Een diplomatieke impasse by axe17204

VIEWS: 209 PAGES: 71

									                       Een diplomatieke impasse




            WTO onderhandelingen tussen de Russische Federatie en de Europese Unie




Maxim F. Wessels
0227900
Begeleider: Christ Klep
MA Internationale Betrekkingen in Historisch Perspectief
Faculteit Geesteswetenschappen
Master Thesis
Utrecht, maart 2010
M.F. Wessels




               2
                                                                                                                                       Master Thesis
                                                                                                                            Een diplomatieke impasse


Inhoudsopgave

Voorwoord .............................................................................................................................................. 5

Inleiding ................................................................................................................................................... 7

1. De World Trade Organisation ............................................................................................................ 10

   1.1 Achtergrond van de WTO ............................................................................................................ 12
   1.2 Proces van toetreding tot de WTO .............................................................................................. 13

2. Achtergrond stalemate tussen de EU en Rusland ............................................................................. 16

   2.1 Betrekkingen tussen Rusland en de Europese Unie .................................................................... 16
   2.2 Rusland op weg naar WTO toetreding ........................................................................................ 20
   2.3 Obstakels en belemmeringen tot WTO toetreding ..................................................................... 22

3. Diplomatieke onderhandelingen ....................................................................................................... 26

   3.1 Vooronderhandelingen ............................................................................................................... 26
   3.2 De formule en detailfase ............................................................................................................. 29
   3.3 Het diplomatieke moment .......................................................................................................... 31

4. Onderhandelingproces tussen Rusland en de Europese Unie .......................................................... 36

   4.1 Vooronderhandelingen tussen de Working Party en Rusland .................................................... 36
   4.2 Formule en detailfase van onderhandelingen tussen de EU en Rusland .................................... 39

5. Het diplomatieke moment van de EU en Rusland ............................................................................ 42

   5.1 Stalemate..................................................................................................................................... 43
   5.2 Oorzaken impasse ....................................................................................................................... 44
   5.3 Belangengroepen ........................................................................................................................ 47
   5.4 Het einde in zicht? ....................................................................................................................... 48

Conclusie ............................................................................................................................................... 51

Epiloog ................................................................................................................................................... 55

Bijlage .................................................................................................................................................... 59

   1. Uruguay Agreements, Understandings, Decisions and Declarations ............................................ 59
   2. Lijst van lidstaten van de Europese Unie....................................................................................... 60
   3. Status van Ruslands WTO toetreding (Working Party) ................................................................. 61
   4. WTO leden en datum van toetreding............................................................................................ 62
   5. Working Party van de Russische Federatie, november 2005 ........................................................ 63
   6. Status van WTO onderhandelingen (2009): .................................................................................. 64
   7. Economische indicaties van Rusland ............................................................................................. 65

Literatuur ............................................................................................................................................... 66




                                                                                                                                                             3
M.F. Wessels




               4
                                                                                           Master Thesis
                                                                                Een diplomatieke impasse



Voorwoord


Ter afsluiting van mijn Masteropleiding Internationale Betrekkingen in historisch perspectief heb ik
bewust gekozen voor een combinatie van een stage en een thesis met betrekking tot de geschiedenis
en politiek van Rusland, een onderwerp dat mij bijzonder interesseert. Zo heb ik voor de periode juli-
september 2009 een stageplek verworven op de Nederlandse ambassade te Moskou, waar ik een
onderzoek zou doen en tegelijkertijd de Politieke Afdeling (PA) in haar werkzaamheden zou bijstaan.
       Een betere stageplek kon ik mij niet wensen. Deze stage bleek de ideale combinatie van mijn
opleiding, mijn interesses en werkervaring in het buitenland. De PA was een interessante en
leerzame afdeling die mij de mogelijkheid bood mee te draaien in zijn werkzaamheden, maar mij ook
de ruimte en vrijheid gaf om te werken aan een onderzoek. In overleg met het hoofd van de afdeling
(R. Varga) zou ik een onderzoek schrijven waar de PA interesse in had en waarop ik eventueel kon
afstuderen. Op deze manier zou het mes aan beide kanten snijden.
       Na gesprekken met meerdere werknemers van verschillende afdelingen, begreep ik dat
Ruslands toetreding tot de World Trade Organisation (WTO) een onderwerp was waar nog niet veel
onderzoek naar was gedaan, maar waar grote interesse naar was. Dit onderwerp, dat een combinatie
was van geschiedenis, internationale betrekkingen, maar ook van economie en handel, had direct
mijn interesse gewekt en was voor mij tevens een grote uitdaging. Ook mijn begeleider van de
faculteit Geesteswetenschappen, C. Klep, vond dit een uitermate geschikt onderwerp om tijdens de
stage aan te werken. Echter, hij waarschuwde mij dat, zeker op stageplekken in een ambassade, er
weinig tijd zou zijn om aan een onderzoek te werken. Spoedig bleek dat hij gelijk zou krijgen, want de
PA zette mij hard aan het werk.
       In de dagelijkse werkzaamheden werd mijn hulp ingeroepen om analyses te schrijven,
achtergrondinformatie te zoeken, workshops en conferenties te bezoeken over onderwerpen waar
aan gewerkt werd. Deze opdrachten waren zeer interessant om aan te werken, maar kostten
inderdaad veel tijd, waardoor er aanvankelijk relatief weinig tijd overbleef om aan mijn
stageonderzoek te werken. In die periode vond een wisseling van de wacht plaats, waarbij de
opvolger van de ambassadeur (Chef de Poste), evenals de plaatsvervangend ambassadeur (tweede
man) en van het hoofd PA zou aantreden. Deze wisseling betekende ook een verandering voor mij,
omdat het nieuwe hoofd PA (A. Palm) prioriteit aan mijn stageonderzoek gaf. Dankzij deze beslissing
heb ik genoeg tijd gekregen om aan mijn onderzoek te werken.
       Tijdens het schrijven van het onderzoek ben ik bijgestaan door het hoofd PA, de 1 e secretaris
PA (E. Weststrate) en door de 2e secretaris van de Economische Afdeling (S. Landhuis). Dankzij hun
meelezen, adviezen en commentaar heb ik het onderzoek succesvol kunnen afronden. De centrale
vraag in mijn stageonderzoek was of Rusland de wil had om toe te treden tot een organisatie als de
WTO, waarbij het land onderworpen zou worden aan internationale reglementen. In het onderzoek
kwam    naar    voren   dat   de   Europese     Unie   een   zeer    belangrijke   rol   had    in   de
toetredingsonderhandelingen tussen Rusland en de WTO. In mijn stageonderzoek heb ik dit kort
aangestipt, maar het bracht me wel op het idee om hier in mijn afstudeerthesis dieper op in te gaan.


                                                                                                      5
M.F. Wessels



        Na mijn stage in Moskou heb ik, in overleg met mijn begeleider C. Klep, besloten om de WTO
onderhandelingen tussen Rusland en de EU in mijn thesis verder te onderzoeken. In deze fase bleek
al gauw dat dit interessante onderwerp zeer moeilijk te doorgronden was vanwege de
contemporaine aard en ingewikkelde situatie. Daarbij had ik ook gedetailleerde informatie nodig, die
niet makkelijk te vinden was. Na veel inlezen en het doorzoeken van bronnen van diverse auteurs,
verzamelde ik uiteindelijk de noodzakelijk informatie.
        Het onderwerp van mijn thesis betreft de impasse die is ontstaan in de onderhandelingen
tussen Rusland en de EU over de toetredingsvoorwaarden van Rusland. Rusland wil graag toetreden
tot de WTO. Echter, de EU is weliswaar traditioneel een voorstander van een Russisch toetreden,
maar stelt bepaalde eisen waaraan Rusland moet voldoen voordat het kan toetreden tot de WTO.
Rusland gaat in diplomatieke zin professioneel om met deze eisen, maar heeft bezwaren en
ondervindt moeilijkheden met betrekking tot het voldoen aan die eisen. Hierin ligt dan ook de
impasse in de onderhandelingen, welke ik in deze thesis onderzoek en waarvoor ik tevens ook de
redenen aan geef.




Maxim Wessels




                                                                                                  6
                                                                                                   Master Thesis
                                                                                        Een diplomatieke impasse



Inleiding
Zeventien jaar geleden diende de Russische Federatie een aanvraag in voor het lidmaatschap van de
World Trade Organisation (WTO), dat toen nog de General Agreement on Tariffs and Trade (GATT)
genoemd werd: nog steeds is Rusland geen WTO lid. De WTO was zeer geïnteresseerd in een
Russisch toetreden, maar Rusland moest daarvoor wel de benodigde hervormingen instellen.
Enerzijds zijn verschillende hervormingen inmiddels ingesteld om te voldoen aan de WTO
toetredingsvoorwaarden, anderzijds zijn die benodigde hervormingen echter (nog) niet bekrachtigd
waardoor het WTO lidmaatschap nog niet is gerealiseerd.
        Desondanks wil Rusland deel uitmaken van de WTO. Rusland is op dit moment de grootste
economie buiten de WTO die invloed heeft op de handelsrelatie tussen Rusland en WTO leden. Een
van de grootste voorstanders voor een Russisch toetreden is de Europese Unie (EU). Dit is ook niet
verwonderlijk aangezien er een afhankelijkheidsrelatie bestaat tussen Rusland en de EU. Enerzijds is
de EU afhankelijk van Russische grondstoffen zoals olie en gas, anderzijds is Rusland afhankelijk van
Europese technologie en kennis om zijn economie te diversifiëren om niet uitsluitend afhankelijk te
zijn van de export van olie en gas. Naast deze afhankelijkheid zijn deze twee economische machten
ook elkaars buren. Vanwege deze natuurlijke en geografische ‘burenrelatie’ bestaat er al een
omvangrijke handel. Na een mogelijk Russisch toetreden, kan de reeds bestaande handel uitgebreid
worden, omdat de tarifaire barrières tussen een WTO lid en een niet-WTO lid zullen zijn opgeheven.
Rusland wil de economie, die sterk leunt op de export van gas en olie, heel graag diversifiëren en
heeft de WTO nodig om een niche te vinden in het exporteren van goederen en diensten die een
hogere waarde hebben op de wereldmarkt, zoals vliegtuigen en datadiensten.1 Tegelijkertijd is het
zeer ongewenst dat de onderhandelingen vast lopen op de onderwerpen gas en olie, want de EU wil
veilige energiebevoorrading en Rusland wil een veilige en constante afname van energie. De twee
partijen zijn daarom afhankelijk van elkaar. Een betere handelsintegratie tussen de EU en Rusland
zou voor meer stabiliteit (in de energiebevoorrading) zorgen.2
        De EU is een groot voorstander van een Russisch toetreden, maar vormt tegelijkertijd ook
een grote barrière. Rusland onderhandelt sinds 1993 met de GATT en sinds 1995 met de WTO en
onderhandelt hiernaast ook met individuele WTO landen. Binnen de WTO onderhandelingen telt de
EU als één stem. Rusland heeft dus niet alleen bilaterale onderhandelingen met de diverse Europese
landen, maar ook met de EU. In dit geval is de EU een enorm belangrijke speler in een mogelijk
Russisch toetreden.
        Eén van de grootste kwesties in de onderhandelingen tussen Rusland en de EU is de import
en export van gas en olie. De EU is één van de grootste afnemers van Russisch gas en olie, wat

1
  Reuters, ‘Interview of Maxim Medvedkov, the Head of Trade Negotiations Department’, Resurgent Russia
changes views on global trade (17 juni 2008)
http://www.economy.gov.ru/wps/wcm/myconnect/economylib/mert/welcome_eng/pressservice/eventschron
icle/doc1213863503820.
2
  Interfax’s Interview, ‘Peter Mandelson: There will always be small frictions between two partners and political
neighbours the size of the EU and Russia. What matters is how we manage those frictions.’,
http://www.interfax-news.com/17/272209/interview.aspx, bezocht op 14 januari 2010.


                                                                                                               7
M.F. Wessels



voornamelijk te maken heeft met de nabijheid van deze grondstoffen. Grote delen van de EU zijn
volledig afhankelijk van Russisch gas en betalen daar een hoge prijs voor. De EU wil dan ook dat
Rusland de prijzen van gas, bedoeld voor de binnenlandse en buitenlandse markt, nivelleert en de
gas- en oliebedrijven nationaliseert. Rusland wil hier niet aan beginnen waardoor deze kwestie een
groot struikelblok vormt binnen de WTO onderhandelingen tussen de EU en Rusland.
           Een dergelijk struikelblok in onderhandelingen wordt in diplomatieke termen een stalemate
(ofwel impasse) genoemd. Dit is een situatie waarbij de onderhandelingen zijn vastgelopen en beide
partijen elkaar nodig hebben om de onderhandelingen weer te hervatten. Deze situatie is zeer
precair, want beide partijen willen voordeel behalen zonder toe te geven aan de andere partij. Om in
ieder geval de onderhandelingen voort te zetten en uit een impasse te komen zijn bepaalde tactieken
en methodes beschikbaar die ik in dit onderzoek behandel.
           De onderhandelingen tussen de EU en Rusland en met name de impasse staan centraal in dit
onderzoek. De onderhandelingen zal ik analyseren aan de hand van tactieken, methodes en vormen
die bij diplomatie en topontmoetingen gangbaar zijn. Hierbij zal ik de WTO onderhandelingen tussen
de EU en Rusland toetsen aan het boek Diplomacy van politicoloog G.R. Berridge3 waarin hij deze
diplomatieke tactieken en methodes beschrijft. De keuze voor dit boek heeft te maken met de
opbouw en inhoud. Berridge, een gezaghebbend auteur, geeft gestructureerd de vormen en uitleg
van onderhandelingen aan, waardoor een goed beeld gegeven wordt van diplomatie en haar
werkwijze. In dit onderzoek houd ik diezelfde volgorde en structuur van Berridge aan.
           Eerst werk ik naar de impasse tussen Rusland en de EU toe, hierna behandel ik de impasse
zelf. Voorafgaand aan het centrale punt van dit onderzoek behandel ik de manier waarop een land lid
wil worden van de WTO, welke voorwaarden hiervoor nodig zijn en waarom Rusland lid van de WTO
wil worden. Dat doe ik om aan te geven hoe de situatie rond de impasse is ontstaan en hoe de
verhoudingen in de onderhandelingen liggen.
           Hierna behandel ik de achtergrond van beide partijen. In elke diplomatieke ontmoeting of
onderhandeling zijn afgevaardigden werkzaam die met behulp van ruggespraak de onderhandelingen
voeren. Dit is niet vreemd omdat de afgevaardigden ingelicht en instructies moeten krijgen van de
politieke top. In het geval van Rusland geeft dit een bijzondere moeilijkheid. In een land waar
bureaucratie en corruptie hand in hand gaan, hebben verschillende groepen grote belangen in de
uitkomst van de onderhandelingen tussen de EU en Rusland. Daarbij is de politieke top van Rusland
ook niet eensgezind, wat ook moeilijkheden kan opleveren voor de onderhandelingen.
           Nadat ik de achtergrond van de onderhandelende partijen heb weergegeven, kom ik aan bij
de theorie van Berridge. In dit hoofdstuk leg ik de procedures, methoden en tactieken uit die in
diplomatieke onderhandelingen worden toegepast. Op deze manier zal duidelijk worden dat
onderhandelingen veel voorbereiding vergen, zodat alle partijen tevreden zijn en naar een
succesvolle afronding toewerken. In dit hoofdstuk geef ik onder andere aan dat onderhandelingen op
te delen zijn in ‘vooronderhandelingen’ en ‘hoofdonderhandelingen’, wat ook wel het diplomatieke
moment wordt genoemd.

3
    G.R. Berridge, Diplomacy, Theory and practice (3e editie, Chippenham en Eastbourne 2005).


                                                                                                  8
                                                                                        Master Thesis
                                                                             Een diplomatieke impasse


       Het diplomatieke moment, ofwel de daadwerkelijke onderhandelingen tussen Rusland en de
EU, behandel ik na het hoofdstuk dat de theorie van Berridge uitwerkt. In dit hoofdstuk geef ik aan
welke belangen, wensen en problemen er zijn en waarop de onderhandelingen zijn vastgelopen. Een
belangrijk gegeven is dat de onderhandelingen tussen de EU en Rusland niet geheel overeenkomen
met de theorie van Berridge. Dit komt omdat (diplomatieke) onderhandelingen nooit over een kam
te scheren zijn. In het geval van de onderhandelingen tussen de EU en Rusland binnen de WTO is er
sprake van een complex van onderhandelingen en onderhandelende partijen. Er kan namelijk een
verschil worden gezien tussen ‘vooronderhandelingen’ en ‘hoofdonderhandelingen’ (zoals Berridge
dat ook doet), die in dit geval andere afgevaardigden hebben. Dit heeft te maken met de werkwijze
en structuur van de WTO, maar ook met een grotere samenwerking tussen de EU en Rusland (dan
binnen de WTO). Hier zal ik later op terugkomen.
       Als laatste hoofdstuk behandel ik de impasse in het diplomatieke moment tussen de EU en
Rusland. Hierin geef ik gedetailleerd aan op welke punten de onderhandelingen vastlopen en of er
nog andere oorzaken zijn die meespelen in deze situatie. Hier zal duidelijk worden dat Ruslands
aanvraag tot toetreden tot de WTO en de onderhandelingen met de WTO en de EU fundamentele
diplomatieke problemen oplevert en waarom dit proces nu al zeventien jaar duurt.
       De WTO onderhandelingen tussen de EU en Rusland gaan niet alleen over import en export
van grondstoffen. Ze zijn een afspiegeling van grotere internationale aangelegenheden. De WTO
onderhandelingen hangen nauw samen met het bredere samenwerkingsverband (maar ook met
basale meningsverschillen) tussen de EU en Rusland, waardoor de diplomatieke situatie extra
beladen is. In dit onderzoek zullen dan ook niet alleen de onderhandelingen binnen de WTO aan bod
komen, maar ook de politieke relatie tussen de EU en Rusland en de relatie tussen Rusland en het
Westen in het algemeen. Na de conclusie behandel ik in de epiloog de toekomst. Dit zal een puur
hypothetisch stuk zijn waarin ik oplossingen voor de impasse zoek.




                                                                                                   9
M.F. Wessels



1. De World Trade Organisation
De GATT, opgericht in 1947, was de voorloper van de World Trade Organisation, die in 1995 gevormd
werd. De WTO is een internationale organisatie die open handel in het voordeel van iedereen als
hoofddoel heeft. Op dit moment zijn er 153 deelnemende landen in de WTO, waarvan 117
ontwikkelingslanden en aparte douaneterritoria.4 Elke natie die aspiraties heeft om een moderne en
effectieve economie te creëren en wil participeren in een wereld van gelijke handel, wil zich
aansluiten bij de WTO. De organisatie zorgt voor een forum waarbij landen kunnen onderhandelen
over het verminderen van obstakels in de internationale handel om op die manier economische groei
en ontwikkeling te doen toenemen.5
        De WTO reguleert de handels- en politieke relaties tussen de deelnemende landen op basis
van overeengekomen afspraken van de Uruguay Ronde (1986-1994) van multilaterale
onderhandelingen.6 Dit is de basis van de moderne internationale handel. De organisatie is een
permanent forum voor de deelnemende landen, die middels dat forum problemen met betrekking
tot hun multilaterale handelsrelaties oplossen. Hierbij wordt ook gecontroleerd op de implementatie
van de overeenkomsten van de Uruguay ronde.
        De fundamentele principes van de WTO, die voortbouwen op de GATT, bestaan uit de
uitoefening van open grenzen, non-discriminatoire handel tussen WTO leden, het reguleren van
handel door tariefmethodes en de transparantie van het handelsbeleid. De WTO is van mening dat
door het openen van nationale markten voor internationale handel armoede wordt verminderd,
duurzame ontwikkeling wordt gestimuleerd en vrede en stabiliteit wordt bevorderd.7
        De meest belangrijke WTO functies zijn het controleren van de inachtneming van de
overeenkomsten van de Uruguay Ronde, multilaterale handelsgesprekken en discussies tussen
lidstaten, schikking van handelsdisputen, het monitoren van nationaal handelsbeleid van de
lidstaten, het verlenen van technische assistentie aan ontwikkelingslanden in WTO-gerelateerde
zaken en samenwerking met gespecialiseerde internationale instanties.8
        Deelnemen aan de WTO kan voordelen met zich meebrengen. Deze zijn het hebben van
toegang tot internationale diensten- en goederenmarkten die als basis een stabiele ontwikkeling van
handelsrelaties binnen de WTO lidstaten hebben, inclusief de transparantie van het buitenlands
economisch beleid. Een tweede voordeel is de toegang tot het dispuutschikkingsmechanisme dat
bescherming geeft aan nationale belangen. Een derde mogelijk voordeel is om strategische
handelseconomische belangen veilig te stellen door middel van deelname aan het Multilaterale
Handelsoverleg (Multilateral Trade Talks – MTT) in het proces van de ontwikkeling van nieuwe
internationale handel in goederen en diensten. Alle deelnemende landen aan de WTO zijn gebonden


4
  ‘About the WTO – a statement by the Director-General.’
http://www.wto.int/english/thewto_e/whatis_e/wto_dg_stat_e.htm, bezocht op 10 augustus 2009.
Zie ook bijlage 6 voor de status van WTO onderhandelingen.
5
  Ibidem.
6
  Samenvatting van overeengekomen afspraken van de Uruguay Ronde:
http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/ursum_e.htm#top, bezocht op 10 augustus 2009.
7
  ‘About the WTO – a statement by the Director-General.’
8
  Ibidem.


                                                                                                10
                                                                                                   Master Thesis
                                                                                        Een diplomatieke impasse


aan overeenkomsten en documenten die samen de International Trade Agreements (ITA) worden
genoemd. Juridisch gezien is het WTO-systeem een vorm van een multilateraal contract, waarbij
regels en voorschriften ongeveer 97% van alle internationale handel in goederen en diensten
reguleren.9 Besluiten worden in het algemeen genomen door middel van een consensus van alle
deelnemende landen.10
        Internationale handel zou, in principe, elk land goed moeten doen. Export zorgt voor de
stimulering van economische groei en voor het creëren van werkgelegenheid. Import vergroot de
variatie van producten in de binnenlandse markt en verlaagt de prijzen, waar consumenten weer van
profiteren. Op deze manier lijkt internationale handel een positief iets, daarom nemen nu al 153
landen deel aan de WTO. Anders bekeken, kan internationale handel ook negatief uitpakken.
Ontwikkelingslanden proberen hun land door middel van protectionistische tarieven af te schermen
van producten uit andere landen om de binnenlandse productie, en daarmee de werkgelegenheid, te
beschermen.11
        Geen enkel land is immuun voor protectionistische tendensen. Dit gebeurde bijvoorbeeld in
de Verenigde Staten toen goedkope Japanse auto’s de Amerikaanse markt begonnen te overspoelen.
Direct begonnen Amerikaanse producenten te klagen bij het Congres en Federale Administratie. Kort
hierna werd Amerika, dat daarvoor op dit terrein traditioneel voor vrijhandel was, een voorstander
van protectionistische maatregelen in de auto-industrie.12
        David Ricardo, een toonaangevende 19e eeuwse Engelse politieke econoom, was een
tegenstander van protectionistische maatregelen en was van mening dat een land zich moest
concentreren op het produceren van een product (voor eigen gebruik en export) waar het land het
beste voor toegerust was.13 Andere goederen die door de nationale condities van het land niet
geproduceerd konden worden, moesten geïmporteerd worden. Deze combinatie zorgde voor een
verhoging van het volume en verbetering van de kwaliteit van het exportproduct. Als meerdere
landen dit zouden doen, hield men er kwalitatief goede producten aan over en een betere
levensstandaard, dan wanneer men probeerde om alle goederen zelf te produceren.14
        Dit idee, als basis voor internationale vrijhandel, wordt niet volledig gevolgd, maar landen
zijn zich wel gaan specialiseren in het produceren van bepaalde goederen. De WTO wijst
protectionistische maatregelen niet principieel van de hand, maar zet wel limieten op
importtarieven.15 Alle deelnemende landen moeten zich aan deze limieten houden.




9
  The World Trade Organisation (WTO), Brief information, http://www.wto.ru/chto.asp?f=spravka&t=6,
bezocht op 15 juli 2009.
10
   ‘About the WTO – a statement by the Director-General.’
11
   Yevgeny Yasin, ‘Russia and the WTO: what is the alternative’, in: Katinka Barysch e.a., Russia and the WTO,
(Londen 2002) 4-24, aldaar 6.
12
   Yasin, ‘Russia and the WTO, 6.
13
   J.R. McCulloch, The works of David Ricardo. With a notice on the life and writings of the author (Londen 1888)
75-76, http://files.libertyfund.org/files/1395/0454_Bk.pdf, bezocht op 13 augustus 2009.
14
   Paul Craig Roberts, ‘The Trade Question’, Washington Times, 28 augustus 2003.
15
   Yasin, ‘Russia and the WTO, 8.


                                                                                                              11
M.F. Wessels



1.1 Achtergrond van de WTO
Alle deelnemende landen van de WTO moeten zich houden aan afspraken die zijn gemaakt in de
Uruguay Ronde. Deze bestaan uit grofweg vier onderdelen: een overkoepelende overeenkomst (The
Agreement      Establishing   the   WTO);     overeenkomsten       over    goederen     en    investeringen,
overeenkomsten over dispuutschikkingen en beoordelingen van handelsbeleid van overheden.16
        De ronde begon in september 1986 in Punta del Este, Uruguay (waarbij de toenmalige GATT-
ministers pas na vier jaar onderzoek en het bouwen van consensus overeengekomen waren om een
nieuwe ronde te starten). De onderhandelingen zouden het handelssysteem uitbreiden met regels en
afspraken op verschillende nieuwe gebieden, voornamelijk handel in diensten en intellectueel
eigendomsrecht. Daarbij werd de handel in de gevoelige sectoren van landbouw en textiel hervormd.
In de Uruguay Ronde werd niet alleen het handelssysteem uitgebreid, maar ook stonden alle eerdere
GATT-onderwerpen ter discussie.17
        De onderhandelingen voor de Uruguay Ronde hebben acht jaar geduurd.18 In die jaren
verliepen de onderhandelingen stug en onregelmatig (waarbij meerdere deadlines kwamen en
gingen). Doorbraken in de WTO onderhandelingen vonden plaats toen de Verenigde Staten en de
Europese Unie het eens werden omtrent een landbouwakkoord. Tijdens een G7 top in Tokyo werden
geschillen over tarieven, subsidies en markttoegang geschikt.19 Pas in december 1993 waren alle
onderhandelingen tussen de WTO landen tot een eind gekomen en op 15 april 1994 werden in
Marrakesh de WTO overeenkomsten getekend door bijna alle ministers van de 125 deelnemende
landen. Het bereiken van een overeenkomst die alle handelsbetrekkingen moest omvatten, deed


16
   Zie bijlage 1: ‘Uruguay Agreements, Understandings, Decisions and Declarations’, Final Act embodying the
Results of the Uruguay Round of Multilateral Trade Negotiations (Marrakesh Declaration, 15 april 1994)
http://www.worldtradelaw.net/uragreements/, bezocht op 21 september 2009.
17
   Deze onderwerpen bestonden uit tarieven, non-tarifaire belemmeringen, natuurlijke grondstofproducten,
textiel en kleding, landbouw, tropische producten, GATT-artikelen, codes van de Tokyo Ronde, antidumping,
subsidies, intellectueel eigendom, maatregelen voor investeringen, geschilschikkingen, het GATT-systeem en
diensten. Zie: Agendapunten van de Uruguay Ronde,
http://www.wto.org/trade_resources/history/wto/urug_round.htm, bezocht op 10 augustus 2009.
18
   De Uruguay Ronde bestond eigenlijk uit verschillende stappen:
-September 1986 begon de Uruguay Ronde in Punta del Este.
-December 1988 kwamen de ministers in Montreal samen voor de zogenoemde ministrial mid-term review.
-April 1989 in Genève komt de ministrial mid-term review tot stand.
-December 1990 in Brussel kwamen de ministers er niet uit en ontstaat een ‘deadlock’.
-December 1991 in Geneve was een eerste versie voor de Final Act klaar.
-November 1992 in Washington kwamen de Verenigde Staten en de Europese Unie afspraken over landbouw
zaken overeen (the ‘Blair House’ breakthrough).
-Juli 1993 in Tokyo tijdens de G7 top maken de Verenigde Staten, de Europese Unie, Japan en Canada een
doorbraak met tarieven en markttoegang.
-December 1993 zijn de meeste onderhandelingen afgelopen.
-April 1994 in Marrakesh zijn de overeenkomsten getekend
-Januari 1995 werd de WTO gecreëerd en waren alle overeenkomsten van kracht.
Zie: Agendapunten van de Uruguay Ronde,
http://www.wto.org/trade_resources/history/wto/urug_round.htm, bezocht op 10 augustus 2009.
19
   G7 Top, ‘World Economy’ in: Communiqué: Economic declaration: A strengthened commitment to jobs and
growth (Tokyo 6-9 juli 1993) http://www.g7.utoronto.ca/summit/1993tokyo/communique/world.html,
bezocht op 9 september 2009.


