GMS (PDF)

Document Sample
GMS (PDF) Powered By Docstoc
					        ้
ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด




           Perspectives Vol. 5 No. 1
           ุ          ่                   ่ ้ ู้            ั          ่      ่
ถนนไม่ใช่จดจบของทุกสิง แต่ถนนเป็นเสมือนสิงทีเ่ อือให้ผคนได้สญจรเป็นเครืองมือเพือ
      ่           ่               ้ ื
การเชือมโยง หัวเรืองของเอกสารชุดนีคอ เส้นทางเศรษฐกิจสายตะวันออก–ตะวันตก
(The East – West Economic Corridors) หรือ (EWEC) โดยภาพรวมแล้ว เป็นเพียงแค่
                    ่           ่          ่ ่        ้ ่                        ่
โครงการถนนสายหนึง เป็นเสมือนสิงก่อสร้างหนึงทีสร้างขึนเพือจุดประสงค์ใดจุดประสงค์หนึง
                                          ้ั ี                           ่
อย่างไรก็ตาม จุดประสงค์ในการสร้างเส้นทางนียงไม่มความกระจ่าง ชัดเจนแน่วา จะมี
ประโยชน์ ต่อทุกๆ คนหรือไม่

    ้      ่             ิ ่              ่
ครังแรกทีพวกเราได้ยนเกียวกับเรืองเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก – ตะวันตก (EWEC)
      ่        ่             ่ ่ี ้                                   ่ ่
ก็เมือตอนทีพวกเราพักอยูทบานของนักพัฒนาองค์กรเอกชน (NGOs) ท่านหนึง ซึงเป็น
  ้ ่ี ุ ิ                       ่ ้                  ่ ่
ผูทอทศตนในการช่วยให้หมูบาน ต่างๆ รวมตัวกันเพือทีจะต่อต้านเหมืองแร่ เหมืองแร่ทจะ่ี
                     ีีิ                      ่
เข้ามาทำลายวิถชวต ของชาวบ้าน ซึงภายหลังเขาเล่าให้พวกเราฟังว่า ในความเป็นจริง
                                                  ่ ้       ่  ่
แล้วปัญหาต่าง ๆ ไม่ได้เป็นแกนกลาง ของเรืองทังหมด ไม่วาจะเป็นเรือง เหมืองแร่โปแตส
             ่                       ่ี ิ                 ิ
โครงการเขือนต่างๆ ทำให้ทดนทำกินเสียหายและแม้แต่วกฤตการณ์ ต่าง ๆ ทีเ่ กิดขึน  ้
                 ีีิ                        ่
ส่งผลต่อวิถชวตของประชากรไม่วาจะเป็นทีใดในโลกนี้ ่

        ่                              ่                 ็ ั
การเปลียนแปลงมักจะมากับผลกระทบทีตามมาเสมอ แต่กมกจะมีคนอย่างเอ็นจีโอ
   ่                           ่
(ทีกล่าวถึงข้างต้น) คอยทำงานเพือสร้างความสามัคคีในชุมชนในประเทศไทยและรอบโลก
                                                       ่
คอยให้คำปรึกษาแนะนำถึงการยอมรับหรือปฏิเสธการเปลียนแปลงดังกล่าว สิงนีเ้ ห็น่
               ่                                  ่                            ั ้
จะเป็นคุณค่าทีแท้จริงของการศึกษาทีเ่ ป็นเสมือนเครืองมือช่วยเสริมสร้างพลังใจให้กบผูคน

    ่                                                  ั
กลุมคนทำงานเอ็นจีโอเหล่านี้ ไม่ได้มเี ป้าหมายแค่แก้ปญหาเพียงอย่างเดียว แต่จะมองลึกไปถึง
                                                   ั     ่
กระบวนการรวมตัวกันของชาวบ้านผ่านการแก้ปญหาทีพวกเขาประสบ จากประสบการณ์ของ
      ่                                        ่                   ั
กลุมนักศึกษาในประเทศไทยอย่างพวกเราซึงรวมไปด้วยนักศึกษาอเมริกนและนักศึกษาไทย
                                   ้ึ
ในระดับปริญญาตรี พวกเราได้เรียนรูถงความสำคัญของความร่วมมือระหว่างกัน ความสำคัญ
                            ่   ่ั
ของความโปร่งใสและการสือสารทีชดเจน พวกเราประสบปัญหาบ้างแต่กเ็ ติบโต
                  ้       ่
จากปัญหาเหล่านัน เราเชือว่าคนเราควรจะมีโอกาสในการเลือก และมีโอกาสในการเข้ามี
                                   ่ ่ ี                   ิ
ส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจต่อสิงทีมผลกระทบต่อชีวตของพวกเขาเอง แต่หากจะ
             ่
ยกตัวอย่างเรืองเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (EWEC) มาเป็นข้อพิจารณา คงจะ
                     ่                           ่                   ี
เป็นการยากมากทีคนเราจะเห็นโครงการนีเ้ ป็นสิงทีเ่ ป็นประโยชน์ หากไม่มใคร เข้าใจว่า
  ่ ้ ื             ้ ่                   ู้ ่       ่           ่       ้
สิงนีคออะไร หรือรูครึง ๆ กลาง ๆ และไม่รวาเป็นเรืองจริงหรือหลอก สิงเหล่านีจะก่อให้เกิด
ความกลัวขึ้นมา

         ่                                   ้            ้           ่ ่           ้
อย่างทีกล่าวไปแล้วว่าจุดประสงค์ของเอกสารนีไม่ได้เป็นการตังคำถามถึงสิงทีคาดว่าจะเกิดขึน
                 ่     ้      ้                 ้ั                  ่     ่
แต่มองถึงว่าสิงเหล่านีจะเกิดขึนอย่างไร ใครเป็นผูรบผิดชอบ และใครมีสวนได้สวนเสีย
         ้ั        ี      ้               ่                            ้
คณะผูจดทำไม่มประสงค์รายต่อธนาคารเพือการพัฒนาเอเชีย (ADB) หรือผูใดก็ตามทีมี    ่
       ่             ่                                           ่่
ส่วนเกียวข้องกับเรืองเส้นทางเศรษฐกิจนีเ้ ลย เพียงแต่จะตอบคำถามทีวาเส้นทางสายนี ้
            ิีีิ                ่
จะทำให้วถชวตของคนเราเปลียนไปอย่างไรบ้าง

Nathaniel Coburn, บรรณาธิการ
สารบัญ
      4 บทนำ:เส้นทางเศรษฐกิจ
         ตะวันออก-ตะวันตก
                ้
      7 ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด

      9 หว่านเกลือลงบนแผ่นดิน

    11    ิ ่ ั
       ชีวตทีหนเห:
            ่
         เขือนกับโครงการ GMS
                  ้
       ถนนสายนีปลอดภัย
    13 จริงหรือ ?
         ในกำมือข้า:ความเจริญ
    15 เติบโตของเมือง
เส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก
                         ภายใต้แผนพัฒนาอนุภาคลุ่มน้ำโขง




        ้
ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด 3
บทนำ:เส้นทางเศรษฐกิจ
                                                                   ตะวันออก-ตะวันตก
ปี พ.ศ. 2535 ประเทศในแถบอนุภมภาคลุมน้ำโขง
                                        ู ิ ่                                               ี ่
                                                    ภายใต้แผนเส้นทางเศรษฐกิจฯ นีเ้ อดีบและกลุมประเทศสมาชิก
    ั
ได้รบการสนับสนุนจากธนาคารเพือการพัฒนาเอเชีย
                                    ่                             ่
                                                    ได้ตกลงกันเพือสร้างความร่วมมือ และส่งเสริมกิจกรรมการพัฒนา
(เอดีบ) ให้มการประสานความร่วมมือทางด้าน
        ี      ี                                    อุตสาหกรรมการเกษตร สาธารณูปโภค การค้าและการลงทุน
เศรษฐกิจด้วยการเชือมโยงประเทศสมาชิก ประกอบ
                   ่                                          ่
                                                    การท่องเทียว และนิคมอุตสาหกรรม โครงการเส้นทางเศรษฐกิจฯ
ไปด้วยประเทศเมียนม่าร์ ไทย ลาว มณทลยูนาน                                              ่
                                                    ประกอบไปด้วย 74 โครงการ โดยทีโครงการพัฒนาต่าง ๆ
แห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน เวียดนาม และกัมพูชา                                         ่
                                                    แยกต่างหากจากการคมนาคม ซึงเส้นทางเศรษฐกิจ
ด้วยเงินลงทุนสองพันล้านดอลลาร์ เป็นระยะเวลา 10      ตะวันออก-ตะวันตก และแยกกันไม่ขาดจากโครงการ flag ship
กว่าปีมาแล้ว ซึงมีผลต่อประชากร จำนวน 250
                 ่                                                                      ่               ่
                                                    และวัตถุประสงค์ของโครงการย่อยอืนๆ อีก 10 แผน โดยทีถนน
ล้านคนจาก 11 ชาติพนธุ์ ซึงแผนพัฒนา
                        ั ่                                         ่                     ั          ่ ่
                                                    เป็นเพียงจุดเริมต้น และเปิดทางให้กบโครงการพัฒนาอืนๆ ทีตามมา
อนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงนั้นนับเป็นแผนการพัฒนาที่ใหญ่
และมีศกยภาพสูงแผนหนึง ทีมอยูในปัจจุบนอัน
          ั               ่ ่ ี ่             ั                                                    ่
                                                    โครงการเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตกหนึงในอีก 10 โครงการ
เกียวเนืองกับยุทธศาสตร์ความร่วมมือในแถบภูมภาค
   ่ ่                                          ิ   (flag ship) เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างตลาดกับคนในชนบท
ของเอดีบี วัตถุประสงค์ของเอดีบในโครงการคือ
                                  ี                                   ่                         ่ ่ ่              ่
                                                    เอดีบเี องได้ระบุวาหากเข้าถึงตลาดได้ ชุมชนทีอยูหางไกลก็สามารถทีจะ
                              ่
“การลดภาวะความยากจน” ซึงเส้นทางเศรษฐกิจ                     ่             ่ ่ี ่ั                           ่ ่
                                                    ได้มาซึง “ความเป็นอยูทยงยืนและลดภาวะความยากจน” ซึงหนึงในกลุม     ่
ตะวันออก-ตะวันตก ซึงนันก็คอการลดภาวะ
                       ่ ่ ื                                                      ้็                      ้
                                                    (เป้าหมาย)ของโครงการนีกคงจะไมใช่ชาวชนบทภาคพืนอีสาน ทีเ่ อดีบี
ความยากจน และเพิมความร่วมมือทางเศรษฐกิจ
                     ่                                                               ิ   ้ ่                   ่
                                                    กล่าวถึง คนส่วนใหญ่ในภูมภาคนีตางก็เป็นชาวนา ข้อสนทนาทีกล่าวถึง
ระหว่างประเทศสมาชิก ลดค่าใช้จายในการขนส่ง
                                      ่                                                ่                ่
                                                    การลดปัญหาความยากจนและเชือมชุมชนกับตลาดเกียวข้องกับชาวนา
และสนับสนุนการพัฒนาท้องถินและชายแดน
                                ่                   อย่างแยกไม่ออก
      ้ ่ ่ึ ่
ในพืนทีซงอยูภายใต้โครงการ
                                                          ่
                                                    กลุมทำงานทางด้านการเกษตร เป็นองค์กรทีเ่ กิดจากแผนพัฒนา
โครงการนีเ้ ป็นการสร้างเส้นทางขนส่งเชือมต่อท่าเรือ
                                          ่                 ู ิ  ่                                 ่
                                                    อนุภมภาค ลุมน้ำโขง โดยมีภารกิจหลักคือ “เพือช่วยลดปัญหา
เมาะละแหมงในเขตพม่า ไปจรดทีดานัง ประเทศ
                                ่                                          ้ ่ี ี ่ ่
                                                    ความยากจน โดยผูทมสวนเกียวข้องกับชุมชนในชนบท
เวียดนาม โดยเน้นการสร้างสะพาน ทางหลวง                   ่                               ่
                                                    เพือส่งเสริมการค้าการเกษตร ความมันคงในอาหาร
อุโมงค์และทางรถไฟ อย่างไรก็ตาม วัตถุประสงค์ของ                        ่ ่ี ่ั         ่                     ั
                                                    และความเป็นอยูทยงยืน” (WGA) เพือให้บรรลวัตถุประสงค์ดงกล่าว
โครงการไม่ได้เพียงแค่อำนวยความสะดวกในการ                             ู ิ          ่
                                                    แผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง (GMS)
คมนาคมในการเดินทางจากเวียดนามไปเมียนม่าร์                                                             ั
                                                    จะส่งเสริมและขยายรูปแบบเกษตรกรรมของไทยให้กบประเทศเพือนบ้าน  ่
                                                                                               ้
เพียงเท่านันถนนสายนีเ้ ป็นถนนทีกอให้เกิดการเชือมโยง หรือแม้แต่ประเทศไทยเองก็ตาม นอกจากนันยังส่งเสริมเทคโนโลยีชวภาพ
            ้                  ่่               ่                                                                 ี
โดยเอดีบระบุวา “การลงทุนในการเชือมโยงนีจะนำ
           ี ่                      ่         ้     และการผลิตพืชเศรษฐกิจ สาเหตุทเ่ี อดีบเี องเลือกเอาประเทศไทย
     ่
มาซึง ผลดีกคอเป็นการลดภาวะความยากจน
              ็ ื                                                                         ั
                                                    เป็นแม่แบบก็เพราะว่า “ประเทศไทยมีศกยภาพการผลิตทางการเกษตร
                                                      ่ ี          ่
โดยกระจาย รายได้และการจ้างงาน ถนนสายภูมภาค ทีมการพัฒนาทีดี และไทยเองก็เป็นประเทศทีมบทบาทสำคัญ
                                                  ิ                                              ่ ี
                                  ่ ่ ่
จะช่วยขนส่ง อาหารไปยังชุมชนทีอยูหางไกล และ
                ่
ขาดแคลน เพือขยายโอกาสในการเข้าถึงตลาด”
                                        ้ ้
หากพิจารณา จากจำนวนเงินลงทุนทังสินประมาณ 52
                                      ่
พันล้านบาท (13 พันล้านดอลลาร)์ ซึงคาดว่าจะใช้ใน
โครงการคมนาคมเพียงอย่างเดียว
         ่ ั                   ู ิ
ก็เป็นทีแน่ชดว่า แผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง  ่
       ั          ่
มองวิสยทัศน์เกียวกับถนนว่า เป็นเสมือนตัวแปร
ในการแก้ปัญหาความยากจน

