Docstoc

QUAN TRI HOC

Document Sample
QUAN TRI HOC Powered By Docstoc
					        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




---------------------
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                                                                    Trang

M cl c                                                                 2

Gi i thi u môn h c Qu n tr h c                                         3

Bài 1: Đ i cương v Qu n tr và Qu n tr h c                              9

Bài 2: Nhà qu n tr                                                    21

Bài 3: Khái quát v lí thuy t qu n tr hi n đ i                         35

Bài 4: Ch c năng ho ch đ nh c a nhà qu n tr                           65

Bài 5: Các khái ni m căn b n v t ch c                                 78

Bài 6: Các mô hình b máy t ch c                                       91

Bài 7: Ch c năng lãnh đ o c a nhà qu n tr                             112

Bài 8: Ch c năng ki m tra c a nhà qu n tr                             131

Bài 9: Ra quy t đ nh                                                  147

Bài 10: Truy n thông trong qu n tr                                    159

Bài 11: Tóm lư c toàn môn h c                                         175

Tài li u tham kh o                                                    183




                                                                            2
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




PH N M        Đ U




   Đây là tài li u hư ng d n h c t p môn Qu n tr h c, đư c biên
so n ch y u đ giúp các b n theo h c chương trình đào t o t xa,
không th đ n l p nghe gi ng, có th t h c. Tài li u cũng có th đư c
dùng cho các b n sinh viên h c t p trung đ ôn t p, n m v ng các
ki n th c c t lõi c a môn Qu n tr h c.

   Qu n tr h c là m t môn h c c n thi t cho con ngư i khi k t h p
nhau trong m t t ch c, đ cùng làm vi c vì nh ng m c tiêu chung.
M c tiêu đó có th là kinh t , giáo d c, y t hay xã h i; và các t ch c
đó có th là m t cơ s s n xu t, m t công ty kinh doanh, m t cơ quan
nhà nư c làm công vi c hành chính ho c m t t ch c cung c p d ch
v không kinh doanh như trư ng h c hay b nh vi n.

   V i nh ng m c đ khác nhau, t t c chúng ta đ u đang làm nh ng
ho t đ ng qu n tr : trong cương v làm ch m t gia đình, làm ch m t
cơ s kinh doanh, hay ph trách m t phòng, m t ban, th m chí m t t
trong m t cơ quan hay công ty. Các em h c sinh trong trư ng ph
thông, các b n sinh viên trong trư ng Đ i h c cũng làm nh ng ho t
đ ng qu n tr khi làm l p trư ng ho c trong Ban cán s l p.

   Trong kinh nghi m đó, có b n làm r t thành công, công vi c
chung đư c hoàn thành t t, đư c s quí m n, tuân ph c và h p tác vui
v c a đ ng s . Cũng có b n ít may m n hơn, vì trong cương v ph

                                                                         3
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



trách đơn v , b n đã không hoàn thành đư c m c tiêu chung, các đ ng
s thi u h p tác và t h i hơn n a là đơn v b n cơ h mu n tan rã.

   Đ i v i các b n thành công, ngư i ta g i đó là nh ng nhà qu n tr
gi i. Đ i v i các b n không thành công, ngư i ta g i đó là nh ng nhà
qu n tr kém hay là ngư i không bi t qu n tr .

   Tài li u hư ng d n h c t p này là dành cho t t c các b n, nh ng
ngư i đang làm qu n tr ho c s làm qu n tr , trong lĩnh v c kinh
doanh hay không kinh doanh.




                M C TIÊU C A MÔN H C

   M c tiêu c a môn h c này là nh m cung c p cho các b n nh ng
ki n th c và k năng căn b n v vi c qu n tr m t đơn v . M t s
nh ng ki n th c này có th không m i m đ i v i các b n. Trong
trư ng h p đó, m c tiêu c a môn h c là nh m giúp các b n h th ng
hóa nh ng đi u đã bi t qua th c t , đ làm cơ s cho vi c ti p t c
nghiên c u, tìm hi u sâu hơn.

   Tuy Qu n tr h c là môn h c dành cho t t c các lo i t ch c trong
xã h i, nhưng vì quy n sách này đư c biên so n dành cho sinh viên
Kinh t – Qu n tr kinh doanh nên ph n trình bày c a chúng tôi s l y
nhi u ví d trong lĩnh v c kinh doanh đ minh h a.

   V    tên g i c a môn h c,         nư c ngoài, ngư i ta g i là
Management. Chúng tôi t m dùng t Vi t là Qu n tr h c. Có nơi, có
lúc, có ngư i g i là Khoa h c Qu n tr , Khoa h c Qu n lí, hay Qu n
tr Kinh doanh. Vì môn h c Management m i đư c chính th c đưa
vào gi ng d y t i c p Đ i h c c a chúng ta trong th i gian g n đây,
vi c d ch ra ti ng Vi t các t chuyên môn g c ti ng Anh, k c nhan
                                                                         4
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



đ c a môn h c, còn khác bi t nhau nhi u gi a các gi ng viên. Chúng
tôi không đoan quy t t nào là chính xác nh t, nhưng ch n t Qu n tr
h c, mà không ch n các t Khoa h c Qu n tr , Khoa h c Qu n lí và
Qu n tr Kinh doanh vì các lý do sau đây:

   Th nh t, m c dù hai t qu n tr và qu n lí hi n nay v n còn đư c
dùng trong nh ng hoàn c nh khác nhau, v cơ b n hai t này đ u ch
m t n i dung gi ng nhau. Trư ng h p này cũng tương t như hai t
Management và Administration trong ti ng Anh.

   Th hai, Khoa h c Qu n tr hay Khoa h c Qu n lí đã đư c trư ng
phái Lí thuy t Đ nh lư ng trong Qu n tr dành đ g i lí thuy t c a h ;
và lí thuy t đó không ph i là toàn b các v n đ qu n tr .

    Th ba, Qu n tr kinh doanh đư c d ch t ti ng Anh, Business
Administration, nên dùng đ ch ngành h c v kinh doanh, bao g m
nhi u môn h c như Qu n tr h c, Marketing, K toán, Qu n tr tài
chính, v.v… hơn là đ ch m t môn h c.




                 N I DUNG C A TÀI LI U

   Môn Qu n tr h c có th i lư ng 45 ti t gi ng. N i dung môn h c
đư c trình bày thành 10 bài như sau:

   Bài 1: Đ i cương v Qu n tr và Qu n tr h c.

   Bài 2: Nhà qu n tr .

   Bài 3: T ng quan v các lí thuy t hi n đ i.

   Bài 4: Ch c năng ho ch đ nh c a nhà qu n tr .

   Bài 5: Nh ng khái ni m căn b n v t ch c.

                                                                         5
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Bài 6: Các mô hình b máy t ch c.

   Bài 7: Lãnh đ o và đ ng viên.

   Bài 8: Ch c năng ki m tra c a nhà qu n tr .

   Bài 9: Ra quy t đ nh.

   Bài 10: Truy n thông trong qu n tr .

   B c c c a m i bài g m có: m c tiêu, n i dung chính, tóm t t, câu
h i và tr l i câu h i. Ngoài ra còn có bài ôn t p toàn môn h c. Sau
khi h c xong 10 bài, các b n hãy dành 5 ti t đ ôn t p l i toàn b n i
dung môn h c.




            CÁCH TH C S            D NG TÀI LI U

   M i bài có th h c trong 4 ti t, các b n nên chia thành hai bu i t
h c. Bu i đ u, các b n đ c k , đ c ch m đ ti p thu n i dung chính và
tóm t t. G p sách l i, các b n hãy t mình nh c th m n i dung đã h c,
đ thông tin l ng đ ng thành ki n th c. Qua hôm sau, các b n hãy
dành 2 ti t đ đ c câu h i ôn t p và t làm bài, nh đ ng v i xem g i
ý tr l i. Sau khi làm bài xong (c g ng vi t ra gi y, hãy dùng m t t p
v 100 trang đ làm bài ho c đánh máy vi tính nhưng nên in ra), th y
không còn ph i b sung, s a ch a gì n a m i xem hư ng d n tr l i.




                  TÀI LI U THAM KH O

   Tài li u tham kh o v Qu n tr h c b ng ti ng Anh hi n có trong
các thư vi n Đ i h c là khá nhi u, các b n đ c thêm quy n nào cũng
đư c vì v n i dung cơ b n, t t c các sách giáo khoa đ u gi ng nhau.

                                                                          6
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Qua kinh nghi m gi ng d y, nhóm biên so n tài li u này khuyên các
b n tìm đ c sách giáo khoa Qu n tr h c (Management) c a các tác
gi là giáo sư Đ i h c M vì hành văn d hi u, các ví d minh ho
quen thu c và in n đ p.

    Tài li u tham kh o ti ng Vi t cũng có nhi u, h u h t đư c biên
so n theo sách M . Cũng có quy n hay và cũng có quy n d ch không
trong sáng nên khó đ c. Các b n c m nh d n đ c, theo phương châm
“đãi cát l y vàng”. N u phân vân các b n liên h v i nhóm tác gi tài
li u này đ đư c tư v n nên hay không nên tham kh o m t tài li u nào
đó mà các b n tìm đư c.

    Vì th c ch t c a qu n tr là làm vi c cùng v i nhi u ngư i khác
trong cùng m t t ch c đ hoàn thành m c tiêu, nhà qu n tr c n nhi u
ki n th c v nhi u ngành khác nhau. Đ có các ki n th c đó, các b n
nên tranh th đ c thêm nhi u sách khác nhau mà không nên d a hoàn
toàn vào m t cu n sách. Có th nói r ng, nhà qu n tr gi i ph i là
ngư i có ki n th c r ng, và l ch lãm trong quan h v i con ngư i. T t
c nh ng gì giúp cho các b n tr thành ngư i có ki n th c r ng và
l ch lãm, đ u đáng đ các b n ti p thu.

    Ngoài sách giáo khoa, các b n cũng nên đ c thêm các sách vi t v
kinh nghi m qu n tr th c t c a các công ty thành công trên th gi i.
Các b n cũng nên thư ng xuyên đ c báo hàng ngày và báo chuyên
ngành kinh t Vi t Nam toàn qu c và t i đ a phương nơi b n đang cư
trú và làm vi c. Có r t nhi u bài phóng s , bài gi i thi u, bài thông tin
v các kinh nghi m qu n tr       các cơ s kinh doanh ho c không kinh
doanh mà chúng ta h c đư c r t nhi u; r t sinh đ ng và r t m i m .




                                                                           7
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Trong quá trình t h c, n u các b n có nh ng v n đ không th t
gi i đáp đư c, các b n có th vào m ng Internet, đ n trang Web c a
trư ng có đ a ch :

                       http://www.ou.edu.vn

    Sau khi vào đư c trang này, các b n hãy đ n m c e–learning, vào
“Di n đàn tư v n h c t p” c a Khoa Kinh t – Qu n tr kinh doanh đ
trao đ i cùng các b n đ ng h c và các gi ng viên trong Ban tư v n
h c t p.

    Cu i cùng, các b n nh dùng tài li u h c t p này v i tinh th n phê
phán. Hãy m nh d n suy nghĩ ngư c l i ho c tìm ý tư ng b sung cho
nh ng đi u đư c trình bày trong tài li u này và g i cho nhóm tác gi
các suy nghĩ đó đ trao đ i, cùng giúp nhau h c.



               TRAO Đ I V I NHÓM BIÊN SO N

    Nhóm tác gi c a tài li u này hoan nghênh và r t mong mu n
đư c h p tác, giúp đ các b n t h c. Các b n có th liên l c v i
nhóm tác gi qua đ a ch Email:

                       prof-tuan@yahoo.com



    Chúc các b n thành công !




                                                                         8
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 1




    Bài đ u tiên này ch y u nói v hai khái ni m qu n tr và qu n tr
h c. Vì v y, trong bài này, chúng ta s tìm hi u qu n tr là gì, khi nào
thì chúng ta làm vi c qu n tr , nh ng công vi c nào là công vi c qu n
tr và ý nghĩa c a vi c qu n tr là gì ? Bài này cũng đ c p đ n s ra
đ i và tính ch t c a qu n tr h c.



                             M C TIÊU

    Sau khi h c xong bài này, các b n ph i bi t đư c:

    § Qu n tr nghĩa là gì?

    § Khi nào thì ngư i ta làm vi c qu n tr .

    § Vi c qu n tr có nh ng n i dung nào?

    § Hi u qu là gì?

    § S phát tri n c a qu n tr h c.




                                                                           9
                                         Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                         http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                         N I DUNG CHÍNH

Khái ni m Qu n tr

    Qu n tr là m t danh t khó đ nh nghĩa. H u như m i ngư i, khi
nói v qu n tr , đ u có m t đ nh nghĩa c a riêng mình.

    Ngay đ n các nhà th c hành qu n tr , m c dù đã có nh ng kinh
nghi m gi ng nhau v n i dung Qu n tr , khi đư c yêu c u đ nh nghĩa
qu n tr , thì cũng phát bi u r t khác nhau. Nhi u nhà qu n tr ngư i
Pháp thích nói : “Qu n tr là tiên li u”. Các nhà qu n tr ngư i M
nh n m nh đ n v n đ quan h con ngư i thư ng đ nh nghĩa qu n tr
là “đ t m c tiêu thông qua và cùng v i ngư i khác”, trong lúc các nhà
qu n tr thích áp d ng các công c toán h c thư ng tâm đ c v i đ nh
nghĩa “Qu n tr là ra quy t đ nh”.

    Trong gi i khoa h c và gi ng d y ngư i ta cũng không có m t s
th ng nh t.

    Koontz, O’ Donnell và Weihrich trong giáo trình “Nh ng v n đ
c t y u c a qu n lí” 1, đ nh nghĩa: Qu n tr là thi t l p và duy trì m t
khung c nh n i b trong đó m i con ngư i làm vi c chung theo t p
th có th ho t đ ng m t cách có hi u qu nh m thành đ t m c tiêu
chung.

    Stephen Robbins, giáo sư Qu n tr h c quen thu c t th p niên 80
c a th k trư c, trong tác ph m g n đây (2004) đ nh nghĩa:

    “ Qu n tr là ti n trình hoàn thành công vi c m t cách hi u qu và
đ t k t qu thông qua và cùng v i ngư i khác”2.

1
  B n d ch c a Vũ Thi u và các tác gi khác. Nh ng v n đ c t y u c a Qu n lý, Nhà
xu t b n Khoa h c và K thu t, Hà N i, 1992. Quy n I, trang 19.
2
  Stephen P. Robbins và David A. Decenzo, Fundamentals of Management , New Jersey :
Pearson – Prentice Hall, 2004, trang 6.
                                                                                10
                                       Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                       http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Gareth R .Jones và Jennifer M. George, hai tác gi tr g n đây cho
r ng:

    “Qu n tr là ho ch đ nh, t ch c, lãnh đ o và ki m tra tài nguyên
nhân s và các tài nguyên khác nh m hoàn thành có k t qu và có hi u
qu các m c tiêu c a t ch c”3.

    Chúng ta có th căn c vào các đ nh nghĩa đó đ đưa ra đ nh nghĩa
sau đây:

    Qu n tr là nh ng ho t đ ng c n thi t ph i đư c th c hi n khi con
ngư i k t h p nhau trong các t ch c nh m thành đ t nh ng m c tiêu
chung.

    V i đ nh nghĩa này, chúng ta mu n xác đ nh r ng nh ng ho t
đ ng qu n tr là nh ng ho t đ ng ch phát sinh khi con ngư i k t h p
v i nhau thành t ch c. N u m i cá nhân t mình ho t đ ng, s ng m t
mình như Rô – bin – sơn trên hoang đ o, thì không có ho t đ ng qu n
tr . Nhưng ch c n hai ngư i quy t tâm k t h p v i nhau vì nh ng m c
tiêu chung, thì s phát sinh nhi u ho t đ ng mà lúc còn s ng và làm
vi c m t mình, chưa ai có kinh nghi m. Ví d , s phân công, ngư i
nào làm vi c nào. Các ho t đ ng qu n tr không nh ng phát sinh khi
con ngư i k t h p thành t ch c, mà l i còn c n thi t. B i vì, n u
không có nh ng ho t đ ng đó, m i ngư i trong t ch c s không bi t
làm gì, làm lúc nào, ho c s làm m t cách l n x n, gi ng như hai
ngư i cùng khiêng m t khúc g , thay vì cùng bư c v m t hư ng thì
m i ngư i l i bư c v m i hư ng khác nhau.

    Nh ng ho t đ ng khi n hai ngư i cùng khiêng khúc g đi v m t
hư ng, là nh ng ho t đ ng qu n tr . Trong b Tư b n, Mác có đưa

3
 Gareth R. Jones và Jennifer M. George, Essentials of Contemporary Management,
Boston : McGraw Hill, 2003, trang 4.
                                                                             11
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



m t hình nh r t hay v ho t đ ng qu n tr . Đó là nh ng ho t đ ng
c a ngư i ch huy m t dàn nh c. Ngư i này không đánh tr ng, không
chơi đàn, ch dùng tay ch huy mà t o nên b n giao hư ng.

Các ch c năng c a qu n tr

       Chúng ta v a nói r ng qu n tr là nh ng ho t đ ng c n thi t ph i
đư c th c hi n nh m duy trì và t o đi u ki n cho nh ng t p th con
ngư i g i là các t ch c ho t đ ng, hư ng v m c tiêu chung.

       Nh ng ho t đ ng đó có th t p trung trong m t s nh ng công
vi c chính. Đó là, d trù các ho t đ ng mà đơn v s ph i th c hi n, t
ch c b máy, qu n tr lao đ ng, ki m tra thành qu … Cách nói thông
thư ng hi n nay là các ch c năng qu n tr , đ ch nh ng n i dung c a
ho t đ ng qu n tr .

       Có b n ch c năng qu n tr là : ho ch đ nh, t ch c, lãnh đ o và
ki m tra.

       Ho ch đ nh, hay làm k ho ch, là ch c năng đ u tiên trong ti n
trình qu n tr . Công tác này bao g m vi c xác đ nh m c tiêu ho t đ ng
c a t ch c, xây d ng chi n lư c t ng th nh m hư ng d n hành đ ng
hư ng v m c tiêu, và thi t l p h th ng các k ho ch ho t đ ng c
th .

       T ch c là ch c năng th hai c a qu n tr . Các nhà qu n tr ph i
thi t k cơ c u c a t ch c. Công tác này bao g m vi c xác đ nh
nh ng vi c ph i làm, nh ng ai s ph i làm vi c đó, các công vi c s
đư c ph i h p v i nhau như th nào, nh ng b ph n nào c n ph i
đư c thành l p, thi t l p m i quan h v công vi c, quy n hành và
trách nhi m gi a các b ph n.



                                                                          12
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Ch c năng qu n tr th ba liên quan đ n con ngư i trong t ch c.
Đó là vi c lãnh đ o con ngư i, đ ng viên h làm t t công vi c.

    Ch c năng cu i cùng c a qu n tr là ki m tra. Công tác ki m tra
bao g m vi c xác đ nh thành qu , so sánh thành qu th c t v i thành
qu đã đư c xác đ nh và ti n hành các bi n pháp s a ch a n u có sai
l ch, nh m b o đ m t ch c đang đúng hư ng đ hoàn thành m c
tiêu.

Ý nghĩa c a ho t đ ng qu n tr : gia tăng hi u qu

    Khi con ngư i h p tác v i nhau trong m t t ch c đ cùng nhau
làm vi c, ngư i ta có th t phát làm nh ng vi c c n làm, theo cách
suy nghĩ riêng c a m i ngư i. L i làm vi c chung như th cũng có th
đ t đư c k t qu , ho c cũng có th không.

    Nhưng n u ngư i ta bi t t ch c ho t đ ng và các vi c qu n tr
khác, thì tri n v ng đ t k t qu s ch c ch n hơn. Đ c bi t quan tr ng,
không ph i ch là vi c đ t k t qu mà s còn là ít t n kém thì gi , ti n
b c, nguyên v t li u và nhi u lo i phí t n khác.

    Khi chúng ta so sánh gi a k t qu đ t đư c v i nh ng chi phí đã
t n kém, chúng ta có khái ni m hi u qu . Hi u qu cao khi k t qu
nhi u hơn so v i chi phí; và hi u qu th p khi chi phí nhi u hơn so v i
k t qu đ t đư c.

    M i quan h gi a chi phí (C) và k t qu (K) đ xác đ nh hi u qu
(H) có th đư c di n t b ng công th c sau:

                                      K
                                 H=
                                      C

        Đ gia tăng H, ngư i ta có th làm hai vi c là tăng K ho c gi m
C. Nh ng ho t đ ng có th làm tăng k t qu hoàn thành và c t gi m

                                                                          13
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



chi phí (v nguyên li u, lao đ ng, ti n b c vv…) là nh ng ho t đ ng
qu n tr .

    Ví d : Gia tăng thêm 5% s lư ng s n ph m t o ra v i m c chi
phí s n xu t không thay đ i b ng cách gi m lư ng ph li u r n t
khâu cán ép phim.

    Như th , không bi t cách qu n tr thì cũng có th đ t đư c k t qu ,
nhưng n u xem xét đ n chi phí, thì s th y quá nhi u. T c là có k t
qu , mà không có hi u qu .

    Trong ho t đ ng kinh t , nh t là trong m t n n kinh t th trư ng
có c nh tranh, ngư i ta ph i tìm cách h n ch chi phí và gia tăng k t
qu , t c là ph i luôn luôn tìm cách gia tăng hi u qu . Cho dù không có
nhu c u c nh tranh ph i gi m chi phí đ gia tăng hi u qu , s gia tăng
hi u qu luôn luôn là đi u c n thi t đ i v i m i t ch c đ t n t i và
phát tri n. Có th nói r ng lý do t n t i c a ho t đ ng qu n tr chính là
vì mu n có hi u qu ; và ch khi nào ngư i ta quan tâm đ n hi u qu
thì ngư i ta m i quan tâm đ n ho t đ ng qu n tr .



Tính ph bi n c a ch c năng qu n tr

    Tính ph bi n c a qu n tr có nghĩa là không có s khác nhau
trong ch c năng c a nhà qu n tr c p cao so v i nhà qu n tr c p th p
(ví d : gi a T ng Giám đ c v i T trư ng); không có s khác nhau
trong ch c năng c a nhà qu n tr m t t ch c c a nhà nư c v i nhi m
v c a nhà qu n tr m t t ch c c a tư nhân; không có s khác nhau
trong ch c năng c a nhà qu n tr m t đơn v kinh doanh ki m l i so
v i nhà qu n tr m t đơn v ph c v công ích không tính l i nhu n;
không có s khác nhau trong ch c năng c a nhà qu n tr m t t ch c
trong ngành ngh này so v i nhà qu n tr m t t ch c thu c ngành
                                                                         14
                                              Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                              http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



ngh khác; và cũng không có s khác nhau trong ch c năng c a m t
nhà qu n tr M so v i m t nhà qu n tr Vi t Nam.

       Tuy nhiên, ph bi n không có nghĩa là đ ng nh t. Vì m i lo i,
m i c p t ch c đ u có nh ng đ c đi m riêng v môi trư ng, xã h i,
ngành ngh , quy trình công ngh v.v…, nên các ho t đ ng qu n tr
cũng có nh ng đi m khác nhau. Nhưng nh ng đi m khác nhau đó là
khác nhau v m c đ ph c t p, v th i gian dành cho m i ch c năng,
v phương pháp th c hi n, ch không khác nhau v b n ch t và các
ch c năng qu n tr .

       Trong m t công trình nghiên c u đã tr thành kinh đi n t năm
1965 nhưng 40 năm sau v n còn đư c trích d n, Mahoney đã cho bi t
các nhà qu n tr c p th p dành nhi u th i gian nh t cho ch c năng
lãnh đ o (51%) trong lúc nhà qu n tr c p cao dành v trí th nh t cho
ch c năng t ch c (36%).