                                                                                                          12
                                                                                              Master Thesis
                                                                                   Een diplomatieke impasse


tegelijk iedereen beseffen dat toekomstige onderhandelingen op een dergelijk globaal niveau
waarschijnlijk niet mogelijk waren. Toch riepen sommige landen tegen 1996 alweer op tot een
nieuwe ronde van onderhandelingen.20
        In november 2001 begon de Doha Ronde in Qatar. Deze WTO onderhandelingen hebben tot
doel om handelsbarrières te verlagen om handel tussen landen op mondiaal niveau te doen
toenemen. Ook de Doha Ronde bestaat uit verschillende rondes, zoals de ministeriële overlegrondes
in Cancun, Mexico in september 2003, Hong Kong in december 2005 en gerelateerde
onderhandelingen in Geneve in 2004, 2006, 2008, Parijs in 2005 en Potsdam in 2007. 21 De
onderwerpen van de Doha Ronde bestaan uit de liberalisering van handel in landbouwproducten en
industriële goederen, waarbij de onderhandelingen werden gestaakt nadat er geen compromis werd
                                                        22
bereikt omtrent de special safeguard system.                 Inmiddels zijn voorstellen omtrent de
kernonderwerpen van de Doha Ronde, zoals dienstverleningovereenkomsten en handelsfaciliteiten,
bijna tot een einde gekomen.23



1.2 Proces van toetreding tot de WTO
Geen enkel land is gelijk, maar voor elk land dat lid wil worden van de WTO is er wel een algemene
procedure tot toetreden.24 Elke staat of apart douaneterritorium mag toetreden onder de regels die
overeengekomen zijn tussen hen en de WTO. Besluiten over toetreding worden alleen genomen
door de Ministerial Conference, bestaande uit afgevaardigden van alle WTO leden, die de
overeenkomst over de toetredingsvoorwaarden alleen zal goedkeuren als consensus onder de WTO
leden bestaat.25
        Het is voor een land mogelijk om eerst waarnemer bij de WTO te worden, voordat wordt
besloten of een officiële aanvraag tot lidmaatschap wordt ingediend.26 Dit geeft de regering van een
land de mogelijkheid om de werkwijze en besluitvorming van de WTO te ‘beleven’ en op basis van
die ervaring kan men besluiten om lid te worden. Er is echter geen waarnemingsschap nodig om een




20
   Agendapunten van de Uruguay Ronde.
21
   Doha Development Agenda: Negotiations, implementation and development,
http://www.wto.org/english/tratop_e/dda_e/negotiations_summary_e.htm, bezocht op 11 augustus 2009.
22
   ‘The Doha Round of trade talks, again’, The Economist (17 juli 2008)
http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=11750413, bezocht op 11 augustus 2009.
23
   Matthew Adler ea., ‘What’s on the table? The Doha Round as of august 2009’, Working Paper Series,
Peterson Institute for International Economics (Washington augustus 2009) 29,
http://www.iie.com/publications/wp/wp09-6.pdf, bezocht op 21 september 2009.
24
   In dit hoofdstuk behandel ik de algemene procedure om een beeld te schetsen van de weg tot toetreden.
Details en aparte clausules behandel ik niet vanwege de omvangrijke aard van de procedures. Deze zijn te
vinden op de site van de WTO: Handbook on accession to the WTO,
http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/signin_e.htm.
25
   World Trade Organization, Accession to the World Trade Organization, Procedures for Negotiations under
Article XII (24 maart 1995) 1-36, aldaar 1. WT/ACC/1.
26
   Ook als waarnemer moet een contributie aan de WTO worden betaald. De contributie bestaat uit 0.015% van
het totale WTO budget, evenveel als de minimale contributie van de kleinste WTO leden (€ 16.000).


                                                                                                        13
M.F. Wessels



aanvraag bij de WTO in te dienen. Steeds meer overheden willen toetreden tot het
onderhandelingsproces van de WTO zonder de status van waarnemer aan te nemen.27
         Bij de aanvraag tot toetreding moet het land een beschrijving geven van zijn huidige
economie en handelsbeleid. Bij deze beschrijving moet ook gelijk een hervormingsplan worden
ingediend om aan te tonen op wat voor manier het land wil veranderen om aan WTO lidmaatschap
te voldoen. Zodra een regering heeft besloten om te beginnen aan de onderhandelingen met de
WTO moet het de directeur-generaal per brief inlichten over de wil tot toetreden onder Artikel XII
van de Marrakesh Agreement Establishing the WTO. Als een (waarnemend) land wordt toegestaan
de onderhandelingsprocedure te beginnen, wordt de regering van dat land gevraagd een besluit tot
toetreden te nemen binnen een periode van vijf jaar.28
         De General Council, bestaande uit afgevaardigden van alle WTO leden29, bekijkt de aanvraag
en creëert een Working Party (WP), die de aanvraag verder zal onderzoeken.30 De voorzitter nodigt
normaal gesproken een afgevaardigde van het kandidaat-land uit om de kenmerken van de handel,
het economische regime en de redenen van toetreden te presenteren. In de onderhandelingen voor
het toetreden tot de WTO wordt de daadwerkelijke toetreding versneld als het kandidaat-land al
voldoet aan de WTO eisen of als hervormingen al onderweg zijn om te voldoen aan die eisen. Bij de
onderhandelingen is het zeer van belang dat het kandidaat-land van plan is ‘to undertake all
obligations associated with WTO membership and to be responsible to WTO Members for fulfilment
of its obligations.’31
         In de onderhandelingsprocedure wordt een raamwerk voor de onderhandelingen tussen de
WTO leden en het kandidaat-land gecreëerd. De onderhandelingen over de toetreding bestaan uit
verschillende onderdelen: multilaterale onderhandelingen binnen de Working Party over de
toetredingsvoorwaarden die aangenomen moeten worden; multilaterale onderhandelingen over
binnenlandse landbouwondersteuning en exportsubsidies tussen geïnteresseerde WTO leden; en
bilaterale onderhandelingen tussen geïnteresseerde WTO leden over goederen en specifieke
diensten.32
         Landen die willen toetreden tot de WTO moeten bereid zijn alle regels van de WTO
Overeenkomst te accepteren. Hun verplichtingen worden in een eigen Protocol of commitments
bewaard. De onderhandelingen voor tarieven en specifieke commitments over diensten zijn
gebaseerd op de gedetailleerde aanvraag van het kandidaat-land. Alle resultaten van die


27
   Arif Hussain, Handbook on accession to the WTO, Observer status for non-Member governments before
application to accede (augustus 2007)
http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/c4s2p1_e.htm, bezocht op 3 september 2009.
28
   Hussain, Handbook on accession to the WTO.
29
   Agreement establishing the World Trade Organisation, 10, http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/04-
wto.pdf, bezocht op 21 september 2009.
30
   De Working Party bestaat uit leden van de WTO die interesse hebben in de toetreding van het kandidaat-
land.
31
   World Trade Organization, Accession to the World Trade Organization, 2.
32
   Arif Hussain, Handbook on accession to the WTO, Accession in perspective (augustus 2007)
http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/intro_e.htm, bezocht op 3 september 2009.



                                                                                                        14
                                                                                                 Master Thesis
                                                                                      Een diplomatieke impasse


onderhandelingen worden in een Draft Protocol bewaard.33 Dit is het meest substantiële deel van de
toetredingsprocedure en vaak het moeilijkste.34 Het Draft Protocol, de toetredingsvoorwaarden, de
voorwaarden van de Working Party, de voorwaarden van de General Council en de voorwaarden van
de Ministerial Conference vormen het toetredingspakket. Als laatste fase wordt dit pakket aan de
WTO leden aangeboden die beslissen over de toetreding. Alleen als er consensus bestaat, (want elk
WTO lid moet tevreden zijn met de uitkomst van de onderhandelingen) kan een kandidaat-land
toetreden tot de WTO.35 Het kandidaat-land kan in deze laatste fase, als het vindt dat het aan
onredelijke voorwaarden moet voldoen, ook besluiten om ‘the final deal’ niet te ondertekenen. Het
fundamentele principe van de WTO onderhandelingen is ‘nothing is agreed until everything is
agreed.’36
        De tijd die voor de onderhandelingen wordt genomen, verschilt per aanvraag. De laatste fase
van de onderhandelingsprocedure kan veel tijd in beslag nemen, met name als een WTO lid besluit
om gebruik te maken van zijn ‘vetorecht’. Hoewel het mogelijk is dat een land de toetreding van een
kandidaat-land op elk moment van de toetredingsprocedure kan tegenhouden, streven de WTO
leden altijd naar consensus (door bijvoorbeeld compromissen te sluiten). Zelden komt het voor dat
procedurele beslissingen omtrent toetreding worden uitgesteld doordat er geen consensus kon
worden gevormd. De WTO is altijd succesvol geweest bij het buiten de WTO houden van bilaterale
politieke geschillen. 37 Andere vertragingen in WTO onderhandelingen kunnen ontstaan door
ontwikkelingen in of van het kandidaat-land, zoals een nieuwe regering, veranderingen in
binnenlandse politieke prioriteiten of plotselinge economische moeilijkheden.38




33
   De resultaten van de onderhandelingen kunnen per land verschillen, omdat geen enkel land dezelfde
handels- en economische structuren heeft.
34
   Pascal Lamy, ‘The EU supports Russia’s WTO bid’, in: Katinka Barysch e.a., Russia and the WTO (Londen 2002)
25-35, aldaar 28.
35
   Hussain, Accession in perspective.
36
   Lamy, ‘The EU supports Russia’s WTO bid’, 29.
37
   Hussain, Accession in perspective.
38
   Lamy, ‘The EU supports Russia’s WTO bid’, 30.


                                                                                                           15
M.F. Wessels



2. Achtergrond stalemate tussen de EU en Rusland
Voordat de aanvraag tot WTO lidmaatschap van Rusland wordt gehonoreerd, moeten eerst bilaterale
en multilaterale onderhandelingen tussen Rusland en andere WTO landen worden voltooid. In deze
onderhandelingen staan onder andere tarifaire handelsbelemmeringen en de bescherming van
intellectueel eigendom centraal. Een van Ruslands belangrijkste bilaterale onderhandelingen wordt
gevoerd met de Europese Unie. De grootste eisen die de EU aan Rusland stelt, hebben te maken met
de nivellering van de binnenlandse en buitenlandse prijs voor olie en gas uit Rusland. Rusland
gebruikt namelijk een duaal systeem van gasprijzen.39 Dit houdt in dat Rusland de prijs voor de
nationale markt laag houdt om het gebruik van gas te stimuleren en tegelijkertijd gas exporteert (aan
de Europese Unie) voor een veel hogere prijs.40 In 2003 haalde Gazprom 65% van zijn inkomsten uit
de verkoop van gas aan Europa, waarbij de prijs voor gas zes maal hoger was dan de prijs voor de
nationale markt.41
        Een andere eis van de EU is dat het staatsmonopolie op gasbedrijven wordt opengebroken.
Rusland komt deze eisen niet gemakkelijk tegemoet. Rusland verdient veel geld aan de export van
gas en de Gazprom wordt door de Russische staat gecontroleerd. Daarbij beschouwt Rusland dit als
een Europese bemoeienis in interne aangelegenheden.42 Ook is Rusland nog steeds sterk afhankelijk
van de export van gas en olie, dus zal het niet snel de prijs voor gas verlagen. Rusland weigert
hervormingen in zijn energiebeleid te koppelen aan de toetreding tot de WTO.43 Op dit punt lopen de
onderhandelingen tussen de EU en Rusland stroef. Voordat de impasse in de onderhandelingen
uitgebreid wordt behandeld, zal ik eerst de relatie tussen de EU en Rusland belichten. Hierdoor zal
duidelijk worden waarom de impasse een dermate delicate kwestie is.



2.1 Betrekkingen tussen Rusland en de Europese Unie


       “The Russian Federation is one of the most important partners for the European Union. A key
       priority of the European Union is to build a strong strategic partnership with Russia based on a
       solid foundation of mutual respect. Russia is the largest neighbor of the EU, brought even closer
       by the Union’s 2004 and 2007 enlargements […] Russia is also a major supplier of energy products
       to the EU. Russia is a large, dynamic market for EU goods and services, with considerable growth.

39
   A.R. Spanjer, ‘Russian gas price reform and the EU-Russia gas relationship: Incentives, consequences and
European security of supply’, Energy Policy, 35(5) mei 2007, 4, http://media.leidenuniv.nl/legacy/as-2007-
1.pdf, bezocht op 10 december 2009.
40
   In feite bestaan er drie soorten prijzen voor gas: een prijs voor de nationale markt, een hogere prijs voor de
GOS landen (Gemenebest van Onafhankelijke Staten: de voormalige Sovjet landen) en een hoogste prijs voor
Europa. Hierbij moet wel gezegd worden dat de prijzen voor de GOS landen onderling ook sterk kunnen
verschillen.
41
   J.P. Stern en Anouk Honoré, ‘The future of Russian gas and Gazprom’, in: A. Bausch en B. Schwenker (eds.),
Handbook Utility Management, Oxford Institute for Energy Studies (Oxford 2005).
42
   ‘Seal of disapproval’, The Economist, Vol. 369, Nr. 8350 (2003), 50.
43
   Ksenia Yudaeva, ‘Impact of WTO accession on Russian economy: A review of current findings’, The World
Bank, Beyond Transition, http://www.worldbank.org/html/prddr/trans/aprmayjun03/pgs18-19.htm, bezocht
op 28 januari 2010.


                                                                                                                16
                                                                                                     Master Thesis
                                                                                          Een diplomatieke impasse


      The EU’s market, on the other hand, is by far the most important destination for Russian
                  44
      exports.”


In deze openingszinnen van het handboek The European Union and Russia: Close neighbours, global
players, strategic partners, slaat de Europese Commissie de spijker op de kop. In de ‘algemene’
zinnen over de betrekkingen tussen Rusland en de EU komt namelijk de afhankelijkheidsrelatie
tussen de EU en Rusland naar voren. De EU en Rusland zijn buren van elkaar en drijven daardoor
automatisch veel handel met elkaar (net zoals Nederland en Duitsland bijvoorbeeld). Daarbij hebben
de EU en Rusland verschillende exportproducten die de ander nodig heeft. Enerzijds is de EU sterk
afhankelijk van de export van Russisch gas, anderzijds is Rusland afhankelijk van Europese goederen
en diensten.
        Tussen de EU en Rusland wordt al intensief samengewerkt om onder andere de economie
van Rusland te moderniseren en het beter te integreren in de globale wereldmarkt. Ook wordt
samenwerking gezocht in internationale veiligheid en aangelegenheden. De modernisatie en
integratie van Rusland in de wereldmarkt wordt door de EU als noodzakelijk gezien, omdat op deze
manier stabiliteit, voorspelbaarheid en een verbeterde juridische veiligheid voor Europese
investeringen in Rusland worden gecreëerd. Daarom is de EU een groot voorstander van Ruslands
toetreding tot de WTO. Een Russisch lidmaatschap van de WTO zou niet alleen een betere integratie
in de wereldmarkt bewerkstelligen en de benodigde hervormingen in Rusland consolideren, maar
zou ook voordelig uitpakken voor de EU.45
        Tegelijkertijd is de EU ook het grootste obstakel voor Russisch WTO lidmaatschap. Vladimir
Poetin had aan het begin van zijn presidentschap laten weten een groot voorstander te zijn van WTO
toetreding, maar wil hij dit bewerkstelligen dan zal hij met de EU over de gasprijzen moeten
onderhandelen.46 De EU krijgt namelijk 20% van zijn gasbenodigdheden van Rusland, waardoor dit
één van de belangrijkste onderwerpen is in de WTO onderhandelingen. 47
      De EU en Rusland werken niet alleen samen op het gebied van handel en economische
samenwerking, maar werken ook samen op het gebied van energie, klimaatveranderingen, milieu,
justitie, mensenrechten, buitenlandse politiek, externe veiligheid, onderzoek, educatie, cultuur en
                                                                          48
verschillende projecten omtrent financiële samenwerking.                       Niet alleen de EU moedigt
samenwerking op menig vlak aan, ook Rusland wil de betrekkingen met de EU aanhalen. Poetin
schreef in 2007 onder andere het volgende in een brief om de 50e verjaardag van de EU te
herdenken:


      “I strongly believe the full unity of our continent can never be achieved until Russia, as the largest
      European state, becomes an integral part of the European process […] Today, building a sovereign

44
   ‘The European Union and Russia: Close neighbours, global players, strategic partners’, European Commission,
External Relations (2007) 3.
45
   ‘The European Union and Russia’, European Commission, 8.
46
   ‘Here today, where tomorrow?’, The Economist, Vol. 371, Nr. 8376 (2004), 15-17, aldaar 16.
47
   ‘Seal of disapproval’, The Economist, Vol. 369, Nr. 8350 (2003), 50.
48
   ‘The European Union and Russia’, European Commission.


                                                                                                               17
M.F. Wessels



       democratic state, we share the values and principles of the vast majority of Europeans […] A
       stable, prosperous and united Europe is in our interest […] The development of multifaceted ties
                                                    49
       with the EU is Russia’s principle choice.”


De Europese Economische Gemeenschap (EEG) werd met het Verdrag van Rome op 25 maart 1957
gesticht, wat een significante gebeurtenis was in de toekomst van Europa. De zes landen, namelijk
Nederland, België, Luxemburg, West-Duitsland, Frankrijk en Italië, ondertekenden het Verdrag van
Rome en daarvoor in 1952 het Verdrag van Parijs voor de Europese Gemeenschap Kolen en Staal
(EGKS), dat de eerste grondslag vormde voor een grotere Europese samenwerking.
        Poetin haalde in zijn brief niet alleen de oprichting van de EEG aan als belangrijk moment in
de geschiedenis van de EU en de toekomstige samenwerking met Rusland, ook benadrukte hij de val
van de Muur in 1989. Volgens Poetin was dat niet alleen het moment dat vrijheid door Europa
verspreid werd, maar ook het begin van een verdere Europese integratie.50 In zeker zin klopt dit
gegeven, want het was de Muur die Oost van West gescheiden hield. Na de val van de Muur, maar
ook na de val van de Sovjet-Unie, begon langzamerhand de verdere uitbreiding van de EEG.51 Het
heeft alleen nog zeer lang geduurd (2004) voordat de Europese Unie zich naar voormalige
Sovjetlanden zou uitbreiden. Met de toetreding van de Baltische landen kwamen de grenzen van de
Europese Unie en Rusland aan elkaar te liggen.
        Om de uitgebreide betrekkingen tussen de EU en Rusland aan te duiden, geef ik de
handelhandelsbetrekking als voorbeeld. De EU is de grootste investeerder en handelspartner van
Rusland: 52.3% van de Russische handel is met de EU, er wordt €105 miljard aan goederen vanuit de
EU naar Rusland geëxporteerd en €173,2 miljard uit Rusland geïmporteerd (2008). Het enorme
bedrag dat besteed wordt aan het importeren van goederen, bestaat voornamelijk (68,2%) uit
energie. Daarnaast exporteert de EU naar Rusland €18 miljard aan diensten en importeert €11,5
miljard aan diensten van Rusland (2007). Ook zijn de buitenlandse investeringen niet mis. De EU
investeert €18 miljard in Rusland en andersom is dit bedrag €1 miljard (2007).52
        Al sinds 1997 is een Partnership and Co-operation Agreement (PCA) tussen Rusland en de EU
van kracht waarin politieke, economische en culturele aspecten van hun relatie worden
gereguleerd.53 Dit is de wettelijke basis voor de bilaterale handel tussen beide blokken.54 Het dient
ook als basis voor een grotere integratie na Ruslands WTO toetreding. Vanaf 2008 wordt al
onderhandeld over een opvolger van deze overeenkomst, omdat Rusland en de EU er vanuit gingen

49
   Vladimir Poetin, ‘Russia is Europe’s natural ally’, Sunday Times (25 maart 2007)
http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article1563806.ece, bezocht op 8
januari 1020.
50
   Poetin, ‘Russia is Europe’s natural ally’.
51
   Zie bijlage 2 voor de lijst van lidstaten (en jaar van toetreding) van de Europese Unie.
52
   Zie bijlage 7 voor de economische indicaties van de handel tussen de EU en Rusland.
53
   ‘Agreement on partnership and cooperation establishing a partnership between the European Communities
and their Member States, of one part, and the Russian Federation, of the other part’,
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2003/november/tradoc_114138.pdf, bezocht op 8 januari 2010.
54
   Anthony Gooch, ‘EU – Russia relations & Russia’s accession to the WTO’, UCLA Eurasian, EU, US Conference
(Los Angeles 6 maart 2003) www.international.ucla.edu/cms/files/UCLARussia.doc, bezocht op 8 januari 2010.


                                                                                                          18
                                                                                             Master Thesis
                                                                                  Een diplomatieke impasse


dat Rusland al eerder lid van de WTO zou worden. Binnen het bestaande Partnership and Co-
operation Agreement werden vanaf 2003 vier common spaces nagestreefd, met de bedoeling om de
PCA te versterken. De common spaces bestaan uit de Common Economic Space, de Common Space of
Freedom, Security and Justice, de Common Space of External Security en de Common Space of
Research and Education.55
        De Common Economic Space werd in 2005, in navolging van de EU-Rusland summit in St.
Petersburg in mei 2003, gecreëerd en is gericht op het ontwikkelen van mogelijkheden voor
economische belangen en het creëren van een meer open en geïntegreerde markt tussen de EU en
Rusland. Energie is een belangrijk element in deze overeenkomst en deze overeenkomst moet een
betere energiepartnership tussen de EU en Rusland teweegbrengen, zodat voor beide veiligheid en
voorspelbaarheid kan worden gerealiseerd.56 De Common Space of Freedom, Security and Justice
werd in 2005 overeengekomen en op deze manier hoopt de EU de samenwerking met Rusland te
versterken om gezamenlijk misdaad, terrorisme en andere illegale activiteiten te bestrijden.57 De
Common Space of External Security werd opgezet omdat de Europese Unie en Rusland samen de
verantwoordelijkheid hebben de veiligheid en stabiliteit op het Europese continent te waarborgen.
Onder deze samenwerking vallen vijf prioriteiten: het versterken van de dialoog en de samenwerking
op het internationale toneel; terrorisme bestrijding; samenwerking op het gebied van de
bescherming van burgerrechten; samenwerking op het gebied van crisismanagement; en non-
proliferatie van massavernietigingswapens en het versterken van exportcontroles en ontwapening.58
De Common Space of Research and Education is bedoeld om politieke, sociale en economische
stabiliteit in Rusland te ontwikkelen. De EU ziet de samenwerking op het gebied van educatie, cultuur
en research and development als de manier om die doelen te bereiken.59
        Op veel vlakken bestaat er al grote samenwerking en handel tussen de EU en Rusland.
Ruslands toetreding tot de WTO is een onderdeel van, en een volgende stap om, die (economische)
samenwerking uit te breiden. Niet alleen de EU, maar ook Rusland is bereid de benodigde stappen te
ondernemen om dit doel te realiseren.




55
   European Commission, External Relations, EU-Russia Common Spaces,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/index_en.htm, bezocht op 11 februari 2010.
56
   European Commission, External Relations, Common Economic Space,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/economic_en.htm, bezocht op 11 februari
2010.
57
   European Commission, External Relations, Freedom, Security and Justice,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/fsj_en.htm, bezocht op 11 februari 2010.
58
   European Commission, External Relations, External Security,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/external_security_en.htm, bezocht op 11
februari 2010.
59
   European Commission, External Relations, Research and development, education and culture,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/research_en.htm, bezocht op 11 februari
2010.


                                                                                                         19
M.F. Wessels



2.2 Rusland op weg naar WTO toetreding
Peter Sutherland, in 1994 de deputy director van de GATT, verklaarde dat de toetreding van Rusland
voordelen voor alle WTO landen zou meebrengen. Ook zou Rusland zelf baat bij WTO lidmaatschap
hebben, omdat het land dan sneller de benodigde hervormingen in het statelijke apparaat,
privatiseringen in de meeste ondernemingen en de instelling van basale instituties voor een
markteconomie kon bewerkstelligen. Daarbij kon Rusland de regulering van de nationale economie
en buitenlandse economische relaties realiseren. Het leek alsof Rusland alleen voordeel zou behalen
bij toetreding tot de WTO, maar er zouden ook moeilijkheden gecreëerd worden. Statelijke
administratieve instanties moeten zich leren aanpassen aan de conventionele regels van de
wereldwijde markt. Zij, maar ook Russische zakenlui, moeten de internationale regels van
handelsrelaties accepteren en de nationale economie zien te beschermen van excessieve competitie
en oneerlijke commerciële activiteiten van buitenlandse bedrijven.
         Ondanks dat Rusland pas vanaf 2000 meer serieus te werk ging omtrent WTO toetreding
(omdat Poetin na zijn aantrede als president de WTO toetreding een belangrijk onderdeel van zijn
beleid maakte), was de aanvraag tot toetreden al in 1995 (kort na de overeenkomst van de Uruguay
Ronde) ingediend.60 De aanvraag en de daaropvolgende onderhandelingen met de internationale
organisatie toonden aan dat Rusland vastberaden was om te integreren met de wereldeconomie.61
Anders Aslund, van het Peterson Institute for International Economics, gaf als verklaring dat Rusland
wellicht intellectueel gegroeid was. Meerdere internationaal georiënteerde economen en politici
beseften dat Rusland groot voordeel kon hebben bij een lidmaatschap van de WTO. Aslund gaf als
een andere mogelijke reden dat de Russen, sinds China’s WTO toetreding, inzagen dat het tijd was
voor een verandering in Ruslands economische beleid.62
         Ondanks grote problemen in de economie, die veroorzaakt werden door de overgang naar
een markteconomie, diende Rusland in februari 1998 zijn eerste aanbod tot markttoegang van de
WTO in. Dit hield in dat Rusland in de laatste fase van het onderhandelingsproces was beland, waarin
het over de concrete voorwaarden voor toetreden kon onderhandelen en de eerder genoemde
hervormingen kon implementeren. In deze ‘laatste fase’ zit Rusland nog steeds, omdat meerdere
landen, die al deelnemen aan de WTO, geschillen met Rusland hebben.63 Die deelnemende landen
kunnen de toetreding van Rusland tegenhouden, totdat Rusland ook voldoet aan hun bilaterale
eisen. De laatste fase duurt zo lang, omdat Rusland niet alleen een groot land is dat vele bilaterale



60
   Hier moet bij gezegd worden dat Rusland in 1993 bij de GATT een aanvraag tot lidmaatschap indiende.
Aangezien de WTO, als opvolger van de GATT, in 1995 werd opgericht, moest Rusland een nieuwe aanvraag
indienen.
61
   Ruslands wil tot integreren met de wereldeconomie was ook al gebleken uit de Ruslands toetreding tot de
Customs Cooperation Counsil, het International Monetary Fund, de World Bank en de International Chamber of
Commerce.
62
   Anders Aslund, ‘Russia’s WTO accession’, Testimony at the Hearing on EU Economic and Trade Relations with
Russia, Committee on International Trade, European Parliament, Brussels (21 november 2006)
http://www.iie.com/publications/papers/print.cfm?doc=pub&ResearchID=686, bezocht op 6 augustus 2009.
63
   Ksenia Yudaeva, ‘Russia’s WTO accession: scholars see positive effects’ in: Transition, Vol. 13, Nr. 4-5, (juli-
september 2002) 45-47, aldaar 46.