                                ่ิ
ถนนช่วยลดความยากจนไม่ได้ แต่สงทีเ่ กิดตาม             GMS ไม่เพียงแต่หมายถึง
มาจากการสร้างถนนต่างหากเป็นตัวการ                              ้      ั
                                                      ถนนเท่านัน แต่มนยังหมายถึง
เส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก ไม่ใช่แค่ถนน          โครงสร้างพื้นฐานต่างๆ ด้วย
                    ื
อย่างทีเ่ ข้าใจ แต่คอแผนการพัฒนา
                                                                                                                         4
                                      ้
ในธุรกิจการเกษตรระดับนานาชาติดวย โครงการย่อยอืนๆ       ่                                 ่        ่ี
                                                                     คนในชนบทกับตลาด ซึงผลลัพธ์ทคาดว่าจะเกิดขึน้
                     ู ิ      ่
(ในแผนพัฒนา อนุภมภาคลุมน้ำโขง) มีการส่งเสริมเทคโนโลยีชวภาพ    ี                             ้                 ิีีิ
                                                                     จากโครงการต่างๆ เหล่านีแน่นอนว่าจะ ทำให้วถชวต
                                            ่
และการผลิตพืช เศรษฐกิจอย่างเช่น มันฝรัง ข้าวโพด และผลไม้                  ้      ิ     ้ ่
                                                                     ของผูคนในภูมภาคนีเปลียนแปลงไป
แต่ทว่าการส่งเสริมพืช เศรษฐกิจ
           ี
เทคโนโลยีชวภาพและแม่แบบการเกษตรของประเทศไทย                                            ่
                                                                     ข้อท้วงติงทีได้กล่าวข้างต้น ไม่ได้กล่าวหาว่าเอดีบี
  ้                                 ั
นันเสมือนเป็นการส่งเสริมการปฏิวตเิ ขียว ในเชิงของการเติบโตของ                            ่                   ่
                                                                     กำลังโกหกเรืองวัตถุประสงค์ ทีจะลดภาวะความ
                                        ี
การส่งออกและการค้าเสรี หากแผนวิธการทางการเกษตรกรรมเหล่านี้                                 ่
                                                                     ยากจนและเพิมมาตรฐานการครองชีพของประชากร
              ่                           ่      ้
สอดคล้องกับสิงทีเ่ อดีบเี องส่งเสริมจริงอยูแล้วนัน หมายความว่า           ่           ี
                                                                     สิงทีเ่ อดีบกล่าวไว้ในเอกสารและโครงการขององค์กร
ภาวะความยากจนจะไม่ลดลง                                                                                ่ ่            ้ ่
                                                                     ต่างหากทีเ่ ป็นต้นต่อของเรือง ยิงไปกว่านันเมือวันที่
                                                                     19 เมษายน 2547เอดีบเี องก็ได้ออกเอกสารเรืองหนึงชือ    ่ ่ ่
                                          ่
ภายใต้แผนการค้าและการลงทุนโครงการอืนๆ (Flagship) ของเอดีบี                      ่ ่ิ           ่           ึ
                                                                     “แผนทีสงแวดล้อม” ซึงระบุถงปัญหาสิงแวดล้อม     ่
  ่                                         ้ ื     ี
ซึงตรงกันกับแผนของเส้นทางเศรษฐกิจฯ นันก็คอเอดีบพยายามทีจะ      ่            ่                        ู ิ
                                                                     ทีเ่ กียวกับแผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง (GMS) ่
ลดช่องว่างทางการค้าภาคการเกษตร ทำให้เกษตรกรมีโอกาสในการขาย           และโครงการพัฒนาของประเทศ
                     ้                       ั
สินค้าของตนมากขึน แต่ในขณะเดียวกันบริษทต่างๆ ก็สามารถทีจะ    ่                ่                  ู ิ
                                                                     ในกลุมแผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง (GMS)     ่
                            ึ ่                         ่
เข้าไปตัดราคาสินค้าได้ถงทีทเ่ี กษตรกรอยู่ และแม้แต่ตลาดทีพวกเขา        ่          ี          ึ
                                                                     ซึงเอดีบตระหนักดีถงปัญหาข้างเคียงทีเ่ กิดจาก
                        ่             ้ ้
ขายสินค้าของตนอยูแล้ว ปัญหาเช่นนีเกิดขึนในประเทศไทยมานานแล้ว                                             ้ ี่ ่
                                                                     โครงการต่างๆ และรวมเอาผูมสวนเกียวข้องอืนๆ           ่
                          ่
จุดนีเ้ ป็นสาเหตุหลักทีทำให้เกษตรกรกว่า 68 เปอร์เซนต์ของภาคอีสาน     มาร่วมในการวางนโยบาย
                  ้ิ            ่               ่
ประสบปัญหาหนีสนโดยเฉลีย 3 เท่าของรายได้ตอปีของเกษตรกร
                     ู่           ่ ้
แน่นอนว่า สินค้าทีถกลงมีผลดีตอผูบริโภค แต่ในชนบทเอง                  ข้อความจากบทสัมภาษณ์ในนิตยสารนโยบาย
    ้         ้
ผูบริโภคกับผูผลิตคือบุคคลคนคนเดียวกัน                                ต่างชาติ (Foreign Policy) ท่านประธาน ทาเดา ชีโน
                                                                     (ADB President Tadao Chino) กล่าวว่า
                                   ี
แผนการพัฒนาสาธารณูปโภคของเอดีบประกอบไปด้วย การเชือมต่อ   ่                                                      ่
                                                                     “องค์กรพัฒนาเอกชน (NGO’s) มีบทบาทร่วมทีสำคัญ
                                                   ่ ่
การโทรคมนาคมระหว่างชาติ และเครือข่ายพลังงานเพือเชือมต่อชุมชน                       ่
                                                                     ในทุกกรณี มีสวนช่วยในการสร้างความร่วมมือ
                                             ่             ่
ในชนบทและประเทศต่างๆ โครงการย่อยที่ 10 ซึงเป็นแผนการท่องเทียว        ในโครงการแผนฯ (GMS) (Foreign Policy p.5)
  ่ ีั              ่        ั       ่     ่
ทีมวตถุประสงค์เพือเปิดทางให้นกท่องเทียวมาสูประเทศและชุมชนเหล่านี้                                   ้ ็ ื
                                                                     หากจะพิจารณาถึงเป้าที่ GMS ตังไว้กคอการลดภาวะ
                                        ่
นิคมอุตสาหกรรมต่างๆ และแผนการลงทุนทีวางเป้าในการดึงนักลงทุน          ความยากจนและสร้างความร่วมมือทางด้านเศรษฐกิจ
              ่ ู ิ
ทุกรูปแบบมาสูภมภาค โครงการต่างๆ ของเส้นทางเศรษฐกิจฯ                        ่
                                                                     โดยทีอาศัยโครงการต่างๆ เป็นคำตอบว่าจะเกิดผล
            ่           ่                      ู ิ     ่
จะเป็นตัวเชือมโครงการอืนๆ ภายใต้แผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง                                         ้            ่ ี
                                                                     กับประชาชนหรือไม่ แม้กระนันคำถามต่างๆ ทีมอยู่
                      ้                          ่
(GMS) และโครงการทังหมดต่างก็มเี ป้าหมายในการเชือมความสัมพันธ์                 ั        ่ั
                                                                     ก็ไม่ได้รบคำตอบทีชดเจน ในกรณีผลกระทบของถนน
                                                                     ต่อชุมชนในชนบทควรจะต้องมีการพิจารณาถึง
                ่
  ข้อเท็จจริงเกียวกับ GMS                                                                            ้
                                                                     ผลกระทบลักษณะเดียวกันทีเ่ กิดขึนแล้วในอดีต
                        ี
  ในปีพ.ศ. 2535 เอดีบและประเทศสมาชิกได้รวมกันวางแผนพัฒนา
                                          ่                                          ่
                                                                     (ของโครงการอืนๆ) และรับฟังข้อท้วงติงจากประชาชน
        ู ิ   ่           ่
  อนุภมภาคลุมน้ำโขงเพือเป็นการขยายความร่วมมือทางด้านเศรษฐกิจ
                  ่         ่
  และวางการเชือมต่อ ซึงจุดประสงค์ของโครงการนีกคอ้็ ื                 ผูเ้ ขียน Michael Insel
  การลดปัญหาความยากจน
  ประเทศ: เมียนม่าร์ ไทย สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว              “New Mekong Working Group to Promote Cooperation in
                                                                     Agriculture.” Working Group on Agriculture and Asian
  เวียดนาม กัมพูชา มลฑลยูนานแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน                  Development Bank. January 22, 2003. Philippines.
  ประชากร: ทังหมด 250 ล้านคน จากชนเผ่าหลักๆ 11 ชาติพนธุ์
                ้                                        ั           http://www.adb.org/Documents/News/2003/nr2003012.asp
                                     ่
  ปัญหาความยากจน: รายได้เฉลียต่อปีของชาวเวียดนาม ลาว                 “Regional Cooperation Strategy and Program 2004-2008 The
  และกัมพูชา น้อยกว่า 350 ดอลลาร์                                    GMS-Beyond Borders.” Volume 1. Asian Development Bank.
  ผูสนับสนุนงบประมาณ: รัฐบาลของประเทศนัน ๆ กลุมผูลงทุนเอกชน
    ้                                         ้      ่ ้             March 2004
                                                                     http://www.adb.org/Documents/CSPs/GMS/2004/
            ี                   ่ี ่
  และเอดีบโดยในช่วง 10 ปีทผานมานี้ มีการใช้เงินลงทุนถึงกว่า ประมาณ   rcsp_gms_main.pdf
                                                       ่
  80 พันล้านบาท (2 พันล้านเหรียญดอลล่าร์สหรัฐ) โดยทีจำนวน 40         “Greater Mekong Subregion Principal Programs and Projects
  พันล้านบาท (1 พันล้านดอลลาร)์ สนับสนุนจากเอดีบี                    Appendix 5.” Asian Development Bank. March 2004.
  เพือการคมนาคมขนส่งเพียงอย่างเดียว มีการคาดเดาว่า
      ่                                                              http://www.adb.org/Documents/CSPs/GMS/2004/App5.pdf
                      ้ ้
  จะใช้งบประมาณทังสิน 520 พันล้านบาท (13 พันล้านดอลลาร)์             “Economic Cooperation and Opportunities in the Greater
                              ่             ี
  ในการพัฒนาโครงการ ซึงในปีพ.ศ. 2545 ได้มการลงนามตอบรับ              Mekong Subregion.” Foreign Policy Magazine and Asian
  โครงการนำร่องทังหมด 11 โครงการ (ดูหน้าถ้ดไป)
                    ้                                                Development Bank. July August 2003. http://64.41.127.108/

        ้
ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด 5
แผนพัฒนา                                                    เส้นทางเศรษฐกิจ                                              เส้นทางเศรษฐกิจ
                                                            เหนือ-ใต้                                                    ตะวันออก-ตะวันตก
เศรษฐกิจของ                                                 ปรับปรุงเส้นทางคมนาคม                                        ปรับปรุงเส้นทางคมนาคมทางบก
ADB                                                         จากมณฑลยูนาน
                                                            มาจรดกรุงเทพมหานคร
                                                                                                                         จากเมาเลน ประเทศเมียนม่าร์
                                                                                                                                 ่
                                                                                                                         จนสุดทีดานัง ประเทศเวียดนาม
                                                                                                                         โดยตัดผ่านจังหวัดขอนแก่น
                                                                                                                         ประเทศไทย


เส้นทางเศรษฐกิจ                                             การพัฒนา                                                     พลังงานระหว่าง
ตอนใต้                                                      แกนกลางทางด้าน                                                  ิ
                                                                                                                         ภูมภาคและข้อตกลง
ปรับปรุงระบบคมนาคนขนส่ง                                     การโทรคมนาคม                                                 ทางการค้า
                                                            1 ขยายเครือข่ายการโทรคมนาคม                                  1 สนับสนุนการค้าพลังงานภายในภูมิภาค
จากกรุงเทพมหานคร                                            2 ลดปัญหาความแตกต่างทางด้านเทคโนโลยี                         2 อำนวยความสะดวกในการก่อสร้างสายส่ง
         ิ
จรดโฮจิมนน์                                                 (ลดช่องว่างทางด้านเทคโนโลยี)                                           ่
                                                                                                                         พลังงานเชือมโยงระบบพลังงานต่าง ๆ
                                                            3 ปรับปรุงโครงสร้างสาธารณูปโภคที่เกี่ยว                           ่          ่    ้
                                                                                                                         ในกลุมประเทศลุมแม่นำโขง
                                                                    ่
                                                            กับการสือสาร                                                 3 สนับสนุนให้เกิดการลงทุน
                                                                         ่                  ่
                                                            4 เปิดระบบเชือมโยงเครือข่ายการสือสาร                         ทางด้านพลังงานของภาคเอกชน
                                                            แห่งชาติในประเทศลุ่มแม่น้ำโขง
                                                            ทั้งหกประเทศ



