NOTA RINGKAS PANDUAN JAWI by ummimursyida

VIEWS: 6,304 PAGES: 14

									2010



   NOTA RINGKAS
   PANDUAN JAWI
   Panduan penulisan jawi untuk pelajar PMR dan SPM




                                                              Ayunie75
                                    Panitia Pendidikan Islam SMK Putra
                                                            10/24/2010
                                                            Panitia Pendidikan Islam


                    NOTA RINGKAS PANDUAN JAWI
PENGENALAN

   1. Sistem ejaan jawi ditulis dari kiri ke kanan .
   2. Bilangan huruf-huruf jawi = 37 huruf.


‫ا ب ت ة ث ج ر ح خ د ذ ر ز‬
‫س ش ص ض ط ظ ع غ ؽ ف ف ق ك‬
    ‫ضـ ل و ن و ؤ ه ء ٍ ى ث‬
3. Padanan huruf jawi dan rumi :
       ًٛٗ‫ر‬           ٜٗ‫جا‬              ًٛٗ‫ر‬           ٜٗ‫جا‬            ًٛٗ‫ر‬      ٜٗ‫جا‬
         g              ‫ضـ‬                  s           ‫س‬               a          ‫ا‬
         l              ‫ل‬                   sy          ‫ش‬               b         ‫ب‬
        m               ‫و‬                   s          ‫ص‬                 t        ‫ت‬
         n              ‫ن‬             d, (dh)          ‫ض‬              t/h          َ
     w, u, o            ‫و‬               t, (t)          ‫ط‬            s. (th)      ‫ث‬
         v              ‫ؤ‬             z, (z)            ‫ظ‬                j         ‫ج‬
                                   awal: a,i,u
         h              ‫ه‬                               ‫ع‬               c          ‫ر‬
                                   akhir :k ( ' )
 awal : gugur
                        ‫ء‬                gh             ‫غ‬            h, (h)        ‫ح‬
 akhir : k ( ' )
  y,i,e taling          ٍ                ng             ‫ؽ‬              kh          ‫خ‬
   e pepet
                        ‫ى‬                   f          ‫ف‬                d          ‫د‬
      akhir
       ny               ‫ث‬                   p          ‫ف‬             z (dh)        ‫ذ‬
                                       k (q)            ‫ق‬               r          ‫ر‬
                                            k           ‫ك‬               z          ‫ز‬


Nota Panduan Jawi                       2
                                                       Panitia Pendidikan Islam


   4. Kumpulan huruf-huruf jawi :
         a. Huruf-huruf yang tidak boleh disambung selepasnya:

                    ‫ا َ د ذ ر ز و ؤ‬
          b. Huruf-huruf yang boleh disambung sebelum dan selepasnya
             (kecuali beberapa perkataan pinjaman bahasa Inggeris)

       ‫ب ت ث ج ر ح ر س ش ص ضـ ط ظ‬
     ‫عغ ؽ ف ف ق ن ض ي َ ْ ٖ ٜ ث‬
          c. Huruf yang tidak boleh di sambung sebelum dan selepasnya:

                                           ‫ء‬
   5. Huruf-huruf vokal :

      Jawi =   ٍ ،‫ا، و‬
      Rumi = a      ,e,i,o,u

   6. Mengenal suku kata :
      a) Suku kata terbuka :”Huruf kedua terdiri daripada huruf-huruf vokal”
           contoh :

               ‫تـ‬        ٘‫ت‬     ٘‫ت‬         ٛ‫ت‬         ٛ‫ت‬         ‫تا‬
            te           to     tu         te          ti        ta

      b) Suku kata tertutup : “Suku kata yang diakhiri dengan huruf konsonan”
               contoh :
                      cap       tar        bal       gam        bang

                      ‫خـ‬        ‫تز‬         ‫بى‬         ٍ‫ض‬         ‫بؼ‬

                                       i                    e
                               ‫بٚى‬         ‫تني‬       ٍٚ‫ج‬        ‫سني‬

                                      u                     o
                               ْ٘‫ؾ‬         ‫ج٘ت‬       ‫ت٘ؽ‬        ‫ؾ٘س‬

Nota Panduan Jawi                     3
                                                                           Panitia Pendidikan Islam



