tavolina e rrumbullaket
                                                                                                              Projektit KRTEP me përfaqësues nga OJQ,
‘Kultura dhe Turizmi” për
                                     Korrik 2011         Korrik 2011           NA              UNDP-KE        dhe institucione të kulturës duke u fokusuar
stafin e institucioneve dhe
                                                                                                              në temën se si ngjarjet kulturore kthehen në
organizatave kulturore
                                                                                                              atraksione turistike.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                            3-53
        Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit




    KAPITULLI 4 Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave të
                zhvillimit të Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme (SME)
                në Qarkun e Kukësit

    4.1 Pamje e objektivave strategjike për SME-të turistike në Qarkun e Kukësit

    Tabela 4.1 tregon mbi situatën e pritëshme të zhvillimit të SME-ve me orientim turistik në Qarkun e
    Kukësit deri në vitin 2020. Arritjet e pritëshme të zhvillimit afatgjatë të SME-ve në Qarkun e Kukësit
    përshkruhen në Seksionin 4.2, ndërsa strategjitë për të arritur objektivat afatshkurtra dhe afatmesme
    tregohen më me detaj në Seksionin 4.3.

    Tabela 4-1 Objektivat afat shkurtra, mesme dhe afat gjata për zhvillimin e SME-ve në Qarkun e
    Kukësit
                                        Zhvillimi i SME- ve
Objektivat afatshkurtra – 3 vjet           Objektivat afatmesme – 5 vjet              Objektivat afatgjata – 10 vjet

Aspekte institucionale dhe                 Aspekte institucionale dhe             Aspekte institucionale dhe
bashkëpunimi për SME-të e                  bashkëpunimi për SME-të e              bashkëpunimi për SME-të e
turizmit                                   turizmit                               turizmit

-    SME-të ofruese të shërbimit të        -   Lidhjet në mes të ofruesve të      -     SME-të turistike janë të
     turizmit janë anëtarë aktivë të           shërbimeve dhe operatorëve               organizuara dhe kanë një zë të
     OMD të Qarkut të Kukësit duke u           turistikë janë forcuar                   fuqishëm në çuarjen përpara të
     bindur për përfitimet nëse i          -   SME-të lidhen dhe                        interesave dhe shqetësimeve
     përkasin OMD                              bashkëpunojnë me njëri-tjetrin
-    Njerëz shumë të suksesshëm të         -   SME-të e Qarkut të Kukësit         Marketingu dhe zhvillimi i
     biznesit me origjinë nga Rajoni i         krijojnë partneritete me ato të    produkteve nga SME-të e turizmit
     Kukësit investojnë në sektorin e          vendeve fqinje dhe rajonet
     turizmit                                  shqiptare nëpërmjet: rrjeteve      -     Cilësia e shërbimeve të turizmit
-    Masat janë marrë për të forcuar           biznes-biznes; marketingut të            në Qarkun e Kukësit përmbush
     lidhjet mes ofruesve të                   përbashkët dhe promovimit në             nevojat e turistëve
     shërbimeve turistike dhe                  tregun e brendshëm dhe tregjet e   -     Një numër i madh facilitetesh dhe
     operatorëve turistikë                     BE-së                                    shërbimesh të ofruara nga SME-të
-    Lidhjet brenda zinxhirit të           -   Imazhi i zonës është                     gjenden në Qarkun e Kukësit
     furnizimit me sektorët e tjerë janë       përmirësuar dhe tërheq             -     Fshatra të rinj turistikë dhe resorte
     përmirësuar                               investitorë                              që përfshijnë edhe angazhimin e
-    SME-të turistike marrin pjesë                                                      komuniteteve vendase janë krijuar
     aktivisht në iniciativat e            Marketingu dhe zhvillimi i                   në Luginën e Valbonës, në
     bashkëpunimit ndër-rajonal (p.sh.     produkteve nga SME-të turistike              lartësitë e Shishtavecit dhe në
     CBC, etj.)                                                                         vende te tjera me potencial
                                           -   Cilësia e shërbimeve të turizmit         turistik
Marketingu dhe zhvillimi i                     në Qarkun e Kukësit është          -     Punët artizanale shiten në një
produktit nga SME-të e turizmit                përmirësuar ndjeshëm                     numër dyqanesh me pakicë në
                                           -   Disa ofrues të akomodimit me             Tiranë dhe Durrës
-    Cilësia e shërbimeve të turizmit          potencial të mirë dhe progres të   -     Produktet vendase ofrohen
     në Qarkun e Kukësit është                 dukshëm luajnë një rol                   gjerësisht në tregjet kombëtare
     përmirësuar dukshëm nëpërmjet             udhëheqës në drejtim të                  dhe lokale
     trajnimit dhe rritjes së                  përmirësimit në sektorin e         -     SME-të janë të mirë themeluara
     profesionalizmit                          turizmit si një i tërë                   në brigjet e liqenit të Fierzës dhe
-    Ofruesit e akomodimit                 -   Produktet lokale ushqimore

     Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                           4-1
       Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


    përmirësojnë dizjanin dhe                  ofrohen për turistët dhe                tërheqin klientë të rregullt vendas,
    strukturën e objekteve të tyre për         promovohen fuqishëm                     nga Kosova, dhe Shqipëria si dhe
    t’u shërbyer më mirë nevojave të       -   Shumëllojshmëria e gjellëve në          turistë të huaj
    turistëve                                  restorante është mjaft më e
-   Shërbimi i mikpritjes                      madhe                               Infrastruktura e biznesit dhe
    përmirësohet me staf të trajnuar       -   SME-të tërhiqen në krijimin e       performanca nga SME-të turistike
    mirë dhe të sjellshëm                      operacioneve pranë liqenit të
-   Një menu më e shumëllojshme e              Fierzës dhe restorante dhe          -   Konkurenca e drejtë ekziston
    pjatave tradicionale në shumicën           objekte pushimi kanë filluar të         ndërmjet bizneseve të turizmit
    e restoranteve është në                    ndërtohen                           -   Sektori privat investon aktivisht
    dispozicion                            -   Tragetet jane modernizuar,              në sektorin e turizmit dhe
-   Menutë janë në dispozicion në              mirëmbajtur dhe operohen nga            sigurohet me ndihmën e
    restorante në shqip dhe anglisht           një staf i trajnuar mirë dhe            përshtatshme financiare siç
-   Disa restorante të mirë që ofrojnë         mikpritës                               reflektohet në mbështetjen e tyre
    kuzhinë lokale janë ngritur në         -   Numri i operatorëve turistike           financiare të OMD
    bregun e liqenit të Fierzës                dhe agjentëve të udhëtimit që       -   Shumë SME janë ngritur afër
-   Sistemi i rezervimit për                   sjellin turistë në rajon vazhdon        aeroportit dhe resorteve të skive
    akomodimin është i organizuar              të rritet                               në Shishtavec dhe Valbonë
    më mirë                                -   Numri i guidave të kualifikuara,
-   Më shumë agjenci udhëtimi dhe              që flasin shumë gjuhë rritet        Ndërgjegjshmëria brenda SME-ve
    operatorë turistikë janë duke          -   Shërbimet ndërkufitare të           të turizmit
    sjellë turistë në Qarkun e Kukësit         turizmit dhe itinerareve me
-   Shërbime të tjera dhe aktivitete           Kosovën dhe Malin e Zi, si dhe      -   Lehtësira të përshtatshme për
    janë në dispozicion për turistët           rajonet fqinje shqiptarë janë           shkollat e mesme / trajnimin për
-   Ofruesit e akomodimit janë duke            forcuar dhe zgjeruar                    punësime të lidhura me turizmin
    zgjeruar në mënyrë të                  -   Shumica e ofruesve të shërbimit         janë të disponueshme në Qarkun e
    qëndrueshme funksionimin e tyre            pranojnë karta krediti për              Kukësit
-   Shumica e ofruesve të                      pagesën                             -   Sektori privat investon në
    akomodimit të ofrojnë guida            -   Objektet e turizmit në vende të         përmirësimin e vazhdueshëm të
    udhëzuese me kërkesë                       caktuara (p.sh. Liqeni i Fierzës,       burimeve njerëzore nëpërmjet
-   Disa ofrues shërbimesh pranojnë            Valbonës, dhe Shishtavecit, etj.)       trajnimit
    karta krediti për pagesën                  janë përmirësuar dukshëm            -   Turizmi i Qarkut të Kukësit ka
-   SME-të e turizmit kanë faqet e         -   SME-të turistike promovojnë             personel të aftë dhe të kualifikuar
    tyre në internet të cilat janë të          shërbimet e tyre përmes
    azhornuara rregullisht                     mediave kombëtare
-   Facilitete shërbimi të reja të
    turizmit si kampingjet, dhe            Infrastruktura e biznesit dhe
    qendrat për zhvillimin e turizmit      performanca nga SME-të e
    janë të zhvilluara ose në zhvillim     turizmit
    e sipër në të gjitha zonat turistike
    të Qarkut Kukës                        -   Raporti në mes sektorit publik
-   SME-të sigurojnë kayaking,                 dhe komunitetit të biznesit është
    peshkim sportiv, si dhe aktivitete         mbështetës
    të tjera rekreative në Liqenin e       -   Lidhjet me sektorët tjerë (p.sh.
    Fierzës                                    cilësia e lartë e ushqimit
-   Turizmi rural është zgjeruar dhe           organik) është forcuar
    kapacitetet akomoduese janë            -   Teknologjia e informacionit
    rritur në në Luginën e Valbonës            është në dispozicion për të
    dhe Komunën Shishtavec                     gjitha SME-të
-   Shërbime të përbashkëta                -   Numri i shqiptarëve që jetojnë
    ndërkufitare të turizmit dhe               jashtë vendit dhe kthehen për të
    itinerare me Kosovën dhe ofruesit          filluar biznesin e tyre është
    e turizmit të Malit të Zi janë             rritur dukshëm; gjithashtu edhe
    zhvilluar                                  investimet vendase
-   Numri i vendeve ku gjendet             -   Tregjet financiare për "projekte
    informacioni për objektet dhe              fillestare" ofrojnë mbështetje te
    shërbimet turistike rritet                 përshtatshme për SME-të e

    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                          4-2
        Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


-    Prodhuesit e artizanatit të Qarkut        turizmit
     të Kukësit kanë përmirësuar           -   Investimet në qumësht, fruta
     aftësitë e tyre të biznesit në            dhe perime vendi, paketimi i
     zhvillimin e produkteve, të               mjaltit, janë iniciuar pasi rrjeti
     shpërndarjes dhe marketingut              rrugor dhe furnizimi me energji
                                               elektrike janë përmirësuar
Infrastruktura e biznesit dhe              -   SME-të e turizmit janë duke u
performanca nga SME-të turistike               bërë të rëndësishme në jetën
                                               social-ekonomike të rajonit
-    Akomodimi, restorantet dhe            -   Prodhuesit e punëve artizanale
     ofruesit e tjerë të shërbimeve            të Rajonit Kukës janë bërë më të
     turistike marrin pjesë në trajnime        qendrueshëm dhe ekspozojnë
     menaxhimi dhe marketingu                  rregullisht brenda dhe jashtë
-    Ofruesit e shërbimeve janë të             vendit
     inkurajuar për të krijuar ”librin e
     sugjerimeve të klientëve”             Ndërgjegjshmëria brenda SME-
-    Ofruesit e akomodimit mbledhin        ve të turizmit
     informacionin për vizitorët
     nëpërmjet vrojtimeve                  -   Proporcioni relativisht i lartë i
-    SME-të e turizmit fillojnë të             emigrantëve që jetojnë në
     veprojnë në mënyrë të                     vendet e zhvilluara jep ide të
     qëndrueshme për mjedisin                  reja dhe aftësi për fuqinë
-    Numri i bizneseve të paligjshme           punëtore lokale kur ato kthehen
     është ulur ndjeshëm                       ose investojnë në Qarkun e
-    SME-të e turizmit janë                    Kukësit
     mbështetur me fonde të veçanta        -   Vetëdija për potencialin
-    Bizneset fillestare të lidhura me         ekonomik të sektorit të turizmit
     turizmin sidomos nga të rinjtë            është në rritje
     dhe gratë janë të inkurajuara dhe     -   Trajnim i stafit të hoteleve,
     asistuara                                 restoranteve, dyqaneve
-    SME-të turistike duke përfshirë           artizanale, etj. rezulton në
     operatorët e zejtarisë, ofrojnë           standarde më të larta cilësie
     mundësi mësimi nëpërmjet punës            shërbimi brenda sektorit
     për të rinjtë dhe gratë që kërkojnë
     punë

Ndërgjegjshmëria brenda SME-ve
të turizmit

-    Trajnim menaxhimi dhe këshillim
     për SME-të e turizmit
-    Stafi i trageteve (SME) trajnohet
     për të informuar pasagjerët që të
     mos ndotin Liqenin e Komanit
-    Shkollat e mesme janë të
     inkurajuara që të përfshijnë
     zhvillimin e turizmit dhe
     promovimin e mjedisit në
     kurrikulat e tyre




    4.2 Arritjet e pritëshme të zhvillimit afatgjatë në Qarkun e Kukësit

    Siç përmendet në Seksionin 1.1, përcaktimi i vizionit për zhvillimin e turizmit në Qarkun e Kukësit
    përfshin koncepte kyçe të tilla si: qëndrueshmëria, konkurrenca dhe cilësia, mirëqenia dhe rritja e

     Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  4-3
        Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


standardeve të jetesës nëpërmjet gjenerimit të të ardhurave dhe punësimi, mikpritja, siguria, dhe turizmi si
një motor për zhvillimin. Të gjitha këto koncepte janë të lidhura ngushtë me cilësinë dhe efikasitetin e
turizmit të Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme (SME15). SME-të janë komponentë kryesorë të një
destinacioni turistik i cili përbëhet nga bukuritë16, arritshmëria17, pajisjet18 dhe shërbimet ndihmëse19.

Bazuar në gjetjet e Studimit të Vlerësimit shumica (nëse jo të gjitha) e bizneseve të përfshira në sektorin e
turizmit në Qarkun e Kukësit janë SME që kontribuojnë drejtpërdrejtë në jetën social-ekonomike të
rajonit dhe që shkaktojnë ndikime në mjedis.

Promovimi dhe mbështetja e nismave të reja të biznesit dhe investimeve në sektorin e turizmit kontribuon
aktivisht në përmirësimin e punësimit në Qarkun e Kukësit dhe situatën e gjenerimit të të ardhurave.
Krijimi i një numri më të madh SME të turizmit do të rezultojë në përfshirjen e një përqindje më të madhe
të popullsisë rajonale në ekonominë e rajonit ne mënyrë direkte (p.sh. në hapjen e SME-ve të reja të
turizmit) dhe në mënyrë indirekte (duke mbështetur numrin e rritur të SME-ve turizmit me shërbime dhe
produkte ndihmëse).

Një analizë e SME-ve të turizmit në Qarkun e Kukësit evidentoi një numër nevojash që duhet të
plotësohen duke përfshirë:

        Përkrahja e SME-ve në Qarkun e Kukësit me stimuj të veçantë
        Përmirësimi i aftësive dhe profesionalizmit në sektor duke zhvilluar dhe lehtësuar turizmin dhe
          trajnimet e zhvillimit të kapaciteteve të mikpritjes në të gjitha nivelet
        Përmirësimi i promovimit të shërbimeve të turizmit dhe të lehtësive të tilla si strehimi, shërbimet e
          udhëtimit, guida, kuzhina, etj
        Zgjerimi dhe përmirësimi i bashkëpunimit me operatorët kombëtare dhe të huaj të tureve
        Trajnimi i sipërmarrësve në planifikimin e biznesit, marketing dhe probleme strategjike, etj.
        Mbështetja e prodhimit dhe marketingut të ushqimeve dhe pijeve lokale (mjaltë, djathë, mish, fruta,
          raki, bozë, etj), kuzhinës tradicionale dhe zejtarisë.

Për 10 vjet pritet që SME-të të bëhen shtylla kurrizore e një sektori të qendrueshëm turistike në Qarkun e
Kukësit dhe çelësi për zhvillimin e vazhdueshëm të sektorit siç përshkruhet ne seksionet e mëposhtme.


4.2.1 Aspekte institucionale dhe bashkëpunuese për SME-të e turizmit

SME-të e Rajonit të Kukësit janë të organizuara dhe kanë një zë të fuqishëm për të vënë përpara interesat
dhe shqetësimet tek OMD dhe të gjitha niveleve të qeverisjes. Ato janë gjithnjë e më të forta për shkak se
SME-të më të rëndësishme janë anëtarë të dhe mbeshtesin financiarisht Organizatën e Menaxhimit të
Destinacionit të Qarkut të Kukësit (OMD) dhe Dhomën e Tregtisë së Qarkut të Kukësit duke kuptuar
përfitimet që sjell anëtarësimi për bizneset e tyre.



4.2.2 Marketingu dhe zhvillimi i produkteve nga SME-të turistike

  15
      Komisioni Europian jep perkufizimet e meposhtme per sa i takon numrit te punonjesve:
    Mikro biznese me me pak se 10 punonjes;
    Biznese te vogla me 10 deri 49 punonjes;
    Biznese te mesme me 50 deri 250 punonjes
16
   Natyrore, e bere nga njeriu, artificiale, e ndertuar me qellim, trashegimi
   17
      Sistemi i transportit
   18
      Akomodimi dhe facilitetet e kateringut, shitja me pakice dhe sherbime te tjera turistike
   19
      Bankat, telekomunikacionet, dhe sherbimet postare
  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                     4-4
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



Deri në vitin 2020 cilësia e shërbimeve të turizmit në Qarkun e Kukësit plotëson nevojat e turistëve. Kjo
do të thotë që shërbimet e turizmit janë përmirësuar dukshëm në krahasim me ato në dispozicion sot dhe
janë shërbime po aq të mira sa ato në destinacionet ku turizmi është ngritur vite më parë. SME-të e
turizmit në Qarkun e Kukësit ofrojnë të njëjtën cilësi (ndoshta edhe më të mirë), performancë, dhe
efikasitet të shërbimeve si ato në rajonet dhe vendet fqinjë duke ofruar produkte të integruara në tregjet e
synuara të mirë-përzgjedhura.

Deri në vitin 2020 brigjet e Liqenit të Fierzës janë transformuar plotësisht duke ofruar të njëjtin nivel
vlerash estetike, si destinacionet e tjera me pasuri të ngjashme me bazë ujin. Një gamë SME-sh janë mire
vendosur në brigjet dhe zonat përreth liqenit të Fierzës dhe investime të reja, të cilat janë ngritur në zona
të shënuara në mënyrë specifike për turizmin në planet zyrtare të përdorimit të tokës, tërheqin vizita të
përsëritura nga popullsia lokale, vizitorë nga Kosova, si dhe turistë të tjera vendas dhe ndërkombëtare.
Fshatra të reja turistike dhe resorte të cilat në mënyrë aktive përfshijnë komunitetet lokale janë themeluar
në Luginën e Valbonës, në lartesinë e Shishtavecit si dhe në vende të tjera me potencial turistik.

Pijet dhe ushqimet lokale janë mirë-vendosur, markuar dhe promovuar, ato ofrohen gjerësisht dhe
shijohen në tregjet rajonale, kombëtare dhe lokale. Punimet e artizanatit nuk shiten vetëm ne dyqanet me
pakicë në Tiranë dhe Durrës, por gjithashtu ekspozohen dhe shiten rregullisht brenda dhe jashtë vendit.
Kështu standardi i jetesës së popullsisë rurale përmirësohet dhe varfëria zvogëlohet.

Gama e produkteve turistike në dispozicion përmbush pritshmërinë e vizitorëve të zonës dhe janë unike,
me cilësi të mirë, çmim të përshtatshem dhe ofrohen në mënyrë mikpritëse dhe të efektshme.


4.2.3 Infrastruktura e biznesit dhe performanca nga SME-të turistike

Deri në vitin 2020 sektori privat tashmë është i fortë në sektorin e turizmit duke investuar në objektet e
turizmit dhe shërbimeve në bazë të analizave pozitive të kosto-përfitimit të zhvilluara me informacionin e
dhënë nga baza e të dhënave e OMD-së për turizmin. Ndihma e përshtatshme financiare sigurohet atje ku
është e nevojshme dhe kushtet e ripagimit përmbushen. SME-të turistike janë të vetëdijshme për rolin e
OMD-së dhe e mbështesin atë me mbështetjen financiare që i nevojitet për të vepruar në mënyrë efikase.
Konkurrenca ndërmjet bizneseve turistike është intensive, por e drejtë dhe asnjë bizneses nuk operon
ilegalisht.

Deri në vitin 2020 Aeroporti Tregtar i Kukësit është plotësisht funksional me një numër të
konsiderueshëm turistësh ndërkombëtarë dhe rajonalë që udhëtojnë për në dhe nga Kukësi duke ofruar
një mundësi unike për komunitetin e biznesit për të shërbyer këtë treg duke krijuar më shumë mundësi
SME-sh dhe vlera të mëdha për të gjithë rajonin. Lehtësitë e turizmit jnë të ngritura mirë afër aeroportit
në bazë të planeve të përdorimit të tokës së zonës të draftuara sic duhet. Tabelat, panelet e interpretimit,
librat e guidave, faqet e internetit dhe sinjalistika u jep vizitorëve të dhënat e nevojshme për lehtësimin e
qëndrimit të tyre në rajon duke siguruar vlerë të shtuar në sektorin e turizmit dhe lulëzim të sektorëve
mbështetës ekonomikë.

Tani ka dy alternativa për ski në Qarkun e Kukësit, në Shishtavec dhe në Valbonë, të cilat shijohen nga
vendasit, shqiptarët nga i gjithë vendi dhe vizitorët e huaj. Këto operohen si koncesione nga investitorët
privatë në bazë analizës kosto-përfitim dhe studimeve të mundshmërisë/bëshmërisë të zhvilluara nga
njësitë e partneritetit të sektorit privat të përbërë nga investitorët nga zona, diaspora dhe të huaj. Këto
zona operojnë gjatë gjithë vitit, duke siguruar aktivitete katër stinore për segmente të provuara të tregut të
synuar. Agjensitë e sektorit publik në të gjitha nivelet kontribuojnë në këto mjedise, duke siguruar
mbështetjen e nevojshme profesionale, infrastrukturore dhe ‘mjedis mbeshtetes' e kërkuar që investitorët
të ndërtojnë dhe bëhen operative sa më shpejt të jetë e mundur.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-5
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit




4.2.4 Ndërgjegjshmëria brenda SME-ve të turizmit

Burimet njerëzore të kualifikuara janë vendimtare për zhvillimin e turizmit. Autoritetet lokale të
mbështetura nga qeveria qendrore dhe Komiteti i Partneritetit në Qarkun e Kukësit janë të angazhuar
plotësisht për përmirësimin e njohurive dhe kompetencave të forcës së punës së turizmit në Qarkun e
Kukësit, e cila tani është duke siguruar standardet e përshtatshme të shërbimit. Deri në vitin 2020 rajoni
ka personel të aftë dhe të kualifikuar në të gjithë sektorin i mbështetur në mënyrë efikase nga OMD e cila
është e financuar 80% nga sektori privat.

Një facilitet cilësor i formimit profesional vepron me sukses duke siguruar staf të mirëtrajnuar dhe
profesionist për të gjithë sektorët e industrisë së turizmit si brenda dhe jashtë rajonit. Shkollat e mesme
gjithashtu ofrojnë trajnime të nivelit të shërbimeve ndaj klientëve për studentët që dëshirojnë të fillojnë
punën në sektorin e turizmit ose gjatë verës, ose si një zgjidhje afatgjate pune. Pronarët dhe menaxherët e
objekteve turistike kuptojnë rëndësinë e punësimit të personelit cilësor dhe nevojën e përmirësimit të
vazhdueshëm të fuqisë punëtore nëpërmjet trajnimeve të vazhdueshme dhe nevojës për të shpërblyer
stafin me performancë të lartë.



4.3 Strategjitë afatshkurtra dhe afatmesme për zhvillimin e SME-ve në Qarkun
e Kukësit

4.3.1 Aspekte institucionale dhe bashkëpunuese për SME-të turistike


(a) Ofruesit e shërbimeve turistike - SMEtë – bëhen anëtare aktive të OMD-së së Qarkut të
Kukësit


Sic përshkruhet në paragrafin 1.3, aktualisht nuk ka asnjë institucion posaçërisht përgjegjës për
zhvillimin, menaxhimin ose marketingun e turizmit në Qarkun e Kukësit . Turizmi në shumicën e
vendeve është drejtuar dhe nxitur nga sektori privat. Në vitet e fundit, shumë destinacione turistike kanë
kuptuar nevojën e përfshirjes së sektorit privat gjithashtu në planifikimin strategjik, zhvillimin dhe
marketingun e turizmit për të siguruar zhvillimin afatgjatë e të qëndrueshëm të sektorit. Funksioni i
rekomanduar OMD-së së propozuar të Qarkut të Kukësit, bazuar në një strukturë tipike profesionale të
partneritetit publik-privat, është:

       të sigurojë një kornizë mundësuese për sektorin privat që të operojë dhe lulëzojë
       të mbledhë, analizojë, monitorojë, vlerësojë dhe shpërndajë informacionin për performancën e
        sektorit
       të monitorojë zhvillimin e sektorit
       të planifikoë zhvillimin e ardhshëm
       të marketojë aktivisht dhe të promovojë turizmin

Funksioni i OMD-së së propozuar e bën atë "Shoqatën shtëpi" për ofruesit e shërbimit turistik të sektorit
privat me bazë rajonale, duke kënaqur nevojën e tyre esenciale për informacione kryesore që të
planifikojnë dhe menaxhojnë më mirë bizneset e tyre në drejtim të realizimit të fitimeve të rritura, e cila
është shumë pozitive për ekonominë rajonale.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-6
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



Për të vepruar në mënyrë efikase dhe efektive, OMD, që përfaqëson një strukturë të partneritetit publik-
privat, duhet të:
     të ketë mbështetjen e palëve të interesuara publike dhe private
     të aftësohen për të marrë vendime, të udhëhequr nga KPR (anëtarësia e te cilit përfundimisht do të
         dominohet nga sektori privat
     të kenë personel profesionist dhe të trajnuar mirë
     të kenë fonde dhe burime të mjaftueshme (fondet mund të vijnë nga një numër burimesh por
         kontributi nga sektori privat është thelbësor)

Bazuar në sa më sipër, OMD shihet si një faktor jetik drejt drejtimin dhe mbështetjen e zhvillimit të
ardhshëm të sektorit turistik të Qarkut të Kukësit përmes zbatimit të Strategjisë së Turizmit dhe Plan
Veprimit të Rajonit të Kukësit. Bizneset që ofrojnë shërbime turistike duhet të ‘dëshirojnë’ të bashkohen
me OMD-në dhe të bëhen anëtarë aktivë për shkak të realizimit të përfitimeve që ajo ofron. Kështu, një
veprim i një rëndësie të veçantë është ngritja e një fushate ndërgjegjësimi brenda komunitetit të biznesit të
orientuar nga turizmi, duke i bindur ata për përfitimet që anëtarësimi në OMD do të sjellë për bizneset e
tyre. Këshilli i Qarkut të Kukësit dhe KPR pritet të udhëheqin këtë fushatë ndërgjegjësimi.

(b) Njerëz shumë të suksesshëm të biznesit me origjinë nga Qarku i Kukësit investojnë në sektorin e
    turizmit

Rajoni i Kukësit është me fat që ka lindur shumë njerëz të suksesshëm të biznesit, që tani jetojnë diku
gjetke. Këta njerëz të biznesit përfaqësojnë një potencial të madh për zhvillimin e rajonit. Ata janë të
motivuar për të investuar në rajonin e tyre. Ata i dinë mundësitë e zonës dhe se si të vazhdojnë nëse lind
ndonjë çështje e pronësisë së tokës. Këta njerëz të biznesit kanë kontaktet dhe marrëdhëniet e tyre në
rajon. Ata gjithashtu e kuptojnë mentalitetin e komunitetit lokal. Duke qenë sipërmarrës me përvojë, ata
posedojnë përvojë të vlerësueshme, ekspertizë dhe kapital për investime. Autostrada Durrës - Kukës -
Morinë, kur të jetë plotësisht funksionale, do të minimizojë distancën dhe kohën e nevojshme për të lidhur
Qarkun e Kukësit me rajone të tjera shqiptare dhe sidomos me Tiranën dhe Durrësin. Trafiku turistik do të
rritet. E gjithë kjo do të thotë më shumë mundësi për zhvillimin e SME-ve lokale duke krijuar një efekt
shumëzues në zonë duke përmirësuar kështu situatën social-ekonomike dhe imazhin e investimeve të
zonës. Një përpjekje e përbashkët duhet të bëhet nga autoritetet lokale për të shfrytëzuar këtë mbështetje.
Organet përkatëse lokale duhet të përqëndrohen në krijimin e një mjedisi pozitiv duke mundësuar
lehtësimin e nevojave të investimeve të këtyre njerëzve të biznesit në mënyrë profesionale, efikase, në
kohë dhe nga një staf i trajnuar mirë. Një shërbim i tillë i sektorit publik do të rrisë interesin e këtyre
njerëzve të biznesit për të investuar në komunitetet e tyre të origjines.


(c) Janë marrë masa për të forcuar lidhjet ndërmjet ofruesve të shërbimeve turistike dhe operatorëve të
     tureve

Aftësia për të tërhequr tregun e brendshëm, diasporën shqiptare, tregjet fqinje ndërkombëtare dhe tregjet
ndërkombëtare është realizuar për shkak se asetet e jashtëzakonshme turistike mbështeten mjaft nga
ofrimi i infrastrukturës cilësore, shërbimeve dhe strukturave te tjera të rëndësishme që e bëjnë Qarkun e
Kukësit një destinacion popullor për turizmin që përmbush fort pritshmërinë e këtyre tregjeve.

Ofruesit e shërbimeve të turizmit dhe operatorët turistikë kërkojnë infrastrukturën e cila është
drejtpërdrejt e lidhur me ofrimin e shërbimeve për turistët. Kjo përfshin transportin, akomodimin,
ushqimin, argëtimin dhe ndërmjetësit të tillë si agjentët e udhëtimit dhe operatorët turistikë. Studimi i
Vlerësimit evidentoi fakte dhe situata që ndikojnë në cilësinë aktuale të lidhjeve ndërmjet ofruesve të
shërbimeve dhe operatorëve turistikë. Një analizë e zinxhirit të vlerës është përdorur për të identifikuar
boshllëqet e mundshme dhe ndërhyrjet që duhen ndërmarrë për përmirësimin e këtij partneriteti.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-7
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit




Përdorimi i teknikave ‘Analiza e Zinxhirit të Vlerës’

'Analiza e Zinxhirit te Vlerës’ është një teknikë e përdorur për të shqyrtuar zinxhirin e furnizimit që arrin
kulmin në ofrimin e një produkti të përfunduar. Një zinxhir vlere është përkufizuar zakonisht si 'të gjitha
firmat që blejnë dhe shesin me njëra-tjetrën në mënyrë që të sigurojnë një grup të veçantë të produkteve
dhe shërbimeve për konsumatorët fundorë". Megjithatë, zinxhiri i vlerës që përbën përvojën e turizmit
nuk përshtatet mirë me këtë përkufizim, pasi hallkat më të rëndësishme në zinxhirin e vlerës nuk kanë për
të blerë mallra ose shërbime nga njëri-tjetri për të operuar bizneset e tyre, dhe për këtë arsye veprojnë në
mënyrë të pavarur, megjithëse në një mënyrë të ndërvarur, në përvojën e përgjithshme të turizmit.