อำนวยการค้าและ                                              ขยายความร่วมมือ                                              พัฒนาและสร้างเสริม
การลงทุนข้ามเขตแดน                                          และการแข่งขัน                                                ศักยภาพ
1 เพือเปิดโอกาสในการแข่งขันทางการค้าในเขต
      ่
ภูมิภาคโดยการเอื้ออำนวยให้มีการค้า
                                                            ในภาคเอกชน                                                   ของทรัพยากรบุคคล
                                                            1 เพื่อเปิดโอกาสในการแข่งขันในเขตภูมิภาคโดยการส่งเสริม       1 ส่งเสริมระบบมาตรฐานการฝึกอบรมที่สอดคล้อง
และการลงทุนข้ามเขตแดน                                       อุตสาหกรรมขนาดเล็ก                                           และวุฒิบัตรทักษะวิชาชีพ
     ่ ้         ่ ่
2 เพือให้ขอมูลทีเกียวกับการค้าและการลงทุน                   2 สร้างความเข้มแข็งให้กับภาคเอกชนดั้งเดิมในช่วง              2 จัดตั้งระบบเพื่อรับรองสถาบันการฝึกอบรมที่ได้มาตรฐาน
3 เพื่อให้มีการวัดค่าการเอื้ออำนวยทางการค้า                 การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจกิจในท้องที่เขตภูมิภาค              3 เพื่อสร้างเสริมศักยภาพของสถาบันฝึกอบรมเชิงวิชาชีพ
4 เพือสนับสนุนการลงทุนขนาดเล็ก
        ่                                                   3 เพื่อพัฒนาเครือข่ายสถาบันเอกชนในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง          และเทคนิค ซึ่งรวมถึงศูนย์ฝึกอบรมแบบอื่นๆ ด้วย
                                                            เพื่อขยายโอกาสทางด้านเศรษฐกิจ การค้าและการลงทุน              4 เพื่อศึกษาปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการอพยพข้ามชายแดน
และขนาดกลาง หรือเอสเอ็มอี                                              ิ
                                                            ในส่วนภูมภาค                                                 ทั้งทางด้านปัญหาสุขภาพและสังคม
                                                            4 เพื่อสร้างศักยภาพและขยายกลไกของความร่วมมือ                 และแสวงหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาเหล่านั้น
                                                            ในภาคเอกชนในภูมิภาคลุ่มน้ำโขง                                5 เพื่อแสวงหาความร่วมมือในการแก้ปัญหาสุขภาพ
                                                            5 เพื่อส่งเสริมความร่วมมือภาคเอกชน เพื่อเป็นแหล่งทุน         และสังคมที่เกี่ยวข้องกับการอพยพข้ามชายแดน
                                                            ระหว่างกันในเขตภูมิภาค



กรอบยุทธศาสตร์                                              การจัดการทรัพยากรน้ำ                                         การพัฒนา
สิงแวดล้อม
  ่                                                         และควบคุม                                                              ่
                                                                                                                         การท่องเทียวในเขต
1 เพื่อส่งเสริมการจัดกรอบยุทธศาสตร์สิ่งแวดล้อม
2เพื่อสร้างความเข้มแข็งของระบบข้อมูลสิ่งแวดล้อม
                                                            ปัญหาน้ำท่วม                                                              ่
                                                                                                                         ความร่วมมือลุมน้ำโขง
                                                            1 เพื่อสร้างความเข้มแข็งในการวางแผนการใช้ที่ดินทำกิน
ในเขตภูมิภาคและการควบคุม                                    เพื่อลดปัญหาของผู้ที่อาศัยอยู่ในแถบที่มีปัญหาน้ำท่วมรุนแรง
3 เพื่อส่งเสริมประเทศลุ่มแม่น้ำโขงในการจัดตั้ง                                                                           1 เพื่อสนับสนุนและส่งเสริมความร่วมมือ
                                                            2 เพื่อสร้างความเข้มแข็งของโครงสร้างการตรวจสอบ
สถาบันพัฒนาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ                        เพื่อลดปัญหาความเสียหายที่เกิดจากน้ำท่วมในแถบ
                                                                                                                         ในเขตภูมิภาคและการพัฒนาการท่องเที่ยว
สิ่งแวดล้อมที่มีประสิทธิภาพ                                 ชุมชนเมืองและบริเวณที่มีผู้อยู่อาศัย                         2 เพื่อสนับสนุนการท่องเที่ยว
4 เพื่อส่งเสริมความร่วมมือในวงกว้างอีกทั้งการมีส่วนร่วม     3 เพื่อเสริมสร้างศักยภาพองค์กรในการเตรียมความพร้อม           ในเขตความร่วมมือลุ่มน้ำโขง เพื่อเพิ่มรายได้
โดยถือเอาชุมชนเป็นที่ตั้งในการร่วมกันตัดสินใจ               และการจัดการเมื่อยามฉุกเฉิน
เกี่ยวกับการบริโภคที่ยั่งยืนและพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ
                                                                                                                         ลดปัญหาความยากจน แก้ปัญหาความเสื่อมโทรม
                                                            4 เพื่อสนับสนุนด้านการเงินในการสร้างเขื่อนกั้นน้ำ            ของธรรมชาติจากการพัฒนาที่ไม่ได้วางแผน
5 เพื่อส่งเสริมให้มีนโยบาย ยุทธศาสตร์ และโครงการต่อเนื่อง   อ่างเก็บกักน้ำและโครงสร้างแบบอื่นๆ
เพื่อใช้ในการแก้ไขปัญหาความเสื่อมโทรมที่รุนแรง              เพื่อลดความเสียหายของปัญหาน้ำท่วมในเขตภูมิภาค                และไม่มีความยั่งยืนและพัฒนาทรัพยากรบุคคล
ของแหล่งต้นน้ำและป่าทาม

                                                                                                                                                                                 6
            ้
    ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด
                                               ้
   ถนน - ดวงอาทิตย์กำลังทอแสงเหมือนลูกบอลสีสม สาดแสงจ้า              หรือว่าทำให้เกษตรกรรายย่อย, ชาวประมง หรือคนอีก
               ่    ่ ้
   ร้อนแรงกรุนๆ อยูบนพืนผิวถนนลาดยาง วันแล้ววันเล่าเหมือนชีวติ                    ่ ้                 ่
                                                                     จำนวนมากซึงทังหมด เป็นประชากรทีอาศัยแหล่ง
          ้             ่ั                       ่
   ของผูคนสองข้างทางทีผนแปร หันไปมองรอบ ๆ ไม่วาทิศตะวันออก                          ่
                                                                     ทรัพยากรท้องถิน ต้องออกจากผืนดินทีเ่ ป็นของ
                           ่
   หรือตะวันตก ตามถนนทีทอดยาวสุดสายตา รถบรรทุกขนส่งอาหาร,            พวกเขาเอง
                                       ้
   ไม้, สัตว์ และรถโดยสาร ควันลอยคละคลุงกระจัดกระจายไปตาม
   ทางเหมือนหมอกสีเทาบาง ๆ โครงการก่อสร้างบนถนนสายนี้                                     ่          ิ ่ ้
                                                               โรงงานผลิตกระดาษและเยือกระดาษฟินกซ์ ซึงตังอยู
     ่                                      ่       ้ ่
   ซึงเป็นเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก ยิงมีมากขึนเรือย ๆ   ในจังหวัดขอนแก่น ทางภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ
                                                                                                   ่
                                                               ของประเทศไทย อาศัยถนน น้ำและเขือน เป็นปัจจัย
   เส้นทาง - เส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (EWEC) เป็นเสมือน ทีเ่ อือต่อความเจริญเติบโตของ อุตสาหกรรม เป็นการ
                                                                      ้
                  ่                                      ู ิ                          ่ ิ
   กุญแจดอกหนึงของแผนความร่วมมือการพัฒนา เศรษฐกิจอนุภมภาค แย่งชิงทรัพยากรและทีดน ของชุมชนท้องถิน      ่
    ่
   ลุมน้ำโขง (GMS) ประกอบไปด้วยพันธมิตร 6 ประเทศตาม
          ้
   ลำแม่นำโขง อันได้แก่ กัมพูชา, มณฑลยูนานแห่งสาธารณะรัฐ
   ประชาชนจีน, สาธารณะรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว, เมียนม่าร์,
                                             ู ิ   ่
   ไทย, และเวียดนาม แผนพัฒนาเศรษฐกิจ อนุภมภาคลุมน้ำโขง
                    ึ  ่               ่              ่
   (GMS) ระบุถงการเชือมต่อทางบกของสีในหกประเทศแห่งลุมน้ำโขง
              ่ ี                                ่
   ด้วยถนนทีมความยาวประมาณ 1,500 กิโลเมตร ทีทอดยาวจาก
   มหาสมุทรอินเดียมาจรดมหาสมุทรแปซิฟิก

                           ้ ี ่
   จริงๆ แล้วถนนสายนีมไว้เพือจุดประสงค์ใดธนาคารเพือการพัฒนา   ่
                                                       ่
   เอเชีย (Asian Development Bank หรือ ADB) ซึงเป็นสถาบันการเงิน
     ่                           ั               ึ
   ทีสนันสนุนด้านการเงินให้กบโครงการนี้ ระบุถงโครงการนีวาเป็น     ้่
                                                     ิ
   เสมือน กุญแจไขการพัฒนาเศรษฐกิจ ในส่วนภูมภาคและแก้ปญหา               ั
                       ้
   ความยากจน อีกทังยังจะเป็นเสมือน ตัวประสานความร่วมมือใน
                         ่     ้
   การพัฒนาประเทศลุมแม่นำโขง และยังถือเป็นโอกาสในการเปิดตลาด
   เศรษฐกิจการลงทุนใหม่ อีกด้วย โครงการเส้นทางเศรษฐกิจ
       ่                                           ่
   เริมด้วยการสร้างถนนและ เสริมด้วยการสร้างเขือน ผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ
                                         ้
   เส้นทางการค้า และการสัญจรของผูคน การลงทุนทางด้านเกษตร
   เศรษฐกิจ การประมง การทำเหมืองแร่ การขนส่ง และอุตสาหกรรม
   รวมไปถึงการจัดการปัญหาน้ำท่วม การจัดการน้ำ การพัฒนาร่องน้ำ การปลูกต้นยูคาลิปตัสซึงเป็นวัตถุดบทีจำเป็นในการผลิต
                                                                                                  ่     ิ ่
                                             ่
   สำหรับการเดินเรือ และยังรวมไปถึง การเชือมโยงระบบไฟฟ้า ถนน น้ำ แทนทีปาดังเดิม และทีดนทำกิน เสมือนเป็นการแย่ง
                                                                               ่ ่ ้                ่ ิ
                  ่                            ่
   ไฟฟ้าพลังน้ำเพือรองรับกระแสการพัฒนาทีกำลังจะเข้ามา                    ที่ของชาวบ้านซึ่งพวกเขาใช้ในการผลิตอาหาร
                                                                                   ่        ื                     ้
                                                                         คำถามทีตาม มาก็คอชะตากรรมเช่นนี้ จะเกิดขึน
         ั
   วิสยทัศน์ในการพัฒนาโดยยึดตลาดการค้าเป็นหลักนี้ เป็นความ               จากเส้นทาง เศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตกหรือไม่ ?
   ร่วมมือกันระหว่างรัฐบาลไทย ADB และประเทศลุมน้ำโขงอืน ๆ ่          ่
                     ั
   เป็นการเปิดประตูรบการลงทุนจากต่างประเทศ ด้วยแผนการ กระจาย หลายศตวรรษมาแล้วทีชมชนท้องถินได้อาศัย  ุ่   ่
   ความเจริญเติบโตทางด้านเศรษฐกิจและสนับสนุน การลงทุนทางด้าน ทรัพยากร เช่น แม่นำและป่าอย่างทะนุทะนอม
                                                                                              ้
                                   ั   ี
   อุตสาหกรรม แต่ทว่าหากดูกนให้ดแล้ว ถนนสายนีซงตัดผ่าน   ้ ่ึ                                   ่
                                                                         และสมดุล การสร้างเขือนจะนำมาซึง   ่
   ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย จะเป็นการผลักดันเกษตรกรรม                 ความสะดวกสบายในการเดินทางทางเรือ
           ้                 ่       ่
   แบบดังเดิมแบบพออยูพอกิน ซึงเป็นรากฐานของสังคมไทย                              ้                                  ่
                                                                         ในแม่นำโขงและยังเปิดประตูการค้าและการท่องเทียว
                                           ้ ี
   ออกไปใช่หรือไม่? แล้วอุตสาหกรรมเช่นนีมประโยชน์ตอชาวนาไทย     ่                    ิ
                                                                         ในเขตภูมภาคอีกด้วย แต่ขณะเดียวกันการพัฒนา

        ้
ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด 7
     ่         ้               ่
ทีกล่าวไปแล้วนันก็จะนำความเสียหายมาสู่             ยิงหากว่ามี เส้นทางเชือมต่อในภูมภาค ทีสมบรูณไปด้วยวัฒนธรรม,
                                                     ่                    ่         ิ     ่      ์
                                 ่
ประชากรปลา และแหล่งอาหารทีสำคัญสองฝังแม่นำ   ่ ้            ิ
                                                   ประวัตศาสตร์ และความงดงามตามธรรมชาติ จะทำให้ภาคเศรษฐกิจ
    ่ ู้                                 ้
ทีผคนต่างก็ได้อาศัยเป็นแหล่งอาหารโปรตีนชันดี                          ่ ้                          ่
                                                   ใหม่นเ้ี ติบโตมากยิงขึนไปอีกอุตสาหกรรมการท่องเทียวสร้างรายได้
  ่        ้
ยิงไปกว่านันดินของภาคอีสานทีเ่ คยมีความอุดม              ั                            ่ ้
                                                   ให้กบชาวบ้าน แต่ขณะเดียวกัน สิงนีจะคุกคามจารีตและประเพณ
             ้                     ่
สมบูรณ์ แต่นำท่วมจากการสร้างเขือนทำให้คณภาพุ           ้
                                                   ดังเดิมหรือไม่?
         ่
ของดินเสือมไป
                                                          ่              ั             ี ่
                                                   แม้วา ADB ได้อนุมตเิ งินทุนให้มการเริมโครงการเส้นทางเศรษฐกิจ
             ้ ่
ภาคอีสานตังอยูบนแหล่งเกลือโคราชและสกลนคร                                             ี       ่
                                                   ในปีพ.ศ. 2542 แต่กว่าทีเ่ อดีบจะรวมเอาเรืองสิทธิมาเป็นส่วนหนึง   ่
เขื่อนขนาดใหญอย่างเช่น เขื่อนปากมูนและเขื่อน                           ้
                                                   ในการพิจารณานันก็ปี พ.ศ. 2545 แล้ว หมายความว่าโครงการ
                        ่
ราษีไศล ก็เป็นตัวอย่างทีแสดงให้เห็นผลเสียจาก                               ่
                                                   พัฒนาต่างๆ ไม่ควรทีจะก่อให้เกิดผลเสียต่อมนุษย์ ประชาชนมีสทธิ   ิ
ดินค็มได้เป็นอย่างดี                               ในการเรียกร้องค่าตอบแทนหากมีผลกระทบใดๆ ก็ตามเกิดขึน      ้
                   ่ ่            ่ ู
แต่หลังการสร้างเขือนทีทำกินอันมีคาก็ถกทำลายไป                    ้ ็                                  ่
                                                   ทีเ่ ป็นเช่นนีได้กอาจจะเป็นเพราะการเรียกร้องของกลุมองค์กรประชาชน
  ่               ีิ ้
สิงเหล่านี้ ทำให้ชวตผูคนจะต้องถูกคุกคาม                        ่             ี                       ั ิ
                                                   ในอดีต ซึงทำให้เอดีบใช้ความระมัดระวังในการอนุมตโครงการ
                                ่ ้
อีกสักเท่าใด หากจะมีการสร้างเขือนขึนมาอีก ?                                        ้            ิ
                                                   สาธารณูปโภคใหญ่ๆ มากขึน ส่วนในระดับภูมภาค ADB ได้พจารณา      ิ
                                                                                 ้         ั
                                                   ผลกระทบอันอาจจะเกิดขึนจากโลกาภิวฒน์การพัฒนา
                                                                               ิ
                                                   ระดับภาคจะมีผลกับชีวตของประชากรกว่า 30 ล้านคนหรือไม?่
                                                   หรือว่าได้ลองนำเอาระบบทางสังคม วัฒนธรรมและสิงแวดล้อม ่
                                                   มาเป็นข้อพิจารณาหรือไม่ ? หรือโครงการนีเ้ ป็นเพียงแต่โครงการ
                                                     ่ ุ่            ั
                                                   ทีมงพัฒนาแต่สงคมเมือง โดยมองแค่เพียงตลาดแรงงานเท่านัน ?    ้