                                                                                                                 20
                                                                                                 Master Thesis
                                                                                      Een diplomatieke impasse


handelsbetrekkingen heeft, maar ook omdat die landen belangen hebben bij Ruslands WTO
toetreding.
          Aan landen die willen toetreden tot de WTO worden gevraagd bij de Working Party
gedetailleerde informatie in te dienen betreffende verschillende facetten van hun economie. Daar
horen de verschillende sectoren van hun economie bij (zoals industrie, landbouw en diensten), de
omvang van subsidies, intellectuele eigendomsrechten en de werkwijze van subfederale wetten en
verordeningen, die zeer belangrijk zijn, omdat hieruit is op te maken hoe de economie van een land
werkt. Bij landen die slechte gegevenssystemen hebben, of die geografisch een enorme economie
hebben (zoals Rusland), is het onderzoek naar de economische structuren en facetten een zware
taak.64
          Een grote stap voorwaarts was het besluit van de EU en van de Verenigde Staten in 2002 om
Rusland de ‘markteconomie’ status te geven.65 De ‘markteconomie’ status is geen vrijkaart om toe te
treden tot de WTO.66 De gegeven ‘markteconomie’ status geeft daarentegen wel aan dat Ruslands
hervormingen succesvol zijn en dat Rusland wellicht in de toekomst aan de WTO
toetredingsvoorwaarden kan voldoen.67 Dat Rusland de status van een markteconomie verdient, is
duidelijk geworden door de crisis van 1998. Hoewel een crisis als negatief wordt bestempeld, heeft
het wel aangetoond dat ‘de onzichtbare hand van de markt’ aanwezig is in Rusland.68
          Op dit moment zijn alle grote economische machten in de wereld lid van de WTO, Rusland
niet, terwijl het opmerkelijk genoeg wel bij de G8 hoort. Het land is niet alleen de grootste economie
buiten de WTO, maar het is ook de enige grote economie buiten de WTO. Andere grote opkomende
economieën, zoals China, India, Brazilië en Zuid-Afrika, hebben gekozen voor de economische
voordelen die de WTO te bieden heeft in plaats van zich vast te houden aan een autonomie.69
Niettemin is Rusland hard op weg naar een goed functionerende markteconomie. Hervormingen in
het staatsapparaat, privatiseringen in de meeste ondernemingen en de instelling van basale
instituties voor een markteconomie zijn in werking gesteld. En nog meer van belang: Rusland heeft
de handel en de meeste prijzen geliberaliseerd. Alhoewel Rusland op weg is naar een volledige


64
   Harry G. Broadman, ‘Global economic integration: Prospects for WTO accession and continued Russian
reform’, The Washington Quarterly, Vol. 27, Nr. 2 (april 2004) 79-98, aldaar, 91.
65
   ‘Time to trade’, The Economist, Vol. 363, Nr. 8277 (Londen, 15 juni 2002) 77.
66
   In het geval van China, dat geen markteconomie had, was deze status geen belemmering voor WTO
toetreding. China is een WTO lid sinds 11 december 2001 en had geen ‘markteconomie’ status nodig om toe te
treden tot de WTO. China was in 1948 een van de 23 originele oprichters van de GATT, maar na de Chinese
Revolutie in 1949 werd aangekondigd dat China de GATT zou verlaten. De regering in Peking heeft dit echter
nooit erkend en heeft in 1986 de GATT gevraagd om China’s status als Contracting Party te herstellen. In 2001
beëindigde China bilaterale onderhandelingen met 36 WTO leden, waarbij de grootste belemmering de
markteconomie status was. Tijdens de onderhandelingen zijn WTO benodigdheden en hervormingen in China
ingevoerd waardoor China in 2001 tot de WTO kon toetreden.
Zie: ‘China’s accession to the WTO and its relationship to the Chinese Taipei accession and to Hong Kong and
Macau, China’ (maart 2001) http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/chinabknot_feb01.doc, bezocht op
7 september 2009.
67
   Zie bijlage 3 voor de status van Ruslands toetreding tot de WTO (Working Party)
68
   Broadman, ‘Global economic integration: Prospects for WTO accession and continued Russian reform’, 88.
69
   ‘Russia, its future and the WTO’, Speech van Peter Mandelson bij de Joint Event Association of European
Business (AEB) en de Russian Confederation of Business Industries (RSPP) (Moskou 27 maart 2007).


                                                                                                           21
M.F. Wessels



markteconomie en toetreding tot de WTO, moet Rusland voor de daadwerkelijke WTO toetreding
nog the full range van marktinstituties verstevigen en consolideren. Het moet productiefaciliteiten
moderniseren en de productiviteit vergroten, zodat Russische bedrijven en economie competitieve
producten kunnen produceren.70
        Om deel te nemen aan de WTO zal Rusland de ‘Russische manier’ van zaken doen moeten
veranderen. Corruptie in de bureaucratie moet aangepakt worden en de wetgeving moet naar
behoren worden uitgevoerd. Wetgeving, subsidies en belastingen in Rusland verschillen per persoon
op basis van politieke connecties, werk en waar men werkt. Bepaalde Russische wetten, zoals wetten
rond intellectueel eigendomsrecht, moeten worden aangepast. Pas wanneer Rusland kan aantonen
dat het die wetten in de praktijk kan uitvoeren, zal de aanvraag tot toetreding worden
gehonoreerd.71 Zou Rusland toetreden tot de WTO dan geeft dat, volgens auteur Leonid Sabelnikov,
een grote steun in de rug aan Ruslands deelname in de internationale economische samenwerking.72



2.3 Obstakels en belemmeringen tot WTO toetreding
In Ruslands WTO toetredingsproces zijn externe en interne obstakels. Eén van de externe obstakels is
dat de Russische markt niet volledig geïncorporeerd in het wereldhandelssysteem is; het functioneert
niet naar behoren in combinatie met de algemene geaccepteerde juridische regels en het werkt niet
onder normale competitieve condities die noodzakelijk zijn voor succesvolle zakelijke
ondernemingen. WTO toetreding kan hier verbetering in brengen. Daarbij kan export vanuit Rusland
de world commodity markets sterk beïnvloeden zonder actief hierin te participeren, waardoor het
gevaar kan ontstaan van instabiliteit en potentiële conflictsituaties. Desondanks zijn de oprichters
van de WTO73, sinds Ruslands aanvraag tot WTO toetreding, zeer geïnteresseerd in de toetreding van
Rusland.
        WTO leden zoals Moldavië en Georgië zullen echter niet zo snel instemmen met de
toetreding     van    Rusland     tot   de    WTO.     Rusland     heeft    namelijk     embargo’s,     vanwege
‘gezondheidsproblemen’, tegen deze twee landen ingesteld, waardoor substantiële import van wijn
en fruit vanuit deze landen verboden werd. Wat er werkelijk aan de hand is, heeft niets te maken
met gezondheidsproblemen. Rusland steunt de afgescheiden territoria zoals Transnistrië in Moldavië
en Abchazië en Zuid-Ossetië in Georgië. Als Rusland de embargo’s niet opheft, hebben Georgië en
Moldavië weinig keus dan het weigeren van bilaterale protocollen met Rusland binnen de WTO.74 De
betrekkingen met Georgië blijven druk uitoefenen op de Russische onderhandelingen. Georgië blijft
bezwaar maken over de agenda van de multilaterale onderhandelingen en blokkeert daarmee de




70
   Yasin, ‘Russia and the WTO: what is the alternative’, 14-15.
71
   ‘Playing by the rules’, The Economist, Vol. 360, Nr. 8232 (28 juli 2001) 67-68, aldaar 67.
72
   Leonid Sabelnikov, ‘Russia on the way to the World Trade Organisation’, International Affairs, Vol. 72, Nr. 2 (1
april 1996) 345-355, aldaar 345.
73
   Zie bijlage 4 voor deelnemende landen aan de WTO, inclusief alle oprichtende landen sinds 1 januari 1995.
74
   Aslund, ‘Russia’s WTO accession’.


                                                                                                                22
                                                                                                    Master Thesis
                                                                                         Een diplomatieke impasse


bijeenkomsten van de Working Party (die zich over de toetreding van Rusland buigt). Zonder
multilaterale onderhandelingen kan Rusland multilaterale kwesties niet aanpakken.75
        Volgens Artikel XII van het WTO convenant betreffende toetreding kan een kandidaat-land
toetreden als twee derde van de WTO leden de toetredingsovereenkomst honoreert.76 Rusland
hoopt de kwestie met Georgië te omzeilen door gebruik te maken van die ‘meerderheidsregel’, maar
dat is ijdele hoop. Beslissingen omtrent het toetreden van een kandidaat-land worden in de praktijk
genomen op basis van consensus, net zoals alle andere beslissingen worden genomen in de WTO. Dit
houdt in dat Rusland genoodzaakt is succesvol te onderhandelen met Georgië (en Moldavië) wil het
uiteindelijk toetreden tot de WTO.77
        Russische WTO onderhandelaars hebben geklaagd dat de toetredingsvoorwaarden voor
Rusland zwaarder zijn dan voor andere landen. Zij geven dat aan als reden dat Rusland moeite heeft
met toetreden en zien dit als een extern obstakel in het WTO toetredingsproces. Volgens David Tarr
van de World Bank is dit onjuist en zijn de voorwaarden tot toetreden niet excessief:


       ‘The process of acceding to the WTO since 1998 is a difficult one in which all acceding
       countries have been asked to take on very significance commitments to foreign exporters
       and investors. In comparison with the commitments of these countries, the commitments
       that are reported for Russia do not appear excessive.’78


Ondanks Russische klachten omtrent goederen-, diensten- en landbouwvoorwaarden worden in
werkelijkheid geen zwaardere eisen aan Rusland gesteld dan aan andere kandidaat-landen. Rusland
moet deze klachten opzij zetten en het normale traject blijven volgen. Er zijn echter concrete
moeilijkheden     waar     de    onderhandelingen        op    blijven   steken.    Onderhandelingen        over
landbouwsubsidies zijn ook een heikel punt. Rusland wil graag de mogelijkheid van subsidies
behouden, maar de Working Party zal dit hoogstwaarschijnlijk niet toestaan. Zodra Rusland krijgt wat
het wil, zullen andere (WTO) landen bezwaar maken en zal er geen consensus ontstaan.
        In het proces van Ruslands toetreden tot de WTO kan elk deelnemend land de toetreding
blokkeren, maar het is niet de enige reden waardoor Rusland nog geen lid is van de organisatie.
Tarifaire handelsbelemmeringen en het gebrek aan transparantie en voorspelbaarheid spelen de
Russische WTO toetreding parten. Op het gebied van landbouw en de voedselindustrie weigert
Rusland tarieven te verlagen. Begrijpelijk is natuurlijk de bescherming van de nationale industrie,


75
   Zie bijlage 5 voor de leden van de Working Party die zich buigt over de toetredingsaanvraag van Rusland.
76
   ‘Decisions on accession shall be taken by the Ministerial Conference. The Ministerial Conference shall approve
the agreement on the terms of accession by a two-thirds majority of the Members of the WTO.’
Zie: World Trade Organization, Accession tot the World Trade Organization, Procedures for Negotiations under
Article XII (24 maart 1995) WT/ACC/1.
77
   David Tarr, Russian WTO accession: What has been accomplished, what can be expected, The World Bank
(Washington oktober 2007) 12,
http://siteresources.worldbank.org/INTRANETTRADE/Resources/Topics/Accession/Russian_WTO_Accession_T
arr_Oct07.pdf, bezocht op 9 september 2009.
78
   Tarr, Russian WTO accession: What has been accomplished, what can be expected, 9.


                                                                                                              23
M.F. Wessels



maar het zorgt ook voor de eigen uitsluiting van de internationale markt (door buiten de WTO te
blijven).79
         Eén van de recente ontwikkelingen betreffende externe belemmeringen tot WTO toetreding
komt vanuit de Verenigde Staten, althans zo beweert president Medvedev. Op 15 september 2009
beschuldigde Medvedev de Verenigde Staten van het ‘blokkeren’ van Ruslands toetreding tot de
WTO, omdat de Verenigde Staten een ‘uiterst voorzichtig beleid’ ten aanzien van Ruslands WTO
toetreding hebben ingenomen.80 Wellicht is dit waar, maar misschien is het een poging van Rusland
om een verklaring te geven over de onderhandelingen die al jaren duren en omtrent het besluit van
WTO toetreding in een douane unie met Kazachstan en Wit-Rusland.
         Als interne belemmering geldt dat bepaalde ‘belangengroepen’ in Rusland geen interesse in
toetreding hebben, omdat in de WTO meer transparantie, toezicht op monopolies en
corruptiebestrijding nodig is. Deze ‘belangengroepen’ en monopolisten zitten niet te wachten op
markttransparantie en inmenging van buitenaf. Zij willen hun ‘manier’ behouden en willen niet op de
vingers getikt worden door het arbitragemechanisme van de WTO. Daar komt bij dat veel Russische
bedrijven afhankelijk zijn van staatssubsidies en niet sterk genoeg zijn om de strijd aan te gaan met
Europese bedrijven.81 Met andere woorden: de WTO staat dergelijke subsidies niet toe en WTO
toetreding zou dan het einde van deze Russische bedrijven betekenen. De Russische staat, die
bepaalde belangrijke bedrijven in handen heeft en voor een groot deel gecentraliseerd en autoritair
is82, moet dan macht uit handen geven wanneer Rusland zou toetreden tot de WTO.83 Er bestaat ook
een angst voor het verlies van werkgelegenheid als Russische bedrijven de concurrentie met
Europese bedrijven niet aankunnen en moeten snijden in personeel om winst te blijven maken. Ik zal
later terugkomen op de verschillende belangengroepen.
         Een andere interne belemmering is het vestigingsklimaat. Het voldoet niet aan de eisen van
de WTO, omdat er weinig vertrouwen in de bancaire en financiële sector bestaat. Buitenlandse
bedrijven klagen over ondoorzichtige procedures en investeringsregels. Algemene belemmeringen
tot de toetreding worden gevormd door de bureaucratie, corruptie, langdurige douaneprocedures of
eisen op het gebied van hygiëne en veiligheid.84 Het International Monetary Fund is van mening dat
hervormingen wel onderweg zijn, maar ze de implementatie missen:

79
   Jan Marinus Wiersma en Manon Korthals, ‘Russische lidmaatschap van WTO een toets voor open politiek’,
Internationale Spectator, Jaargang 63, Nr. 4 (april 2009) 187-191, aldaar 187-188.
80
   ‘Medvedev: U.S. blocking Russia’s WTO entry’, CNN (15 september 2009)
http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/15/russia.us.wto/index.html?eref=edition_europe, bezocht
op 16 september 2009.
81
   Wiersma en Korthals, ‘Russische lidmaatschap van WTO een toets voor open politiek’, 189.
82
   Anders Aslund, ‘An assessment of Putin’s economic policy’, CESifo Forum 2 (juli 2008)
http://www.iie.com/publications/papers/paper.cfm?ResearchID=974, bezocht op 16 september 2009.
83
   Aan de ander kant kijken beleidsmakers in Rusland met een andere blik (dan bepaalde ‘belangengroepen’)
naar de WTO en het toetreden daartoe. De Russische overheid heeft bevonden dat eigendomsveranderingen in
de transitieperiode van privatiseringen niet heeft geleid tot competitieve veranderingen in zakelijke structuren
en gedrag. Beleidsmakers zien de WTO toetreding, en daarbij het onderwerpen aan rules-based disciplines en
toenemende competitie, als een goede bijkomstigheid bij de binnenlandse beleidsinitiatieven en als een
belangrijk instrument om meer concurrentie in de Russische bedrijvensector te creëren.
Zie: Broadman, ‘Global economic integration: Prospects for WTO accession and continued Russian reform’, 85.
84
   Wiersma en Korthals, ‘Russische lidmaatschap van WTO een toets voor open politiek’, 188.


                                                                                                             24
                                                                                                   Master Thesis
                                                                                        Een diplomatieke impasse




      ‘The mission (International Monetary Fund) is concerned that support for WTO accession is losing
      momentum. As the scope for catch-up gains in productivity diminish, long-term growth will
      become increasingly dependent on boosting investment, including by improving Russia’s
      investment climate. In this regard, the mission is concerned that the drive to gain accession to the
      WTO appears to be losing momentum—enhancing competition and reducing rent seeking
      through early WTO membership remain key to a strengthening of the investment climate. More
      generally, while many reforms aimed at improving the investment climate and bolstering
      institutions—including civil service, administrative, and judicial reforms—are technically well
      advanced, implementation appears to have stalled. The urgency of advancing reforms is
      heightened by adverse demographic factors, which are leading to a contraction in the labour
                 85
      supply.’


Andere problemen blijven bestaan rond intellectueel eigendomsrecht en politieke kwesties met de
Europese Unie. Rusland heeft wel hervormingen gestart omtrent intellectueel eigendomsrecht, maar
heeft wetten (nog) niet bekrachtigd. Het aanpakken van illegale films, muziek, software en
farmaceutica heeft in Rusland geen prioriteit. De politieke kwesties tussen Rusland en de EU
ontstonden in 2004 toen duidelijk werd dat Rusland Oost-Europese landen treiterde, mensenrechten
schond en het juridische systeem voor politieke doeleinden misbruikte.86 De kwesties tussen Rusland
en de EU bereikten in 2007 een dieptepunt, waardoor de EU een hardere opstelling in nam ten
aanzien van Ruslands toetreding tot de WTO.87 Daarentegen is het officiële standpunt van de EU over
de toetreding van Rusland traditioneel positief.88




85
   Verklaring van de IMF missie tot de Russische Federatie, Persbericht Nr. 09/193 (1 juni 2009)
http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2009/pr09193.htm, bezocht op 9 september 2009.
86
   Ambrose Evans-Pritchard, ‘Russia faces EU sanctions over ‘bullying’in Eastern Europe’, Telegraph (23
february 2004) http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/1455156/Russia-faces-EU-
sanctions-over-bullying-in-Eastern-Europe.html, bezocht op 14 september 2009.
87
   Een diplomatieke kwestie tussen Estland en Rusland omtrent de verplaatsing van een oud sovjetbeeld (in
Talinn) escaleerde toen Rusland een blokkade van olie en kolen exporten naar Estland inzette. Dit resulteerde
in een hardere positie van de EU jegens Ruslands WTO toetreding.
Zie: Bruno Waterfield, ‘EU threatens Russian trade bar’, Telegraph (4 mei 2007)
http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1550615/EU-threatens-Russian-trade-bar.html, bezocht op 14
september 2009.
88
   De EU blijft een voorstander van Ruslands toetreding tot de WTO, omdat de handel tussen Rusland en de
Europese Unie na Ruslands WTO toetreding uitgebreid wordt en er vele wederzijdse economische belangen
bestaan.
Zie: Tarr, Russian WTO accession, 13.


                                                                                                             25
M.F. Wessels




3. Diplomatieke onderhandelingen
De EU ziet Rusland graag lid worden van de WTO en staat open om dit te realiseren. Dat betekent, als
uit het voorgaande wel is gebleken, niet dat de EU over zich heen laat lopen in de
toetredingsonderhandelingen. Ruslands toetreding tot de WTO is slechts een onderdeel van een
groter samenwerkingsverband tussen de twee partijen en dat maakt de WTO onderhandelingen zeer
lastig. Zoals eerder gezegd, wil Rusland zijn energiebeleid niet hervormen onder druk van de WTO
toetredingsvoorwaarden. Het politieke spel rond het Russische energiebeleid speelt zich niet alleen
af binnen de WTO onderhandelingen, maar ook binnen de grotere economische en politieke
samenwerking tussen de EU en Rusland.
         De onderhandelingen tussen de EU en Rusland lopen stroef, wat blijkt uit de duur van het
onderhandelingsproces. Ondanks de hervormingen van Rusland, lopen de onderhandelingen vast op
bescherming van intellectueel eigendom, invoertarieven en de exportprijzen van Russisch gas. Om de
impasse in de WTO onderhandelingen tussen de EU en Rusland te verklaren geef ik allereerst uitleg
over de procedure van diplomatieke onderhandelingen in het algemeen. Hierna koppel ik de
onderhandelingen tussen Rusland en de EU aan deze procedure van onderhandelingen.


         “In international politics, negotiation, narrowly conceived, consists of discussion between officially
         designated representatives designed to achieve the formal agreement of their governments to the
                                                                                                  89
         way forward on an issue that is either of shared concern or in dispute between them.”


Dit is de analyse van politicoloog G.R. Berridge waarmee hij in Diplomacy, zijn theorie over
diplomatieke onderhandelingen begint. Berridge deelt ‘Onderhandelingen’ op in drie delen:
vooronderhandelingen, formule en details. Deze drie begrippen behandel ik één voor één om
duidelijk te maken wat ze inhouden.



3.1 Vooronderhandelingen
Bij de vooronderhandelingen wordt eerst overeengekomen dat er een mogelijkheid is dat de
onderhandelingen voor beide (of meerdere) partijen voordelig uit zullen pakken. Zonder deze
overeenkomst zullen de onderhandelingen nooit van start gaan. De vooronderhandelingen zijn zeer
van belang in het proces van onderhandelen, want zonder de vooraf afgesproken ‘regels’ ontbreekt
een kader waarin de onderhandelingen gevoerd worden. Op deze manier kunnen de partijen zich
ook instellen op te behalen voordelen, maar ook op eventuele concessies. De partijen kunnen en
willen alleen onderhandelen als een win-win situatie bestaat. Een partij zal nooit met een ander
onderhandelen als het beseft dat er geen voordeel te behalen is. Als onderhandelingen zijn




89
     Berridge, Diplomacy, 27.


                                                                                                                  26
                                                                                                  Master Thesis
                                                                                       Een diplomatieke impasse


vastgelopen en twee of meer partijen elkaar nodig hebben om vooruitgang te boeken, dan heet dat
een stalemate.90
        Een stalemate of impasse in (voor)onderhandelingen heeft doorgaans drie oorzaken: de
onderhandelende partijen hebben gelijke of verschillende belangen waardoor de onderhandelingen
vastlopen; er is een oplossing mogelijk, door bijvoorbeeld verschillende onderwerpen aan elkaar te
koppelen (linkage), en het idee dat niet onderhandelen een ramp is waar alle partijen niets mee
opschieten. Zo blijkt dus dat de partijen elkaar nodig hebben om de onderhandelingen te doen
hervatten.
        Er bestaat een aantal kenmerken voor een impasse. Deze zijn domestic secure base, hawk en
no incidents. Bij onderhandelingen die zijn vastgelopen, is het belangrijk dat de leiders van beide
partijen een domestic secure base hebben. Partijen die een onderhandelingsovereenkomst willen
sluiten, zullen dit niet doen in een politiek vacuüm. Gemaakte beloften van een regering, of interim-
regering     kunnen    gebroken      worden      door    een     opvolgende      regering,    waardoor      de
onderhandelingsovereenkomst niets meer waard is en de onderhandelingen weer opnieuw moeten
beginnen.91 Hawk houdt in dat de leider van een onderhandelende partij een bepaalde harde
reputatie heeft, waardoor een bepaalde overeenkomst bij het thuisfront niet als verraad wordt
gezien, maar als een overeenkomst of beste oplossing.92 No incidents is ook een belangrijke factor in
elk stadium van (voor)onderhandelingen.93 Een overeenkomst wordt natuurlijk het beste bereikt als
er zich geen incidenten voordoen, waardoor maatschappelijke en politieke onrust wordt
voorkomen.94



90
   Een stalemate kan in bittere conflicten, zoals in het Midden-Oosten, een lange tijd duren. Bij kernzaken of
zelfs overlevingszaken is het begrijpelijk dat een partij niet kan accepteren dat de andere partij het vermogen
heeft de onderhandelingen te saboteren of een status-quo veilig te stellen. In het conflict tussen Israël en
Arabische landen waren vier oorlogen nodig voordat Egypte en Israël vrede konden sluiten (1979) en hierbij
was zelfs de hulp nodig van Amerikaanse mediators en druk op beide partijen.
Zie: Berridge, Diplomacy, 29.
91
   Domestic secure base: In democratieën worden ook vaak moeilijke of onpopulaire beslissingen en acties vlak
na de verkiezingen genomen, omdat een nieuwe regering of president ervan uitgaat dat deze beslissing of actie
aan het einde van de regering- of presidentstermijn door het electoraat weer vergeten is. De Amerikaanse
president Jimmy Carter nam, vlak na zijn verkiezing in januari 1977, snel een beslissing omtrent een
overeenkomst in een conflict tussen Israël en Arabische landen, voordat de invloedrijke Joodse lobby in de
Verenigde Staten er lucht van kreeg.
92
   Hawk: Vanwege zijn reputatie jegens communisten, kon president Richard Nixon (1969-1974) begin jaren ’70
de betrekkingen met China en de Sovjet-Unie aanhalen en de oorlog in Vietnam beëindigen zonder dat hij zwak
zou overkomen of kiezers er op zou verliezen. Zou hij die reputatie niet hebben, dan waren de voorgaande
acties niet mogelijk geweest.
93
   Berridge, Diplomacy, 32.
94
   No incidents: Het voorkomen of vermijden van incidenten is waarschijnlijk het meest belangrijk in het
stadium van de vooronderhandelingen. In de vooronderhandelingen tussen Israël en de PLO (Palestine
Liberation Organisation) in maart 1994 opende een Israëliër het vuur op biddende Moslims, wat bekend staat
als de Hebron massacre. Door dit incident werden vredesbesprekingen tussen Israel en de PLO opgeschort. Zie:
Clyde Haberman, ‘West Bank massacre: The overview; Rabin urges the Palestinians to put aside anger and talk’,
The New York Times (1 maart 1994) http://www.nytimes.com/1994/03/01/world/west-bank-massacre-
overview-rabin-urges-palestinians-put-aside-anger-talk.html?scp=4&sq=Goldstein%20Rabin&st=cse, bezocht
op 15 februari 2010.