Ndërmjetësit blejnë shërbime nga disa hallka në zinxhirin e vlerës për të krijuar paketat që ata shesin tek
konsumatori fundor. Në këtë skenar, operatori i transportit blen transportin, strehimin dhe shërbime shtesë
nga ofruesit e shërbimeve të ndryshme të cilën ai e paketon dhe ia shet drejtpërdrejt ose nëpërmjet një
tjetër ndërmjetësi, agjenti udhëtimesh, konsumatorit fundor, turistit. Megjithatë, turistët gjithashtu blejnë
shërbime drejtpërdrejt nga ofruesit duke anashkaluar ndërmjetesit. Ata gjithashtu mund të përdorin
transportin e tyre, duke anashkaluar një tjetër hallkë në zinxhir.

Për më tepër, ofruesit e shërbimeve mund të shërbejnë në tregjet e tjera pa lidhje me turizmin; për
shembull, një operator transporti si një pronar i një mjeti transporti do të transportojë vendas (të cilët
mund të gjenerojnë një rrjedhë më të madhe të ardhurash) si dhe turistë; hotelet i ofrojnë shërbime
biznesit (konferenca, takime, panaire...) si dhe tregut të kohës së lirë (dasma, diplomime dhe ngjarje të
tjera) të cilat kanë të bëjnë pak me lëvizjen e njerëzve nga një ekonomi në një tjetër, për biznes ose
pushime, përcaktimi bazë i turizmit. Prandaj hallkat në zinxhir nuk janë aq të ngurta sa ato në sektorët e
tjerë dhe kjo ka implikime për SME-të dhe komunitetet lokale që duan të bëhen ofrues të suksesshëm të
shërbimeve në këtë sektor.

Që ‘përvoja turistike’ të jetë e suksesshme, duhet të jetë përfshirja e të dyve: e sektorit privat si
sipërmarrësit dhe operatorët, e sektorit publik si ofrues i shërbimeve publike dhe infrastrukturës,
rregullatorëve për të garantuar sigurinë dhe pajtueshmërinë e biznesit dhe facilitatorëve për të siguruar një
kornizë solide brenda të cilës mund të lulëzojë sektori privat. Partneritetet e sektorit publik e privat janë
jetike për suksesin e sektorit.

Prandaj, analiza e zinxhirit të vlerës duhet të marrë parasysh dallueshmërinë e sektorit të turizmit. Një
ndryshim i rëndësishëm në zbatimin e metodologjisë së zinxhirit të vlerës për turizmin në krahasim me
sektorë të tjerë siç është bujqësia, është se turisti udhëton përgjatë zinxhirit dhe kjo ka implikime mbi
cilësinë. Kur një mall blihet nga konsumatori përfundimtar në fund të zinxhirit, ai / ajo nuk sheh fazat e
ndryshme në dizajnin e saj, prodhimin dhe shpërndarjen, ndërsa turisti, e cili është konsumatorit i fundit,
është i pranishëm në të gjitha fazat e zinxhirit – duke e konsumuar produktin ndërsa ai është duke u
prodhuar - dhe prandaj dëshmon dhe vlerëson efikasitetin dhe cilësinë gjatë gjithë procesit. Prandaj arritja
e cilësisë totale në sektorin e turizmit paraqet sfida të mëdha dhe zbatim më intensiv se në sektorët e tjerë,
veçanërisht ato prodhimit të mallrave se sa sherbimeve.

Analiza e Zinxhirit të Vlerës së lidhjeve ndërmjet ofruesve të shërbimeve turistike dhe operatorëve
të udhëtimeve për Qarkun e Kukësit

Procesi i analizës së zinxhirit të vlerës i përshtatur për këtë nënseksion identifikon aktorët dhe aktivitetet
të cilat janë të përfshirë në secilën fazë të zinxhirit, pjesëmarrjen e SMEve të ofrimit të shërbimeve të
turizmit në Rajonin e Kukësit dhe ndërhyrjet që mund të rekomandohen për të përmirësuar, zgjeruar dhe

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-8
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


zhvilluar pjesëmarrjen e tyre. Në bazë të analizës, një vendim është marrë nëse zhvillimi i mëtejshëm dhe
përmirësimi i zinxhirëve të zgjedhur të vlerës do të bëhen një fokus afat-shkurtër i Strategjisë Rajonale te
Turizmit dhe Planit të Veprimit. Veprimet përkatëse që rrjedhin nga formulimi i strategjisë pritet të
inkurajojnë SME-të lokale për të ofruar shërbime që mund të blihen nga turistët duke rritur kështu vlerën
e marrë në Qarkun e Kukësit .

Në sektorin e turizmit, duhet të kombinohen shërbime të ndryshme për t'i shërbyer klientëve. Produktet e
turizmit janë një sekuencë e shërbimeve të njëpasnjëshme. Rendi i plotë i këtyre shërbimeve shkon
përpara nëpërmjet një serie veprimesh të ndërlidhura siç tregohet në figurën e mëposhtme. Sistemi
funksionon vetëm nëse të gjitha shërbimet janë të disponueshme në kohën e duhur, në sasinë e duhur dhe
në një nivel të lartë cilësie. Këtu, shërbimet janë dhënë nga ofruesit individualë, kështu që një koordinues
për ofrimin e shërbimit - një agjent udhëtimesh ose operator turesh - është i nevojshëm.

Tregu ndërkombëtar turistik është zgjedhur si një treg model për analizën që vijon të zinxhirit të vlerës
sepse ai duket të jetë më kompleks se tregjet e tjera në lidhje me shërbimet e kërkuara. Aktualisht, disa
operatorë udhëtimesh që sjellin tregun ndërkombëtar ne Qarkun e Kukësit janë shumë dinamikë. Edhe pse
tregu është ende relativisht i vogël, është llogaritur se ai ka qenë në rritje me një ritëm shumë të shpejtë në
dy vitet e fundit. Një turist nga një vend i Evropës perëndimore (p.sh. nga Mbretëria e Bashkuar), që
kërkon të shëtisë në Valbonë për shembull, u zgjodh si vizitor. Itinerari i zgjedhur për udhëtimin e tij në
Shqipëri është si më poshtë: Tiranë - Shkoder ÷ Theth ÷ Valbonë ÷ Krumë÷ Bajram Curri-÷ Fierzë ÷
Koman ÷ Tiranë. Detajet e udhëtimit janë dhënë në figurën e mëposhtme.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-9
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


          Figura 4-1 Itinerari i një turisti ndërkombëtar i cili dëshiron të shëtisë Valbonën

                                                                             T urist i qendro n nje
                                                T urist i qe ndro n nje
                                                                              nat e ne Luginen e
                                                   nat e ne T he th
                                                                                   V albo nes
                            P e rdo r o pe ra to r
                        t uris tik ne T ira ne per                                               T urist i ha us hqim ne
                              t e o rga nizuar                                                         nje bujt ine
                                 udhet im in


                   T urist i qendro n ne                                                               M err m e qira nje k ale
                   nje ho te l ne T ira ne                                                                  per nje dite



                T uris ti blen bile te n                                                                 S hk o n ne e ks kurs io n
                     pe r T irane                                                                        m e nje guide v e ndes e


                      T urist i s hiko n ne                                                           S hko n ne Krum e me
                    Lo nde r re klam e n pe r                                                          nje guide v e ndes e
                       nje udhe tim ne                                                                 dhe blen pro dhim e
                           V albo ne                                                                        artiza na ti

                                                                                               B le n m jalte
                                                                                             ges hte nja s h ne
                                                                                              B ajram C urri

                                                                                  T uristi v izito n
                                                                                 muze un ne B ajra m
                                                                                        C urri


                                                                           T urist i qe ndro n nje
                                                                          na te ne B a jra m C urri


                                                                     Vjen ne Ko m an
                                                                   ne perm jet linje s se
                                                                         tra getit

                                                                  V je n ne T irane
                                                              ne perm jet O pe ra to rit
                                                                       T urist ik


                                                             T uris ti flut uro n per
                                                                     Lo nder




                                                            A do te mendoje turisti
                                                              qe te vije perseri ne
                                                                Qarkun e Kukesit



Përgjigja ndaj pyetjes nëse turisti do të konsiderojë ardhjen sërish në Qarkun e Kukësit ose jo përfaqëson
sintezën e përpjekjeve të përbashkëta të bëra nga të gjithë operatorët e zinxhirit të vlerës. Problemet
strategjike të formuluara në këtë nënseksion përpiqen të kontribuojnë në përmirësimin e pjesëmarrjes së
SME-ve në zinxhirin e paraqitur nga qasja e forcimit të marrëdhënieve ndërmjet ofruesve të shërbimeve
turistike dhe operatorëve turistikë.

Tregu ndërkombëtar turistik

Faza e parë e një analize të zinxhirit të vlerës është kuptimi i fazave të ndryshme që përbëjnë zinxhirin,
aktorët që janë të përfshirë në secilën fazë të zinxhirit dhe aktivitetet ku përfshihen turistët. Pasqyra e

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                           4-10
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


hallkës së zinxhirit të vlerës e paraqitur më poshtë konsideron pesë elementet kryesorë të zinxhirit të
vlerës që turisti ndërkombëtar kalon në aventurën e tij / saj.


  Figura 4-2 Pasqyra e hallkës së zinxhirit të vlerës: Operatorët e tureve – Ofruesit e shërbimeve
                HARTA E PERGJITHSHME E ZINXHIRIT TE VLERES: OPERATORET E TUREVE - OFRUESIT E SHERBIMEVE


                                                                                                            Turist
                                                                                                         ndërkombëtar



               Reklamimi i             Transporti                                     Organizimi i
                                                                Ofrimi i                                     Transporti nga
             produktit turistik,           në                                        eksperiencave
                                                              akomodimit,                                     destinacioni
              kontrata për            destinacionin                                    turistike,
                                                              ushqimit, etj.                                    turistik
            shërbimin turistik           turistik                                    ngjarjeve, etj.


                                                                                   Operator terreni /      Traget / Kompani
           Agjent udhëtimesh       Kompani autobusësh        Hotel / Bujtinë
                                                                                    Guide vendëse            autobusësh


         Koordinimi i shërbimeve:




                                                        Operator vendës i tureve




                                                                  Kukes e Menaxhimit te Destinacionit e Organisation
                                                               Organizata Region Destination ManagementQarkut Kukës


                                                                     Komiteti i Partnershipit Rajonal i Qarkut Kukës




Faza e dytë e analizës së zinxhirit të vlerës e shikuar nga qasja e forcimit të marrëdhënieve në mes të
ofruesve të shërbimeve turistike dhe operatorëve turistikë është vlerësimi i vlerave të krijuara përgjatë
zinxhirit dhe sa shumë SME-te vendase marrin nga ato vlera. Këto janë dhënë të përshkruara grafikisht
edhe në dy figurat e mëposhtme. Të katër figurat e mëposhtme konsiderojnë katër elemente të zinxhirit të
vlerës, përfshirë transportin për në dhe nga zona në figurën e parë.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                   4-11
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


                           Figura 4-3 AZV – Vlerat e gjeneruara dhe marrësit e vlerave

                                               VLERAT E GJENERUARA DHE MARRESIT E VLERAVE

                                 Reklamimi i
                   produktit turistik, kontrata për shërbimin                                Transporti për dhe nga destinacioni
                                    turistik
                         Vlerat                           Marrësit                               Vlerat                             Marrësit


           Operatori turistik vendës shpenzon
                                                          Media e huaj                Turisti blen biletën për Tiranë              Agjensia Ajrore
                  pará për reklamën

                                                                                    Përdor operator turistik në Tiranë
                                                                                                                           Operatori turistik në Tiranë (OT)
                                                                                      për të organizuar udhetimin

                                                                                   Vjen në Koman nëpërmjet linjës së       Operatori i Tragetit (Kukës Qark
                                                                                               tragetit                                  SME)

                                                                                   Vjen në Tiranë nëpërmjet Operatorit
                                                                                                                           Operatori turistik në Tiranë (OT)
                                                                                                 Turistik


                                                                                        Turisti fluturon për Londër                Agjensia Ajrore




                             Figura 4-4 AZV – Vlerat e gjeneruara dhe marrësit e vlerave
                                               VLERAT E GJENERUARA DHE MARRESIT E VLERAVE

                                   Ofrimi i                                                  Organizimi i eksperiencave turistike,
                            akomodimit, ushqimit, etj.                                                  ngjarjeve, etj.

                         Vlerat                           Marrësit                               Vlerat                             Marrësit


             Turisti qëndron në një hotel në                                       Turist merr me qira një kalë për një       Pronari i kalit (Kukës Qark
                                                        Hoteli në Tiranë
                         Tiranë                                                                   ditë                                 Operator)

                                                                                   Shkon në ekskursion me një guidë          Guida vendëse (Kukës Qark
            Turisti qëndron një natë në Theth           Bujtina në Theth
                                                                                               vendëse                               Operator)

            Turisti ha ushqim në një lokal në                                      Shkon në Krumë me një guidë për           Guida vendese (Kukës Qark
                                                        Lokali në Theth
                          Theth                                                       të blerë prodhime artizanati                   Operator)

                                                 Bujtina në Valbonë (Kukës Qark                                             Artizani i Krumës (Kukës Qark
           Turisti qëndron një natë në Valbonë                                     Blen prodhime tradicionale artizanati
                                                              SME)                                                                      Operator)

            Turisti ha ushqim në një lokal në    Lokali në Valbonë (Kukës Qark     Blen mjaltë gështenjash në Bajram       Shitësi në Bajram Curri (Kukës
                         Valbonë                              SME)                                Curri                            Qark Operator)

           Turisti qëndron një natë në Bajram Hoteli në Bajram Curri (Kukës Qark    Turisti viziton muzeun në Bajram       Muzeumi ne Bajram Curri (Kukës
                          Curri                              SME)                                   Curri                         Qark Operator)




Të dy figurat e mësipërme të lidhura me vlerat e krijuara dhe pritësit që marrin ato vlera respektivisht
tregon se ofruesit e shërbimit të turizmit në Qarkun e Kukësit përfitojnë marxhinalisht nga vlerat e
krijuara edhe pse pasuritë e jashtëzakonshme që përbëjnë bazën e këtij zinxhiri të vlerës i takojnë Qarkut
të Kukësit. SME-të lokale marrin një pjesë të vogël të vlerave të marra për shkak se ato nuk janë të
organizuara për të përfituar më mirë nga mundësitë potenciale dhe, aktualisht, ka pak mundësi për turistët
për të blerë shërbime lokale (pak guida, restorante, dyqane artizanale, etj.)

Ndërhyrjet e rekomanduara për përmirësim të treguara në dy figurat e mëposhtme sigurojë bazën për
përpunimin e objektivave të Strategjisë dhe planeve të veprimit për t'u zbatuar në periudhën afatshkurtër
3-vjeçare.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                    4-12
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


                                              Figura 4-5 Rekomandime për përmirësim

                       REKOMANDIME PER PERMIRESIMIN E PJESEMARRJES SE SME-ve TE RAJONIT TE KUKESIT


                                  Reklamimi i
                   produktit turistik, kontrata për shërbimin                                     Transporti për dhe nga destinacioni
                                    turistik


           Inkurajimi i operatoreve turistike in Rajon qe te krijojne kontakte me       Inkurajimi i operatoreve turistike ne Rajonin e Kukesit per te zhvilluar
           operatore turistike kombetare / nderkombetare                                sherbime te pershtateshme udhetimi per ne Rajon dhe nga Rajoni

           Inkurajimi i operatoreve turistike kombetare qe te promovojne nepermjet      Inkurajimi i vendosjes se sherbimit dispecer per taksi ne Rajonin e
           kanaleve te tyre mundesite per te shijuar turizmin ne Rajonin e Kukesit      Kukesit

           Inkurajimi i aktiviteteve konkrete te perbashketa me operatore te            Inkurajimi i permiresimit te aftesive te gjuhes angleze ne operatoret e
           zinxhirit te vlerave                                                         sherbimit taksi ne Rajon

           Promovimi i cilesise se integruar ne te gjitha aktivitetet qe percaktojne
           atraktivitetin e turizmit ne Rajonin e Kukesit

           Inkurajimi i turisteve qe te qendrojne me gjate nepermjet ofrimit te
           atraksioneve shlodhese




                                              Figura 4-6 Rekomandime për përmirësim

                       REKOMANDIME PER PERMIRESIMIN E PJESEMARRJES SE SME-ve TE RAJONIT TE KUKESIT



                                    Ofrimi i                                                      Organizimi i eksperiencave turistike,
                             akomodimit, ushqimit, etj.                                                      ngjarjeve, etj.


           Inkurajimi i ofruesve te sherbimit te akomodimit ne Rajonin e Kukesit qe     Inkurajimi i operatoreve me te rendesishem te zinxhirit te vlerave ne
           te vendosin / permiresojne kontaktet me operatoret turistike kombetare       Rajon qe te promovojne atraksionet turistike dhe aktivitete te tjera
           / nderkombetare                                                              terheqese ne Rajon
           Inkurajimi i rezervimit ne hotele nepermjet internetit si dhe lehtesi dhe
                                                                                        Inkurajimi i guidave turistike lokale ne permiresimin e lehtesirave
           aftesi te tjera komunikimi ne shumicen e ofruesve te akomodimit dhe
                                                                                        komunikuese (p.sh. GPS i Integruar)
           ushqimit ne Rajonin e Kukesit
           Inkurajimi i ofruesve te akomodimit dhe ushqimit ne Rajon per te             Inkurajimi i guidave turistike lokale ne vendosjen / permiresimin e
           forcuar kontaktet me operatore te tjere qe jane pjese integrale e sektorit   kontakteve me operatoret turistike dhe operatore te tjere te zinxhirit te
           te turizmit                                                                  vlerave ne Rajon
           Inkurajimi i ofruesve te akomodimit dhe ushqimit ne Rajon per te             Mbeshtetja e prodhuesve te artizanatit ne Rajonin e Kukesit ne
           vendosur dhe mbajtur kontaktet me Organizaten e Menazhimit te                zhvillimin e produktit, shperndarje dhe marketing, perfshire pjesmarrjen
           Destinacionit (DMO)                                                          ne ekspozita arti brenda dhe jashte vendit
           Listoni dhe perditesoni mundesite akomoduese ne Rajonin e Kukesit ne
                                                                                        Promovimi i kalendarit te aktiviteteve te ndryshme qe zhvillohen ne
           faqen e internetit per turizmin, guidat turistike dhe vecanerisht ne
                                                                                        Rajonin e Kukesit
           qendrat e informimit turistik
                                                                                        Mbeshtetja e furnitoreve ne Rajonin e Kukesit duke I ndihmuar ata qe te
           Ofruesit e akomodimit dhe ushqimit ne Rajon promovajne ne broshurat
                                                                                        zhvillojne, zgjerojne dhe permiresojne oferten e tyre duke qene
           turistike aktivitetet argetuese / shlodhese qe ata ofrojne
                                                                                        proaktive ne tregun nderkombetar dhe pjesemarrjen ne panaire tregtare




Të gjitha SME-të lokale që janë në fakt pjesë e zinxhirit të vlerës së turizmit të Qarkut të Kukësit ose ato
që kanë potencial për t'u integruar në zinxhir, kanë një mundësi të shkëlqyer për të marrë vlera nga turistët
në qoftë se ato do të forcojnë lidhjet e tyre nëpërmjet zbatimit të ndërhyrjeve të rekomanduara. Ofruesit e
akomodimit dhe ushqimit përfaqësojnë grupin kryesor të SME-ve lokale që mund të përfitojnë
drejtpërsëdrejti në periudhë afatshkurtër. Ka një numër të SME-sh lokale që merren me furnizimin me
ushqime që do të përfitojnë nga përmirësimi në sektorin e ofrimit të ushqimit. SME-të e transportit kanë
gjithashtu një shans për të përfituar në qoftë se ato do të marrin në konsideratë masat e rekomanduara.
Operatorët vendas të tureve dhe udhëtimeve janë të pozicionuar mirë për të realizuar përfitime. Artizanati

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                         4-13
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


lokal do të përfitojë direkt dhe indirekt, nëse lidhjet brenda sektorit të turizmit janë forcuar siç
rekomandohet. Është e rëndësishme të theksohet se forcimi i marrëdhënieve dhe koordinimi ndërmjet
ofruesit të shërbimeve të zinxhirit është me rëndësi kyçe që të gjithë pjesëmarrësit të marrin përfitime më
të mëdha.

Siç përshkruhet në nënseksionin 1.5.1 “Marketingu i Synuar", ka tre tregje të tjera të rëndësishme që
vizitojnë Qarkun e Kukësit: tregjet e brendshme nga Tirana dhe Durrësi, tregu transit që udhëton në
Qarkun e Kukësit në autostradën e re, dhe Shqiptaret nga vendet fqinje. Rekomandimet e bëra për tregun
ndërkombëtar janë gjithashtu të vlefshme për këto tregje të rëndësishme.

Lidhjet e forta ndërmjet ofruesve të shërbimeve turistike dhe operatorëve turistikë janë të një rëndësie
kyçe, sepse ato forcojnë lidhjet në mes tregjeve dhe tërheqjeve turistike dhe, "shkurtojnë" distancat. Nëse
përdoren siç duhet, realizohen përfitimet e mëposhtme:

     Rritja në mënyrë të konsiderueshme e shanseve te konvertimit të tregjeve potenciale në tregje të
       vërteta
     Rritja e përdorimit të aseteve turistike të jashtëzakonshme të Qarkut të Kukësit
     Më shumë biznes ofruesve të shërbimeve
     Zgjerimi i segmenteve të tregjeve të synuara turistike të ofrimit të shërbimeve nëpërmjet kanaleve
       të permirësuara të komunikimit dhe partneriteteve me operatorët e tureve
     Rritja e punësimit dhe gjenerimit të të ardhurave për ofruesit e shërbimeve

Shpenzimet e lidhura me zbatimin e këtyre përfitimeve do të rikuperohen shumë herë bazuar në rritjen e
të ardhurave. Kështu, grupi i ndërhyrjeve / masave të përzgjedhura për forcimin e lidhjeve ndërmjet
ofruesve të shërbimeve dhe operatorëve turistikë që shërbeu si bazë për hartimin e planeve përkatëse të
veprimit.

Në periudhë afatmesme dhe të gjatë mund të imagjinohet se operatorët e tureve të bazuar në rajonin e
Kukësit ofrojnë pjesën më të madhe të shërbimeve duke marrë kështu një vlerë maksimale për veten e
tyre dhe rajonin si një i tërë; nga pritja e turistëve në aeroport, organizimi i transportit dhe një sërë
aktivitetesh për klientët, duke shpërndarë kështu përfitimet për ofruesit e tjerë të shërbimeve në Qarkun e
Kukësit. Në fund, pritet që operatorët lokalë të përfshirë në zinxhir të gjenerojnë më shumë vlera se më
parë si rezultat i forcimit të lidhjeve.

(d) Lidhjet brenda zinxhirit të furnizimit dhe me sektorët e tjerë janë përmirësuar

Ndërmjetësit sjellin sëbashku një shumëllojshmëri shërbimesh të lidhura me turizmin për të formuar një
paketë të plotë pushimi, e cila më pas tregtohet për konsumatorët në mënyrë direkte apo nëpërmjet
agjentëve të udhëtimit. Secila paketë zakonisht përbëhet nga: akomodimi (shpesh duke përfshirë edhe
ushqimin), transporti (për dhe nga destinacioni), transportin ne terren brenda destinacionit, dhe ngjarjet
ose aktivitete të tilla si: vizitat në vendet tërheqëse, ekskursione, turne, ndjekja e festivaleve, gatime
perfaqesuese të kuzhinës lokale, etj.

Për arsye se shumica e mallrave dhe shërbimeve që përfshihen në një paketë pushimesh janë të siguruara
nga një zinxhir furnizimi i kompanive të nën-kontraktuara, organizata dhe agjentë, operatorët turistikë
nuk janë gjithmonë në kontroll të drejtpërdrejtë të ndikimeve mjedisore dhe sociale te atyre produkteve.
Megjithatë, turistët gjithnjë e më shumë presin që kompanitë nga të cilat blejnë paketat e tyre të sigurojnë
që produktet që ofrohen jo vetëm të kenë kualitet të lartë për vlerën në pará, por edhe të ruajnë
qëndrueshmërisë mjedisore dhe sociale.

Procesi i analizës së zinxhirit të vlerës i adoptuar për këtë nënseksion duke ndjekur AZV-në e mëparshme
(lidhjet ndërmjet ofruesve të shërbimeve turistike dhe operatorëve turistikë) identifikon aktorët dhe

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-14
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


aktivitetet që janë përfshirë në zinxhirin e furnizimeve të pijeve dhe ushqimit, input-i i ofruesve rajonale
të pijeve dhe ushqimeve si kanale dytësore në zinxhirin e vlerave të turizmit, shtrëngimet dhe pengesat
dhe ndërhyrjet që mund të rekomandohen për të përmirësuar, zgjeruar dhe zhvilluar inputin e ushqimeve
vendase.

Ushqimet lokale (ose ushqimet me prejardhje rajonale) ofrojnë një mundësi të rëndësishme për fermerët e
zonës për të shtuar dhe mbajtur vlerën për të prodhuar. Rrjetet lokale të furnizimit me ushqime fitojnë një
alternativë më të qëndrueshme - një mjet për të marrë biodiversitetin nga ferma në pjatë, të kursimit të
energjisë dhe zvogëlimit të distancës që ushqimi duhet të udhëtojë për t’u shërbyer nevojave turistike, të
sigurimit të kujdesit social dhe përmirësimit të përgjegjësisë publike, dhe të mbajtjes së vlerës ekonomike
në ekonominë lokale. Ekzistojnë tri lloje zinxhirësh për furnizimin e ushqimit:

          Ballë-për-ballë, ku konsumatorët blejnë një produkt direkt nga prodhuesi / përpunuesi ballë për
           ballë.
          Hapësirë e afërt, ku prodhimet shiten përmes dyqaneve lokale në zonë dhe konsumatorët janë
           menjëherë të vetëdijshëm për natyrën e saj vendase.
          Hapësirë e zgjeruar, ku prodhimet shiten për konsumatorët që janë të vendosur jashtë zonës lokale
           dhe që mund të kenë pak ose aspak njohuri për atë zonë. Këtu, çelësi është përdorimi i etiketimit
           imazherise së produktit për të transferuar informacionin në lidhje me procesin e prodhimit dhe
           zonës te konsumatori

Nga një perspektivë e zhvillimit te qëndrueshem (rural), 'ri-dimensionimi' i zinxhirëve të furnizimit me
ushqim ofron mundësi të nevojshme ne drejtim te SME-te ushqimore për te: mbajtur vlerën e shtuar në
rajon, përmirësuar përfitimet e punësimit, forcuar imazhin rajonal, dhe ndihmuar industritë e tjera lokale
(p.sh. turizmin). Tabela 4-2 jep informacion në lidhje me disa elemente të rëndësishem që lidhen me
prejardhjen e inputit, përpunimin, kontrollin sanitar, paketimin, etiketimin dhe zinxhirët e shkurtër të
furnizimit me ushqime, etj. për furnizime ushqimi bazë që shiten në Qarkun e Kukësit .

 Tabela 4-2 Prejardhja e inputeve të ushqimit dhe zinxhirët e ushqimit për ushqime bazë të shitura
                                             në rajon

          FURNITORET                                           Me baze bujqesine                                            Kultura ujore
                                             Qumesht dhe
                                  Mish                         Fruta           Perime           Pije           Mjalte           Peshk
    Furnizimet ushqimore                     nenprodukte
                              R    K     I   R   K    I    R    K      I   R     K      I   R    K     I   R     K      I   R    K      I
         Te pa perpunuar      ●              ●        ●    ●    ●      ●   ●     ●      ●                  ●                ●
          Te perpunuar                                ●    ○    ●      ●   ●     ●      ●
          Kontroll sanitar    ○              ○        ●                                     ●    ●     ●   ○                ○
            Magazinim                                                                       ●    ●     ●
             Paketim          ○                       ●    ○    ○      ●   ●     ●      ●   ●    ●     ●   ○                ○
             Etiketim                                 ●                ●                ●   ●    ●     ●
        Blerje te prodhuesi   ●              ●             ●               ●                               ●                ●
    Blerje ne dyqanezonale    ●              ●        ●    ●           ●   ●                ●    ●     ●   ○                ●
        Blerje jashte zones                           ●                                          ●     ●

 Legjenda:
 R – Prejardhje rajonale
 K – Prejardhje nga vendi
 I – Të Importuara
 Rreth i zi “●” – Ndodhi e zakonshme në zinxhirin ushqimor për një produkt të caktuar
 Rreth i bardhë “○” – Ndodhi jo e zakonshme në zinxhirin e ushqimit për një produkt të caktuar


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                          4-15
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



        Figura 4-7 AZV: Lidhjet brenda nën-zinxhirëve të furnizimit të ushqimeve specifike
                        HARTA E ZINXHIRIT TE VLERAVE: LIDHJET NDERMJET DISA FURNIZIMEVE USHQIMORE


                                                                                   TREGJET JO TURISTIKE,
                                                                                TURISTE VENDES DHE TE HUAJ
        Lende te para




                                                                                                   shperndarja




                                                                                                                    furnizimeve
                                                                                     magazinimi



                                                                                                   Promocioni
                                                                                     Ruajtja dhe
         nga Fermat




                                                                                                                     shkurter te

                                                                                                                     ushqimore
                                                                                                                     Zinxhiret e
          from local




                                 Përpunimi
         Raw input




                                                                    Etiketimi
                                             Kontrolli




                                                         Paketimi
                                              Sanitar
            Lokale

             farms




                                                                                                      dhe
                              QUMESHT                                                                            NEVOJA TE VETAT


                               DJATHE                                                                             TE PRODHUESI
       QUMESHT
                               GJALPE                                                                            BRENDA ZONES


                                KOS                                                                               RESTORANTE


         MISH                   MISH                                                                             NEVOJA TE VETAT
                                                                                                                  TE PRODHUESI
                                                                                                                 BRENDA ZONES
                                                                                                                  RESTORANTE


        PESHK                                                                                                    NEVOJA TE VETAT
                                                                                                                  TE PRODHUESI
                                                                                                                 BRENDA ZONES
                                                                                                                  RESTORANTE


        MJALTE                                                                                                   NEVOJA TE VETAT
                                                                                                                  TE PRODHUESI
                                                                                                                 BRENDA ZONES
                                                                                                                  RESTORANTE



Tabela 4.2 mundëson për të gjykuar ku janë mangësitë në ciklin e secilit prej produkteve të zgjedhura. Të
gjitha këto boshllëqe paraqesin vlerat e humbura për operatorët e ushqimit vendas. Ato gjithashtu
paraqesin potencialin për investime në sektorin e përpunimit të ushqimit vendas. Figura 4-7 tregon
renditjen e lidhjeve brenda nën- zinxhirëve të furnizimit me ushqime të zgjedhura. Harta e pasqyrimit të
hallkës së zinxhirit të vlerës që kanë të bëjnë me lidhjet brenda katër nën-zinxhirëve të furnizimit me
ushqime na mundëson të identifikojmë lehtë jo vetëm mangësitë, por edhe llojet e lidhjeve. Marrëdhënia
ndërmjet operatorëve pasqyron një skenar të llojit të shkëmbimit të tregut të lirë. Lloji i lidhjeve varet nga
cilësia dhe sofistikimi i produktit përfundimtar. Në përgjithësi, transaksionet e pa-koordinuara (“spot
markets") janë të efektshme në tregjet vendore, ose në tregjet për produktet me tipare pak cilësore.
Kurdoherë që konsumatorët finalë kërkojnë cilësi të lartë dhe të qëndrueshme, kontrolli i furnizimeve
bëhet një faktor i konkurrencës. Si pasojë, lidhjet midis furnizuesve dhe blerësve duhet të jetë më të
qëndrueshme dhe të formalizuara në kontrata. Kjo çon drejt qëndrueshmërisë së performancës së të gjithë
ofruesve të zinxhirit.