       Hai mươi năm trư c đây (năm 1984), Paolillo4 nghiên c u v ho t
đ ng c a các nhà qu n tr theo các vai trò đã cho th y nhà qu n tr các
cơ s kinh doanh nh làm nhi u nh t vai trò phát ngôn thay m t cho t
ch c, trong lúc nhà qu n tr các cơ s kinh doanh l n l i làm nhi u
nh t vai trò phân ph i tài nguyên.5

Qu n tr h c

       Qu n tr h c là khoa h c, m i xu t hi n trong chương trình Đ i
h c trên th gi i chưa đ n 100 năm tính đ n hôm nay, có đ i tư ng
nghiên c u là công vi c qu n tr trong các t ch c; t ng quát hoá các
kinh nghi m t t thành nguyên t c và lí thuy t áp d ng cho m i hình
th c qu n tr tương t . Qu n tr h c cũng gi i thích các hi n tư ng

4
    Stephen Robbins, sách đã d n, trang 10.
5
    Stephen Robbins, sách đã d n, trang 12.
                                                                                    15
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



qu n tr và đ xu t nh ng lí thuy t cùng nh ng k thu t nên áp d ng
đ giúp nhà qu n tr hoàn thành nhi m v và qua đó giúp các t ch c
hoàn thành m c tiêu.

   Qu n tr h c t p trung nghiên c u các ho t đ ng qu n tr th c
ch t, t c là nh ng ho t đ ng qu n tr có ý nghĩa duy trì và t o đi u
ki n thu n l i cho t ch c ho t đ ng. Trong lúc không nghiên c u các
ho t đ ng qu n tr ch c năng, qu n tr h c cung c p các khái ni m cơ
b n làm n n t ng cho vi c nghiên c u các môn h c v qu n tr ch c
năng như qu n tr s n xu t, qu n tr ti p th , qu n tr nhân viên, qu n
tr hành chánh, qu n tr nhà nư c v.v…

   Qu n tr h c là m t khoa h c vì nó có đ i tư ng nghiên c u c
th , có phương pháp phân tích và có lí thuy t phát xu t t các cu c
nghiên c u. Qu n tr h c cũng là m t khoa h c liên ngành, vì nó s
d ng nhi u tri th c c a nhi u ngành h c khác nhau như kinh t h c,
tâm lý h c, xã h i h c, toán h c, th ng kê v.v…

   Qu n tr h c là m t khoa h c, nhưng s th c hành qu n tr là m t
ngh thu t. Nhà qu n tr ph i hi u bi t lí thuy t qu n tr , nhưng đ có
th qu n tr h u hi u, nhà qu n tr ph i bi t linh ho t v n d ng các lí
thuy t vào nh ng tình hu ng c th .



                            TÓM T T

1. Qu n tr (hay Qu n lí) là nh ng ho t đ ng c n đư c th c hi n khi
con ngư i k t h p v i nhau trong t ch c đ cùng nhau hoàn thành
các m c tiêu chung.

2. Có nhi u cách đ nh nghĩa Qu n tr , tùy theo v n đ hay khía c nh
mà ngư i đ nh nghĩa mu n nh n m nh.

                                                                        16
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



3. Các ho t đ ng qu n tr có th đư c t p h p thành b n ch c năng
chính là : ho ch đ nh, t ch c, lãnh đ o và ki m tra.

4. Ho ch đ nh bao g m vi c xác đ nh m c tiêu c a t ch c, xây d ng
chi n lư c t ng th nh m hư ng d n hành đ ng hư ng đ n vi c hoàn
thành m c tiêu, và thi t l p nh ng k ho ch hành đ ng c th trong
khuôn kh c a chi n lư c y.

5. Ch c năng t ch c c a qu n tr bao g m vi c xác đ nh nh ng công
vi c c n làm, ai s ph i làm nh ng công vi c đó, các công vi c đó s
đư c ph i h p v i nhau như th nào, nh ng b ph n nào c n ph i
đư c thành l p, và thi t l p m i quan h v công vi c, quy n hành và
trách nhi m gi a các b ph n đó.

6. Đ i v i nhân viên, nhà qu n tr làm ch c năng lãnh đ o, t c là ch
cho m i ngư i th y t m nhìn rõ ràng đ vươn t i, vai trò c a h trong
vi c hoàn thành m c tiêu c a t ch c và đ ng viên h làm vi c v i
nhi t tình và năng l c cao nh t.

7. Trong ch c năng ki m tra, nhà qu n tr đo lư ng thành qu đ t
đư c, so sánh v i m c tiêu đã đ ra ; và ti n hành bi n pháp s a ch a
n u có sai l ch gi a m c tiêu v i thành qu .

8. Qu n tr t t giúp các t ch c đ t đư c hi u qu , t c là đ t k t qu
v i chi phí th p.

9. Các ch c năng qu n tr là ph bi n đ i v i m i nhà qu n tr , không
phân bi t c p b c c a nhà qu n tr , quy mô l n nh c a t ch c, ngành
ngh ho t đ ng, m c tiêu l i nhu n hay ph c v công ích, và đi u
ki n chính tr – xã h i c a môi trư ng.




                                                                         17
                                        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



10.Qu n tr h c là m t khoa h c, nhưng th c hành qu n tr ph i khéo
léo v n d ng theo đ c đi m c a tình hình th c t . Đi u này đư c g i
là ngh thu t qu n tr .



                                   CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Gi i thích ý nghĩa các câu đ nh nghĩa qu n tr c a các nhà th c
hành qu n tr       Pháp và   M .

2. Trình bày n i dung các ch c năng qu n tr .

3. Hi u qu là gì?

4. Gi i thích tính ph bi n c a qu n tr .

5. Gi i thích “Qu n tr là khoa h c và ngh thu t”.



Câu h i tr c nghi m

1. N u không có m t m c tiêu rõ ràng đ theo đu i, t ch c không có
lí do đ t n t i.

        Đ–                         S–

2. Các t ch c có th ho t đ ng t t dù có hay không có qu n tr .

        Đ–                         S–

3. Đ có th ho t đ ng, m i t ch c đ u c n ph i có tài nguyên (ngu n
l c).

        Đ–                         S–

                                                                              18
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



4. Qu n tr là “hoàn thành m c tiêu thông qua các ngu n l c”.

      Đ–                        S–

5. V cơ b n, ngư i ta ch có m t cách đ nh nghĩa qu n tr .             Đ–
                   S–

6. Qu n tr là m t ti n trình.

      Đ–                        S–

7. Ho ch đ nh giúp cho vi c qu n tr tr thành h p lý.

      Đ–                        S–

8. Bư c đ u tiên trong ch c năng ho ch đ nh là xác đ nh m c tiêu.

      Đ–                        S–

9. Hi u qu có nghĩa là đ t đư c nhi u k t qu hơn mong mu n .

      Đ–                        S–

10. Các ch c năng qu n tr trong trư ng đ i h c khác v i các ch c
năng qu n tr trong công ty kinh doanh.

      Đ–                        S–




             HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. “Qu n tr là tiên li u”: nhà qu n tr ph i bi t d báo tương lai và có
bi n pháp đ i phó, khai thác t t tương lai đó.




                                                                           19
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



     “Qu n tr là đ t m c tiêu thông qua và cùng v i ngư i khác” nh n
m nh đ n vai trò lãnh đ o, đ ng viên, ph i h p ho t đ ng c a m i
ngư i làm vi c chung.

     “Qu n tr là ra quy t đ nh” nhà qu n tr ph i đưa ra nh ng quy t
đ nh đúng thì t ch c m i thành công.

2. Tr l i theo m c II (Các ch c năng ho ch đ nh, t ch c, lãnh đ o và
ki m tra).

3. Hi u qu là khái ni m dùng khi so sánh k t qu đ t đư c v i chi phí
đã b ra, có th di n t theo công th c:


                             K (k t qu )

             H (hi u qu ) = C (chi phí)



     H s tăng khi K gia tăng ho c khi C gi m.

4. Tr l i theo m c IV (Các ch c năng qu n tr là ph bi n trong m i
t ch c, không phân bi t quy mô, ngành ngh , m c tiêu và môi trư ng
xã h i c a t ch c).

5. Tr l i theo m c V (Qu n tr h c là m t khoa h c, nhưng s th c
hành qu n tr ph i linh đ ng tùy đ c đi m c a t ch c và môi trư ng).



Câu h i tr c nghi m

 1     2     3    4     5     6     7      8    9     10

 Đ     S     Đ    S     S    Đ     Đ       Đ    S      S



                                                                          20
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 2




   Các t ch c không th ho t đ ng n u không có nh ng ngư i làm
các công vi c qu n tr . Chúng ta g i h là nh ng nhà qu n tr . Trong
bài này, chúng ta s tìm hi u nhà qu n tr là ai ; trong m t t ch c có
nh ng c p qu n tr nào ; h c n có nh ng k năng nào, và ph i làm
nh ng vai trò gì trong nhi m v qu n tr . Sau cùng, chúng ta cũng s
nh c đ n nh ng thách đ trong th i đ i hi n nay đ i v i nhà qu n tr
trong các t ch c.




                           M C TIÊU

   Sau khi h c xong bài này, các b n ph i bi t:

    § Phân bi t nhà qu n tr v i ngư i th a hành.

    § Các c p b c qu n tr trong m t t ch c.

    § K năng c a các c p qu n tr .

    § Vai trò c a nhà qu n tr theo Mintzberg.

    § Nh ng thách đ trong hi n t i đ i v i các nhà        qu n tr .




                                                                        21
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                     N I DUNG CHÍNH

Khái ni m nhà qu n tr

   Con ngư i tham gia trong m t t ch c có th đư c chia thành 2
lo i (1) nh ng ngư i th a hành và (2) nh ng nhà qu n tr .

   Ngư i th a hành là nh ng thành viên trong t ch c có nhi m v
ph i tr c ti p làm m t công vi c nh t đ nh và không có trách nhi m
giám sát công vi c c a ngư i khác. Ngư i y tá chăm sóc b nh nhân
trong b nh vi n, ngư i nhân viên bán hàng, ngư i th s a cơ khí trong
nhà máy, là nh ng ngư i th a hành. Trái l i, nh ng thành viên đư c
g i là nhà qu n tr là nh ng ngư i ch huy ho t đ ng c a ngư i khác.
Các nhà qu n tr cũng có th t h làm m t vi c nh t đ nh nào đó (ví
d h cũng tr c ti p săn sóc b nh nhân, bán hàng hay tr c ti p s a
máy), tuy nhiên vì h có trách nhi m ch huy giám sát nh ng ngư i
khác, nên h là nh ng nhà qu n tr .

   Ngoài vai trò ch huy, giám sát nhân viên dư i quy n, nhà qu n tr
còn có quy n s d ng các lo i tài nguyên khác trong t ch c mà h
ph trách và ch u trách nhi m đưa t ch c đó hoàn thành m c tiêu
chung.

   Ngư i ta thư ng chia các nhà qu n tr trong m t t ch c thành 3
c p: (1) các nhà qu n tr c p cơ s cũng thư ng g i là t trư ng, đ c
công, cai th v.v… (2) các nhà qu n tr c p trung thư ng mang ch c
danh trư ng phòng, trư ng ban, c a hàng trư ng, qu n đ c phân
xư ng, trư ng khoa v.v… và (3) các nhà qu n tr c p cao như Hi u
trư ng, giám đ c, t ng giám đ c, giám đ c đi u hành, ch t ch h i
đ ng qu n tr v.v…



                                                                           22
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Nhà qu n tr c p cơ s là nh ng nhà qu n tr         c p b c cu i cùng
trong h th ng c p b c c a các nhà qu n tr trong cùng m t t ch c.
V i tư cách là nhà qu n tr , nhi m v c a h là hư ng d n, đ c thúc,
đi u khi n nhân viên trong các công vi c hàng ngày đ hoàn thành
m c tiêu chung c a c t ch c. Tuy nhiên, nhà qu n tr c p cơ s cũng
thư ng là ngư i tr c ti p tham gia các công vi c s n xu t kinh doanh
c th như các nhân viên khác dư i quy n h .

    Nhà qu n tr c p trung là m t khái ni m r ng, dùng đ ch nh ng
c p ch huy trung gian, đ ng trên các nhà qu n tr c p cơ s và          dư i
các nhà qu n tr c p cao. V i cương v này, h qu n tr các nhà qu n
tr c p cơ s thu c quy n. So v i ch c năng c a nhà qu n tr c p cơ
s , nhà qu n tr c p trung có ch c năng th c hi n các k ho ch và
chính sách c a t ch c, ph i h p công vi c c a các đơn v cơ s hoàn
thành m c tiêu chung.

    Nhà qu n tr c p cao là nhóm nh các nhà qu n tr            c pb ct i
cao trong t ch c, ch u trách nhi m v thành qu cu i cùng c a t
ch c. Ch c năng c a các nhà qu n tr c p cao là xây d ng chi n lư c
hành đ ng, duy trì và phát tri n t ch c.

K năng c a nhà qu n tr

    Dù là   c p b c nào, t t c m i nhà qu n tr đ u ph i thi hành các
ho t đ ng qu n tr như nhau. Trong bài 1, chúng ta đã nói v n i dung
các ho t đ ng qu n tr đó và m t cách t ng quát, có th x p vào b n
lĩnh v c: ho ch đ nh, t ch c, lãnh đ o và ki m tra.

    Đ có th hoàn thành các công vi c đó, các nhà qu n tr ph i có
nh ng k năng c n thi t. Các nhà nghiên c u qu n tr cho r ng m i
nhà qu n tr đ u c n ph i có 3 lo i k năng là :

    (1) K năng chuyên môn k thu t.
                                                                         23
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    (2) K năng v nhân s .

    (3) K năng nh n th c, phân tích s vi c (tư duy).

    K năng k thu t là nh ng kh năng c n thi t đ th c hi n m t
công vi c c th ; hay nói cách khác, là trình đ chuyên môn nghi p
v . Ví d : so n th o và đánh máy văn b n, thao tác s n xu t trên máy,
chích thu c và chăm sóc b nh nhân, làm s sách k toán, đ ng l p
gi ng d y, khám b nh và kê toa v.v… Nhà qu n tr có đư c trình đ
chuyên môn nghi p v qua vi c theo h c           trư ng hay các l p b i
dư ng.

    K năng nhân s liên quan đ n kh năng cùng làm vi c, đ ng viên
và đi u khi n con ngư i và t p th trong xí nghi p, dù nh ng ngư i đó
là thu c c p, đ ng nghi p ngang hàng hay c p trên. K năng nhân s
là tài năng đ c bi t c a nhà qu n tr trong vi c quan h v i ngư i khác
đ nh m t o thu n l i và thúc đ y s hoàn thành công vi c chung.
M t vài k năng nhân s c n thi t cho nhà qu n tr là bi t cách thông
đ t h u hi u (vi t và nói), có thái đ quan tâm tích c c đ n ngư i
khác và khung c nh làm vi c, xây d ng không khí h p tác gi a m i
ngư i cùng làm vi c chung, và bi t cách đ ng viên các nhân viên dư i
quy n.

    K năng tư duy đòi h i nhà qu n tr ph i hi u rõ m c đ ph c t p
c a hoàn c nh, và bi t cách gi m thi u s ph c t p đó xu ng m t m c
đ có th đ i phó đư c. K năng tư duy là cái khó ti p thu nh t, đư c
đào t o t i trư ng l p, tích lũy qua kinh nghi m, và quan tr ng đ c
bi t đ i v i các nhà qu n tr c p cao.

    Trong lúc t t c các nhà qu n tr đ u ph i có đ y đ ba lo i k
năng trên đây, hi n nhiên là t m quan tr ng c a m i lo i k năng tùy
theo c p b c c a nhà qu n tr trong t ch c. Nói chung, k năng k
                                                                         24
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



thu t gi m d n s quan tr ng khi lên cao d n trong h th ng c p b c
c a các nhà qu n tr .     c p qu n tr th p, k năng k thu t là c n thi t
vì   c p này nhà qu n tr làm vi c ch t ch v i ti n trình s n xu t là
nơi mà tài năng k thu t là đ c bi t quan tr ng. K năng tư duy, trái
l i, r t c n thi t đ i v i nhà qu n tr c p cao, b i l nh ng k ho ch,
chính sách và quy t đ nh      c p này đòi h i nhà qu n tr ph i có năng
l c hi u bi t m c đ      nh hư ng c a m t s thay đ i trong lĩnh v c
này đ i v i nhi u lĩnh v c khác trong t ch c. K năng nhân s , là
c n thi t đ i v i nhà qu n tr    m i c p, vì nhà qu n tr nào cũng ph i
làm vi c v i con ngư i.

     T tr ng c a m i lo i k năng đ i v i t ng c p qu n tr có th
đư c di n t qua bi u đ sau đây:

Bi u đ 1

        T tr ng c a các lo i k năng đ i v i các c p qu n tr

               K năng           K năng         K năng

                tư duy            nhân s       k thu t

Nhà qu n tr
                        40%            40%            20%
c p cao
                        30%          40%             30%


Nhà qu n tr             20%          40%            40%


c p trung

Nhà qu n tr

c p cơ s


                                                                          25
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Vai trò c a nhà qu n tr

    Trong th c ti n ho t đ ng, nhà qu n tr ph i làm nhi u lo i công
vi c khác nhau, th m chí ph i ng x theo nh ng cách khác nhau đ i
v i c p trên, v i c p dư i, v i khách hàng, v i cơ quan ch qu n, v i
các c đông s h u c ph n, v i qu n chúng và xã h i, v.v…

    Henry Mintzberg c a trư ng Đ i h c Harvard đã nghiên c u
nh ng ho t đ ng bình thư ng c a nhà qu n tr và cho r ng m i nhà
qu n tr đ u ph i th c hi n 10 lo i vai trò khác nhau. Mư i lo i vai trò
đó có th t p trung trong ba nhóm l n là (1) các vai trò quan h con
ngư i, (2) các vai trò thông tin, và (3) vai trò quy t đ nh.

    a) Các vai trò quan h v i con ngư i

    Vai trò đ u tiên trong lo i này là vai trò đ i di n, hay tư ng trưng,
có tính ch t nghi l trong t ch c.

    Vai trò th hai là vai trò c a ngư i lãnh đ o, đòi h i nhà qu n tr
ph i ph i h p và ki m tra công vi c c a nhân viên dư i quy n.

    Vai trò th ba trong lo i vai trò quan h v i con ngư i là vai trò
liên l c, quan h v i ngư i khác,     trong hay ngoài t ch c, nh m góp
ph n hoàn thành công vi c đư c giao cho đơn v c a h .

    b) Các vai trò thông tin

    Trư c h t, nhà qu n tr có vai trò thu th p và ti p nh n các thông
tin liên quan đ n t ch c và đ n ho t đ ng c a đơn v .

    Nhà qu n tr đ m nhi m vai trò thu th p b ng cách thư ng xuyên
xem xét, phân tích b i c nh chung quanh t ch c đ nh n ra nh ng tin
t c, nh ng ho t đ ng và nh ng s ki n có th đem l i cơ h i t t hay
s đe d a đ i v i ho t đ ng c a t ch c. Công vi c này đư c th c

                                                                           26
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



hi n qua vi c đ c báo chí, văn b n và qua trao đ i, ti p xúc v i m i
ngư i.

    Vai trò thông tin th hai c a nhà qu n tr là ph bi n nh ng thông
tin liên h đ n ngư i có liên quan, có th là thu c c p, ngư i đ ng c p
hay thư ng c p.

    Ví d : trư ng phòng nhân s g i văn b n đ n các phòng ban v
vi c nhân viên ti n hành t đánh giá hi u qu làm vi c theo thông l
h ng năm.

    Vai trò thông tin sau cùng mà nhà qu n tr ph i đ m nhi m là vai
trò c a ngư i thay m t t ch c đ cung c p thông tin cho các b ph n
trong cùng m t đơn v , hay cho các cơ quan bên ngoài. M c tiêu c a
s thay m t phát bi u này có th là đ gi i thích, b o v hay tranh th
thêm s   ng h cho t ch c.

    Ví d : Giám đ c tài chính báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh
c a công ty trong năm v a qua trong kỳ h p Đ i h i c đông đư c t
ch c hàng năm.

    c) Các vai trò quy t đ nh

    Lo i vai trò cu i cùng c a nhà qu n tr g m 4 vai trò : vai trò
doanh nhân, vai trò ngư i gi i quy t xáo tr n, vai trò ngư i phân ph i
tài nguyên và vai trò nhà thương thuy t.

    Vai trò doanh nhân xu t hi n khi nhà qu n tr tìm cách c i ti n
ho t đ ng c a t ch c ho c đưa ra ý ki n m i v s n ph m, v quy
trình, v nghi p v v.v… Vi c này có th đư c th c hi n b ng cách áp
d ng k thu t m i ho c nâng c p đi u ch nh k thu t đang áp d ng.




                                                                         27
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Trong vai trò ngư i gi i quy t xáo tr n, nhà qu n tr là ngư i ph i
k p th i đ i phó v i nh ng bi n c b t ng nh m đưa t ch c s m tr
l is     n đ nh.

    Khi nhà qu n tr     trong tình hu ng ph i quy t đ nh nên phân ph i
tài nguyên cho ai, cho đơn v nào và v i s lư ng bao nhiêu, thì đó là
lúc nhà qu n tr đóng vai trò nhà phân ph i tài nguyên. Tài nguyên đó
có th là ti n b c, th i gian, quy n hành, trang b , hay con ngư i.
Thông thư ng, khi tài nguyên d i dào, m i nhà qu n tr đ u có th
th c hi n vai trò này m t cách d dàng. Nhưng khi tài nguyên khan
hi m, quy t đ nh c a nhà qu n tr trong v n đ này s khó khăn hơn,
vì có th    nh hư ng l n đ n k t qu ho t đ ng c a các đơn v và c a
toàn th t ch c.

    Cu i cùng nhà qu n tr còn đóng vai trò c a m t nhà thương
thuy t, đàm phán thay m t cho t ch c trong quá trình ho t đ ng đ
ký k t các h p đ ng c n thi t.

    Mintzbeg cũng cho r ng s ph i h p cũng như t m quan tr ng c a
các vai trò này thay đ i tùy theo quy n hành và c p b c c a nhà qu n
tr trong t ch c.

       Tuy nhiên, dù có th có vai trò đư c nh n m nh hơn vai trò khác
do tính ch t c a công vi c, nhà qu n tr nào cũng nhi u ít đ m nhi m
các vai trò trên đây.



Nh ng khó khăn cho các nhà qu n tr hi n đ i

    Th gi i hi n nay thay đ i nhanh chóng so v i th i gian trư c đây
v r t nhi u phương di n, như phát tri n khoa h c k thu t, h i nh p
kinh t th gi i, th cân b ng chính tr toàn c u, giao lưu văn hóa

                                                                         28
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



v.v… Đi u này khi n các nhà qu n tr trong m i t ch c,             kh p m i
nơi,     m i ngành ngh đ u ph i th c hi n các ch c năng và vai trò c a
mình v i nhi u khó khăn hơn, đ vư t qua nhi u thách đ hơn so v i
các nhà qu n tr ti n nhi m c a h .

       Theo các tác gi Gareth Jones và Jennifer George, b n thách đ
l n đang gây s c ép m nh trên các nhà qu n tr hi n nay là : (1) ph i
xây d ng cho t ch c c a mình m t l i th c nh tranh, (2) ph i duy trì
các chu n m c đ o đ c trong ho t đ ng, (3) ph i qu n tr m t l c
lư ng lao đ ng đa d ng và (4) ph i t n d ng công ngh thông tin m t
cách h u hi u trong ho t đ ng qu n tr .

       1. Xây d ng l i th c nh tranh

       L i th c nh tranh là kh năng c a m t t ch c vư t tr i hơn các
t ch c khác, nh s n xu t ra nh ng s n ph m hay d ch v h p nhu
c u c a th trư ng. L i th c nh tranh đư c t o ra b ng hi u qu cao
hơn, ch t lư ng s n ph m và d ch v t t hơn, x lí công vi c nhanh
hơn, linh ho t hơn, sáng t o hơn và đáp ng t t hơn các yêu c u c a
khách hàng.

       2. Duy trì các chu n m c đ o đ c

       M i nhà qu n tr thư ng ch u s c ép t nhi u ngư i, nhi u phía
như các c đông, các ch s h u công ty, nhân viên, khách hàng v.v…
đ th a mãn nhu c u v quy n l i c a nh ng ngư i này. S c ép có
m t tích c c là thúc đ y các nhà qu n tr làm vi c t t hơn. Nhưng,
nhi u lúc s c ép khi n các nhà qu n tr ph i làm nh ng đi u sai l m
đ đ t m c tiêu ; như mua nguyên li u x u đ gi m chi phí, làm hàng
đ p v hình th c nhưng kém ch t lư ng, ho c h i l viên ch c nhà
nư c đ có h p đ ng. Nh ng vi c đó đư c xem là “vô đ o đ c” và
nhà qu n tr nghiêm túc không đư c làm.
                                                                           29
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Khi nhà qu n tr làm nh ng hành vi “vô đ o đ c”, h có th đem
l i l i ích trư c m t cho m t vài đ i tư ng nào đó, nhưng v lâu dài
chính t ch c và nh ng ngư i có liên quan        bên trong cũng như bên
ngoài t ch c s ch u thi t h i.