                                                                                                            27
M.F. Wessels



        Het vaststellen van alle voorwaarden waarop de onderhandelingen zijn gebaseerd, is een
gecompliceerde en gevoelige zaak. Het is zelfs in veel gevallen tijdrovend, moeilijk en meer
gecompliceerd dan een overeenkomst te bereiken als de onderhandelingen eenmaal van start zijn
gegaan. 95 De vooronderhandelingen zijn evenveel, of wellicht meer van belang dan de
daadwerkelijke onderhandelingen.
        Een ander belangrijk element in de vooronderhandelingen is het bepalen van de agenda.
Daarin wordt afgesproken wat besproken wordt en in welke volgorde dit wordt gedaan. In feite
wordt in dit gedeelte van de vooronderhandelingen al veel bepaald over de te bespreken
onderwerpen. Als de agenda overeengekomen is, moet men alleen nog de procedure van de
onderhandeling overeenkomen. De procedure van onderhandelen bestaat uit format, venue,
delegations en timing om de onderhandelingen een kader te geven.96
        In het format van de onderhandelingen wordt afgesproken hoe de onderhandelingen
gevoerd worden. Dit bestaat uit directe en indirecte onderhandelingen. In het geval van vijanden zijn
directe (face-to-face ) onderhandelingen gangbaar, maar in het geval van het missen van een ‘face’
of de afwezigheid van een wettelijke erkenning, is een tussenpersoon nodig. Deze derde persoon kan
bijvoorbeeld de rol innemen van een mediator.
        In het geval van meer dan twee partijen kan gekozen worden tussen parallelle bilaterale
onderhandelingen of multilaterale onderhandelingen. De eerste vorm heeft als voordeel de
flexibiliteit, snelheid en geheimhouding, maar het heeft als nadeel dat het voor argwaan zorgt en de
propagandawaarde van een grote conferentie mist. Het format wordt vormgegeven door de relaties
tussen de partijen. Zwakkere partijen zullen bijvoorbeeld meer neigen naar multilaterale
onderhandelingen met sterkere partijen omdat hun capaciteiten en kansen in de onderhandelingen,
in samenwerking met andere zwakkere partijen, vergroot worden.97
        De venue is de plaats van de onderhandelingen.98 Kan een partij de andere partij overhalen
om de onderhandelingen in het eigen land te voeren, dan zijn de eerste voordelen al behaald. De
problemen in de vooronderhandelingen over de plaats worden gladgestreken door drie strategieën:
onderhandelen op neutrale grond, meeting ‘halfway’ en wisselen van plaatsen (meestal in het geval
van meerdere partijen). 99


95
   H. Saunders, ‘We need al larger theory of negotiation: the importance of pre-negotiating phases’,
Negotiation Journal (1985) Vol. 1, 249.
96
   Berridge, Diplomacy, 35.
97
   Ibidem, 35-36.
98
   Venue: Sommige plaatsen om te onderhandelen worden gekozen vanwege de neutrale grond of vanwege
wettelijke bepalingen. Daarom zijn landen zoals Zwitserland en Oostenrijk geliefde plaatsen om te
onderhandelen. Beide landen worden in het internationaal recht gezien als neutrale staten. Wenen wordt ook
vaak gekozen vanwege de historische associatie met de ontwikkeling van moderne diplomatie, omdat daar in
1815 het Congres van Wenen plaatsvond en later in 1961 de Conference on Diplomatic Intercourse and
Immunities. Den Haag is ook een voorbeeld van een geliefde onderhandelingsplaats omdat daar het Permanent
Hof van Internationale Justitie en het Permanente Hof van Arbitrage zit.
Zie: United Nations, Diplomatic Conferences, United Nations Conference on Diplomatic Intercourse and
Immunities 1961, http://untreaty.un.org/cod/diplomaticconferences/diplintercourse-1961/diplintercourse-
1961.html, bezocht op 15 februari 2010.
99
   Berridge, Diplomacy, 38-40.


                                                                                                       28
                                                                                                 Master Thesis
                                                                                      Een diplomatieke impasse


        Het derde punt in de procedure van onderhandelingen is het bepalen van de delegaties, dat
bestaat uit niveau, compositie en grootte. Zoals alles in onderhandelingen worden deze onderdelen
ook zorgvuldig uitgekozen. Stuurt een partij een kleine delegatie, dan kan dat gezien worden als een
onderschatting of het niet serieus nemen van onderhandelingen. Een te grote delegatie kan aan de
andere kant ook zorgen voor problemen in accommodatie en veiligheidsvoorzieningen.
        Het bepalen van het niveau van de onderhandelingen is een belangrijke zaak. Hoe hoger de
afgevaardigden zijn, zoals ministers, des te meer prioriteit en snelheid in de onderhandelingen
worden verwacht. De samenstelling van de delegatie verschilt niet veel van het ‘niveau’ van de
afgevaardigden. Het verschil is alleen dat een partij bezwaar kan maken in de samenstelling van de
afgevaardigden van de andere partij.
        Het laatste punt in de procedure van onderhandelingen is timing. Dit punt heeft ook veel te
maken met het diplomatieke moment, waar ik later op terug kom. Met timing wordt de kalender,
maar ook deadlines bedoeld. Om het diplomatieke moment te laten voortduren, worden vaak
deadlines ingesteld om gedeeltelijke, interim en definitieve overeenkomsten te bereiken. Deadlines
moeten ook niet te scherp gesteld worden, omdat de partijen genoeg tijd moeten krijgen om de
onderhandelingen af te sluiten.100




3.2 De formule en detailfase
Het diplomatieke moment is vereenvoudigd gezegd het daadwerkelijke moment van de
hoofdonderhandelingen. Voordat dit stadium wordt bereikt en nadat de vooronderhandelingen
afgesloten zijn, moeten de partijen de basisprincipes van een overeenkomst afspreken. Dit zijn
respectievelijk het ‘formulestadium’ en het ‘detailstadium’. Berridge noemt dit ook wel de ‘rond de
tafel onderhandelingen’ omdat in deze ronde de formele afspraken worden gemaakt en de
onderhandelingen veelal publiekelijke aandacht krijgen.101
        De kenmerken van een goede formule bestaan uit begrijpelijkheid, balans en flexibiliteit. Een
formulestadium moet niet vaag zijn, maar juist zeer flexibel, waardoor beide partijen er in geloven
dat er vorderingen en voordelen in het detailstadium te behalen zijn.102 In het formulestadium wordt

100
    Timing: Er bestaan vaak moeilijkheden om onderhandelingen op een bepaalde datum af te ronden en zelfs
om onderhandelingen te beginnen. In januari 2001 accepteerde de General Council van de WTO het voorstel
van de regering van Qatar om de volgende ministerial conference in de hoofdstad Doha in november te
organiseren. De General Council vond dat de datum niet goed uitkwam vanwege de summit in Rome van de
Food and Agriculture Organisation die ook in die periode werd georganiseerd. De regering van Qatar liet weten
de ministerial conference niet later dan 9 november te kunnen organiseren vanwege het begin van Ramadan
(dat zou duren tot 16 december). Het einde van de Ramadan kwam ook weer te dichtbij Kerstmis. Zo kunnen
bepaalde data ook ongeschikt zijn om onderhandelingen te voeren omdat die data bepaalde herinneringen
opwekken. Zo worden onderhandelingen tussen Palestina en Israël nooit gevoerd op 14 mei, de dag dat de
oprichting van de staat Israël (14 mei 1948) wordt gevierd.
Zie: Berridge, Diplomacy, 43, 58.
101
    Ibidem, 46.
102
    Een goed voorbeeld van een formule van onderhandelingen is de Anglo-Chinese ‘Joint Decleration’. Het
Britse zeggenschap over Hong Kong zou in 1997 op zijn einde lopen, maar de Britten wilde nog wel een
bestuurlijk gezag over Hong Kong behouden. China en Groot-Brittannië wisten een overeenkomst te sluiten


                                                                                                           29
M.F. Wessels



door de onderhandelaars vaak gebruik gemaakt van de ‘deductive approach’.103 Deze aanpak houdt
in dat men de logische weg vooruit zoekt en behoeft verder geen uitleg. Bij de ‘inductive approach’
daarentegen wordt alles stap voor stap afgetast en met voorzichtigheid gewerkt. Deze benadering
wordt gezien als passend in onderhandelingen die zeer complex zijn en waar groot wantrouwen
tussen de partijen bestaat. Door stap voor stap door te gaan, is het hele onderhandelingsproces
beter te beheersen en neemt wantrouwen langzaam af doordat de partijen elkaar en het proces
beter leren kennen. Het nadeel van deze aanpak is dat dit proces veel tijd kost waardoor
omstandigheden, die voorheen positief leken, kunnen omslaan in de periode die het proces in beslag
neemt.104
        De laatste stap in het proces is de detailfase. Nadat de formule is overeengekomen, moet
men nog de details overeenkomen, wat één van de moeilijkste onderdelen van diplomatieke
onderhandelingen kan zijn. Ten eerste is deze fase gecompliceerder dan de formulefase. Ook bij
grotere partijen kan dit zorgen voor onenigheid in de partijen zelf omdat het lastig is een uniform
standpunt in te nemen.105 Ten tweede is het definiëren van de voorwaarden zoals het overeenkomen
van een taal waarin de onderhandelingen worden gevoerd.106 Ten derde zijn bij de detailfase vaak
specialisten nodig, die in de onderhandelingen ruggespraak moeten voeren met de werkelijke
betrokkenen of politieke leiders, wat kan zorgen voor vertragingen. Ten vierde kunnen partijen de
detail fase gebruiken door de ‘kleine lettertjes’ te kneden naar eigen voordeel. Omdat deze fase zeer
complex is, is het mogelijk dat dat ongemerkt gebeurt. Aan de andere kant zorgt dit gegeven ook op
zijn beurt weer voor vertragingen en complexiteiten, omdat partijen het herformuleren van de
formule willen voorkomen.107
        Bij het sluiten van gedetailleerde overeenkomsten worden verschillende methodes gebruikt.
De eerste methode bestaat uit compromissen over individuele zaken. De tweede methode is het
doen van concessies inzake een onderwerp, zodat dat als ‘ruil’ ingezet kan worden bij een ander
onderwerp. Deze ruil werkt het beste als beide partijen het gevoel krijgen iets waardevollers te
krijgen dan te geven en daardoor dus beide tevreden zijn. Dit staat ook bekend als Homans’ theorie
van socioloog Georg Homans. Een variant hierop is een ‘ruil’ waarbij partij A iets waardevols ruilt,


waardoor de succesvolle formule ‘one country [China], two systems *communisme en kapitalisme+’ de
oplossing was voor de relatie tussen de Volksrepubliek China en de Britse kolonie Hong Kong. Deze formule
was de basis voor volgende onderhandelingen.
Zie: Constitutional and Mainland Affairs Bureau, The government of the Hong Kong special administrative
region, The Joint declaration, Joint Declaration of the Government of the United Kingdom of Great Britain and
Northern Ireland and the Government of the People's Republic of China on the Question of Hong Kong,
http://www.cmab.gov.hk/en/issues/jd2.htm, bezocht op 15 februari 2010.
103
    I.W. Zartman en M. Berman, The practical negotiator (New Haven en Londen 1982) 89.
104
    Berridge, Diplomacy, 48.
105
    Dit was het geval bij de onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in de jaren ’70
waarbij arms control centraal stond. De moeilijke onderhandelingen vonden niet plaats in Wenen of Helsinki,
maar juist in Washington, waar verschillende onderdelen van de Amerikaanse regering geen uniform standpunt
konden overeenkomen.
106
    Zo was niet alleen taal, maar ook definities van bepaalde woorden een groot struikelblok in de
onderhandelingen over arms control tussen de VS en de Sovjet-Unie. Het heeft jaren geduurd voordat beide
staten de definities van bepaalde categorieën van wapens overeenkwamen.
107
    Berridge, Diplomacy, 50-52.


                                                                                                          30
                                                                                                 Master Thesis
                                                                                      Een diplomatieke impasse


waarvan het wist dat het toch opgegeven moest worden.108 Hierdoor denkt partij B een waardevolle
ruil te maken, terwijl dat voor partij A niet het geval is.109
          Onderhandelingsstrategieën zijn afhankelijk van cultuur en onderhandelingsstijl. De vaste
kenmerken zijn wel altijd dat er een bepaalde mate van flexibiliteit nodig is, grote of meerdere
concessies (die als een groot gebaar kunnen worden gezien), een tactiek om niet zwak over te komen
en zelfs tussentijds weglopen omdat het stilleggen van de formule of detailfase voordelen kan
bieden.



3.3 Het diplomatieke moment
Nadat alle details in de vooronderhandeling zijn overeengekomen, breekt het diplomatieke moment
aan; het moment van daadwerkelijk onderhandelen over de inhoudelijke punten. Zelfs als alles
overeengekomen is, kan het diplomatieke moment verloren gaan. Dit kan voorkomen als de
afgevaardigden de onderhandelingen verlaten om ruggespraak te houden. Hierdoor wordt de gang
van zaken zo zeer onderbroken dat het erg lastig is om de onderhandelingen voort te zetten. Ook kan
een partij die zich in de verdediging voelt gedrukt, zich opzettelijk (tijdelijk) terugtrekken. Andere
mogelijkheden waardoor het diplomatieke moment verloren wordt, hebben te maken met de al
eerder genoemde complexiteit van multilateraal onderhandelen. Het is ook mogelijk dat een partij
zich terugtrekt voor belangrijkere zaken of dat bijvoorbeeld een nieuwe regering is aangetreden
welke het nut niet inziet van verdere onderhandelingen. Naast de genoemde mogelijkheden voor het
verlies van het diplomatieke moment zijn ook onvoorziene omstandigheden zoals ziekte onder de
onderhandelaars van de partijen of bepaalde gebeurtenissen (bijvoorbeeld natuurrampen) die het
moment kunnen onderbreken of vertragen.110
          Bij vertragingen of onderbrekingen bij het diplomatieke moment bestaat altijd de kans op
een permanente beëindiging. Een afwezigheid van voortgang kan voor demoralisering van de
onderhandelaars zorgen. Ook kunnen vertragingen of onderbrekingen een partij de tijd geven om het
proces te saboteren. Een ander groot gevaar ligt ook in de status-quo die weer gecreëerd wordt bij
een onderbreking. Een of meerdere partijen kunnen tot de verkeerde conclusie komen dat de status-
quo geen gek idee is en dat het onderhandelen en concessies maken te veel gevraagd is. Maar
misschien het wel grootste gevaar bij onderbrekingen in het diplomatieke moment is dat de




108
    Tijdens de Cuba Crisis in oktober 1962 ‘ruilden’ de Verenigde Staten hun (overbodige) Jupiter-rakketen in
Turkije tegen de middellange afstandsraketten van de Sovjet-Unie op Cuba. Mede dankzij deze ruil werd een
internationale catastrofe voorkomen.
Zie: Codetelegram van ambassadeur Dobrynin aan het Sovjet ministerie van Buitenlandse Zaken, 27 oktober
1962, http://www.gwu.edu/~nsarchiv/nsa/cuba_mis_cri/621027%20Dobrynin%20Cable%20to%20USSR.pdf,
bezocht op 15 februari 2010.
109
    Berridge, Diplomacy, 52-53.
110
    Zo werden op 25 februari 1995 de vredesbesprekingen tussen Palestina en Israël over de terugtrekking van
Israëlische troepen uit Gaza en Jericho onderbroken door de Hebron massacre.
Zie: Berridge, Diplomacy, 56-57.


                                                                                                            31
M.F. Wessels



aandacht van de onderhandelaars kan verschuiven naar andere zaken, waardoor het hele proces
wordt afgebroken en men nog steeds geen stap verder is.111
        Om vertragingen of permanente beëindiging van het diplomatieke moment te voorkomen is
de ‘stap voor stap’ methode, door bijvoorbeeld van makkelijke naar moeilijke onderdelen toe te
werken (zoals in de vooronderhandelingen), de beste oplossing. Om het moment en de vaart in de
onderhandelingen te houden, worden bereikte punten opgesomd en het belang en waarde van de
onderhandelingen benadrukt. Een traditionele methode, gebruikt door onderhandelaars, is het
instellen van deadlines. Begin-, interim- en einddoelstellingen worden aan data gekoppeld, maar
moeten ook niet te rigide zijn. Er moet genoeg tijd en ruimte zijn voor de onderhandelaars om zich
goed voor te bereiden en niet gehaast te worden. Desalniettemin moeten de risico’s bij
overschrijdingen van deadlines duidelijk zijn. Zo kan een mogelijkheid van een overeenkomst
verspeeld worden, of een partij kan bij vertragingen groot nadeel ondervinden.
        Deadlines kunnen kunstmatig, symbolisch en praktisch zijn. Bij kunstmatige deadlines is
sprake van een pragmatische planning waarop eigenlijk geen concrete ‘straffen’ staan. Als deze
kunstmatige deadlines bekend worden gemaakt aan het publiek en een partij haalt de deadline niet,
zal dit schade toebrengen aan de reputatie van die partij. Symbolische deadlines worden ingesteld op
data die een belangrijke betekenis hebben, zoals feestdagen of op dagen dat oorlogen worden
herdacht. Het niet halen van deze symbolische deadlines wordt gezien als het gebrek aan respect
voor deze dagen. Praktische deadlines worden uiteraard het meeste gebruikt. Dit zijn deadlines die
gehaald moeten worden vanwege belangrijke evenementen waar de partijen geen controle over
hebben. Een voorbeeld hiervan zijn nieuwe verkiezingen.112 Bij een nieuw parlement of president kan
het mandaat van de onderhandelaars vervallen, of een nieuwe politieke partij heeft geen interesse in
de onderhandelingen.113
        Het is mogelijk, en het gebeurt regelmatig, dat symbolische of praktische deadlines niet
gehaald worden terwijl de onderhandelingen nog voortduren. Op deze manier lijkt het alsof


111
    Dit was enigszins het geval aan het begin van 1991 toen de Golfoorlog uitbrak ten tijde van de Uruguay
Ronde (van de WTO). Door het uitbreken van de oorlog werden de onderhandelingen onderbroken, omdat het
niet de aandacht had van politieke leiders.
Zie: Berridge, Diplomacy, 57.
112
    Practische deadlines hebben soms ook te maken met het einde van een presidentstermijn. In 1978, toevallig
twee maanden voor de presidentsverkiezingen in de VS, besteedde president Carter veel tijd aan summit
diplomacy (in Camp David) om vredesbesprekingen tussen Egypte en Israël af te sluiten.
Zie Berridge, Diplomacy, 58-61.
Zie ook: Israel Ministry of Foreign Affairs, Camp David Accords, September 17, 1978,
http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Camp%20David%20
Accords, bezocht op 15 februari 2010.
113
    Het is ook mogelijk dat onderhandelingen juist uitgesteld worden vanwege een bepaalde
presidentsverkiezing. Dit was het geval met de Iranian hostage negotiation in 1981. De Iraniërs vertraagden
expres het proces zodat de onderhandelingen werden afgesloten op 20 januari 1981, de dag dat Ronald Reagan
geïnaugureerd werd als president. Dit had allemaal te maken met het willen vernederen van president Carter
(wiens presidentschap al geruïneerd was door deze gijzelactie), door de onderhandelingen te beëindigen een
dag na zijn presidentschap.
Zie: Encyclopædia Britannica, Iran hostage crisis, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/272687/Iran-
hostage-crisis, bezocht 15 februari 2010.


                                                                                                          32
                                                                                                    Master Thesis
                                                                                         Een diplomatieke impasse


deadlines niet van belang zijn en geen enkele invloed uitoefenen op de onderhandelingen. Volgens
Berridge is dit niet helemaal waar:


       “It is reasonable to conclude that, in light of urgency that these deadlines visibly injected into
       these negotiations, they would have taken even longer in their absence and might not have been
                        114
       concluded at all.”


Om het diplomatieke moment te behouden worden vaak metaphors of movement gebruikt. Berridge
is van mening dat metaforen niet alleen in de diplomatie worden gebruikt, maar ook door
overheden.115 In de diplomatie worden metaforen gebruikt die vooruitgang inhouden en affiliatie
hebben met bijvoorbeeld auto’s. Er worden dan positieve termen gebruikt als ‘driven forward’,
‘green light’, ‘roadmap’(als in tijdlijn) en ‘on track’. Negatieve termen (‘obstacles on the road’,
‘stalled’) bestaan natuurlijk ook. Meestal worden deze gebruikt om aan te geven dat er iets moet
gebeuren om de onderhandelingen te doen hervatten. De meest populaire metaforen hebben te
maken met treinen, omdat een trein (zoals de onderhandelingen) één spoor volgt (de goede kant op)
en minder mogelijkheden heeft om een zijweg in te slaan. Termen als ‘on the track’, ‘derailed’ en ‘to
get off before it pulls into the station’ worden vaak gebruikt. De reden dat de trein als metafoor
wordt gebruikt, heeft niet alleen te maken met het te volgen spoor, maar ook met een tussenstop
(op stations). Dit is een goede overeenkomst met korte onderbrekingen of pauzes in de
onderhandelingen. Ook rijden treinen volgens een tijdschema, wat overeenkomt met deadlines van
onderhandelingen. Complexe onderhandelingen worden in trein-termen dan benoemd als ‘dual
track’ of ‘multi-track’. Een zeer negatieve bewoording over onderhandelingen wordt ‘backtracking’
genoemd, waarbij de onderhandelingen niet alleen gestopt zijn, maar zelfs ‘achteruit zijn gegaan’.116
        Metaforen van beweging worden ingezet om het diplomatieke moment te behouden. Ze
worden ingezet om de deelnemers te doen geloven dat ze alleen maar vooruit kunnen. Hierdoor
worden de deelnemers ingezet om gezamenlijk het einddoel te halen. De metaforen zijn bedoeld om
aan te geven dat men samen moet werken op hun gezamenlijke ‘reis’. Berridge geeft wel aan dat de
effectiviteit van de metaforen in verschillende situaties zeer speculatief is, maar dat de invloed van
dit soort termen een positief effect heeft op onderhandelingen.117
        Er resten nu nog twee mogelijkheden om het diplomatieke moment te behouden. Dit zijn het
gebruik maken van publiciteit en het verhogen van het niveau van de onderhandelingen. Publiciteit is
ongetwijfeld een positieve factor bij onderhandelingen. Het is namelijk een goed hulpmiddel om de
druk op de onderhandelingen te houden. Omdat het grote publiek van de onderhandeling afweet, is
het lastig voor een partij om zich terug te trekken en gezichtverlies te lijden. Daarnaast krijgen deals
in onderhandelingen grote steun van de publieke opinie. Publiciteit kan een onderhandeling veel


114
    Berridge, Diplomacy, 64.
115
    Termen als ‘oorlog’ en ‘strijd’ worden vaak ingezet door overheden. Bijvoorbeeld: de ‘strijd tegen de
inflatie’.
116
    Berridge, Diplomacy, 64-65.
117
    Ibidem, 66.


                                                                                                              33
M.F. Wessels



goed doen, als het maar op de juiste manier naar buiten wordt gebracht. Het is daarom ook niet
verwonderlijk dat de persdienst een belangrijk onderdeel is van overheden en ministeries.118
        Een manier om het publiek te gebruiken om het diplomatieke moment te behouden is
‘talking up the talks’, waarbij het publiek de indruk wordt gegeven dat het einde of een oplossing
dichtbij is (dichterbij dan het in werkelijkheid is). In feite wordt er dan een stok achter de deur gezet
om daadwerkelijk te onderhandelen en met een oplossing te komen.


       “Once a little movement was achieved, Mr. Crocker would drive the talks train faster and faster,
       briefing journalists on how well negotiations were going and how close to agreement they were.
       If the participants tried to stop the train or get off they would be seen as wreckers. It failed a few
       times, but each time Mr. Crocker put the train back on the tracks and started again. “If anyone
       had got off the train when they arrived in Geneva they would have sprained a wrist,” one US
       official said after the agreement on Tuesday night. “If anyone tries to get off now, they will break
                     119
       both legs”. ‘


De laatste mogelijkheid om het diplomatieke moment te behouden is het verhogen van het niveau
van de onderhandelingen. Als er mensen met meer autoriteit worden ingebracht, dan worden de
onderhandelingen sneller afgesloten, omdat het dan niet meer nodig is voor afgevaardigden om
ruggespraak te houden. Hierbij is dan ook van belang dat de afgevaardigden met meer autoriteit
elkaar ‘face to face’ spreken, zodat er minder invloed en bemoeienis van buitenaf is. Ook is het
binnenhalen van nieuwe mensen een goede optie bij onderhandelingen, omdat zij met een verse blik
op de onderhandelingen wellicht met nieuwe inzichten komen.120
        Diplomatieke momenten hebben veelal te maken met summits, ofwel topontmoetingen
tussen politieke leiders. Topontmoetingen gaan terug tot in de Middeleeuwen, maar misschien een
van de bekendste topontmoetingen is het Congres van Wenen in 1815 waarbij Europa opnieuw werd
ingedeeld na de overwinning op Napoleon. Pas in 1919, met het Verdrag van Versailles, kregen
topontmoetingen meer regelmaat omdat men vond dat belangrijke beslissingen alleen genomen
konden worden door mensen die dicht bij het volk stonden.121 Topontmoetingen werden in de
tweede helft van de twintigste eeuw meer van belang omdat het idee ontstond dat diplomatie in een
nucleair tijdperk niet aan derden overgelaten kon worden. Politieke leiders werden hierdoor direct
                                     122
betrokken      bij     diplomatie.         Topontmoetingen     namen      ook    in   regelmaat      toe    in   de




118
    Ibidem, 67-68.
119
    ‘Talking up the talks’ werd door Chester Crocker (een Amerikaanse diplomaat) gebruikt in onderhandelingen
tussen Angola en Namibië. Zijn tactiek bestond uit optimistisch zijn tegen de pers op momenten dat het
duidelijk was dat er een doorbraak zat aan te komen. Ook zouden partijen die het onderhandelingsproces wilde
verlaten of wilde laten stagneren het mikpunt van de internationale pers worden.
Zie: Berridge, Diplomacy, 68.
120
    Ibidem, 69.
121
    K. Eubank, The summit conferences, 1919-1960 (Norman 1966) 5-8.
122
    D.H. Dunn (ed.) Diplomacy at the highest level: the evolution of international summitry (Basingstoke 1996) 5.