Faza e dytë e AZV është të vleresojë pengesat dhe shtrëngimet që pengojnë sukesin e këtij zinxhiri vlere
sic paraqitet grafikisht në dy figurat e mëposhtme.



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                        4-16
    Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


                                                  Figura 4-8 Shtrëngimet dhe pengesat

                                                                  SHTRENGESA DHE PENGESA


                                                                                                    Përpunimi, Kontrolli Sanitar
                        Lendet e para nga Fermat Lokale
                                                                                                          dhe Paketimi

           Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve prodhuese lokale per            Mungesa e thertoreve te pershtateshme brenda Qarkut / Therjet
           prodhime qumeshti dhe pulari                                              zakonisht behen ne vende te pa pershtateshme
           Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve prodhuese lokale per perime     Kapacitete te pa mjaftueshme lokale per perpunimin e qumeshtit te
           (perjashtuar pataten)                                                     prodhuar (jane vetem dy baxho te vogla).
           Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve prodhuese lokale per            Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve perpunuese lokale per
           bleterritje dhe prodhim mjalti                                            kumbulla dhe fruta te tjera
           Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve prodhuese lokale per            Mungesa e teknologjise se pershtateshme per perpunimin e kumbullave
           geshtenja, kumbulla dhe fruta te tjera te kultivuara                      dhe frutave te tjera
           Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve lokale per mbledhjen e bimeve   Mungesa e kapaciteteve perpunuese te pershtateshme per perimet
           mjekesore                                                                 brenda Qarkut
                                                                                     Mbulese e papershtateshme me njesi te kontrollit sanitar qe do te
           Perdorimi jo i mjaftueshem i kapaciteteve lokale per peshkim
                                                                                     garantonte sigurine ushqimore
                                                                                     Mungesa e kapaciteteve paketuese per qumeshtin dhe mjaltin brenda
           Fermat lokale nuk garantojne kontrollin sanitar te qumeshtit
                                                                                     Qarkut

           Fermat lokale nuk garantojne kontrollin sanitar te mishit                 Mungesa e kapaciteteve perpunuese per geshtenjat brenda Qarkut

                                                                                     Mungesa e kapaciteteve perpunuese per bime mjekesore brenda
                                                                                     Qarkut




                                                  Figura 4-9 Shtrëngimet dhe pengesat

                                                                  SHTRENGESA DHE PENGESA


                                                                                                  Promocioni, Shperndarja dhe
                             Etiketimi dhe Magazinimi
                                                                                                Zinxhiret e furnizimeve ushqimore

           Mungesa e lehtesive etiketuese per qumeshtin dhe mjaltin brenda           Mungesa e masave promovuese te pershtateshme per rritjen e
           Qarkut                                                                    kapaciteteve prodhuese per qumesht dhe pulari
                                                                                     Mungesa e masave promovuese te pershtateshme per rritjen e
           Mungesa e kapaciteteve magazinuese per perimet brenda Qarkut
                                                                                     kapaciteteve lokale per bleterritje dhe prodhim mjalti
           Mungesa e kapaciteteve magazinuese per bimet mjekesore brenda             Mungesa e masave promovuese te pershtateshme per mbledhjen e
           Qarkut                                                                    bimeve mjekesore
                                                                                     Mungesa e lehtesive mbledhese dhe shperndarese per perime dhe
                                                                                     produkte te tjera bujqesore
                                                                                     Mungesa ekontratave te bera ne avance per furnizimet kryesore
                                                                                     ushqimore




Ndërhyrjet e rekomanduara për zgjidhjen e problemeve të shkaktuara nga kufizimet e mësipërme
tregohen në dy figurat e mëposhtme. Siç u përmend më parë ndërhyrjet e rekomanduara sigurojnë bazën
për përpunimin e objektivave të strategjisë afat-shkurtër dhe të planeve të veprimit.
.




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                4-17
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


                                             Figura 4-10 Fushat e ndërhyrjes potenciale

                                                                   NDERHYRJET E MUNDESHME


                                                                                                         Përpunimi, Kontrolli Sanitar
                        Lendet e para nga Fermat Lokale
                                                                                                               dhe Paketimi

           Inkurajimi i rritjes se kapaciteteve lokale prodhuese per qumesht dhe
                                                                                        Inkurajimi i ngritjes se thertoreve te pershtateshme ne Rajon
           pulari

           Inkurajimi i rritjes se kapaciteteve lokale prodhuese per perime             Inkurajimi i ngritjes se baxhove te pershtateshme ne Rajon

           Inkurajimi i rritjes se kapaciteteve lokale prodhuese per blete-rritje dhe   Inkurajimi i ngritjes se kapaciteteve perpunuese per kumbulla dhe fruta
           prodhim mjalti                                                               te tjera
           Inkurajimi i rritjes se kapaciteteve lokale prodhuese per geshtenja,         Inkurajimi i pronarit te fabrikes se pijeve per te investuar ne teknologji te
           kumbulla dhe fruta te tjera tipike te zones                                  pershtateshme ne perpunimin e kumbullave dhe frutave te tjera
           Inkurajimi ii rritjes se kapaciteteve lokale prodhuese per mbledhjen dhe     Inkurajimi i ngritjes se kapaciteteve perpunuese te pershtateshme per
           perpunimin e bimeve mjekesore                                                perime
                                                                                        Promocioni dhe mbeshtetja e forcimit te njesive te kontrollit sanitar qe
           Inkurajimi i rritjes se kapaciteteve lokale prodhuese per peshk              do te garantonte sigurine e ushqimeve te prodhuara ne Rajonin e
                                                                                        Kukesit
                                                                                        Inkurajimi i ngritjes se lehtesirave per paketimin e qumeshtit dhe mjaltit
                                                                                        ne Rajon
                                                                                        Inkurajimi i ngritjes se kapaciteteve grumbulluese dhe perpunuese per
                                                                                        geshtenjat
                                                                                        Inkurajimi i ngritjes se kapaciteteve grumbulluese dhe perpunuese per
                                                                                        bimet mjekesore




                                             Figura 4-11 Fushat e ndërhyrjes potenciale

                                                                   NDERHYRJET E MUNDESHME


                                                                                                     Promocioni, Shperndarja dhe
                              Etiketimi dhe Magazinimi
                                                                                                   Zinxhiret e furnizimeve ushqimore

                                                                                        Mundesimi i masave nxitese te pershtateshme per rritjen e kapaciteteve
           Inkurajimi i etiketimit per qumeshtin dhe mjaltin ne Rajonin e Kukesit
                                                                                        shperndarese per qumesht dhe pulari
           Mundesimi i studimit ne lidhje me potencialin prodhues dhe kapacitetet       Mundesimi i masave nxitese te pershtateshme per rritjen e kapaciteteve
           magazinuese te pershtateshme ne Rajon                                        shperndarese per mjalte
           Inkurajimi i ngritjes se kapaciteteve magazinuese per bimet mjekesore        Mundesimi i masave nxitese te pershtateshme per mbledhjen e bimeve
           ne Rajonin e Kukesit                                                         mjekesore
                                                                                        Inkurajimi i krijimit te lehtesirave mbledhese dhe shperndarese per
                                                                                        perime ne perputhje me rezultatet e studimit perkates
                                                                                        Bindja e aktoreve kryesore te zinxhirit te furnizimit me ushqime per
                                                                                        perfitimet e kontraktimit ne avance per furnizimet kryesore ushqimore




Puna me furnizuesit për integrimin e qëndrueshmërisë në zinxhirin e furnizimit mund të sjellë përfitime
për operatorët turistikë, furnizuesit, klientët dhe destinacionet. Nga pikëpamja financiare, qëndrueshmëria
e rritur mund të ulë shpenzimet nëpërmjet një efikasiteti më të madh operimi, prodhim të reduktuar të
mbetjeve, dhe konsumim të reduktuar të energjisë dhe ujit. Praktikat e qëndrueshmërisë mund të çojnë në
rritjen e të ardhurave dhe vlerës së aksioneve duke gjeneruar më shumë biznes të përsëritur dhe duke
tërhequr biznese të reja nga konsumatorët që vlerësojnë performancën e qëndrueshme mjedisore dhe
sociale. Një reputacion i fortë pozitiv si një kompani që kujdeset për çështjet e qëndrueshmërisë, i
shoqëruar me përmirësime në cilësinë e përvojës së turizmit te ofruara klientëve, mund të rezultojë në
rritjen e kënaqësisë së konsumatorit dhe besnikëri, vlerë të forcuar të markës, publicitet të zgjeruar dhe
mundësi marketingu, dhe pranim në rritje nga komunitet lokale në destinacion.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                             4-18
      Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


Performanca e mirë dhe produktet me cilësi të lartë, të qëndrueshme, mund të ndihmojnë gjithashtu një
operator udhëtimi të zvogëlojë rrezikun e konfliktit ose problemet me furnizuesit, qeveritë, stafin dhe
komunitetet lokale, dhe përmirësojë statusin e tij si një partner i respektuar në destinacione. Kjo mund të
nënkuptojë rritjen e qasjes në burimet kryesore të biznesit si kapitali, aftësinë për të zhvilluar produkte që
përmbushin kërkesën në rritje të tregut, marrëdhënie të përmirësuara me qeveritë, dhe staf besnik dhe të
motivuar.

Në periudhë afatmesme dhe afatgjatë mund të imagjinohet se rrjeti i SME-ve të Qarkut Kukës do të
bashkëpunojnë me njëri-tjetrin shumë më me efikasitet duke siguruar maksimumin e prodhimeve dhe
furnizime të përdorura nga turistët në zonën lokale, duke marrë kështu vlerë maksimale për popullatën
lokale të përfshirë.

(e) SME-të e turizmit marrin pjesë në mënyrë aktive në iniciativat ndër-rajonale të bashkëpunimit

Bashkëpunimi i zgjeruar rajonal është një parim i rëndësisë më të lartë për stabilitetin politik, sigurinë dhe
zhvillimin ekonomik të vendeve të Ballkanit perëndimor. Shumë nga sfidat që ndeshin vendet e Ballkanit
perëndimor kanë një dimension ndër-kufitar, që përfshijnë fqinjët e tyre rajonal. Dimensionin politik i
bashkëpunimit rajonal në Ballkanin perëndimor është i nevojshëm si; një përbërës i rëndësishëm i
stabilitetit, një katalizator për pajtimin, fqinjësinë e mirë dhe marrëdhëniet e mira politike... për të
ndihmuar në kapërcimin e nacionalizmit dhe intolerancës dhe promovimit të mirëkuptimit reciprok dhe
dialogut politik në rajon. Dimensioni ekonomik i bashkëpunimit rajonal është thelbësor për të rritur
prosperitetin dhe rritjen ekonomike. Zhvillimi ekonomik është një çështje thelbësore nëse vendet e
Ballkanit Perëndimor do të bëjnë një përparim të shpejtë drejt integrimit Evropian. Përmes bashkëpunimit
rajonal, do të krijohet një mjedis biznesi në Ballkanin Perëndimor që do të sigurojë investime të huaja dhe
kombëtare të drejtpërdrejta, që do të krijojnë shumë vende pune të nevojshme dhe inkurajojnë iniciativat
individuale, dhe kështu që shtojnë një rritje të standardit të jetesës të të gjithë popullsisë. 20

Ka disa nisma / programe që mbështesin bashkëpunimin ndër-rajonal si një domosdoshmëri për progresin
e përgjithshëm të zonës. Programe të tilla si Bashkëpunimi Ndërkufitar dhe Ndër-Rajonal i grupuar nën
Nismën e Evropës Qendrore (CEI) kanë në fokusin e tyre takimet e nivelit të lartë. Bashkëpunimi Ndër-
Rajonal dhe Ndërkufitar (ICBC) është një instrument horizontal që mbështet koordinimin e zbatimit të
aktiviteteve dhe projekteve të CEI-t, si dhe shpërndarjen e rezultateve të tyre në nivel nën-rajonal dhe
lokal. Ai synon të inkurajojë autoritetet rajonale të vendeve anëtare të CEI-t për të zhvilluar
bashkëpunimin ndërkufitar, duke adresuar sfidat e përbashkëta në mënyrë të përbashkët, në përputhje me
programet përkatëse dhe iniciativave të BE-së. Vëmendje e veçantë i kushtohet promovimit të njohurive
rreth formave praktike të bashkëpunimit në nivel lokal dhe rajonal, të tilla si rajonet Euro, me një
projeksion të ndikimit të tyre në zhvillimin e bashkëpunimit të decentralizuar në Evropë. Aktivitetet në
këtë fushë janë mbështetur nëpërmjet Fondit të Bashkëpunimit CEI.21

Aktualisht, ekziston Programi Ndërkufitar IPA që përfshin Qarkun e Kukësit (Shqipëri-Mali i Zi) dhe një
tjetër që fillon në vitin 2011 (Shqipëri-Kosovë). Masa I.1 Programi Ndërkufitar IPA (Shqipëri-Mali i Zi),
ka si qëllim të veçantë 'promovimin e zhvillimit ekonomik të zonës programimit nëpërmjet vlerësimit
ekonomik të turistëve të saj dhe potencialeve kulturore’. Kjo masë përqendrohet kryesisht në mbështetjen
e veprimeve që mbështesin promovimin e kësaj zone kufitare si një destinacion turistik.

Partneriteti popull me popull dhe bashkëpunimi është një element kryesor i programit. Ky program
inkurajon iniciativat që modernizojnë shërbimet e turizmit nëpërmjet zhvillimit të shërbimeve këshilluese
të përbashkëta të biznesit. Stimulimi i ndërveprimit të rregullt në mes të bizneseve të vendosura ngjitur
me rajonin ndërkufitar nëpërmjet: rrjeteve biznes-biznes; marketingut të përbashkët dhe promovimit në

 20
     Burimi: Publikim i Komisionit Europian / Bashkepunimi rajonal ne ballkanin perendimor / nje prioritet
      politikash per Bashkimin Europian - ISBN 92-79-01374-2 / © Komunitetet Europiane, 2005
 21
    http://www.ceinet.org/content/interregional-and-cross-border-cooperation?tab=0
 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  4-19
       Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


tregjet e brendshme dhe të BE-së; rritjes së inovacionit nëpërmjet bashkëpunimit me organizata arsimore
për risi dhe shërbime të formimit profesional; investime të zgjedhura në infrastrukturën e biznesit;
promovimi i imazhit te zonës te investitorët e mundshëm dhe vizitorët etj. janë gjithashtu komponentë të
rëndësishem të kësaj nisme. Kjo masë është duke u zbatuar përmes skemave të granteve. Duhet të
theksohet se masat dhe veprimet e parashikuara sipas këtij programi kanë tendencë të jenë realiste bazuar
në sa shumë mund të arrihet duke pasur parasysh resurset e kufizuara financiare në dispozicion nga
pjesëmarrësit e mundshëm. Sa vijon ofron një përmbledhje të aktiviteteve indikative dhe përfituesve
potencialë që duhet të përkrahen nën këtë masë:

        Mbështetje iniciativave të përbashkëta me qëllim prezantimin e praktikave të reja turistike
        Themelimi i rrjeteve dhe shoqatave me qëllim arritjen e zhvillimit të koordinuar të aktiviteteve të
         përbashkëta sipërmarrëse
        Transferim i diturive për përmirësimin e njohurive dhe teknikave të njerëzve në sipërmarrje,
         teknologji të reja, marketing, promocion
        Aktivitete të përbashkëta të infrastrukturës bazë për mbrojtjen e trashëgimisë historike, kulturore,
         artistike dhe linguistike në zonën ndërkufitare
        Marketing dhe aktivitete të përbashkëta për të rritur produktet tipike në zonën ndërkufitare
        Zhvillimi i aktiviteteve që kanë qëllim të mbështesin bashkëpunimin me SME-të, edukimin,
         kërkimin dhe zhvillimin e organizatave për përmirësimin e teknologjisë dhe inovacionit të biznesit
        Projekte të përbashkëta trajnimi profesional/adultë që adresojnë kërkesën e tregut dhe aftësitë e
         duhura sektoriale
        Studime kërkimore për të identifikuar hendeqet e tregut, mundësitë e tregut, produktet me vlerë të
         lartë, shpërndarjen e rezultateve në rajonin ndërkufitar
        Iniciativa të përbashkëta për themelimin e klasterave ndërkufitare (p.sh. multi-media, turizmi, ICT,
         përpunim ushqimi, elektronikë, bioteknologji)
        Stimulohet përdorimi i ICT në prodhim, për informacion turistik dhe marketing dhe menaxhim të
         SME-ve.
        Mbështetje për rindërtimin ose përmirësimin e infrastrukturës turistike në shkallë të vogël (shtigje
         ecjeje, rrugë rrethore, pajisje të qendrës së vizitorëve, pika informacioni, qendra rrjeti turistik)

Në përgjithësi, veprimet e ligjshme brenda kësaj mase duhet të përmbushin kriteret e mëposhtme:

         Përfshijnë partnerët nga të dy anët e kufirit
         Vendosin kontakte dhe lidhje ndërmjet komuniteteve lokale ne zonën e programimit
         Mbështesin lidhjet ndërmjet institucioneve të rëndësishme dhe organizatave nga të dyja anët e
          kufirit
         Inkurajojnë pjesëmarrjen e barabartë nga gratë dhe grupet e marxhinalizuara
         Sigurojnë që veprimet të jenë ambjentalisht të qëndrueshme

Përfituesit potencialë që duhet të mbështeten nën Programin ndërkufitar IPA Shqipëri-Mal i ZI janë si
vijon:

         Njësitë e qeverisjes lokale (rajonet, bashkitë dhe komunat)
         Shoqatat e profesionistëve
         Dhomat e Tregtisë dhe Organizata të tjera të Mbështetjes së Biznesit
         Agjenci/institucione lokale dhe nacionale
         Organizata publike në nivele kombëtare dhe lokale
         Sipërmarrje publike
         SME-të
         Zyrat lokale të punës
         Universitetet, institucionet arsimore dhe kërkimore

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-20
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


       Qendrat e trajnimit profesional
       Parqet kombëtare
       Shoqatat sportive dhe kulturore
       OJF-të

Shumica e iniciativave ndërkufitare kanë filluar vetëm kohet e fundit, duke e bërë të parakohshme
përkufizimin ‘mësime të mësuara’. Megjithatë, pikat e mëposhtme mund të nënvizohen si mësime të
marra nga përvoja ndërkufitare e shteteve të Ballkanit Perëndimor:

    Projektet e përqendruara në mbrojtjen e mjedisit pasqyrojnë prioritetet e përcaktuara nga
     institucionet kombëtare dhe rajonale, duke siguruar një shtrat të shëndoshë në prioritetet e
     zhvillimit lokal dhe kombëtar. Megjithatë, është e rëndësishme të lidhim fort shoqërinë civile dhe
     sektorin privat në zhvillimin e programit.
    Thirrjet për propozime për veprimet ndër-kufitare të lançuara në programe te mëparshme
     ndërkufitare treguan një kapacitet të ulët në përgatitjen e projektit të shumicës së përfituesve
     përfundimtare. Kjo mund të pengonte zbatimin e programit. Trajnimi specifik i aplikantëve të
     mundshëm do të jetë thelbësor në të gjithë programin
    Disa komuna kanë pasur një rol udhëheqës në nismat e kaluara dhe aktuale ndërkufitare. Këto
     komuna duhet të kenë një rol kyç kur të zbatohet programi (transferimi i njohurive, etj.)

Njësitë e Qeverisjes Lokale (Këshilli i Qarkut Kukës, Bashkitë e Kukësit, Krumës, Bajram Currit dhe
Komunat), Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë e Qarkut Kukës, zyrat lokale të punës, universitetet,
institucionet e edukimit dhe ato kërkimore, qendrat e trajnimit profesional, OJQ-të, etj. që kanë partnerë
në anën tjetër të kufirit janë subjekt i projekteve ndërkufitare.

Siç parashikohet në përshkrimin e Programit Ndërkufitar IPA Shqipëri-Mali i Zi, janë të inkurajuara
iniciativat që modernizojnë shërbimet turistike me zhvillimin e shërbimeve këshilluese të biznesit të
përbashkët, duke nxitur ndërveprimin e rregullt ndërmjet bizneseve të vendosura në të gjithë rajonin
ndërkufitar ku SME-të e orientuara drejt turizmit janë shtylla kurrizore e zhvillimeve të pritëshme.

Qarku i Kukësit të mund të përfitojë nga kjo situatë pozitive nëpërmjet forcimit të angazhimit drejt
zhvillimit të projekteve të përshtatshme ndërkufitare. Këshilli i Qarkut të Kukësit pritet të udhëheqë
nismat e bashkëpunimit ndërkufitar në bashkëpunim të ngushtë me KRCCI, OMD-në e propozuar,
institucionet arsimore dhe subjektet e tjera relevante. Bashkërisht i financuar nga UNDP Shqipëri-
Delegacioni i Bashkimit Europian në Shqipëri, “Programi i bashkëpunimit ndërkufitar në Qarkun e
Kukësit ", që po ndodh aktualisht, po ndihmon në zhvillimin e strukturave të nevojshme dhe kapaciteteve
të kërkuara që palët e interesit në Qarkun e Kukësit të përfitojnë nga iniciativat ekzistuese dhe ato
bilaterale ndërkufitare të propozuara.

Në periudhë afatmesme dhe afatgjatë, mund të imagjinohet se SME-të e Qarkut të Kukësit formojnë
partneritete të frytshme me ato në vendet fqinje dhe rajonet shqiptare nëpërmjet: rrjeteve biznes-biznes
dhe marketingut të përbashkët dhe promovimit në tregjet e brendshme dhe të BE-së. Partneritete të tilla
promovojnë përmirësimin e imazhit të rajonit i cili ka rëndësi kyçe në tërheqjen e investitorëve.


4.3.2 Marketingu dhe zhvillimi i produkteve nga SME-të e turizmit

(a) Cilësia e shërbimeve të turizmit në Qarkun e Kukësit përmirësohet ndjeshëm

Cilësia e shërbimit është një faktor thelbësor i përfshirë në aftësinë e një ofruesi të shërbimit për të
tërhequr më shumë konsumatorë. Ndryshe nga cilësia e mallrave, e cila mund të matet objektivisht me
tregues të tillë si qëndrueshmëria dhe numri i defekteve, cilësia e shërbimeve është një ndërtim i
 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-21
       Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


papërcaktuar që është vështirë të matet. Disa analistë e turizmit e përkufizojnë cilësinë e shërbimeve si
"marrëdhënia ndërmjet asaj që dëshiron konsumatori nga një shërbim dhe çfarë ata perceptojnë se
marrin". Përveç kësaj, sigurimi shërbimeve cilësore është gjithashtu një mënyrë për t’u siguruar
kënaqësinë konsumatorëve në mënyrë që ata të largohen me një përvojë të paharrueshme, duke ua
rekomanduar destinacionin dhe përvojën miqve dhe familjes. Cilësia e shërbimit të ofruar të turizmit luan
një rol të rëndësishëm në procesin e ofrimit dhe kështu është standardi i përdorur për të vlerësuar
efektivitetin e operatorëve të shërbimit të turizmit, të tillë si ofruesit e shërbimeve të udhëtimit dhe
akomodimit. Cilësia e shërbimit është një zonë e patrupezuar por vitale e interesit për ofruesit e
shërbimeve në qoftë se ata dëshirojnë të kenë sukses në sektorin e turizmit.

Janë zhvilluar disa instrumente për të vlerësuar cilësinë e shërbimeve në sektorin e turizmit. Edhe pse
instrumenti i dhënë në tabelën 5.2 është projektuar për të matur cilësinë e shërbimit, ai jep vetëm një
kornizë dhe kështu duhet të përshtatet dhe modifikohet për të vlerësuar shërbime të caktuara. Instrumenti i
përdorur për të vlerësuar cilësinë e shërbimit në akomodim zakonisht përbëhet nga pesë dimensione
(besueshmëria, përgjegjshmëria, siguria, te kuptuarit e ndjenjave te tjetrit dhe të prekeshmet), kurse
instrumenti i përdorur për vlerësimin e cilësisë së shërbimeve në shërbimet e udhëtimit zakonisht përbëhet
nga gjashtë dimensione (siguria, pozitiviteti, besueshmëria, përgjegjësia, prekshmëria dhe produkti i
shërbimit). Tabela tregon pesë dimensionet dhe përshkrimet përkatëse të instrumentit "SERVQUAL"
përshtatur për një hotel cilësor.

            Tabela 4-3 Pese dimensionet dhe përshkrimet e përshtatura për një hotel me cilësi

        Dimensionet                                                  Përshkrimet

      Besueshmëria            Premtojnë se do të sigurojnë një shërbim dhe e bëjnë këtë
      Përgjegjshmëria         U tregojnë miqve saktësisht kur do të kryhen shërbimet
                               Gjithnjë janë në dispozicion të ndihmojnë turistët dhe këshillojnë se si të përdorin
                                kohën e lirë
                               Asnjëherë nuk janë shumë të zënë për t’ju përgjigjur kërkesave të miqve
      Sigurimi                Ndjehen të sigurtë në ofrimin e shërbimeve
                               Përgjigje e shpejtë ndaj kërkesave të turistëve
                               Komunikim i rrjedhshëm dhe i kuptueshëm me turistët
                               Ndjehen të sigurtë gjatë qëndrimit
                               Kanë punonjës të sjellshëm dhe të edukuar
                               Kanë njohurinë për t’ju përgjigjur pyetjeve
                               Kanë aftësinë për të kryer shërbimin
      Empatia (te             Japin vëmendje individuale
       kuptuarit e             Kanë në zemër interesin më të mirë të miqve
       ndjenjave te
       tjetrit)                Kuptojnë nevojat specifike të miqve

      Të prekshme             Pajisje moderne, mobilie
                               Kanë punonjës të rregullt dhe profesionistë
                               Vakte me cilësi të lartë
                               Mobilje të rehatshme
                               Pajisje dhe facilitete të pastra
                               Variacioni


Kjo listë mjetesh e siguruar në tabelën e mësipërme përshkruan “ÇFARË-t” ose pritshmërite e miqve dhe
nevojat nga një hotel cilësor.


    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  4-22
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


Është e qartë se hotelet e kategorive të ndryshme ofrojnë shërbime të standardeve të ndryshme. Si parim
konsumatori duhet të jetë i kënaqur. Ka një imazh në lidhje me shërbimin që pritet pas një kategorie të
caktuar hoteli dhe klienti ka pritshmerine e tij për çdo kategori të përzgjedhur. Pyetja kryesore është "Si"
hoteli do të jetë në gjendje për t’ju ofruar shërbimin e kërkuar miqve të tij. Megjithëse SERVQUAL është
hartuar për hotelet e cilësisë, ai është një model i vlefshëm dhe i besueshëm për kategoritë e tjera, për
shkak se ai tregon se si hotele të kategorive të ndryshme duhet të vazhdojnë me pritshmerite e miqve dhe
si të përshtatin shërbimet e tyre për të përmbushur këto pritshmeri.

Pjesa ‘Si” e cilësisë së hotelit është përcaktuar në bazë të elementëve të shërbimit. ‘SI’-të ose shërbimet,
konsistojnë në tre dimensione që zakonisht quhen si “3 P-të”. Tabela e mëposhtme shpjegon çdo të thotë
3 P.

               Tabela 4-4 3P'të- 3 Dimensionet e Përkufizimit të Shërbimeve të Hotelit
                      Procesi              Procedura aktuale, mekanizmat dhe fluksi i
                                            aktiviteteve me të cilat ofrohen shërbimet në hotel –
                                            Ofrimi i shërbimeve në hotel dhe sistemet e operimit
                      Populli              Të gjithë aktorët njerëzorë që luajnë një rol në
                                            ofrimin e shërbimeve të hotelit duke influencuar
                                            kështu perceptimet e miqve: d.m.th. punonjësit e
                                            hotelit, klientët, dhe klientët e tjerë në mjedisin e
                                            shërbimit
                      Prova Fizike         Mjedisi në të cilin ofrohet shërbimi dhe ku
                                            ndërveprojnë miqtë e hotelit, dhe çdo komponent i
                                            prekshëm që lehtëson kryerjen ose komunikimin e
                                            shërbimit

Dimensioni “Populli” është një shënjestër e objektivit strategjik i përpunuar në këtë nën-seksion.

Siç u përmend në fillim të këtij nënseksioni, cilësia e shërbimit është përcaktuar gjithashtu si një mënyrë e
të menduarit se si të kënaqim klientët, që është thjesht një filozofi e orientuar nga tregu. Cilësia e
shërbimeve është një çështje kyçe e menaxhimit. Menaxherët, të cilët shumë shpesh janë edhe pronarët e
hoteleve të vogla dhe të mesme, agjencive të udhëtimit, etj. janë persona të rëndësishëm në bizneset e
tyre, sepse performanca e bizneseve që ata drejtojnë kryesisht varet nga cilësia e produkteve të tyre dhe
shërbimi i ofruar. Kjo thekson nevojën për menaxherë profesionalë të mirëkualifikuar, që është thelbësore
dhe shërben si një pikënisje në përmirësimin e cilësisë së shërbimeve të turizmit.