KAEDAH MENGEJA PERKATAAN DUA SUKU KATA

1. Suku kata (terbuka + terbuka ):
      (a + i), (a + u), (i + a), (i + i), (i + u), (u + a), (u + i), (u + u)
      Dieja seperti ejaan rumi bahasa Melayu :
       contoh :


                  a+i             ِ‫ا‬          َ‫ا‬         kaki          =         ٛ‫كاك‬
                  a+u              ‫ا‬
                                   ُ           َ‫ا‬        batu          =          ٘‫بات‬
                  i+a              َ‫ا‬           ِ‫ا‬           bila      =          ‫بٚال‬
                  i+i               ِ‫ا‬           ِ‫ا‬          titi      =          ‫تٚيت‬
                  i+u                ‫ا‬
                                     ُ            ِ‫ا‬         tiru      =          ٗ‫تري‬
                  u+a                َ‫ا‬    ‫ُا‬            mula          =          ‫ً٘ال‬
                  u+i                 ِ‫ا‬    ‫ُا‬           bunyi         =         ٛ‫ب٘ث‬
                  u+u                  ُ
                                       ‫ا‬     ‫ُا‬          sudu          =         ٗ‫س٘ز‬
2. Suku kata (terbuka + terbuka) : (a + a)

a) Hukum „BTPGNSNYACYKMJ‟ :
Huruf alif ‫ ا‬dalam suku kata kedua dibuang jika huruf ketiga dalam
perkataan tersebut terdiri dari huruf berikut :
                        (b   , t, p, g, n , s, nya , c , y , k, m, j)
                   )‫(ب،ت،ف،ضـ،ْ،س،ث،ر،ٜ،ن،َ،ج‬
contoh :

              a+a               َ‫اَ ا‬                   bapa           =          ‫باف‬
              a+a                َ‫اَ ا‬                  mata           =          ‫ًات‬
* Huruf alif ditambah semula apabila menerima imbuhan.
Contoh :

                               bapa                    = ‫باف‬        Bapanya    = ‫باؾاث‬
                               mata                    = ‫ًات‬        matanya    = ‫ًاتاث‬


Nota Panduan Jawi                                        4
                                                                 Panitia Pendidikan Islam




b) Hukum „DARLUNG‟ :

   -    Huruf alif dalam suku kata kedua tidak dibuang jika huruf ketiga
        dalam perkataan tesebut terdiri dari huruf-huruf = D , R , L , W, NG iaitu

   -    (   ‫)ز ر ي ٗ ؽ‬
Contoh :


   nganga             bawa            jala           bara              dada

       ‫غاغا‬            ‫باٗا‬          ‫جاال‬            ‫بارا‬               ‫زازا‬

c) Hukum KAGA :

        - Bunyi „ka‟ dan „ga‟ pada akhir suku kata tidak ada huruf alif ;
        Contoh :

                 ‫ضـ‬                                         ‫كـ‬
       ‫ً٘ضـ‬              ‫الضـ‬                 ‫تٚلـ‬                   ‫ساكـ‬
        *Huruf alif ditambah semula apabila menerima imbuhan akhiran.
        Contoh :

                 ‫ضـ‬                                         ‫كـ‬
       laga           melagakan               luka                 lukanya

       ‫الضـ‬            ّ‫ًالضاك‬                ‫ه٘كـ‬                   ‫ه٘كاث‬
PERHATIAN : Kaedah ini digunakan untuk mengeja semua perkataan dua,
tiga dan empat sukukata.




Nota Panduan Jawi                        5
                                                                   Panitia Pendidikan Islam


 KAEDAH & HUKUM DALAM PENULISAN JAWI
 1. PERKATAAN TRADISI :
       “Perkataan yang dikekalkan ejaannya mengikut ejaan lama”
       Contoh :