                                                                                  ่            ั         ่
                                                   เอดีบเี องก็มเี ป้าหมายทีประกาศไว้ชดเจนว่าจะมุงสร้างความเจริญเติบโต
                                                     ่ ่ั
                                                   ทียงยืนและปรับระดับมาตรฐานการครองชีพโดยรวมของประชาชนทีมี                  ่
                                                             ่
                                                   ส่วนเกียวข้องกับโครงการนี้ ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม การผลักดันให้ภมภาค      ู ิ
                                                          ่         ่ ี         ่
                                                   เข้าสูตลาดทีมการเปลียนแปลงแข็งขันตลอดเวลา สอดคล้องกับ
                                                                        ั                ่
                                                   วัตถุประสงค์ดงกล่าวหรือไม ? หากอยากให้การพัฒนานันยังยืน      ้ ่
                                                   จะต้องให้ความสำคัญกับแหล่งทรัพยากรทางธรรมชาติสงแวดล้อม    ่ิ
                                                                                      ่ ่
                                                   และสิทธิของประชาชน เกียวเนืองกับหลักปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิ
                                                   ทางด้านเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมของสหประชาชาติ (United
                                                   Nations International Covenant of Economic, Social and Cultural
                                                                  ่                              ่
                                                   Rights) ทีประเทศไทยได้ลงนามตกลงเมือปี พ.ศ. 2542 นัน             ้
                                                                              ่
                                                   สิทธิทางสังคมอันเนืองด้วยสิทธิในการกำหนดอนาคตของตนเอง
                                                                                       ั     ้
                                                   (self-determination) ก็ได้รบการคุมครองไปในตัว การมีสวนร่วมของ ่
ชาวนาต้องสูญเสียที่ทำกินอีกไหมหนอ                                                          ั
                                                   สาธารณะชนในการกำหนดปัจจุบนและอนาคตของครอบครัวและชีวต                        ิ
หากน้ำและดินเค็ม ?                                                   ่                              ้
                                                   ความเป็นอยูของเขาไม่ใช่แค่ “สิทธิ” เท่านัน รัฐบาลเองก็ถอว่า       ื
                                                            ่ ่ ้                                          ่
                                                   เป็นสิงทีตองให้ความสำคัญ วัตถุประสงค์อย่างหนึงของปฏิญญาสากล
     ิ    ้                 ่ ่ ั    ่
ภูมภาคนีเป็นแหล่งท่องเทียวทีนกท่องเทียวปราถนา      ทีวาด้วยสิทธิกคอการเอือให้ชมชนท้องถินมีสวนร่วมในการตัดสิน
                                                      ่่                  ็ ื       ้ ุ            ่ ่
  ุ่        ่
ทีสดแห่งหนึงของโลก การสร้างถนน น้ำและไฟฟ้า                                                             ่
                                                   ขอบเขต ทิศทาง และจังหวะของการพัฒนาซึงมีผลกระทบกับชีวต               ิ
                                  ่
พลังน้ำเป็นองค์ประกอบร่วมอย่างหนึง แหล่งท่อง       ของพวกเขาเองโดยตรง
   ่              ่       ่
เทียว เช่น เมืองฮู(Hue) ทีภาคกลางของประเทศ
เวียดนาม และเมืองสุโขทัยในประเทศไทย                  ่ ่ ้     ุ่               ่ ี่ ่               ่
                                                   สิงทีทาทายทีสดสำหรับทุกฝ่ายทีมสวนเกียวข้องโดยตรงเกียวกับ
                              ั
และเมืองสุโขทัยในประเทศไทยได้รบการประกาศ                     ื           ้    ้     ่
                                                   โครงการก็คอ ถนนสายนีจะไปสินสุดทีไหน ?
จากองค์การยูเนสโก(United Nations Educational,                     ้
                                                   (ถ้ามีถนนสายนีแล้ว อนาคตของเราจะเป็นอย่างไร ?)
Science, and Cultural Organization)
                 ่
ว่าเป็นมรดกโลก ยิงหากว่ามี ว่าเป็นมรดกโลก          ผูเ้ ขียน Mary Byker and Alaric Cole

                                                                                                                                   8
         หว่านเกลือลงบนแผ่นดิน
การเสนอให้มการสร้างเหมืองแร่ ที่ จ.อุดรธานีทางภาคอีสานของประเทศ
               ี                                                     มีเป้าหมายเพื่อขจัดปัญหาความยากจน,
ไทยนัน ถึงตอนนีนบเป็นการต่อสูทยงใหญ่อกเหตุการณ์หนึง ทีกำลัง
          ้       ้ ั          ้ ่ี ่ิ       ี            ่ ่            ่
                                                                     เพิมตลาดการค้า, และเพิมการลงทุนจากต่างชาติ
                                                                                              ่
        ้                   ั              ิ
เกิดขึนในประเทศไทย บริษท เอเชีย แปซิฟก โปแตซ คอร์ปอเรชัน จำกัด   ่         ้         ้          ้
                                                                     ดังนันถนนเส้นนีไม่ได้เกิดขึนมาเพือรองรับการจราจร
                                                                                                     ่
(Asia Pacific Potash Corporation: APPC) ได้มการผลักดันให้เกิด
                                                 ี                     ่            ่ ้                      ั
                                                                     ทีจะขยายตัวเพิมขึนเพียงอย่างเดียว แต่ยงเป็น
การทำเหมืองแร่มากว่า 10 ปีแล้ว ซึงสวนกระแสกับประชาชน
                                   ่                                             ่
                                                                     การพัฒนาเพือรองรับความเจริญและอำนวย
ในพืนที่ และยังคงไม่ได้รบความเห็นชอบจากรัฐบาลในการก่อสร้าง
    ้                     ั                                                                       ่
                                                                     ความสะดวกสำหรับกิจกรรมทีจะเกิดขึนจาก้
บริษท APPC ยังคงผลักดันการทำเหมืองแร่อยูหรือไม่ ? ทำไม ?
      ั                                        ่                                        ้ ั                    ั
                                                                     การพัฒนา ถึงตอนนีบริษท APPC จะได้รบประโยชน์
ประการแรก แหล่งแร่ทบถมที่ จ.อุดรธานีใต้ เป็นแหล่งแร่ทใหญ่
                        ั                              ่ี            จากการพัฒนาที่ผ่านมาแล้วอย่างแน่นอน
                                ่        ้ ่         ่      ่ี ิ
เป็นอันดับที่ 3 ของโลก ประการทีสอง พืนทีแหล่งแร่อยูแค่ไม่กกโลเมตร
จะถึงถนนมิตรภาพซึงเป็นทางหลวงสายอีสาน และได้มการพัฒนา
                      ่                            ี                 ทำไมคนอุดรคัดคัานอย่างรุนแรงในกรณี
                    ้ ่ ่
สาธารณูปโภคในพืนทีไว้คอนข้างมากอยูแล้ว ่                                                ้ ่
                                                                     สร้างเหมืองแร่ ? ทังๆ ทีหลังจากสร้างเหมือง
                                                                                ่ ้
                                                                     จะมีงานเพิมขึน และหากประเมินค่าอย่างคร่าวๆ
ต้นปี พ.ศ.2493 สหรัฐอเมริกาได้มอบทุนเพือทีจะสร้างถนนทางหลวง
                                       ่ ่                           จะมีผลประโยชน์ประมาณ 260 พันล้านบาท
สายมิตรภาพขึน ในความหมายเพือทีจะเป็นการสกัดกันการขยายตัว
             ้                  ่ ่              ้                   (6.5 พันล้านดอลล่าร์สหรัฐ) ต่อเศรษฐกิจของไทย
                ่ี        ้
ของคอมมิวนิสต์ทจะเกิดขึนในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
                            ้
ทางหลวงสายมิตรภาพเกิดขึนมาพร้อมๆ กับการปรากฎตัวของกลุมทหาร  ่              ่
                                                                     อะไรทีทำให้ชาวบ้านเป็นกังวล ถ้าพูดอย่างตรงไป
                              ิ
ของสหรัฐอเมริกาในแถบภูมภาค ซึงหมายถึงการนำเข้าของทุนอีกด้วย
                                 ่                                                 ่ ่ ่ึ
                                                                     ตรงมาแล้ว สิงทีอยูลกลงไปในจิตใจของชาวบ้าน
(Westcott) จนถึงทุกวันนีจากข้อมูลของ ADB มีการลงทุนสูงขึนถึง 240
                        ้                               ้                                       ่ี                   ้
                                                                     อันดับแรกคือ “เกลือ” การทีอสานในอดีตเคยเป็นพืนที่
ล้านบาท(60 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ในโครงการเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-                            ้
                                                                     ทะเลปิดมาก่อน ดังนัน อีสานก็เปรียบเสมือน
ตะวันตก (East-West Economic Corridor: EWEC)                                                       ู่            ื
                                                                     เตียงนอนทีเ่ ต็มไปด้วยเกลือทีถกทับถมไว้ใต้ผนดิน
ถนนสายนี้ทอดไป ณ หนใด 11
                                                                                              ่ ่ ่ ิ
                                                 ความกังวลใจของชาวบ้าน อันดับรองลงมาอยูทเ่ี รืองทีดนของพวกเขา
                                                                                               ่
                                                 ถ้าหากมีการสร้างเหมืองแร่ ชาวบ้านกังวลว่าทีนาของพวกเขาจะเป็น
                                                             ่
                                                 เหมือนกับทีนาที่ อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี
                                                                                            ่
                                                 ไม่สามารถทำการเกษตรได้ ยกเว้น นาเกลือ ยิงไปกว่านัน ้
                                                                         ิ    ่ ั
                                                 ดินและสภาพทางธรณีวทยาทีได้รบผลกระทบอย่างนี้
                                                                   ่       ้ ่้                  ิ    ี
                                                 อาจจะส่งผลต่อเนืองไปยังพืนทีขางเคียงของภูมภาคได้อกด้วย
                                                   ่     ่ ่         ้
                                                 นันคือสิงทีจะเกิดขึนพร้อมๆ กับการทำโครงการ EWEC

                                                                                         ่ ่
                                                 การผลิตกระแสไฟฟ้าพลังน้ำ และการทำเขือนเพือการชลประทาน
                                                 เป้าหมายหลักของโครงการความร่วมมือทางเศรษฐกิจของประเทศ
                                                       ิ       ่    ้
                                                 ในภูมภาคลุมแม่นำโขง (Greater Mekong Subregion Economic
                                                                                              ู
                                                 Cooperation Program: GMS) โครงการโขงชีมน (Kong Chi Mun)
                                                                                       ่        ้    ้
                                                 และโครงการ EWEC จะก่อให้เกิดการเพิมปริมาณขึนของพืนดิน
                                                                             ่ ่
                                                 และปริมาณเกลือในน้ำ (ดูเรืองเขือน) การทำลายป่าหรือเรียก
                                                             ่                                               ิ
                                                 อีกอย่างหนึงว่า “อุตสาหกรรมไม้” ไม่เพียงแค่ทำลายระบบนิเวศน์วทยา
                                                                                     ้      ั
                                                 ของป่าทีเ่ หลือน้อยในประเทศไทยเท่านัน แต่ยงรวมไปถึงการ
                                                                           ื
                                                 ก่อให้เกิดความแห้งแล้งแก่ผนดินอีกด้วย