                                                                                                                 34
                                                                                            Master Thesis
                                                                                 Een diplomatieke impasse


dekolonisatieperiode, omdat het nieuwe staten veelal aan topdiplomaten en competentie
ontbrak.123
        Professionele diplomaten uiten vaak kritiek op topontmoetingen omdat politieke leiders
meer af zouden gaan op persoonlijke belangen in plaats van nationale belangen. Daardoor kan het
diplomatieke moment onder grote druk komen te staan vanwege de relatief korte tijdsduur van een
topontmoeting, persoonlijk sentiment en het prestige dat aan de topontmoeting verbonden is.
Hierdoor kan rationeel handelen en diplomatie tegengewerkt worden en kunnen eventuele ontstane
fouten desastreus zijn. Daarbij kunnen afspraken overgeïnterpreteerd worden en krijgen deze een
minder blijvend karakter (vanwege regimewisselingen bijvoorbeeld). Twee andere nadelen zijn de
enorme financiële kosten die aan topontmoetingen verbonden zijn (vanwege de huidige
veiligheidseisen) en politieke leiders die door topontmoetingen minder aandacht voor binnenlandse
zaken hebben. Het grote voordeel aan topontmoetingen zijn daarentegen is de grote symbolische
functie en de propaganda die het onderwerp mee krijgt. Ook tonen topontmoetingen het publiek dat
politieke leiders daadwerkelijk werken aan het zoeken van een oplossing voor problemen.124 Volgens
Berridge kunnen topontmoetingen wel degelijk het verschil maken:


       “There is no doubt, however, that while summitry may well be irrelevant and even highly
       damaging to diplomacy, and may often serve principally foreign and domestic propaganda
       purposes, it can also be valuable for diplomacy – provided, of course, that it is employed
                       125
       judiciously.”


Symbolische en praktische deadlines, metaforen van beweging, het benadrukken van het
belang, het verhogen van het niveau van de onderhandelingen, het publiek er bij betrekken en
topontmoetingen zijn belangrijke methoden om het diplomatieke moment te behouden en te
komen tot een succesvolle oplossing of afsluiting van de hoofdonderhandelingen.




123
    Berridge, Diplomacy, 175.
124
    Ibidem, 175-180.
125
    Ibidem, 180.


                                                                                                      35
M.F. Wessels




4. Onderhandelingproces tussen Rusland en de Europese Unie
Aan de hand van de theorie van het onderhandelingsproces, uitgewerkt in het vorige hoofdstuk,
analyseer ik in dit hoofdstuk de WTO onderhandelingen tussen Rusland en de EU. Op dit moment
staan de WTO onderhandelingen mede centraal in de betrekkingen tussen de EU en Rusland.126
        De vooronderhandelingen en het diplomatieke moment van dit onderwerp is lastig te
definiëren omdat er niet één moment is aan te duiden. Het is wel mogelijk om het hele proces aan de
theorie van Berridge te onderwerpen. In het geval van de WTO onderhandelingen tussen de EU en
Rusland is het verschil tussen ‘vooronderhandelingen’ en ‘onderhandelingen’ moeilijk aan te duiden,
omdat beide dezelfde kenmerken hebben. In feite bestaan de vooronderhandelingen tussen de EU
en Rusland uit meerdere ontmoetingen waarin afspraken worden gemaakt over Ruslands WTO
toetreding. Rusland heeft niet alleen onderhandelingen te voeren met de EU, maar moet ook
meerdere bilaterale onderhandelingen met WTO leden (bijvoorbeeld Georgië en de Verenigde
Staten) voeren voordat het kan toetreden tot de WTO.
        Meerdere partijen nemen deel aan de onderhandelingen. Rusland is één partij en de Working
Party van de WTO, waar de EU tot behoort, is de andere. Rusland heeft bilaterale onderhandelingen
met leden van de Working Party, die zich bezig houden met de toetredingsaanvraag van Rusland.127
In de komende paragrafen bespreek ik de onderhandelingen die Rusland met de Working Party
voert, waarbij ik de standpunten van de EU zal uitlichten. Hier benadruk ik dat er op twee niveaus
onderhandeld wordt: op het hoogste niveau spreken de leiders van de EU en Rusland elkaar op
summits (topontmoetingen die ongeveer eens per jaar worden gehouden) over de WTO
toetredingsvoorwaarden en op een ander niveau onderhandelen de Working Party en een groep
afgevaardigden van Rusland met elkaar. Vooral deze tweedeling in niveaus van onderhandelingen
maakt het lastig om het aan de theorie van Berridge te onderwerpen. Ook is het belangrijk te
vermelden dat de afgevaardigden van Rusland zich intensief bezig houden met de
toetredingsvoorwaarden en hoe hier over onderhandeld kan worden, terwijl de president van
Rusland zich bekommert over hoe het WTO lidmaatschap past binnen de grotere economische en
politieke samenwerking met de EU.




4.1 Vooronderhandelingen tussen de Working Party en Rusland
In januari 1995 begonnen de onderhandelingen van Rusland met de WTO. Aanvankelijk werd in de
onderhandelingen geconcentreerd op een gedetailleerde studie van het handels- en politieke regime
van Rusland en hoe deze zich conformeerde aan de regels van de WTO.128 In zekere zin kan dit
stadium van onderhandelingen vallen onder de ‘vooronderhandelingen’ die Berridge noemt. Het

126
    European Commission, Trade, Russia, http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-
relations/countries/russia/, bezocht op 8 januari 2010.
127
    WTO Newsletter, Russia on the way to the World Trade Organisation, Nr. 8 (December 2002- januari 2003).
128
    Russia and World Trade Organisation, Current state of accession negotiations (december 2008)
http://www.wto.ru/russia.asp?f=dela&t=11, bezocht op 15 januari 2010.


                                                                                                         36
                                                                                                       Master Thesis
                                                                                            Een diplomatieke impasse


grote verschil is dat dit onderhandelingen worden genoemd, maar dat Rusland eigenlijk nog niet veel
heeft om naar de tafel te brengen. Rusland moet namelijk voldoen aan de eisen van de WTO voordat
het kan toetreden. Je zou dit wellicht een ‘eenzijdige onderhandeling’ kunnen noemen. Daarom valt
de aanvraag tot toetreding en de studie naar het handels- en politieke regime van Rusland nog niet
te scharen onder ‘vooronderhandelingen’.
           Pas in 1998, toen Rusland nieuwe tarieven voor goederen en overheidssteun voor landbouw
                                                                        129
bood,       konden     bilaterale    onderhandelingen       beginnen.         Dit     is   het   begin    van    de
‘vooronderhandelingen’, want Rusland kon vanaf dit moment niet alleen voldoen aan eisen van WTO
leden, maar ook zelf onderhandelen. Deze fase duidde ook op de mogelijkheid dat de
onderhandelingen voor beide (en meerdere) partijen voordelig konden uitpakken. Sindsdien is de EU
een voorstander van Rusland in de WTO, omdat Ruslands toetreding een betere en meer uitgebreide
culturele en economische integratie met de EU teweeg zou brengen.
           In de vooronderhandeling wordt afgesproken hoe de onderhandelingen gevoerd worden,
waar deze gevoerd worden en wie er aan deelnemen. Ten tijde van de vooronderhandelingen tussen
Rusland en de WTO werden veel van de netgenoemde onderdelen niet bediscussieerd, maar
‘opgelegd’. Rusland had in deze vooronderhandelingen nog niets te eisen en moest afwachten of de
WTO het nut inzag van zijn toetreden. De onderhandelingen werden namelijk gevoerd in Genève of
Moskou, respectievelijk het hoofdkantoor van de WTO en de hoofdstad van Rusland. Pas later bij de
bilaterale onderhandelingen tussen Rusland en verschillende WTO leden kon de locatie van
onderhandelingen verschuiven naar andere steden. Multilaterale onderhandelingen komen ook voor
in dit proces, alleen die spelen zich binnen de Working Party (WP) af.
           In de agenda, die bepaald moet worden, wordt overeengekomen wat besproken wordt en in
welke volgorde dit wordt gedaan. Bij dit onderdeel wijken de onderhandelingen tussen Rusland en
de WTO af van de theorie van Berridge. In het geval van de vooronderhandelingen van Rusland met
de WTO kon dit niet worden afgesproken omdat het simpelweg geen één op één onderhandeling
was. De WTO is een orgaan waar bijna 200 landen aan deelnemen en daarbij moest Rusland de
officiële onderhandelingen individueel en bilateraal uitvoeren.
           Bij het format wordt overeengekomen hoe de onderhandelingen gevoerd worden. In het
geval van de vooronderhandelingen met Rusland worden deze direct gevoerd, dat wil zeggen face-to-
face. Er is sprake van parallelle bilaterale onderhandelingen, zoals Berridge dat noemt. Dit heeft als
voordeel de flexibiliteit, snelheid en geheimhouding. Berridge noemt ook als nadeel dat dit voor
argwaan zorgt en dat het de propagandawaarde van grote conferenties mist. Dit is niet het geval
voor de vooronderhandelingen tussen Rusland en de WTO. Geheimhouding is wel het laatste waar
men zich in dit stadium                mee wil bezig houden. Openheid van zaken is in de
toetredingsonderhandelingen essentieel voor Rusland, anders zou de toetreding tot de WTO nog
langer duren dan nodig is. Argwaan wordt ook niet gewekt aangezien het ‘normaal’ is dat de
vooronderhandelingen bilateraal worden gevoerd. Een grote conferentie zou niet werken, omdat



129
      Russia and World Trade Organisation, Current state of accession negotiations.


                                                                                                                 37
M.F. Wessels



Rusland te veel onderhandelingen heeft te voeren. Een conferentie met alle partijen aanwezig zou te
grootschalig zijn en absoluut contraproductief zijn.
        Zoals Berridge in Diplomacy uiteenzette, is het bepalen van het niveau van de delegaties een
belangrijke zaak. Hoe hoger de afgevaardigden zijn, des te meer prioriteit en snelheid in de
onderhandelingen worden verwacht. In het geval van Ruslands onderhandeling met de WTO is de
WP, die de aanvraag tot toetreding onderzoekt, een goede afspiegeling van de stand van zaken. De
WP bestaat namelijk uit 60 WTO leden (waaronder de 27 EU landen die als één lid tellen). Dit heeft
niet alleen te maken met de prioriteit en snelheid van de onderhandelingen (integendeel juist:
vanwege de omvang van de WP worden zaken juist sneller beslist), maar ook met de grote interesse
in Ruslands WTO toetreding. Rusland in de WTO zou voor vele WTO leden, en met name de EU,
voordelen brengen. Daarom wordt het hoge niveau van de delegaties bepaald niet geschuwd.
Andersom gebeurt hetzelfde. Rusland heeft ook grote interesse om toe te treden tot de WTO en
heeft daarom ook Maxim Medvedkov, voormalig onderminister van het Russische Ministerie van
Economische      Ontwikkeling      (2001-2004)     en    directeur     van    het    departement       van
Handelsonderhandelingen bij het ministerie van Economische Ontwikkeling naar voren geschoven als
hoofd van de delegatie van Rusland in de toetredingsonderhandelingen.130
        Dit geeft aan dat Rusland de aanvraag tot toetreden zeer serieus neemt. In diplomatieke
onderhandelingen is dit een belangrijke zaak, aangezien het niveau van de delegaties gelijk staan aan
het serieus nemen van de zaak. Immers, zou een te kleine delegatie, of afgevaardigden van een lager
niveau zou de indruk kunnen wekken dat men de zaak niet serieus neemt of dat die partij de zaak
onderschat. Rusland wil zeker niet die indruk wekken. Niet alleen Rusland schuift een belangrijk en
invloedrijk persoon naar voren in deze onderhandelingen. In 2008 vertrok EU Handelscommissaris
Mandelson richting Moskou om te praten over Ruslands WTO toetreding. Hij sprak onder andere met
vicepremier en minister van Financiën Alexei Kudrin en met minister van Economische Ontwikkeling
en Handel Elvira Nabiullina.131
        Het laatste punt in de procedure van (voor)onderhandelingen is timing. Zoals eerder
genoemd heeft timing betrekking op een kalender of deadlines waarbij onderdelen van het
diplomatieke moment of onderhandelingen worden afgesloten. In de vooronderhandelingen tussen
de WTO en Rusland is hier geen sprake van. Deadlines in dit proces worden allesbehalve scherp
gesteld, omdat de WP genoeg tijd moet krijgen om Ruslands aanvraag tot toetreden te behandelen.
Mijns inziens worden geen deadlines in dit onderhandelingsproces gesteld. Het ligt aan Rusland om
mee te werken en te hervormen naar de maatstaven van de WTO. Ook al wil de EU Rusland graag in
de WTO hebben, de onderhandelingen (over gas en olieprijzen, maar ook over importtarieven van
hout) blijven vastlopen. Deadlines zouden averechts werken en overhaaste beslissingen
teweegbrengen, die de onderhandelingen niet ten goede komen. De enige deadline in het proces
komt voor in het toetredingsproces van de WTO. Zodra een (waarnemend) land wordt toegestaan de

130
    Russia Profile, ‘Who’s who?’, Maxim Medvedkov,
http://www.russiaprofile.org/resources/whoiswho/alphabet/m/medvedkov, bezocht op 13 januari 2010.
131
    European Commision, ‘Mandelson to Russia for WTO accession talks’, Press release (Brussel 14 februari
2008) http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2008/february/tradoc_137750.pdf, bezocht op 22 januari 2010.


                                                                                                        38
                                                                                                        Master Thesis
                                                                                             Een diplomatieke impasse


onderhandelingsprocedure te beginnen, wordt de regering van dat land gevraagd een besluit tot
toetreden te nemen binnen een periode van vijf jaar.132 Een voorbeeld waarom geen deadlines
worden gehandhaafd in de onderhandelingen tussen Rusland en de WTO, is de schatting van het
tijdstip tot toetreden. Het komt regelmatig voor dat Medvedkov, premier Poetin of president
Medvedev een verklaring uitbrengt en waarin wordt gezegd dat men verwacht dat Rusland in het
komende jaar zal toetreden tot de WTO.


      Maxim Medvedkov: ‘We expect that the development of the terms of Russia's entry to the WTO
      will be almost complete by next autumn (2002). However, that does not mean that all the terms
      will be agreed by then. In other words, it should not be expected that Russia will be all set to enter
      the WTO by the end of this year, although some influential figures have uttered words in favour of
      such a scenario. I would like to point out in this connection that the outlook for Russia's entry to
                                                                                       133
      the WTO in 2003 is not impossible, but should be regarded as quite optimistic.’


In 2009 komt eenzelfde verklaring van de Russische regering. Zij verwacht dat Rusland aan het einde
van het jaar zal toetreden tot de WTO. De EU staat achter dit tijdsschema, mits de geschillen tussen
de EU en Rusland opgelost kunnen worden.134 Zoals blijkt, lukt het Rusland niet op de gestelde of
verwachte deadlines toe te treden tot de WTO. De geschillen tussen Rusland en de EU zijn nog niet
opgelost waardoor het onderhandelingsproces blijft voortduren.




4.2 Formule en detailfase van onderhandelingen tussen de EU en Rusland
In de eerste fase van de ‘rond de tafel onderhandelingen’, zoals Berridge dit noemt, wordt tussen de
WTO en Rusland gebruik gemaakt van de ‘deductive approach’. Het is de logische weg vooruit,
waarbij het niet nodig is dat de partijen elkaar ‘aftasten’ en voorzichtigheid geboden is. Er is,
daarentegen, wel een overeenkomst met de ‘inductive approach’, omdat het een complexe zaak is
en de partijen elkaar goed moeten leren kennen (de Working Party moet voornamelijk Rusland en
zijn economie goed leren kennen) waardoor het proces veel tijd in beslag neemt. De formulefase is
vaak gebaseerd op ‘linkage’, waarbij een ander onderwerp aan de formule van de onderhandelingen
wordt gekoppeld. In de onderhandelingen van Rusland met de WTO is dit niet het geval, omdat
toetreden tot de WTO in Ruslands voordeel is en daarom geen ‘linkage’ behoeft.
        Een andere overeenkomst met de ‘inductive approach’ is wantrouwen dat gepaard ging bij
deze complexe WTO onderhandelingen. In 2007 beargumenteerde de EU Handelscommissaris

132
    Arif Hussain, Handbook on accession to the WTO, Letter of application to the Director General (augustus
2007) http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/c4s2p1_e.htm, bezocht op 3 september
2009.
133
    Maxim Medvedkov, ‘Entry to the WTO – the Next Step on the path of Russian reform’, Russian Investment
Review, Russian Economic Forum Special Isssue (1e kwartaal 2002).
134
    European Commission, Trade, Russia, http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-
relations/countries/russia/, bezocht op 8 januari 2010.


                                                                                                                  39
M.F. Wessels



Mandelson in een toespraak dat de relatie tussen de EU en Rusland een ‘level of misunderstanding or
even mistrust’ bevatte. Mandelson merkte op dat Rusland vaak Europa’s betrokkenheid in Rusland
niet interpreteerde als ‘the concern of a friendly partner’, maar als ‘the encroachment of a self-
interested neighbour’.135 Aangezien de WTO onderhandelingen tussen Rusland en de EU nauw
verband hebben met de economische integratie tussen beide partijen, is het niet verwonderlijk
waarom Rusland wantrouwen jegens de EU heeft. Na de Tweede Wereldoorlog ontstond de
hereniging van Europa, de oprichting van de NAVO en de uitbreiding van de EU met oog op stabiliteit,
welvarendheid en democratie. Rusland ziet niet dezelfde ontwikkelingen als Europa. Rusland
associeert dit proces met de afbraak en verdeling van het Sovjet territorium, waarbij de voormalige
invloedsferen in de wereld zijn afgenomen.136 Voormalig president Poetin heeft orde in de post
Koude Oorlog chaos geschapen, en probeert nu Rusland als supermacht te herstellen. Wantrouwen
jegens de EU en een betere economische integratie, maar ook jegens politieke samenwerking, is
vanuit dit Russische oogpunt enigszins te begrijpen.
        In de tweede fase van de ‘rond de tafel onderhandelingen’ (de detail fase) kan onenigheid
ontstaan in een van de partijen. Dit is typerend voor Rusland in het hele onderhandelingsproces en
niet alleen in de ‘vooronderhandelingen’, gezien verschillende standpunten van de Russische
overheid. Sinds 1995 wordt toetreden tot de WTO als noodzaak en voordelig gezien omdat de
benodigde hervormingen voor WTO toetreding ook goed werk verrichten in de economie van
Rusland. In 2000, bij de aanvang van Poetin’s presidentschap, was toetreden tot de WTO een
positieve zaak, maar later, vanaf Poetins tweede termijn als president (2004), werd WTO
lidmaatschap als negatief gezien en stelde Poetin voor om rustig aan te doen met toetreden tot de
WTO.137 In 2009 ontstond zelfs het idee om als douane-unie (met Kazachstan en Wit-Rusland) tot de
WTO toe te treden.138 Wellicht zijn er geen onenigheden in de partij van de afgevaardigden, maar die
onderhandelen uit mandaat van de politieke top. Als op het hoogste niveau onenigheid of een
verandering in de genomen koers ontstaat, dan heeft dat invloed op het niveau van de partijen die
daadwerkelijk onderhandelen.
        Zoals Berridge het in Diplomacy al noemde, kunnen partijen in de complexiteit van de
onderhandelingen de fine print ongemerkt naar eigen voordeel kneden. De onderhandelingen tussen
de EU en Rusland zou een perfect voorbeeld zijn van dit onderdeel in de detailfase. In de omvangrijke
overeenkomst die gesloten moet worden tussen de WP en Rusland, zou Rusland ongemerkt enkele
onderdelen, met betrekking tot tarieven en subsidies, naar eigen hand kunnen zetten. Mijns inziens
is dit toch niet het geval. In het geval van de onderhandelingen over de toetreding van Rusland tot de



135
    Speech by Peter Mandelson, The EU and Russia: Our joint political challenge (Bologna 20 april 2007)
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2007/april/tradoc_134524.pdf, bezocht op 22 januari 2010.
136
    Speech by Peter Mandelson, The EU and Russia.
137
    Anders Aslund, ‘Russia’s WTO accession’, Testimony at the Hearing on EU Economic and Trade Relations
with Russia, Committee on International Trade, European Parliament, Brussels (21 november 2006)
http://www.iie.com/publications/papers/print.cfm?doc=pub&ResearchID=686, bezocht op 6 augustus 2009.
138
    EU Business, Russia, Belarus, Kazakhstan agree on customs bloc (27 november 2009)
http://www.eubusiness.com/news-eu/russia-summit-wto.1o2/, bezocht op 19 januari 2010.


                                                                                                           40
                                                                                           Master Thesis
                                                                                Een diplomatieke impasse


WTO lijkt het mij niet mogelijk dat de WP de fine print over het hoofd zal zien en daarbij zal Rusland
door de eventuele ontdekking hiervan, enorm gezichtsverlies lijden.
       In de ‘rond de tafel onderhandelingen’ worden als methodes compromissen en concessies
gebruikt om overeenkomsten te sluiten in moeilijke onderhandelingen. In dit geval betekent het dat
beide partijen iets moeten opgeven om tot een oplossing te komen. Zo krijgen beide niet geheel hun
zin, maar wordt er wel vooruitgang geboekt. Helaas is dit niet het geval in de onderhandelingen
tussen de EU en Rusland. Een compromis zou een uitkomst zijn, maar tot nu toe zijn de WP
(waaronder de EU) en Rusland niet bereid hun eisen bij te stellen. Dit komt omdat de WTO
reglementen heeft waar WTO leden zich aan moeten houden. Rusland, dat geen WTO lid is, kan op
veel vlakken nog niet voldoen aan die reglementen. De WTO en WP kunnen hier geen concessies op
doen. Hier ga ik in het volgende hoofdstuk op in.




                                                                                                     41
M.F. Wessels




5. Het diplomatieke moment van de EU en Rusland
Zoals al eerder genoemd, bestaat het diplomatieke moment uit meerdere ontmoetingen tussen
Rusland en de EU. In mei 2004 sloot de EU bilaterale onderhandelingen over de toetreding van
Rusland tot de WTO af. Dit betekent niet dat de weg vrij is voor Rusland om toe te treden, want er
blijven onenigheden bestaan over uitvoerrechten, waaronder dat van hout, de hoogte van
spoorwegprijzen voor goederen die in Rusland in doorvoer zijn en beperkingen op de import van
vlees- en melkproducten (zoals de restricties op melkproducten uit Wit-Rusland). In een ontmoeting
tussen Catherine Ashton, de toenmalige EU Handelscommissaris, en Elvira Nabiullina, de voormalige
Russische minister voor Economische Ontwikkeling, werd afgesproken dat beide partijen zich flexibel
zouden opstellen over alle openstaande geschillen omtrent Ruslands WTO toetreding. De afspraak
werd bekrachtigd door de EU-Rusland summit op 22 mei 2009 in Chabarovsk.139
        Een belangrijk punt in deze ‘overeenkomst’ is dat beide partijen het diplomatieke moment
niet willen verliezen of vertragen. De status-quo is een situatie waar beide partijen niets aan hebben
en daarom is het van belang om vaart in de zaak te houden. Om vertragingen of permanente
beëindiging van het diplomatieke moment te voorkomen, wordt de ‘stap voor stap’ methode
gebruikt. Rusland en de EU zien beide in dat het proces moet voortduren en werken daarom van
makkelijke naar moeilijke punten toe, ofwel de logische weg vooruit. Daarbij worden bereikte punten
of gemeenschappelijke belangen opgesomd om het belang en de waarde van de onderhandelingen
te benadrukken. Op de vooravond van de summit in Chabarovsk zei de president van de Europese
Commissie José Manuel Barroso:


       “Russia and the EU are interdependent. The global financial and economic crisis stresses the need
       to develop the potential of our relationship, remove obstacles and coordinate our efforts. Regular
       and frank political dialogue is the right way to manage our relationship and it must prevail in all
                                                                  140
       times, no matter how difficult the issues at stake are.”


Met andere woorden: Barroso benadrukte dat een goede relatie tussen de EU en Rusland nodig was
vanwege hun afhankelijkheidsrelatie en de globale financiële crisis. De bilaterale onderhandelingen
tussen Rusland en de EU betekenen ook goed nieuws voor Ruslands WTO toetreding, aangezien de
EU de grootste handelspartner is die tegelijkertijd ook in de Working Party zit.141 Ook eerder in 2008
werd het belang van een betere relatie tussen Rusland en de EU benadrukt. EU Handelscommissaris
Mandelson zei, vlak voor zijn vertrek naar Moskou voor besprekingen over WTO toetreding:


139
    European Commission, ‘EU and Russia make progress on WTO accession’, Press release (St. Petersburg 4 juni
2009) http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=123&serie=124&langId=en, bezocht op 21 januari
2010.
140
    European Commission, ‘EU-Russia Summit on 21-22 May in Khabarovsk’, Press release (Brussel 20 mei 2009)
http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=120&serie=121&langId=en, bezocht op 21 januari 2010.
141
    European Commission, ‘Russia-WTO: EU-Russia deal brings Russia a step closer to WTO membership’, Press
release (Brussel 21 mei 2004) http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=165&serie=144&langId=en,
bezocht op 22 januari 2010.


                                                                                                             42
                                                                                                    Master Thesis
                                                                                         Een diplomatieke impasse

      “This will be a year of transition in Russia and we need to maintain the constructive work we have
      been doing on Russia’s closer economic integration with the European Union. Our priority must be
      to see Russia accede to the WTO which will bee good for Russia, good for regional economic
                                                                                                      142
      integration and good for the global trading system, which need Russia inside rather than out.”



Mandelson zegt dit niet alleen uit vleierij, maar juist omdat het de waarheid is. De eerste stap op weg
naar een betere integratie tussen de twee economische blokken, is de WTO toetreding van Rusland.
Beide partijen willen een betere economische integratie, omdat de relatie nu voornamelijk
gebaseerd is op energiegoederen en de energie-industrie.143


      “For two such large and economically complementary neighbors there is a striking lack of
      economic integration. If you remove energy from the mix, Russia’s exports to the EU are about the
                                                144
      same as those of Morocco or Argentina.”


Beide partijen willen de economische relatie gediversifieerd zien en zullen met de WTO
toetredingsonderhandelingen hun beste been voor moeten zetten. De WTO onderhandelingen
tussen de EU, als onderdeel van de Working Party, en Rusland hebben veel te maken met de
economische      betrekkingen     tussen    beide     partijen.   Ondanks     allerlei    pogingen      om    de
onderhandelingen tussen de Working Party (EU) en Rusland tot een goed einde te brengen, blijven
kwesties bestaan waardoor het diplomatieke moment in een impasse vervalt.



5.1 Stalemate
De impasse in de onderhandelingen tussen Rusland en de EU draait voornamelijk om energie. De
partijen kunnen niet zonder elkaar vooruit en hebben daarom van beide kanten concessies nodig. De
EU zal, ondanks de traditionele steun aan Rusland met betrekking tot de toetreding tot de WTO,
Ruslands toetredingsaanvraag blijven blokkeren als Rusland weigert de exportprijzen van gas naar
beneden bij te stellen. De impasse zal niet doorbroken worden omdat de EU en Rusland niet alleen
binnen de WTO een compromis of overeenkomst kunnen sluiten, maar ook omdat de EU en Rusland
geen samenwerking op het gebied van energiebeleid kunnen bewerkstelligen. Het energiebeleid is
niet het enige terrein waar de EU en Rusland geen goede samenwerking kunnen vinden, ook
samenwerking op het gebied van buitenlandse investeringen en internationale crises en conflicten.145




142
    European Commision, ‘Mandelson to Russia for WTO accession talks’.
143
    Ibidem.
144
    Speech by Peter Mandelson at the EU-Russia Centre, Russia and the EU (Brussel 17 oktober 2007)
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2007/october/tradoc_136460.pdf, bezocht op 22 januari 2010.
145
    Andrei Zagorski en Cornelius Ochmann, ‘Breaking the stalemate: The EU and Russia in 2008’, Spotlight
Europe, (januari 2008) 1-7, aldaar 3.