       ‫جلـ‬                  ‫كٚت‬              ‫ؾس‬            ‫از‬                ‫اف‬
        ‫ًلـ‬                 ‫تٚطـ‬             ٜ‫ز‬            ٍٚ‫ه‬               ٜ‫ا‬
        ّ‫ب‬                  ‫زرؾس‬             ّٙ‫ا‬           ْ‫زا‬               ‫اٙت‬
      ‫زًلني‬                 ‫شزض‬              ٜ‫زر‬           ‫بِت‬             ‫كؿس‬
                                                        ٛ‫ًاءُس‬               ‫ُزان‬
 *Sekiranya menerima imbuhan akhiran hendaklah ditambah                   ) ٜ،ٗ،‫( ا‬
 Contoh :
        itu             =            ‫اٙت‬                ada              =              ‫از‬
     itukah             =            ٕ‫اٙتل‬            adanya             =             ‫ازاث‬
 *kecuali bagi perkataan PADA, KEPADA, DARIPADA tidak ada penambahan
 huruf alif :
 Contoh :

 pada         =    ‫ؾس‬         kepada         =      ‫كؿس‬          Daripada         =    ‫زرؾس‬
padanya =         ‫ؾسث‬       kepadamu =             ً٘‫كؿس‬      daripadaku =            ٘‫زرؾسك‬

 2. Kaedah DIFTONG :

     “Memasukkan        ٍ‫(ا‬ai( ‫) او‬au ( ٍ‫) و‬oi) untuk membezakan maksud
                                         perkataaan”
 Contoh :

    ٍ‫ - و‬oi                        ‫ - او‬au                               ٍ‫ – ا‬ai
     amboi                  gurau                guru            tupai                topi

      ٜ٘‫اًب‬                  ٗ‫ض٘را‬               ٗ‫ض٘ر‬            ٜ‫ت٘ؾا‬                ‫ت٘يف‬

 Nota Panduan Jawi                                6
                                                               Panitia Pendidikan Islam


3. HOMOGRAF :

  - HOMOGRAF ialah
             “perkataan yang mempunyai ejaan yang hampir sama”.
    - bagi membezakan perkataan tersebut, huruf alif dimasukkan.
Contoh :

        pantas             ‫ؾاُتس‬               pentas                     ‫ؾِتس‬
        buaya               ‫ب٘اٙا‬               buai                      ٜ‫ب٘ا‬
       - HOMOGRAF HAKIKI = bermaksud
                 “perkataan yang sama ejaannya tetapi berlainan bunyi”
       - HOMOGRAF HAKIKI boleh dibezakan melalui kedudukannya di dalam
         ayat. Contoh :

        biro            ٗ‫بري‬          =                 biru                 ٗ‫بري‬
        sisi           ٛ‫سٚس‬           =                 sesi                 ٛ‫سٚس‬
       - HOMOGRAF HAKIKI juga terjadi kerana imbuhan awalan & akhiran .
       - Contoh :

               sambil = ‫مسبٚى‬                           rekah = ٕ‫رك‬

  sambilan                ّ‫مسبٚو‬              merekah                     ٕ‫ًزك‬
  sembilan                ّ‫مسبٚو‬              markah                      ٕ‫ًزك‬
4. Kaedah penggunaan huruf HAMZAH :

  i.     Hamzah yang hadir ditengah perkataan :
         - perlu disediakan rumah untuknya & disambung dengan huruf
           sebelum & selepasnya.
         - Contoh :
                          Masalah             =                   ٕ‫ًسئو‬
                          Malaikat            =                  ‫ًالئلة‬
                          Walfaizin           =                  ‫والفائزين‬
 ii.     Hamzah yang bertugas sebagai pemisah di antara 2 bunyi vokal:
         - Hamzah perlu ditulis bersendirian & letaknya ¾ dengan huruf
           selepasnya.


Nota Panduan Jawi                         7
                                                     Panitia Pendidikan Islam


        -     Contoh :

            Pa-us          paus              =                 ‫ؾاءٗس‬
            a-ur            aur              =                  ‫اءٗر‬
        Gha-ib             ghaib             =                 ‫غاءيب‬
            Pa-is          pais              =                 ‫ؾاءٙس‬
            La-ut          laut              =                 ‫الءٗت‬
 iii.   Hamzah digunakan sebagai pengganti huruf alif yang kedua apabila
        terdapat urutan bunyi vokal degan vokal yang lain:
        - kedudukan huruf hamzah ialah ¾ selepas huruf alif.
        - Contoh :