Studimi i Vlerësimit evidentoi një dëshirë të fortë për trajnim nga manaxherët/pronarët e hoteleve dhe
bujtinave të intervistuar i cili çon në profesionalizëm të përmirësuar. Në të njëjtën kohë studimi zbuloi
gjëra të tjera që duhet të përmirësohen. Menaxherët/pronarët e intervistuar janë të moshave të ndryshme,
kanë nivele të ndryshme të arsimit, kanë mësuar profesionin e tyre duke zhvilluar bizneset e tyre dhe kanë
përvoja dhe mundësi të ndryshme. Eksperiencat e mbledhura u mundësuan atyre që të mësojnë "në punë"
duke patur të paktën një ndjenjë instinktive se diçka mungon ose nuk shkon si duhet. Në situata të tilla,
mënyra e rekomanduar për të zhvilluar profesionalizmin e tyre dhe përmirësuar cilësinë e shërbimeve të
turizmit që ato ofrojnë kërkon masa të kombinuara. Siç parashikohet nga paragrafi i mëparshëm, këto
masa duhet të konsiderojnë në fillim përmirësimin e menaxhimit dhe më pas zhvillimin e aftësive të
punonjësve të rëndësishëm.

Kapacitetet e Qarkut të Kukësit në përgjithësi dhe komuniteti i biznesit në veçanti kanë një potencial të
fshehur që duhet të zhvillohet dhe të udhëhiqet si duhet. Realizimi i këtyre kapaciteteve mund të
realizohet përmes:



 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-23
      Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


         Krijimit të një mjedisi pozitiv për të diskutuar se si mund të krijohet një e ardhme më e mirë në
          rajon në drejtim të gjenerimit të optimizmit që mobilizon energji dhe minimizon ndikimin frenues
          të të menduarit pesimist
         Promovim më i mirë i mundësive të zhvillimit ekonomik në rajon
         Lobim për zhvillimin e rregulloreve specifike për nxitjet e investimeve22 në zonat me potencial të
          dukshëm për zhvillimin e turizmit
         Eficensë më e mirë dhe transparencë në procedurat dhe rregulloret e përpunuara nga sektori
          publik
         Zhvillim i edukimit bazë dhe të përparuar profesional dhe lehtesive edukuese brenda rajonit sipas
          prioriteteve të kërkuara
         Bashkëpunim ndërkufitar ndërmjet institucioneve dhe ofruesve të shërbimit të turizmit dhe
          shkëmbimi i përvojës dhe ekspertizës për një numër shërbimesh turistike

Mund të imagjinohet që në pesë deri në dhjetë vjet SME-të turistike të Qarkut Kukës do të jenë
përmirësuar në thelb dhe do të jenë po aq të mira, ndoshta edhe më të mira, se ofruesit e shërbimeve të
ndodhura në destinacione ku turizmi është praktikuar shumë vite me pare, me kusht që masat e
rekomanduara të jenë implementuar siç duhet.


(b) Ofruesit e akomodimeve përmirësojnë dizajnin dhe strukturën e objekteve të tyre për t’i
shërbyer më mirë nevojave të turistëve

Studimi i Vlerësimit zbuloi se disa hotele dhe bujtina duhet të rishikojnë përbërjen e dhomave te tyre për
të plotësuar nevojat e klientëve të synuar. Disa kanë marrë komente të drejtpërdrejta nga turistët e tyre për
këtë temë. Duket se pronarët nuk e kanë konsideruar marrjen e këshillave adekuate profesionale gjatë
projektimit dhe ndërtimit të objekteve të tyre. Ata pronarë që dëshirojnë të bëhen ofruesit e duhur të
strehimit për turistët vendas dhe të huaj duhet të kuptojnë dhe të përmbushin nevojat e klientëve të tyre.
Ata duhet të marrin në konsideratë një gamë më të mirë produktesh për të gjitha tregjet e synuara (duke
përfshirë edhe backpackers) që vizitojnë dhe pritet të vizitojnë vendet e tyre. Klientët mund të vendosin
që të kthehen ose të rekomandojnë që miqtë apo familja të kthehet nëse ata janë të kënaqur me objektet e
akomodimit.

Ndërhyrjet e rekomanduara për përmirësim përbëhen nga: ulja e numrit të shtretërve për dhomë në bazë të
normave të pranuara për metër kub për person dhe përmirësimin i faciliteteve en-suite sipas pritshmerive
të tregjeve të synuara. Ka dy shpenzime të parashikuara për këtë ndërhyrje: kostoja e ri-projektimit (për
t'u bërë nga arkitektët e kualifikuar ose inxhinierët e ndërtimit) dhe kostoja aktuale e vetë rindërtimit.
Pronarët përkatës pritet që të paguajnë për intervenimet e rekomanduara me ndihmën e institucioneve të
mikro-kreditit ose agjencive të donatorëve që mund të ofrojnë ndihmë. Iniciativa e propozuar 'Ekspozim
Projekti' paraqet një skenar në drejtim të gjetjes së zgjidhjeve për këto çështje. 23 Iniciativa e promovimit
dhe përmirësimit të akomodimit “Marka e Cilësisë” e shpallur kohet e fundit aktualisht është duke u
zhvilluar nga ATA (Faqja e internetit: www.ata.org.al ) me mbështetjen e Projektit të Zhvillimit të
Sipërmarrjes Konkurruese të USAID-it (e-mail: info@rritjealbania.com) është një tjetër metodologji
premtuese në drejtim të përmirësimit të facilitetit akomodues dhe cilësisë së shërbimit.

Të treja ndërhyrjet e rekomanduara ja vlen të ndiqen. Shpresohet që pronarët e akomodimit do të kërkojnë

 22
    Shembuj nga Kroacia:
 http://www.krefeld.ihk.de/media/upload/ihk/imap/20080605/kroatien_advisory_070301.pdf
 http://www.apiu.hr/Home.aspx?PageID=69
 23
      Per me shume informacion rreth Ekspozimit te Projektit ju lutem referojuni Aneksit 4 ose kliko
      http://www.project-exposure.com/
 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                  4-24
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


informacion mbi këto iniciativa dhe të marrin pjesë në përputhje me rrethanat. Konsulentët do të
ndihmojnë pronarët e motivuar të hoteleve përmes diskutimeve të hapura mbi këtë temë të veçantë gjatë
sesioneve trajnuese të planifikuara për t'u realizuar me SME-të e interesuara lokale të turizmit të
vendosura në të gjithë Qarkun e Kukësit .


(c) Shërbimet e mikpritjes përmirësohen me staf të trajnuar mirë dhe të sjellshëm

Kënaqësia e klientit është një çështje kyçe për të gjithë ata që përfshihen në shërbimet e turizmit dhe të
mikpritjes. Mikpritja përfaqëson shpirtin e shërbimeve të turizmit. Mikpritja përbën pritjen e përzemërt
dhe bujare të vizitorëve. Kjo është diçka kaq e thjeshtë në vetvete, por qe bie ne sy (ose eshte e
papershtateshme) sa shpesh shërbimi i keq është një ‘normë’ në shumë facilitete. Njerëzit kanë pritshmeri
shumë të larta në lidhje me ofrimin e shërbimeve të turizmit. Nëse këto pritshmeri themelore nuk
plotësohen, vizitorët ankohen për:

       Ata duan që ju t’i njihni ata
       Ata duan që ju të njihni problemin
       Ata duan që ju të kuptoni
       Ata duan që ju të rregulloni problemin ose të paraqisni menjëherë një zgjidhje
       Ata nuk duan një justifikim
       Ata nuk duan të injorohen
       Ata nuk duan t’u ofrohet një alternativë me më pak vlerë ose interes

Klientët në përgjithësi nuk duan t’ia dinë për ju apo problemet e stafit tuaj. Ata thjesht duan ushqimin e
tyre dhe janë të gatshëm të paguajnë atë që ju kërkoni, nëse ajo është me vlerë të mirë dhe e realizuar
brenda një periudhe kohe të arsyeshme. Sapo një menaxher dhe stafi e tij / i saj i shërbimit t’a kuptojnë
këtë, ata janë duke ecur siç duhet në rrugën e tyre për t'u bërë ofrues profesionalë të shërbimeve turistike
dhe do të korrin përfitimet e suksesit të tyre.

Një menaxher hotel-restoranti është përgjegjës për funksionimin e përgjithshëm ditë-për-ditë dhe është
përgjegjës për cilësinë e shërbimeve të ofruara nga hoteli. Menaxherët e hotel- restoranteve kanë një rol të
përcaktuar qartë për përgjegjësitë e skuadrës së menaxhimit të përgjithshëm të hotelit. Ata janë në kontakt
të vazhdueshëm me menaxhimin, stafin e kuzhinës, stafin pritës dhe klientët. Aktiviteti tipik i një
manaxheri përfshin ndër të tjera:
      Mikpritjen e miqve dhe marrjen me çdo kërkesë ose ankesë
      Para-prenotimin dhe buxhetimin për ngjarjet të tilla si festat dhe funksionet e veçanta
      Përcaktimin e çmimeve dhe zgjedhjen e artikujve në menu
      Menaxhimin e financave (p.sh paga e personelit, pagesa e furnitorëve)
      Informimi i shefit ekzekutiv çdo ditë për kërkesat nga miqtë
      Menaxhimi i stafit duke përfshirë rekrutimin dhe trajnimin

Siç u përmend në nënseksionin 4.3.2 (a), cilësia e shërbimit është një çështje kyçe të menaxhimit. Duke
patur parasysh se mikpritja është baza e nevojshme e ushqimit cilesor dhe ofruesimit te akomodimit
rekomandohet me force që trajnimi të fillohet me manaxherët dhe më pas me stafin.

Rreth dymbëdhjetë shkolla profesionale për hoteleri dhe turizëm janë hapur sot në Shqipëri (Tiranë,
Durrës, Vlorë, Sarandë, Shkodër, Lezhë, Elbasan, Pogradec, Korçë, Kamëz dhe Berat). Shkolla
profesionale për hoteleri dhe turizëm "Hysen Çela" në qytetin e Durrësit përfundoi në fund të vitit 2006
një projekt 3-vjeçar te implementuar nga KulturKontakt Austria, dhe financuar nga Bashkëpunimi
Austriak për Zhvillim (http://www.mash.gov.al/LAJMET E DITES / Shkolla-hotelerise-Projekti-mua-
austrine.htm ). Ka dy shkolla profesionale për tregti, hoteleri dhe turizëm në zonën ndër-kufitare në

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-25
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


Kosovë; një shkollë është në Prizren dhe tjetra në Gjakovë me më shumë se 300 nxënës secila
(http://www.masht-gov.net/advCms/#id=37). Cilësia e trajnimit në këto institucione te Shqiperise nuk
është aktualisht e një standardi të lartë krahasuar me vendet fqinje si Mali i Zi dhe Kosova që kanë shumë
më tepër shkolla të zhvilluara të turizmit profesional.

Duke pasur parasysh gjendjen aktuale dhe objektivat afatshkurtra dhe afatmesme strategjike
rekomandohen disa veprime të rëndësishme për të bërë të mundur përmirësimin e shërbimit të mikpritjes
ndërmjet SME-ve të orientuara nga turizmi në Qarkun e Kukësit.

Në nje periudhe 5 deri 10 vjeçare, SME-të ofruese të turizmit në Qarkun e Kukësit do të kenë përmirësuar
ndjeshëm nivelin e shërbimit të mikpritjes krahasuar me ato të disponueshme sot dhe janë po aq
mikpritëse sa ne destinacionet ku turizmi është ngritur vite me pare, nëse masat e rekomanduara në këtë
strategji janë zbatuar siç duhet.

(d) Ofrohet një menu më e shumëllojshme me gatime tradicionale në shumicën e restoranteve


Aktualisht, gatimet tradicionale nuk gjenden në shumicën e restoranteve rajonale dhe shumë më pak ku
gatuhen siç duhet gatime tradicionale. Ka disa arsye për këtë:

       Gatimet tradicionale kanë nevojë për më shumë kohë për përgatitje, në disa raste duhet të
        përgatiten që më parë
       Gatimet tradicionale zakonisht janë më të lira se sa gatimet e zakonshme në shumicën e
        restoranteve
       Gatimet tradicionale, duke u konsideruar si relativisht të lira, ndonjëherë gatuhen sipas traditës
        dhe ndonjëherë jo.

Gatimet tradicionale janë pjesë e trashëgimisë kulturore. E parë nga ky aspekt, pjatat tradicionale duhet të
përfaqësojnë një vlerë të shtuar për atraksionet kulturore të rajonit turistik. Kjo është një arsye shtesë pse
një turist ndërkombëtar do të dëshirojë të vizitojë zonën dhe ndoshta kthehet sërish aty.

Është interesante të përmendet që menaxherët / pronarët e disa hotel - restoranteve promovojnë më tej
biznesin e tyre duke përdorur enët, gotat, filxhanët, tavllat etj, që përmbajnë logot e tyre apo skena të
vetive natyrore dhe kulturore të zonës përreth.

Në nje periudhe 5 deri 10 vjeçare llojshmëria e pjatave tradicionale të ofruara në restorante është më e
madhe, produktet ushqimore lokale përdoren dhe kuzhina e rajonit promovohet fort.


(e) Menutë janë të disponueshme në shumicën e restoranteve në Shqip dhe në Anglisht

Në një vend ku turizmi ka potencial të madh për zhvillim, sigurimi i menyve shumë-gjuhësore është e një
rëndësie të madhe. Studimi i Vlerësimit zbuloi se në shumicën e restoranteve menutë nuk janë të
disponueshme ose, nëse është gjenden, nuk janë hartuar në mënyrë profesionale dhe të azhornuara.
Dizajni i menusë së restorantit është një pasqyrim i vetë restorantit. Përshkrimet e menusë së restorantit,
hapësirat dhe ngjyrat, formale ose rastësore, ose të gjalla, duhet të përshtaten me konceptin e restorantit,
vendndodhjen dhe temën. Këto pyetje duhet të trajtohen nga pronari / menaxheri para se të projektohet
një menu restoranti:

       Si do të ndryshojë menyja e restorantit tuaj nga ajo e të tjerëve? Kjo është forca nxitëse pas
        dizenjos së menysë së restorantit tuaj.
       Çfarë artikujsh në meny do të jenë të ngjashme me ato të konkurrencës?

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-26
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


        A i përshtaten çmimet në menynë e restorantit tim atyre të konkurrencës?

Projektimi i një menyje restoranti duket shumë i lehtë, por një dizajn efektiv menyje është më shumë se
shtypja e një listë artikujsh në një program kompjuteri. Ngjyrat, fontet dhe kufijtë janë të gjitha pjesë
përbërëse e një dizajni efektiv menyje. Seksionet e menysë së restorantit sistemohen sipas renditjes
sekuenciale: oreks-ndjellësit, supat dhe sallatat, pjata kryesore, ëmbëlsira dhe pije.

Është e rëndësishme që të ketë seksione të identifikuara qartë, nga titujt me germa të trashura, kutitë apo
kurnizat. Nënvizimi i pjatave të veçanta me një yll apo shenja të tjera, të tilla si e preferuara e shtëpisë ose
specialiteti i shefit është një mënyrë për të tërhequr vëmendjen e klientëve për gatimet popullore apo
tradicionale. Përshkrimet e menysë së restorantit duhet të bëjnë që mysafirit ti shkojë goja lëng.
Konsumatorët dëshirojnë të dinë se çfarë ka në një gatim, kështu kamerierët duhet të jenë të informuar siç
duhet. Përdorimi i emrave etnikë shton pak aromë autentike të përshkrimit në meny. Përfshirja e
gjeografisë apo histori lokale në një meny që i përket restorantit apo pjatave të veçanta vihet re, por është
gjithashtu një mënyrë për të bërë qe menyja restorantit tuaj të jetë unike. Shmangni përshkrimet e gjata
(një fjali ose dy janë të mjaftueshme) dhe përdorimi i fotografive apo vizatimeve shton interes në meny.
Nëse konsumatorët kanë pyetje të tjera, shërbyesi i tyre duhet të jenë në gjendje të japë informacion të
mëtejshëm në lidhje me një pjatë apo të rekomandojë të preferuarën e shtëpisë.


(f) Disa restorante të mira që ofrojnë kuzhinë lokale ndodhen në Bregun e Liqenit të Fierzës


Ndërtimi i godinave

Për zbatimin e suksesshëm të një projekti, është thelbësor planifikimi efektiv. Ata që janë përfshirë me
hartimin dhe zbatimin e ndërtimit në fjalë duhet të marrin parasysh ndikimin e mjedisit, planifikimin e
suksesshëm, buxhetin, sigurinë e vendit, disponueshmërinë e materialeve, logjistikën, shqetësimin për
publikun shkaktuar nga vonesat e ndërtimit, përgatitja e dokumenteve të tenderit, etj.

Një projekt ndërtimi është një rrjet kompleks i kontratave dhe detyrimeve të tjera ligjore, secila prej të
cilave duhet të konsiderohet me kujdes. Elementi kohë në ndërtim do të thotë se një vonesë kushton para,
dhe në rastet e bllokimit, vonesa mund të jetë shumë e shtrenjtë. Kështu, kontratat duhet të jenë të
dizajnuara për të siguruar që të gjitha palët e përfshira janë të afta për kryerjen e detyrimeve të
përcaktuara. Kontratat që japin pritshmeri te përcaktuara qartë dhe rrugë të qarta kanë shumë të ngjarë të
rezultojnë në një projekt që rrjedh pa probleme, ndërsa kontrata hartuar dobët mund të çojë në konfuzion
dhe kolaps.

Praktikat e ndërtimit, teknologjitë dhe burimet duhet të jenë në përputhje me rregulloret e autoriteteve
lokale të ndërtimit dhe kodet e praktikës. Materialet në dispozicion në zonë përgjithësisht diktojnë
materialet e ndërtimit të përdorura (tulla p.sh., kundrejt gurit, kundrejt drurit). Kostot e ndërtimit për
metër katror për ndërtesa të ndryshme mund të ndryshojnë gjerësisht në bazë të llojit të ndërtesës,
kushteve të vendndodhjes, rregulloreve vendore, ekonomisë së shkallës (ndërtesat e dizenjuara me porosi
janë gjithmonë më të shtrenjta) dhe disponueshmërisë së forcës punëtore të kualifikuar. Dizajni, financat,
dhe aspektet ligjore mbivendosen dhe ndërlidhen. Projekti duhet të jetë; strukturalisht i shëndoshë dhe i
përshtatshëm për përdorim dhe vendndodhje; financiarisht i arritshëm dhe ligjërisht praktik.

Analiza e zinxhirit të vlerës në ndërtimin e një restoranti

Qarkut të Kukësit i është dhuruar Liqeni i Fierzës i cili nuk është duke u shfrytëzuar në mënyrë adekuate
për qëllime turistike dhe rekreative. Zhvillimi i rajonit dhe sidomos sektori i turizmit kërkon përqendrim
të vëmendjes në përdorimin e liqenit të Fierzës dhe bregut të liqenit. Zbukurimi dhe përdorimi i Bregut të

  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                4-27
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


liqenit të Fierzës do të rriste jo vetëm vlerën e tij turistike, por edhe vlerën turistike të qytetit të Kukësit
dhe rajonit nëse do të ndërtoheshin disa restorante, bare dhe objekte te kohës së lirë. Është një lëvizje
pozitive përpara që Bashkia Kukës ka përfshirë Bregun e Liqenit të Fierzës në planin e ri të saj të
përdorimit të tokës si një zonë turistike dhe rekreative. Zona është e vendosur në afërsi të Aeroportit të
Kukësit duke rritur potencialin për zhvillim, kur aeroporti tregtar të vihet në funksionim.

Figura 4-12 tregon efektin e ndërtimit te një restoranti në Bregun e Liqenit të Fierzës duke përdorur
Hartëzimin eZinxhirit te Vlerës. Ky efekt pozitiv mbi gjendjen ekonomike të zonës është gjithashtu i
vlefshëm për zhvillimin e faciliteteve të tjera të turizmit dhe rekreative të tilla si zhvillimi i restoranteve
tradicionale të cilësisë së lartë ngjitur me Liqenin e Fierzës.

Kjo analizë e zinxhirit të vlerës është bazuar në një skenar të veçantë duke përdorur të dhëna të përafërta.
Skenari i zgjedhur konsideron se sipërmarrësi blen një copë toke 400 metër katror (pronë publike) prej të
cilave një sipërfaqe prej rreth 180 m2 do të shfrytëzohet për ndërtimin e një bar-restoranti dy-katësh.
Sipërfaqe prej 180 m2 për kat do të ndahet në dy seksione. Ana e përparme e katit të dytë, me një
sipërfaqe të përgjithshme prej 120 m2, përbëhet nga dy sipërfaqe më të vogla: 100 m2 të destinuara për
klientët (20 tavolina dhe 80 vende) dhe 20 m2 për të akomoduar lëvizjen e klientëve dhe stafit. Kati i dytë
do të ketë të njëjtën përbërje të ngjashme me katin e parë. Pjesa e pasme e në katin e parë, me një
sipërfaqe totale e barabartë me 60 m2, do të përmbajë një kuzhinë, bufe, magazinë dhe tualete. Llogaritjet
e mësipërme u bazuan në përvojën e konsulentit dhe intervistat me palët e interesuara lokale. Çmimi për
blerjen e tokës konsiderohet i barabartë me 50 Euro për metër katror, ndërsa kostoja e një metri katror të
ndërtimit është konsideruar si e barabartë me 200 Euro.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                4-28
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


                         Figura 4-12 Harta e zinxhirit të vlerës në ndërtimin e një restoranti
                                        HARTA E ZINXHIRIT TE VLERES NE NDERTIMIN E NJE RESTORANTI

       Sipërfaqja totale 400m2; Çmimi 50 EUR/m2                        Ndertesë dy katëshe. Seksioni i katit zero = 180 m2. Gjat = 15m, Gjer = 12m, H i katit = 5m


                                                   Këshillimi i
                                                                                Dizajni dhe                      Kontraktimi                     Kompletimi
              Përvetesimi                      sipërmarrësit mbi
                                                                                Planifikimi i                       dhe                             dhe
                i tokës                          bëshmërinë e
                                                                               konstruksionit                     Ndërtimi                       Licensimi
                                               idesë së biznesit

       ● Pervetesimi i tokes              ● Plani i Biznesit              ● Arkitektura                   ● Materiale dhe sherbime        ● Mobilimi
       ● Keshillimi ligjor                ● Keshillimi i biznesit         ● Vizatimi teknik               ● Pagesa e stafit               ● Paisje gatimi
       ● Pergatitja e truallit                                            ● Grafikimi                     ● Fitimi                        ● Instalime fikse
       ● Peme dhe lule                                                                                    ● Taksat

                                                                                                                  Kontraktimi i
                                                  Sipërmarrësi                                                     punimeve                      Sipërmarrësi
                                                                                                                   ndërtimore


                                                                                  Studioja e
                                                   Këshillimi i                                                    Menaxheri i                    Kompanite
            Këshillimi Ligjor                                                  arkitekturës dhe
                                                    biznesit                                                        ndertimit                      furnitore
                                                                                konstruksionit



                                                                                                     Departamenti i Ndërtimeve ne Bashki

                                              Vlera totale e gjeneruar në çdo stad dhe vlefta totale e ndërtimit të restorantit
       ●        20,000 EUR                ●         4,000 EUR             ●        6,000 EUR              ●        72,000 EUR             ●       25,000 EUR
       ●        2,000 EUR                 ●         1,000 EUR             ●        4,000 EUR              ●        10,800 EUR             ●       18,000 EUR
       ●        3,000 EUR                                                 ●        1,000 EUR              ●          8,280 EUR            ●        2,000 EUR
       ●        1,000 EUR                                                                                 ●        16,308 EUR
                26,000 EUR                          5,000 EUR                     11,000 EUR                      107,388 EUR                     45,000 EUR
                   13.4%                               2.6%                             5.7%                          55.2%                            23.1%
                                                                                                                Vlera totale e gjeneruar         194,388 EUR
                                                                                                                                                       100%

                                  Vlerat e mallrave të blera në çdo stad dhe vlefta totale e mallrave të blera dhe lëndeve të para
                                                                                                                   72,000 EUR                     43,000 EUR
                                 0.0%                           0.0%                           0.0%                   62.6%                            37.4%
                                                                                                      Vlera Totale e mallrave te blera           115,000 EUR
                                                                                                         Përqindja ndaj Vlerës Totale                  59.2%

                                                        Vlerat e shtuara në çdo stad dhe totali i vlerave të shtuara
                26,000 EUR                          5,000 EUR                     11,000 EUR                       35,388 EUR                      2,000 EUR
                   32.8%                               6.3%                           13.9%                           44.6%                            2.5%
                                                                                                              Totali i Vlerave të Shtuara         79,388 EUR
                                                                                                         Përqindja ndaj Vlerës Totale                  40.8%



Normalisht ndërtimi i ndërtesave drejtohet nga një menaxher i projektit dhe mbikëqyret nga një menaxher
ndërtimi, inxhinier projektimi, inxhinier ndërtimi ose arkitekt projekti. Në rastin në shqyrtim në këtë
skenar, sipërmarrësi luan një rol aktiv në të gjitha aspektet e fazës së ndërtimit. Sipërmarrësi gjithashtu
luan një rol aktiv në fazën e prokurimit duke lidhur kontrata të veçanta me projektuesin (arkitekt ose
inxhinier ndertimi), menaxherin e ndërtimit, dhe kontraktorët individualë të tregtisë. Sipërmarrësi merr rol
kontraktual, ndërsa menaxher i projektit ose ndërtimit në mënyrë aktive menaxhon kontratat e veçanta të
tregtisë duke siguruar që të gjithë të punojnë së bashku në mënyrë efikase dhe brenda afatit të rënë
dakord.

Kjo analizë e zinxhirit të vlerës përpiqet të nxjerrë në pah, atë që është përfshirë në secilën fazë të hartës
së zinxhirit të vlerës së ndërtimit, cilat janë vlerat e gjeneruara në çdo fazë, cila SME ose persona

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                          4-29
       Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


përfitojnë në çdo fazë, ku SME-të rajonale mund të ofrojnë shërbime dhe gjithashtu identifikon ku SME-
të lokale përballen me sfidat në marrjen vlerës së shtuar të krijuar. Analiza gjithashtu kualifikon disa
ndikime socio-ekonomike që rrjedhin nga ndërtimi i restorantit.

Harta e zinxhirit të vlerave siguron një përfaqësim pamor të procesit të zinxhirit të vlerës. Hartat
identifikojnë operacionet e biznesit (funksionet), operatorët zinxhir dhe lidhjet e tyre, si dhe mbështetësit
e zinxhirit brenda zinxhirit të vlerës. Hartat zinxhir janë thelbi i çdo analize të zinxhirit të vlerës dhe për
këtë arsye janë të domosdoshme. Harta e mësipërme konsideron pesë faza gjatë ndërtimit të restorantit,
duke përfshirë, blerjen e tokës, këshillimin e biznesit, hartimin dhe planifikimin e ndërtimit, kontraktimin
e menaxherit të ndërtimit, ndërtimin e restorantit dhe përfundimin me mobilimin dhe licensimin. Pas çdo
faze adresohen dhe paraqiten aktivitetet kryesore. Harta tregon praninë e vetëm një operator zinxhiri 24
(në këtë rast sipërmarrësi që do të zotërojë çdo strukturë të vlerës së shtuar të ndërtuar) dhe pesë grupet e
ofruesve të shërbimeve (këshilltar ligjor, këshilltar i biznesit, studio arkitekture, menaxher ndërtimi dhe
kompani mobilimi). Harta gjithashtu konsideron përfshirjen e departamentit të ndërtimit në bashki i cili
mbështet procedurën e ndërtimit nëpërmjet sigurimit të lejeve përkatëse dhe miratimeve të detyrueshme
sapo anëtarët e stafit të sigurohen që struktura i plotëson të gjitha rregulloret e ndërtimit dhe të
shfrytëzimit të tokës së zonës.

Kuantifikimi dhe përshkrimi në detaj i zinxhirëve të vlerës përfshin futjen e të dhënave të përshtatshme
ose figurave në hartën e zinxhirit bazë. Nën nëntitullin 'Vlera e përgjithshme e krijuar në çdo fazë dhe
vlera e përgjithshme e ndërtimit të restorantit" janë listuar vlerat e krijuara nga veprimet që duhet
ndërmarrë në secilën fazë, nëntotalet e çdo faze dhe pesha në përqindje e nëntotaleve ndaj vlerës totale të
gjeneruar nga i tërë zinxhiri.

Nën nën-titullin‘Vlerat e të mirave të ndërmjetme në secilën fazë dhe vlera totale e mallrave te
ndërmjetme dhe materialeve të para” listohen nëntotalet e vlerave të të mirave të ndërmjetme dhe
materialeve të para për secilën fazë dhe pesha e tyre në përqindje ndaj vlerës totale të të mirave të
ndërmjetme. Nën nëntitullin “Vlerat e shtuara në secilën fazë dhe vlera totale e shtuar’ vlerat nëntotale
shtohen në listën për secilën fazë dhe pesha e tyre në përqindje ndaj vlerës totale të vlerës së shtuar.

Analiza ekonomike e zinxhirit e vlerës është vlerësimi i performancës zinxhir në drejtim të efikasitetit
ekonomik. Kjo përfshin përcaktimin e vlerës së shtuar përgjatë fazave të zinxhirit të vlerës, kostos së
prodhimit / ndërtimit dhe, deri në masën e mundshme, të ardhurat e operatorëve. Nëntotalet në nën
nëntitullin “Vlera e përgjithshme e krijuar në çdo fazë dhe vlera e përgjithshme e ndërtimit të restorantit”
përfaqëson Kostot e Shtuara në secilën nga pesë fazat, kurse nëntotalet nën nëntitullin “Vlerat e Shtuara
në secilën fazë dhe vlera e përgjithshme shtuar” përfaqësojnë Vlerat e Shtuara në secilën nga fazat. Siç
është paraqitur në figurën 5-12 vlera totale e shtuar përbën rreth 40% të kostos totale të ndërtimit. Ka
vlera të shtuara në secilën nga fazat. Siç u përmend më lart analiza përqendrohet në vlerat e shtuara në
lidhje me SME-të ose individët, sepse ata merren direkt me të ardhurat e mundshme që mund të rrjedhin
nga këto vlera të shtuara.