                                                                    ่
                                                 ประเทศไทยในฐานะทีจะก้าวเข้ามาเป็นศูนย์กลางของตลาดการค้า
                                                 หรือทางผ่านตลาดการค้าในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
                                                                                                       ่
                                                 ได้เผชิญหน้ากับการขยายตัวของอุตสาหกรรมอย่างฉับพลันอยูแล้ว
                                                                                         ่        ่ ิ
                                                 และในทำนองเดียวกันเกลือปริมาณมหาศาลทีนอนรออยูใต้ดน
                                                     ่                ่ี ี ่
                                                 ก็นาจะเป็นผลิตภัณฑ์ทมคาอย่างมากในกระบวนการนี้ ซึงหาก่
บน: ชาวบ้านจาก                                                                             ่ ่
                                                 ปราศจากกระบวนการจัดการทีเ่ หมาะสมแล้ว สิงทีหลงเหลือ
โนนสมบูรณ์เดินทาง                                จากการทำอุตสาหกรรมก็คงจะเป็นร่องรอยของมลภาวะนันเอง่
ไปต่อต้านการก่อ
สร้างของบริษัท
APPC                                                                     ุ
                                                 อะไรจะเป็นผลลัพธ์สดท้าย ? เศรษฐกิจของประเทศไทยแข็งขึน ?    ้
ขวา:ชาวบ้านทีบานดุง
             ่้                                  ความสัมพันธ์ระหว่างนานาประเทศในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ?
กับการทำนาเกลือ                                  สถานะใหม่ของประเทศไทยในเวทีเศรษฐกิจโลก ?
ล่าง: ชาวบ้านใน                                                      ่
                                                 แต่ความเสียหายทีจะเกิดภายหลังโครงการ EWEC จะถูกปลุกให้ตนขึน    ่ื ้
จ.สุรนทร์กำลังทำนา
     ิ                                                                     ่
                                                 หายนะของโลกจะนำไปสูหายนะของมนุษยชาติ การเกษตรแทบจะ
ข้าว
                                                                  ้          ้         ่      ่          ้    ้
                                                 เป็นไปไม่ได้ในพืนดินและพืนน้ำทีมเี กลือ การพึงพาอาศัยพืนดินพืนน้ำ
                                                                                                      ้
                                                 อย่างชาวบ้านภาคอีสานทำกันอย่างเป็นวัฒนธรรมนัน ไม่สามารถ
                                                       ้            ี ่ิ                        ่       ่ ่
                                                 เกิดขึนได้หากไม่มสงแวดล้อมทีเ่ ป็นธรรมชาติอยูรอบๆ เพือพึงพา
                                                         ่                     ่         ีี         ่
                                                 การพึงพาตัวเองอย่างพออยูพอกินตามวิถอสาน ทีชาวบ้านพยายาม
                                                              ่        ้             ่
                                                 รักษาไว้จะเริมสูญสิน เขาจะอยูรอดไหม ? ก็อาจเป็นไปได้
                                                     ้
                                                 แต่ถาหากยุทธศาสตร์ของการพัฒนาฯ ประเทศไม่เปิดโอกาส
                                                 ให้ประชาชนกำหนดอนาคตของตนเอง และไม่พจารณาผลลัพธ์ ิ
                                                   ่            ่                  ่
                                                 ทีจะตามมาเพือตัดสินใจแล้ว นันหมายความว่า
การเข้าไปทำลายสมดุลอันนี้ โดยการนำเกลือ                    ่                     ่
                                                 เรากำลังดิงลงไปสูเ่ ส้นทางเสียงของโครงการ EWEC
จากใต้ดินขึ้นมาไว้บนหน้าดินจะเป็นการเพิ่ม        ผูเ้ ขียน Aubrey White
                                  ้
ความแห้งแล้งของหน้าดิน และทำให้นำจืดใต้ดน ิ
    ่
เปลียนเป็นน้ำเค็ม ประมาณ 2.9 ล้านเฮคเตอร์ หรือ   Wiszniewski, Iwona. “Risking Salinity in Thailand and Lao PDR.” Watershed. Vol. 9
17.5 เปอร์เซนต์ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ         No. 1. July-October 2003, p. 12.
                                 ่ ั
ของประเทศไทย จะกลายเป็นแหล่งทีได้รบผลกระทบ        Westcott, Chris. “Truths” Of Development: “Truth”, Power, and Resistance in
จากเกลือ                                         Thailand and South Africa. From Pasuk, Baker, 2002, p. 294.
                                                 Asia Pacific Potash Corporation http://www.apq-potash.com
                                                                                                                                10
   ิ ่ ั       ่
ชีวตทีหนเห : เขือนกับโครงการ
                       ้                                       ้
ในภาษาไทย คำว่า “แม่นำ” แปลได้ตรงตัวว่า “มารดาแห่งน้ำ” สำหรับผูคน                       ่         ิ
                                                                    ของประเทศไทย ซึงเป็นภูมภาคการเกษตร
  ่ ู                      ้            ั
ทีผกพันกับสายน้ำ นับถือแม่นำเป็นแม่ตวจริงของพวกเขา                        ั                         ่
                                                                    แต่กบประสบปัญหาหนักเรืองภาวะดินแห้ง
      ้                        ่                     ้       ู
แม่นำโขงก็เป็นเสมือนแม่คนหนึงที่ “ป้อน” ความต้องการพืนฐานแก่ลก                                            ั     ั ่
                                                                    และดินทราย โครงการดังกล่าวได้รบการอนุมตเิ มือ
    ่ ู ่            ้       ้
เพือให้ลกอยูรอด แม่นำโขงมีตนกำเนิดจากเทือกเขาหิมาลัย                ปี พ.ศ.2532 โดยรัฐบาลไทย แต่การศึกษาความ
ไหลผ่านเทือกเขาในประเทศจีน เมียนม่าร์ ไทย ลาวและกัมพูชา             เป็นไปได้ของโครงการกลับแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2535
                                   ิ ่
โดยไหลไปรวมกับมหาสมุทรแปซิฟกทีประเทศเวียดนาม                        อย่างไรก็ตาม ข้อเท็จจริงจากการศึกษา
        ้        ้                     ้ ิ     ้
แม่นำโขงและแม่นำสาขาต่างๆ หล่อเลียงชีวตของผูคนมากมาย                                                    ี
                                                                    ความเป็นไปได้ของโครงการไม่ได้มการเปิดเผย
                   ่             ่        ่ื
โดยอาศัยสายน้ำทีนำพาแร่ธาตุตางๆ มาสูผนนาของเขา                                        ั                     ่ ่ ่
                                                                    ให้สาธารณชนได้รบรู้ และแม้แต่เขือนอืนๆ ทีมี
                                                                        ่        ั
                                                                    อยูในปัจจุบนการศึกษาความเป็นไปได้
                  ้
ตราบทุกวันนี้ แม่นำโขงยังมีความสำคัญเทียบเท่าในอดีต                                        ้
                                                                    ก็มเี พียงบางส่วนเท่านันทีเ่ สร็จสมบรูณ์
            ีีิ
ผูกพันกับวิถชวตตามลำน้ำโขง ในปัจจุบนั                                               ู
                                                                    โครงการโขงชีมน แบ่งออกได เ้ ป็น 3 ช่วง ระยะเวลา
                                            ่
สายน้ำมิได้ไหลตามกระแสอีกแล้ว แต่จะถูกใช้เพือการชลประทาน              ้
                                                                    ทังหมด 42 ปี แต่เป้าหมายของโครงการก็ไม่มความ  ี
    ้ ่                    ่      ้
ในพืนทีหลายพันกิโลเมตร ยิงไปกว่านันความสำคัญของแม่นำ ้              ชัดเจนต่อสาธารณะชนแต่อย่างใด และประมาณการ
ต่อการพัฒนาคือการผลิตกระแสไฟฟ้าพลังน้ำ                              ว่างบประมาณในการก่อสร้างอาจจะมากกว่า
                                                                    100 พันล้านบาท (หรือราวๆ 2.56 พันล้านดอลลาร์
เส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก เป็นเสมือนกุญแจสำคัญของ             สหรัฐ)
              ู ิ   ่           ่              ่            ่
แผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง ยังมุงหน้าก่อสร้างเขือนขนาดใหญ่ตอไป
    ่      ั                                     ้
แม้วาจะได้รบการวิจารณ์อย่างหนักจากนานาชาติและทังเห็นตัวอย่าง                                ู ่
                                                                    ในส่วนของโครงการโขงชีมน ซึงประกอบไปด้วย
จากความล้มเหลวของเขื่อนอย่างปากมูน                                                     ่             ู
                                                                    โครงการการสร้างเขือน ฝาย สถานีสบน้ำ
                                                                    และคลองชลประทานในแถบภาคอีสานตามสองฝัง     ่
        ั                 ู                      ่
ณ ปัจจุบน โครงการโขงชีมน นับว่าเป็นโครงการทีใหญ่ทสด   ่ี ุ               ้           ้
                                                                    แม่นำโขง และแม่นำสำคัญอีกสองสาย
                                   ่
ในการผันน้ำและการชลประทานในลุมน้ำโขงตอนล่าง วัตถุประสงค์                    ้            ่
                                                                    คือแม่นำชีและมูน ทีสำคัญยังรวมถึงการสร้าง
              ื              ่
ของโครงการก็คอกักเก็บน้ำเพือใช้ประโยชน์ในการชลประทาน ส่งน้ำ         อ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ และการสูบน้ำจากประเทศลาว
    ั ้ ่ ั            ่       ็                           ่
ให้กบพืนทีนบล้านไร่ (ซึง 1 ไร่กราวๆ 2.5 เอเคอร์) ในท้องทีภาคอีสาน                  ้                   ้
                                                                    ลอดผ่านใต้แม่นำโขง หากว่าโครงการนีสำเร็จ




ถนนสายนี้ทอดไป ณ หนใด 11
                                                                                    ์ ่               ่
                                                  ระบบนิเวศวิทยา และสัตว์สายพันธุตางๆ ตลอดสองข้างฝังแม่นำ     ้

             GMS                                    ่      ้      ่          ่ ้ั ่              ้
                                                  ซึงเกิดขึนกับเขือนปากมูน ทีตงอยูบริเวณปากแม่นำมูนและแม่นำโขง
                                                                                                        ่ ้ ้ ่
                                                  องค์การเขือนโลก (The World Commission on Dams) ซึงตังขึนเมือ
                                                             ่
                                                  ปี 2543 กล่าวว่าตังแต่เขือนสร้างในปี 2537 ทำให้ปลาในแม่นำ
                                                                    ้
                                                  กว่า 150 สายพันธุสญหายไป
                                                                    ์ู
                                                                           ่                                ้
                                                                                                                ้




คาดว่าจะเอืออำนวยประโยชน์ในการควบคุมปัญหา
                ้                                   ่       ้                            ้ ่                 ิ
                                                  ยิงไปกว่านัน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือยังตังอยูบนแหล่งเกลือใต้ดนใหญ่
น้ำท่วม เกษตรกรสามารถปลูกพืชผลทางการเกษตร                        ้
                                                  หลายแหล่ง นันก็หมายความว่าน้ำในอ่างเก็บน้ำจะเค็ม และจะมีผลเสีย
                        ้ ่
ได้ตลอดปี ลักษณะพืนทีของภาคอีสาน                                             ่
                                                  หากภาวะน้ำเค็มกระจายไปทัว จากตัวอ่างเก็บน้ำลงไปหรือแม้แต่นำ  ้
ทีมแหล่งเกลือใต้ดนถึงสองแหล่งใหญ่ คือแหล่ง
  ่ ี                 ิ                                ่       ่
                                                  ในเขือนเอง ซึงน้ำเค็มจะเป็นตัวการทำลายอาชีพการประมง
โคราชและสกลนคร อ่างเก็บกักน้ำทีสร้างอยูบน
                                   ่     ่                                                    ์
                                                  ความหลากหลายทางชีวภาพ และความสมบรูณของผืนดินทีทำกิน   ่
                         ่
แอ่งเกลืออย่างเช่น เขือนราษีไศลไม่สามารถนำน้ำ
มาใช้ในการชลประทานการเกษตรได้ เพราะว่าน้ำใน                    ่ี
                                                  ปัญหาใหญ่ทคาดว่าจะส่งผลกระทบในวงกว้างหากมีการกระทำชำเรา
   ่          ่                ่
เขือนเค็ม ซึงน้ำกร่อยจากเขือนจะไหลลงตามแม่นำ  ้             ้              ่       ่
                                                  กับแม่นำ โดยเฉพาะทีใช้ประโยชน์รวมกันหลายชาติ อย่างแม่นำโขง้
                  ้ ่
กระจายไปพืนทีรอบๆ และอาจจะส่งผลเสียต่อ                                         ่
                                                  หากว่าประเทศใดประเทศหนึงเสนอโครงการ
การประมง ความหลากหลายทางด้านชีววิทยา                ่                                ้ ่                  ่    ้
                                                  ซึงอาจจะส่งผลกระทบในวงกว้างต่อพืนทีตอนล่าง การสร้างเขือนปิดกัน
และดินทีมความอุดมสมบรูณได้ผลก็คอ หลังจากที่
          ่ ี                    ์   ื                    ้
                                                  แม่นำโขงจะเป็นการทำลายชีววิทยาทางน้ำ แต่หากประเทศใด
                             ่         ่
รัฐบาลตัดสินใจเปิดประตูเขือนราษีไศลชัวคราว                             ้                ่          ั
                                                  กระทำการใดกับแม่นำสายนี้ ประเทศอืนก็จะพลอยได้รบผลกระทบ
ชาวบ้านซึ่งเคยอาศัยป่าทามเสมือนแหล่งหาอาหาร                                           ่
                                                  ไปด้วย หากทำโครงการใดๆ ก็ตามทีเ่ กียวข้องกับน้ำ
       ่
ก่อนทีจะมีการสร้างเขือน ก็กลับต้องหันมาต้มเกลือ
                           ่                          ่ ่                    ื               ่
                                                  สิงทีจะต้องคำนึงถึงก็คอ ความร่วมมือของชาติตางๆ ความโปร่งใส
เพื่อเป็นอาชีพเสริมแทน                                                   ่       ั
                                                  และจ่ายค่าตอบแทนทีจะต้องได้รบการวางแผนอย่างเหมาะสม