   3. Qu n tr m t l c lư ng lao đ ng đa d ng

   M t khó khăn n a mang tính ch t thách đ đ i v i m i nhà qu n
tr hi n đ i là l c lư ng lao đ ng mà h qu n tr càng ngày càng đa
d ng v gi i tính, v s c t c, v ý th c chính tr , v tôn giáo, v trình
đ giáo d c, v giá tr văn hóa v.v… Và h ph i đ i x m t cách công
b ng không có phân bi t đ i x v i t t c m i ngư i dư i quy n. Lu t
pháp và xã h i nói chung luôn luôn ng h ngư i lao đ ng và đ ng v
phía h trong m i tranh ch p v i nhà qu n tr .

   4. S phát tri n và nhu c u t n d ng công ngh          thông tin

    S phát tri n nhanh chóng và l n m nh c a công ngh thông tin
tác đ ng đ n nhi u m t c a đ i s ng và th gi i hi n đ i. Các nhà
qu n tr cũng không th đ ng ngoài s tác đ ng đó c a công ngh
thông tin. Công ngh thông tin làm cho ngư i bên ngoài d dàng hi u
bi t khá rõ v n i b t ch c c a nhà qu n tr , làm gia tăng s hi u
bi t c a nhân viên khi n nhân viên có thêm quy n l c đ i v i c p trên
c a h . Nhưng công ngh thông tin cũng giúp các nhà qu n tr th c
hi n các ch c năng c a h hi u qu hơn, v i k t qu t t hơn, nh hi u
rõ hơn các cơ h i c a th trư ng và đáp ng t t hơn nhu c u c a khách
hàng.   ng d ng công ngh thông tin vào m i lĩnh v c ho t đ ng c a
t ch c đ gia tăng hi u qu tr thành m t thách đ quan tr ng đ i v i
các nhà qu n tr ngày nay.




                                                                        30
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



                              TÓM T T

1. Nhà qu n tr là ngư i có quy n ch huy, giám sát công vi c c a
nh ng ngư i khác. H cũng có quy n s d ng m i tài nguyên trong t
ch c mà h qu n tr đ hoàn thành m c tiêu chung. H là ngư i ch u
trách nhi m cu i cùng v các m t ho t đ ng và k t qu ho t đ ng c a
t ch c.

2. Các nhà qu n tr trong cùng m t t ch c đư c chia thành ba c p:
c p cao, c p trung và c p cơ s . M i c p qu n tr có nhi m v khác
nhau đ i v i t ch c.

3. Đ hoàn thành t t các ch c năng và nhi m v c a mình, các nhà
qu n tr đ u c n ph i có 3 lo i k năng là tư duy, nhân s và k thu t.
Nhưng t tr ng c a m i lo i k năng đó không đ ng nh t đ i v i m i
c p qu n tr vì nhi m v c a h khác nhau.

4. Mintzberg cho r ng các nhà qu n tr đ u ph i th c hi n mư i vai
trò khác nhau, đư c t p trung trong 3 nhóm là: vai trò quan h v i con
ngư i; vai trò thông tin và vai trò quy t đ nh.

5. So v i các nhà qu n tr c a kho ng 10 năm trư c đây, các nhà qu n
tr hi n nay ph i đ i phó v i nhi u khó khăn và thách đ hơn. Jones và
George t ng h p các khó khăn đó thành 4 lo i là (1) ph i gia tăng l i
th c nh tranh; (2) ph i duy trì các chu n m c đ o đ c; (3) ph i qu n
tr m t l c lư ng lao đ ng đa d ng và (4) ph i t n d ng h u hi u s
phát tri n c a công ngh thông tin.




                                                                           31
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



                             CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Nhà qu n tr là ai? H có quy n và trách nhi m gì?

2. Nhà qu n tr c n ph i có nh ng k năng nào?

3. Trình bày các vai trò c a nhà qu n tr theo Mintzberg.

4. Phân bi t hai khái ni m: nhà qu n tr và doanh nhân theo
Mintzberg.

5. Theo Jones và George, đ t o đư c l i th c nh tranh, nhà qu n tr
ngày nay ph i t p trung vào nh ng vi c gì?



Câu h i tr c nghi m

1. Các t ch c có th ho t đ ng t t dù có hay không các nhà qu n tr .

      Đ–                       S–

2. Nhà qu n tr nên có kh năng làm vi c gi i hơn nhân viên.

      Đ–                       S–

3. Dù có liên quan tr c ti p hay không, nhà qu n tr ph i ch u trách
nhi m v nh ng gì x y ra trong t ch c c a mình.

      Đ–                       S–

4. Các nhà qu n tr hi n đ i nên quan tâm đ n s đ n s gia tăng l i
nhu n hơn là đáp ng yêu c u c a khách hàng.

      Đ–                       S–



                                                                          32
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



5. K năng chuyên môn (k thu t) là yêu c u quan tr ng nh t v k
năng c a nhà qu n tr c p cao.

        Đ–                       S–

6. Nhà qu n tr gi i đ ng th i cũng là nhà thương thuy t, đàm phán
gi i.

        Đ–                       S–

7. Nhà qu n tr hi n đ i v a ph i quan tâm đ n l i nhu n, v a ph i
quan tâm đ n các chu n m c đ o đ c.

        Đ–                       S–

8. V n đ đ o đ c trong qu n tr ch đư c đ t ra trong các t ch c l n.

        Đ–                       S–

9. Không có m t giáo trình nào hay m t khóa h c nào có th d y b n
tr thành m t nhà qu n tr gi i.

        Đ–                       S–

10. Đ có th tr thành m t nhà qu n tr gi i, ngư i ta ph i t đào t o
liên t c.

        Đ–                       S–




                                                                            33
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




               HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Xem n i dung “Khái ni m nhà qu n tr ”. C n liên h th c t , đưa
     ra ví d v nh ng nhà qu n tr , t ch c c a h , m c tiêu ho t đ ng,
     các lo i tài nguyên có th s d ng, v n đ trách nhi m c a nhà
     qu n tr v.v…

2. Xem n i dung “K năng c a nhà qu n tr ”.

3. Xem n i dung “Vai trò c a nhà qu n tr ”: nêu rõ 10 lo i vai trò và
     n i dung công vi c c a t ng vai trò.

4. Xem n i dung “Vai trò c a nhà qu n tr ” .

5. Xem n i dung “Nh ng khó khăn cho các nhà qu n tr hi n đ i”.

Câu h i tr c nghi m

 1      2     3     4    5     6     7      8    9     10

 S      S     Đ     S    S     Đ    Đ       S    Đ      Đ




                                                                           34
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 3




    S t p trung nghiên c u v Qu n tr h c v i tư cách m t khoa h c
riêng bi t và đ c thù có th đư c xem là s n ph m c a th k hi n đ i.
H u h t các nhà nghiên c u đ u nh t trí r ng ngu n g c c a khoa h c
tr trung này là các tác ph m c a F. Taylor cùng các đ ng nghi p c a
tác gi này trong phong trào qu n tr khoa h c đư c phát tri n trong
đ u th k XX. T đó đ n nay, đã có r t nhi u lí thuy t qu n tr , xu t
phát t nhi u ngành khoa h c khác nhau như tâm lí h c, xã h i h c,
kinh t h c, chính tr h c, toán h c v.v… c g ng gi i thích các khía
c nh khác nhau trong công tác qu n tr và đ xu t nh ng cơ s lí
thuy t giúp nhà qu n tr bi t cách s d ng m t cách h p lí các tài
nguyên trong t ch c nh m hoàn thành m c tiêu v i hi u qu cao.

    Nh ng lí thuy t qu n tr đó có th t m x p vào ba nhóm chính là :

    – Lí thuy t c đi n v qu n tr .

    – Lí thuy t tâm lí xã h i trong qu n tr .

    – Lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr .

    N i dung c a bài này gi i thi u khái quát các lí thuy t nói trên và
b t đ u b ng cái nhìn t ng quan v các lí thuy t qu n tr trư c phong
trào qu n tr khoa h c c a Taylor, s kh i đ u c a lí thuy t hi n đ i.



                                                                          35
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                            M C TIÊU

   Sau khi h c xong bài này, các b n s bi t :

   § Lí thuy t qu n tr trư c th k XX.

   § Lí thuy t C đi n v qu n tr .

   § Lí thuy t tâm lí xã h i trong qu n tr .

   § Lí thuy t Đ nh lư ng v qu n tr .




                      N I DUNG CHÍNH

Lí thuy t qu n tr trư c phong trào qu n tr khoa h c

      phương tây, nh ng ý ki n v qu n tr áp d ng trong kinh doanh
ch b t đ u manh nha xu t hi n t kho ng th k XVII, khi ho t đ ng
thương m i đã phát tri n khá m nh       vùng Đ a trung h i. Trư c đó,
trong th i Trung c , lí thuy t qu n tr chưa đư c phát tri n, vì đơn v
s n xu t kinh doanh v n ch đóng khung trong ph m vi gia đình. D n
d n, khi ho t đ ng s n xu t kinh doanh phát tri n nhi u hơn, thì nhu
c u v qu n tr đ u tiên mà ngư i ta nh n th y là ghi chép các ho t
đ ng giao d ch kinh doanh. Đ th a mãn nhu c u đó, Paciolo đã đ
xu t phương pháp k toán kép vào năm 1494. Tuy nhiên, s quan tâm
đ n qu n tr cũng ch d ng l i    đó.

   Đ n th k XVIII, là th i kỳ có nh ng phát minh m i t o nên
cu c cách m ng công nghi p trong đó đ c bi t là s          ng d ng đ ng
l c máy hơi nư c. Vi c s n xu t đư c chuy n t gia đình đ n m t
khung c nh m i là nhà máy. Đây là m t t ch c s n xu t có nh ng
đ c đi m khác v i t ch c s n xu t t i gia đình. Máy móc nhi u hơn,
công nhân đông hơn và không có quan h ru t th t, ho t đ ng s n xu t
                                                                         36
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



và kinh doanh cũng l n hơn. Tuy nhiên, khung c nh s n xu t m i
cũng chưa có tác đ ng l n đ n s phát tri n c a lí thuy t qu n tr . Lí
do là trong giai đo n đ u c a cu c cách m ng công nghi p, ch nhân
c a nhà máy t mình đ ng ra đi u khi n ho t đ ng s n xu t và thư ng
h không phân bi t ch c năng c a ngư i s h u ch v i ch c năng
c a ngư i qu n tr . S chú ý cũng ch t p trung vào khía c nh k thu t
c a s n xu t hơn là vào các n i dung c a ho t đ ng qu n tr th c ch t
(ho ch đ nh, t ch c, lãnh đ o và ki m tra).

   S phát tri n càng ngày càng l n m nh c a ho t đ ng s n xu t
khi n v n càng ngày tr thành m t nhu c u b c thi t. Nhu c u hút
nhi u v n đ h tr cho ho t đ ng s n xu t đã đưa đ n vi c áp d ng
ngày càng nhi u các hình th c t ch c công ty kinh doanh, đ c bi t là
công ty c ph n (Corporation). Đó là m t đơn v có pháp nhân riêng,
có th bán c ph n cho nhi u ngư i đ huy đ ng m t s v n l n. Do
có quá nhi u ngư i góp v n, nhi u ch s h u c a v n đã không th
tr c ti p tham gia qu n tr . Đ n lúc này, có th nói r ng s phân bi t
gi a ch c năng c a ngư i ch s h u và ngư i qu n tr đã tr nên rõ
r t. Chính s phân bi t này đã t o đi u ki n cho các nhà nghiên c u
t p trung vào các ho t đ ng qu n tr m t cách m nh m hơn.

    Cho đ n năm 1832,     châu Âu đã có nhi u nhà khoa h c và nh ng
ngư i tr c ti p qu n tr các cơ s s n xu t b t đ u quan tâm đ n vi c
c i ti n ho t đ ng qu n tr . Trong nh ng nhà ch trương c i cách xã
h i đã góp ph n vào vi c c i ti n qu n tr xí nghi p       châu Âu trong
th k XIX, có th k đ n Robert Owen. V i tư cách là ngư i qu n tr
m t xí nghi p l n v d t   Tô Cách Lan, Robert Owen đã tìm cách c i
thi n đi u ki n làm vi c và đi u ki n s ng cho công nhân. Xét v
phương di n qu n tr h c, vi c làm c a Robert Owen cũng đã đ t ra
m t v n đ m i cho các nhà qu n tr quan tâm. Đó là m i quan h

                                                                        37
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



gi a đi u ki n làm vi c và đi u ki n s ng c a công nhân v i thành
qu c a xí nghi p.

   Tóm l i, cho đ n cu i th k XIX, các n l c nghiên c u và đưa
ra nh ng lí thuy t qu n tr nh m giúp nâng cao hi u qu c a công tác
qu n tr còn   tình tr ng m i m , b t thư ng và không có m t công
trình t ng h p nào v nh ng nguyên t c và k thu t qu n tr m t cách
đ y đ . S chú ý v qu n tr cũng ch t p trung ch y u vào khía c nh
k thu t c a s n xu t là chính. Truy n th ng chú tr ng vào m t k
thu t c a s n xu t s đư c k t c v i Frederick Taylor vào nh ng năm
cu i th k XIX đ u th k XX. Nhưng Taylor s tr thành ngư i đ t
n n móng đ u tiên cho qu n tr h c hi n đ i vì đã bi t chú ý đ n
nh ng khía c nh khác c a ho t đ ng qu n tr .



Lí thuy t c đi n v qu n tr

   M c d u càng ngày càng có nhi u lí thuy t m i v qu n tr , nh ng
lí thuy t c đi n v qu n tr v n gi m t v trí x ng đáng trong qu n
tr h c hi n đ i. Nhi u k thu t t ch c và qu n tr kinh doanh ngày
nay v n áp d ng các nguyên t c c a lý thuy t qu n tr c đi n. Th m
chí, các lí thuy t m i v qu n tr cũng ch u nh hư ng m t cách có ý
th c ho c không có ý th c c a nh ng lí thuy t qu n tr c đi n.

   Lí thuy t c đi n v qu n tr bao g m hai lí thuy t chính. M t là
“Lí thuy t qu n tr m t cách khoa h c”    Hoa kỳ v i Frederick Taylor
và các c ng s viên. Hai là “Lí thuy t qu n tr hành chính” xu t hi n
vài năm sau v i Henry Fayol      Pháp, Max Weber           Đ c, Chester
Barnard, Luther Gulick và Lynda Urwick      Anh và Hoa kỳ.

   1. Lí thuy t Qu n tr m t cách khoa h c

                                                                        38
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Thu t ng “Qu n tr m t cách khoa h c” (Scientific Management)
đư c m t ngư i ng h lí thuy t c a Taylor là Louis Brandeis s
d ng l n đ u tiên trong m t báo cáo trư c        y ban Thương m i Liên
Bang Hoa Kỳ vào năm 1910. M t năm sau, thu t ng đó đư c chính
Taylor s d ng đ đ t tên cho tác ph m c a mình v i nhan đ là các
nguyên t c Qu n tr m t cách khoa h c, xu t b n năm 1911. T đó
đ n nay, thu t ng này đư c dùng đ ch các ý ki n c a m t nhóm các
tác gi      Hoa kỳ, mà đ ng đ u là Frederick Winslow Taylor (1856 –
1915) mu n nâng cao hi u qu qu n tr b ng cách trình bày các bi n
pháp đ tăng năng su t lao đ ng c a công nhân. Tên tu i c a Taylor
đư c g n li n v i lí thuy t qu n tr khoa h c, và vì lí thuy t qu n tr
khoa h c là n l c đ u tiên c a con ngư i trình bày m t cách có h
th ng nh ng nguyên t c cơ b n đ qu n tr các cơ s s n xu t, trong
th gi i phương tây, ngư i ta đã g i Taylor là cha đ c a qu n tr h c.
Lí thuy t qu n tr m t cách khoa h c vì v y, cũng còn đư c g i b ng
nh ng tên khác như lí thuy t Taylor, ch nghĩa Taylor v.v…

         a) Frederick Winslow Taylor (1856 –1915)

    Taylor là m t k sư cơ khí, xu t thân t công nhân và tr thành k
sư tr i qua v a làm v a h c ban đêm. Trong quá trình làm vi c trong
m t nhà máy luy n cán thép, Taylor đã có nhi u cơ h i đ quan sát
th c t qu n tr trong nhà máy. Qua các kinh nghi m đó, Taylor đã
cho r ng có 2 nguyên nhân chính khi n năng su t lao đ ng c a công
nhân th p và vì năng su t lao đ ng th p nên s qu n tr đã kém hi u
qu .

    Hai nguyên nhân khi n năng su t lao đ ng kém là:

       § Công nhân không bi t phương pháp làm vi c.

       § Công nhân làm vi c thi u nhi t tình và hăng hái.
                                                                           39
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Taylor quy trách nhi m t o ra hai nguyên nhân này thu c v các
nhà qu n tr . Nói m t cách c th là các nhà qu n tr đã không bi t
qu n tr m t cách khoa h c.

    N i dung c a Qu n tr m t cách khoa h c, theo Taylor, bao g m
các đi u cơ b n sau đây:

    § Các nhà qu n tr , t c p t trư ng, đ n qu n đ c, giám đ c
nên dành nhi u th i gi và công s c đ làm k ho ch ho t đ ng, t
ch c cho công nhân làm vi c và ki m tra ho t đ ng c a công nhân,
thay vì t mình cũng tham gia công vi c c th như công nhân.

    § Các nhà qu n tr nên suy nghĩ đ tìm ra nh ng cách th c ho t
đ ng ít t n th i gian, ít hao s c lao đ ng nh t, đ d y cho công nhân.

    § Các nhà qu n tr nên s d ng các bi n pháp kinh t đ kích
thích công nhân hăng hái làm vi c.

      b) Henry L.Gantt (1861 – 1919 )

    Cùng làm vi c chung v i Taylor t i các nhà máy Midvale,
Simonds và Bethlebem Steel, Gantt cho r ng h th ng tr lương theo
s n ph m do Taylor đ xư ng không có tác đ ng nhi u đ n s kích
thích công nhân. Do đó Gantt đã b sung vào vi c tr lương theo s n
ph m c a Taylor h th ng ti n thư ng. Theo h th ng này, n u công
nhân vư t đ nh m c s n ph m ph i làm trong ngày, h                  s đư c
thư ng thêm m t kho n ti n. Đ c bi t, trong trư ng h p đó, c ngư i
qu n tr tr c ti p công nhân cũng đư c thư ng.

    M t đóng góp khác c a Gantt là “bi u đ Gantt”, m t k thu t
di n t th i gian k ho ch c a công vi c b ng cách phân tích th i gian
c a t ng công đo n, và th hi n trên m t đ bi u mà nhìn vào đó, nhà
qu n tr có th th y đư c công vi c đang           vào giai đo n nào. M c

                                                                           40
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



d u đó là m t ý ki n đơn gi n, bi u đ Gantt đã đư c áp d ng r t r ng
rãi và cho th y s h u ích trong công tác qu n tr cho đ n t n hôm
nay.

       c) Ông và bà Gilbreth: Lilian Gilbreth (1878 – 1972) và
Frank Gilbreth (1868 – 1924 )

   Trong lúc Taylor tìm cách làm cho công vi c đư c hoàn thành
nhanh hơn b ng cách tác đ ng vào công nhân, thì Lilian và Frank
Gilbreth tìm cách gia tăng t c đ b ng cách gi m các thao tác th a.
V i quan ni m đó, ông bà Gilbreth đã khám phá ra r ng trong 12 thao
tác mà m t ngư i th xây th c hi n đ xây g ch lên tư ng, có th rút
xu ng còn 4, và nh đó m i ngày m t ngư i th có th xây đư c 2700
viên g ch thay vì 1000, mà không c n ph i thúc h i.

   Ông bà Gilbreth cũng cho r ng thao tác có quan h đ n s m t
m i c a công nhân, do đó gi m b t s lư ng thao tác thì cũng gi m
đư c s m t nh c. Lilian Gilbreth cũng là m t trong nh ng ngư i đ u
tiên lưu ý đ n khía c nh tâm lí trong qu n tr v i lu n án Ti n sĩ nhan
đ : “Tâm lí qu n tr ”. R t ti c, do s kỳ th nam n            M vào th i
gian đó (1914) tư tư ng khoa h c c a Lilian Gilbreth đã không đư c
quan tâm chú ý.

       • Nh n xét v Lí thuy t qu n tr khoa h c

    Taylor và nh ng ngư i cùng quan đi m v i ông đã gây ra m t s
quan tâm m i m vào vi c qu n tr xí nghi p vào đ u th k XX,
khi n nhi u ngư i đã g i lí thuy t qu n tr khoa h c là m t “phong
trào”. H không ph i là nh ng nhà lí thuy t, mà là nh ng k sư,
nh ng công nhân, có kinh nghi m làm vi c th c t trong xí nghi p và
quan tâm đ n vi c gia tăng năng su t c a công nhân. Các phương
pháp “qu n tr khoa h c” đã đư c áp d ng r ng rãi mang l i k t qu .
                                                                         41
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Nhi u nhà phê bình hi n nay cho r ng nói chung lí thuy t qu n tr
khoa h c thi u nhân b n, đã xem con ngư i như m t đinh c trong
m t c máy. Tuy nhiên, cũng có ý ki n bênh v c cho r ng tư tư ng
c a Taylor là s n ph m c a th i đ i ông s ng. Vào cu i th k XIX
đ u th k XX, xã h i M đang mu n tìm cách gia tăng năng su t c a
công nhân, trong m t b i c nh đ cao s c n cù c a đ o đ c Tin Lành,
s tin tư ng tuy t đ i vào tính duy lí trong kinh t và v i kinh nghi m
th c ti n v k thu t s n xu t c a các tác gi thu c phong trào này.

   2. Lí thuy t qu n tr hành chính

   “Lí thuy t qu n tr hành chính” là tên đư c các tác gi March và
Simon đ t cho m t nhóm các ý ki n đư c nhi u tác gi           M , Pháp,
Anh, Đ c – trong đó ch y u là các nư c Châu Âu – nêu lên trong
nh ng th p k n a đ u th k XX. Theo Kast và Rosenweig, trong lúc
lí thuy t qu n tr khoa h c t p trung vào vi c nâng cao năng su t lao
đ ng   c p phân xư ng thì lí thuy t qu n tr hành chính t p trung s
chú ý vào vi c nêu lên nh ng nguyên t c qu n tr l n áp d ng cho
nh ng c p b c t ch c cao hơn, n i b t là các tác gi Henry Fayol c a
Pháp, Max Weber c a Đ c, Chester Barnard c a M cùng nhi u tác
gi khác.

       a) Henry Fayol

   Henry Fayol đã xu t b n tác ph m “Qu n tr công nghi p và Qu n
tr chung” năm 1916     Pháp, trình bày nh ng quan ni m m i v qu n
tr . Tuy đ c l p v i phong trào   Hoa Kỳ, cũng đã chia s khá nhi u
nh ng ý ki n c a các tác gi M , nhưng v i m t nh n th c bao quát
hơn v n i dung c a ho t đ ng qu n tr .

    Trong lúc các tác gi     M đã ch t p trung ch y u vào khía
c nh k thu t c a s n xu t và nh ng quan ni m v qu n tr c a h ch
                                                                        42
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



d ng l i   c p qu n tr phân xư ng, Henry Fayol đã trình bày m t h
th ng các quan ni m qu n tr t ng h p và cao c p hơn.