Përfituesit e vlerave shtuara si pasojë e aktiviteteve të dyta, të treta dhe të katërta nën fazën e "blerja e
tokës" duket të jenë SME-të apo personat nga rajoni. Ka dy zëra lidhur me vlerat e shtuara në fazën e dytë
"Keshillimi i sipërmarrësit për fizibilitetin e idesë së biznesit". Është me dyshim nëse përfituesit e këtyre
vlerave të shtuara do të jenë SME-të apo njerëzit nga rajoni për shkak se shërbime të tilla profesionale
aktualisht nuk janë në dispozicion në rajon. Kjo mungesë (pengesë) inicion idenë e një ndërhyrje për
përmirësim. Ndërhyrja e rekomanduar është: OMD duhet, kur të mundet, të konsiderojë shtimin e një
anëtari tjetër personeli për të mbuluar aspektet kryesore të objektit të përkujdesjes së zhvillimit të objektit
të biznesit. Faza e tretë "Projektimi dhe planifikimi i ndërtimit”, duke përfaqësuar fazën e dytë në lidhje
me vlerën totale të shtuar, paraqet tri aktivitete që gjenerojnë vlerë të shtuar. Të treja duket se krijonë
vlera të cilat mbeten me SME-të rajonale apo individët. Faza e katërt "Kontraktimi dhe Ndërtimi"
 24
      Perkufizim - Operatori i Zinxhirit te Vleres behet pronari i produktit te pakten ne nje faze te Z V.
 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                   4-30
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


përbëhet nga tre zëra që krijojnë vlerë të shtuar, nga të cilat e dyta dhe e treta shkojnë direkt te SME-te
rajonale, ose tek njerëzit lokalë të punësuar. Faza e pestë përmban zërin e tretë që krijon vlerë të shtuar
(instalime fikse). Zëri "Materiale dhe Shërbime ", që i takon "ofruesit të shërbimeve operative" është në të
vërtetë zëri më i kushtueshëm. Shuma e nxjerrë nga ky zë si vlerë e shtuar, edhe pse nuk konsiderohet
drejtpërdrejtë në këtë zinxhir, varion nga 6.400 në 10.000 Euro. Edhe pse vlera e shtuar i takon zinxhirëve
te tjerë ajo mund t'i atribuohet pjesërisht SME-ve lokale apo individëve nëse materialet e kërkuara janë
prodhuar brenda rajonit. Konsiderate e fortë duhet t’i jepet përdorimit të materialeve që gjenden dhe
përpunohen brenda rajonit. Kjo rrit vlerat e shtuara nga SME-të lokale dhe si pasojë më shumë aktivitet
ekonomik dytësor mbetet brenda rajonit.

Analiza e mësipërme tregon se ndërtesa e restorantit në Brigjet e Liqenit të Fierzës ofron disa vlera të
shtuara modeste që ndikojnë pozitivisht dhe drejtpërdrejt jetën social-ekonomike të rajonit. Ndikimi do të
shumëfishohej në qoftë se do të ndërtohen më shumë restorante. Numri i restoranteve të ngritura në këtë
breg duhet të jetë në përputhje me kapacitetin e zonës dhe madhësinë e segmenteve të tregut përkatës.

Ndërtimi i një restoranti si një produkt krijon shumë më tepër vlera të shtuara gjatë fazës operative.
Bazuar në disa të dhëna treguese në lidhje me ecurinë e restorantit mund të thuhet se vlera e shtuar në
restorante varion 50-70 përqind në varësi të kategorisë së restorantit. Rregulli është se kushte më të mira
dhe ushqim më i mirë çon në vlera më të larta shtuara. Megjithatë, duke pasur parasysh se restoranti në
shqyrtim është parashikuar që të ofrojë kuzhinë lokale, është konkluduar se një sasi e konsiderueshme e
furnizimeve ushqimore, do të sigurohet nga fermerët dhe prodhuesit e vendosur brenda rajonit. Ky
konkluzion shkon në përputhje me rekomandimet e bëra në nën-pikën 4.3.1 (d) që merret me zinxhirët e
furnizimit. Ky përfundim tregon se vlera të tjera të shtuara janë krijuar brenda rajonit duke kontribuar në
zhvillimin e sektorëve përkatës.

Shumica e diskutimeve, konkluzioneve dhe ndërhyrjeve të rekomanduara për vlerat shtuara për shkak të
të ndërtimit dhe operimit të restoranteve janë të vlefshme për ndërtimin dhe operimin e hoteleve
gjithashtu. Duke ndjekur këtë linjë arsyetimi ky proces është gjithashtu i vlefshëm deri në një masë të
caktuar për turizmin rural, kampingjet, qendrat e zhvillimit të turizmit, si dhe shërbime të tjera siç është
reflektuar në nën-pikën 4.3.2 (i, j, n, o, p, dhe q ).

(g) Sistemi i rezervimit për akomodimin është i organizuar më mirë

Studimi i Vlerësimit tregon që tre hotele nga shtatë të kontrolluara gjatë punës në terren kanë
receptionistë. Në pjesën tjetër të njësive të akomodimit pozicioni është i mbuluar nga pronari apo një
anëtar i familjes i cili zakonisht nuk flet gjuhë të huaja. Rezervimet bëhen zakonisht me telefon apo
vizitorët prenotojnë kur mbërrijnë në qoftë se ka vende te lira në dispozicion. Rezervimet nëpërmjet
internetit nuk janë ende një praktikë e zakonshme në rajon. Vetëm një hotel dhe një bujtinë të intervistuara
përdorin një sistem të bazuar tek rezervimi online. Rezervimet janë bërë edhe nëpërmjet bujtinave të
ndodhura në fshatin Theth, në rastin e dy bujtinave të intervistuara, ndonjëherë në bashkëpunim me
operatorët e tureve me qendër në Tiranë. Veprime / ndërhyrje relevante janë të rekomanduara për
organizim më të mirë dhe përmirësimin e performancës së sistemit të rezervimit të ofruesve të
akomodimit të vendosur në Qarkun e Kukësit .

Në periudhë afatmesme deri në afat-gjatë sistemi rajonal i rezervimit është më mirë i organizuar dhe
ofruesit e akomodimit nuk humbasin asnjë rezervim potencial nga te mos qenit te lidhur me një rrjet të
përshtatshëm të komunikimit elektronik.


(h) Më shumë agjenci udhëtimi dhe operatorë turesh sjellin turistë në Qarkun e Kukësit

Agjencitë e udhëtimit dhe operatorët turistikë janë një komponent shumë i rëndësishëm në zinxhirin e

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-31
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


ofruesve të shërbimeve të turizmit. Nën-seksioni 4.3.1 (c) merret në hollësi me rolin e tyre në zhvillimin e
shërbimeve të turizmit në Qarkun e Kukësit . Ky nën-seksion përpiqet të theksojë veçanërisht rëndësinë e
të paturit më shumë agjenci udhëtimi dhe operatorë turistikë aktivë në rajon. Roli i tyre kryesor është për
të bindur turistët potencialë që të vijnë dhe vizituar një destinacion turistik, kështu që ata përfaqësojnë
burimin më të rëndësishëm të turistëve të rajonit, veçanërisht kur konsideron tregjet ndërkombëtare.
Forcimi i lidhjeve me operatorët e tureve që tashmë sjellin turistë në Qarkun e Kukësit dhe të tjerët që
mund të jenë të interesuar për të 'shitur' rajonin tek klientët e tyre është vendimtare në tërheqjen e më
shumë turistëve. Duke marrë parasysh rëndësinë e këtij komponenti në zhvillimin e sektorit të rajonit
turistik dhe jetën social-ekonomike, është e rekomandueshme që njësitë e qeverisjes vendore të përdorin
të gjitha burimet në dispozicion, ekspertizën dhe stimujt ligjorë në drejtim të bërjes së Qarkut të Kukësit
më tërheqës për agjencitë ekzistuese të udhëtimit dhe operatorëve të tureve dhe ndoshta duke inkurajuar
krijimin e agjencive të udhëtimit dhe operatorëve turistikë të rinj brenda rajonit.


(i) Shërbime dhe aktivitete shtesë të disponueshme për turistët

Shërbimet dhe aktivitete të tilla si: shëtitja me motobarkë, ngarja e kuajve, gjuetia, shëtitja, turet me
makina 4x4, pingpong, bilardo, etj. janë shumë të rëndësishme për të plotësuar nevojat e turistëve. Ato
përfaqësojnë një vlerë të shtuar në shërbimet dhe aktivitetet e turizmit. Ka dy aspekte për t'u konsideruar
në këtë çështje:

       Ofruesit e akomodimeve realizojnë përfitime nga investimi në shërbime/aktivitete të tilla dhe ua
        ofrojnë ato turistëve sipas pritshmerise të tyre
       Vizitorët potencialë dhe ndërmjetësit janë të informuar për disponueshmërinë e aktiviteteve të
        tilla

Rekomandohen dy ndërhyrje.


(j) Ofruesit e akomodimeve po zgjerojnë në mënyrë të qëndrueshme operimin e tyre

Forcimi i lidhjeve brenda ofruesve të shërbimeve të turizmit shoqëruar me përmirësimin e lidhjeve
rrugore ka potencial të madh për të rritur kërkesën për strehim dhe ushqim. Studimi i Vlerësimit zbuloi se
përdoruesit e restoranteve janë dyfishuar ndërsa përdoruesit e hotelit zvogëluar pak gjatë kohës kur tuneli
Thirrë- Kalimash në autostraden e re Durrës- Kukës - Morinë ishte e hapur për udhëtarët. Ky ekuilibër
pritet ende të favorizojë restorantet, po pritet që rritja e numrit të udhëtarëve në rajon do të krijojë një
kërkesë në rritje për strehim gjithashtu.

Ofruesit e akomodimit, në krahasim me ofruesit e ushqimit, nuk përdorin kategorinë e 'inputeve të
lëndëve të para’ në zinxhirin e vlerës. Strukturat e tyre kostos ndryshojnë. Vlerat e shtuara gjatë ndërtimit
të një hoteli janë pak a shumë të ngjashme me vlerat e shtuara gjatë ndërtimit të një restoranti. Ndërsa
gjatë fazës operacionale vlerat shtuara në hotel janë të mëdha në krahasim me operacionin e një restoranti.

Nën-pika e mëparshme 4.3.2 (f), ndërsa merret me analizën e zgjerimit të restoranteve me cilësi të lartë që
ofrojnë kuzhinë lokale, gjithashtu evidenton se shumica e diskutimeve, konkluzioneve dhe ndërhyrjeve të
rekomanduara për vlerat shtuara për arsye të ndërtimit te restoranteve dhe operimit të tyre janë të
vlefshme për ndërtimin dhe funksionimin e hoteleve gjithashtu.

Zgjerimi i mëtejshëm i mjediseve të strehimit, ngjashëm me zgjerimin e objekteve të ofrimit të ushqimit,
duhet të marrë në konsideratë kapacitetet bartëse të zonës në bazë të zhvillimit të një studimi përkatës të
tregut si dhe një plan biznesi real.


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-32
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit




(k) Shumica e ofruesve të shërbimeve mund të furnizojnë guidat turistike në bazë kërkese

Siç u tregua nga Studimi i Vlerësimit, sektori i akomodimit i turizmit nuk ka ndonjë traditë të gjatë në
kënaqjen e klientit. Ofruesit e akomodimit në Qarkun e Kukësit kanë marrë disa masa fillestare për të
trajtuar këtë situatë duke kuptuar nevojën për të përmbushur nevojat e klientit në një ekonomi tregu, nëse
dëshirojnë të kenë sukses. Megjithatë, guidat e tureve profesionale aktualisht nuk ekzistojnë. Sigurimi i
guidave profesionale të udhetimit do të lejojë që ofruesit e akomodimit dhe operatorët e lidhur të tureve të
ofrojnë një shërbim shumë të rëndësishëm në ofertën e tyre turistike. Me qëllim që të kenë një gamë të
plotë të guidave turistike të mirë trajnuara, duhet të përmirësojnë pozicionin dhe performancën e tyre.


(l) Disa ofrues shërbimesh pranojnë karta krediti për pagesën

Pagesa me karte krediti përfaqëson një komponent të rëndësishëm në imazhin e sektorit të turizmit në
rajon dhe si pasojë, në tërheqjen e turistëve, sidomos turistëve ndërkombëtarë të cilët janë të familjarizuar
dhe kërkojnë këtë mënyrë pagese. Duke marrë parasysh efektin pozitiv që do të ketë një shërbim i tillë,
kostoja për ofruesit e shërbimeve është relativisht e vogël (zakonisht paisja elektronike ofrohet pa pagese,
ndersa mbahet rreth 3 perqind e vleftes se transaksionit). Pra, është e rekomandueshme që të inkurajohen
ofruesit e shërbimeve të instalojnë proceset e nevojshme për pranimin e kartave të kreditit për pagesë.
Ofruesit e shërbimeve që ndjekin seancat trajnuese të ofruara nga ekspert të SME-ve, inkurajohen fort që
të instalojnë këtë shërbim.


(m) SME-të e turizmit kanë faqet e tyre të internetit të cilat perditesohen rregullisht

Të paturit e një faqe interneti është një domosdoshmëri për akomodues dhe ofrues ushqimi. Ajo shërben
për promovimin e biznesit dhe sigurimin e aftësive rezervuese online. Një faqe interneti është një dritare
për të komunikuar me pjesën tjetër të botës. Pasja e një faqe interneti cilësore që është përditësuar
rregullisht dhe e ruajtur është me rëndësi të madhe. Një faqe paraqet përshtypjen e parë ose imazhin e
ofruesit të shërbimit dhe për këtë arsye duhet të jetë tërheqëse dhe e lehtë për t'u përdorur. Faqja e
internetit mund të luajë një rol negativ në imazhin e ofruesit të shërbimeve në qoftë se ajo nuk është
hartuar siç duhet, përditësuar dhe mirëmbajtur. Kjo çështje do të diskutohet me komunitete të rëndësishme
biznesi gjatë sesionit të trajnimit që do të ofrohet nga ana e ekspertit te SME-ve.


(n) Facilitete të reja turistike si kampingjet dhe qendrat e zhvillimit të turizmit zhvillohen ose
janë nën zhvillim në të gjitha zonat turistike të Qarkut të Kukësit

Kampingu është një aktivitet rekreativ në natyrë që është shumë i preferuar për turistët ndërkombëtarë të
cilët dëshirojnë t’i shpëtojnë kufijve të jetesës urbane. Ai pritet gjithashtu të bëhet më i preferuar për
shqiptarët ndërsa ata po bëhen më të urbanizuar dhe të vetëdijshëm për paqen dhe të vetminë që mund të
ofrojë mjedisi natyror. Kampet mund të përfshijnë përdorimin e një tende, një strukture primitive, apo pa
strehë fare. Kampuesit frekuentojnë parqet kombëtare, zonat natyrore të tjera në pronësi publike, dhe
vende kampimi me pronësi private. Kampimi është përdorur edhe si një formë e lirë e akomodimit për
njerëzit që ndjekin ngjarje të mëdha në ajër të hapur, të tilla si takimet sportive dhe festivalet muzikore ku
organizatorët zakonisht sigurojnë një fushë dhe pajisjet themelore.

Kampimi shpesh shijohet në lidhje me aktivitetet në natyrë si: ekskursionet, shëtitjet, ngjitjet, kanoe, ecjet
me bicikletë në mal, noti dhe peshkimi.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-33
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


Një vend kampingu apo kampim është një zonë e caktuar e dedikuar për tenda akomodimi për të cilat
paguhet një tarifë përdorimi. Ka dy lloje të sheshesh kampimi:

       një zonë aty për aty (ku mund të vendoset për të ndaluar, ndërsa ecet ose bëhet ekskursion)
       një zonë e dedikuar e shtrirë për kampuesit që ofron: tenda ose vende, një kuzhinë me çati për
        përgatitjen dhe ngrënien e ushqimit, furnizim me ujë të pijshëm, tualete të pranueshme për
        mjedisin dhe ndoshta fusha të ndryshme për veprimtari të tilla si një fushë e hapur për të luajtur
        lojra spontane ose një zonë të përbashkët ku kampuesit mund të mblidhen për të biseduar rreth një
        zjarri të hapur

Kampimi me tende trailer ofron komfort në një paketë të tërheqshme. Vendet e kampimit për trailerat ose
mjetet rekreative do të kenë nevojë për më shumë hapësirë dhe vende elektriciteti dhe uji dhe kështu
kërkohet një investim më i madh.

Sheshet e kampimit me tenda shpesh kushtojnë më pak se sa kampingjet me të gjitha shërbimet, dhe
duhet të lejojnë hyrje direkte me makina. Disa sheshe ‘vetëm për të ecur’ lejojnë një ecje të shkurtër në
këmbë nga rruga kryesore, por nuk kërkojnë pajisje të plota backpacking (paketim shpine). Ata që
kërkojnë një përvojë të fortë në natyrë preferojnë të kampojnë vetem me tenda, ose pa strehë fare ("nën
yje").

Backpacking (çantat e shpinës) është një variacion i kampimit në tenda. Ecësit me çantë shpine përdorin
pajisje me peshë të lehtë dhe që mund të mbahen kur ecet në këmbë në distanca të mëdha. Ata ecin nëpër
vend, kampojnë në vende të largëta, dhe shpesh përzgjedhin kampingjet me dëshirë nëse e lejojnë
rregullat e mbrojtjes së burimeve. Pajisjet e shpinës tipikisht kushtojnë më shumë se sa ato për kampim
me hyrje me makine, por ende janë shumë më të lira se sa një trailer, dhe kampingjet me packbacking
zakonisht janë të lira.

Kampimi kanoe/kayak është i ngjashëm me backpacking, por përdor kanoet për transport; shumë më
tepër peshë mund të mbahet në kanoe ose kayak se sa në një çantë shpine.

Një formë e turit me biçikletë kombinon kampimin me çiklizmin. Biçikleta përdoret për të mbajtur vegla
dhe si mjet primar transporti, duke lejuar që të mbulohen distanca më të mëdha se sa backpacking.

Kampi me motoçikletë është më i krahasueshëm me kampin e biçikletës se sa kampin me makinë për
shkak të kapacitetit të kufizuar bartes te motoçikletës. Ngarësit e kampeve me motor, si dhe ngarësit e
tureve me biçikletë, shpesh përdorin disa nga pajisjett e njëjta si backpackers për shkak të peshave të lehta
dhe dimensioneve kompakte të lidhura me pajisjet backpacking.

Kampimi i specializuar dhe kampuesit mbijetues mësojnë teknikat e nevojitura për të mbijetuar në një
situatë në natyrë. Ky aktivitet mund të kërkojë teknika në marrjen e ushqimit nga natyra, trajtime
mjekësore urgjente, orientim dhe pionerizim.

"Kampet dimërore" i referohen përvojës së kampimit në natyrë gjatë dimrit – shpesh në borë. Kampuesit
dhe njerëzit e natyrës kanë përshtatur format e tyre të kampimit dhe mbijetesën për t’u përshtatur në netë
shumë të ftohta dhe lëvizshmëri të kufizuar dhe evakuim.

Puna në kamp lejon kampuesit të punojnë për një qëndrim falas në kamp, dhe shpesh për utilitete dhe
pagesë shtesë.

Kampimi aventurë është një formë e kampimit nga njerëzit që garojnë (mundësisht garë aventure ose
çiklizëm në male) gjatë ditës, dhe një kamp minimal gjatë natës. Ata mund të përdorin mjete bazë për
kampim të tilla si sobat e mikro-kampimit dhe dyshekë fjetje. Kampimi është një pjesë e programit të

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-34
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


shumë organizatave të rinisë në të gjithë botën, si ‘Scouting’. Ai përdoret për të mësuar mbështetjen tek
vetja dhe punën në skuadër.

Kampimi Lundrim është një formë kampimi ndërsa lundrohet ose shëtitet me barkë. Lundruesit do të
vizitojnë ishuj dhe kampingje në brigje, do të fusin në skelë barkat e tyre, dhe do të ngrenë një kamp. Kjo
formë e kampimit lundrim mundeson larmi aktivitetesh, pasi kampistet mund të duan të largohen nga uji
per nje fare kohe.

Ofrimi i faciliteteve të shërbimit të turistëve si kampingjet dhe qendrat e zhvillimit të turizmit
përfaqësojnë një erë të re në zhvillimin e sektorit të turizmit në rajon duke përmirësuar gamën e
produkteve. Këto facilitete gjithashtu lejojnë rajonin që të kujdeset për tregjet e reja të synuar. Është
logjikisht korrekte që zhvillimi i faciliteteve të tilla të sjellë një efekt pozitiv për sa kohe kapaciteti
mbartës të merret në konsideratë dhe rezultatet e studimeve të tregut të respektohen.


(o) SME-të ofrojën kayaking, peshkim sportiv, dhe aktivitete të tjera rekreative në Liqenin e
Fierzës

Kayaking, peshkimi sportiv, si dhe aktivitete të tjera rekreative mund të plotësojnë shërbimet e tjera dhe
aktivitete të tilla si: shëtitje me varkë, ngarje me kalë, gjueti, etj. Ata janë shumë të rëndësishem për të
kënaqur sic duhet nevojat e klientit për një gamë të gjerë aktivitetesh që përfaqësojnë vlerën e shtuar në
shërbimet e turizmit. Siç u përmend më parë, Liqeni i Fierzës dhe bregu i tij aktualisht nuk janë duke u
shfrytëzuar në mënyrë adekuate për qëllime të turizmit. Krijimi i restoranteve që shërbejnë kuzhinë lokale
në Brigjet e Liqenit të Fierzës paraqet një fazë fillestare në rritjen e përdorimit të këtij burimi të
jashtëzakonshëm. Zhvillimi i kayaking, peshkimit sportiv, si dhe aktivitete të tjera rekreative në Liqenin e
Fierzës është komplementar. Lidhur me zinxhirin perkates te vleres se shtuar eshte qartesisht e
kuptueshme që shumica e këtyre aktiviteteve të vlerës së shtuar mund të zhvillohen dhe operohen nga
SME-të lokale duke gjeneruar punësimin lokal dhe me përfitim për ekonominë rajonale. Këto aktivitete
nuk kanë nevojë për një investim të madh që do të thotë se vlera e shtuar gjatë ndërtimit është minimale.
Vlerat e shtuar gjatë periudhës operative zakonisht rikuperon shpenzimet e investimit në një periudhë
relativisht të shkurtër.

Duke qene një aktivitet i ri, kayaking fillimisht duhet të sigurohet nga ofruesit e akomodimit, pasi:

         Ata tashmë kanë turistë
         Ajo rrit gamën e aktiviteteve të ofruara klientëve
         Ata mbulojnë kostot e fillimit më mirë se sa një investitor i ri

Bazuar në komentet e mësipërme është e rekomandueshme që të inkurajohen ofruesit e akomodimit për të
investuar në ofrimin e shërbimeve dhe aktiviteteve të tilla. SME-të e tjera ose individët që besojnë se
mund ta përballojë atë janë të inkurajuar të investojnë në kayaking, peshkim sportiv dhe aktivitete të tjera
të ngjashme. Ose, nëse aktiviteti bëhet shumë i madh për ofruesin e strehimit për ta menaxhuar, ai / ajo
mund të japë me qira ose t’ia shesë këtë aktivitet një tjetër sipërmarrësi



(p) Turizmi rural është zgjeruar dhe kapaciteti akomodues është rritur në Valbonë dhe në
Shishtavec

Shkurt për turizmin rural


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-35
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


Çdo formë e turizmit që tregon jetën rurale, artin, kulturën dhe trashëgiminë në vende rurale mund të
cilësohet si turizëm rural, duke qënë përfituese për bashkësisë lokale ekonomikisht dhe nga ana sociale, si
dhe duke bërë të mundur bashkëveprimin ndërmjet turistëve dhe vendasve për një përvojë më pasuruese
turistike. Ajo ka shumë anë dhe mund të përfshijë turizmin në fermë / te bujqësisë, turizmin kulturor,
turizmin aventurë, dhe eko-turizmin. Turizmi rural ka karakteristika tipike të caktuara, eshte i orientuar
nga eksperiencat, vendet janë pak të populluara, është kryesisht në një mjedis natyror, përzihet me
sezonalitetin dhe ngjarjet lokale dhe është bazuar në ruajtjen e kulturës, trashëgimisë dhe traditave.

Turizmi rural siguron të ardhura dhe larmi për komunitetet rurale. Shumica e të ardhurave të gjeneruara
nga vizitorët qëndrojnë brenda ekonomisë lokale. Vizitorët kontribuojnë në të ardhurat e taksave të
mbledhura dhe mund të ndikojnë në cilësinë e jetës duke financuar per lehtesira të komunitetit. Të
ardhurat e shtuara nga turizmi rural mund të kontribuojë në ringjalljen e arteve popullore të humbura dhe
traditat artizanale. Kjo është një metodë ideale e këmbimit ekonomik urban-rural. Turizmi krijon vende të
reja pune në komunitet. Edhe pse ato nuk mund të jenë punë me pagesë të lartë, këto punë i përmbushin
nevojat e rinisë dhe të ardhurat e dyfishta të familjeve për punësim me kohë të pjesshme dhe sezonal.

Burimet e turizmit rural duhet të menaxhohen si duhet. Menaxhimi i burimeve të turizmit rural kërkon
planifikim të kujdesshëm në drejtim të maksimizimit të avantazheve (më shumë aktivitet ekonomik dhe
ndërveprim) dhe duke minimizuar disavantazhet (duke siguruar që mënyra tradicionale e jetës dhe
mjedisit natyror nuk është i tejmbushur). Menaxhimi i burimeve natyrore, njerëzore dhe financiare është
një komponent i rëndësishëm i zhvillimit të turizmit. Shumica e komuniteteve kanë burimet ekzistuese
dhe bukuritë që mund të tërheqin vizitorët. Komunitetet rurale mund të zhvillojnë turizmin në një burim
kryesor të të ardhurave në qoftë se përdorin teknikat e mëposhtme:

       Kuptojnë potencialin për zhvillimin e turizmit
       Informojnë dhe edukojnë komunitetin për të krijuar mbështetje
       Sigurojnë investime për burimet publike dhe private
       Menaxhojnë burimet natyrore, njerëzore dhe financiare
       Ndërtojnë një imazh për komunitetin

Njësitë e qeverisjes vendore në zonat rurale, zakonisht komunat dhe udhëheqësit e komunitetit duhet të
vlerësojë potencialin për turizmin në komunitetin e tyre. Çfarë biznesesh u shërbejnë udhëtarëve dhe sa të
ardhura shtesë do të prodhojnë? A janë këto shërbime të mjaftueshme për të kënaqur kërkesat e
mundshme? Cilat janë qëllimet dhe objektivat e komunitetit? Turizmi kërkon mbështetje, dhe një mënyrë
për të fituar mbështetje është informimi dhe edukimi i qytetarëve. Komuniteti dhe liderët e tij mund të
zgjerojnë mbështetjen për turizmin duke siguruar angazhime financiare nga burimet publike dhe private.

Turizmi rural shton gamën e mjediseve të ndryshme të strehimit dhe produkteve të turizmit të ofruara në
Qarkun e Kukësit . Lugina e Valbonës dhe lartesite e Shishtavecit kanë potencial të madh. Rruga 15 km
Fierze (Liqeni Komanit) për në Bajram Curri është asfaltuar kohët e fundit. Rruga e propozuar buzë
liqenit të Komanit (ose siç quhet zakonisht e rruga e lëndinës së lumit Drin) do të shkurtojë distancën
midis Bajram Currit dhe Luginës së Valbonës dhe pjesës perëndimore të vendit. Rrugët aktualisht në
ndërtim e sipër, Bajram Curri - Dragobi – Valbonë - Rrogam dhe Kukës - Shishtavec, dhe rrugët e
propozuara; Lugina e Valbonës – fshati i Thethit dhe Dragobi - Çerem – kufiri i Malit të Zi më tej do të
rrisin potencialet për zhvillimin e turizmit rural në Qarkun e Kukësit. Aktualisht, distanca rrugore nga
Bajram Curri në Plavë (Mal i Zi) është rreth 440 km (Bajram Curri - 180km - Shkodër - 60 km - Titograd-
200 km - Plavë). Kufiri Dragobi - Çerem – Mal i Zi me një gjatësi 15 km do të shkurtojë distancën midis
Lugines së Valbonës dhe zonës turistike malazeze në mënyrë esenciale. Besohet se një vizitor i huaj në
Malin e Zi mund të inkurajohet për të vizituar Plavën dhe Gucinë, si dhe Luginën e Valbonës, kur rruga të
jetë e përfunduar. Një mundësi e tillë paraqet sfida të reja per planifikimin dhe menaxhimin e duhur të
burimeve të zhvillimit të turizmit në anën shqiptare. Kapaciteti mbartës social dhe mjedisor duhet të jetë
seriozisht i respektuar për të siguruar qëndrueshmërinë.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-36
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



Aspekti më i rëndësishëm i turizmit rural është se një pjesë e rëndësishme e vlerës totale të gjeneruar në
zinxhirin e vlerës për turizmin rural përfitohet nga komunitetet lokale rurale. Kështu, turizmi rural mund
të klasifikohet si aktivitet zgjidhje pro-varfërisë duke kontribuar në thelb në përmirësimin e cilësisë së
jetës për një numër të konsiderueshëm të banorëve lokalë ruralë. Lehtesite turistike rurale e lejojnë rajonin
të perballoje tregjet e reja të synuara. Zgjerimi i turizmit rural në Luginën e Valbonës dhe në lartesinë e
Shishtavecit përmes zgjerimit ose krijimit e kapaciteteve akomoduese tradicionale do të sjellë efekte
pozitive për sa kohë që kapaciteti mbartës mjedisor merret në konsideratë dhe rezultatet e studimeve të
tregut të respektohen.



(q) Shërbimet e përbashkëta ndërkufitare dhe itineraret me operatorët në Kosovë dhe Mal i Zi
janë zhvilluar

Studimi i Vlerësimit përcaktoi që vendndodhja e Qarkut të Kukësit direkt ngjitur me Malin e Zi dhe
Kosovën (të paturit e një lidhje të fortë tradicionale me këtë të fundit), ofron një mundësi për të zhvilluar
paketat ndër-kufitare të udhëtimit me përfitim nga të gjitha vendet. Siç u përmend në pjesët e mëparshme
kjo merr më shumë rëndësi në këtë moment për shkak të marrëveshjes ekzistuese të bashkëpunimit
ndërkufitar midis Shqipërisë dhe Malit të Zi në kuadrin e fondeve IPA të Komisionit Evropian dhe një
marrëveshje tjetër që fillon në 2011 mes Shqipërisë dhe Kosovës. Të dy mundësitë duhet të përdoren me
efikasitetin më të lartë të mundshëm në dobi të komuniteteve në të dy anët e kufijve.