                      ่              ้
ผลกระทบด้านลบต่อสิงแวดล้อมทีเ่ กิดขึนจากเขือน
                                            ่                        ้                     ้
                                                  ต่อไปข้างหน้าแม่นำโขงคงไม่ได้เป็นแค่แม่นำอีกต่อไป เหมือนอย่างที่
        ่                          ่
ต่างๆ ทัวโลกมักจะรุนแรงมาก และเขือนในประเทศ                                                                ่
                                                  เคยเป็นในอดีตทีเ่ พียงแค่ไหลผ่าน และเป็นเสมือนตัวกลางเชือมโยง
               ่
ไทยก็เช่นกัน ซึงแพททริก แมคคลอล                                                         ่ ่         ่
                                                  แหล่งทรัพยากรกับมนุษย์ให้เกิดความเกียวเนือง แต่เมือใด
กล่าวว่าอ่างเก็บน้ำมีผลต่อการเปลียนแปลงของ
                                ่                   ่ ี
                                                  ทีมโครงการใหญ่ๆ อย่างโครงการเส้นทางเศรษฐกิจ สายตะวันออก-
                          ่
สายน้ำในหุบเขาเหนือเขือน ทำให้เกิดการทับถมของ                                      ้ ่       ่        ิ
                                                  ตะวันตกจะทำให้บทบาทของแม่นำ ทีเคยเชือมโยงภูมภาคนีเปลียนไป  ้ ่
ตะกอนหน้าดิน และส่งผลต่อค่าระดับธาตุอาหาร               ็
                                                  แม่กสลายไปอย่างรวดเร็ว เพราะว่าปัญหาทีเ่ กิดจากโครงการพัฒนาใหญ่ๆ
ในดิน เกิดแก็สสารหนักและการหมักหมมของแร่                  ่       ั                            ้        ้ั
                                                  เช่น เขือนปัจจุบนนี้ “ลูกๆ (ประชาชน)” ของแม่นำคือ ผูรบเคราะห์
                        ้ ้่
ในดิน (McCully 30) ทังนีอางเก็บกักน้ำยังทำลาย     ทำไมการพัฒนาถึงต้องส่งผลเช่นนีเ้ ล่า

                                                  ผูเ้ ขียน Graham Ingalsbe
                                                  Eamwiwatkit, Walakkamon: “Here comes the flood of floods” The Nation, April 26,
                                                            1995,).
                                                  Wiszniewski, Iwona, “Risking salinity in Thailand and Lao PDR”, Watershed, Vol. 9
                                                            No. 1, July-October 2003
                                                  McCully, Patrick. Silenced Rivers, The Ecology and Politics of Large Dams. Zed
                                                            Books Ltd., London, 1996.
                                                              ่
                                                  ซ้ายสุด: เขือนปากมูน
                                                                ่ ้
                                                  ซ้าย: แผนทีแม่นำโขง
                                                                       ่ ้
                                                  ล่าง: ชาวบ้านหาปลาทีแม่นำมูน
                                                                 ่
                                                  ขวา: ประตูเขือนปากมูน




                                                                                                                                  12
       ้
ถนนสายนีปลอดภัยจริงหรือ ?
“ขอพาสปอร์ตด้วย” เจ้าหน้าทีตรวจคนเข้าเมืองพูดขึนเพือหยุดคุณ
                               ่                  ้ ่              สำหรับการลงทุนจำนวน ประมาณ 700 พันล้านบาท
ณ ด่านตรวจคนเข้าเมืองบริเวณสะพานมิตรภาพไทย-ลาว                                                   ่
                                                                   (14.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพือใช้ในการจัดสร้าง
นีเ่ ป็นเพียงแค่หนึงในจุดผ่านแดนหลายๆ จุด บนโครงการเส้นทาง
                   ่                                                             ่
                                                                   สาธารณูปโภคทีจำเป็น ก่อให้เกิดตำแหน่งงาน
เศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก อันประกอบไปด้วยถนนเพือการเชือมต่อ
                                                         ่   ่                                 ่
                                                                   ประมาณ 194,000 ตำแหน่ง เพือรองรับการท่องเทียว ่
                     ่                          ิ ่
มหาสมุทรอินเดียฝังตะวันตก และมหาสมุทรแปซิฟกฝังตะวันออก
เป็นโครงการทีเ่ ปิดโอกาสให้ประเทศ(ไทย) ติดต่อกับชาติอนๆ (มากขึน)
                                                      ่ื       ้         ่                          ่
                                                                   แม้วาการส่งเสริมการท่องเทียวจะก่อให้เกิดการ
                                                           ่
ไทยจะกลายเป็นศูนย์กลางของเส้นทางสายนี้ และอีกนัยหนึงประเทศไทย      สร้างงานใหม่ๆ และช่วยยกระดับเศรษฐกิจให้ดขน     ี ้ึ
จะกลายมาเป็นจุดหมายปลายทางใหม่ที่นักท่องเที่ยวนิยม                     ่
                                                                   แต่วาอาจล้มเหลวในการตอบสนองความต้องการ
                                                                                           ่
                                                                   ของประชาชนท้องถิน เพราะว่าสนองตอบแต่เฉพาะ
การท่องเทียวคือ 1 ใน 11 โครงการต่างๆ (Flagship Programs)
           ่                                                                      ่    ้
                                                                   การท่องเทียวเท่านัน (มีเพียงแค่การสร้างความ
              ่                ู ิ
ภายใต้แผนเพือการพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง (GMS) ของธนาคาร
                                     ่                                                          ั     ่
                                                                   เจริญหูเจริญตาให้แก่นกท่องเทียว) ประชาชน
เพือการพัฒนาเอเซีย (Asian Development Bank: ADB) ซึงเป็นแผน
      ่                                                ่                   ่                 ้ ี
                                                                   ท้องถินอาจต้องละทิงวิถการทำงานตามแบบดังเดิม้
ในการลดปัญหาความยากจน และขยายการพัฒนาทางเศรษฐกิจ                                         ่        ่
                                                                   ทำเกษตรก็เพียงเพือการอยูรอดภายใต้เศรษฐกิจ
         ั ิ           ี ั ิ                ่
แผนปฏิบตการทีเ่ อดีบอนุมตในปี พ.ศ. 2547 ซึงคาดการณ์วาจะมี่                    ่               ่
                                                                   การท่องเทียว ถึงแม้วาอุตสาหกรรมการท่องเทียว  ่
นักท่องเทียวเพิมขึนมากถึง 12.7 ล้านคนในภูมภาคนี้ ในปี 2553
          ่ ่ ้                               ิ                    ก่อให้เกิดโอกาสในการจ้างงาน (กระจายงานให้กบ         ั
                        ้       ่
 และในปี พ.ศ. 2563 ตังเป้าไว้วาจะเป็น 61.3 ล้านคนนัน ก็หมายความ
                                                   ้                                 ่                  ่
                                                                   ประชาชนในท้องถิน) แต่คนในท้องถินส่วนมาก
ว่าโรงแรม, ร้านค้า, ร้านอาหาร, สถานบันเทิง และสิงอำนวยความสะดวก
                                                ่                                   ่ ่
                                                                   จะได้เข้าทำงานทีให้คาแรงต่ำหรือแรงงานขาดทักษะ
  ่
อืนๆ จะถูกสร้างขึนเป็นจำนวนมากเพือรองรับจำนวนนักท่องเทียว
                  ้                ่                       ่                    ้
                                                                   เช่น แม่บานทำความสะอาด,
    ่                        ิ            ่
ทีจะไหลทะลักเข้ามาในเขตภูมภาค จำเป็นทีจะต้องใช้เงินงบประมาณ
ถนนสายนี้ทอดไป ณ หนใด 13
งานรักษาความปลอดภัย, ผูชวยทำอาหาร,
                       ้่                                 การสร้างเขือนกันแม่นำได้มาซึงการผลิตพลังงาน และเขือนยังเป็นตลาด
                                                                     ่ ้      ้       ่                     ่
              ่ ี ่
บริการนวด (ทีมอยูแล้วทัวทุกหัวระแหง)
                              ่                             ่ ึ                ่ ่                             ้ ่ี
                                                          ทีใช้ดงดูดนักท่องเทียวทีแสวงหากิจกรรมทางน้ำ และผูทแสวงหาสถานที่
และอุตสาหกรรมการขายบริการทางเพศ                                                       ่ ื              ่ ่ ีู
                                                          พักผ่อนหย่อนใจริมน้ำ นีคอรูปแบบการท่องเทียวทีมรปแบบเฉพาะตัว
ถึงแม้ว่างานเหล่านั้นจะมีความจำเป็น                                               ่                        ู ิ
                                                          เป็นผลลัพธ์โดยตรงทีได้จากโครงการแผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง    ่
ต่อการขยายตัวของภาคธุรกิจการท่องเทียว   ่                               ่           ่            ่
                                                          และแน่นอนทีการท่องเทียวจะนำมาซึงความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ
แต่กไม่เป็นรายได้ทพอเพียงและแน่นอน( สำหรับ
      ็               ่ี                                        ่ ู ิ                    ่
                                                          มาสูภมภาค แต่การท่องเทียวก็ไม่เคยสนองตอบต่อความต้องการของ
พวกเขา) ขณะเดียวกันราคาของสินค้าและบริการ                                    ่
                                                          ประชาชนในท้องถินเลย เส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (EWEC)
               ้             ้ ่
ต่างๆ ก็จะสูงขึนในเขตพืนทีการท่องเทียว่                               ั                              ่
                                                          ปูทางให้กบการขยายตัวของการท่องเทียวมาสูเ่ อเชียตะวันออกเฉียงใต้
เพราะนักท่องเทียวสามารถทีจะจ่ายได้ (แต่อาจ
                 ่               ่                                         ่                 ่
                                                          แต่กเ็ ป็นการเปลียนวัฒนธรรมท้องถิน การสร้างสาธารณูปโภคแบบใหม่
จะไม่ใช่คนในท้องถิน ซึงจำเป็นต้องซือสิงจำเป็น
                         ่ ่         ้ ่                  ของโครงการเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (EWEC) จะนำมาซึง      ่
พืนฐานต่างๆ) ธุรกิจการท่องเทียวมักจะส่ง
  ้                                ่                                                               ่     ่
                                                          วัฒนธรรมตะวันตกและอุตสาหกรรมทีมารองรับ ซึงจะเข้ามาครอบงำ
ผลกระทบต่อวิถชวตดังเดิมของประชาชนในท้องถิน
                   ีีิ ้                      ่               ีีิ               ่      ้       ้
                                                          วิถชวตความเป็นอยูแบบดังเดิมของผูคนในอีสาน และกำลังเผชิญหน้า
เพือสนองความต้องการและความปรารถนา
    ่                                                                                                               ุ่
                                                          กับการสูญเสียคุณค่าทางวัฒนธรรม และถูกบังคับให้เข้าสูอตสาหกรรม
ของผูบริโภคทีรำรวยชาวต่างชาติ
        ้    ่่                                           ที่เน้นการแปลงสินทรัพย์ให้เป็นเงิน

          ่ ่ ่               ั            ่ ่
สถานทีทองเทียวทีเ่ ปิดให้นกท่องเทียว ซึงจะเห็นได้           ้
                                                          ผูเขียน Orianna Cacchione and Alexis Serote
                             ่ ่ื
ชัดว่าถูกออกแบบมาจากทีอน แต่อาจจะไม่ได้
                                                                                                        ซ้ายบน: สะพานมิตรภาพ
เป็นการสร้างความบันเทิงใจให้กบคนพืนที่ เช่น ในปี Muqbil, Imtiaz: “Fine Tuning Tourism Strategy in the
                                    ั           ้
                                                          Mekong” Bangkok Post: 29 March 2004           ไทย-ลาว
                ี
พ.ศ. 2525 ได้มการค้นพบซากฟอสซิลของไดโนเสาร ์                                                                       ้
                                                                                                        ล่าง: รูปปันไดโนเสาร์
ที่ จ.ขอนแก่นในประเทศไทย จากการค้นพบดังกล่าว                                                            ที่ จ. ขอนแก่น
  ้ ี                                    ่
ผูมอำนาจในการสังการ (เจ้าหน้าทีของรัฐ) ได้เริม        ่                                                 ล่างสุด: ไปรษณียบัตร
                                      ่ ่ ่
วางแผนในการเปิดให้เป็นสถานทีทองเทียว มีการสร้าง                                                         แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว
        ้           ่ั
รูปปันไดโนเสาร์ทวทุกแห่งในจังหวัด และยังวาง                                                                          จ. ขอนแก่น
                                       ี
โครงการสร้างสวนสนุกไดโนเสาร์อกด้วย ซึงตัวอย่าง    ่
                                ่
ดังกล่าวสนับสนุนประเด็นทีได้กล่าวไวข้างต้น
                           ่                  ้
การสร้างสวนสนุกก็เพือเป็นการดึงดูดผูคนให้มาเทียวที่     ่
จ.ขอนแก่น และช่วยขยายธุรกิจการท่องเทียวในส่วน       ่
      ิ       ่
ภูมภาค แต่คาเข้าชมสวนสนุกก็คงจะแพงเกินไป
                       ่          ้
สำหรับคนไทยโดยทัวไป อีกทังการสร้างสวนสนุก
                         ่
และสาธารณูปโภคอืนๆ จะทำให้เสียทีดนทำกิน      ่ ิ
ของคนในท้องถินไป  ่