                                                                                                              43
M.F. Wessels



        Vlak voor de summit in Nice in november 2008 sprak de president van de Europese
Commissie Barroso zich uit over de complexiteit en verstrengeling van verschillende banden die de
EU met Rusland heeft.


       “The conflict in Georgia has emphasized the crucial need for permanent political dialogue
       between the EU and the Russian Federation, while the global economic crisis has underlined once
       more the interdependence between the EU and Russian economies. It is our belief that the New
       Agreement offers the best possibility for the EU to advance its interests while defending its
                  146
       values.”


Zijn woorden geven aan dat de WTO onderhandelingen met Rusland niet de enige band tussen de
twee partijen is. Het conflict in Georgië was zorgwekkend voor de EU en is in haar ogen een
voorbeeld van Russische eenzijdige militaire interventie. In de gezochte politieke en militaire
samenwerking met Rusland, hoopt de EU dit soort zaken in de toekomst te voorkomen. Hoewel het
conflict in Georgië zich in 2008 afspeelde, heeft het nog steeds zijn impact op de huidige WTO
onderhandelingen. Georgië is, mede door het conflict, een tegenstander van Russisch toetreden en
de EU ziet het conflict als een negatief punt in de huidige WTO onderhandelingen.



5.2 Oorzaken impasse
De impasse in de WTO onderhandelingen wordt onder andere veroorzaakt door de Europese
bezorgdheid over de in haar ogen te hoge importtarieven van Rusland. Leiders van WTO landen zijn
van mening dat Rusland de importtarieven zou kunnen verlagen en tegelijkertijd competitief kan
blijven. In tegenstelling tot het aannemen van dit advies, heeft Rusland beperkingen op bepaalde
importen juist aangescherpt, zoals een tarief van dertig procent op de import van buitenlandse
auto’s om de binnenlandse auto-industrieën te beschermen tijdens de economische recessie.147
        Rusland gebruikt, volgens de EU en de Verenigde Staten, de verkoop van grondstoffen ook
als bescherming van bepaalde industrieën. Omdat olie, gas en elektriciteit binnen Rusland ver onder
de internationaal gangbare prijs wordt verkocht, worden industrieën van meststoffen, staal en
andere energie-intensieve goederen gesubsidieerd. Rusland gaat tegen deze aanklachten in en stelt
dat subsidies niet verboden zijn binnen de WTO.148 De binnenlandse prijzen voor energie worden
gereguleerd door de Russische overheid, terwijl de prijzen voor de buitenlandse markt conform
wereldmarktprijzen zijn. De EU is van mening dat dit duale prijzenstelsel Russische fabrikanten



146
    European Commission, ‘EU – Russia Summit in Nice on 14 November 2008.
147
    Oleg Shchedrov en Timothy Heritage, ‘Russia wants quick WTO entry as separate entity’, Reuters (Stockholm
18 november 2009)
http://www.reuters.com/article/idUSTRE5AH21J20091118?loomia_ow=t0:s0:a49:g43:r1:c1.000000:b2893326
8:z0, bezocht op 2 februari 2010.
148
    William H. Cooper, ‘Russia’s accession to the WTO’, CRS Report for congres, Congressional Research Service
(7 januari 2008) 2.


                                                                                                           44
                                                                                                  Master Thesis
                                                                                       Een diplomatieke impasse


oneerlijke competitieve voordelen biedt en dat dit illegaal is onder de WTO subsidie
overeenkomsten.149
        WTO leden, en voornamelijk de EU en de VS, roepen Rusland op tot volledige inachtneming
van de overeenkomst op trade-related aspects of intellectual property rights (TRIPS). Dit houdt in dat
Rusland, ten tijde van WTO toetreding, moet voldoen aan benodigde en bekrachtigde wetten
betreffende de bescherming van intellectueel eigendom. Alle WTO leden moeten voldoen aan de
bepalingen van de TRIPS overeenkomst, omdat de bescherming van intellectueel eigendomsrecht
een belangrijke factor in internationale handel is geworden. Onder de overeenkomst zijn WTO leden
verplicht auteursrechten, handelsmerken, geografische indicaties van producten en patanten te
beschermen door middel van het opleggen en het handhaven van wetten.150 Rusland heeft wel
stappen ondernomen om intellectuele eigendomsrechten te beschermen, maar heeft dit nog niet
naar behoren bekrachtigd, waardoor piraterij vrij spel heeft.151
        Een ander probleem voor Rusland is de agrarische industrie en de bescherming daarvan.
Rusland meent dat de Russische agrarische industrie niet kan wedijveren met de industrie van de EU
en de VS en daarom zijn subsidies nodig. De EU wil deze subsidies afgeschaft zien als Rusland wil
toetreden tot de WTO. Voor Rusland is dit makkelijker gezegd dan gedaan, want de problemen, en
de daarmee samenhangende subsidies, stammen nog uit het Sovjet tijdperk. In die tijd moest men,
volgens de Sovjetoverheid, meer vlees eten en dit werd gestimuleerd door verlaagde prijzen. Na de
val van de Sovjet-Unie werden de staatssubsidies sterk gekort en gingen de prijzen voor vlees sterk
omhoog. Daarbij werd de handel geliberaliseerd en konden Russische vleesproducten niet meer
concurreren met buitenlandse producten. De Russische overheid heeft toen opnieuw deze industrie
beschermd, om voedselschaarste en werkeloosheid te voorkomen. Wat het probleem nog eens
verergert, is de afname van agrarische productie en de langzame herstructurering van Russische
boerderijen. In combinatie met de bovenstaande problemen had Rusland in 2003 besloten
beperkingen op de import van vlees in te stellen. Door dit besluit, jaagde Rusland diverse WTO leden
(zoals de VS, Argentinië, Nieuw-Zeeland en Canada; landen die veel vlees exporteren) tegen zich in
het harnas en werd de WTO toetreding bemoeilijkt. Rusland meent dat het instellen van beperkingen
om de binnenlandse markt te beschermen een recht is waar veel WTO leden van genieten.152
        Enkele Working Party leden hebben hun zorg uitgesproken over de Russische
gezondheidsstandaard van vlees-, planten- en dierenproducten. Zij menen dat de procedures rond
de veiligheid van deze producten geen wetenschappelijke basis hebben en daardoor WTO
reglementen schenden. WTO leden mogen namelijk controles op producten uitoefenen om de
publieke gezondheid en veiligheid te waarborgen, en die controles moeten een wetenschappelijke

149
    OECD, OECD Economic surveys, 2001-2002: Russian Federation, (februari 2002) 17.
150
    Uruguay Round Agreement, ‘Trade-related aspects of intellectual property rights (Annex 1C)’, Marrakesh
Agreement Establishing the World Trade Organisation (Marokko 15 april 1994).
151
    Office of the U.S. Trade Representative, National Trade Estimate Report on Foreign
Trade Barriers (april 2007), 506, http://www.ustr.gov/about-us/press-office/reports-and-
publications/archives/2007/2007-national-trade-estimate-report-fo-0, bezocht op 2 februari 2010.
152
    William H. Cooper, ‘Russia’s accession to the WTO’, CRS Report for congress, Congressional Research Service
(7 januari 2008) 17.


                                                                                                             45
M.F. Wessels



basis hebben en mogen niet tegen andere producten discrimineren. Rusland is van mening dat de
gezondheidsstandaard op deze producten wel degelijk voldoet aan de eisen van de WTO.153
        De EU is niet de enige partij die eisen of problemen heeft in deze onderhandelingen. Een
aantal van Ruslands problemen is de antidumping procedures, quota en technische barrières die de
EU gebruikt tegen Russische goederen. Daarbij maakt de EU het Rusland lastig te investeren in de
EU. 154 Rusland wil uiteraard lid worden van de WTO, maar vraagt om uitzonderingen. De
dienstensector,     voornamelijk     de     financiële   dienstensector,      moet     volgens     Russische
zakenvertegenwoordigers door de overheid beschermd worden als ‘infant industries’. Dit moet
gebeuren omdat deze sector een relatief nieuw fenomeen in Rusland is. Tijdens de Sovjet-Unie
stonden deze diensten onder staatstoezicht en waren zeer onderontwikkeld omdat ze geen rol
speelden in de centralegeplande economie. Na de val van het communisme groeide deze sector
vliegensvlug, maar is in veel gevallen niet volgroeid.155
        Hetzelfde geldt voor de Russische vliegtuigindustrie en andere defensiegerelateerde
industrieën. Na de val van de Sovjet-Unie daalde de productie omdat de overheid de defensie-
uitgaven sterk verminderde. De defensiegerelateerde producten werden daarna niet meer in Rusland
besteld, maar in Europa en Amerika. Dit verergerde nog eens de problemen van de industrieën. Nu
wil de Russische overheid deze industrieën beschermen en om te voorkomen dat ze volledig ten
onder gaan, heeft de overheid een tarief van 20% op geïmporteerde vliegtuigen ingesteld. Rusland
wil dit graag behouden om de Russische bedrijven ‘eerlijk’ te laten concurreren met buitenlandse
bedrijven, maar de EU en de VS eisen dat Rusland de tarieven verlaagt, zodat het land voldoet aan de
WTO Civil Aircraft Agreement (CAA). Ruslands antwoord op deze eis is dat WTO leden niet verplicht
zijn de CAA te ondertekenen als onderdeel van de WTO verplichtingen.156
        De bovenstaande punten zijn de grootste onderhandelingsproblemen. Hiernaast is er nog
een aantal andere zaken die niet goed loopt tussen Rusland en de Working Party. Alhoewel Rusland
de meeste tarieven van producten in verschillende categorieën verlaagd heeft, blijven hoge
importtarieven bestaan voor bepaalde producten. Zouden deze importtarieven niet zo hoog blijven,
dan acht de Russische overheid de kans groot dat bepaalde industrieën, zoals de auto-industrie, niet
meer kunnen concurreren met buitenlandse bedrijven en daardoor failliet gaan.157 Sommige Working
Party leden vragen de Russische regering ook importtarieven op farmaceutische producten, suiker,
metalen en alcoholische dranken te reguleren naar WTO standaarden. Ook zijn enkele Working Party
leden van mening dat er veel onduidelijkheid bestaat over de Russische federale douaneregelingen

153
    Cooper, ‘Russia’s accession to the WTO’, 17.
154
    Oleg Shchedrov en Timothy Heritage, ‘Russia wants quick WTO entry as separate entity’, Reuters (Stockholm
18 november 2009)
http://www.reuters.com/article/idUSTRE5AH21J20091118?loomia_ow=t0:s0:a49:g43:r1:c1.000000:b2893326
8:z0, bezocht op 2 februari 2010.
155
    Cooper, ‘Russia’s accession to the WTO’, 18.
156
    Office of the U.S. Trade Representative, National Trade Estimate Report on Foreign
Trade Barriers.
157
    Office of the U.S. Trade Representative, National Trade Estimate Report on Foreign
Trade Barriers (2009) 411-412, http://www.ustr.gov/about-us/press-office/reports-and-
publications/2009/2009-national-trade-estimate-report-foreign-trad, bezocht op 4 februari 2010.


                                                                                                          46
                                                                                               Master Thesis
                                                                                    Een diplomatieke impasse


waardoor er verwarring ontstaat en handel wordt belemmerd. De Russische overheid heeft dit
probleem erkend en is al sinds 2004 bezig veranderingen in de douanereglementen aan te
brengen.158



5.3 Belangengroepen
Eerder noemde ik de verschillende belangengroepen in Rusland die zo hun eigen ideeën over
Ruslands WTO toetreding er op na houden. Rond Poetin staan drie cirkels van belangengroepen die
hun eigen politieke agenda omtrent Ruslands economische politiek hebben. De eerste groep,
bestaande uit personen die ooit tot de volgelingen van Yeltsin behoorden, bestaat uit verschillende
oligarchengroepen met uiteenlopende belangen omtrent WTO toetreding. De tweede groep, ofwel
de economische cirkel die bestaat uit economen, streeft een liberale economische agenda na en
steunt Ruslands integratie in de mondiale economie. De derde groep, de veiligheidscirkel, bestaat uit
leden van de Russische veiligheidsdienst. Zij zijn het meest beschermend en het minst geïnteresseerd
in Ruslands integratie met de wereldmarkt.159
        Buiten deze drie voornaamste belangengroepen bestaan nog andere belangengroepen die
invloed kunnen uitoefenen op het economische beleid van Rusland. Dit zijn de ministeries van de
federale overheid, die de economische agenda kunnen beïnvloeden. Deze bestaan uit het ministerie
van Economische Zaken, dat veruit het meest liberaal en voor vrijhandel is (dit ministerie is een van
de stuwende krachten achter de WTO onderhandelingen) en het ministerie van Financiën, dat ook
zeer geïnteresseerd is in WTO toetreding. In tegenstelling tot deze pro-WTO ministeries, zijn er
enkele instanties die niet zo positief over vrijhandel en de WTO zijn. Deze zijn het ministerie van
Defensie, waar een aantal generaals denkt dat Rusland zelfvoorzienend moet zijn en niet deel uit
hoeft te maken van de wereldeconomie160 en de Customs Committee, die voordeel hebben aan de
afwezigheid van transparantie en duidelijke regels.
        Binnen de Russische Doema zijn ook verschillende belangengroepen of lobby’s van
oligarchen met conflicterende ideeën. Oliebedrijven die lobbyen binnen de Doema zijn in het
algemeen voor vrijhandel en maken al deel uit de internationale markt, maar tegelijkertijd zijn zij
bang voor competitie uit het buitenland.161 Buiten en binnen de Doema en verstrengeld in de
verschillende belangengroepen bestaan ook nog de banken, de auto-industrie, de luchtvaartindustrie
en de verzekeringsbedrijven die tegen WTO toetreding zijn vanwege de kredietcrisis en de nog


158
    Office of the U.S. Trade Representative, National Trade Estimate Report on Foreign
Trade Barriers.
159
    Samenvatting van een transcriptie van: Council on Foreign Relations, ‘The domestic politics of Russia’s
foreign economic policy’ (14 april 2003)
http://www.cfr.org/publication/6008/domestic_politics_of_russias_foreign_economic_policy.html, bezocht op
7 september 2009.
160
    Aan de andere kant vertegenwoordigt het ministerie van Defensie wel bepaalde militaire instanties, die
geïnteresseerd zijn in het verkopen van Russische wapens aan de buitenlandse markt. Zelfs binnen een
ministerie zijn verschillende belangengroepen, wat aantoont hoe complex de omstandigheden omtrent
Ruslands WTO toetreding zijn.
161
    Council on Foreign Relations, ‘The domestic politics of Russia’s foreign economic policy’.


                                                                                                         47
M.F. Wessels



zwakke economie. Zoals in de vorige paragraaf vermeld, hebben deze groepen grote belangen bij het
niet toetreden tot de WTO. Als de Russische overheid akkoord gaat met de eisen van de EU, de VS en
andere leden van de Working Party, dan komt het einde van de auto-, luchtvaart- en
defensiegerelateerde industrieën snel dichtbij. Hun belangen komen niet alleen voort uit
eigenbelang en concurrentie, maar ook uit de geschiedenis. Door de val van de Sovjet-Unie en de
plotselinge verandering naar een markteconomie, viel alle voormalige staatssteun weg en waren
deze industrieën op zichzelf aangewezen in de internationale handel. De financiële crisis heeft er nog
eens een schep bovenop de bestaande problemen gedaan.
        Waarnemers van de WTO denken dat groepen met isolationistische belangen, meer invloed
binnen Rusland vergaren. Daarmee is de kans groot dat de politieke top in Rusland begint te twijfelen
over een open economie en dat zou komende WTO onderhandelingen zeer kunnen bemoeilijken.162
De belangen van de verschillende groepen hebben hun weerslag op de (on)wil om WTO
verplichtingen aan te jagen en hervormingen door te zetten. 163 Tot deze groep behoort Oleg
Deripaska, een invloedrijke aluminium- en auto magnaat. Hij is van mening dat toetreden tot de WTO
een slechte zaak is, waarbij Rusland gedwongen wordt protectionistische maatregelen af te schaffen
waardoor (onder andere) de Russische auto-industrie de competitie zal verliezen met Europese,
Amerikaanse en Japanse auto-industrieën. Deripaska is niet de enige, ook andere invloedrijke
vertegenwoordigers uit de luchtvaart- financiële-, telecommunicatie- and landbouwsector hebben
aangegeven dat Rusland meer zal verliezen dan zal winnen bij toetreding tot de WTO omdat Ruslands
economie nog niet volgroeid is om te wedijveren in het internationale handelssysteem.164



5.4 Het einde in zicht?
Ondanks vooruitgang in het proces heeft Moskou laten weten niet heel veel langer door te
onderhandelen. In juni 2009 liet Rusland weten toe te willen treden tot de WTO in een douane-unie
met Wit-Rusland en Kazachstan. Bilaterale onderhandelingen werden afgebroken en de drie landen
probeerden gezamenlijk toe te treden. De onderbreking in de WTO onderhandelingen duurde niet
lang, omdat een verenigd standpunt niet te realiseren was met name vanwege de melkoorlog tussen
Rusland en Wit-Rusland.165 Ook werd de tijd tot toetreden van Kazachstan en Wit-Rusland langer
geschat dan die van Rusland. Rusland wilde uiteindelijk niet nog langer wachten om toe te treden tot



162
    Tarr, Russian WTO accession, 13-14.
163
    Yuri V. Simachev e.a., Assessment of policy measures to support Russia’s real economy (2009) 21,
http://www.bof.fi/NR/rdonlyres/5CEE2F8A-ACC4-4653-886D-7D4A71BC10D4/0/bon0609.pdf, bezocht op 8
september 2009.
164
    Speech van Oleg Deripaska op een bijeenkomst van het Carnegie Endowment for international peace,
Restructuring Soviet Enterprises: Challenges and solutions (6 december 2005)
http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=833, bezocht op 5 februari 2010.
165
    In 2009 was er een conflict tussen Rusland en Wit-Rusland over melkinvoer. De Russische autoriteiten
hadden de invoer van Wit-Russisch melk verboden, vanwege een gerucht over de kwaliteit van het product.
Het zou schadelijk zijn voor de gezondheid. Wit-Rusland werd hier zeer door benadeeld, want de export van
melk en zuivelproducten is van groot belang voor Wit-Rusland.


                                                                                                            48
                                                                                                 Master Thesis
                                                                                      Een diplomatieke impasse


de WTO en mede hierdoor werd toetreden als douane-unie weer afgeschaft.166 Medvedkov heeft
ook aangegeven dat Rusland in de komende maanden zal toetreden tot de WTO.167
        De VS, de EU en Japan, de grootste economieën van de wereld staan achter de toetreding
van Rusland, maar voordat het zover is, heeft Rusland nog een lange weg te gaan. Hoe lang dat nog
duurt, heeft te maken met de complexiteit en omvang van het onderhandelingsproces. Rusland en
de Working Party moeten op veel punten overeenstemming bereiken en een groot deel van die
punten zijn alleen te realiseren als Rusland hervormingen bekrachtigt. Andere punten gaan
grotendeels over subsidies en protectionistische maatregelen waarmee Rusland bepaalde
industrieën mee probeert te beschermen. Enkele WTO leden wijzen die maatregelen af, terwijl
Rusland volhoudt dat dit geen excessieve maatregelen zijn, die nota bene ook door WTO leden
worden gebruikt. De afgevaardigden in het onderhandelingsproces hebben aangegeven dat over de
meeste zaken een overeenkomst is gesloten, maar dat de onderhandelingen vast lopen op
energiezaken, landbouw, diensten, vliegtuigen en intellectuele eigendomsrechten.168
         Voor Rusland is het zeer van belang om tot de WTO toe te treden. Niet alleen omdat Rusland
de grootste economie buiten de WTO is, maar ook omdat WTO lidmaatschap voordelen met zich
mee kan brengen. Ook heeft Poetin dit aangegeven bij de aanvang van zijn presidentschap in 2002:


      “The WTO is a tool. Those who know how to use it become stronger. Those who cannot or do not
      want to use it, those who prefer to sit behind protectionist quotas and tariffs are doomed. They
      are completely doomed strategically. Our country is still “excluded” from the process of forming
      the rules of world trade. We have not yet been allowed to take part in forming the rules in world
      trade. This causes the Russian economy to stand still, and its competitiveness to drop.
      Membership in the WTO should become a tool to protect Russia’s national interests on world
      market. And it should become a powerful external stimulus to solve the tasks which we need to
      solve so much. I am certain: the development of the Russian economy is only possible if we are
                                                                                         169
      guided by the harsh requirements of the world market, and occupy new niches in it.”


Bij toetreding tot de WTO zal Rusland een wettelijke overeenkomst met de WTO aangaan, waarbij
Rusland zich onderwerpt aan de reglementen voor buitenlandse handel en investeringregimes van
de WTO. Tegelijkertijd betekent dit ook dat Rusland, eenmaal lid van de WTO, mee kan beslissen
over regels en hoe die worden geïmplementeerd. Dit is een grote stap in de richting van integratie

166
    Rianovosti, Russia likely to join the WTO in 2010 (31 december 2009)
http://en.rian.ru/analysis/20091231/157432056.html, bezocht op 15 januari 2010.
167
    Uitspraken over Ruslands toetreden binnen aanzienlijke tijd moeten wel in perspectief worden gezien,
aangezien deze door de jaren heen regelmatig voorkomen.
Zie: Interfax’s Interview, Russia expects to complete WTO talks in coming months – Medvedkov,
http://www.interfax-news.com/17/350209/Interview.aspx, bezocht op 14 januari 2010.
168
    Cooper, ‘Russia’s accession to the WTO’, 23.
169
    Annual address by the President of the Russian Federation Vladimir Putin to the Federal Assembly of the
Russian Federation (Moskou 18 april 2002)
http://eng.kremlin.ru/speeches/2002/04/18/0000_type70029type82912_70662.shtml, bezocht op 5 februari
2010.


                                                                                                           49
M.F. Wessels



met het internationale handelssysteem.170 Rusland zal overeenkomsten met meerdere WTO leden
moeten aangaan, meer dan 100 wetten moeten veranderen en meer dan 1000 internationale
overeenkomsten moeten herzien. Dit is een project van gigantische omvang en zal daarom ook niet
snel worden gerealiseerd. De algemene eisen van de Working Party leden gaan voornamelijk over
het verlagen of afschaffen van importtarieven en andere protectionistische maatregelen. Rusland
kan niet eenvoudig akkoord gaan met deze eisen vanwege het economische klimaat, de economische
geschiedenis en de toekomst. Akkoord gaan met alle eisen zal gepaard gaan met het verlies van
banen en bedrijven in de industriële sector.
        Aan de andere kant zullen Russische bedrijven die gespecialiseerd zijn in het vervaardigen
van ruwe materialen veel voordeel ondervinden na aansluiting met de WTO. Voor deze bedrijven
zullen buitenlandse markten zich openen. Daarbij zullen vele buitenlandse investeringen in Rusland,
die ook gepaard gaan met toetreding tot de WTO, een positief effect op de Russische economie
hebben. Op de lange termijn zal handelsliberalisering de Russische economie goed doen, efficiënter
maken en de levenstandaard van de gemiddelde Russische inwoner verhogen. Zo is ook de mening
van Robert Stern van de universiteit van Michigan:


       “Trade liberalization permits all countries to expand their export sectors at the same time that all
       sectors compete more closely with a larger number of competing varieties from abroad. As a
       result, countries as a whole gain from lower costs due to increasing returns to scale, lower
       monopoly distortions due to greater competition, and reduced costs and/or increased utility due
       to greater product variety. All of these effects make it more likely that countries will gain from
                                                                           171
       liberalization in ways that are shared across the entire population.”




170
   Cooper, ‘Russia’s accession to the WTO’, 24.
171
   Robert M. Stern, An economic perspective on Russia’s accession to the WTO (11 juni 2002) 18,
http://www.fordschool.umich.edu/rsie/workingpapers/Papers476-500/r480.pdf, bezocht op 5 februari 2010.