    Ông cho r ng các ho t đ ng trong m t đơn v s n xu t kinh doanh
có th chia làm 6 nhóm: (1) k thu t hay s n xu t, (2) mua bán, (3) tài
chính, (4) qu n lí tài s n và nhân viên, (5) k toán th ng kê, và (6)
nh ng ho t đ ng qu n tr t ng h p bao g m các vi c ho ch đ nh, t
ch c, ch huy, ph i h p và ki m tra. Fayol đã nêu lên 14 nguyên t c
qu n tr mà các nhà qu n tr ph i quan tâm th c hi n, m c dù đây ch
là nh ng nguyên t c m m d o, không ph i lúc nào cũng có giá tr
tuy t đ i. Các nguyên t c đó là:

    1. Phân chia công vi c.

    2. Tương quan gi a th m quy n và trách nhi m.

    3. K lu t.

    4. Th ng nh t ch huy.

    5. Th ng nh t lãnh đ o.

    6. Cá nhân l thu c l i ích chung.

    7. Thù lao tương x ng.

    8. T p trung th m quy n.

    9. Tuân th nguyên t c c p b c trong t ch c.

    10. Tr t t .

    11. Công b ng.

    12. n đ nh nhi m v .

    13. Sáng ki n.

                                                                         43
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    14. Tinh th n t p th .

    Fayol cũng đã nh n m nh đ n ph m vi ng d ng ph bi n c a các
nguyên t c và k thu t qu n tr đ i v i t t c m i lo i hình t ch c,
không phân bi t tính ch t và m c tiêu c a t ch c y.

        b) Max Weber (1864 – 1920)

    Là m t nhà xã h i h c, Weber đã là m t trong nh ng ngư i sáng
l p xã h i h c hi n đ i và đã có nhi u đóng góp vào lí thuy t qu n tr .
Weber đã không t p trung nghiên c u c th vi c qu n tr m t t ch c
c th nào. Lí thuy t qu n tr c a Weber t p trung vào vi c nghiên c u
cơ c u kinh t và chính tr vĩ mô. Weber đã phát tri n lí thuy t v t
ch c h p lý, mà ông đ t tên là H th ng thư l i, đi u ki n c a s qu n
tr h u hi u. H th ng thư l i theo Weber là hình th c h u hi u nh t
đ i v i m i t ch c trong xã h i, t t ch c kinh doanh đ n các t
ch c chính quy n và không kinh doanh. B n đ c đi m c a m t h
th ng thư l i là:

1. M i ho t đ ng c a t ch c đ u căn c vào văn b n quy đ nh trư c.

2. Ch có nh ng ngư i có ch c v đư c giao m i có quy n quy t
   đ nh.

3. Ch có nh ng ngư i có năng l c m i đư c giao ch c v .

4. M i quy t đ nh trong t ch c ph i mang tính khách quan.

        c) Chester Barnard (1886 – 1961 )

    T t nghi p đ i h c Harvard, làm vi c cho Công ty Đi n tho i và
đi n báo M năm 1909, r i tr thành Ch t ch c a công ty New Jersey
Bell năm 1927, Barnard đã căn c trên kinh nghi m qu n tr c a mình
đ vi t tác ph m “Các ch c năng c a nhà qu n tr ” vào năm 1938 và

                                                                         44
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



đã tr thành m t trong nh ng tác ph m kinh đi n v qu n tr h c cho
đ n ngày nay. Theo ông, t ch c (xí nghi p, công ty v.v… ) là m t h
th ng h p tác c a nhi u ngư i v i 3 y u t cơ b n : (1) s s n sàng
h p tác, (2) có m c tiêu chung, và (3) có s thông đ t. N u thi u m t
trong ba y u t này, t ch c s tan v .

    Cũng như Weber, Barnard nh n m nh đ n y u t quy n hành
trong t ch c. Nhưng Barnard cho r ng ngu n g c c a quy n hành
không xu t phát t ngư i ra m nh l nh, mà xu t phát t s ch p nh n
c a c p dư i. S ch p nh n đó ch có th có v i 4 đi u ki n: (1) c p
dư i hi u rõ s ra l nh, (2) n i dung ra l nh phù h p v i m c tiêu c a
t ch c, (3) n i dung ra l nh phù h p v i l i ích c a cá nhân h , và
(4) h   có kh năng th c hi n m nh l nh đó. Lí thuy t này đư c
Barnard g i là lí thuy t v s ch p nh n quy n hành. Barnard cũng
cho r ng m c tiêu c a ho t đ ng qu n tr là ph i đem l i hi u qu và
k t qu .

           d) Nh n xét v Lí thuy t qu n tr hành chính

    Khác v i lí thuy t qu n tr c a Taylor, lí thuy t qu n tr hành
chính ch trương r ng năng su t lao đ ng s cao trong m t t ch c
đư c s p đ t m t cách h p lý. M c dù có nhi u ý ki n nh n xét v giá
tr th c t c a các ý ki n này, các nguyên t c qu n tr c a lí thuy t này
v n còn đư c áp d ng nhi u trong các cơ quan, xí nghi p, đ c bi t là
trong công tác t ch c b máy xí nghi p. Hình th c t ch c theo hình
nón, nguyên t c h c p, khái ni m v s th ng nh t đi u khi n, s u
quy n, t m h n qu n tr h p, s phân chia và thành l p các đơn v nh ,
hi n đang ng d ng ph bi n trong công tác t ch c là nh ng đóng
góp quan tr ng c a lí thuy t qu n tr hành chính.




                                                                         45
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    S ch trích quan tr ng nh t đ i v i lí thuy t qu n tr hành chính
là s c ng r n trong quan đi m qu n tr c a h , ít chú ý đ n y u t con
ngư i và xã h i. Khi các nguyên t c t ch c đư c áp d ng m t cách
c ng r n, không quan tâm đ n nh ng đi u ki n con ngư i và xã h i
th c ti n, thì d gây nên tình tr ng “quan liêu” t c là xa r i th c ti n.
Tuy nhiên, n u tuy t đ i hoá các đ c đi m c a th c ti n đ không
qu n tr theo nguyên t c thì l i tr thành “tuỳ ti n”. Vì v y, v n đ là
ph i bi t cách v n d ng các nguyên t c qu n tr c a lí thuy t qu n tr
hành chính phù h p v i yêu c u th c ti n, ch không ph i là t b các
nguyên t c đó.



Nh n xét chung v lí thuy t qu n tr c đi n

    Ti n đ căn b n c a lí thuy t c đi n v qu n tr là con ngư i
thu n lí kinh t . B ng cách chuyên môn hoá nhi m v trong m t h
th ng c p b c rõ ràng, ngư i ta có th t ch c công vi c đ hoàn thành
m c tiêu chung m t cách có hi u qu .

    T nh n th c đó, các tác gi trong lí thuy t c đi n, t Taylor đ n
Fayol đ u nh n m nh r ng : có th gia tăng hi u qu qu n tr b ng
cách s p x p h p lí và ki m tra công vi c c a con ngư i. Nh ng con
ngư i đó l i có th kích thích duy nh t b ng quy n l i kinh t . Đ i v i
công vi c, đ có năng su t cao, công vi c c n đư c chuyên môn hoá,
đư c hư ng d n chu đáo và đư c thư ng xuyên ki m tra. Đ b o đ m
có s ph i h p nh m hoàn thành m c tiêu c a t ch c, nhà qu n tr
ph i là s c m nh h i nh p cơ b n và cơ c u t ch c ch t ch là c n
thi t đ th c hi n s ph i h p đó.

    M t trong nh ng phê phán chính đ i v i lí thuy t c đi n là đã
xem các t ch c là nh ng h th ng khép kín. Đi u này là không th c
                                                                          46
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



t . Cách nhìn nh n này không th y đư c nh hư ng c a các y u t
môi trư ng đ i v i t ch c và nhi u khía c nh n i b khác.

   Phê phán quan tr ng th hai v lí thuy t c đi n là đã có quan
đi m không th c t v tác phong c a con ngư i. Các tác gi March và
Simon đã g i các lí thuy t c đi n là “mô hình máy móc”. Warren
Bennis, m t nhà tâm lý qu n tr , cho r ng lí thuy t c đi n đã đưa ra
nh ng nguyên t c đ qu n tr nh ng t ch c không có con ngư i.

   Phê phán th ba liên quan đ n giá tr th c ti n c a các nguyên t c
qu n tr , Kast và Rosenweig cho r ng nhi u nguyên t c do lí thuy t c
đi n nêu lên ch là nh ng nh n đ nh có tính ch t lương tri thông
thư ng và quá t ng quát, không th áp d ng trong th c t . Nhi u
nguyên t c l i mâu thu n v i nhau, ví d nguyên t c th ng nh t ch
huy hay quy n hành theo h c p trong t ch c l i mâu thu n v i
quy n hành theo ki n th c chuyên môn.

   Cu i cùng, xét v m t khoa h c, vì h u h t các tác gi trong lí
thuy t c đi n v qu n tr là các nhà qu n tr th c t , các lí thuy t c a
h đ u xu t phát t kinh nghi m và thi u cơ s v ng ch c c a s
nghiên c u khoa h c.

   M c dù có nh ng h n ch nh t đ nh, lí thuy t c đi n v qu n tr
đã có vai trò l n trong s hình thành và đ t n n t ng cho qu n tr h c
hi n đ i. Trên cơ s nh ng ý ki n ban đ u c a lí thuy t này, qu n tr
h c đã đư c phát tri n m nh m nh nh ng đóng góp b sung nh ng
m t thi u c a lí thuy t c đi n (ví d : lí thuy t tâm lý xã h i trong
qu n tr đã b sung khía c nh nhân b n), ho c m            r ng nh ng tư
tư ng ban đ u c a lí thuy t c đi n (ví d : lí thuy t h th ng v qu n
tr đã tri n khai khía c nh thu n lí trong ho t đ ng qu n tr mà lí
thuy t c đi n đã nêu lên). V m t ng d ng th c t , không th ph

                                                                        47
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



nh n r ng nh nh ng đóng góp c a lí thuy t c đi n, vi c qu n tr các
cơ s kinh doanh, các cơ s s n xu t và ngay c các cơ quan chính
quy n     các nư c phương Tây đã đư c nâng cao m t cách rõ r t trong
nhi u th p niên thu c n a đ u th k       XX Nh        s    ng d ng các
nguyên t c và k thu t qu n tr c a lí thuy t qu n tr c đi n, tình
tr ng qu n tr lu m thu m, tùy ti n t i các cơ s s n xu t đã đư c
kh c ph c và vi c qu n tr đã đư c đưa vào n n p.



Lí thuy t tâm lí xã h i trong qu n tr

   Lí thuy t tâm lí xã h i trong qu n tr , hay còn g i là lí thuy t tác
phong, ch nghĩa hành vi hay lí thuy t tương quan nhân s (quan h
con ngư i), là nh ng quan ni m v qu n tr nh n m nh đ n vai trò c a
y u t tâm lí, tình c m, quan h xã h i c a con ngư i trong công vi c.
Lí thuy t này cho r ng hi u qu c a qu n tr cũng do năng su t lao
đ ng quy t đ nh, nhưng năng su t lao đ ng không ph i do các y u t
v t ch t quy t đ nh, mà do s th a mãn các nhu c u tâm lí xã h i c a
con ngư i.

   Đ i v i gi i khoa h c v qu n tr , cu c nghiên c u            nhà máy
Hawthorne đư c xem là d u m c kh i s chính th c c a lí thuy t tâm
lí xã h i. Sau Hawthorne là nh ng đóng góp b sung c a nhi u tác
gi , trong đó đáng lưu ý là Mc Gregor, Chris Argyris và Abraham
Maslow.

        a) Hugo Munsterberg

   Stephen Robbins cho r ng chính Hugo Munsterberg là ngư i đã
l p ra m t ngành h c m i là ngành tâm lí h c công nghi p. Trong tác
ph m nhan đ “Tâm lí h c và hi u qu trong công nghi p” xu t b n
năm 1913 (ch 2 năm sau sách c a Taylor), Munsterberg đã đ t v n đ
                                                                        48
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



ph i nghiên c u m t cách khoa h c tác phong c a con ngư i đ tìm ra
nh ng m u m c chung và gi i thích nh ng s khác bi t. Cũng suy
nghĩ như các tác gi trong lí thuy t qu n tr khoa h c, Munsterberg
cho r ng năng su t c a lao đ ng s cao hơn n u công vi c giao phó
cho h đư c nghiên c u, phân tích chu đáo và h p k năng cũng như
h p v i đ c đi m tâm lí c a h .

    Munsterberg đã đ ngh các nhà qu n tr dùng các bài tr c nghi m
tâm lí đ tuy n ch n nhân viên và ph i tìm hi u tác phong con ngư i
trư c khi đi tìm các k thu t thích h p đ đ ng viên h làm vi c.
Nh ng ý ki n y, lúc sinh th i c a Munsterberg đã không đư c chú ý
thì ngày nay l i đang đư c ng d ng.

        b) Mary Parker Follet

    Là m t nhà nghiên c u lí thuy t qu n tr đ ng th i v i các tác gi
c a phong trào qu n tr khoa h c, Mary Parker Flollet là m t trong r t
ít ngư i trong th p niên 20 lưu ý khía c nh tâm lí và xã h i trong ho t
đ ng qu n tr . Follet đã cho r ng các đơn v s n xu t và kinh doanh,
ngoài khía c nh kinh t và k thu t, còn ph i đư c xem là m t h
th ng c a nh ng quan h xã h i và ho t đ ng qu n tr là m t ti n trình
mang tính ch t quan h xã h i.

    Nh ng ý ki n sơ lư c c a tác gi này v s ch p nh n quy n
hành, s quan tr ng c a ph i h p, s h i nh p c a các thành viên
trong xí nghi p, đã là nh ng gi thuy t khoa h c hư ng d n r t nhi u
cho các nhà nghiên c u qu n tr v sau.

    Nh n xét v các ý ki n c a Follet, Robbins cho r ng nh ng đi u
trình bày c a Follet chính là nh ng đi u đã đư c ngư i Nh t tin tư ng
và áp d ng trong vi c qu n tr các xí nghi p Nh t B n.


                                                                         49
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



         c) Cu c nghiên c u     nhà máy Hawthorne

      Xét v m t khoa h c, cu c nghiên c u        nhà máy Hawthorne là
m t s ki n l n trong l ch s phát tri n c a lí thuy t qu n tr .

      Nguyên th y, nhà máy Hawthorne thu c Công ty Đi n l c mi n
Tây     g n Chicago th c hi n m t cu c nghiên c u vào năm 1924 đ
tìm nh ng y u t v t ch t (ti ng n, ánh sáng, đ nóng v.v…) có nh
hư ng đ n năng su t c a lao đ ng. Hai nhóm n công nhân đã đư c
đưa vào cu c nghiên c u. Các nhà nghiên c u đã nâng d n tình tr ng
t t đ p c a các y u t v t ch t và đo lư ng năng su t. K t qu cho
th y khi các đi u ki n v t ch t đư c c i thi n, năng su t c a lao đ ng
đã nâng cao hơn. Tuy nhiên, khi làm cu c thí nghi m ngư c l i, các
nhà nghiên c u th y r ng năng su t c a các n công nhân này v n ti p
t c gia tăng dù các đi u ki n v t ch t đã b h th p xu ng như lúc kh i
đ u.

      Elton Mayo (1880 – 1949), m t giáo sư v tâm lí h c c a trư ng
kinh doanh Harvard đã đư c m i tham gia cu c nghiên c u đ gi i
thích hi n tư ng đư c xem là ngh ch lí này. Liên t c trong 5 năm, t
1927 đ n 1932, Mayo đã ti n hành nhi u cu c nghiên c u khác nhau
và đã ghi nh n đư c nhi u khám phá quan tr ng làm n n t ng cho vi c
qu n tr .

      Trong cu c nghiên c u đ u tiên, Mayo th y ánh sáng làm vi c
không gây nh hư ng đ n năng su t c a công nhân. Trong cu c
nghiên c u th hai, Mayo l i th y các đi u ki n làm vi c không có
ho c có ít quan h v i năng su t. Trong cu c nghiên c u th ba, Mayo
l i th y ti n lương và ti n thư ng không t o ra tác đ ng nào trên năng
su t c a t p th . Trái l i, nh ng y u t có can d đ n năng su t l i là
nh ng y u t phi v t ch t.

                                                                          50
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Th t v y, t   nh ng cu c nghiên c u         Hawthorne, Mayo th y
r ng gi a tâm lí và hành vi có m i quan h r t ch t ch v i nhau.
Không nh ng th , khi con ngư i làm vi c chung trong t p th , thì nh
hư ng c a t p th l i đóng vai trò l n trong vi c t o ra hành vi c a cá
nhân. V i tư cách con ngư i trong t p th , công nhân có xu hư ng
tuân theo các qui đ nh c a t p th – dù ch là nh ng qui đ nh không
chính th c – hơn là nh ng kích thích t bên ngoài. Nh ng khám phá
này đưa đ n nh n th c m i v y u t con ngư i trong vi c qu n tr .

    M c dù b nhi u ch trích v tính khoa h c c a các phương pháp
nghiên c u đư c áp d ng, công trình c a Mayo t i nhà máy
Hawthorne đã m ra m t k nguyên m i trong qu n tr h c, đư c g i
là “phong trào quan h con ngư i” đ i ngh ch l i v i “phong trào qu n
tr khoa h c” c a Taylor trư c đó. V i s nh n m nh đ n m i quan h
con ngư i trong qu n tr , các nhà qu n tr ph i tìm cách gia tăng s
th a mãn tâm lí và tinh th n nhân viên.

        d) Douglas Mc Gregor (1909 – 1964 )

    Phát tri n các k t qu nghiên c u c a Mayo, Mc Gregor đã cho
r ng các nhà qu n tr trư c đây đã ti n hành các cách th c qu n tr
trên nh ng gi thuy t sai l m v hành vi c a con ngư i. Nh ng gi
thuy t đó cho r ng ph n đông m i ngư i đ u không thích làm vi c,
thích đư c ch huy hơn là t mình ph i gánh vác trách nhi m và h u
h t m i ngư i đ u ch làm t t công tác vì quy n l i v t ch t. Theo Mc
Gregor, chính vì nh ng gi thuy t đó mà các nhà qu n tr đã xây d ng
nh ng b máy t ch c v i quy n hành t p trung, đ t ra nhi u quy t c
và th t c, đ ng th i v i m t h th ng ki m tra và giám sát ch t ch .
Mc Gregor đ t tên cho nh ng gi thuy t này là thuy t X và đ ngh
m t lo t gi thuy t khác, mà ông g i là thuy t Y. Thuy t Y cho r ng
công nhân có th s thích thú v i công vi c n u có đư c nh ng đi u
                                                                         51
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



ki n thu n l i và h có th đóng góp nhi u đi u t t đ p vào vi c qu n
tr t ch c. Mc Gregor cũng cho r ng thay vì nh n m nh đ n nh ng cơ
ch ki m tra không c n thi t trong t ch c, nhà qu n tr nên quan tâm
đ n s ph i h p ho t đ ng.

        e) Chris Argyris (1923 – )

    Cũng xu t phát t      nh ng khám phá c a cu c nghiên c u
Hawthorne, Chris Argyris cũng đưa ra nh ng ý ki n bác b các ý ki n
c a lí thuy t c đi n v s đ ng viên và s th a mãn c a công nhân.
Argyris cho r ng m t s nh n m nh quá nhi u c a nhà qu n tr đ i v i
vi c ki m soát nhân viên s đưa nhân viên đ n thái đ th đ ng, l
thu c và né tránh trách nhi m. Trong tr ng thái tâm lí đó, h s c m
th y b t bình v i nơi làm vi c; t đó, ho c là s b vi c, ho c s có
nh ng hành vi tiêu c c đ i v i vi c hoàn thành m c tiêu chung. Chris
Argyris cho r ng b n ch t con ngư i luôn mu n là ngư i trư ng
thành, t c là mu n s đ c l p, s phong phú trong hành đ ng, s đa
d ng trong các m i quan tâm và kh năng t làm ch . Nhà qu n tr
h u hi u là ngư i bi t t o đi u ki n cho nhân viên ng x như nh ng
ngư i trư ng thành, và đi u đó s có l i cho t ch c.

        f) Abraham Maslow (1908 – 1970)

    Maslow đã xây d ng m t lí thuy t v nhu c u c a con ngư i g m
5 lo i, đư c x p t th p đ n cao theo th t : (1) nhu c u v t ch t, (2)
nhu c u an toàn, (3) nhu c u xã h i, (4) nhu c u kính tr ng, và (5) nhu
c u “t hoàn thi n”. Theo Maslow, nhu c u quy t đ nh hành vi c a
con ngư i và con ngư i có xu hư ng đi tìm s th a mãn các nhu c u
 y tu n t t th p đ n cao. S qu n tr h u hi u ph i căn c vào nhu
c u th c s đang c n đư c th a mãn c a con ngư i.

    5. Nh n xét v lí thuy t tâm lí xã h i trong qu n tr
                                                                         52
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Có th tóm t t các quan đi m v qu n tr c a lí thuy t tâm lý xã
h i trong các n i dung sau đây:

    a) Các đơn v kinh doanh là m t h th ng xã h i, bên c nh tính
kinh t và k thu t đã đư c nh n th y.

    b) Con ngư i không nh ng ch có th đ ng viên b ng các y u t
v t ch t, mà c các y u t tâm lí xã h i.

    c) Các nhóm và các t ch c phi chính th c trong xí nghi p có tác
đ ng nhi u đ n tinh th n, thái đ và k t qu lao đ ng c a công nhân.

    d) S lãnh đ o c a nhà qu n tr không th ch đơn thu n d a vào
quy n hành chính th c trong b máy t ch c, mà còn ph i d a nhi u
vào các y u t tâm lí xã h i.

    e) S th a mãn tinh th n có m i liên quan ch t ch v i năng su t
và k t qu lao đ ng.

    g) S tham gia làm tăng năng su t.

    h) Công nhân có nhi u nhu c u v tâm lí và xã h i c n đư c th a
mãn.

    i) Tài năng qu n tr đòi h i nhà qu n tr ph i có chuyên môn k
thu t và c các đ c đi m v quan h t t v i con ngư i.

    B ng s nh n m nh đ n các nhu c u tâm lí và xã h i c a con
ngư i, lí thuy t Tâm lí xã h i đã b sung cho lí thuy t c đi n khi cho
r ng năng su t không ph i ch thu n tuý là v n đ k thu t.

    Lí thuy t Tâm lí xã h i cũng đã giúp c i ti n cách th c và tác
phong qu n tr khi nêu lên t m quan tr ng c a quan h con ngư i.
 nh hư ng c a tác phong lãnh đ o c a nhà qu n tr , c a m i quan h
gi a các đ ng nghi p, vai trò c a các t ch c không chính th c đ i
                                                                        53
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



v i thái đ lao đ ng và năng su t đã đư c nh n th y và gây nên m t
phong trào r m r đư c g i là “phong trào quan h con ngư i” trong
th p niên 50, không thua gì “phong trào qu n tr khoa h c” c a Taylor
trư c đây.

   Lí thuy t Tâm lí xã h i đã có nh ng đóng góp l n lao vào s
nghiên c u và th c hành qu n tr . Nh nh ng đóng góp này, ngày nay
nhà qu n tr hi u rõ hơn v s đ ng viên con ngư i, v         nh hư ng c a
t p th đ i v i hành vi, v m i quan h nhân s trong công vi c, cũng
như v ý nghĩa c a lao đ ng đ i v i con ngư i. Nh ng ki n th c đó
đã giúp nhà qu n tr ph i quan tâm hơn khi đ i x v i nhân viên, ph i
ch n l a cách th c lãnh đ o thích h p và ph i quan tâm hơn n a đ i
v i vi c s d ng quy n hành và thông đ t trong t ch c.

   Tuy nhiên, cũng có nhi u ý ki n ch trích lí thuy t Tâm lý xã h i
là đã quá chú ý đ n y u t xã h i c a con ngư i khi n tr thành thiên
l ch. Khái ni m “con ngư i xã h i” ch có th b sung cho khái ni m
“con ngư i thu n lí – kinh t ” ch không th thay th . Không ph i lúc
nào nh ng “con ngư i th a mãn” đ u là nh ng lao đ ng có năng su t
cao. Theo James Stoner, trong th p niên 50     M , nhi u n l c nh m
c i thi n đi u ki n làm vi c và gia tăng s th a mãn tinh th n c a
công nhân đã không đem l i s gia tăng năng su t như mong đ i. Môi
trư ng xã h i c a nơi làm vi c ch là m t trong nhi u y u t              nh
hư ng đ n năng su t. Lương b ng và quy n l i v t ch t, cơ c u t
ch c, s rõ ràng trong công vi c v.v… cũng có vai trò đ i v i năng
su t c a công nhân.