ตัวอย่างเช่น ชาวนาใน จ.ขอนแก่น ผูซงอาศัยอยู่   ้ ่ึ
                             ้
บริเวณสายน้ำต่างๆ ก็ตองเผชิญหน้ากับการสูญเสีย
    ่ ิ             ั      ั
ทีดนของตนให้กบบริษทหรือรัฐบาลเข้าไปสร้าง
                               ่
โครงการด้านการท่องเทียวต่างๆ เขือนหลายๆ เขือน่        ่
              ้ ่                    ้
ถูกสร้างขึนเพือวัตถุประสงค์ดานการชลประทาน
และการผลิตกระแสไฟฟ้า ล่วงล้ำทีดนทำกิน      ่ ิ
                        ่
ของชาวบ้านในท้องถิน อ่างเก็บน้ำจำนวนมาก
                      ่            ู ้ื ่
ทีเ่ กิดจากการสร้างเขือน ก็ถกใช้พนทีเ่ พือสร้างรีสอร์ท
                  ่                       ู่
ป่าทีเ่ ขียวชะอุม และสนามหญ้าทีถกตกแต่งไว้อย่าง
                                 ่ ่ึ ้ ่ี ่
สวยงามรอบๆ อ่างเก็บน้ำทีซงผูทผานไปมาสามารถ
                                  ่ ่
สังเกตเห็นเรือของนักท่องเทียวซึงลอยอยูกลางน้ำได้    ่
      ั
วิสยทัศน์ในการสร้างสวรรค์บนดินโดยน้ำมือของ
            ่             ่ ั          ่
มนุษย์เพือเป็นสถานทีพกร้อนทีหรูหราสะดวกสบาย
และตบท้ายด้วยสนามกอล์ฟสำหรับคนรวย
                                                                                                                                  14
  ในกำมือข้า: ความเจริญเติบ
ตรงมุมถนนบริเวณทางแยกใหญ่แห่งหนึ่งในจังหวัดขอนแก่น มีแผ่นป้าย   และห่างจากถนนมิตรภาพเพียงไม่กเ่ี มตร ด้านหลัง
         ่ ีู       ้                 ่
โฆษณาทีมรปภาพเด็กผูหญิงหน้าตาดีคนหนึง กำลังทำท่าทางร้องขอ                                   ้                    ่้
                                                                กำแพง(ของตึกย่านธุรกิจเหล่านัน)มีทางรถไฟซ่อนอยูดาน
ความเมตตาด้วยคำพูด “สงสารหนู อย่าดูดาย” บริเวณด้านล่างของ          ่     ้
                                                                หนึงของพืนที่ ริมทางรถไฟ เป็นชุมชนแออัดทีเ่ รียงราย
                ้            ่                   ิ
แผ่นป้ายโฆษณามีขอความเขียนเพิมเติมว่า “ค้ามนุษย์ผดกฎหมาย           ่ิ ้ ่
                                                                อยูรมพืนทีของการรถไฟ แห่งประเทศไทยเป็นเจ้าของ
ทำลายชีวต”ิ                                                                                      ้
                                                                ระยะทาง ประมาณ 10 กิโลเมตรทังสองข้างทาง
                                                                                    ่ ิ
                                                                จากทางทิศเหนือไปสูทศใต้ ความกว้างประมาณ 40
                         ้ั                 ่
การพาดพิงถึงการค้ามนุษย์นนเหมาะสมแล้ว อันเนืองมาจาก อีกไม่นาน                         ่ ่
                                                                เมตร อัดแน่นไปด้วยทีอยูอาศัยของประชาชนที่
การค้าขายในหลากหลายรูปแบบจะเกิดขึ้นภายในเมืองขนาดกลางแห่งนี้    รวมตัวกัน เป็นชุมชนต่างๆ 16 ชุมชน
          ่
ตามความมุงหมายของโครงการเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก
(EWEC)                                                                                      ่
                                                                การรถไฟแห่งประเทศไทย หนึงในหลายๆ รัฐวิสาหกิจ
                                                                 ่                              ้
                                                                ทีประสบปัญหาทางการเงิน และดินรนมาเป็นหลายปี
เมืองขอนแก่นกลายเป็นศูนย์กลางของประเทศไทยในการเข้าร่วมกับ              ่ ่            ั ่              ่
                                                                ทางหนึงทีการรถไฟปฏิบตเิ พือเป็นการเพิมรายได้คอ ื
                            ้ ่ ั
ประเทศแถบอินโดจีน ในฐานะพืนทีพฒนาทางเศรษฐกิจผืนใหม่                         ่ ิ               ่                   ั
                                                                การให้เช่าทีดนในเขตเมือง เพือรับเงินค่าเช่าจากบริษท
                                  ่
ทางแยกใหญ่แห่งนี้ จะกลายเป็นทางเชือมต่อระหว่างเส้นทาง           โฆษณาในการวางโครงสร้างเหล็กสำหรับป้ายโฆษณา
สายไปประเทศพม่า ,เวียดนาม และถนนทางหลวงมิตรภาพซึงเป็น่                             ่       ่ ่
                                                                แต่กระท่อมโกโรโสทีใช้เป็นทีอยูอาศัยริมทางรถไฟของ
      ่                      ่
ถนนทีลากผ่านกรุงเทพมหานครสูภาคตะวันออกเฉียงเหนือ                                ่                   ่ ้ ่ ่ี
                                                                ชาวสลัม เป็นสิงผิดกฎหมายเพราะอยูบนพืนทีทมี
                                                                          ์
                                                                กรรมสิทธิโดยการรถไฟ เห็นชัดเจนว่าชุมชนริมทาง
                                           ่ ี
ส่วนหลังของป้ายโฆษณาดังกล่าวเป็นย่านธุรกิจทีมความยาวกว่ากิโล    รถไฟขัดขวาง(หนทางทำกิน) ของการรถไฟอยู่
ถนนสายนี้ทอดไป ณ หนใด 15
                                                     ซ้าย: บริเวณทางแยก
                                                     ใหญ่แห่งหนึ่งใน จ. ขอนแก่น
                                                     ขวา: สภาพชุมชนแออัดภายใน
                                                     ตัวเมืองของแก่น บริเวณริมทาง
                                                     รถไฟ




 โตของเมือง                                            ่่                         ้
                                                     ทีผานมา คนจนเมืองเหล่านีแทบจะไม่หลงเหลือรากเหง้า
                                                                                                         ้็
                                                     ของตัวเองในแถบชนบทเลย ในทำนองเดียวกันเขาเหล่านีกไม่มี
                                                     รากเหง้าทีชดเจนในเขตเมืองเช่นกัน เขาเหล่านีอยูในเมืองแต่ไม่ใช่สวน
                                                               ่ั                               ้ ่                 ่
                                                          ่                 ้
                                                     หนึงของเมือง เขาเหล่านีเป็นตัวแทนของการพัฒนาเมืองโฉมใหม่ของ
ภาวะของความกดดันจากหลายๆ ด้านจะทำให้                                     ่      ้           ่ ่
                                                     ประเทศไทย ช่องว่างทีมากขึนระหว่างความมังคังร่ำรวย และความยากจน
   ่                                 ั
กลุมคนจนในเมืองต้องกดดัน เห็นได้ชดจากตัวอย่าง                        ื
                                                     คนจนเมือง ผลก็คอคนจนต้องสนองตอบโดยการขายแรงงานราคาต่ำ
ข้างต้นในช่วงกลางคืน แสงไฟระยิบระยับจากตึกสูง
ระดับโรงแรมห้าดาวอย่างโรงแรมโซฟิเทล สูงตระหง่าน      วัตถุประสงค์ของโครงการเส้นทางเศรษฐกิจฯ (EWEC) คือการสานต่อ
                                       ั
กลางขอนแก่น เปรียบเสมือนอัญมณีอนล้ำค่าอันเป็น                                            ่                ่
                                                     การพัฒนาสังคมโดยเน้นเมืองเป็นหลัก ซึงเป็นการพัฒนาสิงแรกสุด
สัญลักษณ์ของเมืองแห่งการพัฒนา เพือนำเสนอให้่               ่ ่      ุ่ ่
                                                     และสิงทีสำคัญทีสดเพือตอบสนองความต้องการของเมืองเป็นหลัก
              ่ ่ั ่             ่ ั
ชาวตะวันตกทีมงคังร่ำรวยใช้เป็นทีพกผ่อนหย่อนใจ                                              ่          ่ ู้ ั ่
                                                     โดยใช้ชนบทรอบข้างและประชากรเป็นเครืองมือ อย่างทีรกนอยูแล้ว
           ่
จากความวุนวายตามท้องถนนด้านล่าง มุมมองนี้
                                         ่
ค่อนข้างแปลกอย่างชัดเจน และหลีกเลียงไม่ได้สำหรับ                ่
                                                     อย่างแรกทีมาคือ ถนน ในปี พ.ศ.2493 โครงการตัดถนนทางหลวงสายหลัก
               ่             ้
ชุมชนริมเมืองทีคนจนเขาเลือกตังหลักปักฐานริมทางรถไฟ     ่
                                                     ทีจะต้องตัดผ่านภูเขาและเป็นการแบ่งแยกขอบเขตภาคกลางของประเทศ
                                                                                                  ่ ื
                                                     ไทยออกจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือออกจากกัน ซึงก็คอทางหลวง
   ่        ็     ่
เมือไหร่กตาม ทีการค้าในเส้นทางสายเศรษฐกิจ                           ่         ้ ีุ ่      ่
                                                     สายมิตรภาพ ซึง ณ ตอนนีมจดมุงหมายเชือมต่อระหว่างประเทศใน
          ่     ้
สายนีเ้ ริมต้นขึน ความกดดันทีเ่ กิดกับคนจนเหล่านี้       ิ                                           ู่
                                                     ภูมภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเป็นการเปิดประตูสตลาดโลกอีกด้วย
และโอกาสของการขยายตัวทางเศรษฐกิจจะเกิด
        ่ ้
และเพิมขึนไปพร้อมๆ กัน                                 ่            ่
                                                     สิงต่อมาคือ เขือน ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
                                                                              ี
                                                     ปีพ.ศ.2504 ได้กำหนดให้มการพัฒนาสาธารณูปโภคในพืนทีแถบ    ้ ่
     ่              ้ ่ ิ
การที(ชาวนา)ต้องละทิงทีดนทำกินของตัวเองเพราะ                    ้ ่                         ่           ่
                                                     ภาคอีสานขึน เขือนอุบลรัตน์สร้างเสร็จเมือปี 2508 เพือให้กำเนิดแหล่ง
การล่มสลายของระบบเกษตรกรรมในช่วงไม่กสบปี่ี ิ                                                        ่     ้ึ
                                                     พลังงานน้ำและพลังไฟฟ้ารองรับการอุตสาหกรรมทีจะมีขนในอนาคต