              karaoke                    =                 ٛ‫كاراءٗك‬
                   iaitu                 =                   ‫ٙاءٙت‬
             setiausaha                  =                 ‫ستٚاءٗسٔا‬
            pancaindera                  =                 ‫ؾِداءِٙسرا‬
 iv.    Istilah serapan daripada bahasa Arab yang mengandungi huruf
        hamzah diakhir perkataan dikekalkan ejaan dalam bahasa asal.
        contoh :
            wuduk                    =                      ‫وضوء‬
             imlak                   =                      ‫امالء‬
             anbia                   =                      ‫انبياء‬
            ikhfak                   =                      ‫اخفاء‬
v.      Huruf hamzah diletakkan di atas huruf alif pada semua kata dasar
        yang bermula dengan huruf alif apabila menerima imbuhan “di” “se”
        & “ke” contoh :
            Ajar             ‫اجز‬              =                  ‫زأجز‬
            Utas            ‫اٗتس‬              =                ‫سأٗتس‬
        Ingin                ‫اٙػني‬            =                ِّٚ‫كأٙػ‬

Nota Panduan Jawi                        8
                                                         Panitia Pendidikan Islam



vi. Huruf hamzah diletakkan dibawah huruf alif hanya pada 3 perkataan
   dibawah :
      -        contoh :

                      Islam                    =            َ‫إسال‬
                          eh                   =                ٕٙ‫إ‬
                      e-mail                   =           ‫إٜ-ًٚى‬
      -         ) ٍ‫ ( إ‬digunakan untuk mengeja huruf e.
5. KATA PINJAMAN BAHASA ARAB :

   a) Perkatan Bahasa Arab yang sudah terserap dalam Bahasa Melayu
   - dieja dalam jawi mengikut sebutan bahasa Melayu. Contoh :


                                ‫كزتس‬                     ْ٘‫ساب‬
                                  ّٙ‫اٙذ‬                  ٛ‫آو‬
   b) Perkataan pinjaman Bahasa Arab yang dikekalkan ejaannya adalah
   perkataan yang terdapat dalam Al-Quran. Contoh :


                          َ‫عباد‬               َ‫صال‬          َ‫زكا‬
                          ‫تقىى‬            ‫اخالص‬            ‫احسان‬
6. KATA PINJAMAN BAHASA INGGERIS & BAHASA EROPAH yang lain :
      - Perkataan yang terdiri daripada dua @ lebih suku kata ; hendaklah
         dieja berdasarkan ejaan tulisan ruminya.
      - Contoh :

          kapitalis       ‫كاؾٚتاهٚس‬           batalion          ْ٘ٚ‫باتاه‬
            virus          ‫ؤٙزٗس‬              subsidi       ٜ‫س٘بسٚس‬
      -    Perkataan yang terdiri daripada satu suku kata hendaklah dieja
           berdasarkan sebutannya.
      -    Contoh :

          ‫ؤٗي ت‬                volt            ‫تٚم س‬             teks



Nota Panduan Jawi                         9
                                                         Panitia Pendidikan Islam


7. RANGKAI KATA :
       a) Rangkai kata setara/rangkai kata simpulan bahasa :
     - Hendaklah ditulis jarak seperti dalam ejaan rumi/ bahasa Melayu :
     - Contoh :
  RANGKAI KATA SIMPULAN
                                            RANGKAI KATA SETARA
        BAHASA

    buah hati         ٛ‫ب٘اٖ ٓات‬           bijak pandai          ٜ‫بٚحق ؾِسا‬
   bulan madu         ٗ‫ب٘هّ ًاز‬           aman damai            ٜ‫اًاْ زاًا‬
      b) Rangkai kata umum/ rangkai kata yang telah mantap dalam ejaan
         bahasa Melayu :
      - Hendaklah ditulis bersambung seperti ejaan rumi.Contoh :

                    RANGKAI KATA UMUM / MANTAP


  jawatankuasa          ‫جاٗتِل٘اس‬               olahraga            ‫اٗهلزاض‬
   kakitangan            ّ‫كاكٚتاغ‬           tanggungjawab        ‫تػط٘غح٘اب‬
8. KATA ULANG :
      - Kata ulang penuh hendaklah ditulis dengan angka 2 sahaja.
      - Kata ulang berirama / perubahan bunyi hendaklah ditulis dengan
        tanda sempang ( - ).
  KATA ULANG BERIRAMA / PERUBAHAN
                                                      KATA ULANG PENUH
               BUNYI