   M t s phê phán khác đ i v i lí thuy t Tâm lí xã h i và phong
trào quan h con ngư i nói chung đã xem xét hành vi c a con ngư i
trong t ch c v i tư cách là ph n t c a m t “h th ng khép kín”.
Th t ra, t ch c không bao gi là m t h th ng kín. M i t ch c đ u
                                                                        54
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



ch u tác đ ng c a nhi u nhân t bên ngoài : chính tr , kinh t , văn hóa,
xã h i v.v… v i tư cách là “h th ng m ”. V i h th ng m , quan h
con ngư i trong t ch c không còn hoàn toàn tùy thu c vào tương
quan n i b gi a các thành ph n trong t ch c, mà s ch u chi ph i
c a các y u t bên ngoài n a và các y u t bên ngoài l i          ngoài kh
năng ki m soát c a nhà qu n tr .

    M c d u v y, không th ph nh n ph n đóng góp và ý nghĩa quan
tr ng c a lí thuy t Tâm lí xã h i đ i v i qu n tr h c. Lí thuy t Tâm lí
xã h i đã giúp cho các nhà qu n tr nh ng ki n th c và k thu t đ có
th s d ng tài nguyên đó m t cách t t đ p, nh m hoàn thành m c tiêu
chung, như câu đ nh nghĩa quen thu c c a lí thuy t Tâm lí xã h i v
qu n tr : Qu n tr là hoàn thành công vi c thông qua con ngư i.



Lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr

    § S phát sinh c a lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr

    Cu c chi n tranh th gi i l n th hai đã đ t ra nhi u v n đ m i
cho vi c qu n tr . Ngư i ta đã đánh nhau b ng tàu ng m và hàng trăm
phi cơ đư c s d ng làm phương ti n t n công            t. Nh ng s vi c
này làm cho vi c ch đ o chi n tranh tr thành ph c t p, trong đó s
sai l m dù nh đ n bao nhiêu cũng đem đ n nh ng thi t h i vô cùng
l n. Khi nư c Anh cơ h không còn ch u đ ng n i các cu c t n công
c a Đ c, ngư i Anh đã thành l p nhóm nghiên c u hành quân bao
g m các nhà toán h c, v t lí và nhi u chuyên gia trong các lĩnh v c
khác đ tìm cách ch ng l i s t n công c a Đ c. Nhóm nghiên c u
này đã đưa ra nh ng mô hình toán nh m đơn gi n hóa tình ti t t n
công và ph n công và qua đó, giúp các nhà ch huy quân s gi m b t
các sai l m v chi n thu t. Nh ng mô hình đó, d a trên các phương
                                                                         55
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



trình toán h c, đã giúp cho quân đ i Anh ch ng l i đư c các cu c t n
công c a Đ c.

    Sau khi chi n tranh k t thúc, k thu t nghiên c u tác v hay hành
quân đư c gi i công nghi p     M quan tâm. M t vài c u chi n binh
M trong th chi n th 2 quen thu c v i k thu t này tham gia vi c
qu n tr công ty xe hơi Ford, và áp d ng các k thu t tính toán vào
vi c làm các quy t đ nh qu n tr . T th p niên 50, các k thu t đ nh
lư ng đư c áp d ng nhi u vào vi c nghiên c u và t o đi u ki n đ
nâng cao tính chính xác c a các quy t đ nh.

    § N i dung c a lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr

    Lí thuy t qu n tr m i này đư c g i b ng nhi u tên khác nhau: lí
thuy t đ nh lư ng v qu n tr , lí thuy t khoa h c qu n tr , lí thuy t h
th ng, nghiên c u tác v hay “v n trù h c”, đư c xây d ng trên nh n
th c cơ b n r ng “qu n tr là ra quy t đ nh” và mu n vi c qu n tr có
hi u qu , các quy t đ nh qu n tr ph i đúng đ n. Đ có th ra nh ng
quy t đ nh đúng, nhà qu n tr ph i có quan đi m h th ng khi xem xét
s vi c, thu th p và x lí thông tin.

    Lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr đã đư c h tr tích c c b i s
phát tri n nhanh chóng c a n n công nghi p đi n toán giúp gi i quy t
nhi u mô hình toán ph c t p v i t c đ cao.

    Nói chung, lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr có th đư c tóm t t
trong các n i dung sau đây:

    a) Nh n m nh đ n phương pháp khoa h c trong vi c gi i quy t
các v n đ qu n tr .

    b) Áp d ng phương th c ti p c n h th ng đ thu th p thông tin
nh m gi i quy t v n đ .

                                                                            56
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    c) S d ng các mô hình toán h c đ di n đ t và tìm l i gi i cho
v nđ .

    d) Đ nh lư ng hóa các y u t có liên quan và áp d ng các cách
th c toán h c và th ng kê.

    e) Quan tâm đ n các y u t kinh t và k thu t trong qu n tr hơn
là các y u t tâm lí xã h i.

    f) S d ng máy tính đi n t làm công c .

    § S đóng góp và gi i h n c a lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr

    Theo Kast và Rosenweig, lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr có th
đư c xem là s tri n khai các quan đi m c a lí thuy t qu n tr khoa
h c trư c đây. Cũng gi ng như Taylor, các nhà lí thuy t đ nh lư ng v
qu n tr đã nh n m nh đ n tinh th n khoa h c khi phân tích các v n đ
qu n tr và ch trương s d ng các bi n pháp tính toán đ gi i quy t
v n đ . Đư c áp d ng m nh m t th p niên 50 c a th k 20 tr đi,
các k thu t qu n tr đ nh lư ng đã giúp gi i quy t nhi u v n đ qu n
tr trong các cơ quan chính quy n và cơ s kinh doanh như làm ngân
sách tài chính, qu n tr ti n m t, chương trình hóa s n xu t, phát tri n
chi n lư c s n xu t, b trí vi c s d ng tài nguyên, qu n tr t n kho và
cung ng v.v…

    M c dù v y, lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr v n chưa gi i quy t
đư c khía c nh con ngư i trong qu n tr . Lí thuy t này đã đóng góp
r t l n vào vi c nâng cao trình đ ho ch đ nh và ki m tra trong các
ho t đ ng qu n tr . Trái l i, đ i v i các ch c năng t ch c, qu n tr
nhân s và lãnh đ o, s đóng góp c a lí thuy t này còn h n ch . Các
nhà qu n tr cũng than phi n r ng các khái ni m và k thu t c a lí
thuy t này tương đ i khó hi u đ i v i các nhà qu n tr . Trong th c t ,
ch có các chuyên gia đư c đào t o k trong lĩnh v c này m i có th
                                                                         57
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



s d ng các k thu t đó đ làm “tham mưu” cho các nhà qu n tr . Khi
ph i ch n l a gi a nhi u ý ki n tham mưu khác nhau, các nhà qu n tr
cũng không có đ ki n th c chuyên môn đ đánh giá. B i l đó, ch ng
nào các k thu t đ nh lư ng còn là m t lĩnh v c khoa h c thu c th m
quy n tri th c riêng c a các nhà “ khoa h c qu n tr ”, s ph bi n lí
thuy t này v n còn b h n ch .

T ng k t v các lí thuy t qu n tr

    Hi u qu c a qu n tr kinh doanh là m c tiêu nh m đ n c a các lí
thuy t qu n tr t Taylor đ n nay. Tuy nhiên, các lí thuy t y đã không
th ng nh t v i nhau v cách th c đ t v n đ và con đư ng c n thi t
đ đ t đ n.

    Lí thuy t c đi n và lí thuy t tâm lý xã h i trong qu n tr , cho r ng
năng su t lao đ ng là chìa khóa cơ b n c a vi c đ t đ n hi u qu trong
qu n tr kinh doanh. Trái l i, lí thuy t v khoa h c qu n tr hay lí
thuy t đ nh lư ng v qu n tr l i cho r ng y u t chính quy t đ nh hi u
qu c a qu n tr kinh doanh l i là s đúng đ n trong các quy t đ nh
c a nhà qu n tr .

    Đ tăng năng su t lao đ ng, lí thuy t c đi n v qu n tr cho r ng
c n ph i t ch c lao đ ng khoa h c, t o đi u ki n làm vi c thu n l i
và s d ng m nh m các bi n pháp kích thích v t ch t. Trái l i, lí
thuy t Tâm lí xã h i l i nh n m nh đ n m i quan h m t thi t gi a
năng su t lao đ ng v i s th a mãn các nhu c u tâm lí và xã h i. Lí
thuy t khoa h c qu n tr không nói đ n năng su t lao đ ng như bi n
pháp ch y u c a hi u qu , mà nh n m nh đ n s đúng đ n c a các
quy t đ nh qu n tr . S đúng đ n cũng ch có th đ t đư c trên cơ s
c a s đ y đ thông tin thu th p theo quan đi m h th ng và x lí các
thông tin y m t cách khoa h c.

                                                                         58
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Tuy xu t hi n tu n t theo th i gian, các nhóm lí thuy t qu n tr
trên đây không thay th nhau, mà đã b sung cho nhau m t cách hoàn
ch nh. S qu n tr có hi u qu ch có th đ t đư c trên cơ s c a s áp
d ng sáng t o c ba nhóm lí thuy t y và căn c vào tình hu ng c
th . Đây cũng là quan ni m hi n đ i v qu n tr đang đư c nh c đ n
dư i tên g i là lí thuy t qu n tr theo t ng tình hu ng c th .




                            TÓM T T

1. Qu n tr h c là m t khoa h c m i phát tri n trong th k 20 ; b t
đ u v i nh ng công trình nghiên c u c a Taylor. T lúc b t đ u đ n
nay, các lí thuy t qu n tr có th đư c t p trung trong 3 nhóm lí thuy t
chính là (1) lí thuy t c đi n v qu n tr , (2) lí thuy t tâm lý xã h i
trong qu n tr và (3) lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr .

2. Trư c th i Taylor, v n đ qu n tr áp d ng trong kinh doanh ch
b t đ u manh nha     phương Tây t th k 16, khi ho t đ ng thương
m i b t đ u phát tri n    khu v c Đ a Trung H i. Trư c h t là trong
lĩnh v c k toán, sau đó d n d n là trong lãnh v c s n xu t.

3. Lí thuy t qu n tr b t đ u phát tri n m nh t cu i th k XIX, đ u
th k XX, v i lí thuy t c đi n. Trong lí thuy t c đi n, có hai lí
thuy t chính là lí thuy t qu n tr m t cách khoa h c v i Taylor, Gantt,
Gilbreth v.v… và lí thuy t qu n tr hành chính v i Fayol, Weber,
Barnard v.v… Nói chung, lí thuy t c đi n đã góp ph n quan tr ng
vào vi c nâng cao hi u qu qu n tr trong các cơ s s n xu t và kinh
doanh    phương Tây trong nhi u ch c năm đ u c a th k 20. Phê
phán quan tr ng nh t đ i v i lí thuy t này là đã không th y vai trò c a
y u t tâm lí xã h i trong vi c qu n tr .


                                                                         59
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



4. S thi u sót c a lí thuy t c đi n đã đư c lí thuy t tâm lí xã h i
trong qu n tr b sung. Tác gi n i b t nh t c a lí thuy t này là Elton
Mayo và cu c nghiên c u     nhà máy Hawthorne. Nh ng tác gi hi n
đ i có đóng góp nhi u cho lí thuy t này là Mc Gregor, Maslow và
Argyris. Lí thuy t tâm lí xã h i đã cho r ng năng su t lao đ ng c a
con ngư i tùy thu c nhi u vào vi c th a mãn các nhu c u tâm lí xã
h i. Vi c th a mãn đó ch u tác đ ng c a các m i quan h con ngư i,
c a t p th , c a tác phong lãnh đ o và c a không khí tâm lí c a nơi
làm vi c nói chung.

5. Nhóm lí thuy t xu t hi n tr nh t trong qu n tr h c hi n đ i là
nhóm lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr . Lí thuy t đ nh lư ng v qu n tr
cho r ng hi u qu c a qu n tr tùy thu c vào s đúng đ n trong các
quy t đ nh c a nhà qu n tr . Mu n có đư c nh ng quy t đ nh đúng,
nhà qu n tr ph i thu th p đ y đ thông tin và x lí nhanh chóng,
chính xác thông tin thu th p đư c. Đ thu th p đ y đ thông tin, các
nhà qu n tr ph i có quan đi m h th ng khi gi i quy t v n đ , t c là
ph i th y cho đư c các y u t có liên quan và xem xét v n đ trên
nhi u khía c nh. Đ x lí nhanh chóng và chính xác thông tin, các v n
đ qu n tr nên đư c di n t b ng mô hình toán h c và s d ng máy
tính khi thu n ti n.




                                                                        60
                                        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



                                CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Đ c đi m c a lí thuy t qu n tr trư c phong trào Qu n tr khoa h c
là gì?

2. Đ ng cơ thúc đ y và n i dung cơ b n c a lí thuy t Qu n tr khoa
h c là gì?

3. N i dung lí thuy t Qu n tr hành chánh c a Fayol là gì?

4. Nh ng đóng góp cơ b n c a lí thuy t tâm lí xã h i trong qu n tr là
gì?

5. Ý nghĩa và n i dung c a lí thuy t đ nh lư ng qu n tr là gì?



Câu h i tr c nghi m

1. Lí thuy t qu n tr b t đ u xu t hi n t :

      a) Đ u th k XX.

      b) Cu i th k XVI

      c) Cùng v i s phát tri n lo i hình công ty c ph n.

      d) Khi con ngư i bi t k t h p thành t ch c.

2. Lí thuy t c đi n v Qu n tr là thu t ng dùng đ ch :

      a) Lí thuy t qu n tr th i c đ i La Mã.

      b) Lí thuy t qu n tr th i c đ i     Châu Âu.

      c) Lí thuy t qu n tr   M và Châu Âu đ u th k XX.

      d) Lí thuy t qu n tr c a Taylor.
                                                                              61
                                        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



3. Lí thuy t qu n tr khoa h c do Frederick Taylor trình bày đ u tiên
 :

      a) Pháp.                    c) M .

      b) Đ c.                     d) Anh.

4. Ai trong các nhà qu n tr sau đây không thu c cùng m t trư ng
phái lí thuy t qu n tr ?

      a) Frederick Taylor.        c) Henry Ford.

      b) Henry Fayol.                      d) Frank Gilbreth.

5. Theo Frederick Taylor, năng su t lao đ ng c a công nhân th p là
do:

      a) Làm vi c không có k ho ch.

      b) Không bi t cách làm và thi u kích thích.

      c) Lương th p.

      d) Không đư c đào t o.

6. Lí thuy t qu n tr c a Fayol đư c g i là:

      a) Lí thuy t t ch c.

      b) Lí thuy t qu n tr t ng quát.

      c) Lí thuy t qu n tr hành chính.

      d) Lí thuy t hành chính.

7. Ai trong các tác gi sau đây thu c cùng m t trư ng phái lí thuy t
qu n tr v i Fayol?

      a) Henry Gantt.                      c) Max Weber.
                                                                              62
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    b) Lilian Gilbreth.           d) Mc Gregor.

8. Lí thuy t tác phong nh n m nh đ n nhu c u nào c a con ngư i:

    a) Nhu c u v t ch t. b) Nhu c u tâm lý và xã h i.

   c) Nhu c u sinh t n. d) Nhu c u căn b n.

9. Cu c nghiên c u        Hawthorne do ai th c hi n?

    a) Elton Mayo.                c) Chris Argyris.

    b) Chester Barnard.           d) Douglas Mc Gregor.

10.Lí thuy t Đ nh lư ng trong qu n tr còn đư c g i là:

    a) Lí thuy t quy t đ nh.            b) Lí thuy t thông tin.

    c) Lí thuy t tính toán.              d) Khoa h c qu n tr .




              HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Xem n i dung “Lí thuy t qu n tr trư c phong trào qu n tr khoa
h c”.

2. Xem n i dung “Lí thuy t Qu n tr khoa h c”: Hi u qu qu n tr tùy
thu c vào năng su t lao đ ng c a công nhân. Mu n công nhân làm
vi c có năng su t cao thì nhà qu n tr ph i d y cho công nhân “cách
làm t t nh t” và kích thích công nhân b ng quy n l i v t ch t.

3. Xem n i dung “Lí thuy t qu n tr hành chánh - Henry Fayol” v i
14 nguyên t c qu n tr .

4. Xem n i dung “Lí thuy t tâm lý xã h i trong qu n tr ”.

                                                                           63
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



5. Xem n i dung “Lí thuy t đ nh lư ng trong qu n tr ”.

Câu h i tr c nghi m

 1    2     3    4     5    6     7     8     9     10

 d    c     c    b     b    c     c     b      a     d




                                                                        64
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 4




    M i t ch c ch có th ho t đ ng n u xác đ nh đư c nhi m v và
m c tiêu c a mình và nh ng ho t đ ng ph i làm đ hoàn thành đư c
m c tiêu đó. Xác đ nh m c tiêu và ch n ho t đ ng c n thi t cho t
ch c th c hi n là ho ch đ nh, và đây là ch c năng đ u tiên c a nhà
qu n tr .



                               M C TIÊU

    Sau khi h c xong bài này, các b n s hi u đư c:

    § Vai trò, ý nghĩa c a ho ch đ nh trong ti n trình    qu n tr .

    § Phân lo i k ho ch.

    § Ti n trình ho ch đ nh.

    § K thu t qu n tr theo m c tiêu (MBO).



                           N I DUNG CHÍNH

Vai trò và ý nghĩa c a ho ch đ nh

    Trư c khi t ch c, lãnh đ o hay ki m tra, nhà qu n tr ph i ho ch
đ nh, t c là ph i xác đ nh nh ng m c tiêu mà t ch c c a h mu n

                                                                         65
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



hoàn thành, ph i thi t l p m t chi n lư c t ng th đ hoàn thành
nh ng m c tiêu y, và ph i xây d ng m t h th ng các k ho ch nh
c a các b ph n, qua t ng th i kỳ, đ th c th c hi n chi n lư c t ng
th đã đ ra (Robbins và Decenzo, 2004).

   Công tác ho ch đ nh là c n thi t đ i v i m i c p trong t ch c và
càng c n thi t đ i v i c p cao, công tác ho ch đ nh l i càng quan
tr ng vì có nh hư ng đ i v i c t ch c. Thông thư ng, các nhà qu n
tr cao c p dành nhi u th i gian c a công tác ho ch đ nh cho tương lai
xa và cho chi n lư c chung c a t ch c. Các nhà qu n tr c p dư i thì
làm k ho ch ng n h n và cho các đơn v c a h . Nh ng khác bi t
trong trách nhi m ho ch đ nh gi a các nhà qu n tr cũng tùy thu c vào
quy mô và m c tiêu c a t ch c, cũng như vào các ch c năng và
nhi m v c th c a t ng nhà qu n tr .

   Công tác ho ch đ nh giúp các nhà qu n tr ch đ ng hơn trong
vi c đ i phó v i b t tr c c a tương l i, t p trung đư c n l c c a các
thành viên trong t ch c hư ng v cùng m t tiêu đích, và nh đó mà
gi m thi u đư c các chi phí phát sinh do s làm vi c sai l m, vô ích
và th a thãi đ i v i vi c hư ng v m c tiêu. Công tác ho ch đ nh
cũng làm d dàng cho ho t đ ng ki m tra, căn c vào m c tiêu đã
đư c xác đ nh.

Phân lo i k ho ch

   S n ph m c a ho ch đ nh là k ho ch. Ngư i ta có th phân chia
các k ho ch c a m t t ch c thành nhi u lo i, căn c vào các tiêu
chu n khác nhau.

   Theo tính ch t c a k ho ch: có k ho ch chi n lư c hay thư ng
đư c g i là chi n lư c và k ho ch chi n thu t, còn g i là k ho ch
hành đ ng, thư ng đư c g i t t là k ho ch, đ i chi u v i chi n lư c.
                                                                        66
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Chi n lư c là nh ng k ho ch dùng cho toàn b t ch c, xác đ nh m c
tiêu t ng th mà c t ch c mong mu n hoàn thành và đ nh v t ch c
đó trong xã h i. K ho ch đư c xây d ng trên cơ s c a chi n lư c, là
chương trình hành đ ng chi ti t c a chi n lư c. chi n lư c và k
ho ch khác nhau     ba đi m: th i gian, ph m vi và m c tiêu. Chi n
lư c có th i gian t 5 năm tr lên, có ph m vi bao quát nhi u lĩnh v c,
và xác đ nh m c tiêu c n hoàn thành. K ho ch thì có th i gian ng n,
đi vào nh ng lĩnh v c c th và không t ch n m c tiêu mà ch ch p
nh n và tri n khai m c tiêu c a chi n lư c.

    Ví d : Chi n lư c thâm nh p, xu t kh u hàng d t may sang th
trư ng Hoa kỳ c a công ty may Phương Nam.

    K ho ch chi n thu t là t n d ng k thu t s n xu t nh m gia tăng
s lư ng và ch t lư ng đ khai thác t i đa nhu c u th trư ng.

    Theo tiêu chu n th i gian, các t ch c có th có các k ho ch
ng n h n và k ho ch dài h n. K ho ch ng n h n là nh ng k ho ch
có th i gian th c hi n dư i m t năm. Y u t c n xem xét trong tiêu
chu n này là m c đ thay đ i trong môi trư ng ho t đ ng c a t ch c.
Trong th i đ i ngày nay, m t năm là th i gian thư ng có các s thay
đ i trong công ngh , th trư ng và các y u t khác.

    Theo tiêu chu n m c tiêu, các k ho ch c a m t t ch c cũng
đư c chia thành hai lo i là k ho ch đ nh hư ng và k ho ch c th .
Các k ho ch đ nh hư ng thích h p v i nh ng t ch c ho t đ ng
trong môi trư ng thư ng xuyên bi n đ ng và t ch c ph i luôn luôn
linh đ ng đ thích nghi. Các k ho ch c th xác đ nh rõ ràng m c tiêu
c n ph i hoàn thành, và nh ng đi u ph i làm đ đ t đư c m c tiêu đó.
Nh ng k ho ch c th có ưu đi m là t o đư c s th ng nh t trong
hành đ ng, tránh đư c các s       ng   nh n và gi i thích sai. Theo

                                                                         67
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Robbins, các k ho ch đ nh hư ng thích h p v i giai đo n hình thành
và suy thoái trong chu kỳ s ng c a t ch c, trong lúc k ho ch c th
thích h p v i giai đo n tăng trư ng và trư ng thành.

    Ví d : Đ i v i s n ph m m i v a ra đ i, các công ty thư ng có k
ho ch gi i thi u dùng th mi n phí dành cho khách hàng.

    Khi t ch c đang trong giai đo n c nh tranh        đ nh cao c n ngay
k ho ch tăng cư ng khâu qu ng cáo.

    Theo m c đ thư ng xuyên áp d ng, các k ho ch trong t ch c
đư c chia thành hai lo i là các k ho ch thư ng tr c và các k ho ch
s d ng m t l n. Nh ng k ho ch thư ng tr c là nh ng hư ng d n
cho các ho t đ ng x y ra thư ng xuyên là th t c, chính sách, và quy
đ nh. Trái l i, các k ho ch ch s d ng m t l n đư c s d ng cho m t
tình hu ng hay m t th i kỳ c th , đó là các d án, chương trình và
ngân sách.

    Theo c p t ch c, có k ho ch c a toàn t ch c, k ho ch c a các
đơn v tr c tuy n (đơn v kinh doanh) và k ho ch c a các đơn v ch c
năng.

    Trong t t c các lo i k ho ch, k ho ch chi n lư c (hay chi n
lư c) là k ho ch quan tr ng nh t c a m t t ch c vì có ph m vi bao
trùm toàn b t ch c, có th i gian lâu dài, và là cơ s đ t ch c xây
d ng các k ho ch hành đ ng.

Ti n trình ho ch đ nh chi n lư c

    Ho ch đ nh chi n lư c là công vi c quan tr ng nh t c a nhà qu n
tr trong ch c năng ho ch đ nh. Đây cũng là ti n trình đ y đ nh t mà
căn c vào đó, nhà qu n tr s v n d ng đ thi t l p k ho ch cho các
đơn v c p dư i và cho t ng th i kỳ c th .

                                                                         68
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



      Ti n trình ho ch đ nh chi n lư c bao g m các bư c       sau đây:

      1. Xác đ nh nhi m v và m c tiêu c a t ch c

      Nhi m v hay s m ng là m c đích ho t đ ng c a t ch c, là lý
do và ý nghĩa ra đ i c a t ch c. Nhi m v th hi n công vi c mà t
ch c mu n hoàn thành, c th là ngành ho t đ ng, s n ph m và khách
hàng c a t ch c.