                                                                                                              50
                                                                                          Master Thesis
                                                                               Een diplomatieke impasse



Conclusie
In dit onderzoek heb ik de impasse in de WTO onderhandelingen tussen Rusland en de Europese
Unie verklaard met behulp van de theorie die Berridge in zijn boek Diplomacy uiteenzet. Rusland is
de enige grote economie die nog niet is toegetreden tot de WTO en doet nu al zeventien jaar over de
toetredingsprocedure. De WTO is een internationale organisatie die open handel in het voordeel van
iedereen als hoofddoel heeft. Elke natie die aspiraties heeft om een moderne en effectieve economie
te creëren en wil participeren in een wereld van gelijke handel, wil zich aansluiten bij de WTO. Ook
Rusland heeft aspiraties om zich bij deze organisatie aan te sluiten, want de WTO zorgt voor een
forum waarbij landen kunnen onderhandelen over het verminderen van obstakels in de
internationale handel om op die manier economische groei en ontwikkeling te doen toenemen.
Deelnemen aan de WTO kan voordelen met zich meebrengen. Deze zijn het hebben van toegang tot
internationale diensten- en goederenmarkten die als basis een stabiele ontwikkeling van
handelsrelaties binnen de WTO lidstaten hebben, inclusief de transparantie van het buitenlands
economisch beleid. Een ander voordeel is de toegang tot het dispuutschikkingsmechanisme dat
bescherming geeft aan nationale belangen. Een derde (mogelijk) voordeel is om strategische
handelseconomische belangen veilig te stellen door middel van deelname aan het Multilaterale
Handelsoverleg (Multilateral Trade Talks – MTT) in het proces van de ontwikkeling van nieuwe
internationale handel in goederen en diensten.
       Rusland ziet wel degelijk de voordelen die de WTO te bieden heeft, maar denkt ook nadelen
te ondervinden na toetreding tot de WTO. Internationale handel kan ook negatief uitpakken voor
landen en hun industrieën die niet sterk genoeg zijn om te concurreren met andere. Bijvoorbeeld
ontwikkelingslanden proberen zich door middel van protectionistische tarieven af te schermen van
producten uit andere landen om de binnenlandse productie, en daarmee de werkgelegenheid, te
beschermen. De val van het communisme, de razendsnelle opkomst van de marktwerking, maar ook
de financiële crises van 1998 en 2008, hebben er voor gezorgd dat bepaalde industrieën in Rusland
nog niet klaar zijn om, zonder protectionistische maatregelen, te kunnen concurreren in de
internationale markt.
        Ondanks de twijfels over de WTO reglementen en voorwaarden, heeft Rusland in 1993 bij de
GATT, en in 1995 bij de WTO een toetredingsaanvraag ingediend. Elk land dat wil toetreden tot de
WTO moet bij de aanvraag een beschrijving geven van zijn huidige economie en handelsbeleid. Bij
deze beschrijving moet ook gelijk een hervormingsplan worden ingediend om aan te tonen op wat
voor manier het land wil veranderen om aan WTO lidmaatschap te voldoen. Voordat Rusland kan
toetreden, moeten er een hoop hervormingen worden ingevoerd en bekrachtigd worden. Intussen
wordt een Working Party gecreëerd die de aanvraag van Rusland verder zal onderzoeken. In de
onderhandelingsprocedure wordt een raamwerk voor de onderhandelingen tussen de WTO leden en
het kandidaat-land gecreëerd. De onderhandelingen over de toetreding bestaan uit verschillende
onderdelen:    multilaterale   onderhandelingen      binnen    de    Working     Party     over     de
toetredingsvoorwaarden die aangenomen moeten worden; multilaterale onderhandelingen over
binnenlandse landbouwondersteuning en exportsubsidies tussen geïnteresseerde WTO leden; en


                                                                                                    51
M.F. Wessels



bilaterale onderhandelingen tussen geïnteresseerde WTO leden over goederen en specifieke
diensten.
        Die bilaterale en multilaterale onderhandelingen moeten eerst worden voltooid voordat
Ruslands aanvraag tot toetreden gehonoreerd              kan worden. De belangrijkste bilaterale
onderhandelingen die Rusland voert met een lid van de Working Party, is met de Europese Unie. Dit
is niet alleen omdat de EU als één stem geldt binnen de WTO, maar ook omdat er al een substantiële
handel tussen de EU en Rusland bestaat. Daarnaast bestaat er ook een afhankelijkheidsrelatie,
waarbij Rusland een grote afnemer van energie aan de EU heeft, en de EU Rusland nodig heeft voor
zijn energiebevoorrading. De relatie tussen Rusland en de EU gaat ook dieper dan alleen de
afhankelijkheidsrelatie. Op vele vlakken, waaronder politiek, economisch, militair en cultureel vlak,
pogen de EU en Rusland een goede samenwerking op te bouwen. De EU heeft grote belangen bij de
Russische economische ontwikkeling, modernisering en integratie in de wereldmarkt, omdat op deze
manier stabiliteit, voorspelbaarheid en een verbeterde juridische veiligheid voor Europese
investeringen in Rusland worden gecreëerd. Daarom is de EU een groot voorstander van Rusland
toetreding tot de WTO.
        Al sinds 1997 is een Partnership and Co-operation Agreement tussen Rusland en de EU van
kracht waarin politieke, economische en culturele aspecten van hun relatie worden gereguleerd. Dit
is de wettelijke basis voor de bilaterale handel tussen beide blokken. Het staat ook als basis voor een
grotere integratie na Ruslands WTO toetreding. Ruslands toetreding tot de WTO is een volgende stap
en een onderdeel van een uitgebreidere (economische en politieke) samenwerking. Niet alleen de
EU, maar ook Rusland is bereid de benodigde stappen te ondernemen om dit doel te realiseren.
Rusland heeft baat bij WTO lidmaatschap, omdat het land dan sneller de benodigde hervormingen in
het staatsapparaat, privatiseringen in de meeste ondernemingen en de instelling van basale
instituties voor een markteconomie kan bewerkstelligen. Daarbij kan Rusland de regulering van de
nationale economie en buitenlandse economische relaties door middel van WTO toetreding
realiseren.
        Ruslands toetreding tot de WTO wordt op dit moment nog tegen gehouden vanwege
onenigheden die het heeft met enkele WTO landen. Rusland heeft vanwege ‘gezondheidsproblemen’
embargo’s tegen Moldavië, Georgië en Wit-Rusland ingesteld, die op hun beurt de toetreding van
Rusland tegenhouden. De EU is op dit moment weliswaar voorstander van Rusland in de WTO, maar
wil eerst onderhandelen over bestaande kwesties rondom energiebevoorrading, bescherming van
intellectueel eigendomsrecht, goederen-, diensten- en landbouwvoorwaarden, subsidies en tarifaire
handelsbelemmeringen. Rusland is genoodzaakt te onderhandelen met de EU en andere WTO leden,
want de toetreding tot de WTO kan alleen gerealiseerd worden als er consensus in de WTO bestaat.
        In de onderhandelingen tussen Rusland en de EU is geen sprake van één diplomatiek
moment, er bestaan namelijk meerdere ontmoetingen op verschillende niveaus waarin
afgevaardigden van beide partijen tot een oplossing willen komen. Naar de theorie van Berridge zijn
de onderhandelingen tussen Rusland en de EU op te delen in ‘vooronderhandelingen’ en
‘hoofdonderhandelingen’. In de ‘vooronderhandelingen was eigenlijk sprake van een ‘eenzijdige’
onderhandeling omdat Rusland nog niets te onderhandelen had en moest afwachten totdat de WTO


                                                                                                    52
                                                                                        Master Thesis
                                                                             Een diplomatieke impasse


het nut inzag van Ruslands toetreding tot de WTO. Vlak daarna werd het format, agenda, niveau en
delegaties van de onderhandelingen bepaald. In de formulefase van de vooronderhandelingen werd
de tijd genomen om de economie en instituties van Rusland te leren kennen en welke hervormingen
nodig waren voordat Ruslands aanvraag tot toetreden werd gehonoreerd. In de detailfase van de
onderhandelingen ontstond onenigheid in de politieke top van Rusland, omdat toentertijd (2004)
president Poetin WTO lidmaatschap een negatieve invloed op Rusland vond. De Russische
afgevaardigden ondervinden, vanwege hun mandaat, dan hinder in het onderhandelingsproces.
         De hoofdonderhandelingen, ofwel het diplomatieke moment, bestaat uit meerdere summits
en ontmoetingen van de Working Party (waarin de EU een belangrijk onderdeel van is) met de
Russische afgevaardigden (onder leiding van Maxim Medvedkov). In het diplomatieke moment doen
beide partijen hun best om het moment niet te vertragen of te verliezen (ondanks dat dit moment al
jaren duurt). Beide partijen werken stap voor stap van makkelijke naar moeilijke onderwerpen toe
om het diplomatieke moment te behouden. Dit wordt onder meer gedaan door het opsommen van
bereikte punten en het benadrukken van de gemeenschappelijke belangen. Rusland als lid van de
WTO zou betekenen dat de afhankelijkheidsrelatie (die beide partijen als voordelig zien) wordt
geconsolideerd en hopelijk wordt geperfectioneerd en de invloed van de financiële crisis wordt
geminimaliseerd. WTO toetreding voor Rusland is de eerste stap op weg naar een grotere
(economische) samenwerking en diversificatie van de economische betrekkingen tussen Rusland en
de EU.
         Ondanks de wil tot het behouden van het diplomatieke moment om de onderhandelingen te
doen afronden, zijn de partijen toch in een impasse vervallen. Het is een impasse omdat beide
partijen elkaar nodig hebben om vooruit te kunnen in het onderhandelingsproces en concessies of
compromissen zijn niet aan de orde. De EU zal Ruslands toetreding tot de WTO blijven blokkeren als
Rusland weigert de prijzen voor energie te verlagen. Maar het energiebeleid van Rusland is niet het
enige vlak waarop de onderhandelingen vast lopen. De te hoge importtarieven van Rusland baren de
EU zorgen. Rusland kan alleen toetreden als die tarieven omlaag gaan en gekoppeld worden aan de
hoogte van WTO tarieven. Ook worden de prijzen van grondstoffen door Rusland expres hoog
gehouden als een verkapte subsidie voor bepaalde industrieën. Subsidies voor de Russische
agrarische industrie en de dienstensector moeten van de EU ook verdwijnen omdat het voor
oneerlijke internationale concurrentie zou zorgen. De EU is ook van mening dat Rusland de
maatstaven voor de bescherming van intellectueel eigendom moet aanscherpen en dat de
gezondheidsstandaard van vlees-, planten- en dierenproducten niet goed is.
         Rusland maakt natuurlijk bezwaar tegen de eisen en zorgen van de EU. Rusland is veelal van
mening dat de bovengenoemde onderwerpen juist wel aan WTO voorwaarden voldoen, maar geeft
op andere onderwerpen (bepaalde subsidies en importtarieven om industrieën te beschermen) toe,
alleen om daarna het probleem en bescherming van infant industries aan te geven. Andere kwesties,
zoals onduidelijke federale douaneregelingen, zijn door de Russische overheid erkend en worden
inmiddels aangepakt.
         Toch worden de onderhandelingen door invloedrijke groepen in Rusland beïnvloed.
Waarnemers van de WTO denken dat groepen met isolationistische belangen, meer invloed binnen


                                                                                                  53
M.F. Wessels



Rusland vergaren. Daarmee is de kans groot dat de politieke top in Rusland begint te twijfelen over
een open economie en dat zou de WTO onderhandelingen zeer kunnen bemoeilijken. Verschillende
belangengroepen die banden hebben met de banken, de auto-industrie, de luchtvaartindustrie en de
verzekeringsbedrijven zijn tegen WTO toetreding vanwege de kredietcrisis en de nog zwakke
economie sinds de overstap naar de markteconomie. Deze groepen vrezen faillissement en
massaontslagen in de grote industrieën als Rusland is toegetreden tot de WTO.
        De VS, de EU en Japan, de grootste economieën van de wereld, staan achter de toetreding
van Rusland, maar voordat het zover is, heeft Rusland nog een lange weg te gaan. Rusland en de
Working Party moeten op veel punten overeenstemming bereiken en een groot deel van die punten
zijn alleen te realiseren als Rusland hervormingen bekrachtigt. De afgevaardigden in het
onderhandelingsproces hebben aangegeven dat over de meeste zaken een overeenkomst is
gesloten, maar dat de onderhandelingen vast lopen op energiezaken, landbouw, diensten,
vliegtuigen en intellectuele eigendomsrechten. Het gaat nog lang duren voordat deze zaken worden
opgelost en Rusland talloze wetten en internationale overeenkomsten heeft herzien.




                                                                                                54
                                                                                                 Master Thesis
                                                                                      Een diplomatieke impasse



Epiloog
In dit gedeelte van mijn onderzoek tracht ik een oplossing te bieden voor de impasse die is ontstaan
in de onderhandelingen tussen Rusland en de EU. Zoals vermeld in de voorgaande hoofdstukken
wordt een diplomatiek moment pas een impasse of stalemate genoemd als beide partijen niet
zonder elkaar vooruit kunnen in het onderhandelingsproces. Dit is precies het geval in de WTO
onderhandelingen tussen Rusland en de EU. De EU zal, als onderdeel van de Working Party, de
aanvraag tot toetreden blijven blokkeren als Rusland niet voldoet aan de gestelde eisen. Zoals eerder
genoemd kunnen moeilijke onderhandeling worden afgesloten als partijen concessies aan elkaar
doen of een compromis zoeken. Helaas is het hier niet het geval, omdat de WP Rusland geen
concessies kan bieden. Elk land dat wil toetreden tot de WTO zal zich moeten onderwerpen aan de
reglementen van de WTO. Ondanks dat de grote economieën in de wereld, waaronder de EU,
Rusland graag zien toetreden tot de WTO, moet Rusland in deze onderhandelingen voldoen aan de
eisen die worden gesteld. In deze diplomatieke onderhandelingen kan namelijk geen compromis
worden gesloten.
        Misschien is de geschiedenis of de lange termijn ontwikkeling van Rusland wel de oorzaak
van de impasse. Na de val van de Sovjet-Unie ontstond een moeilijke economische periode voor
Rusland. Het land probeerde om te gaan met de overgang van een centraal geleide economie naar
een markteconomie. Onder het leiderschap van Boris Yeltsin werden belangrijke stappen
ondernomen om het land tot een markteconomie om te vormen. Zo werden prijzen voor producten
geliberaliseerd conform marktwaarden, staatsondernemingen geprivatiseerd en de markt geopend
voor buitenlandse investeringen.
        In de jaren ’90 was Rusland op weg naar een markteconomie en WTO toetreding. Macro-
economische stabilisatie en economische herstructurering vonden plaats en de nationale markt was
opengesteld voor buitenlandse handel. Omdat de Russische overheid een ‘shock therapy’ op de
economie losliet, ging dat niet zonder effecten gepaard. De economie stortte in elkaar en er was
sprake van hyperinflatie omdat de overheid de prijscontrole had losgelaten en geld bijdrukte.
Vanwege het openen van de economie waren er geen importtarieven voor buitenlandse goederen,
waardoor vele producten niet konden concurreren met goedkopere producten uit het buitenland. De
binnenlandse productie verminderde, er ontstond kapitaalvlucht, rekeningen voor leveranciers en
lonen voor werknemers werden niet meer betaald, de levensstandaard daalde zeer sterk en er
ontstond grote werkeloosheid.172 De opening van de economie had niet zijn verwachte vruchten
afgeworpen.
        Al in 1992 probeerde de Russische regering de negatieve tendensen tegen te werken door
importtarieven en quota in te voeren. Deze protectionistische maatregelen, die landen in tijden van
crisis niet zelden benutten om de nationale economie te beschermen, groeiden gestaag en tegen
1995 waren de gemiddelde tarieven tot vijftien procent van de waarde van importgoederen


172
  Margaret Coker, ‘Russia, Clawing its way back to life’, in: BusinessWeek (29 november 1999)
http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm, bezocht op 23 februari 2010.


                                                                                                           55
M.F. Wessels



gestegen.173 Rusland had moeite met de overgang van een centraal geplande economie naar een
markteconomie en het zocht aansluiting bij de wereldmarkt. Op 17 juli 1995 diende Rusland de
aanvraag tot lidmaatschap van de WTO in en begonnen de onderhandelingen, in de wetenschap dat
nog veel hervormingen moesten plaatsvinden.
        Fiscale hervormingen, die bedoeld waren voor het verhogen van de overheidsontvangsten en
een afhankelijkheid van kortetermijnleningen voor het financiële begrotingstekort (in buitenlandse
leningen), konden eind jaren ’90 niet goed geïmplementeerd worden en dit leidde tot een financiële
crisis in 1998. Door de lagere prijzen die Rusland ontving voor de export van olie en mineralen, het
verliezen van het vertrouwen in de economie en daaraan gekoppelde investeringen (mede vanwege
de Aziatische financiële crisis in 1997)174 en een onrustig politiek klimaat, ontstond kapitaalvlucht en
werden de problemen nog eens verergerd.175 In 2008 werd Rusland, net als vele andere landen,
nogmaals getroffen door een financiële crisis.
        Om de economie te herstellen en te verbeteren, zijn innovaties, investeringen, accumulatie
van menselijk kapitaal en een doortastende implementatie van de wet in een gereguleerde en
competitieve markteconomie nodig. 176 In de afgelopen jaren heeft de Russische regering
hervormingen geïntroduceerd om een ‘westerse’ samenleving te creëren en om aansluiting te
zoeken op de wereldmarkt. Hierbij heeft het wel de centralisatie en macht van de regering vergroot
en blijven er haken en ogen aan de implementatie van de wetgeving zitten die door bureaucratie en
corruptie worden versterkt. De Russische economie is sterk afhankelijk van de export van
grondstoffen en dat kan in de toekomst voor problemen zorgen. Om dit te voorkomen moeten niet
alleen hervormingen doorgezet en geïmplementeerd worden, maar er moet ook een diversificatie
van de nationale economie bewerkstelligd worden.
        WTO lidmaatschap kan voor de diversificatie en hervorming van de Russische economie
zorgen, maar er toont zich hier een dilemma: Rusland moet juist hervormen voordat het kan
toetreden tot de WTO. Begrijpelijkerwijs kan Rusland niet hervormen, zonder bepaalde industrieën
in de steek te laten. In de vorm van importtarieven blijft de Russische overheid haar infant industries,
die door de overstap naar een markteconomie in gevaar werden gebracht, beschermen. Aan de
andere kant bestaan deze infant industries al bijna twintig jaar. Wat is het verschil tussen
verliesdraaiende bedrijven, die met behulp van staatsteun overeind worden gehouden en infant
industries?



173
    Yasin, ‘Russia and the WTO: what is the alternative’, 12.
174
    Edward Wyatt, ‘The Asian Crisis: Mutual funds; Russia and Brazil caught in selling surge’, The New York Times
(24 oktober 1997) http://www.nytimes.com/1997/10/24/business/the-asian-crisis-mutual-funds-russia-and-
brazil-caught-in-selling-surge.html, bezocht op 23 februari 2010.
175
    Prakash Loungani en Paolo Mauro, ‘Capital flight from Russia’, International Monetary Fund Policy
Discussion Paper, Nr. 00/6 (1 juni 2000) 2, http://www.imf.org/external/pubs/ft/pdp/2000/pdp06.pdf, bezocht
op 23 februari 2010.
176
    ‘Economic survey of Russia 2009: Stabilisation and renewed growth: Key challenges’, Organisation for
Economic Co-operation and Development (15 juli 2009)
http://www.oecd.org/document/59/0,3343,en_33873108_36016497_43278011_1_1_1_1,00.html, bezocht op
23 februari 2010.


                                                                                                              56
                                                                                                Master Thesis
                                                                                     Een diplomatieke impasse


        Rusland moet knopen doorhakken als het wil toetreden tot de WTO, in plaats van bezwaar te
maken tegen eisen die de EU en andere WTO landen stellen. De prijzen voor energie, dat verkocht
wordt aan Europa, moeten omlaag en de prijs van gas voor de Russische markt moet omhoog. Grote
Russische gasbedrijven willen al geruime tijd een einde maken aan het duale prijzenstelsel, omdat zij
simpelweg meer winst zullen maken als de prijs voor gas voor de binnenlandse markt omhoog gaat.
Rusland zal veel blijven verdienen aan de groeiende energiebehoefte in Europa. Daar hoeft het zich
geen zorgen over te maken. De toekomst is een ander verhaal.
        Tot nu toe bestaan de Russische exportproducten voornamelijk uit olie en gas. Dat is waar
Rusland zijn meeste inkomsten uit haalt. De westerse wereld is bezig met een ‘energy transition’: het
zoeken naar en overstappen op andere vormen van brandstof. Voornamelijk Europa heeft het
voortouw in deze transitie genomen. Olie en gas zullen ooit tot het verleden behoren en passen dan
niet thuis in deze nieuwe ‘cultuur’.177 Rusland weet uiteraard dat de EU een van de grootste
afnemers van olie en gas is en dat de Russische export gedomineerd wordt door deze grondstoffen.
Het eerder genoemde stabilisatiefonds uit 2004 is een manier om een terugval in deze exportsector
op te vangen, maar dit is alleen een korte termijn oplossing. Het doel van Rusland is om meer
investeringen te bewerkstelligen en minder afhankelijk te zijn van de export van grondstoffen. WTO
lidmaatschap kan hiervoor zorgen.
        Voorlopig blijft Europa nog afhankelijk van de Russische gas- en olievoorraden.178 In de
periode tussen 2000 en 2008 groeide de export van Rusland (gas, olie, kolen, elektriciteit) naar de EU
en tegelijkertijd nam de import van technologie en overdrachten van kennis uit de EU naar Rusland
toe.179 Rusland geniet nu al van een groot handelsoverschot met de EU (waardoor buitenlandse
valuta wordt verdiend) en andersom krijgt Europa energieleveranties uit Rusland. Er is dus sprake
van een wederzijdse afhankelijkheid tussen de EU en Rusland.
        De EU importeert 82% van zijn oliebehoefte en 57% van zijn gasbehoefte, maar het heeft
reeds aangekondigd dat het de groeiende energiebehoefte (en de stijgende globale temperaturen)
wil aanpakken.180 De EU probeert ook niet volledig afhankelijk te zijn van de Russische gas- en
olieleveranties.181 Helaas blijft de globale vraag naar energie stijgen en zijn de energieprijzen in de EU
de afgelopen jaren bijna verdubbeld. Met een toenemende globale vraag naar fossiele brandstoffen,
lange bevoorradingsroutes en een toenemende afhankelijkheid van importen, zullen de hoge prijzen
voor olie en gas lange tijd zo blijven. Echter, dit kan ook resulteren in energie-efficiëntie en



177
    Richard Lourie, ‘The real enemy is ethanol, not NATO’, The Moscow Times (7 september 2009) 10.
178
    Ongeveer de helft van de Europese gasbehoeftes worden voorzien door Rusland, Noorwegen en Algerije.
Zie: Commission of the European Communities, Green paper, A European strategy for sustainable, competitive
and secure energy (Brussel 2006) 3, http://ec.europa.eu/energy/green-paper-
energy/doc/2006_03_08_gp_document_en.pdf, bezocht op 23 februari 2010.
179
    Presentatie bij de ISA Panel: Stanislav Tkachenko, Mutual dependencies: EU-Russia energy cooperation and
conflict (New York 18 februari 2009) 2.
180
    ‘Low-carbon economy proposed for Europe, Eyeing warming and volatility, EU leaders expected to approve
it in March’, MSNBC (10 januari 2007) http://www.msnbc.msn.com/id/16560106/, bezocht op 23 februari
2010.
181
    Tkachenko, Mutual dependencies, 5.


                                                                                                          57
M.F. Wessels



innovaties.182 Initiatieven zijn al genomen om de EU minder afhankelijk te maken van fossiele
brandstoffen, en tegelijkertijd energieleveranties veilig te stellen.183
         Wat gebeurt er als er ooit andere energiemogelijkheden worden ontdekt? Rusland zal een
enorme exportmarkt verliezen en geen inkomsten meer uit grondstoffen kunnen halen. Alleen al het
toetredingsproces tot de WTO is zeer van belang, want hervormingen doen de Russische economie
goed en wanneer het uiteindelijk kan toetreden tot de WTO kunnen er nog meer voordelen uit het
lidmaatschap gehaald worden. Zo kan bijvoorbeeld de afhankelijkheid van de olie- en gas-
exportsector worden verminderd en geconcentreerd worden op andere facetten van de Russische
economie.
        In de WTO onderhandelingen tussen de EU en Rusland is er geen sprake van compromissen
of concessies. Rusland moet, en daar is het al jaren mee bezig, voldoen aan de eisen van de EU en
andere WTO landen. De impasse is in feite dan ook te wijten aan Rusland, waardoor er één partij
groot nadeel ondervindt en die partij is Rusland zelf. Als Rusland wil genieten van de voordelen die
de WTO te bieden heeft, zal het eerst een moeilijke tijd moeten doorstaan. In die periode zullen
grote industrieën wellicht failliet gaan en massaontslagen vallen, maar uiteindelijk zal het
internationale marktmechanisme, Europese financiële investeringen en hulp van de WTO er voor
zorgen dat Rusland er bovenop komt. Na deze periode kan Rusland zich concentreren op de
diversificatie van de nationale economie om minder afhankelijk te zijn van de exportopbrengsten van
olie en gas. Naar mijn mening, en die van verschillende auteurs, is WTO lidmaatschap een goede
keuze en dat zal Rusland, na toetreding, meer welvarendheid brengen.
        Rusland zal toetreden tot de WTO, maar dit zal, mijns inziens, niet snel gebeuren. Er bestaan
nog te veel problemen en onenigheden tussen Rusland en de Working Party, dat in impasse in de
onderhandelingen wordt weergegeven. Ruslands toetreding tot de WTO zal over een aantal jaar pas
werkelijkheid zijn.




182
   Commission of the European Communities, Green paper, 3.
183
   Commission of the European Communities, Communication from the commission to the European Council
and the European Parliament, An energy policy for Europe (Brussel 10 januari 2007) 6,
http://ec.europa.eu/energy/energy_policy/doc/01_energy_policy_for_europe_en.pdf, bezocht op 23 februari
2010.


                                                                                                     58
                                                                                                                      Master Thesis
                                                                                                           Een diplomatieke impasse



Bijlage

1. Uruguay Agreements, Understandings, Decisions and Declarations, Final Act embodying the Results of
the Uruguay Round of Multilateral Trade Negotiations (Marrakesh Declaration, 15 april 1994)



                        WTO Agreement                                         Ministerial Decisions and Declarations adopted by the
  (Marrakesh Agreement Establishing the World Trade Organization))            Trade Negotiations Committee on December 15, 1993
Annex 1                                                                            Decision on Measures in Favour of Least-Developed
Annex 1A: Multilateral Agreements on Trade in Goods                                  Countries
         Annex 1A Interpretative Note                                             Declaration on the Contribution of the World Trade
         Language Incorporating the GATT 1994 into the WTO
                                                                                     Organization to Achieving Greater Coherence in
                                                                                     Global Economic Policymaking
           Agreement
                o Marrakesh Protocol to the GATT 1994                              Decision on Notification Procedures
                o Understanding in Respect of Waivers of                           Declaration on the Relationship of the World Trade
                      Obligations under the GATT 1994                                Organization with the International Monetary Fund
                o Understanding on the Interpretation of                           Decision on Measures Concerning the Possible
                     Article II:1(b) of the GATT 1994                                Negative Effects of the Reform Programme on
                o   Understanding on the Interpretation of                           Least-Developed and Net Food-Importing
                     Article XVII of the GATT 1994                                   Developing Countries
                o Understanding on Balance-of-Payments Provisions                  Decision on Notification of First Integration under
                      of the GATT 1994                                               Article 2.6 of the Agreement on Textiles and
                o Understanding on the Interpretation of                             Clothing
                      Article XXIV of the GATT 1994                       Decisions Relating to the Agreement on Technical Barriers to
                o Understanding on the Interpretation of                  Trade
                      Article XXVIII of the GATT 1994                              Decision on Proposed Understanding on WTO-ISO
         Agreement on Preshipment Inspection                                        Standards Information System

         Agreement on Rules of Origin                                             Decision on Review of the ISO/IEC Information
                                                                                     Centre Publication
         Agreement on Textiles and Clothing                              Decisions and Declarations Relating to the Antidumping
         Agriculture Agreement                                           Agreement
         Antidumping Agreement (Agreement on Implementation of                    Decision on Anti-Circumvention
           Article VI of the GATT 1994)                                            Decision on Review of Article 17.6 of the
         Customs Valuation Agreement (Agreement on                                  Agreement on Implementation of Article VI of the
           Implementation of Article VII of the GATT 1994)                           General Agreement on Tariffs and Trade 1994
         Import Licensing Agreement (Agreement on Import Licensing                Declaration on Dispute Settlement Pursuant to the
           Procedures)                                                               Agreement on Implementation of Article VI of the
                                                                                     General Agreement on Tariffs and Trade 1994 or
         Safeguards Agreement                                                       Part V of the Agreement on Subsidies and
         SCM Agreement (Agreement on Subsidies and                                  Countervailing Measures
           Countervailing Measures)                                       Decisions Relating to the Customs Valuation Agreement
         SPS Agreement (Agreement on the Application of Sanitary                  Decision Regarding Cases where Customs
           and Phytosanitary Measures)                                               Administrations have Reasons to Doubt the Truth
                                                                                     or Accuracy of the Declared Value
         TBT Agreement (Agreement on Technical Barriers to Trade)
          TRIMs Agreement (Agreement on Trade-Related Investment
                                                                                   Decision on Texts Relating to Minimum Values and
                                                                                     Imports by Sole Agents, Sole Distributors and Sole
            Measures)
                                                                                     Concessionaires
Annex 1B: GATS (General Agreement on Trade in Services)
                                                                          Decisions Relating to the GATS
Annex 1C: TRIPS Agreement (Agreement on Trade-Related Aspects of
Intellectual Property Rights)                                                      Decision on Institutional Arrangements for the
Annex 2: DSU (Understanding on Rules and Procedures Governing the                    General Agreement on Trade in Services
Settlement of Disputes)                                                            Decision on Certain Dispute Settlement Procedures
Annex 3: Trade Policy Review Mechanism                                               for the General Agreement on Trade in Services
Annex 4: Plurilateral Trade Agreements                                             Decision on Trade in Services and the Environment
         Agreement on Government Procurement                                      Decision on Negotiations on Movement of Natural
         Agreement on Trade in Civil Aircraft                                       Persons

         International Dairy Agreement (terminated at the end of 1997)            Decision on Financial Services

         International Bovine Meat Agreement (terminated at the end               Decision on Negotiations on Maritime Transport
           of 1997)                                                                  Services
                                                                                   Decision on Negotiations on Basic