Shërbimet e përbashkëta ndërkufitare turistike dhe itineraret me ofruesit e turizmit të Kosovës dhe Malit
të Zi kanë potenciale të mëdha për tu zhvilluar jo vetëm sepse ka një popullsi të madhe shqiptare në të dy
anët, por edhe për shkak se zona ndërkufitare ndan burime të ngjashme në fushën e turizmit. Një tjetër
argument në favor të bashkëpunimit janë lidhjet ekzistuese natyrore të cilat aktualisht nuk janë përdorur
sa duhet. Ka plane afatshkurtra për investime në rrugët rajonale me shtetet kufitare financuar nga buxheti
i shtetit. Janë në faza planifikimi ndërtimi i rrugës Valbonë - Theth dhe rruga Dragobi - Çerem do të
mundësojë lidhjen me Plavën dhe Gucinë në zonën e Malit të Zi. Plava dhe Gucia, e banuar kryesisht nga
banorë me origjinë shqiptare, kane një standard shumë më të mirë zhvillimi të turizmit. Lidhja rrugore me
zonat kufitare të Kosovës është përmirësuar dukshëm gjatë disa viteve të fundit. Rruga Bajram Curri -
Gjakovë (40 km), Gjakovë - Prizren (40 km) dhe Prizren - Kukës (40 km) së bashku përbëjnë 120 km
rrugë të asfaltuara plotësojne rrugën lidhese ekzistuese midis Krumës dhe Gjakovës. Këto objekte në
masë të madhe mbështesin bashkëpunimin më të ngushtë me Kosovën. SME-të e turizmit nga Kosova,
Mali i Zi dhe Shqipëria kanë mundësi për të krijuar partneritete të qëndrueshme bashkëpunimi në turizëm.
Çdo pjesë do të kapë vlerën përkatëse të shtuar përmes shërbimeve të integruara të turizmit dhe
itinerareve të rrugëve në rreth. Ky bashkëpunim bën të mundur një zhvillim më të shpejtë të pjesës
shqiptare nëpërmjet shkëmbimit të përvojës dhe ekspertizës. Zhvillimi i Parkut të Paqes mund të shërbejë
si një katalizator i fuqishëm në këtë përpjekje. Kjo do të jetë e dobishme për krijimin operatorëve të
udhëtimit dhe tureve në anën shqiptare. Ky bashkëpunim duhet të nxitet nga të dy autoritetet lokale, sepse
kjo do të jetë në të mirë të të gjitha komuniteteve ndërkufitare.

Diskutimet në lidhje me ofruesit e akomodimit dhe ushqimit janë gjithashtu të vlefshme për zhvillimin e
shërbimeve të turizmit ndërkufitar dhe itinerareve me Kosovën dhe Malin e Zi. Bashkëpunimi ndërkufitar
i dëshiruar ka nevojë për mbështetjen pro-aktive të autoriteteve relevante lokale dhe të Këshillit Rajonal
të Kukësit. Sektori privat mund të përfitojë shumë nga infrastruktura e përmirësuar ofruar nga sektori
publik duke ofruar mundësi të mëtejshme për zhvillimin e produkteve turistike dhe shërbimeve për
udhëtarët që do të shfrytëzojnë këto rrugë të reja për të përjetuar eksperienca ne këto zona spektakolare
natyrore.

(r) Prodhuesit e artizanatit të Rajonit të Kukesit përmirësojnë aftësitë e tyre të biznesit në

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-37
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


zhvillimin, shpërndarjen dhe marketingun e produktit

Siç e evidenton Studimi i Vlerësimit, ekziston një potencial i mirë për të zhvilluar nismat e vogla të
biznesit për të prodhuar dhe shitur produkte tradicionale artizanale. Ka disa iniciativa të vogla për të
prodhuar rroba në Rrethin e Hasit dhe tapete në Rrethin e Kukësit. Iniciativa të tilla janë të brishta për
momentin dhe produktet shiten kryesisht përmes kontakteve personale. Ky nënseksion fokusohet në
prodhimin e sixhadeve dhe ndërhyrjet e mundshme që përmirësojnë kushtet e prodhimit, shpërndarjes dhe
marketimit duke përfshirë pjesëmarrjen në ekspozitat e artit brenda dhe jashtë vendit. Siç u përmend në
Studimin e Vlerësimit, ka disa prodhues sixhadesh tradicional në qytetin e Kukësit. Në rastin e
mëposhtëm, i marre si shembull për analizë, manaxheri, nje person me më shumë se 12 vjet përvojë (para
1990), menaxhon biznesin, merr porosi, blen materiale të para, skicon sixhade, dhe është përgjegjës për
kontrollin, koston, kontabilitetin dhe shitjen e produktit përfundimtar. Hapësira e punës ka vend vetëm për
dy tezgjahë. Nuk ka më shumë hapësirë për të rritur prodhimin edhe pse ka kërkesë tregu për produkte të
tilla. Disa punonjës mjaft të kualifikuar janë të interesuar të bashkohen në biznes. Figura më poshtë 4-13
jep një shëmbull aktual të analizës së zinxhirit të vlerës të situatës së prodhimit të sixhadeve në zonë duke
nënvizuar ku duhet të bëhen ndryshime për të përfituar më mirë nga kjo mundësi.

        Figura 4-13 Harta e zinxhirit të vlerës së prodhimit të sixhadeve në Qytetin e Kukesit
                                       HARTA E ZINXHIRIT PER PRODHIMIN E SIXHADEVE NE KUKES

           Njesia baze: 1 m2                              Nyje per meter katror: afersisht 250.000           Çmimi njesi: 40,000 Lek /m2


                                                                                      Prodhimi i Sixhadeve
                                                      Dizenjimi,
             Sigurimi i inputeve                                                             dhe                       Klienti
                                                     Kontraktimi
                                                                                          Shperndarja


       ● Fill leshi i ngjyrosur-5 kg        ● Dizenjimi i sixhadeve             ● Rrogat
           plus baza-2 kg pambuk            ● Porositja                         ● Energjia
                                                                                ● Taksat
                                                                                        1.17 Muaj-njeri/m2


                                                          Artizania




             Furnitoret e fillit dhe
                                                 Dizenjuesi i sixhades
                    bazes


                                   Elementet e vlerave te gjeneruara ne seicilin stad
       ●        30,000 Lek/m2               ●         1,000 Lek/m2                ●        7,000 Lek/m2
                                                                                  ●        1,300 Lek/m2
                                                                                  ●        700 Lek/m2

                                           Vlerat e gjeneruara ne seicilin stad                                      Vlera totale
                30,000 Lek/m2                         1,000 Lek/m2                         9,000 Lek/m2             40,000 Lek/m2
                     75.0%                                  2.5%                                 22.5%                 100.0%

                                        Vlerat e mallrave te blera ne seicilin stad                                Vlera e blerjeve
                30,000 Lek/m2                             0 Lek/m2                              0 Lek/m2            30,000 Lek/m2
                    100.0%                                  0.0%                                 0.0%                   75.0%

                               Vlerate shtuara ne seicilin stad dhe totali i vleres se shtuar                      Vlerat e shtuara
                   0 Lek/m2                           1,000 Lek/m2                         9,000 Lek/m2             10,000 Lek/m2
                     0.0%                                  10.0%                                 90.0%                  25.0%



Harta e mësipërme e zinxhirit të vlerës konsideron tre faza të prodhimit të sixhadeve: 1) Sigurimi i

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                4-38
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


inputeve, 2) Projektimi dhe kontraktimi, dhe 3) Prodhimi dhe shpërndarja. Klientët janë individë të pasur,
institucionet, etj.

Poshtë çdo faze janë të shënuara aktivitetet kryesore në fjalë. Harta tregon praninë e vetëm një operatori
ne zinxhir, në këtë rast menaxheri (gruaja artizane) dhe dy grupet e ofruesve të shërbimeve: 1) Furnizuesit
e fillit dhe bazave dhe 2) projektuesi i sixhadeve. Manaxherja, bazuar në përvojën e vet, bën dizenjon e
shumices se sixhadeve. Ajo ndihmohet edhe nga një projektues me përvojë. Harta përshkruan të dhënat e
grumbulluara gjatë intervistës me manaxheren. Të gjitha të dhënat janë referuar sipërfaqes njësi të një
metri katror.

Sixhadet janë produktet më tipike të punuara me dorë në këtë zonë. Tezgjahet përdoren për të krijuar
sixhade. Një metër katror sixhade kërkon 1.17 persona ne muaj për t’u prodhuar, do të thotë se një qilim 2
me 3 metra (6 m2), mund të prodhohet në shtatë muaj nga një punëtor apo në 3.5 muaj kohë kur dy
punonjës janë të përfshirë. Pra, një qilim kërkon një kohë minimale prej 3.5 muaj për tu prodhuar, në
qoftë se dy ndërrime në ditë konsiderohen.

Një metër katror të qilim me rreth 250,000 të nyje ka çmim të barabartë me 40 mijë lekë (rreth US$400).
Materialet janë totalisht të importuara. Kostoja e tyre është e barabartë me 30.000 lekë ose 75% te çmimit
njësi, ndërsa vlera e shtuar në total është 10.000 lekë ose 25% e çmimit të njësisë. Vetëm 8000 lekë për
metër katror, ose 20% është e destinuar për paga, që është një sasi shumë e ulët. Kjo pasqyron kushtet e
brishta nën të cilat ky prodhim është aktualisht duke u zhvilluar.

Ka një kërkesë reale për këto qilima; një treg potencial i madh ekziston. Komunikimi ndërmjet prodhuesit
dhe tregut është lidhja më e dobët. Shitjet tipike janë person me person. Promovimi është jo-ekzistent.
Marzhi fitimit është minimal. Prodhuesit fitojnë më pak se një kujdestar i thjeshtë. Prodhuesit e qilimave
nuk janë të organizuar. Ata nuk mund të kryejnë marketing efektiv në situatën ekzistuese organizative.

Kapaciteti prodhues është shumë i vogël. Tezgjahet janë pajisje të thjeshta. Teknologjia ekzistuese nuk po
pengon volumin e shitjeve. Instalimi i më shumë tezgjaheve nuk është problem parash, por i hapësirës që
rezulton problemi kryesor që pengon rritjen e shitjeve. Mungesa e mbështetjes financiare është një
pengesë shumë e rëndësishme në investime të mëtejshme apo në zgjerimin e kësaj nisme.

Tregu i blerjes së lëndëve të para ekziston dhe nuk duket të jetë një problem në lidhje me marrjen e
lëndëve të para të nevojshme. Edhe gjatë regjimit të mëparshëm, kur ndërmarrja e prodhimit të qilimave
dhe sixhadeve ishte shtetërore, lëndët e para ishin të importuara nga Greqia (për arsye të kualitetit të lartë,
sidomos nga ngjyrat rezistente). Çmimi i lëndëve të para duket të jetë shumë i lartë pavaresisht se ato janë
të cilësisë shumë të mirë.

Eshtë tradita në zonat rurale që gratë të prodhojnë punë artizanati në shtëpi, dhe artizanati tradicional
mund të zgjerohet, duke përmirësuar kështu imazhin e rajonit, duke krijuar punësim për gratë, dhe duke
gjeneruar të ardhura.

Në pesë deri në dhjetë vjet, SME-të e prodhimeve të artizanatit të Qarkut Kukës kanë përmirësuar
dukshëm performancën e tyre të biznesit, ku punët artizanale shiten në një numër dyqanesh rajonale dhe
në Tiranë dhe Durrës, nëse masat e rekomanduara zbatohen siç duhet.


4.3.3 Infrastruktura e Biznesit dhe performanca nga SME-të e turizmit

(a) Akomodimi, restorantet dhe ofruesit e shërbimeve turistike ndjekin trajnimin e marketingut
dhe menaxhimit


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-39
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


Studimi i Vlerësimit evidentoi se ofruesit e shërbimeve në rajon nuk janë dhe aq të vetëdijshëm për
përdorimin e parimeve strategjike të marketingut. Studimi zbuloi gjithashtu nevojën e fortë për të siguruar
ngritjen e kapaciteteve në formulimin e strategjive, zhvillimit, marketingut dhe menaxhimit. Nevoja të
tjera janë identifikuar për të kuptuar nevojat e klientëve të tyre dhe kenaqjen e tyre. Ata kanë nevojë
gjithashtu për të planifikuar aktivitetet e tyre të marketingut dhe të jenë proaktivë në përdorimin e
instrumentave të marketingut dhe shpërndarjen e materialeve promovuese. Pothuajse të gjithë ofruesit e
shërbimeve të intervistuar shprehën gatishmërinë e tyre për të marrë pjesë në trajnimin e menaxhimit dhe
marketingut. Ky trajnim, i planifikuar për t'u kryer nga eksperti SME-ve, ka për qëllim tërheqjen e
vëmendjes së menaxherëve përkatës në zhvillimin e planeve realiste të biznesit dhe duke diskutuar tema
të ndryshme specifike të përmendura në nën-pjesët e tjera të këtij kapitulli. Trajnimi pritet të vijohet nga
OMD që do të evidentojë nevojën për trajnime të mëtejshme dhe të lehtësojë kryerjen e trainimeve.


(b) Ofruesit e sherbimeve inkurajohen te përdorin ’Librin e Sugjerimeve te Klientit’

Marrja e feedback-ut nga miqtë është thelbësore dhe një mënyrë efikase e përmbushjes së pritshmerise së
konsumatorëve. Një instrument i tillë nuk është përfshirë në praktikën e zakonshme të ofruesve të
shërbimeve të turizmit (SME-të) në rajon. Duke qenë të vetëdijshëm për rëndësinë e zbatimit të një
instrumenti të tillë profesional, kjo temë do të përfshihet në axhendën e sesionit të trajnimit me SME-të e
interesuara rajonale. Ka një besim se ofruesit e shërbimeve do të jenë të bindur në vlerën e përdorimit të
një mjeti të tillë i cili do t’i ndihmojë ata të dinë, të kuptojnë më mirë dhe të përmbushin nevojat e
klientëve të tyre.

(c) Ofruesit e akomodimeve mbledhin informacion për vizitorët nëpërmjet vrojtimeve

Një tjetër temë e rëndësishme në lidhje me performancën e ofruesve të shërbimeve është kontributi i tyre
në krijimin, përdorimin dhe përditësimin e vazhdueshëm të bazës së të dhënave të propozuara të turizmit
rajonal. Një bazë e të dhënave të sakta mundëson të dhënat themelore për analizën e sektorit. Përfundimet
që rrjedhin nga një analizë e këtyre të dhënave mund të çojnë në marketing më të mirë dhe zhvillimin e
produktit për ofruesit e sherbimeve te turizmit. Kjo temë do të diskutohet gjatë sesionit të trajnimit me
ofruesit e shërbimeve rajonale të turizmit të interesuar i ndjekur nga një trajnim i iniciuar nga OMD.

Ky objektiv strategjik është i lidhur ngushtë me masat e parashikuara nga nën-seksioni i mëparshëm që ka
të bëjë me kontributin e ofruesve të shërbimeve në krijimin e një baze të dhënash të turizmit rajonal.
Ofruesit e shërbimeve të akomodimit pritet qe t’u shpërndajnë klientët e tyre formatet e vrojtimit te
klienteve, ti mbledhin ato dhe t’ja kalojnë OMD-së për përpunim dhe vlerësim; rezultatet e të cilave do të
komunikohen me ofruesit në mënyrë që ata të mund të përqendrohen më mirë në zhvillimin e produktit
dhe aktiviteteve të marketingut. Kjo temë do të përfshihet në axhendën e trajnimeve të planifikuara me
ofruesit e turizmit rajonal (SME).

(d) SME-të e turizmit fillojnë të operojnë në mënyrë miqesore me mjedisin

Ruajtja dhe përmirësimi i mjedisit natyror që ka të bëjë me zhvillimin e një sektori të qëndrueshëm të
eko-turizmit është i një rëndësie të madhe. Duke marrë parasysh këtë, pritet që operatorët e turizmit të
bëhen të vetëdijshëm për ndikimin që veprimet e tyre kanë në mjedis dhe të ndërmarrin masat e
nevojshme për të minimizuar ndikimin negativ. Ka praktika të mira të mjedisit që kanë të bëjnë për
shembull me përdorimin e ujit, riciklimin e materialeve të ndryshme, përdorim racional të energjisë,
prokurimin, mbledhjen e mbeturinave ushqimore, etj. Stafi i ofruesve të shërbimeve të turizmit duhet të
bëhet i vetëdijshëm për ndikimin e veprimit të tyre në mjedis dhe të punojë në drejtim të minimizimit të
impaktit negativ nëpërmjet zhvillimit të lehtesive dhe produkteve ekologjikisht të qëndrueshme. Kjo temë
do të mbulohet në sesione trajnimi të veçanta mbi çështjet mjedisore që gjenden në Kapitullin 3, i cili
merret me çështjet mjedisore më me imtësi.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-40
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit




(e) Numri i bizneseve joligjore reduktohet në mënyrë të konsiderueshme

Ekzistenca e bizneseve të paligjshme dëmton mjedisin e biznesit dhe aktivitetin e bizneseve ligjore. Është
e rëndësishme që praktikat e komunitetit të biznesit të kenë një sjellje pro-aktive në pakësimin e ndikimit
negativ të një fenomeni të tillë. Dhoma e Tregtisë dhe Industrisë pritet të jetë agjencia kryesore
përgjegjëse për tejkalimin e kësaj situate. Zyrat perkatese të qeverisjes rajonale dhe lokale pritet që të
kryejnë detyrat e tyre sipas ligjeve dhe rregulloreve që qeverisin aktivitetet e tilla.


(f) SME-të mbështeten me nxitje speciale financimi

SMEtë turistike janë shtylla kurrizore në zhvillimin e sektorit të turizmit të rajonit. Studimi i Vlerësimit
zbuloi nevojën për futjen e stimujve të duhur në Qarkun e Kukësit, veçanërisht për të mbështetur
zhvillimin e turizmit. Stimuj për të zgjeruar prodhimin dhe sektorët e turizmit gjatë periudhës së hershme
të tranzicionit kanë pasur një ndikim të fortë në normën e rritjes së ndërmarrjeve private në nivel
kombëtar. Megjithatë, ndikimi i këtyre stimujve nuk ishte po aq i rëndësishëm në zonat më të varfëra.
Qarku i Kukësit dhe rajone të tjera në veri përfituan pak nga këto nxitje.

Ka shembuj të programeve të suksesshme të donatorëve të huaj 'duke përfshirë; projekti GTZ "Mbështetje
për iniciativat private në zonat rurale në jug të Tiranës" zbatuar në 2001-2003 në dhënien e ndihmës
teknike dhe financiare agro-bizneseve të zgjedhura me kujdes dhe me potencial për zhvillimin, ose
ndarjen e kostove '(90% - 10%) në trajnimit profesional për të rinjtë nga zonat e rurale dhe ndarjen e
shpenzimeve "(70% - 30%) në skemat e ndihmes për fillimin e aktiviteteve me fokus punësimin / vetë-
punësimin e të rinjve nga zonat rurale. Një tjetër program i GTZ, realizuar me sukses në pjesën veriore të
Shqipërisë, asistoi teknikisht dhe financiarisht në zhvillimin e bujtinave në Theth duke bërë të mundur
përmirësimin e kushteve të akomodimit për turistët që vizitojnë këtë zonë.

Për shkak të niveleve të larta të interesit, kreditë ose mikro-kreditë nuk janë opsionet më tërheqëse për
bizneset në nevojë. Norma relativisht e lartë e interesit të bonove të thesarit është baza për llogaritjen e
normës së interesit për kredinë e dhënë nga bankat e nivelit të dytë. Mundësitë duhet të gjenden, në
bashkëpunim me komunitetin e donatorëve, në drejtim të përkrahjes së skemave të mikro-kredive të
zhvillimit të SME-ve të orientuara nga turizmi. Vendosja e kontakteve me Outdoor Albania në lidhje me
iniciativën ‘Ekspozimi i Projektit’ mund të konsiderohet si një alternativë (shih Aneksin 4). Këshilli i
qarkut dhe qeveritë vendore duhet të luajnë një rol aktiv në mbështetjen e drejtpërdrejtë në themelimin e
skemave të tilla për të mirën e sektorit privat.


(g) Biznese të reja të lidhura me turizmin veçanerisht nga te rinj dhe te reja inkurajohen dhe asistohen

Ky objektiv ndryshon nga i mëparshmi [4.3.3 (g)], sepse ai ka si fokus bizneset fillestare veçanërisht të
fokusuar tek të rinjtë dhe gratë duke krijuar lehtësirat e nevojshme për të cilat një biznes i ri ka nevojë.
Një mundësi do të ishte nëpërmjet krijimit të një Inkubatori Biznesi për artizanët siç paraqitet në
nenseksionin 4.3.2 (r).


(h) SME-të e turizmit, duke përfshirë operatorët e zejtarisë, ofrojnë mundësi mësimi për të rinjtë dhe
gratë që kërkojnë punësim

Ky objektiv strategjik konsideron mundësitë e punësimit nëpërmjet trainimit ne pune. Trainimi nepermjet
punes eshte një mënyrë e provuar për të transmetuar aftësitë për tek brezi i ri nëpërmjet trajnimit të ofruar
nga profesionistët artizanale. Qarku i Kukësit është i njohur per punët artizanale tradicionale. Kjo traditë
 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-41
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


mund të transmetohet nga brezi në brez vetëm nëpërmjet trainimit nepermjet punes. Qeveritë vendore
duhet të marrin masa për të nxitur skemat trainimit, jo vetëm për të siguruar që këto tradita vazhdojnë, por
edhe për të trajtuar situatën e papunësisë veçanërisht te të rinjte dhe grate.



4.3.4 Ndërgjegjësimi brenda SME-ve turistike


(a) Trajnimi dhe keshillimi i menaxhereve për SME-të e turizmit

Të menduarit profesional mund të zhvillohet në mënyra dhe teknika të ndryshme. Një nga rrugët më të
efektshme për zhvillimin e të menduarit profesional është me anë të leximit të botimeve të sektorit dhe
faqeve të internetit. Zhvillimi i të menduarit profesional është një domosdoshmëri në këtë botë
konkurruese. Ofruesit e strehimit në Qarkun e Kukësit janë të inkurajuar vazhdimisht për zhvillimin e
mëtejshëm të të menduarit të tyre profesional dhe performancës përmes qasjes dhe leximit të publikimeve
relevante të sektorit dhe faqeve të internetit. Kjo pritet të lehtësohet nga OMD.

Një nga gjërat që i mungon menaxherëve të SME-ve është motivimi i personelit, një aspekt i madh i
menaxhimit me sukses të burimeve njerëzore. Menaxherët duhet të jenë të vetëdijshëm për fuqinë e
motivimit. Menaxherët duhet të jenë të trajnuar në përmirësimin e të menduarit e tyre profesional se si të
menaxhojnë personelin e tyre. Seancat e planifikuara të trajnimit do të përfshijnë trajnimin në fjalë në
paketë.

(b) Stafi i trageteve (SME) është i trajnuar për të informuar pasagjerët të mos ndotin liqenin e Komanit

Është për të ardhur keq që tërheqja kryesore turistike e rajonit të prishet nga mbeturinat e ngurta të
gjendura që pluskojnë në sipërfaqen e liqenit, në pjesën më të madhe të krijuara nga pasagjerët dhe
personeli i tragetit që vazhdimisht hedhin mbeturinat jashtë bordit gjatë udhëtimit. Masa ndërgjegjësimi
janë rekomanduar që duhen ndërmarrë për përmirësimin e kësaj situate, duke përfshirë trajnimin e stafit të
tragetit për nevojën e frenimit të këtij fenomeni dhe më tej, për të informuar udhëtarët që të mos ndotin
Liqenin e Komanit. Projekti ka një komponent trajnimi të vetëdijes mjedisore i cili do të fillojë një trajnim
të tillë duke përdorur një ekspert të kualifikuar.

(c) Shkollat e mesme inkurajohen të përfshijnë zhvillimin e turizmit dhe promovimin e mjedisit në
   kurrikulat e tyre

Siç është përmendur më parë, Qarku i Kukësit ka potencial për zhvillimin e turizmit. Për të përfituar nga
ky potencial dhe për të krijuar një vetëdije të këtij potenciali, brezi i ri i rajonit duhet të jetë i arsimuar në
lidhje me mundësitë lokale dhe rajonale të punësimit që sektori i turizmit mund të ofrojë bazuar në
ruajtjen dhe shfrytëzimin e qëndrueshëm të mjedisit natyror. Duke pasur parasysh kete, shkollat e mesme
të inkurajohen për t’i përfshirë në programet e tyre të planit mësimor zhvillimin e sektorit të turizmit dhe
aspekteve të mikpritjes së bashku me mbrojtjen e mjedisit dhe përmirësimin e tij, mundësia për të krijuar
shanse ekonomike për të rinjtë është një mundësi reale.

Tabela 4-5 Paraqet një Plan Veprimi 3-vjeçar për zhvillimin e SME-ve në Qarkun e Kukësit




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 4-42
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit


 Tabela 4-5 Plan Veprimi 3-vjeçar për arritjen e objektivave të zhvillimit të SME-ve në Qarkun e Kukësit
             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi           Kosto            Përgjegjësia                              Koment

  Zhvillimi i SME
  SMEtë që ofrojnë shërbime turizmi bëhen anëtarë aktivë të OMD të Qarkut Kukës
                                                                                                                        Zhvillimi i fletëpalosjes së Promovimit të
                                                                                                                          Zhvillimit të Biznesit me fondet e projektit
                                                                                                                          të KRTEP të facilituara nga ekspertët
                                        Tetor 2010
                                                                                                                          Zhvillimit te Turizmit dhe SME-ve.
Organizimi i Ditës së                   (zhvillimi i
                                                                                           KQK, KPR asistuar nga        Sensibilizimi dhe bindja e komunitetit të
Prezantimit për të lancuar            fletëpalosjes se
                                                                                             UNDP-KE, OMD,                biznesit të turizmit për t'u bashkuar me
fushatën e ndërgjegjësimit për        promocionit për        Tetor 2010          1,100
                                                                                           Sektori Privat, Ekspert i      OMD dhe për t'u bërë anëtarë aktivë për
komunitetin e orientuar drejt           zhvillimin e
                                                                                                    SME                   shkak të përfitimeve që kjo siguron
biznesit të turizmit                     produktit)
                                                                                                                        Duke ftuar njerëz shumë të suksesshëm të
                                                                                                                          biznesit që e kanë origjinën nga një Qarku i
                                                                                                                          Kukësit për t'u bashkuar në Ditën e
                                                                                                                          Prezantimit dhe vendosja e kontakteve me ta
                                                                                                                       Vazhdimi me fushatën e vetëdijesimit brenda
Përgatitja dhe shpërndarja e                                                               KQK, KPR asistuar nga       komunitetit të biznesit të orientuar nga turizmi
                                                               Shtator
fletëpalosjes që promovon               Korrik 2010                              2,200       UNDP-KE, OMD,             është shumë i rëndësishëm në arritjen e
                                                                2010
shërbimet e ofruara nga OMD                                                                   Sektori Privat           objektivit afatgjatë që do të financohet 80%
                                                                                                                       nga sektori privat
  Shumë njerëz të suksesshëm të biznesit me origjinë nga Qarku i Kukësit investojnë në sektorin e turizmit
Caktimi i kontakteve me njerëz
shumë të suksesshëm të biznesit                                                            KQK, KPR asistuar nga
                                                                                                                        Sensibilizimi, tërheqja dhe bindja e shumë
me origjinë nga Kukësi dhe                                                        NUK        UNDP-KE, OMD,
                                        Nëntor 2010         Në vazhdim         APLIKOHET                                 njerëzve të suksesshëm të biznesit me
ftesa e tyre për tu bërë partnerë                                                               KQDhTI,
                                                                                                                         origjinë nga Qarku i Kukësit për të investuar
aktivë në zhvillimin e Qarkut të                                                              Sektori Privat
                                                                                                                         në qytetet e tyre.
Kukësit
                                                                                                                        Sensibilizimi, tërheqja dhe bindja e njerëzve
Përgatitja dhe shpërndarja e                                                                                             shumë të suksesshëm të biznesit me origjinë
                                                                                           KQK, KPR asistuar nga
fletëpalosjeve që promovojnë                                                                                             nga Qarku i Kukësit për të siguruar
                                                               Shtator                       UNDP-KE, OMD,
investime potenciale dhe klimë          Korrik 2010                              3,300                                   ekspertizë dhe mbështetje për SME-të.
                                                                2010                            KQDhTI,
biznesi ofruar nga Rajoni
                                                                                              Sektori Privat
Kukës




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                      4-43
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi           Kosto            Përgjegjësia                           Koment

  Masat qe duhet të merren për të forcuar lidhjet ndërmjet ofruesve të shërbimit të turizmit dhe operatoreve turistike

                                                                                                                    Ofruesit e shërbimeve të turizmit të rajonit janë
                                                                                                                    informuar për të forcuar lidhjet me operatoret
                                                                                                                    turistikë. Menaxherët agjencive ekzistuese të
Organizimi i takimit informativ                                                            KPR asistuar nga UNDP-   udhëtimit rekomandohet që të marrin pjesë.
me ofruesit e shërbimeve të             Tetor 2010           Tetor 2010          2,000           KE, OMD,           Ata diskutojnë nevojat e tyre nga ofruesit e
turizmit në rajon                                                                              Sektori Privat       turizmit në rajon që ata të kontraktojnë dhe të
                                                                                                                    ofrojnë rekomandime për përmirësim. Fondet e
                                                                                                                    siguruara nga projekti KRTEP lehtësohen nga
                                                                                                                    eksperti i SME-ve.

  Lidhjet brenda zinxhirit të furnizimit dhe me sektorët e tjerë janë përmirësuar
Organizimi i takimeve                                                                                               Palët e interesuara relevante lokale janë të
informative me njesite                                                                     KPR asistuar nga UNDP-   informuara në lidhje me rekomandimet për
                                                                            NUK
perkatese te qeverisjes vendore      Nëntor 2010        Në vazhdim       APLIKOHET
                                                                                                     KE,            përmirësim, diskutojnë detajet në lidhje me
dhe furnizuesit lokalë të                                                                       Sektori privat      masat praktike që do të merren dhe bien
ushqimit                                                                                                            dakord për zbatimin e tyre.
  SME-të e turizmit marrin pjesë në mënyrë aktive në iniciativat e bashkëpunimit ndër-rajonal

                                                                                                                    Krijimi dhe mbajtja e kontakteve të tilla
Vendosja e kontakteve ndërmjet                                                             KQK, OMD, UNDP-KE,       mundëson diskutime mbi masat konkrete që
                                                                                  NUK
Këshillit Rajonal, OMD,                 Tetor 2010          Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                            projekti KQKBK dhe      duhen ndërmarrë për pjesëmarrjen aktive të
projektit KQKBK dhe KQDhTI                                                                        KQDhTI            SME-ve në iniciativat e bashkëpunimit ndër-
                                                                                                                    rajonal dhe lehtësimin e pjesëmarrjes të tillë.