      Nhi m v đư c nhà qu n tr ch n l a khi thành l p t ch c, nhưng
sau đó s đư c xem xét và xác đ nh căn c vào đ c đi m c a môi
trư ng và c a t ch c.

      M c tiêu là nh ng tr ng thái, nh ng k t qu , nh ng ch tiêu c th
mà t ch c ph n đ u đ đ t đ n trong m t kho ng th i gian nh t đ nh.
M c tiêu xu t phát t nhi m v , nhưng rõ ràng và c th hơn nhi m
v .

      Ví d : Công ty may Phương Nam đ t m c tiêu “Cung c p các s n
ph m d t may      th trư ng B c M (ch y u là Hoa Kỳ) trong hai năm
đ u tiên ho t đ ng    nư c ngoài.

      2. Phân tích môi trư ng

      Môi trư ng ho t đ ng c a m t t ch c bao g m nh ng y u t ,
nh ng l c lư ng, nh ng th ch n m bên ngoài t ch c; nhà qu n tr
không th ki m soát đư c nhưng chúng có nh hư ng đ n ho t đ ng
và k t qu ho t đ ng c a t ch c.

      Môi trư ng c a m t t ch c đư c chia thành hai lo i: môi trư ng
vĩ mô và môi trư ng vi mô. Môi trư ng vĩ mô còn đư c g i là môi
trư ng t ng quát là nh ng y u t có nh hư ng đ n t t c m i ngành
và m i t ch c, bao g m các y u t kinh t , chính tr – pháp lu t, văn
hóa – xã h i, t nhiên và công ngh . Môi trư ng vi mô g i là môi
                                                                          69
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



trư ng c nh tranh, là nh ng y u t    nh hư ng đ n t ng t ch c c th ,
bao g m khách hàng, đ i th c nh tranh, các nhà cung c p, đ i th
ti m năng, và s n ph m thay th (theo Michael Porter).

    M c đích c a vi c phân tích môi trư ng là đ nh n ra nh ng cơ
h i và đe d a c a môi trư ng đ i v i t ch c. Trên cơ s đó, nhà qu n
tr s có th th y rõ hơn các đi m m nh và đi m y u.

    Ví d : Sau khi ti n hành phân tích môi trư ng bên ngoài, công ty
nh n th y th trư ng r ng l n v i ti m năng nhu c u hàng may m c
chưa khai thác h t. Tuy nhiên, công ty ph i đ i đ u v i nhi u đ i th
c nh tranh khá m nh đ c bi t t doanh nghi p Trung Qu c v n có
nhi u ưu th hơn.

    3. Phân tích n i b t ch c

    Bư c th ba trong ti n trình ho ch đ nh chi n lư c là phân tích,
đánh giá tình tr ng th c t c a t ch c v tài nguyên (ngu n l c) và
trên các lĩnh v c ho t đ ng quan tr ng như s n xu t, ti p th , nghiên
c u – phát tri n v.v… M c đích c a vi c phân tích n i b là đ th y
đư c các đi m m nh và đi m y u c a t ch c.

    Ví d : Phân tích n i b , công ty d t may Phương Nam nh n th y
công ty có th m nh riêng v k thu t s n xu t, cơ s v t ch t r ng,
máy móc thi t b hi n đ i và lao đ ng lành ngh . Tuy nhiên, đi m y u
là thương hi u chưa có ch đ ng v ng ch c, nguyên v t li u h u h t
ph i nh p kh u.

    K t h p c b n y u t : cơ h i, đe d a c a môi trư ng và đi m
m nh, đi m y u c a t      ch c trong ma tr n SWOT (hay ma tr n
TOWS), nhà qu n tr s có cơ s đ xem xét l i và xác đ nh nhi m v ,
m c tiêu đã đ ra và ch n chi n lư c phù h p.

                                                                          70
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   4. Nh n ra các phương án chi n lư c và ch n chi n lư c phù
h p.

   M i m c tiêu c a t ch c đ u có th có nhi u phương án chi n
lư c khác nhau đ th c hi n. Nhà qu n tr ph i tìm ra nh ng phương
án chi n lư c khác nhau đó, đánh giá, so sánh t ng phương án và ch n
phương án phù h p nh t đ i v i các đ c đi m c a môi trư ng và đ c
đi m c a t ch c. Chi ti t c a các phương án và ti n trình l a ch n
chi n lư c s đư c trình bày trong môn Qu n tr chi n lư c.

   Ví d : Các phương án chi n lư c công ty Phương Nam phát hi n
là: T n d ng k thu t s n xu t đ gia tăng s n lư ng và ch t lư ng
nh m khai thác t i đa nhu c u th trư ng. Phương án 2 “M r ng tìm
thêm ngu n nguyên ph li u trong nư c”. Phương án 3 “T n d ng k
thu t s n xu t, lao đ ng lành ngh , máy móc hi n đ i đ c i thi n m u
mã, ch t lư ng và gi m giá thành s n ph m”.

   5. Th c thi chi n lư c và đánh giá

   Ti n trình ho ch đ nh có th xem như k t thúc sau khi nhà qu n tr
ch n xong k ho ch đ th c hi n. Tuy nhiên, trên th c t , vi c th c
hi n chi n lư c hay k ho ch s giúp cho nhà qu n tr nhi u thông tin
quí giá đ hoàn ch nh ti n trình ho ch đ nh c a mình. Vì v y, vi c
th c hi n chi n lư c, đánh giá các m t t t và chưa t t c a chi n lư c
cũng là m t bư c quan tr ng c a ti n trình ho ch đ nh.

K thu t Qu n tr theo m c tiêu

   Qu n tr theo m c tiêu là m t k thu t qu n tr trong đó các m c
tiêu c th c n ph i hoàn thành đư c các nhà qu n tr c p trên và c p
dư i cùng nhau xác đ nh ; sau đó, các nhà qu n tr c p trên s đ nh kỳ
ki m tra ti n đ hoàn thành m c tiêu và quy t đ nh vi c thư ng ph t
căn c trên ti n đ đó.
                                                                        71
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    K thu t MBO (Management by Objectives) đư c Peter Drucker
và Mc Gregor trình bày trong th p niên 50 c a th k 20 t i M và
đư c nhi u công ty, xí nghi p và cơ quan hành chính áp d ng. Như
tên g i c a k thu t đã nói rõ, k thu t qu n tr theo m c tiêu nh n
m nh đ n m c tiêu trong khi qu n tr . Đ i v i m i đơn v hay nhân
viên c p dư i, nhà qu n tr s bàn b c và th ng nh t v i h v m c
tiêu c n ph i hoàn thành. Sau đó, các đơn v và nhân viên c p dư i s
t mình qu n lí mình đ hoàn thành m c tiêu. S đánh giá thành qu
làm vi c căn c vào vi c hoàn thành hay không hoàn thành m c tiêu
đã xác đ nh.

    Qua th c ti n áp d ng    nhi u nư c, k thu t qu n tr theo m c
tiêu đã ch ng t là m t k thu t qu n tr t t, nh công vi c đư c giao
phó c th , c p dư i đư c tham gia bàn b c, đư c hi u rõ nh ng đi u
c n làm, và đư c ch đ ng, sáng t o nh m hoàn thành m c tiêu đã
đư c giao phó. V phương di n tâm lí, k thu t này cũng đư c ca ng i
vì nhà qu n tr theo k thu t này ít ki m tra, đôn đ c nhân viên hơn.

    Tuy nhiên, k thu t qu n tr theo m c tiêu cũng có h n ch . Ch ng
h n, như có nhi u trư ng h p không th xác đ nh m c tiêu m t cách
c th , vi c trao đ i bàn b c đ xác đ nh m c tiêu m t nhi u th i gi ,
và t o tâm lí g n quá ch t v i m c tiêu trong tình th có nh ng thay
đ i. Trong k thu t qu n tr , s tham gia c a c p dư i vào vi c xác
đ nh m c tiêu đư c xem là y u t quan tr ng giúp gia tăng năng su t;
nhưng trong các cu c nghiên c u g n đây (Robbins, 2004), ngư i ta
l i không th y có m i tương quan m nh m gi a năng su t v i s
tham gia xác đ nh m c tiêu c a c p dư i.

    Dù sao, k thu t qu n tr theo m c tiêu cũng là m t k thu t qu n
tr h u ích và có th áp d ng đ i v i nh ng trư ng h p có th đánh
giá các đơn v c p dư i theo các k t qu ho t đ ng c th .
                                                                        72
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                             TÓM T T

1. Ho ch đ nh là ch c năng đ u tiên c a ti n trình qu n tr , có n i
dung xác đ nh m c tiêu và nh ng ho t đ ng ph i làm đ hoàn thành
m c tiêu đó.

2. Ch c năng ho ch đ nh là quan tr ng vì nó đ t cơ s cho các ch c
năng qu n tr khác. Ho ch đ nh cũng h u ích vì giúp nhà qu n tr đ i
phó t t v i các thay đ i, đ nh hư ng ho t đ ng c a t ch c, gi m b t
chi phí th a, và làm d dàng cho ch c năng ki m tra.

3. Trong m i t ch c, có r t nhi u lo i k ho ch, đư c phân lo i theo
nhi u tiêu chu n khác nhau. S phân lo i quan tr ng nh t là phân bi t
gi a k ho ch chi n lư c (hay chi n lư c) và k ho ch hành đ ng
(thư ng đư c g i là k ho ch).

4. Ti n trình ho ch đ nh đ i v i các lo i k ho ch v cơ b n là gi ng
nhau, d a trên ti n trình ho ch đ nh chi n lư c. Ti n trình này g m 5
bư c là (1) Xác đ nh nhi m v , m c tiêu c a t ch c, (2) Phân tích
môi trư ng, (3) Phân tích n i b , (4) Nh n ra và ch n l a phương án,
(5) Th c hi n và đánh giá.

5. Qu n tr theo m c tiêu (MBO) là m t k thu t qu n tr trong đó các
nhà qu n tr c p trên bàn b c và th ng nh t v i c p dư i v m c tiêu
mà c p dư i ph i hoàn thành. Sau đó, nhà qu n tr c p trên đ cho c p
dư i t do t ch c công vi c và ch ki m tra k t qu . K thu t này có
ưu đi m, nhưng cũng có nh ng m t h n ch và không ph i lúc nào
cũng có th áp d ng.




                                                                        73
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                                CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Gi i thích t m quan tr ng c a ch c năng ho ch đ nh.

2. Chi n lư c và k ho ch khác nhau như th nào ?

3. Phân lo i k ho ch theo m c đ thư ng xuyên áp d ng, gi i thích
các lo i k ho ch theo tiêu chu n này và nêu ví d ?

4. Phân tích SWOT là gì ?

5. Trình bày k thu t Qu n tr theo m c tiêu MBO ?



Câu h i tr c nghi m

1. “Ti n trình nghiên c u quá kh đ ra quy t đ nh trong hi n t i v
nh ng công vi c ph i làm trong tương lai nh m hoàn thành các m c
tiêu đã đ nh” là ti n trình :

    a) Ra quy t đ nh.

    b) Ho ch đ nh.

    c) Xác đ nh m c tiêu, nhi m v .

    d) Qu n tr .

2. Ho ch đ nh là :

    a) Lên k ho ch ho t đ ng c a doanh nghi p trong tương lai.

    b) Quá trình xác đ nh m c tiêu, chi n lư c, chi n thu t, ho t đ ng
tác nghi p c a doanh nghi p.



                                                                         74
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    c) Quá trình xác đ nh nh ng m c tiêu và nh ng bi n pháp t i ưu
đ th c hi n m c tiêu đó.

    d) Ra quy t đ nh : làm cái gì ? Khi nào làm ? và ai       làm ?

3. Y u t   nh hư ng đ n ch c năng ho ch đ nh :

    a) Các giai đo n trong chu kỳ s ng c a t ch c.

    b) C p b c qu n lý trong t ch c

    c) Đ c đi m môi trư ng c a t ch c.

    d) C 3 câu trên đ u đúng.

4. Khi nhà qu n tr bán hàng xác đ nh các ch tiêu doanh s và giao đ a
bàn ho t đ ng cho các nhân viên bán hàng thì h đang tham gia vào :

    a) Công tác qu n lí c a t ch c.

    b) Ra quy t đ nh v chi n lư c kinh doanh.

    c) Xác đ nh m c tiêu bán hàng.

    d) Ch c năng ho ch đ nh.

5. Nhà qu n tr cao c p trong m t t ch c làm vi c ho ch đ nh nào
trong các lo i ho ch đ nh sau đây.

    a) Ho ch đ nh s n xu t.

    b) Ho ch đ nh ti p th .

    c) Ho ch đ nh chi n lư c.

    d) Ho ch đ nh tài chính.

6. Các phát bi u sau đây ch s liên h gi a ho ch đ nh và k t qu
ho t đ ng c a t ch c.
                                                                           75
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    a) Ho ch đ nh t t là cơ s c a vi c gia tăng l i nhu n.

    b) Quy trình ho ch đ nh và phương pháp tri n khai k ho ch thích
h p góp ph n vào vi c gia tăng k t qu ho t đ ng.

    c) Trong quá trình ho ch đ nh, vi c xem xét và phân tích y u t
môi trư ng là m t vi c làm r t quan tr ng đ đ t đư c k t qu t t
nh t.

    d) Ho ch đ nh làm gi m s linh đ ng c a t ch c công đoàn.
Chính vì th , k t qu ho t đ ng c a t ch c b gi m sút.

7. Qu n tr theo m c tiêu MBO có đ c đi m là :

    a) Các nhà qu n tr cao c p thi t l p m c tiêu chung c a t ch c
và yêu c u c p dư i đưa ra phương án hành đ ng t i ưu đ hoàn thành
m c tiêu đó.

    b) C p dư i và c p trên cùng nhau bàn b c và v ch ra m c tiêu c
th cho đơn v c a mình.

    c) C p trên ch ti n hành ki m soát và đánh giá khi c p dư i đã
hoàn thành m c tiêu.

    d) Không câu nào đúng.

8. L i ích c a qu n tr theo m c tiêu (MBO) là :

    a) Khuy n khích tính ch đ ng, sáng t o c a c p dư i trong vi c
và l p và th c hi n k ho ch.

    b) T o s d dàng ng phó v i thay đ i c a môi trư ng ho t đ ng
c a t ch c.

    c) Gi m th i gian qu n lí.

    d) Nhân viên bu c ph i cam k t th c hi n m c tiêu c a t ch c.
                                                                         76
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




9. Có quan đi m là “ho ch đ nh ch t o ra s c ng nh c, làm m t đi
tính sáng t o” theo b n đúng hay sai ?

     a) Đúng                     b) Sai.

10. S b t tr c hay bi n đ ng v môi trư ng ho t đ ng c a t ch c
càng nhi u thì :

     a) K ho ch càng ph i có tính hư ng d n và ng n h n ch ng y.

     b) Th c hi n k ho ch càng d th t b i.

     c) K ho ch càng c n ph i thay đ i.

     d) K ho ch c th càng t ra h u hi u.




              HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Xem n i dung “Vai trò và ý nghĩa c a ho ch đ nh”.

2. Xem n i dung “Phân lo i k ho ch”.

3. Xem n i dung “Phân lo i k ho ch”.

4. Xem n i dung “Ti n trình ho ch đ nh chi n lư c”.

5. Xem n i dung “K thu t qu n tr theo m c tiêu”.

Câu h i tr c nghi m

 1     2     3     4   5     6      7      8    9     10

 b     c     d     d    c    a      b      a    b      a

                                                                          77
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 5




    Trong ti n trình qu n tr , sau khi đã xác đ nh m c tiêu và cách
th c ho t đ ng đ đ t m c tiêu – t c là ho ch đ nh ; bư c k ti p c a
các nhà qu n tr ph i làm là ti n hành công tác t ch c. Đây là ch c
năng th hai c a nhà qu n tr và là n i dung c a bài 5 và bài 6. Bài 5
s gi i thi u m t s khái ni m căn b n v t ch c, và bài 6 trình bày
nh ng mô hình khác nhau c a b máy t ch c.




                            M C TIÊU

    H c xong bài này các b n s n m v ng các v n đ sau :

    § Khái ni m v t ch c và công tác t ch c.

    § T m h n qu n tr , m i liên h gi a t m h n qu n tr và vi c xác
đ nh các t ng n c trung gian trong b máy t ch c.

    § Ngu n g c c a quy n hành trong qu n tr và m t s v n đ c n
lưu ý khi s d ng quy n h n trong qu n tr .

    § Phân c p qu n tr và nh ng l i ích mang l i, h u qu có th x y
ra khi th c hi n s phân c p trong qu n tr .




                                                                         78
                                 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                 http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                     N I DUNG CHÍNH

Khái ni m v t ch c và công tác t ch c

   Công vi c qu n tr luôn g n li n v i m t t ch c nh t đ nh. T
ch c đó có th là các công ty, cơ quan, xí nghi p, trư ng h c, b nh
vi n, đơn v quân đ i. Nh ng t ch c này đư c g i là t ch c chính
th c. Đây là nh ng t p h p nhi u nhóm ngư i m t cách có ý th c, có
cơ c u t ch c ch t ch đ theo đu i nh ng m c đích chung. Trong
các t ch c chính th c cũng luôn t n t i nh ng t ch c không chính
th c, quy t nhi u ngư i, cũng có m c tiêu chung nhưng không có cơ
c u t ch c ch t ch . Ví d c a t ch c chính th c là m t công ty
đư c thành l p h p pháp, có b máy t ch c ch t ch , có m c tiêu
ho t đ ng c a công ty. Trong công ty đó, có nh ng nhóm b n chơi
thân v i nhau như đ ng hương, cùng h c m t trư ng đ i h c trư c
đây, hay cùng chung s thích v.v… Đó là nh ng t ch c không chính
th c.

    T ch c chính th c cũng như t ch c không chính th c có nh
hư ng m nh m đ n hi u qu qu n tr vì có tác đ ng đ n hành vi, tác
phong c a con ngư i trong t ch c. V n đ này đư c trình bày trong
môn h c Hành Vi T Ch c trong chương trình c nhân qu n tr kinh
doanh.

    Trong các ch c năng qu n tr , t ch c là ch c năng th hai sau
ch c năng ho ch đ nh. Đ không nh m l n v i khái ni m t ch c,
ch c năng th hai này đư c g i là công tác t ch c.

    Công tác t ch c bao g m vi c thành l p nên các b ph n trong t
ch c đ đ m nh n nh ng ho t đ ng c n thi t ; và xác đ nh các m i
quan h v nhi m v , quy n hành và trách nhi m gi a các b ph n đó.
M c tiêu c a công tác t ch c là t o nên m t môi trư ng n i b thu n
                                                                       79
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



l i cho m i cá nhân, m i b ph n phát huy đư c năng l c và nhi t
tình c a mình, đóng góp t t nh t vào s hoàn thành m c tiêu chung.
Ví d c a môi trư ng n i b thu n l i là s phân công trách nhi m rõ
ràng, không trùng l p, d m chân nhau.

    Trong các cơ s s n xu t kinh doanh cũng như các t ch c không
kinh doanh, v n đ t ch c thư ng ít đư c các nhà qu n tr chú ý.
Th c t    các nư c và nư c ta cho th y r ng công tác t ch c có nh
hư ng quan tr ng đ n hi u qu ho t đ ng c a nhi u t ch c. Thông
thư ng, ch nh ng t ch c nào làm t t công tác t ch c, ho t đ ng s n
xu t kinh doanh m i thông su t và đ t hi u qu cao.



T m h n qu n tr

    T m h n qu n tr hay còn g i là t m h n ki m tra là khái ni m đ
ch s lư ng nhân s (cán b ho c nhân viên) c p dư i mà m t nhà
qu n tr có th tr c ti p đi u khi n m t cách t t đ p nh t. Khi nói
“đi u khi n m t cách t t đ p nh t” chúng ta mu n nói đ n vi c qu n
tr , giao vi c, ki m tra, hư ng d n, lãnh đ o nhân viên dư i quy n m t
cách th a đáng có k t qu .Theo kinh nghi m qu n tr , t m h n qu n tr
t t nh t cho m t nhà qu n tr bình thư ng là kho ng 4 – 8 nhân viên
thu c c p. Tuy nhiên con s này có th tăng đ n 12 hay 15 trong
trư ng h p nhân viên dư i quy n ch làm nh ng ho t đ ng đơn gi n,
và rút xu ng còn 2 – 3 ngư i khi công vi c mà c p dư i tr c ti p th c
hi n là ph c t p.

    V m t t ch c, t m h n qu n tr có liên quan m t thi t đ n s
lư ng các t ng n c trung gian trong m t xí nghi p. Ví d n u xí
nghi p đó có 18 nhân viên, và t m h n qu n tr là 18, thì xí nghi p đó
ch có 2 c p : là giám đ c và nhân viên (hình 1). Ngư c l i n u t m

                                                                        80
                                       Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                       http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



h n qu n tr trong xí nghi p đó đư c xác đ nh là 3 (t c là m i nhà
qu n tr ch có th qu n tr 3 ngư i) thì t ch c c a xí nghi p s g m
đ n 4 c p (hình 2). B máy t ch c ít t ng n c trung gian đư c g i là
b máy t ch c th p. B máy t ch c nhi u t ng n c trung gian đư c
g i là b máy t ch c cao.

                              GIÁM Đ C



    N   N N    N   N N    N   N N N    N N     N N N    N N N
    V   V V    V   V V    V   V V V    V V     V V V    V V V




               Hình 5. 1 : T ch c có 2 c p (18 nhân viên)


                                    GIÁM Đ C


              PHÓ GIÁM Đ C                     PHÓ GIÁM Đ C



         QTV        QTV       QTV            QTV      QTV       QTV



         N N N     N N N      N N N      N N N       N N N    N N N
         V V V     V V V      V V V      V V V       V V V    V V V



                          Hình 5. 2 : T ch c 4 c p



   Qua ví d v a trình bày, chúng ta th y r ng cùng v i m t s lư ng
cán b nhân viên b ng nhau, n u xí nghi p ch n t m h n qu n tr r ng
(t c là m i nhà qu n tr ph i đi u khi n s đông ngư i), xí nghi p s
có ít t ng n c trung gian gi a giám đ c và công nhân, và b máy xí
nghi p s có d ng th p. Ngư c l i n u xí nghi p ch n t m h n qu n tr

                                                                             81
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



h p t c là m i nhà qu n tr s ch đi u khi n m t s ít ngư i), xí
nghi p s có nhi u c p trung gian, và b máy t ch c c a xí nghi p s
có d ng cao.

   Thông thư ng chúng ta không thích nh ng b máy t ch c có
nhi u t ng n c, vì làm ch m tr và l ch l c s thông đ t cũng như ti n
trình gi i quy t công vi c trong công ty. Ai cũng mu n b b t các
t ng n c đ có đư c nh ng b máy t ch c g n nh . Tuy nhiên, như
s trình bày trên đây cho th y, v n đ các t ng n c trung gian liên
quan đ n t m h n qu n tr .

   Như v y mu n gi i quy t v n đ t ng n c trung gian, t ch c c n
ph i xác đ nh t m h n qu n tr r ng hay h p. Tuy nhiên c n lưu ý
r ng, s xác đ nh này không th ch quan. T m h n qu n tr r ng ch
thu n l i khi nhà qu n tr có đ y đ năng l c, khi c p dư i có trình đ
làm vi c khá, khi công vi c c a c p dư i n đ nh, có k ho ch, ít thay
đ i ; c p dư i đã đư c qu n tr c p trên y nhi m khá nhi u. Trái l i
n u n u năng l c c a nhà qu n tr h n ch , trình đ c a c p dư i cũng
không cao, ho c khi công vi c c p dư i thư ng xuyên thay đ i, công
vi c không có k ho ch, thì t m h n qu n tr h p l i thích h p hơn.

   Trong trư ng h p đó, hi n tư ng có nhi u t ng n c trung gian
trong b máy t ch c là không th tránh kh i. Và n u mu n b b t các
t ng n c trung gian, t c là m r ng t m h n qu n tr , ph i gi i quy t
các v n đ căn b n khác, ch không th đơn gi n b b t m t vài c p.