    ٛ‫ؾ٘جا-ؾ٘ج‬               ‫ؾاك٘- ؾاكٚس‬               ۲ٜ‫ت٘ؾا‬           ۲ٜ‫اُا‬

     ّٓ‫ب٘اٖ-ب٘ا‬             ْ‫ساٙ٘ر-ساٙ٘ر‬              ۲ٜ‫ًِرت‬          ۲‫ُطارا‬

9. IMBUHAN AWALAN :
    a) Setiap imbuhan Awalan (ber, ter, per) bertemu dengan kata dasar yang
    bermula dengan huruf alif hendaklah dikekalkan huruf alif pada kata dasar
    tersebut :

                 IMBUHAN „BER‟ „TER‟ „PER‟     ) ‫( بز، تز، ؾز‬
       ‫بزاز‬                                     ‫از‬                    ‫بز‬
    ‫تزاٙل٘ت‬                                  ‫اٙل٘ت‬                    ‫تز‬
   ْ‫ؾزاٗسٔاء‬                                  ‫اٗسٔا‬                   ‫ؾز‬

Nota Panduan Jawi                    10
                                                          Panitia Pendidikan Islam


   b) setiap imbuhan Awalan (meng & peng) bertemu dengan kata dasar
       yang bermula dengan huruf alif yang berbunyi “i” ‫ اي‬dan “u” ‫او‬
       hendaklah dihilangkan huruf alif pada kata dasar tersebut.
      Contoh :

                                 ) ‫( ًػا ، ؾػا‬
     ٛ‫ًػٚس‬                                        ٛ‫اٙس‬                ‫ًػا‬
    ‫ؾػ٘رٗس‬                                     ‫اٗرٗس‬                  ‫ؾػا‬
PERHATIAN :
   Sekiranya kata dasar daripada perkataan pinjaman bahasa Arab, maka
   huruf alif pada permulaannya hendaklah dikekalkan. Contoh :

    ‫ًػاُصايف‬                                   ‫اُصاف‬                  ‫ًػا‬
   Sekiranya kata dasar yang bermula dengan huruf alif itu berbunyi “a”,
   maka huruf alif tersebut hendaklah dikekalkan juga.      Contoh :


      ٖ‫ؾػار‬                                       ٖ‫ار‬                 ‫ؾػا‬

10. IMBUHAN AKHIRAN :
      -    Setiap kata dasar yang diakhiri dengan huruf alif / berbunyi (a) ,

           hendaklah dimasukkan imbuhan      ‫ءن‬
      -    Setiap kata dasar yang diakhiri dengan huruf   ) ‫ / ( و‬berbunyi (au) ,
           hendaklah dimasukkan imbuhan      ‫ان‬
      -    Setiap kata dasar yang diakhiri dengan huruf   )‫(ي‬      / berbunyi

           (ai), hendaklah dimasukkan imbuhan     ‫ ن‬sahaja.
          ‫ – ن‬an                     ‫ – ان‬an                     ‫ – ءن‬an
  ‫ؾ٘جني‬          ٛ‫ؾ٘ج‬          ْ‫ب٘رٗا‬          ٗ‫ب٘ر‬         ْ‫باخاء‬          ‫بار‬
  ّٙ‫ؾٌرب‬           ٜ‫بز‬       ْ‫ؾزض٘رٗا‬          ٗ‫ض٘ر‬        ْ‫ؾزكاتاء‬       ‫كات‬

Nota Panduan Jawi                       11
                                                                Panitia Pendidikan Islam


   11. Perkataan TIGA SUKU KATA @ lebih :
      - Perkataan yang mengandungi tiga suku kata / lebih dan suku kata

                                    َ‫ا‬
           pertama berbunyi (a) , maka huruf alif tidak ditulis pada suku kata
           pertama tersebut.
      -    Contoh :

                      ‫خلزاٗاال‬                  ‫بٔاضٚا‬             ‫بٔاس‬

   12. Perkataan yang berakhir dengan RAMA :
      - Setiap perkataan yang berakhir dengan “rama” hendaklah ditambah

          huruf alif selepas huruf “mim”  .) ‫( ما‬

                        ‫ؾاُ٘راًا‬                 ‫زراًا‬             ۲‫راًا‬
   13. SATU SUKU KATA :
      - Setiap perkataan yang terdiri daripada satu suku kata dalam
         bahasa Melayu dan bahasa Inggeris, TIDAK perlu ditulis HURUF
         ALIF ditengahnya.
      - Setiap satu suku kata yang dimulai dengan huruf WAU )‫, (و‬
         hendaklah diwujudkan huruf ALIF )‫ (ا‬ditengahnya.
      -    Contoh :