  Cilësia e shërbimeve të turizmit në Qarkun e Kukësit përmirësohet mjaft nëpërmjet trajnimit dhe rritjes së profesionalizmit


Trajnimi i ofruesve të ushqimit
                                                                                                                    3 ditë seanca trajnimi të organizuara gjatë Maj-
dhe akomodimit etj .. në fushat e                             Qershor                              OMD
                                          Maj 2010                                NUK                               Qershor 2010.Rekomandohet që trajnime të
planifikimit të biznesit,                                      2010 e                           Ekspert i SME
                                                                               APLIKOHET                            kësaj natyre të zhvillohen në mënyrë të
manaxhimit dhe çështje të                                     vazhdim                           Sektori Privat
                                                                                                                    përsëritëshme dhe të vazhdueshme
marketingut




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                    4-44
        Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



               Aktiviteti                    Fillimi           Mbarimi           Kosto             Përgjegjësia                              Koment
                                                                                                                  Diskutimi i nxitjeve për investime në zonat me
                                                                                                                  potencial zhvillimi të veçantë për turizmin.
                                                                                                                  Diskutimi do të përcaktojë përmbajtjen që do
                                                                                                                  të përfshihet në të dy paketat e rregulloreve
                                                                                                                  specifike për inkurajimin e investimeve në
                                                                                      KQK, KPR asistuar nga
Lobimi për nxitje investimi në                                                                                    zonat me potencial të zhvillimit të veçantë për
                                                                          NUK        UNDP-KE, Zyra rajonale
zonat me potencial të dallueshëm     Nëntor 2010       Ne vazhdim
                                                                       APLIKOHET
                                                                                                                  turizmin. Një paketë do t’i paraqitet vendim-
                                                                                         e taksave, OMD,
zhvillimi për turizmin                                                                                            marrësve lokalë. Paketa tjeter do t’i
                                                                                           Sektori Privat
                                                                                                                  prezantohet vendim-marrësve kombëtare dhe
                                                                                                                  grupeve përkatëse të sektorit privat. Stimuj
                                                                                                                  investimesh janë në dispozicion në disa vende
                                                                                                                  të Ballkanit që janë më të zhvilluara se
                                                                                                                            25
                                                                                                                  Shqipëria.
  Ofruesit e akomodimit, restoranteve dhe shërbimeve tëtjera turistike përmirësojnë aftësitë dhe njohjet e tyre në manaxhim dhe marketing


                                                                                                                        Trajnimi u organizua në të tre qytetet e rajonit
                                                                                                                        të Kukësit.Trajnimi mbuloi një program prej 18
                                                                                                                        orësh (6/orë për ditë gjatë 3 ditëve ).Axhenda e
Trajnimi i manaxherëve të                                                                     UNDP-KE KRTEP
                                                              Qershor                                                   Trajnimit është bazuar në nevojat e
ofruesve të ushqimit dhe              Maj 2010                                    NUK        Project, Sektori privat,
                                                             2010 e ne         APLIKOHET                                identifikuara gjatë intervistave të bëra me palët
akomodimit dhe ofruesve të                                                                       ekspert SME,
                                                             vazhdim                                                    e interesuara.Janë përfshirë temat e
tjerë të shërbimeve turistike
                                                                                                                        pëzgjedhuara bazuar në rekomandimet.Projekti
                                                                                                                        i KRTEP, Eksperti i SME-ve lehtëson
                                                                                                                        Trajnimin.


  Shërbimet e mikpritjes me staf të sjellshëm dhe të edukuar
Diskutimi me manaxherët rreth                                                                 UNDP-KE, KRTEP            Pronarët u ndërgjegjësuan përmes diskutimeve
                                                               Qershor            NUK
rëndësisë së shërbimeve                     Maj 2010                                         Project, Sektori privat,   të hapura për rëndësinë e shërbimeve të
                                                                2010           APLIKOHET
mikpritëse                                                                                        ekspert SME           mikpritjes.




  25
       Shembuj nga Croacia: “http://www.krefeld.ihk.de/media/upload/ihk/imap/20080605/kroatien_advisory_070301.pdf”, “http://www.apiu.hr/Home.aspx?PageID=69”


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                        4-45
        Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



               Aktiviteti                      Fillimi         Mbarimi           Kosto             Përgjegjësia                              Koment

Zhvillimin e fasiliteteve të                                                                      KPR, OMD,            Lobim në autoritet relevante lokale, kombëtare
përshtatshme të trajnimit                                                                    Sektori Privat, UNDP-     dhe donatorët e huaj (p.sh. GTZ, ADA26, etj.
profesional të turizmit dhe                                     Në                NUK          MDGF, Program i         për zhvillimin e faciliteteve të përshtatshme të
                                            Dhjetor 2010                       APLIKOHET
aftësive të menaxherëve dhe stafit                            vazhdim                       përbashkët i UND për të    trajnimit profesional të turizmit dhe aftësive të
perkates të sektorit te turizmit ne                                                          Rinjtë, Punësimin dhe     menaxherëve dhe stafit perkates në sektorin e
Qarku i Kukësit                                                                                Emigrimin (YEM)         turizmit te Qarkut te Kukësit

Iniciativa      bashkëpunimi                                                               KPR asistuar nga UNDP-      Mundësimi i nismave të bashkëpunimit
ndërkufitar në trainimin e                                      Në                NUK          KE, KQKBC dhe           ndërkufitar në shkëmbimin ndër-rajonal te
                                             Tetor 2010                        APLIKOHET
menaxhereve per sherbimin e                                   vazhdim                       Projektet KRTEP, OMD,      përvojave dhe njohurive ndërmjet bizneseve të
mikpritjes                                                                                       Sektori Privat,       ushqimit dhe strehimit
                                                                                            OMD, Sektori Privat,
                                                                                                                       Konsulentët me ekspertizën adekuate mund të
Trajnimi i manaxherëve në                                                                  UNDP-MDGF, Program i
                                                                Ne                NUK                                  ftohen drejtpërdrejtë nga ofruesit e ushqimit
shërbimet e mikpritjes sipas                Shtator 2011                                   përbashkët i UND për të
                                                              vazhdim          APLIKOHET                               dhe akomodimit në bazë qarku ose nëpërmjet
punëve dhe aktiviteteve tipike                                                              Rinjtë, Punësimin dhe
                                                                                                                       OMD
                                                                                              Emigrimin (YEM)
                                                                                            OMD, Sektori Privat,
                                                                                                                       Konsulentët me ekspertizë adekuate mund të
Trajnimi i stafit në shërbimet e                                                           UNDP-MDGF, Program i
                                                                Ne                NUK                                  ftohen direkt nga grupet e ushqimit dhe
mikpritjes sipas punëve dhe                  Tetor 2011                        APLIKOHET
                                                                                           përbashkët i UND për të
                                                              vazhdim                                                  akomodimit në bazë qarku ose nëpërmjet
aktiviteteve tipike                                                                         Rinjtë, Punësimin dhe
                                                                                                                       OMD
                                                                                              Emigrimin (YEM)
Instruktim në gjuhë të huaj për                                 Ne                NUK                OMD,
                                             Prill 2011                        APLIKOHET
                                                                                                                       Kjo duhet të jetë një iniciativë individuale
stafin e mikpritjes                                           vazhdim                         Sektori Privat, YEM

  Një menu më e shumëllojshme në pjata tradicionale ofrohet në shumicën e restoranteve

                                                                                                                       Gatimi tradicional duhet promovuar dhe
Restorante të specializuara                                                                           OMD,
                                                                                                                       tregtuar si duhet, si pjesë e imazhit të ofrimit të
inkurajohen të thellojnë                                                                    Ekspert i SME në emër të
                                                                                  NUK                                  ushqimit dhe të akomodimit. U diskutua
variacionin e pjatave                    Janar 2011         Në vazhdim         APLIKOHET      UNDP-KE KRTEP
                                                                                                                       fillimisht gjatë sesioneve trajnuese të realizuar
tradicionale dhe përmirësojnë                                                                        Projekt,
                                                                                                                       ne Maj -Qershor 2010 dhe pastaj gjatë
cilësinë e gatimit                                                                               Sektori Privat
                                                                                                                       seancave periodike nga OMD



  26
       Bashkepunimi i Zhvillimit Austriak


  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                          4-46
      Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



              Aktiviteti                     Fillimi           Mbarimi            Kosto            Përgjegjësia                             Koment

Menutë janë të disponueshme në shumicën e restoranteve në Shqip dhe Anglisht
                                                                                            OMD, Ekspert i SME në
Diskutime për rëndësinë e një                                                                                           Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
                                                                                  NUK        emër të UNDP-KE
menuje të përshtatshme në                Maj 2010           Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                                                        trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
                                                                                              KRTEP Project,
Anglisht dhe në Shqip                                                                                                   dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD
                                                                                               Sektori Privat
  Disa restorante të mira që ofrojnë kuzhinë lokale ngrihen në Bregun e liqenit të Fierzës
Aspektet që lidhen me këto                                                                  OMD, Ekspert i SME në
                                                                                                                        Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
potenciale investimesh                                                            NUK        emër të UNDP-KE
                                         Maj 2010           Në vazhdim         APLIKOHET                                trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
diskutohen gjatë seancave të                                                                  Projekti KRTEP,
                                                                                                                        dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD
trajnimit                                                                                      Sektori Privat
  Sistemi i rezervimit për akomodimin është organizuar më mirë
Ofruesit e akomodimit
                                                                                            OMD, Ekspert i SME në
asistohen në përmirësimin e                                                                                             Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
                                                                                  NUK        emër të UNDP-KE
sistemit të tyre të rezervimit, në       Maj 2010           Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                                                        trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
                                                                                              Projekti KRTEP,
veçanti duke përdorur lehtësitë                                                                                         dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD
                                                                                               Sektori Privat
online
  Më shumë agjenci dhe operatorë turesh sjellin turistë në Rajonin Kukës
                                                                                             KQK, KPR asistuar nga
Shfrytëzimi i nxitjeve për të                                                                 UNDP-KE, Ekspert i        Disa skema për nxitjen e investimeve dhe
                                                                                  NUK
themeluar agjenci të reja               Tetor 2010          Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                             SME, Zyra Rajonale e       modele duhet te eksplorohen dhe të krijohen
udhëtimi                                                                                     Taksave, OMD, Sektori      kontakte
                                                                                                     Privat
  Shërbime shtesë dhe aktivitete janë të disponueshme për turistët
                                                                                                                    Diskutime për të siguruar lehtesira dhe
Bindja e ofruesve të akomodimit
                                                                                                                    shërbime të tilla si shëtitje me varkë, shëtitje me
rreth përfitimeve të investimit në                                                          OMD, Ekspert i SME në
                                                                                                                    kalë, gjueti, udhetime te gjata dhe te veshtira,
shërbime shtesë dhe aktivitete                                                    NUK      emër të UNDP-KE Projekti
                                        Maji 2010           Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                                                    ngarje makine 4X4, ping-pong, bilardo, u kryen
që u shtojnë vlerë produkteve të                                                                    KRTEP,
                                                                                                                    gjatë sesioneve trajnuese të realizuar në Maj -
tyre dhe reklamimi i këtyre                                                                      Sektori Privat
                                                                                                                    Qershor 2010 dhe pastaj gjatë seancave
shërbimeve
                                                                                                                    periodike nga OMD




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                      4-47
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi           Kosto          Përgjegjësia                             Koment

  Shumica e ofruesve të akomodimit mund të furnizojnë guidat e tureve me kërkesë
Diskutim me ofruesit e
                                                                                                  OMD,               Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
akomodimit rreth përfitimeve të                                                   NUK
                                         Maji 2010          Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                             Ekspert i SME,          trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
ofrimit të guidave turistike me
                                                                                           Sektori Privat, YEM       dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD.
kërkesë
  Disa ofrues shërbimi pranojnë karta krediti për pagesë
Ofruesit e shërbimit janë të
                                                                                                  OMD,               Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
bindur dhe të inkurajuar tu                                                       NUK
                                         Maji 2010          Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                              Ekspert i SME,         trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
ofrojnë klientëve facilitete
                                                                                               Sektori Privat        dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD.
pagese me karta krediti
  SME-të e turizmit kanë faqet e tyre online që azhornohen rregullisht

SME-të inkurajohen të                                                                             OMD,               Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
                                                                                  NUK
publikojnë faqet e tyre të               Maji 2010          Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                              Ekspert i SME,         trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
internetit                                                                                     Sektori Privat        dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD.


Facilitete të reja turistike si kampingjet dhe qendrat e zhvillimit të turizmit zhvillohen ose janë nën zhvillim në të gjitha zonat turistike në Qarkun e Kukësit


SME-të inkurajohen të                                                                             OMD,               Diskutimi u zhvilluan në Maj -Qershor 2010.
                                                                                  NUK
zhvillojnë facilitete dhe qendra       Nga Maj 2010         Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                              Ekspert i SME,         Shefat e komunave përkatëse janë të ftuar të
kampingjesh                                                                                    Sektori Privat        bashkohen në diskutim.

  SME-të ofrojnë kayaking, peshkim sportiv, dhe aktivitete të tjerë rekreative në Liqenin e Fierzës
                                                                                                                     Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
SME-të inkurajohen të                                                                             OMD,               trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
                                                                                  NUK
zhvillojnë aktivitete sporti në        Nga Maj 2010         Në vazhdim         APLIKOHET
                                                                                              Ekspert i SME,         dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD..
ujë                                                                                            Sektori Privat        Sfidat për tejkalimin e ndryshimeve dramatike
                                                                                                                     në nivelet e ujit do të diskutohen.




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                  4-48
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi         Kosto            Përgjegjësia                          Koment

  Turizmi rural zgjerohet dhe kapaciteti i akomodimit rritet në Luginën e Valbonës dhe në Shishtavec
                                                                                                                 Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
Koncepti i turizmit rural
                                                                                                  OMD,           trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
diskutohet gjatë seancave të                                             NUK
                                   Nga Maj 2010       Në vazhdim      APLIKOHET
                                                                                              Ekspert i SME,     dhe pastaj gjatë seancave periodike nga OMD..
trajnimit në fshatra dhe zona
                                                                                               Sektori Privat    Shefat e komunave Margegaj dhe Shishtavec
me potencial
                                                                                                                 janë të ftuar të marrin pjesë më takim.
  Shërbimet e përbashkëta ndërkufitare të turizmit dhe itinerareve me operatorët në Kosovë dhe Mal i Zi janë zhvilluar
                                                                                                                 Diskutime u kryen gjatë 3 ditëve të sesioneve
Idetë eksplorohen me
                                                                                                                 trajnuese të realizuar ne Maj -Qershor 2010
operatorët e Kukësit për t’i                                                                   OMD,
                                                                         NUK                                     dhe pastaj gjatë seancave periodike nga
inkurajuar ata të bashkëpunojnë    Nga Maj 2010       Në vazhdim      APLIKOHET
                                                                                          Ekspert i SME,
                                                                                                                 OMD.duke theksuar potencialin marketues dhe
me ortakët e tyre në anën tjetër                                                           Sektori Privat
                                                                                                                 mundësitë e përbashkëta financiare të
të kufirit
                                                                                                                 partneriteteve të tilla.
  Prodhuesit e punëve artizanale në Qarkun e Kukësit përmirësojnë aftësitë e tyre në biznes në zhvillimin e produktit, shpërndarje dhe marketint
                                                                                                                 Trajnimi fillestar do të ofrohet në seancat dy
Përmirësimi i aftësive të                                                                                        ditore të trajnimit të planifikuara për t'u
                                                                                               OMD,
biznesit të punëve artizanale në                                                                                 realizuar në Maj -Qershor 2010 me punonjësit
                                     Maj 2010            Qershor         NUK         Ekspert i SME & Kulturës
zhvillimin e produktit,                                               APLIKOHET                                  e artizanatit në Krumë dhe Kukës.
                                                           2010                            dhe Turizmit,
shpërndarjen dhe marketingun                                                                                     Rekomandohet trajnime të kësaj natyre të
                                                                                           Sektori Privat
nëpërmjet trajnimit.                                                                                             zhvillohen rregullisht dhe në mënyrë të
                                                                                                                 përsëritëshme
                                                                                                                 Me referencë te studimit te vitit 2006 të UNDP
                                                                                                                 “Një inkubator biznesi për Kukësin - UNDP në
                                                                                                                 Shqipëri”, KQK, i ndihmuar nga UNDP-KE
                                                                                     KQK, asistuar nga UNDP-
Ngritja e Inkubatorit të Biznesit                            Në                                                  harton një propozim për donatorët për
                                                                         NUK                KE, OMD,
për prodhuesit e punëve             Korrik 2010          vazhdim                                                 ndertimin e inkubatorit të biznesit. Programi i
                                                                      APLIKOHET                YEM,
artizanale në Qarkun e Kukësit                                                                                   Përbashkët i OKB-së mbi punesimin e te rinjve
                                                                                           Sektori Privat
                                                                                                                 (YEM) mund të bëhet një partner i mirë për të
                                                                                                                 siguruar ndihmën e nevojshme financiare dhe
                                                                                                                 teknike për ngritjen e inkubatorit të biznesit.
                                                                                                                 Shumë njerëz të suksesshëm të biznesit që
Njerëz shumë të suksesshëm të
                                                                                                                 lindin nga rajoni mund ta gjejnë interesante
biznesit që e kanë origjinën nga                                                      KQK, KPR asistuar nga
                                    Nëntor 2010              Në          NUK                                     idenë e investimit në Kukës në prodhimet e
Qarku i Kukësit ftohen të                                             APLIKOHET
                                                                                         UNDP-KE, OMD,
                                                          vazhdim                                                artizanatit. Duke patur mjetet e nevojshme të
investojnë në biznesin e                                                                   Sektori Privat
                                                                                                                 financimit për të investuar ata mund të kenë
artizanatit
                                                                                                                 lidhje me tregjet e eksportit.



  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                               4-49
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi           Kosto            Përgjegjësia                             Koment

                                                                                                                      KQK mund të vendosë kontakte dhe të aplikoje
                                                                                           KQK, KPR asistuar nga
Lobimi për facilitete të vogla                                                                                        në agjenci të ndryshme donatore me përvojë në
                                                              Në                  NUK      UNDP-KE, OMD, YEM,
grant ose mikro kredi të buta           Korrik 2011                                                                   administrimin e suksesshëm të programeve të
                                                              vazhdim          APLIKOHET          GTZ,
për prodhimet artizanale                                                                                              njëjta. Programi YEM i OKB, GTZ, etj, mund
                                                                                              Sektori Privat
                                                                                                                      të konsiderohen.
Inicimi i bashkëpunimit
                                                                                           KQK, UNDP-KE Projekti      Sapo të themelohet Shoqata e Artizanëve të
ndërkufitar ndërmjet                                          Në
                                                                                  NUK        KQKBC dhe KQKCI          Qarkut Kukës mund të kërkojë ndihmë nga
prodhuesve të artizanatit të            Tetor 2010            vazhdim          APLIKOHET    Shoqata e Artizanëve të   donatorët. Projekti UNDP-KE KQKBC mund
zonave kufitare ngjitur për
                                                                                                Qarkut Kukës          të jetë një mundësi për t’u ndjekur.
shkëmbim përvojash
                                                                                                                      Sapo të themelohet Shoqata e Artizanëve të
Mundësimi i pjesëmarrjes së                                   Në                            Shoqata e Artizanëve të   Qarkut Kukës mund të kërkojë ndihmë nga
prodhuesve të zejtarisë në                                    vazhdim             NUK
                                        Tetor 2010                             APLIKOHET        Qarkut Kukës          donatorët. Projekti i përbashkët i OKB për
ekspozitat artistike brenda dhe
                                                                                                    YEM               Punësimin e të rinjve dhe Migracionin mund të
jashtë vendit
                                                                                                                      jetë një mundësi për tu ndjekur.
  Ofruesit e shërbimeve të akomodmit, restorantit, etj. ndjekin trajnimin e menaxhimit dhe të marketingut
Trajnimi i ofruesve të
akomodimit dhe ushqimit, etj.                                                                 OMD,
                                                                           NUK                                        Tre Sesione ditore trajnimi të planifikuara për
në planifikimin e biznesit,           Maj 2010          Në vazhdim     APLIKOHET
                                                                                          Ekspert i SME,
                                                                                                                      tu ofruara në Maj -Qershor 2010.
menaxhim dhe probleme                                                                      Sektori Privat
marketingu
Ofruesit e shërbimit inkurajohen të themelojnë librin e sugjerimeve të klientit
Bindja e ofruesve të shërbimit
                                                                                              OMD,
për të marrë pershtypjet nga                                               NUK                                        U diskutua në seancat 4 ditore të trajnimit qe u
                                      Maj 2010          Në vazhdim     APLIKOHET          Ekspert i SME,
klientët e tyre nepermjet librit                                                                                      zhvillua në Maj -Qershor 2010.
                                                                                           Sektori Privat
te sugjerimeve te klientëve




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                      4-50
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi           Kosto            Përgjegjësia                            Koment

  Ofruesit e akomodimit mbledhin informacion nga vizitorët nëpërmjet sondazheve
Bindja e ofruesve të shërbimit
                                                                                                                      Kjo teme u diskutua gjatë seancave të trajnimit
për të marre pjesë, kontribuar
                                                                                                                      të mbajtur në Maj -Qershor 2010 me palët e
dhe përdorur bazën e të
                                                                                                                      interesuara të ofrimit të shërbimeve. Trajnimi
dhënave rajonale të turizmit                                                                       OMD,
                                                            Tetor 2010            NUK                                 duhet të pasohet nga OMD për të siguruar që të
duke siguruar të dhëna                 Qershor 2010                            APLIKOHET
                                                                                               Ekspert i SME,
                                                            Në vazhdim                                                dhënat vazhdojnë të rrjedhin nga ofruesit e
vëzhgimi për akomodimin dhe                                                                     Sektori Privat
                                                                                                                      akomodimeve / turizmit për në Zyrën e
shpërndarë dhe mbledhur
                                                                                                                      shërbimeve rajonale turistike te MTKRS (e
vrojtimet e vizitorëve në bazë të
                                                                                                                      ndodhur në facilitetin OMD) për përpunim.
vazhdueshme
  SME-të turistike fillojnë të operojnë në një mënyrë ambjentalisht të qëndrueshme
                                                                                                    OMD,              Kjo teme u diskutua gjatë seancave të trajnimit
SME-të e turizmit
                                                                                  NUK      Ekspert i SME, Ekspert i   në Maj -Qershor 2010.Kjo temë duhet të
ndërgjegjësohen për ndikimin             Maj 2010           Në vazhdim         APLIKOHET           Mjedisit,          trajtohet më gjerësisht përmes seancave
që operimi i tyre ka në mjedis
                                                                                               Sektori Privat         trajnuese në ndërgjegjësimin ndaj mjedisit
   Numri i bizneseve të paligjshme ulet në mjaft
Bindja e SME-ve turistike të
                                                                                                   OMD,
praktikojnë sjelljen proaktive                                            NUK                                         Kjo teme u diskutua gjatë seancave të trajnimit
                                       Maj 2010       Në vazhdim       APLIKOHET               Ekspert i SME,
në uljen e numrit të bizneseve                                                                                        në Maj -Qershor 2010.
                                                                                                Sektori Privat
ilegale
   Lobimi për SME-të e turizmit qe të mbështeten me nxitje financimi të veçanta
                                                                                                                      KQK mund të vendosë kontakte dhe të aplikojë
                                                                                           KQK, KPR asistuar nga      në agjenci të ndryshme si GTZ me përvojë në
Lobimi për facilitete të vogla
                                                              Në                  NUK        UNDP-KE, OMD,            administrimin e projekteve të suksesshme.
grant ose skema mikrokredit të          Korrik 2010                            APLIKOHET
                                                            vazhdim                        Sektori Privat, Outdoor    Gjithashtu qëndro në kontakt me Outdoor
buta
                                                                                                   Albania            Albania ne referencë të nismës ‘Project
                                                                                                                      Exposure’
  Bizneset e reja të turizmit, veçanërisht nga të rinjtë dhe gratë, inkurajohen dhe asistohen
Ngritja e një inkubatori biznesi
për bizneset e lidhura me                                                                KQK, asistuar nga UNDP-
                                                                Në           NUK                                      Programi i përbashkët i OKB për Punësimin e
turizmin, veçanërisht për të          Shtator 2011                        APLIKOHET
                                                                                               KE, OMD,
                                                            vazhdim                                                   te Rinjve dhe Migrimin mund të ndihmojë
rinjtë dhe gratë në Qarkun e                                                               YEM, Sektori Privat
Kukësit




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                    4-51
     Kapitulli 4: Formulimi i strategjisë për arritjen e objektivave te zhvillimit te SME-ve në Qarkun e Kukësit



             Aktiviteti                      Fillimi           Mbarimi           Kosto          Përgjegjësia                            Koment

  SME-të e turizmit, duke përfshirë operatorët e punëve artizanale, ofrojnë të rinjve dhe grave që kërkojnë punësim mundësi trainimi nepermjet punes
Inkurajimi i aplikimit të                                                                                        Qeveritë lokale marrin masa për të mundësuar
skemave te trainimit ne pune                                                          KQK, asistuar nga UNDP- skemat e ne pune për të përmirësuar situatën e
                                                                          NUK
ndërmjet SME-ve turistike duke      Nëntor 2010       Në vazhdim       APLIKOHET
                                                                                             KE, OMD,            punësimit specifikisht tek të rinjtë dhe gratë qe
përfshirë edhe operatorët e                                                              YEM, Sektori Privat     kërkojnë punësim. Programi YEM duhet të
punëve artizanale                                                                                                qaset për asistencë.
  Trajnim dhe keshillim për menaxheret e SME-ve turistike

Trajnim i menaxherëve të SME-
                                                                                                  OMD,              Trajnimi manaxhues duhet te inkurajohet që.
ve të turizmit në tema të tilla si                                                NUK
                                         Maj 2010           Në vazhdim         APLIKOHET      Ekspert i SME,        OMD mund të organizojë keshillimin e SME-
motivimi i stafit, dhe keshillimi
                                                                                               Sektori Privat       ve të turizmit nga ekspertë të kualifikuar.
nga një ekspertizë e kualifikuar

  Shkollat e mesme inkurajohen të përfshijnë zhvillimin e turizmit dhe promovimin e mjedisit në kurrikulat e tyre
                                                                                    KPR asistuar nga Projekti
Promovimi i mjedisit dhe                                                                                        4 ekspertë te KRTEP do të takojnë
                                                                                    KRTEP, Ekspert mjedisi,
zhvillimi i turizmit përfshihen                                           NUK                                   agjencitë/individët perkates për të paraqitur
                                   Qershor 2010        Në vazhdim      APLIKOHET     ekspert kulture, turizmi
në planet mësimore të shkollave                                                                                 këtë koncept i cili do të ndiqet nga KPR dhe
                                                                                       dhe Ekspert i SME,
të mesme                                                                                                        asistohet nga KRTEP Project dhe OMD
                                                                                         Sektori Privat




  Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                                                                 4-52
      Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar




KAPITULLI 5 Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar
Qarku i Kukësit lidhet në terma kulturore, sociale dhe ekonomikë me tre vende fqinje: Kosovën, Malin e
Zi dhe Maqedoninë. Atraksionet turistike nuk kufizohen nga kufijtë politik, shpesh ato ndahen midis dy
ose më shumë vendeve. Për shembull, Bjeshkët e Namuna (the Balkans Peace Park), që ndahen midis tre
shteteve – Shqipëri, Kosovë dhe Mal i Zi – do të jetë një atraksion i fuqishëm turistik për gjithë rajonin.

Për këtë arsye, nga pikëpamja e zhvillimit turistik, bashkëpunimi është mëse i nevojshëm për të ofruar një
produkt të integruar dhe të zgjeruar te vizitorët, me vlera të shtuara nga komunitetet e ndryshme. Ky
bashkëpunim nuk është vetëm politik, por është tejet i rëndësishëm edhe për mbrojtjen e mjedisit -
veçanërisht në zonat e mbrojtura, shkëmbimin kulturor si dhe për mirëqenien ekonomike të sektorit privat
në secilën anë të kufirit.

Ky kapitull trajton mundësitë ndërkufitare që ofrohen si dhe përgjegjësitë që duhet të marrë Qarku i
Kukësit dhe komunitetet fqinje për të maksimizuar potencialin e zhvillimit të turizmit në rajon dhe për të
mbrojtur mjedisin e përbashkët.



5.1 Zhvillimi i turizmit ndërkufitar

Zhvillimi ndërkufitar mund të pengohet nga disa probleme. Sipas Harris et al., shpesh këto probleme janë:

           Ndryshimet ligjore dhe shtetërore që komplikojnë koordinimin dhe zbatimin;
           Barrierat e komunikimit, lëvizjes dhe informacionit;
           Diferencat social-kulturore, dhe gjuhësore që pengojnë krijimin e besimit dhe ndjenjën e
            komunitetit; dhe
           Ndryshimet ekonomike që kufizojnë gatishmërinë ose aftësinë e disa grupeve të interesit të
            marrin pjesë në proces 27 (Harris et al. 2001).

Ndërkohë që edhe në Qarkun e Kukësit dhe vendet fqinje po hasen disa nga këto probleme, është fat që
këto vende ndajnë të njëjtën gjuhë dhe kulturë dhe kanë lidhje historike. Kjo krijon lehtësi në zhvillimin e
produkteve të përbashkëta turistike, jo vetëm në bazë të atraksioneve natyrore të përbashkëta, por edhe në
bazë të kulturës së gjerë shqiptare dhe ngjarjeve historike që kanë formuar secilin nga komunitetet fqinje.

Siç përshkruhet në Kapitullin 1, duhen zhvilluar ato itinerare turistike bazuar në tema logjike që lidhin
produktet ndërmjet kufijve. Këto mund të përfshijnë ture ose paketa për të treguar bukuritë e
jashtëzakonshme natyrore të rajonit, siç është Balkan Peace Park, ose që në bazë të një teme historike apo
kulturore, për shembull përpjekjet për të krijuar Lidhjen e Prizrenit, ose një kombinim për të treguar
pasuritë e kësaj zone. Një shembull i një turi të tillë paraqitet në Kapitullin 1.



 27
      Harris E., Huntley C., Mangle W., Rana N. 2001. Transboundary Collaboration in Ecosystem Management: Integrating
          Lessons from Experience. Master‟s Project, School of Natural Resources & Environment, University of Michigan. Mund
          te gjendet ne: http://www.snre.umich.edu/emi/pubs




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                             5-1
      Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar


Duhen organizuar edhe nisma të përbashkëta marketingu me zonat dhe komunitetet fqinje. Është e
rëndësishme si nga ana ekonomike, sepse ndahen kostot dhe reduktohet kosto për njësi, dhe nga
këndvështrimi i zhvillimit të produktit, sepse mund të pasurohet me gjëra të tjera – aktivitete dhe
eksperienca të reja për t’u shijuar. Edhe pse të ngjashëm, komunitetet në secilën anë të kufirit janë
zhvilluar në drejtime të ndryshme si rrjedhojë e sistemeve politike dhe mjediseve të ndryshme, çfarë i jep
një dimension tjetër produktit.