Quy n hành trong qu n tr

   Quy n hành là năng l c cho phép chúng ta yêu c u ngư i khác
hành đ ng theo ch đ o c a mình. Vì công vi c c a nhà qu n tr là
đi u khi n ngư i khác đ đ t đư c m c tiêu xác đ nh nên m i nhà
qu n tr đ u ph i có quy n hành thì m i có th qu n tr đư c. Có th
                                                                        82
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



nói r ng, quy n hành là công c c a nhà qu n tr . V y quy n hành c a
nhà qu n tr xu t phát t đâu, hay nói cách khác, làm sao đ nhà qu n
tr có đư c quy n hành.

       Trong các lí thuy t qu n tr h c, v n đ ngu n g c c a quy n hành
qu n tr đã đư c nhi u tác gi trình bày. Có ngư i cho r ng quy n
hành qu n tr xu t phát t ch c v . Ví d , giám đ c m t xí nghi p có
quy n hành vì ngư i đó gi ch c giám đ c. Lí thuy t này đúng nhưng
chưa đ vì không th gi i thích đư c hi n tư ng có giám đ c ra l nh
mà nhân viên không thi hành, t c là không th a nh n quy n hành c a
c a giám đ c. Vì v y, có tác gi cho r ng quy n hành c a giám đ c
xu t phát t s ch p thu n c a c p dư i. Ch ng nào c p dư i ch p
thu n ch đ o c a giám đ c và làm theo ch đ o đó, thì giám đ c còn
có quy n. Trái l i, n u c p dư i t ch i không ch p nh n ch đ o c a
giám đ c, không làm theo nh ng ch đ o c a giám đ c thì giám đ c
h t quy n. Các lí gi i này cũng th hi n đư c tính ch t song phương
và quan h con ngư i trong vi c s d ng quy n hành, nhưng không
gi i thích tr n v n ngu n g c c a quy n hành. Th t v y, có nhi u
trư ng h p, c p dư i ph đ nh quy n hành c a c p trên, t c là không
ch p thu n, nhưng v n ph i làm theo ch đ o c a c p trên do s ép
bu c. Trong trư ng h p đó, nhà qu n tr v n có quy n hành đ qu n
tr .

       T ng h p các lí thuy t v ngu n g c c a quy n hành, chúng ta có
th ch p nh n lí thuy t sau c a nhà xã h i h c ngư i Đ c Max Weber.
Max Weber cho r ng, quy n hành c a nhà qu n tr ch đ y đ n u có
đ 3 y u t : (1) S h p pháp khi đ m nh n ch c v (2) C p dư i th a
nh n quy n hành đó là chính đáng (3) B n thân nhà qu n tr có kh
năng và có các đ c tính khi n c p dư i tin tư ng. N u không có đ y



                                                                          83
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



đ 3 y u t đó, quy n hành c a nhà qu n tr s không v ng m nh, và
r t khó đ đi u khi n c p dư i.

    Ngoài v n đ tính ch t và ngu n g c c a quy n hành trong qu n
tr , các b n nên lưu ý m t v n đ khác là s gi i h n c a quy n hành
qu n tr . M c dù, m i nhà qu n tr đ u ph i có đ y đ quy n hành m i
qu n tr đư c, quy n hành đó không ph i là không có gi i h n. Trong
th c ti n ho t đ ng, quy n hành c a nhà qu n tr ch u gi i h n c a
nhi u y u t như pháp lu t và các quy đ nh c a nhà nư c, đ o đ c xã
h i, đi u ki n sinh h c c a con ngư i v.v…

    Cu i cùng, có m t m i quan h khá ch t ch gi a cách th c mà
nhà qu n tr s d ng quy n hành đ i v i nhân viên và tinh th n, thái
đ làm vi c c a nhân viên. N u nhà qu n tr dùng bi n pháp cư ng
bách, đe d a thì nhân viên vì s mà ph i làm vi c nhưng thi u nhi t
tình. N u nhà qu n tr dùng bi n pháp mua chu c b ng quy n l i,
nhân viên s làm vi c v i thái đ tính toán, cân nh c theo s l i h i
c a b n thân. N u mu n nhân viên làm vi c v i nhi t tình, quan tâm
đ n l i ích chung c a công ty, thì nhà qu n tr nên s d ng quy n
hành m t cách nh nhàng, trên tinh th n h p tác vì m c tiêu chung.

Phân c p qu n tr

    Th c ch t c a vi c phân c p qu n tr chính là s phân chia hay y
thác b t quy n hành c a nhà qu n tr c p trên cho các nhà qu n tr c p
dư i. Ví d , giám đ c công ty giao b t quy n hành c a mình cho các
phó giám đ c hay các trư ng phòng. V m t khoa h c, ngư i ta cũng
g i là phân quy n hay phi t p trung hóa trong qu n tr .

    M c đích c a vi c phân c p ch y u là đ t o đi u ki n cho doanh
nghi p đáp ng k p th i, nhanh chóng và phù h p v i nh ng yêu c u
c a tình hình. N u không phân c p, m i vi c s ph i đưa v giám đ c
                                                                         84
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



quy t đ nh thì s ch m tr , và có th không đáp ng đúng v i đòi h i
c a th c t . Vi c phân c p là r t c n thi t khi công ty có nhi u đơn v
tr c thu c, các đơn v     r i rác kh p nơi, m i đơn v s n xu t kinh
doanh riêng bi t theo yêu c u c a đ a bàn.

    Ngoài ra, s phân c p cũng gi i phóng b t kh i lư ng công vi c
cho nhà qu n tr c p cao ; đ ng th i, cũng t o đi u ki n đ đào t o các
nhà qu n tr c p trung, chu n b thay th cho các nhà qu n tr c p cao
khi c n thi t. Tuy nhiên, s phân c p cũng có th d n đ n nh ng h u
qu không t t, ví d làm m t tính th ng nh t c a c công ty, ho c k t
qu ho t đ ng c a các đơn v phân c p không kh quan do trình đ có
gi i h n c a các nhà qu n tr c p dư i.

    Ngày nay, trong các t ch c kinh doanh và không kinh doanh,
ngư i ta đ u nh n m nh đ n s phân c p, s phân c p y nên đư c
tính toán theo m t s y u t như sau : có nhu c u ph i quy t đ nh
nhanh chóng và k p th i không ? các nhà qu n tr c p dư i có đ trình
đ đ quy t đ nh hay không ? toàn b doanh nghi p đang             trong giai
đo n phát tri n kh n trương hay đang phát tri n v i m c đ bình
thư ng ? v.v…




                              TÓM T T

1. Đ a bàn c a qu n tr là nh ng t ch c chính th c. Đó có th là các
công ty, cơ quan, xí nghi p, trư ng h c, b nh vi n, đơn v quân đ i.

2. Công tác t ch c bao g m vi c thành l p nên các b ph n trong t
ch c đ đ m nh n nh ng ho t đ ng c n thi t và xác đ nh các m i
quan h v nhi m v , quy n hành và trách nhi m gi a các b ph n đó.
M c tiêu c a công tác t ch c là t o nên m t môi trư ng n i b thu n

                                                                         85
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



l i cho m i cá nhân, m i b ph n phát huy đư c năng l c và nhi t
tình c a mình, đóng góp t t nh t vào s hoàn thành m c tiêu chung.

3. T m h n qu n tr là s lư ng nhân viên c p dư i mà m t nhà qu n
tr có th tr c ti p đi u khi n m t cách t t nh t. Vi c xác đ nh t m h n
r ng hay h p có liên quan m t thi t đ n vi c xác đ nh các t ng n c
trung gian c a doanh nghi p.

4. T m h n qu n tr r ng ch thu n l i khi nhà qu n tr có đ năng
l c, khi c p dư i có trình đ làm vi c khá, khi công vi c c a c p dư i
 n đ nh, có k ho ch ; c p dư i đã đư c qu n tr c p trên y nhi m
khá nhi u. Trái l i, n u năng l c c a nhà qu n tr h n ch , trình đ c a
c p dư i không cao, ho c khi công vi c c a c p dư i thư ng xuyên
thay đ i, không có k ho ch, thì t m h n qu n tr h p thích h p hơn.

5. Quy n hành là năng l c cho phép chúng ta yêu c u ngư i khác
hành đ ng theo ch đ o c a mình. Quy n hành là công c c a nhà
qu n tr mà n u không có nó, nhà qu n tr không th qu n tr đư c.

6. Theo Max Weber, nhà xã h i h c ngư i Đ c thì quy n hành c a
nhà qu n tr ch đ y đ khi có đ 3 y u t : (1) S h p pháp khi đ m
nh n ch c v , (2) C p dư i th a nh n quy n hành đó là chính đáng,
(3) B n thân nhà qu n tr có kh năng và có các đ c tính khi n c p
dư i tin tư ng. N u không có đ y đ 3 y u t đó, quy n hành c a nhà
qu n tr s không v ng m nh và r t khó đi u khi n c p dư i.

7. Trong th c ti n ho t đ ng, quy n hành c a nhà qu n tr cũng có
nh ng gi i h n nh t đ nh ph thu c vào các y u t như pháp lu t và
các quy đ nh c a nhà nư c, đ o đ c xã h i, đi u ki n sinh h c c a con
ngư i v.v…

8. Phân c p qu n tr là s phân chia hay y thác b t quy n hành c a
nhà qu n tr c p trên cho các nhà qu n tr c p dư i. M c đích c a vi c
                                                                         86
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



phân c p ch y u là đ t o đi u ki n cho doanh nghi p đáp ng k p
th i, nhanh chóng và phù h p v i nh ng yêu c u c a tình hình.

9. S phân c p giúp gi i phóng b t kh i lư ng công vi c cho nhà
qu n tr c p cao đ ng th i t o đi u ki n đ đào t o các nhà qu n tr
c p trung. Tuy nhiên, s phân c p có th    làm m t tính th ng nh t c a
c công ty ho c k t qu ho t đ ng c a các đơn v phân c p không kh
quan do trình đ gi i h n c a các nhà qu n tr c p dư i.




                            CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Mu n b b t các t ng n c trung gian trong b máy t ch c c a xí
nghi p, ph i gi i quy t v n đ gì ? S gi i quy t đó ph i đư c cân
nh c d a trên nh ng y u t nào ?

2. Quy n hành c a nhà qu n tr xu t phát t nh ng cơ s nào ? Khi s
d ng quy n h n qu n tr , các nhà qu n tr c n lưu ý đ n nh ng y u t
nào ?

3. Trình bày nh ng l i và h i c a s phân c p qu n tr .




                                                                        87
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Câu h i tr c nghi m

1. T m h n qu n tr là khái ni m đ ch s lư ng nhà qu n tr trong
m t t ch c ?

      Đ–                       S–

2. Mu n xác đ nh t m h n qu n tr r ng hay h p trong m t t ch c,
chúng ta ph i xem xét đ n y u t năng l c c a các nhà qu n tr c p
dư i và năng l c c a nhân viên ?

      Đ–                       S–

3. Theo Max Weber, quy n hành c a nhà qu n tr ph thu c vào 3
y u t (1) S h p pháp khi đ m nh n ch c v (2) C p dư i th a nh n
quy n hành đó là chính đáng (3) B n thân nhà qu n tr có kh năng và
có các đ c tính khi n c p dư i tin tư ng ?

      Đ–                       S–

4. N u mu n nhân viên làm vi c v i nhi t tình, quan tâm đ n l i ích
chung c a công ty, thì nhà qu n tr nên s d ng quy n hành m t cách
nh nhàng, trong tinh th n h p tác vì m c tiêu chung ?

      Đ–                       S–

5. M c đích c a vi c phân c p ch y u là đ t o đi u ki n cho doanh
nghi p đáp ng k p th i, nhanh chóng và phù h p v i nh ng yêu c u
c a tình hình ?

      Đ–                       S–

6. Phân c p trong qu n tr s giúp các nhà qu n lý c p cao gi m b t
trách nhi m cá nhân khi có nh ng v n đ x y ra.

      Đ–                       S–

                                                                          88
                                        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



7. S phân c p trong qu n tr cũng có th d n đ n nh ng h p qu x u
như làm m t tính th ng nh t c a c công ty, ho c k t qu h at đ ng
c a các đơn v phân c p không kh quan do trình đ có gi i h n c a
các nhà qu n tr c p dư i.

         Đ–                        S–

8. Các t ch c chính th c có nh ng đi u chung sau đây :

       a) M c tiêu                 c) Nh ng nhà qu n tr

       b) K ho ch                  d) T t c ba đi u trên.

9. Công tác t ch c là ti n trình :

       a) S p x p và phân b công vi c, quy n hành, trách nhi m gi a
các b ph n.

       b) T o ra nh ng đơn v làm ra l i nhu n.

       c) Thi t l p các tiêu chu n đ ki m tra.

       d) Không có câu nào trên đây là đúng.

10.V n đ s lư ng nhân viên c p dư i c a m t nhà qu n tr đư c g i
là :

       a) Phân công lao đ ng.                 c) T m h n qu n tr .

       b) Th ng nh t ch huy.                  d) Năng su t lao đ ng.

11.T m h n qu n tr h p t o nên nhi u t ng n c trung gian s đưa đ n
m t b máy t ch c :

       a) Cao.                     c) R ng.

       b) Th p.                    d) H p.


                                                                              89
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




               HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Xem n i dung t m h n qu n tr : năng l c c a nhà qu n lý c p
trung, c p th p và nhân viên; tính ch t công vi c.

2. Xem n i dung “quy n hành trong qu n tr ”.

3. Xem n i dung “Phân c p qu n tr ”

Câu h i tr c nghi m

 1    2    3    4    5     6    7    8     9     10    11

S    Đ     Đ    Đ    Đ    Đ     Đ    d     a      c    a




                                                                          90
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 6




    S p x p b máy t ch c sao cho phù h p v i quy mô phát tri n
c a t ch c luôn là v n đ đư c các nhà qu n tr quan tâm đ n. M t
b máy ch có th ho t đ ng hi u qu và phát huy năng l c t i đa n u
đư c s p x p h p lý và khoa h c.




                           M C TIÊU

    Sau khi h c xong bài này, các b n có th :

    § Hi u rõ khái ni m b máy t ch c và các y u t          nh hư ng đ n
vi c thi t k b máy t ch c.

    § Mô t đư c các mô hình b máy t ch c mà m t nhà qu n tr có
th thi t k .

    § Gi i thích t i sao các nhà qu n tr l i ch n m t cơ c u t ch c
này thay vì ch n m t cơ c u t ch c khác.



                       N I DUNG CHÍNH

Khái ni m cơ b n v cơ c u t ch c

    Cơ c u t ch c hay b máy t ch c c a m t cơ quan, xí nghi p là
s s p x p các b ph n, các đơn v nh trong cơ quan, xí nghi p thành
m t th th ng nh t trong đó các b ph n đư c giao phó nh ng nhi m

                                                                         91
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



v và quy n hành rõ ràng, dư i s lãnh đ o t p trung c a nhà qu n tr
cao c p nh t trong cơ quan hay xí nghi p đó.

   Cơ c u t ch c đóng vai trò quan tr ng trong ho t đ ng c a cơ
quan, xí nghi p. M t cơ c u t ch c h p lý, g n nh , có quan h phân
công c th , quy n hành và trách nhi m rõ ràng, s t o nên m t môi
trư ng n i b thu n l i cho s làm vi c c a cá nhân và các b ph n,
hư ng v s hoàn thành m c tiêu chung. Ngư c l i, n u xí nghi p hay
cơ quan có m t cơ c u t ch c không h p lý, nhi m v c a các b
ph n trùng l p nhau, quan h phân công, quan h quy n hành và trách
nhi m không rõ ràng, xí nghi p ho c cơ quan đó s m t r t nhi u thì
gi và công s c đ gi i quy t các v n đ n i b , tháo g các vư ng
m c v phân công, v quy n hành, v trách nhi m c a t ng ngư i,
t ng b ph n. Vì v y, nhi m v c a nhà qu n tr là ph i xây d ng cho
đư c m t b máy t ch c h p lý và có hi u qu , n u mu n cơ quan, xí
nghi p hoàn thành đư c m c tiêu v i hi u qu cao. Các tác gi James
Stoner và Charles Wankel đã đ nh nghĩa r t xác đáng v ch c năng t
ch c c a nhà qu n tr khi cho r ng công tác t ch c là ti n trình xây
d ng cơ c u t ch c.

    Có 4 y u t quan tr ng chi ph i vi c xây d ng cơ c u t ch c c a
m t xí nghi p hay cơ quan mà nhà qu n tr ph i quan tâm. B n y u t
đó là : Chi n lư c c a t ch c, đ c đi m c a môi trư ng kinh doanh,
công ngh đư c t ch c s d ng, đ c đi m nhân s trong t ch c.

    Trư c h t, cơ c u t ch c c a m t cơ quan, xí nghi p tùy thu c
vào chi n lư c hay nh ng nhi m v và m c tiêu mà cơ quan, xí
nghi p đó ph i hoàn thành. Trong m t công trình nghiên c u v cơ
c u t ch c c a các xí nghi p công nghi p M , Alfred Chandler, Jr. đã
đi đ n k t lu n kh ng đ nh: “Cơ c u đi theo chi n lư c”.


                                                                         92
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Chi n lư c c a m t xí nghi p có nh hư ng đ n b máy t ch c
c a xí nghi p đó theo 3 lý do sau đây :

    1. Chi n lư c xác đ nh các nhi m v c a xí nghi p và căn c vào
các nhi m v đó mà xây d ng b máy. Ví d , m t chi n lư c đ nh
hư ng phát tri n th trư ng nư c ngoài s d n đ n hình thành m t b
máy t ch c có các ch c danh/b ph n liên quan như: phòng xu t
kh u, phòng nghiên c u th trư ng t ng khu v c, …

    2. Chi n lư c quy t đ nh lo i công ngh , k thu t và con ngư i
phù h p v i vi c hoàn thành các nhi m v , và cơ c u t ch c s ph i
đư c thi t k theo lo i công ngh đư c s d ng cũng như theo nh ng
đ c đi m c a con ngư i trong xí nghi p đó. Ví d , chi n lư c hi n đ i
hóa công ngh s d n đ n hình thành b ph n s n xu t g n nh , linh
đ ng theo công ngh .

    3. Chi n lư c xác đ nh nh ng đ c đi m c a môi trư ng trong đó
xí nghi p s ho t đ ng và môi trư ng này s       nh hư ng đ n vi c xây
d ng b máy t ch c. Ví d , chi n lư c thích nghi v i môi trư ng
luôn bi n đ ng s d n đ n hình thành cơ c u t ch c theo ma tr n
ho c theo d án.

    Y u t th hai có nh hư ng đ n vi c xây d ng cơ c u t ch c
c a cơ quan, xí nghi p là môi trư ng bên ngoài. Đ c đi m c a môi
trư ng bên ngoài có th là m t trong 3 lo i hình : n đ nh, thay đ i và
xáo tr n. M t môi trư ng n đ nh là m t môi trư ng không có hay ít
có nh ng thay đ i đ t bi n : ít có s n ph m m i, nhu c u th trư ng ít
thăng tr m, lu t pháp liên quan đ n ho t đ ng kinh doanh ít thay đ i,
khoa h c k thu t m i ít xu t hi n… M t môi trư ng thay đ i là m t
môi trư ng trong đó có s thay đ i thư ng xuyên đ i v i các y u t đã



                                                                         93
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



k . M t môi trư ng xáo tr n là m t môi trư ng có quá nhi u thay đ i
mang tính b t ng và h y di t hoàn toàn các y u t cũ.

    Đ thích nghi v i các hoàn c nh khác nhau đó, cơ c u t ch c c a
các công ty cũng s ph i thay đ i đ phù h p. Jones và George cho
th y r ng m t b máy t ch c có tính ch t c ng nh c, t c là trong đó
nhi m v đư c phân chia rõ ràng, quan h quy n hành ch t ch t trên
xu ng dư i, phù h p v i hoàn c nh n đ nh. Trái l i, trong m t hoàn
c nh xáo tr n, m t b máy t ch c có tính ch t linh ho t t c là trong
đó, con ngư i làm vi c theo tinh th n h p tác, trao đ i tho i mái v i
t t c m i ngư i, không phân chia nhi m v , c p b c thì l i phù h p
hơn v i hoàn c nh xáo tr n.

    Y u t th ba nh hư ng đ n vi c xây d ng cơ c u t ch c là
công ngh s n xu t. Nhi u công trình nghiên c u đã ch ng minh r ng
công ngh s n xu t c a xí nghi p là m t y u t quan tr ng có nh
hư ng đ n vi c thi t k b máy t ch c. Cu c nghiên c u n i ti ng
nh t xác đ nh m i quan h gi a cơ c u và công ngh là cu c nghiên
c u c a Joan Woodward t i South Essex trong th p niên 60. Kh i
th y, cu c nghiên c u nh m tìm m i quan h gi a thành qu qu n tr
v i vi c ng d ng các nguyên t c t ch c (ví d , t m h n qu n tr ).
Các cu c đi u tra cho th y không có m i quan h nào gi a hai y u t
trên, nhưng l i tìm th y m i quan h gi a cơ c u t ch c c a xí nghi p
v i công ngh s n xu t mà xí nghi p ng d ng. Woodward đã cho
th y r ng nh ng xí nghi p có công ngh s n xu t và quy trình ho t
đ ng ph c t p thư ng có cơ c u t ch c nhi u c p b c, v i đ c đi m
là m c đ giám sát và ph i h p công vi c đư c th c hi n v i cư ng
đ cao. Woodward cũng cho th y r ng t m h n qu n tr thư ng là h p
  các xí nghi p s n xu t th công, cũng như      xí nghi p có công ngh
tinh vi và hi n đ i. Trái l i, trong các xí nghi p làm vi c theo l i dây

                                                                         94
                                 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                 http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



chuy n, vì công ngh đã tr thành đơn gi n, t m h n qu n tr l i khá
r ng, nghĩa là nhà qu n tr có th giám sát công vi c c a m t s đông
công nhân. M t đ c đi m th ba c a m i quan h gi a công ngh và
cơ c u t ch c là khi công ngh trong xí nghi p càng tinh vi và hi n
đ i thì s lư ng viên ch c thư ký văn phòng l i càng tăng đ làm các
công vi c gi y t , các công vi c b o trì,… G n đây (2003), Jones và
George cũng cho r ng công ngh ph c t p thì phù h p v i b máy t
ch c linh ho t.

    Cu i cùng, con ngư i cũng là m t y u t có nh hư ng đ n vi c
xây d ng cơ c u t ch c. Lo i cá nhân có nh hư ng trư c h t đ i v i
công tác xây d ng b máy t ch c là các nhà qu n tr c p cao. S
thích, thói quen, quan ni m riêng c a h thư ng đ d u n trên cách
th c t ch c c a t ch c mà h ph trách. Ngoài các nhà qu n tr , cơ
c u t ch c thư ng cũng ph i phù h p v i các đ c đi m v trình đ ,
v tác phong làm vi c c a nhân viên. Như đã trình bày, t m h n qu n
tr , m t y u t quy t đ nh b máy t ch c có nhi u hay ít c p b c, là
m t bi n s ph thu c vào các đ c trưng c a con ngư i trong m i t
ch c.

S thành l p các b ph n nh trong xí nghi p

    Khi con ngư i k t h p v i nhau thành t ch c đ cùng hoàn thành
m c tiêu chung, m i ngư i, m i b ph n ph i đư c phân công đ th c
hi n nh ng công vi c c th . S phân công đưa đ n vi c thành l p nên
nh ng b ph n, có th ch g m 1 ngư i hay có th g m nhi u ngư i,
đ th c hi n nh ng nhi m v đư c phân công.

    Ngư i ta có th ti n hành phân công và t o nên các b ph n theo
các tiêu chu n sau đây :



                                                                       95
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    1. Phân công và thành l p đơn v theo s lư ng nhân viên, t c là
tách   nh ng     nhân    viên    làm     nh ng      công      vi c     như
nhau trong t ch c thành nh ng b ph n, ví d các t , và đ t dư i
quy n qu n tr c a m t t trư ng. Tiêu chu n này là tiêu chu n xưa
nh t trong các tiêu chu n đư c áp d ng đ thành l p đơn v , nhưng ch
phù h p khi công vi c c a m i ngư i đ u gi ng nhau. Vì v y, tiêu
chu n này càng ngày càng ít đư c áp d ng do s chuyên môn hóa
ngày càng cao trong xã h i hi n đ i.