                          ‫اد (ا) دتغوث‬                    ‫تًاد (ا) دتغوث‬
                        ‫واه‬              ‫واغ‬             ‫جه‬              ‫ضه‬
                       ‫واد‬               ‫واو‬             ‫بس‬              ‫ؤس‬
      -

   14. SEBUTAN HURUF RUMI DALAM EJAAN JAWI :

          ًٛٗ‫ر‬                ٜٗ‫جا‬                       ًٛٗ‫ر‬               ٜٗ‫جا‬
            a                  ٜ‫أ‬                         n                   ‫عني‬
            b                  ٛ‫ب‬                         o                   ٗ‫ا‬
            c                 ٛ‫س‬                          p                   ‫يف‬
            d                  ٜ‫ز‬                         q                   ٘ٚ‫ق‬
            e                  ٜ‫إ‬                         r                   ‫ار‬

Nota Panduan Jawi                          12
                                                      Panitia Pendidikan Islam



           f              ‫اٙـ‬                     s                ‫اٙس‬
           g              ٛ‫ج‬                      t                 ٛ‫ت‬
           h              ‫اٙذ‬                     u                 ٘ٙ
           i              ٜ‫اء‬                     v                ٜ‫ؤ‬
           j              ٕٚ‫ج‬                    w                 ٘ٚ‫زبو‬

           k              ٛ‫ك‬                      x              ‫اٙم‬

           l              ‫اٙى‬                     y                ٜ‫ٗا‬
          m               ٍٚ‫ع‬                     z                ‫سٙت‬

   15. Kata AKRONIM :


          A. Akronim bagi perkataan dalam BAHASA MELAYU hendaklah
             ditulis dengan HURUF TUNGGAL JAWI.

          Contoh :


        ‫ب.ف.ر‬            BPR          ‫ف.ل.خ.ن‬               PLKN


         B. Akronim bagi perkataan dalam BAHASA INGGERIS hendaklah
            dieja BUNYI HURUF-HURUF RUMI tersebut.
         Contoh :

        ‫يف.ايل.او‬        PLO         ٌ‫عًه.اءٍ.س‬             MIC


          C. Akronim yang dilafazkan sebagai kata : hendaklah dieja
             mengikut tulisan ejaan rumi

       Contoh :

           ‫فيلدا‬        FELDA            ‫جافًه‬             JAPIM

         ‫هاالجى‬         halaju           ‫كاضت‬             KAGAT



Nota Panduan Jawi                   13
                                                Panitia Pendidikan Islam



   16. PENGGUNAAN HURUF     ‫ ت‬DAN َ :
     - Kalimah BAHASA ARAB hendaklah menggunakan HURUF        َ
     - Perkataan BAHASA MELAYU hendaklah menggunakan HURUF        ‫ت‬
   Contoh :


       )‫ت (فركاتاءن بواس ماليى‬           )‫َ (كلنُ بواس عرب‬
         ‫سىرت‬            ‫كارت‬            َ‫سىر‬            َ‫صال‬

   17. PENGGUNAAN HURUF      ‫ه‬    DAN   ‫:ح‬
     - Kalimah BAHASA ARAB hendaklah menggunakan HURUF        ‫ح‬
     - Perkataan BAHASA MELAYU hendaklah menggunakan HURUF        ‫ه‬
     - Contoh :
     -

        )‫ه (فركاتاءن بواس ماليى‬          )‫ح (كلنُ بواس عرب‬
           ‫مريه‬         ‫هالىس‬            ‫صح‬             ‫حالل‬

   18. PENGGUNAAN HURUF      ‫ق‬     DAN   ‫ك‬
     - Perkataan BAHASA MELAYU hendaklah menggunakan HURUF ‫ق‬
     - Perkataan BAHASA INGGERIS hendaklah menggunakan HURUF ‫ك‬
     - Contoh :

                                        ‫ق (فركاتاءن بواس‬
     )‫ك (فركاتاءن بواس ايغطريس‬
                                                )‫ماليى‬
         ‫فاناتيك‬        ‫كلينيك‬           ‫تتق‬           ‫فىكىق‬


Nota Panduan Jawi                 14

								
To top