                                                                                                                          16
                ั                                        ๋
ต่อมาคือการปฏิวตเิ ขียว (Green Revolution) การเข้ามาของปุยเคมี                                                                   ่ ่          ่่     ุ่
                                                                                                             จะเป็นสาเหตุ เหตุหนึงทีกดดันจุดทีออนแอทีสด
         ์ ื           ่่                         ่
และพันธุพชเศรษฐกิจทีผานการตัดต่อข้ามสายพันธุเ์ ชือมต่อระหว่าง                                                             ่
                                                                                                             (ของสังคม) นันคือคนจนเมือง (มีโอกาสน้อยลง)
เกษตรกรรายย่อยกับสินค้าทางการเกษตรหลากหลายชนิด
ในตลาดสินค้าเกษตรโลก การส่งออกสินค้าทางการเกษตรค่อยๆ                                                                              ่                      ้ึ
                                                                                                             โกวิท บุญเจือ NGO ทีทำงานกับเครือข่ายสลัมรูสกว่า
    ่
เปลียนมาเป็นอุตสาหกรรมการบริการ สำหรับตลาดภายในประเทศ                                                        โครงการเส้นทางเศรษฐกิจฯ (EWEC) จะทำให้การ
                    ู่        ่ ่         ่
ราคาสินค้าเกษตรทีถกลงทำให้คาใช้จายในเรืองอาหารของประชากร                                                                      ่ ิ      ้
                                                                                                             แข่งขันของราคาทีดนสูงขึน ในภาคชนบทจะมี
      ่           ่ ้
เมืองทีขยายตัวเพิมขึนถูกลง                                                                                   โรงงานอุตสาหกรรมใหม่เพิ่มขึ้นแทนที่จำนวน
                                                                                                                        ู่
                                                                                                             ประชากรทีถกดึงให้เข้าสูเ่ มืองแลกกับค่าจ้าง
อันดับสุดท้ายคือการมาของโรงงานอุตสาหกรรมต่างๆ ต้นปีพ.ศ. 2523                                                 จากการขายแรงงาน “จะมีความต้องการแรงงานเป็น
           ิ
โรงงานฟินกส์ พลัพท์ แอนด์ เพเพอร์ จำกัด ได้ใช้ประโยชน์จากน้ำ                                                 จำนวนมากในเขตเมือง” โกวิทเสนอว่า
  ่ ่        ่                  ู่ ่ ้
ทีอยูหลังเขือน,ใช้พลังงานไฟฟ้าทีถกปันขึนมา และใช้ถนนทางหลวง                                                                                      ้
                                                                                                             ในขณะเดียวกัน “ความกดดันทีเ่ กิดขึนต่อคนจนเมือง
               ่       ่           ่
มิตรภาพเพือขนส่งเยือกระดาษลงไปสูกรุงเทพมหานครและตลาด                                                                ่ ้
                                                                                                             ก็จะเพิมขึนในปริมาณเดียวกัน”
                   ่                           ั ิ ็ื
ต่างชาติ ในขณะทีการเกษตรกำลังล้มเหลว บริษทฟินกส์กถอโอกาส
                                       ่         ิ      ่ ้
ครอบครองโดยเสนอให้ปลูกยูคาลิปตัสเพือเป็นวัตถุดบหลักทีใช้ปอน                                                ่ ิ
                                                                                                     “ทีดนในเขตเมืองจะเป็นทีตองการอย่างมาก” โกวิท   ่ ้
                     ั
โรงงาน จนในปัจจุบนนี้ ภาคอีสานได้กลายมาเป็นแหล่งปลูกยูคาลิปตัส                                                                                    ่ ่ ิ ่ ่
                                                                                                     เสริม “โดยเฉพาะอย่างยิงทีดนทีคอนข้างถูกอย่างทีดน                                  ่ ิ
รถบรรทุกจำนวนมาก บรรทุกท่อนซุงยูคาลิปตัสเข้าโรงงาน และบรรทุก                                         ของการรถไฟ”ชุมชนสลัมตังอยูในพืนทีทดทสดสำหรับ     ้ ่ ้ ่ ่ี ี ่ี ุ
   ่
เยือกระดาษออกจากโรงงานไปท่าเรือเป็นระยะทางกว่า 600 กิโลเมตร                                           การค้า และสามารถเพิมกิจกรรมทางเศรษฐกิจเพือ่                                  ่
                                                                                                     รองรับเส้นทางเศรษฐกิจฯ (EWEC) ได้ “อาจจะก่อ
                                     ่ ั              ้
มันไม่ใช่ความบังเอิญทีปจจัยเหล่านีทำให้เกิด “เมือง” โดยความเป็นจริง ให้เกิดการไล่ทและการตังถินฐานใหม่นอกเมืองก็เป็น           ่ี                   ้ ่
         ่                                                ่ ่                 ่ ั
แล้ว เมือต้นปี 2523 คนจนจากชนบทเริมหลังไหลเข้าสูตวเมืองขอนแก่น ได้” โกวิทเตือนอีกว่า “การโยกย้ายถินฐานอาจดู                                                         ่
       ่                     ่              ่                                                  ่
เพือหางานทำและสิงทีเ่ ป็นเรืองยาก และแทบจะเป็นไปไม่ได้เลยทีจะหา เหมือนว่าเป็นการยกระดับฐานะให้กบคนจน แต่ใน                                                        ั
             ่             ่
บ้านเช่าทีในอัตราทีพวกเขาจ่ายได้ เขาเหล่านันจึงหันไปจับจองพืนที่ ้                           ้       ความเป็นจริงจะเป็นการเพิมภาระค่าใช้จายให้กบ       ่               ่         ั
  ่ ี                              ่
ทีไม่มใครครอบครองทีหลงเหลืออยูซงอยูบริเวณริมทางรถไฟ ่ ่ึ ่                                                                  ่
                                                                                                     คนจน และยิงทำให้เขาเป็นหนีสนมากยิงขึน”                ้ ิ        ่ ้
ปิดบังซ่อนเร้น ตัวเองอยูเ่ ป็นปีๆ จากสายตาของผูคนในสังคมไทย            ้
     ่                 ้
เพิงรวมตัวกันขึน ในช่วงกลางปี 2533                                                                                                          ่
                                                                                                     กระบวนการอย่างนี้ ยิงการพัฒนาเมืองมีความก้าว
                                                                                                                        ้                       ีีิ
                                                                                                     หน้ามากขึนเท่าใด วิถชวตของชาวบ้านกว่าหนึงหมืน                              ่ ่
                         ่               ่ ่ ่                ั
พวกเขาต่อสูเ้ พือสิทธิในถินทีอยูอาศัย แต่มนไม่ใช่สงทีได้มาง่ายๆ          ่ิ ่                               ่ ้                          ่
                                                                                                     หมูบานก็กำลังตกอยูในอันตรายด้วย ในขณะเดียวกัน
                   ้             ่ ิ ่                   ่ ้                         ่             ้
เมืองพัฒนาขึนและทีดนเริมขาดแคลนยิงขึน ความขัดแย้งเริมรุนแรงขึน โอกาสทางธุรกิจทังในและนอกประเทศก็จะขยายตัว                          ้
ในปี 2542 ชาวสลัมกว่า 1,000 คนได้รวมตัวกันประท้วงเกียวกับการ                      ่
           ่ ิ ่
ประมูลทีดนเพือการพาณิชย์บริเวณริมทางรถไฟ                                                                 ่        ่ ี
                                                                                                     เมือใดทีมการสร้างโรงแรมใหม่ๆ อย่างโซฟิเทลก็จะ
                                                                                                     ก่อให้เกิดความต้องการแรงงานราคาต่ำ เพือบรรเทา                           ่
ต้องใช้เวลากว่า 5 ปีทเ่ี ครือข่ายสลัมจะสามารถผลักประเด็นนีให้เป็น                      ้             วิกฤติความล้มเหลวจากภาคเกษตรกรรม คนจนจะทัง                                            ้
                               ่
ประเด็นระดับชาติเพือดึงรัฐบาลเข้าช่วยแก้ไขปัญหาและต่อรองกับ                                          ถูกผลักและถูกดึงเข้าสูเ่ มือง แต่อยูภายใต้สภาพทีแย่       ่                     ่
                 ่                             ่ ิ ่ ่                                           ่ ิ
การรถไฟเพือขอสิทธิในการเช่าทีดนเพืออยูอาศัยระยะเวลา 30 ปีบนทีดน ลงไปกว่าเดิม ค่าครองชีพจะสูงขึน จะหาทีอยูอาศัย                                               ้              ่ ่
ของการรถไฟ เครือข่ายสลัมขอนแก่น ณ ตอนนีกำลังเผชิญกับความ           ้                                                  ่                    ็ ่ิ
                                                                                                     ในอัตราทีพอจ่ายได้กยงดูเหมือนจะเป็นไปได้ยากมาก
ท้าทายเป็นอย่างมาก ชัยชนะของข้อเรียกร้องเรืองการเช่าทีดนเป็น         ่              ่ ิ                ้                  ่
                                                                                                     ขึน แม้กระทังเขตสลัมอาจจะเต็มไปด้วยผูคน                              ้
เวลา 30 ปี แต่โอกาสดังกล่าวก็เลือนลางมากว่าพวกเขาจะได้สทธิเช่า                             ิ                                     ี
                                                                                                     หรืออาจจะไม่มสลัมเหลืออยูเ่ ลย เพราะต้องเปิดทาง
ระยะเวลา 30 ปีหรือไม่เพราะมีโครงการเส้นทางสายเศรษฐกิจทีกำลัง                             ่                     ั
                                                                                                     ให้กบการลงทุนทางการค้า
คืบคลานเข้ามาและคาดว่าจะเติบโตมาก
                                                                                                     ถนน เป็นสัญลักษณ์ของเป้าหมายทีไม่มจดสินสุด                  ่ ีุ ้
               ุ                          ้ึ ่ ่ี ่
ถนนจะมีคณค่าหรือไม่ ก็ขนอยูทวามีปริมาณการสัญจรมากเท่าใด                                              ของกระบวนการใดๆ ก็ตามทีโลดแล่นอยูบนนัน              ่               ่ ้
โครงการเส้นทางเศรษฐกิจฯ (EWEC) ทำให้การพัฒนาระบบ                                                     แต่สำหรับคนจนทีสดปลายถนนคือเมือง่ ุ
สาธารณูปโภคตามถนนทางหลวงมิตรภาพดำเนินต่อไป มูลค่าของ                                                             ่ ี
                                                                                                     จุดจบทีไม่มใครอยากจะเลือกอาศัยผิดด้าน
   ่ ิ ่             ้               ู่
ทีดนก็เริมสูงขึน กำไรทีสงของการค้าจากทีดนในเขตเมือง          ่ ิ
                                                                                                               ้
                                                                                                             ผูเขียน Nat Colburn, Graham Ingalsbe, and
                                                                                                             Michael Insel
ถนนสายนี้ทอดไป ณ หนใด 17
                  บรรณาธิการบริหาร      Nathaniel Coburn
                   บรรณาธิการศิลป       Orianna Cacchione
               บรรณาธิการศิลป (ไทย)     ปณิตา ทองทิพย์
                    กองบรรณาธิการ       Mary Byker
                                        Carleen Xiong
                                        Ruth Aerts
                                        Alexis Serote
                                        ปิยธิดา สุภากิจ
                             ช่างภาพ Alaric Cole                                            Å
                            ผู้ร่วมงาน Graham Ingalsbe
                                        Michael Insel
                                        Pearl Pari
                                        Aubrey White
                                        ส่องแสงจันทร์ วิเศษวงษา
                                             ั
                                 ผู้แปล อดิศกดิ์ แก้วรากมุข
                                        อรุณี ชุบขุนทด
                                        สุภาพิมพ์ จงรักษ์

                                                    ้
                                           “ถนนสายนีทอดไป ณ หนใด” เขียนและเรียบเรียงโดย
      ้ั
คณะผูจดทำขอกราบขอบพระคุณ Dr.David Spring 2004 CIEE Thailand Program.
                           ่
  Streckfuss และเจ้าหน้าทีโครงการ CIEE The Council on International Educational Exchange
          มหาวิทยาลัยขอนแก่น ENGAGE ไม่ขอรับผิดชอบใดๆ ในความผิดพลาดทังสิน      ้ ้
                                ่ ่
         และคณะทำงาน NGOs ทีเกียวข้อง
                     ้
                รวมทังครูอาจารย์ ศิษย์เก่า หากต้องการข้อมูลเพิมเติม กรุณาติดต่อ:
                                                              ่
              และนักศึกษาฝึกงานทุกท่าน โครงการ CIEE
   ตลอดจนความเสียสละ การทำงานหนัก ตู้ ป.ณ. 91
                              ่
และความช่วยเหลือจากทุกท่านทีทำให้งานนี้ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
                                    ้
                        สำเร็จไปได้ดวยดี จังหวัดขอนแก่น 40002 ประเทศไทย



                                                                                           18
             ่            ่                 ่                               ้   ่
พวกเราเป็นกลุมนักศึกษาทีแสวงหาคำตอบของสิงต่างๆ มาจากหลากหลายท้องที่ และพืนเพทีแตกต่าง
                                                  ่          ่
ความสนใจก็แตกต่าง พวกเรามารวมกันที่ ประเทศไทย เพือศึกษาเรืองการพัฒนาและโลกาภิวฒน์ ั
               ่      ่ ่                 ้     ิ          ่                        ้
จากการท่องเทียวไปในทีตางๆ พวกเราได้เรียนรูประวัตศาสตร์ (เรืองราว) ความลำบาก (ของผูคน)
และการปกป้อง(หวงแหนทรัพยากรของพวกเขา)

                        ่ ่                            ่
ตลอดช่วงระยะเวลาทีอยูในประเทศไทย ประเด็นเกียวกับเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (EWEC)
                         ้ ่ ้ ่              ่ ่                   ่ ้     ้
ค่อยๆ ปรากฏชัดเจนขึน สิงนีเกียวข้องกับทุกเรืองทีพวกเราศึกษา เรืองนีกระจ่างขึนหลังจากที่
             ิ        ้                 ู้ ่ ้ั                      ่                ่    ่
พวกเราได้ยนเป็นครังแรก แต่พวกเราก็รอยูแค่นน พวกเราพยายามทีจะสอบถามใครก็ตามทีทราบเกียวกับเรืองนี้   ่
           ่ ่                    ่ ็       ่                     ้     ้                        ่ ้ั
ถึงข้อมูลทีเกียวข้อง แต่คำตอบทีได้กเป็นแค่สวนเล็กส่วนน้อยของเนือหาทังหมด แต่พวกเราก็ไม่ได้หยุดอยูแค่นน
    ่                              ้
เริมแรกพวกเราได้ลองค้นหาถึงเบืองหลังของโครงการเส้นทางเศรษฐกิจตะวันออก-ตะวันตก (EWEC)
      ็                   ่ ่             ้        ้       ึ                      ู ิ   ่
แต่กเจออะไรไม่มาก เมือยิงค้นคว้ามากขึนจากแต่ตนก็สาวได้ถงโครงการแผนพัฒนาอนุภมภาคลุมน้ำโขง (GMS)
  ่                            ่ิ              ่ ้       ้   ่ ่              ้     ้
ยิงค้นคว้ามากเท่าใดพวกเราก็ยงมีคำถามมากยิงขึนเท่านัน แต่กอนทีพวกเราจะขุดคุยต่อนัน พวกเราก็ตระหนักว่า
               ่    ี                 ั              ่        ่ ่
พวกเราน่าทีจะได้มโอกาสสะท้อนให้ตวเราและคนอืนๆ เห็นถึงสิงทีเราได้ศกษา      ึ

            ่ ่                            ั       ้ ั                     ่
สามเดือนทีผานมาพวกเราได้อะไรบ้าง สารถีกบรถตูคนสีขาวพาพวกเราเทียวไปทัวภาคอีสาน
    ่     ่ ่        ั ้ ึ ่
ทีแล้วทีเล่าทีเราได้รบรูถงเรืองราวความลำบาก ชาวบ้านในภาคอีสานชวนเชิญพวกเราให้เข้าบ้านอย่างไม่ขาดสาย
      ่ ่     ่        ่                                ่           ้ ่         ้ ็   ้ั
เพือทีจะได้ถายทอดเรืองราวผลกระทบจากการพัฒนาทีพวกเขาไม่ได้เป็นผูกอ กว่าจะรูกเป็นผูรบเคราะห์ไปเสียแล้ว
                          ่ ั
มีชาวบ้านหลายๆ คนทีกงวลว่าเหมืองแร่โปแตสจะทำให้พวกเขาต้องสูญเสียคุณค่าของผืนดิน
                                     ่   ่                  ่ ่ ิ ้
ชาวประมงก็ได้แต่มองสายน้ำทีแห้งขอดเนืองมาจากประตูเขือนทีปดกัน ชาวนาติดหนีตดสิน ้ ิ
             ี ั              ้ ่ี ่           ั ิ        ่                  ่             ่
ก็เพราะไม่มปญญาจ่ายหนีทกอเกิดจากการปฏิวตเขียว ซึงเป็นระบบการเกษตร ทีไม่ได้มองถึงผลเกิดทีตามมา
  ่                                    ่     ่               ี                      ่
สิงปลูกสร้างโกโรโกโสสองข้างทางรถไฟทัวท้องทีภาคอีสานก็มสาเหตุมาจากการพัฒนาทีเดินหน้าเร็วเกินไป
                         ั ้ ื ่ ่                  ้ ื ่ ่     ั       ู้ ั
จนประชาชนตามไม่ทน นีคอสิงทีพวกเราเห็น และนีคอสิงทีเราได้รบรู้ ยังไม่รแน่ชดว่า โครงการเส้นทางเศรษฐกิจฯ
                                                                                         ่
จะมีผลออกมาเป็นเช่นไร แต่หากเปรียบเทียบกับร่องรอยของการพัฒนาในอดีต เราคิดว่าน่าจะเชือมโยงกันได้

              ้                          ่ ี         ่         ่ ่ ้                     ้
หนังสือเล่มนีไม่ใช่คำตอบ แต่เป็นหนังสือทีขดเขียนริเริมมองถึงสิงทีเกิดขึนไปแล้วและจะเกิดขึนต่อไป
                                                                               ่   ่ ่ี
หากว่าประเทศไทยยังคงดำเนินการพัฒนาไปตามแบบเดิมๆ ตลอดช่วงระยะเวลาทีได้อยูทน้ี พวกเราได้เรียนรูวา ้่
   ี      ่ ่       ่                                    ็ ื                               ่
วิธการหนึงทีจะเปลียนท่วงทำนองการพัฒนาแบบเดิมๆ ได้กคอการเปิดโอกาสให้ประชาชนมีสวนร่วมเป็นสำคัญ
                          ้            ่ ่                   ั          ่ ้
พวกเราเอง ท้ายสุดก็ตองเดินทางกลับเพือทีจะไปหาคำตอบให้กบตนเองทีบานเกิดของตน
     ่ิ ่              ่ ุ ื        ้ ้      ่
แต่สงทีพวกเราหวังทีสดก็คอ เอกสารชินนีจะมีสวนในการเปิดทางให้เขาถึงโครงการเส้นทางพัฒนาเศรษฐกิจฯ
                      ่ ้ ่
มีความกระจ่างชัดยิงขึน เผือว่าคุณจะได้ตอบคำถามของคุณเอง

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:162
posted:7/13/2010
language:Thai
pages:20