                                                                                                                                       59
M.F. Wessels



       GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) (1947)                    Telecommunications
                                                                              Decision on Professional Services
                                                                     Decision on Accession to the Agreement on Government
                                                                     Procurement
                                                                     Decision on the Application and Review of the Understanding
                                                                     on Rules and Procedures Governing the Settlement of Disputes




                                                                         Understanding on Commitments in Financial Services


Bron: World Trade Law, http://www.worldtradelaw.net/uragreements/




2. Lijst van lidstaten van de Europese Unie




                                                                                                                          Aantal
Jaar                                                          Land
                                                                                                                          landen



1957 België, Frankrijk (inclusief Algerije), Italië, Luxemburg, Nederland en West-Duitsland (oprichtende lidstaten) 6



1973 Algerije verlaat de EU & Denemarken (inclusief Groenland), Ierland en Verenigd Koninkrijk treden binnen
                                                                                                                          9
     de EU



1981 Griekenland                                                                                                          10



1985 Groenland verlaat de EU                                                                                              10



1986 Portugal en Spanje                                                                                                   12



1990 Oost-Duitsland wordt met West-Duitsland tot Duitsland herenigd en wordt zo lid van de EU                             12



1995 Finland, Oostenrijk en Zweden                                                                                        15



2004 Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije en Tsjechië                         25



2007 Bulgarije en Roemenië                                                                                                27




                                                                                                                               60
                                                                                                     Master Thesis
                                                                                          Een diplomatieke impasse



3. Status van Ruslands WTO toetreding (Working Party)

    1. Application Received                       June 1993
   2. Working Party Established                   16-17 June 1993
       Chairperson:
       H.E. Mr. Stefan Haukur Jóhannesson
       (Iceland, Dec 2003 —)
       Mr. Kare Bryn
       (Norway, Jul 2000 — Dec 2003)
       Mr. W. Rossier
       (Switzerland, Oct 1993 — Jul 2000)
   3. Memorandum                                  1 March 1994
                                                  27 October 1995
                                                  25 October 1995
                                                  7 April 1997
   4. Questions and Replies                       2 June 1995
   5. Meetings of the Working Party               17-19 July and 4-6 December 1995
                                                  30-31 May and 15 October 1996
                                                  15 April, 22-23 July and 9-10 December 1997
                                                  29-30 July and 16-17 December 1998
                                                  25-26 May and 18-19 December 2000
                                                  26-27 June 2001
                                                  23-24 January, 25 April, 20 June and 16 December 2002
                                                  10 January, 6 March, 10 April, 10 July and 30 October 2003
                                                  5 February, 2 April,
                                                  16 July and 8 November 2004
                                                  17 February, 15 April, 24 June and 19 October 2005
                                                  23 March 2006
   6. Recently submitted documentation
      (a) Additional Questions & Replies        24 January 2005
      (b) Information on agriculture (WT/ACC/4) 18 March 2008
      (c) Information on services (WT/ACC/5)    25 October 1995
      (d) SPS/TBT checklists (WT/ACC/8)         10 July 1997 (TBT)
                                                26 June 2007 (SPS)
      (e) TRIPS checklist (WT/ACC/9)            25 October 2000
      (f) Legislative Action Plan               14 August 2007
   7. Market Access Negotiations
      Goods Offer
                (a) initial                     16 February 1998
                (b) latest                      15 February 2001
      Services Offer
                (a) initial                     8 October 1999
                (b) latest                      15 February 2001
   8. Factual Summary
   9. Draft Working Party Report                28 March 2002
      latest revision                           15 October 2004


Bron: World Trade Organisation, http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/a1_russie_e.htm#status




                                                                                                               61
M.F. Wessels



4. WTO leden en datum van toetreding: World Trade Organisation,
http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm
Albania 8 September 2000            Georgia 14 June 2000                Papua New Guinea 9 June 1996
Angola 23 November 1996             Germany 1 January 1995              Paraguay 1 January 1995
Antigua and Barbuda 1 January       Ghana 1 January 1995                Peru 1 January 1995
1995                                Greece 1 January 1995               Philippines 1 January 1995
Argentina 1 January 1995            Grenada 22 February 1996            Poland 1 July 1995
Armenia 5 February 2003             Guatemala 21 July 1995              Portugal 1 January 1995
Australia 1 January 1995            Guinea 25 October 1995              Qatar 13 January 1996
Austria 1 January 1995              Guinea Bissau 31 May 1995           Romania 1 January 1995
Bahrain, Kingdom of 1 January       Guyana 1 January 1995               Rwanda 22 May 1996
1995                                Haiti 30 January 1996               Saint Kitts and Nevis 21 February
Bangladesh 1 January 1995           Honduras 1 January 1995             1996
Barbados 1 January 1995             Hong Kong, China 1 January 1995     Saint Lucia 1 January 1995
Belgium 1 January 1995              Hungary 1 January 1995              Saint Vincent & the
Belize 1 January 1995               Iceland 1 January 1995              Grenadines 1 January 1995
Benin 22 February 1996              India 1 January 1995                Saudi Arabia 11 December 2005
Bolivia 12 September 1995           Indonesia 1 January 1995            Senegal 1 January 1995
Botswana 31 May 1995                Ireland 1 January 1995              Sierra Leone 23 July 1995
Brazil 1 January 1995               Israel 21 April 1995                Singapore 1 January 1995
Brunei Darussalam 1 January         Italy 1 January 1995                Slovak Republic 1 January 1995
1995                                Jamaica 9 March 1995                Slovenia 30 July 1995
Bulgaria 1 December 1996            Japan 1 January 1995                Solomon Islands 26 July 1996
Burkina Faso 3 June 1995            Jordan 11 April 2000                South Africa 1 January 1995
Burundi 23 July 1995                Kenya 1 January 1995                Spain 1 January 1995
Cambodia 13 October 2004            Korea, Republic of 1 January        Sri Lanka 1 January 1995
Cameroon 13 December 1995           1995                                Suriname 1 January 1995
Canada 1 January 1995               Kuwait 1 January 1995               Swaziland 1 January 1995
Cape Verde 23 July 2008             Kyrgyz Republic 20 December         Sweden 1 January 1995
Central African Republic 31 May     1998                                Switzerland 1 July 1995
1995                                Latvia 10 February 1999             Chinese Taipei 1 January 2002
Chad 19 October 1996                Lesotho 31 May 1995                 Tanzania 1 January 1995
Chile 1 January 1995                Liechtenstein 1 September 1995      Thailand 1 January 1995
China 11 December 2001              Lithuania 31 May 2001               Togo 31 May 1995
Colombia 30 April 1995              Luxembourg 1 January 1995           Tonga 27 July 2007
Congo 27 March 1997                 Macao, China 1 January 1995         Trinidad and Tobago 1 March
Costa Rica 1 January 1995           Madagascar 17 November 1995         1995
Côte d'Ivoire 1 January 1995        Malawi 31 May 1995                  Tunisia 29 March 1995
Croatia 30 November 2000            Malaysia 1 January 1995             Turkey 26 March 1995
Cuba 20 April 1995                  Maldives 31 May 1995                Uganda 1 January 1995
Cyprus 30 July 1995                 Mali 31 May 1995                    Ukraine 16 May 2008
Czech Republic 1 January 1995       Malta 1 January 1995                United Arab Emirates 10 April
Democratic Republic of              Mauritania 31 May 1995              1996
the Congo 1 January 1997            Mauritius 1 January 1995            United Kingdom 1 January 1995
Denmark 1 January 1995              Mexico 1 January 1995               United States of
Djibouti 31 May 1995                Moldova 26 July 2001                America 1 January 1995
Dominica 1 January 1995             Mongolia 29 January 1997            Uruguay 1 January 1995
Dominican Republic 9 March          Morocco 1 January 1995              Venezuela (Bolivarian Republic
1995                                Mozambique 26 August 1995           of) 1 January 1995
Ecuador 21 January 1996             Myanmar 1 January 1995              Viet Nam 11 January 2007
Egypt 30 June 1995                  Namibia 1 January 1995              Zambia 1 January 1995
El Salvador 7 May 1995              Nepal 23 April 2004                 Zimbabwe 5 March 1999
Estonia 13 November 1999            Netherlands — For the Kingdom
European Union (formerly            in Europe and for the Netherlands
European                            Antilles 1 January 1995
Communities) 1 January 1995         New Zealand 1 January 1995
Fiji 14 January 1996                Nicaragua 3 September 1995
Finland 1 January 1995              Niger 13 December 1996
Former Yugoslav Republic of         Nigeria 1 January 1995
Macedonia (FYROM) 4 April 2003      Norway 1 January 1995
France 1 January 1995               Oman 9 November 2000
Gabon 1 January 1995                Pakistan 1 January 1995
The Gambia 23 October 1996          Panama 6 September 1997



                                                                                                      62
5. Working Party van de Russische Federatie, november 2005

Voorzitter: H.E. Mr. S.H. Jofiannesson IJsland)

Lidmaatschap:




                       Argentina                  Korea,
                       Armenia                    Republic of Kuwait
                       Australia                  Kyrgyz Republic
                       Bolivia                    Malaysia
                       Brazil                     Mauritius
                       Brunei                     Mexico
                       Darussalam                 Moldova
                       Bulgaria                   Mongolia
                       Canada                     Morocco
                       Chile                      New Zealand
                       China                      Nicaragua
                       Colombia                   Norway
                       Costa Rica                 Oman,
                       Croatia                    Pakistan
                       Cuba                       Panama
                       Dominican                  Paraguay
                       Republic                   Peru
                       Ecuador                    Philippines
                       Egypt                      Romania
                       El Salvador                Singapore
                       European Communities       South Africa
                       and member States          Sri Lanka
                       Georgia                    Switzerland
                       Guatemala                  Chinese
                       Honduras                   Taipei
                       Hong Kong                  Thailand
                       China                      Tunisia
                       Iceland                    Turkey
                       India                      United States
                       Indonesia                  Uruguay
                       Israel
                       Japan
                       Venezuela
M.F. Wessels




6. Status van WTO onderhandelingen (2009):




     Members (including dual-representation with the European Union)
     Draft Working Party Report or Factual Summary adopted
     Goods and/or Services offers submitted
     Memorandum on Foreign Trade Regime submitted
     Observer, negotiations to start later or no Memorandum on FTR submitted
     Frozen procedures or no negotiations in the last 3 years
     No official interaction with the WTO

Bron: World Trade Organization negotiations.svg




64
M.F.Wessels                                                           Master Thesis – Een diplomatieke impasse?




7. Economische indicaties van Rusland




Handel EU (top 5):




Handel Rusland (top 5):




Bron: European Commission, Bilateral Relations, Trade, Russia,
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_113440.pdf.

                                                                                                                  65
                     WTO onderhandelingen tussen de Russische Federatie en de Europese Unie
M.F. Wessels




Literatuur

‘About the WTO – a statement by the Director-General.’
http://www.wto.int/english/thewto_e/whatis_e/wto_dg_stat_e.htm.

‘Agreement on partnership and cooperation establishing a partnership between the European Communities
and their Member States, of one part, and the Russian Federation, of the other part’,
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2003/november/tradoc_114138.pdf.

‘China’s accession to the WTO and its relationship to the Chinese Taipei accession and to Hong Kong and
Macau, China’ (maart 2001) http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/chinabknot_feb01.doc.

‘Economic survey of Russia 2009: Stabilisation and renewed growth: Key challenges’, Organisation for Economic
Co-operation and Development (15 juli 2009)
http://www.oecd.org/document/59/0,3343,en_33873108_36016497_43278011_1_1_1_1,00.html.

‘Here today, where tomorrow?’, The Economist, Vol. 371, Nr. 8376 (2004), 15-17.

‘Low-carbon economy proposed for Europe, Eyeing warming and volatility, EU leaders expected to approve it in
March’, MSNBC (10 januari 2007) http://www.msnbc.msn.com/id/16560106/.

‘Playing by the rules’, The Economist, Vol. 360, Nr. 8232 (28 juli 2001) 67-68.

‘Russia, its future and the WTO’, Speech van Peter Mandelson bij de Joint Event Association of European
Business (AEB) en de Russian Confederation of Business Industries (RSPP) (Moskou 27 maart 2007).

‘Russia – WTO, European Union – Russia deal brings Russia a step closer to WTO membership’ (Brussel 21 mei
2004), http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2004/may/tradoc_117299.pdf.

‘Seal of disapproval’, The Economist, Vol. 369, Nr. 8350 (2003), 50.

‘Spanjer, A.R., ‘Russian gas price reform and the EU-Russia gas relationship: Incentives, consequences and
European security of supply’, Energy Policy, 35(5) mei 2007, http://media.leidenuniv.nl/legacy/as-2007-1.pdf.

‘The Doha Round of trade talks, again’, The Economist (17 juli 2008)
http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=11750413.

‘The European Union and Russia: Close neighbours, global players, strategic partners’, European Commission,
External Relations (2007).

‘Time to trade’, The Economist, Vol. 363, Nr. 8277 (Londen, 15 juni 2002) 77.

Adler, Matthew, ea., ‘What’s on the table? The Doha Round as of august 2009’, Working Paper Series, Peterson
Institute for International Economics (Washington augustus 2009), http://www.iie.com/publications/wp/wp09-
6.pdf.

Agreement establishing the World Trade Organisation, http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/04-
wto.pdf.

Annual address by the President of the Russian Federation Vladimir Putin to the Federal Assembly of the
Russian Federation (Moskou 18 april 2002)
http://eng.kremlin.ru/speeches/2002/04/18/0000_type70029type82912_70662.shtml.

Aslund, Anders, ‘An assessment of Putin’s economic policy’, CESifo Forum 2 (juli 2008)
http://www.iie.com/publications/papers/paper.cfm?ResearchID=974.



66
M.F.Wessels                                                          Master Thesis – Een diplomatieke impasse?




Aslund, Anders, ‘Russia’s WTO accession’, Testimony at the Hearing on EU Economic and Trade Relations with
Russia, Committee on International Trade, European Parliament, Brussels (21 november 2006)
http://www.iie.com/publications/papers/print.cfm?doc=pub&ResearchID=686.

Berridge, G.R., Diplomacy, Theory and practice (3e editie, Chippenham en Eastbourne 2005).

Broadman, Harry G., ‘Global economic integration: Prospects for WTO accession and continued Russian
reform’, The Washington Quarterly, Vol. 27, Nr. 2 (april 2004) 79-98.

Codetelegram van ambassadeur Dobrynin aan het Sovjet ministerie van Buitenlandse Zaken, 27 oktober 1962,
http://www.gwu.edu/~nsarchiv/nsa/cuba_mis_cri/621027%20Dobrynin%20Cable%20to%20USSR.pdf.

Coker, Margaret, ‘Russia, Clawing its way back to life’, in: BusinessWeek (29 november 1999)
http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm.

Commission of the European Communities, Communication from the commission to the European Council and
the European Parliament, An energy policy for Europe (Brussel 10 januari 2007)
http://ec.europa.eu/energy/energy_policy/doc/01_energy_policy_for_europe_en.pdf.

Commission of the European Communities, Green paper, A European strategy for sustainable, competitive and
secure energy (Brussel 2006) http://ec.europa.eu/energy/green-paper-
energy/doc/2006_03_08_gp_document_en.pdf.

Constitutional and Mainland Affairs Bureau, The government of the Hong Kong special administrative region,
The Joint declaration, Joint Declaration of the Government of the United Kingdom of Great Britain and Northern
Ireland and the Government of the People's Republic of China on the Question of Hong Kong,
http://www.cmab.gov.hk/en/issues/jd2.htm.

Cooper, William H., ‘Russia’s accession to the WTO’, CRS Report for congress, Congressional Research Service (7
januari 2008).

Doha Development Agenda: Negotiations, implementation and development,
http://www.wto.org/english/tratop_e/dda_e/negotiations_summary_e.htm.

Dunn, D.H. (ed.) Diplomacy at the highest level: the evolution of international summitry (Basingstoke 1996).

Encyclopædia Britannica, Iran hostage crisis, http://www.britannica.com/EBchecked/topic/272687/Iran-
hostage-crisis.

Eubank, K., The summit conferences, 1919-1960 (Norman 1966).

European Commission, ‘EU – Russia Summit in Nice on 14 November 2008, Press Release (13 november 2008)
http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/08/1701&format=HTML&aged=0&language=EN
&guiLanguage=en.

European Commission, ‘EU and Russia make progress on WTO accession’, Press release (St. Petersburg 4 juni
2009) http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=123&serie=124&langId=en.

European Commision, ‘Mandelson to Russia for WTO accession talks’, Press release (Brussel 14 februari 2008)
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2008/february/tradoc_137750.pdf.

European Commission, ‘Russia-WTO: EU-Russia deal brings Russia a step closer to WTO membership’, Press
release (Brussel 21 mei 2004) http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=165&serie=144&langId=en.

European Commission, External Relations, Common Economic Space,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/economic_en.htm.

                                                                                                                 67
                    WTO onderhandelingen tussen de Russische Federatie en de Europese Unie
M.F. Wessels




European Commission, External Relations, EU-Russia Common Spaces,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/index_en.htm.

European Commission, External Relations, External Security,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/external_security_en.htm.

European Commission, External Relations, Freedom, Security and Justice,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/fsj_en.htm.

European Commission, External Relations, Research and development, education and culture,
http://ec.europa.eu/external_relations/russia/common_spaces/research_en.htm.

European Commission, Trade, Russia, http://ec.europa.eu/trade/creating-opportunities/bilateral-
relations/countries/russia/.

EU Business, Russia, Belarus, Kazakhstan agree on customs bloc (27 november 2009)
http://www.eubusiness.com/news-eu/russia-summit-wto.1o2/.

Evans-Pritchard, Ambrose, ‘Russia faces EU sanctions over ‘bullying’in Eastern Europe’, Telegraph (23 february
2004) http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/1455156/Russia-faces-EU-sanctions-over-
bullying-in-Eastern-Europe.html.

Gooch, Anthony, ‘EU – Russia relations & Russia’s accession to the WTO’, UCLA Eurasian, EU, US Conference
(Los Angeles 6 maart 2003) www.international.ucla.edu/cms/files/UCLARussia.doc.

G7 Top, ‘World Economy’ in: Communiqué: Economic declaration: A strengthened commitment to jobs and
growth (Tokyo 6-9 juli 1993) http://www.g7.utoronto.ca/summit/1993tokyo/communique/world.html.

Haberman, Clyde ‘West Bank massacre: The overview; Rabin urges the Palestinians to put aside anger and talk’,
The New York Times (1 maart 1994) http://www.nytimes.com/1994/03/01/world/west-bank-massacre-
overview-rabin-urges-palestinians-put-aside-anger-talk.html?scp=4&sq=Goldstein%20Rabin&st=cse.

Hussain, Arif, Handbook on accession to the WTO, Accession in perspective (augustus 2007)
http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/intro_e.htm.

Hussain, Arif, Handbook on accession to the WTO, Letter of application to the Director General (augustus 2007)
http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/c4s2p1_e.htm.

Hussain, Arif, Handbook on accession to the WTO, Observer status for non-Member governments before
application to accede (augustus 2007)
http://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/cbt_course_e/c4s2p1_e.htm.

Israel Ministry of Foreign Affairs, Camp David Accords, September 17, 1978,
http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Camp%20David%20
Accords, bezocht op 15 februari 2010.

Lamy, Pascal, ‘The EU supports Russia’s WTO bid’, in: Katinka Barysch e.a., Russia and the WTO (Londen 2002)
25-35.

Loungani, Prakash en Paolo Mauro, ‘Capital flight from Russia’, International Monetary Fund Policy Discussion
Paper, Nr. 00/6 (1 juni 2000) http://www.imf.org/external/pubs/ft/pdp/2000/pdp06.pdf.

Lourie, Richard, ‘The real enemy is ethanol, not NATO’, The Moscow Times (7 september 2009) 10.

McCulloch, J.R., The works of David Ricardo. With a notice on the life and writings of the author (Londen 1888)
75-76, http://files.libertyfund.org/files/1395/0454_Bk.pdf.


68
M.F.Wessels                                                          Master Thesis – Een diplomatieke impasse?




Interfax’s Interview, ‘Peter Mandelson: There will always be small frictions between two partners and political
neighbours the size of the EU and Russia. What matters is how we manage those frictions.’,
http://www.interfax-news.com/17/272209/interview.aspx.

Interfax’s Interview, ‘Russia expects to complete WTO talks in coming months – Medvedkov’,
http://www.interfax-news.com/17/350209/Interview.aspx.

Medvedev: U.S. blocking Russia’s WTO entry’, CNN (15 september 2009)
http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/15/russia.us.wto/index.html?eref=edition_europe.

Medvedkov, Maxim, ‘Entry to the WTO – the Next Step on the path of Russian reform’, Russian Investment
Review, Russian Economic Forum Special Isssue (1e kwartaal 2002).

OECD, OECD Economic surveys, 2001-2002: Russian Federation (februari 2002).

Office of the U.S. Trade Representative, National Trade Estimate Report on Foreign
Trade Barriers (april 2007), http://www.ustr.gov/about-us/press-office/reports-and-
publications/archives/2007/2007-national-trade-estimate-report-fo-0.

Office of the U.S. Trade Representative, National Trade Estimate Report on Foreign
Trade Barriers (2009), http://www.ustr.gov/about-us/press-office/reports-and-publications/2009/2009-
national-trade-estimate-report-foreign-trad

Poetin, Vladimir, ‘Russia is Europe’s natural ally’, Sunday Times (25 maart 2007)
http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article1563806.ece.

Presentatie bij de ISA Panel: Stanislav Tkachenko, Mutual dependencies: EU-Russia energy cooperation and
conflict (New York 18 februari 2009).

Reuters, ‘Interview of Maxim Medvedkov, the Head of Trade Negotiations Department’, Resurgent Russia
changes views on global trade (17 juni 2008)
http://www.economy.gov.ru/wps/wcm/myconnect/economylib/mert/welcome_eng/pressservice/eventschron
icle/doc1213863503820.

Rianovosti, Russia likely to join the WTO in 2010 (31 december 2009)
http://en.rian.ru/analysis/20091231/157432056.html.

Roberts, Paul Craig, ‘The Trade Question’, Washington Times (28 augustus 2003).

Russia and World Trade Organisation, Current state of accession negotiations (december 2008)
http://www.wto.ru/russia.asp?f=dela&t=11.

Russia Profile, ‘Who’s who?, Maxim Medvedkov’,
http://www.russiaprofile.org/resources/whoiswho/alphabet/m/medvedkov.

Sabelnikov, Leonid, ‘Russia on the way to the World Trade Organisation’, International Affairs, Vol. 72, Nr. 2 (1
april 1996) 345-355.

Samenvatting van een transcriptie van: Council on Foreign Relations, ‘The domestic politics of Russia’s foreign
economic policy’ (14 april 2003)
http://www.cfr.org/publication/6008/domestic_politics_of_russias_foreign_economic_policy.html.

Saunders, H., ‘We need al larger theory of negotiation: the importance of pre-negotiating phases’, Negotiation
Journal (1985) Vol. 1.




                                                                                                                 69
                    WTO onderhandelingen tussen de Russische Federatie en de Europese Unie
M.F. Wessels



Shchedrov, Oleg en Timothy Heritage, ‘Russia wants quick WTO entry as separate entity’, Reuters ( Stockholm
18 november 2009)
http://www.reuters.com/article/idUSTRE5AH21J20091118?loomia_ow=t0:s0:a49:g43:r1:c1.000000:b2893326
8:z0.

Simachev, Yuri V. e.a., Assessment of policy measures to support Russia’s real economy (2009)
http://www.bof.fi/NR/rdonlyres/5CEE2F8A-ACC4-4653-886D-7D4A71BC10D4/0/bon0609.pdf.

Speech van Oleg Deripaska op een bijeenkomst van het Carnegie Endowment for international peace,
Restructuring Soviet Enterprises: Challenges and solutions (6 december 2005)
http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=833.

Speech van Peter Mandelson bij de EU-Russia Center, Russia and the EU (Brussel 17 oktober 2007)
http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2007/october/tradoc_136460.pdf.

Speech van Peter Mandelson, The EU and Russia: Our joint political challenge (Bologna 20 april 2007).

Stern, J.P. en Anouk Honoré, ‘The future of Russian gas and Gazprom’, in: A. Bausch en B. Schwenker (eds.),
Handbook Utility Management, Oxford Institute for Energy Studies (Oxford 2005).

Tarr, David, Russian WTO accession: What has been accomplished, what can be expected, The World Bank
(Washington oktober 2007).

The World Trade Organisation (WTO), Brief information, http://www.wto.ru/chto.asp?f=spravka&t=6.

Tkachenko, Stanislav, Mutual dependencies: EU-Russia energy cooperation and conflict (New York 18 februari
2009).

United Nations, Diplomatic Conferences, United Nations Conference on Diplomatic Intercourse and Immunities
1961, http://untreaty.un.org/cod/diplomaticconferences/diplintercourse-1961/diplintercourse-1961.html.

Uruguay Round Agreement, ‘Trade-related aspects of intellectual property rights (Annex 1C)’, Marrakesh
Agreement Establishing the World Trade Organisation (Marokko 15 april 1994).

Verklaring van de IMF missie tot de Russische Federatie, Persbericht Nr. 09/193 (1 juni 2009)
http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2009/pr09193.htm.

Waterfield, Bruno ‘EU threatens Russian trade bar’, Telegraph (4 mei 2007)
http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1550615/EU-threatens-Russian-trade-bar.html.

Wiersma, Jan Marinus en Manon Korthals, ‘Russische lidmaatschap van WTO een toets voor open politiek’,
Internationale Spectator, Jaargang 63, Nr. 4 (april 2009) 187-191.

Stern, Robert M., An economic perspective on Russia’s accession to the WTO (11 juni 2002)
http://www.fordschool.umich.edu/rsie/workingpapers/Papers476-500/r480.pdf.

World Trade Organization, Accession to the World Trade Organization, Procedures for Negotiations under
Article XII (24 maart 1995) 1-36. WT/ACC/1.

WTO Newsletter, Russia on the way to the World Trade Organisation, Nr. 8 (December 2002- januari 2003).

Wyatt, Edward, ‘The Asian Crisis: Mutual funds; Russia and Brazil caught in selling surge’, The New York Times
(24 oktober 1997) http://www.nytimes.com/1997/10/24/business/the-asian-crisis-mutual-funds-russia-and-
brazil-caught-in-selling-surge.html.

Yasin, Yevgeny, ‘Russia and the WTO: what is the alternative’, in: Katinka Barysch e.a., Russia and the WTO,
(Londen 2002) 4-24.


70
M.F.Wessels                                                           Master Thesis – Een diplomatieke impasse?




Yudaeva, Ksenia, ‘Impact of WTO accession on Russian economy: A review of current findings’, The World Bank,
Beyond Transition, http://www.worldbank.org/html/prddr/trans/aprmayjun03/pgs18-19.htm.

Yudaeva, Ksenia, ‘Russia’s WTO accession: scholars see positive effects’ in: Transition, Vol. 13;4-5, (juli-
september 2002) 45-47.

Zagorski, Andrei en Cornelius Ochmann, ‘Breaking the stalemate: The EU and Russia in 2008’, Spotlight Europe,
(januari 2008) 1-7.

Zartman, I.W. en M. Berman, The practical negotiator (New Haven en Londen 1982).




                                                                                                                  71
                     WTO onderhandelingen tussen de Russische Federatie en de Europese Unie

								
To top