Për më tepër, bashkëpunimi ndërkufitar merr më shumë kuptim i parë nga një këndvështrim strategjik.
Për të krijuar një pozicion të fuqishëm në tregun global të turizmit, Qarku i Kukësit duhet të njihet dhe të
dallohet nga destinacionet e tjera, jo vetëm në Shqipëri por edhe në botë. Shumë shpesh zonat që përpiqen
të zhvillojnë turizmin i shohin zonat e tjera fqinje si konkurrente sepse ofrojnë produkte dhe përvoja të
ngjashme. Ato harxhojnë kohë dhe energji duke u përpjekur të bindin turistët se janë më interesant, më të
lirë dhe ofrojnë vende më të mira për t’u parë se fqinjët e tyre. Nga ana strategjike është shumë më pak e
kushtueshme dhe dëmtuese nëse shmangim konkurrencën duke ofruar një produkt tjetër ose të ri
(diferencim dhe inovacion). Prandaj, është mirë të bashkëpunohet me fqinjët për të pasur një vend më të
fuqishëm në treg. Ky koncept njihet si „co-petition‟ (bashke kerkese). Ideja e këtij koncepti është që
firmat (ose në këtë rast destinacionet apo zonat turistike) bashkëpunojnë për të konkurruar me firma të
tjera, dhe pasi kanë tërhequr klientë ose ndajnë fitimet me partnerët ose konkurrojnë me njëri tjetrin për të
tërhequr vëmendjen e klientëve. Ka më shumë sukses nëse kërkohen situata ‘fitore-fitore’(win-win) sesa
përplasje.

Karaibet dhe Skandinavia janë disa nga grupet e vendeve që bashkëpunojnë për të tërhequr turistë në
zonat e tyre. Një klient nga Europa që kërkon pushime në një vend tropikal me rërë të bardhë dhe palma
ka shumë mundësi zgjedhjeje. Mund të zgjedhë ishujt Karaibe, Azinë Jug-Lindore, vendet e Afrikës
Lindore si Mauritania, Seychelles dhe Mozambikun si dhe dhe ishujt e Paqësorit si Fixhi, Tahiti ose Bora
Bora. Kjo tregon që qëllimi kryesor është t’i ofrohet klientit mundësi të zgjedhë zonën ku ndodhet
destinacioni. Konkurrenca në këtë fazë nuk bëhet me vendet fqinje, por me rajone të tjera të botës. Për të
qënë më të fuqishëm në treg, ishujt Karaibe kanë bashkëpunuar për të krijuar Organizatën e Turizmit të
Karaibeve e cila përfaqëson rajonin në tërësi. Madje këto ishuj promovojnë veten si “një Karaibe” dhe
mund të gjenden online në http://www.onecaribbean.org/.

Këto vende kanë kufij turistik, por dalin të bashkuar dhe ofrojnë një produkt shumë më të gjerë për
klientët potencial që dëshirojnë të vizitojnë ishuj ku flitet anglisht, frëngjisht, spanjisht apo holandisht –
një shumëllojshmëri interesante dhe mundësi për të kombinuar eksperiencat dhe produktet. Një nga
produktet më të suksesshëm të rajonit është udhëtimi me traget (cruise) – këtu ishujt Karaibe zënë
pozicionin më të fuqishëm në tregun botërore të këtij lloji produkti. Tragetet vizitojnë disa ishuj gjatë çdo
udhëtimi dhe sjellin një numër të madh turistësh. Turizmi është një sektor shumë i fuqishëm për vendet e
rajonit dhe kjo reflektohet në pjesën që ky sektor zë në ekonomitë e tyre përkatëse. Kontributi i turizmit
në PPB (GDP) është shumë i rëndësishëm në vende si Antigua (79.7% të GDP-së totale në vitin 2009),
Aruba (76.6%), dhe Barbados (49.1%)28.

Vendet skandinave kanë adoptuar një strategji të ngjashme për të tërhequr turistë në rajon. Faqja e tyre e
internetit është http://visitscandinavia.com.au/Home.aspx dhe mund të gjenden lidhje (links) me shumë
me websitet e vendeve të tjera‟.

Rekomandohet që Qarku i Kukësit të eksplorojë të gjithë mundësitë dhe iniciativat për të bashkëpunuar
me vendet fqinje për të krijuar një pozitë të fuqishme dhe unike në treg.


 28
    Studime te kryera nga World Tourism and Travel Council (WTTC),
 http://www.wttc.org/eng/Tourism_Research/Economic_Data_Search_Tool/index.php


 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                               5-2
     Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar




5.2 Iniciativat ndërkufitare për mbrojtjen dhe promovimin e mjedisit

Mjedisi i qarkut të Kukësit lidhet ngushtë me atë të vendeve fqinje:

       Lumi më i gjatë në Shqipëri, Drini i zi dhe Drini i bardhë, e kanë origjinën nga Maqedonia dhe
        Kosova dhe kalojnë nëpër Qarkun e Kukësit ku formojnë basenin e liqenit të Fierzës; një numër
        përrenjsh të tjerë vijnë nga Mali i Zi dhe Kosova
       „Bjeshkët e Namuna‟ (ose Parku i Paqes) shtrihen në Shqipëri, Kosovë, dhe Mal të Zi
       Mali Pashtrikut ( Rrethi i Hasit) dhe mali Koritnikut (Rrethi i Kukësit) shtrihen në Shqipëri dhe
        Kosovë
       Vargmali Sharr-Kallabak-Tërfojë-Korab kalon nëpër Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoni

Mundësitë për të përfituar nga bashkëpunimi ndërkufitar janë shumë më të mëdha për zonën e Kukësit në
krahasim me rajonet e tjera shqiptare. Mundësitë e bashkëpunimit për çështje tëmjedisit janë të shumta
dhe me interes për të gjitha palët sepse ndikojnë në zhvillimin e eko-turizmit në të gjithë rajonin.

Ndryshimi i klimës, ngrohja globale zhveshja e mbulesës bimore si pasoje e dëmtimit të pyjeve dhe mbi
kullotjes, kanë mundësuar në 10-vitet e fundit shtimin e vatrave erosive në të gjithë ujëmbledhësin e
Drinit. Për pasojë toka nuk e luan më rolin e tamponit (sfungjerit) mbajtjes së reshjeve në brendësi të saj.
Erozioni dhe shpyllëzimet mundësojnë jo vetëm shpëlarjen e vazhdueshme të tokës, por edhe rritjen e
vërshimeve (shkarkimeve) të menjëherëshme të ujrave të rreshjeve në liqenin e Fierzës. Identifikimi i
vatrave erosive dhe zonave me mbulesë të ulët bimore do të mundësojë hartimin e politikave të drejta për
rigjenerimin e mjedisit dhe habitateve si dhe krijimin e një regjimi normal të mbajtjes së ujrave në pellgun
ujëmbledhës të Drinit.

Hartimi i studimeve të përbashkëta ndërkufitare si ai për parkun ndërkombëtar të paqes (Bjeshkët e
Namuna ) dhe ndërhyrjet rigjeneruese mund të shtrihen edhe në zona të tjera me qëllim rritjen e suksesit
të tyre. Kjo do të ndikonte në një spektër të gjërë si për zhvillimin e turizmit, mjedisit, ashtu edhe në
përfitimet ekonomike e sociale

Me mbështetjen e fondeve të BND-së dhe IPA-s do të zbatohen një sërë iniciativash të përbashkëta:

       Studimi i grykëderdhjes së Drinit për të parë ndotjen e ujit
       Identifikimi i zonave ku derdhen mbetje që ndotin ujin e liqenit të Fierzës
       Identifikimi i i vatrave erosive dhe habitateve me sipërfaqe të ulët bimore, të cilat kërkojnë masa
        emergjente rigjeneruese.
       Identifikimi i faciliteteve argëtuese dhe zonave mjedisore me rëndësi ndërkufitare dhe Europiane.
       Të sigurohet që vargmali i Sharr-Kallabak-Korab të njihet si një nga korridoret e gjelbërta më të
        rëndësishme dhe urëlidhëse me Vargmalet e Pindit duke krijuar një nga 5-Hotspotet kryesore të
        biodiversitetit në Europë, atë Scardo-Pindike.
       Promovimin e habitateve të rëndësishme për strehimin dhe rritjen e bimëve endemike dhe
        gjitarëve me rëndësi evropiane si Rrëqebulli (Lynx lynx), ariu murrmë (Brown bear), dhia e egër
        (Rupicarpa rupicarpa), etj, që ndodhen në korridorin Sharr-Kallabak-Korab dhe vargmalet e
        Pindit në Ballkanin Perëndimor
       Studime të përbashkëta për menaxhimin dhe ruajtjen e territorit
       Kryerja e studimeve dhe planeve të përbashkëta menaxhimi për pyjet dhe kullotat, duke marrë në
        konsideratë asetet turistike
       Zgjerimi i zonave të mbrojtura, parqeve natyrore dhe shkëmbimit të eksperiencave midis
        institucioneve manaxhuese

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             5-3
     Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar


       Organizimi i fushatave të përbashkëta promocionale dhe ndërgjegjësuese për trashëgiminë
        natyrore dhe vlerat e mjedisit
       Kryerja e studimeve të përbashkëta për përdorimin, mbledhjen dhe promovimin e vazhdueshëm
        të bimëve mjekësore
       Krijimi i bizneseve për përpunimin e mbetjeve


5.3 Iniciativat dhe mundësitë e zhvillimit të turizmit kulturor ndërkufitar

Paralel me strategjinë e turizmit për qarkun e Kukësit që paraqitet në këtë dokument, rekomandohet që
aktorët lokalë të bashkëpunojnë ngushtë me aktorët e vendeve fqinje si Kosova dhe Mali i Zi për krijimin
e iniciativave të zhvillimit të turizmit kulturor.


5.3.1 Zhvillimi i sektorit të zejtarisë

Artizanët e Qarkut Kukës duhet të bashkëpunojnë ngushtë me shoqëritë e artizanëve në Kosovë dhe Mal
të Zi. Në bazë të eksperiencës së gjatë të artizanëve në të dy vendet, ky bashkëpunim do të përforconte
sektorin artizanal në qarkun e Kukësit. Bashkëpunimi duhet të fokusohet kryesisht në shkëmbimin e
eksperiencave, transferimin e njohurive, organizimin e panaireve artizanale në vendet përkatëse dhe
organizimi i programeve të përbashkëta për ngritjen e kapaciteteve.

5.3.2 Muzetë

Gjatë takimeve të kryera në kuadrin e Studimit të Vlerësimit, autoritetet e muzeve të Prizrenit dhe
Gjakovës shprehën interes për të bashkëpunuar me autoritetet lokale shqiptare dhe administratën e
muzeve në zonën e Kukësit, në baza reciproke.

Pas ndërtimit të tre muzeve kryesore të qytetit të Kukësit rekomandohet që të nënshkruhet një
Memorandum Mirëkuptimi midis drejtorëve të muzeve në të dyja anët e kufirit për të përcaktuar parimet
kryesore të bashkëpunimit potencial midis palëve për një periudhë pesë vjeçare. Fokusi i bashkëpunimit
duhet të jetë transferimi i njohurive (menaxhimi, krijimi i audiencës, Marrëdhëniet me Publikun dhe
Marketingu) si dhe shkëmbim ekspozitash.

Për shkak se muzetë në qarkun e Kukësit kanë qenë të mbyllur për shumë vite, një bashkëpunim i tillë do
të ishte me interes të madh për aktorët lokalë, sepse do të kontribuonte në krijimin e strukturave moderne
për të plotësuar sa më mirë interesat dhe kërkesat e vizitorëve.

5.3.4 Itineraret e kullave në Kosovë dhe Shqipëri

Rekomandohet që OMD në bashkëpunim me operatorët turistikë në Shqipëri dhe Kosovë të zhvillojnë një
itinerar që lidh kullat historike në qarkun e Kukësit me ato në Gjakovë, Prizren, Deçan dhe Pejë. Ky
itinerar duhet të promovohet si në Shqipëri dhe në Kosovë, me anë të materialeve promocionale që u
shpërndahen operatorëve turistikë në të dy vendet.

5.3.5 Aktivitetet folklorike

Rekomandohet që aktorët lokalë të forcojnë bashkëpunimin me kolegët e tyre në Kosovë dhe Mal të Zi
duke organizuar rregullisht aktivitete të përbashkëta folklorike, kryesisht gjatë sezonit veror në zonat
turistike. Këto aktivitete duhen promovuar kohë para se të fillojnë dhe në fokus duhet të jenë tregjet e
turistëve në vendet përkatëse dhe turistët e huaj nëpërmjet agjencive turistike.

 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                           5-4
     Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar



5.3.6 IPA CBC Shqipëri – Mal i Zi dhe Shqipëri – Kosovë (së shpejti)

Programet bilaterale IPA CBC paraqesin mundësi të mira për financim të përbashkët të projekteve dhe
iniciativave që aktorët lokalë në Qarkun e Kukësit duhet të marrin seriozisht në konsideratë. Qarku i
Kukësit ka të drejtën të marrë grante nga IPA CBC Shqipëri – Mal i Zi dhe Shqipëri – Kosovë, dhe të dy
këto programe mbështesin shkëmbimin dhe bashkëpunimin kulturor.

5.4 Mundësit ndërkufitare për zhvillimin e SME-ve

Marrëveshje për bashkëpunim ndërkufitar midis Shqipërisë dhe Malit të Zi, pjesë e fondit IPA të KE-së
dhe marrëveshja midis Shqipërisë dhe Kosovës, e cila fillon në vitin 2011, do të krijojnë mundësi të mira
për SME-të e turizmit në komunitetet në të dy anët e kufirit.

Ka potencial të madh për zhvillimin e shërbimeve turistike ndërkufitare dhe itinerareve me Kosovën dhe
Malin e Zi, jo vetëm për shkak të popullsisë së madhe shqiptare në të dy anët e kufirit, por edhe sepse
zonat ndërkufitare ndajnë të njëjtat burime turistike. Ka disa plane afatshkurtra për të investuar për
asfaltimin e rrugëve rajonale që lidhin vendet kufitare, me financim nga buxheti shtetëror. Rrugët që
lidhin Shqipërinë me Kosovën janë rregulluar gjatë viteve të fundit duke lehtësuar bashkëpunimin
ekonomik. SME-të turistike në Kosovë, Mal të Zi dhe Shqipëri mund të krijojnë partneritete me njëra
tjetrën duke shtuar vlerën nëpërmjet shërbimeve turistike të integruara dhe itinerare rrethore, dhe të
kontribuojnë në zhvillimin e Qarkut të Kukësit nëpërmjet shkëmbimit të eksperiencës dhe ekspertizës.
Krijimi i Parkut të Paqes do të shërbejë si katalizator për këtë sipërmarrje. Bashkëpunimi duhet të
promovohet nga autoritetet lokale në të dy anët e kufirit që të përfitojnë të gjithë komunitetet.

Bashkëpunimi ndërkufitar ka nevojë për mbështetjen pro-aktive të Këshillit të Qarkut të Kukësit dhe
autoriteteve përkatëse lokale. Dhoma e Tregtisë e Qarkut të Kukësit dhe OMD-ja e propozuar pritet të
bashkëpunojnë ngushtë, të koordinojnë veprimet dhe të shmangin dyfishimin e përpjekjeve kur është e
mundur. Të dy mund të luajnë një rol pro-aktiv në zhvillimin dhe mbështetjen e ekonomisë rajonale drejt
zhvillimit të iniciativave ndërkufitare. Kjo mund të arrihet nëpërmjet:

       Promovimit të bizneseve të qarkut të Kukësit në Shqipëri dhe jashtë saj duke hartuar dhe
        shpërndarë lista anëtarësimi nëpërmjet një direktorie (faqe interneti) të biznesit rajonal;
       Pjesëmarrjes në aktivitete të ndryshme në Shqipëri dhe jashtë
       Drejtimit dhe lehtesimit te komunikimit në nivel biznes me biznes (B2B) në bashkëpunim me
        institucionet përkatëse në vendet fqinje me fokusim te ato institucione ku ka interesa të
        përbashkëta;
       Identifikimit të projekteve prioritare për zhvillim
       Forcimit të bashkëpunimit dhe mundësive për biznes me Kosovën dhe Malin e Zi
       Organizimit të forumeve, misioneve te biznesit, konferencave, seminareve, workshopeve dhe
        trajnimeve


5.5 Konkluzion: vlera e shtuar e bashkëpunimit ndërkufitar

Si konkluzion i këtij kapitulli është me vend citimi i deklaratës së fundit për vlerën e shtuar të
bashkëpunimit ndërkufitar, lëshuar nga Shoqëria e Rajoneve Kufitare Europiane në konferencën vjetore
në tetor 2005 „Kontributi i Bashkëpunimit Ndërkufitar në Zbatimin e Strategjisë së Lisbonës ‟:




 Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                          5-5
       Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar


Vlera e shtuar evropiane: nxjerrë nga fakti që në bazë të eksperiencave të kaluara, njerëzit që jetojnë
bashkë në rajone kufitare fqinje, dëshirojnë të bashkëpunojnë dhe të kontribuojnë në promovimin e paqes,
lirisë, sigurisë dhe vëzhgimit të të drejtave njerëzore.

Vlera e shtuar politike përfshin dhënien e një kontributi të vyer në:

-     Zhvillimin e Europës dhe integrimit evropian
-     Njohjen e njëri-tjetrit, mirëkuptimit dhe ndërtimit të besimit
-     Zbatimin e filialeve dhe partneriteteve
-     Rritjen e kohezionit dhe bashkëpunimit ekonomik dhe social
-     Përgatitjen për hyrjen e anëtarëve të rinj
-     Përdorimin e fondeve të BE-së për të siguruar bashkëpunim ndërkufitar nëpërmjet programeve
      shumëvjeçare, dhe për të siguruar se bashkëfinancimi i nevojshëm rajonal dhe kombëtar të vazhdojë
      në afatgjatë

Vlera e shtuar institucionale përfshin:

-     Pjesëmarrje aktive të qytetarëve, autoriteteve, grupeve sociale dhe politike në të dy anët e kufirit
-     Njohuri rreth fqinjëve (autoritetet rajonale, partnerët social, etj)
-     Bashkëpunim ndërkufitar afatgjatë në struktura të afta për të punuar me efikasitet
      o Si një partneritet vertikal dhe horizontal, pavarësisht strukturave dhe fushave të ndryshme të
          përgjegjësisë
      o Si një target i pranuar për ndihmë ligjore dhe partner që merr dhe administron fondet

-     Hartim, zbatim dhe financim i përbashkët i programeve dhe projekteve ndërkufitare

Eksperienca e fituar në vende të ndryshme evropiane tregon se programet dhe projektet e përbashkëta
mund të zbatohen dhe realizohen me sukses nëse partnerët rajonalë dhe lokalë luajnë një rol të
rëndësishëm.

Vlera e shtuar social-ekonomike bëhet e dukshme në rajonet përkatëse, edhe pse në mënyra të
ndryshme, nëpërmjet:

-     Mobilizimit të potencialit endogjen duke forcuar nivelet rajonale dhe lokale si partnerë dhe iniciatorë
      të bashkëpunimit ndërkufitar
-     Pjesëmarrjes së aktorëve nga sektorët ekonomik dhe social (për shembull, dhomat e tregtisë,
      shoqëritë, kompanitë, sindikatat, institucionet kulturore dhe sociale, organizatat mjedisore dhe
      agjencitë e turizmit)
-     Hapjes së tregut të punës dhe harmonizimit të kualifikimeve profesionale
-     Zhvillimit të mëtejshëm, për shembull në infrastrukturë, transport, turizëm dhe mjedis, arsim, kërkim
      dhe zhvillim midis sipërmarrjeve të vogla dhe të mesme, dhe krijimit të vendeve të punës në këto
      zona
-     Përmirësimeve afatgjata të planifikimit të zhvillimit hapësinor dhe politikave rajonale (duke përfshirë
      edhe mjedisin)
-     Përmirësimit të infrastrukturës së transportit ndërkufitar

Vlera e shtuar social-kulturore reflektohet në:

-     Shpërndarjen e përsëritur dhe afatgjatë të njohurisë rreth situatës gjeografike, strukturore, ekonomike,
      social-kulturore dhe historike të një rajoni ndërkufitar (edhe me ndihmën e medias)
-     Paraqitjen e një rajoni ndërkufitar në harta, publikime, materiale mësimore, etj...

    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                             5-6
          Kapitulli 5: Rëndësia e bashkëpunimit ndërkufitar


-        Zhvillimin e një rrethi ekspertësh të përkushtuar (shumëfishues), si kishat, shkollat, qendrat arsimore
         për të rinj dhe të rritur, autoritetet e mbrojtjes, shoqëritë kulturore, bibliotekat, muzetë, etj...
-        Mundësitë e barabarta dhe njohuritë e gjera të gjuhës së vendit fqinj ose të dialekteve si një
         komponent i zhvillimit rajonal ndërkufitar dhe si një parakusht për komunikim.

Në këtë mënyrë, bashkëpunimi kulturor ndërkufitar shndërrohet në një element i domosdoshëm për
zhvillimin rajonal. Mjedisi i duhur ndërkufitar për biznes, tregti dhe shërbime mund të krijohet vetëm
nëse ka bashkëpunim social-kulturor29.




    29
         Shoqeria e Rajoneve Kufitare Europiane; Vlera e shtuar e Bashkepunimit Nderkufitar; shtojce e Kontributit te
          Bashkepunimit Nderkufitar ne Zbatimin e Strategjise se Lisbones, Konferenca vjetore, 20-21 tetor 2005 ne Drama
          Euroregion Nestos-Mesta

    Strategjia dhe Plani i Veprimit për Turizmin në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                             5-7
Shtojcat
                                                 Shtojcat




Shtojca 1 Lista e Komitetit Partneritetit Rajonal
 Nr      Emri Mbiemri       Pozicioni               Adresa        Nr           i              E-mail
                                                                       telefoni
                                                                       t
 1       Shefqet Bruka      Kryetari Keshillit      Kukes         0672023548       shbruka@yahoo.com
                                Qarkut Kukes
 2       Lebibe Tota        Perfaqesuese e          Kukes         0682759859       l.tota@yahoo.com
                                institucionit
                                Prefektit
 3       Hasan Halilaj      Kryetari Bashkise       Kukes         0682040668       hasanhalilaj@yahoo.com
                                Kukes
 4       Bardhyl Peka       Kryetar Bashkise        Has           0692099402       bardhylpeka@yahoo.com
                                Krume
 5       Nuredin            Kryetar i Bashkise                    0682060882       nuredinahmetaj@hotmail.com
             Ahmeti             B.Curri             Tropoje
 6       Flutura Muja       Perfaqesuese e          Kukes         0692394105       flueng@hotmail.com
                                OJF-Mjedisore
 7       Jonuz Kola         Kryetar i Forumit       Kukes         0682070905       kukes@albmail.com
                                te OJF-ve
 8       Dilaman Nela       Kryetar i Komunes       Shishtavec,   0672065040       dilamannela@yahoo.com
                                Shishtavec
 9       Rexhe Byberaj      Kryetar i Komunes       Margegaj,     0682474426       komunamargegaj@yahoo.com
                                Margegaj
 10      Beqir Basha        Kryetar i Dhomes        Kukes         0682027027       beqirbasha@yahoo.com
                                Rajonale te
                                Tregtise
 11      Lulzim Lleshi      Managjer i Hotel        Kukes         0682038214       office@baramerika.com
                                Amerikes
 12      Nertila Mucaj      Koordinatore e          Kukes         0692771341       nertilamuca_85@hotmail.com
                                Unionit
                                Studentor
                                (Universiteti
                                Kukes )
 13      Alfred Selimaj     Perfaqesues i           Tropoje       0673014637       alfredi_valbone@hotmail.com
                                Pronareve te
                                Bujtinave
                                Valbone
 14      Petrit Peposhi     Agjencia Rajonale       Kukes         0682147259       petritpeposhi@yahoo.com
                                e Mjedisit
 15      Jahir Cahani       Shoqate Mjedisore       Has           0672034457
                                                                                   mbrojtjamjedisit@yahoo.com
 16      Violeta Sinanaj    Perfaqesuese e          Kukes         068200952        letasinanaj@yahoo.com
                                shoqatave te
                                Grave
 17      Deli Metaliaj      Perfaqesues i           Tropoje       0694033513       delimetaliaj@yahoo.com
                                Eventeve
                                Kulturore




 Strategjia dhe plan-veprimi i Turizmit në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                 Faqe 2
                                               Shtojcat



Shtojca 2 Strategjia dhe Skuadra Studimore e Planit të Veprimit të
          Turizmit në Qarkun e Kukësit


UNDP Shqipëri – Grupi i Zhvillimit Lokal për Sigurinë Njerëzore

Vladimir Malkaj                       Manaxher i Grupit

Alvaro Nieto                          Oficer Programi

Alma Gjoni                            Partner Programi

UNDP Skuadra e Menaxhimit të Projektit të Promovimit të Mjedisit dhe
Turizmit në Qarkun e Kukësit (KRTEP)
David Milne                           Projekt Menaxher Ndërkombëtar

Bukurosh Onuzi                        Koordinator Kombëtar i Projektit

Majlinda Bajraktari                   Asistente Finance

Skuadra e Ekspertëve të Projektit të Promovimit të Mjedisit dhe Turizmit
në Qarkun e Kukësit
                           Udhëheqës i Skuadrës dhe Ekspert në Zhvillimin
Lionel Becherel
                           e Turizmit
Fation Dragoshi                       Ekspert në Turizmin Kulturor

Besnik Hallaçi                        Ekspert Mjedisi

Çlirim Poro                           Ekspert i Ndërmarrjeve të Mesme dhe të Vogla




  Strategjia dhe plan-veprimi i Turizmit në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2               Faqe 3
                                                    Shtojcat


Shtojca 3 Normat e përzgjedhura kombëtare të reklamës
 Reklamat në televizione        Reklamat në radio          Reklamat në gazeta         Reklamat në revista
      kombëtare                    kombëtare                   kombëtare                  kombëtare

     TOP CHANNEL                  TOP ALBANIA                    SHQIP                  REVISTA KULT
                                     RADIO
Normat mesatare për një
spot prej 30 sekondash gjatë   Normat mesatare në        Tirazhi 20,000 kopje në   Normat në faqet e
bllokut normal të reklamave    verën 2010 për një spot   ditë                      brendshme janë:
janë:                          prej 30 sek:
                                                          Normat për               1- ¼ faqe : US$120
1- mesditë:        US$150      1- mesd:      US$27           B&Z/ngjyrë brenda     2- ½ faqe : US$220
2- pasdite:       US$255       2- pasd:      US$38           faqeve janë:          3- 1 faqe: US$350
3- kryesore:      US$450       3- mbrem.:    US$20
                                                         1- ¼ faqe (14x21cm):      Kapak i brendshëm – faqe 2-
Normat e aplikuara për një                                   US$150 / US$180       3 = US$550
spot prej 30 sekondash para    ‘A song for you’ (Një     2- ½ faqe (28x21cm):
edicionit të lajmeve:          këngë për ty) është           US$260 / US$350       Faqja e fundit në kopertinë
                               programi me               3- 1 faqe (28x42cm):      kushton =
1- 15h:         US$165         audiencën më të madhe         US$500 / US$700       US$650
2- 17:30h:      US$225         në Shqipëri
3- 19:30h:      US$570                                   Faqja e fundit në
    (edicioni kryesor)           US$40 / 30 sek          kopertinë kushton
                                                         US$800
Normat e aplikuara para ose
ndërmjet shfaqjeve kryesore
për një spot prej 30
sekondash janë:

1- Pasdite në Top Channel:
    US$360
2- Shqip:       US$495
3- Top Story: US$600
4- E Diell:     US$660
5- Portokalli: US$1,860
6- Big Brother: US$2,010

*për spotet nga 9-12 sek një
koef. 0.5 aplikohet normave
të paraqitura


  VIZION +
Normat mesatare për një
spot prej 30 sekondash gjatë
bllokut normal të reklamave
janë:

1- Mesd.          US$114
2- Pasd.: US$186
3- Kryesore: US$345
Normat e aplikuara para
edicionit të lajmeve:



  Strategjia dhe plan-veprimi i Turizmit në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2                                    Faqe 4
                                                  Shtojcat




1-    15h:          U
2-    S$105
3-    17h:          US$174
4-    19h:          US$480
       (edicioni kryesor)

     Normat e aplikuara gjatë
        shfaqjeve kryesore
        për një spot prej 30
        sekondash janë:

1- Bypass Show: US$360
2- Zone e Ndaluar:
             US$1,020
3- Zone e Lire: US$1,395
4- Apartamenti 2XL:
             US$1,350
5- Dancing with the Stars:
             US$1,890

     TVKLAN

     Normat mesatare për një
        spot prej 30
        sekondash gjatë
        bllokut normal të
        reklamave janë:

1- Mesd.:           US$105
2- Pasd.:           US$273
3- Kryesor.e:      US$504

     Normat e aplikuara gjatë
        shfaqjeve kryesore
        për një spot prej 30
        sekondash janë:

1- Aldo Morning Shoë:
               US$252
2- Kutia:          US$504
3- Histori me Zhurmues:
               US$840
4- Gjeniu i Vogël:
              US$1,260
5- Opinion:     US$1,470




     Strategjia dhe plan-veprimi i Turizmit në Qarkun e Kukësit-Vëllimi 2   Faqe 5
                                                  Shtojcat




Shtojca 4 Biodiversiteti, pyjet dhe kullotat, dhe zonat e mbrojtura të Qarkut
të Kukësit
 Biodiversiteti

 Pozicioni gjeografik veçorite klimaterike relievi, dhe faktoret hidrologjik, gjeologjik e pedologjik janë
 favorizues për zhvillimin e larmishëm të habitateve toksore dhe ujore. Në Shqipëri gjenden rreth 3200
 specie bimore , rreth 30% e florës së Evropës dhe rreth 800 lloje (25%) janë pjesë e florës së Ballkanit.
 Gjithashtu ekzistojnë përafërsisht 756 lloje të rruazorësh. Shumë prej këtyre bimëve dhe llojeve të
 kafshëve janë të rralla, specie endemike dhe subendemike.
 Në Qarkun e Kukësit në një territor prej 2300 km2 ndërthuren habitate nga ato mesdhetare e deri tek
 ato alpine.Habitatet në Qarkun e Kukësit karakterizohen nga shkorretat, pyjet (pyje gjetherënës, të
 përzier dh halorë), kullotat subalpine, alpine habitate të pellgjeve ujore, ligatina. Duke qenë se pjesa më
 e madhe e qarkut dominohet nga male të lartë me shpate shkëmbor të thepisur duhen veçuar si
 karakteriatike edhe habitatet që takohen në këto shpate.
 Megjithëse për florën dhe faunën janë bërë studime të herëpasherëshme nga studjues të huaj dhe vendas
 ende kërkohet të bëhen studime për një njohje më të mirë. Duke u nisur nga zbulimet e bëra për disa
 specie bimore si edhe nga flora e vendeve fqinjë në territorin e vendit tonë është e mundur të gjenden
 edhe 400-600 lloje të tjera. Vetëm gjatë dy viteve të fundit në Qarkun e Kukësit janë gjetur lloje të pa
 përshkruara më pare në florën e shqipërisë si Aristolchia merxmuelleri,(endemike) Achonitum spec.
 Crocus biflorus subspecia weldenii etj30. Deri më sot njihen 30 bimë endemike në