    2. Phân công và l p thành đơn v theo th i gian làm vi c, cũng là
m t cách th c đư c áp d ng lâu trong l ch s và hi n v n còn đư c áp
d ng khá ph bi n trong các cơ s s n xu t kinh doanh dư i hình th c
các ca kíp theo gi , ngày, ca đêm, ca ba, …

    3. Phân công và thành l p đơn v theo các ch c năng hay nhi m v
ch y u c a cơ quan, xí nghi p, là cách th c đư c s d ng khá ph
bi n hi n nay. Ví d trong m t xí nghi p có th thành l p nên 4 b
ph n đ đ m nhi m 4 ch c năng ch y u là Marketing, S n xu t, K
thu t và Tài chính. Trong m i b ph n đó, l i ti p t c phân công và
thành l p nh ng đơn v nh lo vi c nghiên c u ti p th , đơn v nh lo
vi c tuyên truy n qu ng cáo, đơn v nh lo vi c qu n tr k ho ch ti p
th , … Ưu đi m c a công th c này là b o đ m s thi hành các ch c
năng ch y u và s d ng đư c ki n th c chuyên môn. Tuy nhiên, cách
th c này có như c đi m là thư ng các đơn v mãi mê theo đu i ch c
năng riêng c a mình và quên đi m c tiêu chung c a toàn b t ch c.

    4. Phân công và thành l p đơn v theo lãnh th là m t cách th c
đư c áp d ng khi xí nghi p ho t đ ng trên m t đ a bàn khá r ng, và
thư ng thì kinh doanh nh ng s n ph m gi ng nhau. Cách th c này
cũng đư c áp d ng trong vi c thành l p các b ph n hành chánh s
nghi p theo lãnh th , ví d các Phòng Thương nghi p              các Qu n,
                                                                         96
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Huy n. Nhà qu n tr ch n cách th c này khi nh ng đ c đi m c a đ a
phương là quan tr ng đ i v i đ u vào c a s n xu t, ho c đ i v i s
tiêu th s n ph m. Tuy nhiên cách th c này có như c đi m là t o nên
tình tr ng trùng l p trong t ch c c a các đơn v theo lãnh th (ví d ,
đơn v    đ a phương nào cũng có b ph n nghiên c u ti p th ), làm
phát sinh nhi u chi phí cho t ch c.

    5. Phân công và thành l p đơn v theo s n ph m là cách t ch c
trong đó xí nghi p s n xu t ho c kinh doanh nhi u s n ph m, thành
l p nên nh ng đơn v chuyên doanh theo t ng lo i s n ph m. Cách
th c này đư c áp d ng khi các s n ph m có quy trình công ngh s n
xu t và chi n lư c ti p th khác nhau. Các công ty xe hơi     M thư ng
thành l p các nhà máy theo t ng lo i xe hơi là m t ví d v cách th c
này. Ưu đi m c a cách th c này là nâng cao trình đ chuyên môn hóa
trong s n xu t kinh doanh; nhưng đ ng th i cũng có nh ng như c
đi m như cách th c phân chia theo lãnh th .

    6. Phân công và thành l p đơn v theo khách hàng ph n ánh s
quan tâm c a xí nghi p đ i v i vi c th a mãn các yêu c u khác bi t
nhau c a t ng lo i khách hàng. Cách th c t ch c này đư c áp d ng
r ng rãi trong các cơ s kinh doanh, và càng ngày càng đư c áp d ng
nhi u trong các cơ s hành chính s nghi p. Chương trình đào t o t
xa c a Trư ng Đ i h c M TP.HCM dành cho sinh viên không th
thư ng xuyên đ n trư ng là m t ví d c a cách th c t ch c này.

    7. Cách th c phân công và thành l p đơn v cu i cùng mà m t xí
nghi p có th s d ng là theo quy trình hay thi t b . Cách th c phân
chia này có th đư c minh h a b ng ví d xí nghi p t ch c nên b
ph n ph trách vi c xi m , b ph n ph trách sơn ph , ho c b ph n vi
tính.


                                                                        97
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Các mô hình c a b máy t ch c

   B máy t ch c hay cơ c u t ch c là s s p x p các b ph n, các
đơn v trong m t t ch c thành m t th th ng nh t, v i quan h v
nhi m v và quy n hành rõ ràng, nh m t o nên m t môi trư ng n i b
thu n l i cho s làm vi c c a m i cá nhân, m i b ph n, hư ng t i
hoàn thành m c tiêu chung. Kinh nghi m qu n tr kinh doanh trên th
gi i cho chúng ta 5 mô hình t ch c cơ b n là : mô hình đơn gi n, mô
hình ch c năng, mô hình tr c tuy n hay phân ngành, mô hình h n h p
tr c tuy n – ch c năng, mô hình ma tr n.

       § Mô hình cơ c u đơn gi n

   Stephen Robbins cho r ng mô hình b máy đơn gi n là m t cách
t ch c mà không t ch c gì c , không ph c t p, ít tính ch t chính
th c và quy n hành ch t p trung vào m t cá nhân duy nh t. B máy
t ch c đơn gi n là m t t ch c “th p”, và thư ng ch có 2 ho c 3 c p.
Mô hình này thư ng đư c s d ng nhi u        các doanh ngh êp nh , nơi
mà vai trò nhà qu n tr và ngư i s h u ch doanh nghi p t p trung
vào m t ngư i, v a là ch , v a tr c ti p qu n tr . Hi u may qu n áo,
ti m ăn, ti m bách hóa, … là nh ng doanh nghi p thư ng ch n mô
hình t ch c đơn gi n. Đ c trưng cơ b n c a mô hình này đư c th
hi n   khâu quy t đ nh : t t c các quy t đ nh quan tr ng trong t ch c
đ u do m t ngư i làm. Ngoài ra, vì t t c quy n hành đ u t p trung
vào nhà qu n tr , ngư i này có m t t m h n qu n tr r ng.

   Ưu đi m c a mô hình này là nhanh chóng, linh ho t và ít t n kém.
Như c đi m c a mô hình này là ch có th áp d ng cho các doanh
nghi p nh . Khi doanh nghi p phát tri n, t ch c l n lên v quy mô
thì mô hình t ch c đơn gi n s không còn phù h p. S t p trung vào
nhà qu n tr s gây ra s t c ngh n do quá t i và doanh nghi p s

                                                                        98
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



không ho t đ ng đư c. Ngoài ra, mô hình này còn mang tính m o
hi m cao, vì n u do m t bi n c b t ng mà nhà qu n tr không còn
ti p t c làm vi c đư c (tai n n b t ng        ch ng h n), thì c doanh
nghi p s rơi vào tình tr ng kh ng ho ng.

        § Mô hình cơ c u ch c năng

    Mô hình cơ c u ch c năng là mô hình mà trong đó các nhân viên
đư c gom nhóm vào các đơn v ch c năng căn c theo s tương đ ng
v công vi c, v k năng ho t đ ng. Ho t đ ng tài chính, ti p th , kinh
doanh, nghiên c u phát tri n,… thư ng đư c t ch c thành các đơn v
ch c năng.




                       Giám đ c

         P. Giám đ c                P. Giám đ c
         Kinh doanh                  S n xu t



  Trư ng           Trư ng      Trư ng        Trư ng phòng
   phòng            phòng       phòng
                              Phân tích        L p trình
 Marketing       Kinh doanh
                               thi t k

  Trư ng
                               Trư ng        Trư ng phòng
   phòng
                                phòng
  H tr                                            R&D
                               Ki m tra
khách hàng
                              ch t lư ng




                Hình 6.1 : Sơ đ t ch c theo ch c năng

    Ưu đi m c a mô hình này xu t phát t s chuyên môn hóa, đó là :

    – S d ng tài nguyên hi u qu hơn.

    – Phát huy đư c tài năng chuyên môn c a nhân viên.

                                                                          99
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   – Nh ng ngư i trong cùng m t phòng ban ch c năng khi th c
hi n nh ng công vi c gi ng nhau s d dàng h c t p l n nhau, h p tác
l n nhau.

   – D dàng giám sát và đánh giá hi u qu công vi c c a nhân viên.

   Tuy nhiên, mô hình cơ c u ch c năng cũng t n t i m t s như c
đi m. Th nh t : đào sâu s phân chia gi a các đơn v ch c năng. M i
đơn v ch c năng ch chăm chú theo đu i m c tiêu ch c năng c a
mình mà quên đi m c tiêu chung c a c t ch c. Chính vì ch t p
trung vào các m c tiêu c a đơn v mình, các đơn v ch c năng d mâu
thu n l n nhau trong ph i h p công vi c. Vai trò ph i h p các đơn v
ch c năng đ đ t đư c m c tiêu chung đ t n ng lên các nhà qu n tr
c p cao. Th hai : khi m r ng ph m vi v s n ph m d ch v , ph
trách các đơn ch c năng s g p khó khăn trong vi c truy n thông và
ph i h p l n nhau trong khi h ch u trách nhi m cho vài lo i s n ph m
d ch v khác nhau, đ c bi t là khi t ch c phát tri n        c th trư ng
n i đ a và th trư ng qu c t . Sau cùng là v m t đào t o các nhà qu n
tr tương lai, mô hình này không t o đi u ki n thu n l i đ h có cái
nhìn t ng h p v toàn b t ch c.

       § Mô hình cơ c u phân ngành hay tr c tuy n : theo s n
ph m, theo khu v c đ a lý, theo th trư ng

    Như đã trình bày   ph n trên, khi t ch c l n m nh lên, s n xu t
nhi u lo i s n ph m hơn, có nhi u chi nhánh hơn, các như c đi m c a
mô hình cơ c u ch c năng ngày càng l rõ và nh hư ng đ n s phát
tri n c a t ch c. Khi đó các nhà qu n tr ph i t o ra các đơn v tương
đ i đ c l p đ t gi i quy t v n đ thi t k , s n xu t và tiêu th s n
ph m hoàn ch nh. Nh ng đơn v đó đư c g i là nh ng phân ngành, và
mô hình t ch c xây d ng trên nh ng phân ngành đó g i là mô hình

                                                                       100
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



cơ c u phân ngành. M i phân ngành là m t t p h p các đơn v ch c
năng làm vi c cùng nhau đ t o ra các s n ph m d ch v c th cho
các đ i tư ng khách hàng c th . Vì nh ng phân ngành này t mình
th c hi n các nhi m v c n thi t đ làm ra s n ph m, ngư i ta cũng có
th g i đây là mô hình tr c tuy n v i ý nghĩa nh n m nh đ n vai trò
tr c ti p làm ra s n ph m c a đơn v .

    M c đích c a vi c thay đ i sang cơ c u phân ngành là nh m t o ra
các t ch c nh hơn, d qu n tr hơn bên trong t ch c.

    Khi các nhà qu n tr t ch c các phân ngành d a theo s n ph m
d ch v h cung c p t c là h đang phân ngành theo s n ph m ; khi
phân ngành theo vùng lãnh th t c là h đang phân ngành theo khu
v c đ a lí ; khi phân ngành theo lo i khách hàng t c là h đang phân
ngành theo c u trúc th trư ng.

    Phân ngành theo s n ph m :

    M i lo i s n ph m d ch v có đ c thù khác nhau s đư c phân
thành m t phân ngành khác nhau.

    Ví d : M t doanh nghi p s n xu t kinh doanh nhi u s n ph m
d ch v khác nhau như d ch v taxi, kinh doanh b t đ ng s n, s n xu t
đ g n i th t. Khi đó do có tính đ c thù c a t ng s n ph m d ch v
mà doanh nghi p cung c p bu c h ph i phân thành các phân ngành
khác nhau đ d qu n lí. M i phân ngành có m t đ c thù riêng v i các
đơn v ch c năng riêng (xem hình 6.2).




                                                                        101
                                          Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                          http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                               T ng Giám đ c



                             Văn phòng trung tâm



Phân ngành     D ch v Taxi        Kinh doanh         S n xu t
 s n ph m                        b t đ ng s n      đ g n i th t


 Các đơn v
 ch c năng




         Hình 6. 2 : Mô hình t ch c phân ngành theo s n ph m




                               T ng Giám đ c



                             Văn phòng trung tâm



 Phân ngành     Mi n Nam          Mi n Trung        Mi n B c
theo khu v c


 Các đơn v
 ch c năng




      Hình 6. 3 : Mô hình t ch c phân ngành theo khu v c đ a lí




                                                                               102
                                         Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                         http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Phân ngành theo khu v c đ a lí :

    M i khu v c đ a lí khác nhau (vùng lãnh th , qu c gia) s đư c
phân thành m t phân ngành khác nhau.

    Ví d : M t doanh nghi p kinh doanh g có th trư ng ho t đ ng
phân b        các mi n khác nhau trong m t qu c gia có th phân thành
các phân ngành như khu v c mi n Nam, khu v c mi n Trung, khu
v c mi n B c (xem hình 6.2).

    Phân ngành theo th trư ng (hay đ i tư ng khách hàng) :

    M i đ i tư ng khách hàng s đư c phân thành m t phân ngành
khác nhau nh m ph c v t t hơn và hi u qu hơn nhu c u c a các đ i
tư ng này.

    Ví d : M t doanh nghi p s n xu t kinh doanh máy tính s có
phân ngành theo khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghi p.
Khi đó m i phân ngành s xác đ nh cho mình m t chi n lư c kinh
doanh phù h p v i đ i tư ng khách hàng c th c a mình.

                               T ng Giám đ c



                             Văn phòng trung tâm




   Phân ngành       Khách hàng cá         Khách hàng doanh
 theo th trư ng         nhân                   nghi p


  Các đơn v
  ch c năng




         Hình 6. 4 : Mô hình t ch c phân ngành theo th trư ng


                                                                              103
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    4. Mô hình h n h p phân ngành – ch c năng (hay tr c tuy n –
ch c năng)

    Trong th c t ho t đ ng c a các t ch c, các nhà qu n tr có th t
ch c đơn v c a mình theo hư ng ph i h p c mô hình cơ c u ch c
năng và mô hình cơ c u phân ngành, ta g i đó là mô hình h n h p
phân ngành – ch c năng (hay tr c tuy n ch c năng). Trong mô hình
này, ngoài các đơn v phân ngành (t ch c theo s n ph m, theo khu
v c đ a lí, theo th trư ng), các nhà qu n tr còn t ch c các đơn v
ch c năng    c p trung ương (như phòng phát tri n kinh doanh, phòng
nhân s , phòng tài chính, …) đ th c hi n các ch c năng cho t t c
các đơn v phân ngành.

    Ưu đi m c a mô hình này là có kh năng đáp ng t t cho các t
ch c khi t ch c l n m nh lên như đ i v i mô hình cơ c u phân ngành
nhưng v n ti t ki m đư c chi phí. Tuy nhiên, mô hình này có như c
đi m là thư ng x y ra mâu thu n gi a các đơn v phân ngành v i các
đơn v ch c năng, ch m đáp ng v i các tình hu ng đ c bi t và có th
làm gia tăng chi phí gián ti p.

        § Mô hình ma tr n hay t ch c theo d án

    Vi c s d ng mô hình cơ c u phân ngành ho c cơ c u h n h p
phân ngành – ch c năng đã cho phép nhà qu n tr có th ph n ng m t
cách nhanh chóng và linh ho t trong môi trư ng s n xu t kinh doanh
c th . Tuy nhiên, ngày nay khi môi trư ng kinh doanh thay đ i quá
nhanh thì 2 mô hình cơ c u trên cũng không giúp các nhà qu n tr
ph n ng m t cách nhanh chóng và linh ho t v i các s thay đ i này.
Khi đó các nhà qu n tr s tìm đ n mô hình ma tr n hay t ch c theo
d án.



                                                                       104
                                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Mô hình ma tr n :

   Trong mô hình ma tr n, các nhà qu n tr s p x p ngu n l c theo
hai chi u đ ng th i : theo ch c năng và theo s n ph m. Ưu đi m c a
mô hình này là các nhân viên khi đư c gom nhóm theo ch c năng s
d h c h i chia s ki n th c v i nhau hơn, và gom nhóm theo s n
ph m giúp cho nhân viên d đ nh hư ng theo m t m c tiêu chung c a
s n ph m. V i cách b trí như th này, mô hình ma tr n cho phép nhà
qu n tr qu n lí t ch c c a mình m t cách linh ho t. Tuy nhiên,
như c đi m l n nh t c a mô hình này chính là vi c m t nhân viên
ph i báo cáo đ n 2 ngư i qu n lí : ngư i qu n lí theo phòng ch c năng
và ngư i qu n lí theo s n ph m. Vi c này v a gây khó khăn cho c
nhân viên l n nhà qu n lí. S xung đ t s có nguy cơ x y ra trong
phân công công vi c, đánh giá k t qu công vi c.

                                       T ng Giám đ c


              Marketing   Kinh doanh      Thi t k      R&D      S n xu t


 S n ph m A


 S n ph m B


 S n ph m C


 S n ph m D




     Các nhân viên có 2 c p trên tr c ti p

              Các đơn v d án s n ph m

                            Hình 6. 5 : Mô hình ma tr n



                                                                                         105
                                            Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                            http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Mô hình t ch c theo d án (hay theo s n ph m):

   Mô hình t ch c theo d án s kh c ph c như c đi m l n nh t c a
mô hình t ch c ma tr n b ng cách các nhân viên s đư c gán dài h n
vào m t d án hay m t s n ph m. Khi đó, nhân viên ch báo cáo tr c
ti p cho trư ng d      án hay trư ng nhóm s n ph m. Ngư i trư ng
phòng ban ch c năng lúc đó ch đóng vai trò tư v n, h tr cho các
nhân viên, t ch c chia s ki n th c chuyên môn cho các nhân viên
ch không tr c ti p phân công công vi c cho các nhân viên này.

                                     T ng Giám đ c



               Kinh doanh         Thi t k            R&D       S n xu t




                D án/s n ph m A     D án/s n ph m B    D án/s n ph m C




         Giám đ c d án/s n ph m
         Thành viên d án/nhóm s n ph m



                Hình 6.6 : Mô hình t ch c theo d án

                                  TÓM T T

1. Tùy theo quy mô t ch c, đ c thù ngành ngh mà các nhà qu n tr
có th ch n cho mình m t mô hình t ch c phù h p. Các ki u mô hình
là : mô hình t ch c đơn gi n, mô hình cơ c u ch c năng, mô hình cơ
c u phân ngành, mô hình h n h p ch c năng – phân ngành, mô hình
ma tr n hay t ch c theo d án.
                                                                                 106
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



2. Mô hình đơn gi n phù h p v i các t ch c nh .

3. Mô hình cơ c u ch c năng phù h p v i các t ch c l n hơn, nhưng
khi t ch c phát tri n v quy mô và lo i hình s n ph m d ch v thì mô
hình cơ c u ch c năng s không còn phù h p cho t ch c.

4. Mô hình cơ c u phân ngành thích h p khi công ty phát tri n v quy
mô và lo i hình s n ph m d ch v cung c p. Các t ch c có th phân
ngành theo s n ph m d ch v , phân ngành theo khu v c đ a lí, phân
ngành theo th trư ng (hay theo khách hàng).

5. Mô hình cơ c u h n h p ch c năng – phân ngành giúp cho các t
ch c v a có kh năng đáp ng cho quy mô l n c a mình, v a ti t
ki m chi phí khi t p trung các công vi c mang tính h tr chung vào
các đơn v ch c năng.

6. Mô hình ma tr n s giúp cho t ch c có m t s linh ho t và hi u
qu r t cao. Tuy nhiên, v i mô hình ma tr n, 1 nhân viên ph i ch u s
qu n lí tr c ti p c a 2 ngư i cùng lúc, d n đ n nguy cơ g p vư ng
m c trong công vi c. Mô hình t ch c theo d án v a giúp cho t
ch c có đư c s linh ho t như mô hình ma tr n, v a kh c ph c đư c
h n ch c a mô hình ma tr n vì các nhân viên ch ch u s qu n lý tr c
ti p t 1 ngư i.




                                                                       107
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



                             CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Nh ng y u t nào có nh hư ng quan tr ng đ n vi c xây d ng cơ
c u t ch c ?

2. Có nh ng tiêu chu n nào đ ti n hành phân công và t o nên các b
ph n ?

3. Có bao nhiêu mô hình b máy t ch c ? Hãy li t kê và mô t sơ b
v các mô hình này ?

4. Hãy nêu nh ng h n ch c a mô hình cơ c u ch c năng ?

Câu h i tr c nghi m

1. Mô hình cơ c u đơn gi n là mô hình phù h p v i t ch c nào sau
đây ?

   a) C a hàng ăn u ng v i 7 nhân viên.

   b) Hi u thu c tây v i 4 nhân viên.

   c) Đ i lí bán vé máy bay g m 3 nhân viên.

   d) C a, b, c đ u đúng.

2. Ưu đi m c a mô hình cơ c u đơn gi n là :

   a) Phù h p v i quy mô t ch c nh .

   b) Đơn gi n, chi phí qu n lí th p.

   c) Gia tăng tính ch đ ng trong công vi c c a nhân viên.

   d) Ít l thu c vào b t c cá nhân nào trong t ch c.

3. Như c đi m c a mô hình cơ c u đơn gi n là :
                                                                        108
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    a) Ph thu c quá nhi u vào vai trò c a nhà qu n tr .

    b) Nhân viên ph i làm vi c dư i s qu n lí tr c ti p c a hai ngư i
khác nhau.

    c) Mâu thu n gi a các phòng ban cao.

    d) C ba câu trên đ u sai.

4. Mô hình cơ c u ch c năng là :

    a) Mô hình t ch c d a trên ch c năng c a s n ph m.

    b) Mô hình t ch c d a trên ch c năng s n xu t kinh doanh c a
đơn v .

    c) Mô hình t ch c trong đó các nhân viên đư c s p x p vào các
đơn v ch c năng d a trên s tương đ ng v công vi c, k năng công
vi c.

    d) Câu a và b đúng.

5. Ưu đi m c a mô hình cơ c u ch c năng là :

    a) H n ch t i đa mâu thu n gi a các đơn v ch c năng.

    b) Các nhân viên d dàng h c h i, chia s kinh nghi m v i nhau.

    c) H tr t t cho vi c đào t o các nhà qu n tr tương lai có cái
nhìn t ng quát.

    d) C b và c đ u đúng.

6. Khi quy mô c a t ch c phát tri n, đ a bàn ho t đ ng phát tri n
r ng ra   nhi u qu c gia khác nhau, t ch c có th áp d ng t t các mô
hình nào sau đây :

    a) Mô hình t ch c đơn gi n.
                                                                        109
                                       Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                       http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



       b) Mô hình cơ c u ch c năng.

       c) Mô hình cơ c u phân ngành.

       d) C ba mô hình trên đ u phù h p.

7. Mô hình t ch c ma tr n s gia tăng đ linh ho t và hi u qu c a t
ch c khi g p ph i s thay đ i nhanh chóng c a môi trư ng ho t đ ng?

       a) Đúng.                  b) Sai.

8. Như c đi m l n nh t c a mô hình t ch c ma tr n chính là vi c
m t nhân viên ph i ch u s chi ph i c a 2 ngư i qu n lý tr c ti p cùng
lúc.

       a) Đúng.                  b) Sai.

9. Ưu đi m l n nh t c a mô hình t ch c theo d án chính là gi i
quy t đư c như c đi m v s phân công công vi c c a mô hình t
ch c ma tr n ?

       a) Đúng.                  b) Sai.

10. Khi không ph i là trư ng d án, các trư ng b ph n ch c năng
trong mô hình t ch c theo d án đóng vai trò gì đ i v i các thành
viên c a d án ?

   a) Ch ng có vai trò gì v i các thành viên d án.

   b) Giao vi c và đánh giá k t qu công vi c tr c ti p cho thành viên
d án.

   c) H tr cho các thành viên d án v k thu t, kinh nghi m.

   d) C 3 câu trên đ u sai.



                                                                            110
                                Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




               HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Tham kh o ph n “Khái ni m cơ b n v cơ c u t ch c”

2. Tham kh o ph n “S thành l p các b ph n nh trong xí nghi p”

3. Nêu ra 5 mô hình b máy t ch c. Đ i v i m i mô hình, th c hi n
vi c mô t cách t ch c c a b máy.

4. Tham kh o ph n “Mô hình cơ c u ch c năng”.



Câu h i tr c nghi m

 1    2    3     4    5   6    7     8     9     10

 d    b    a     c    b   c     a    a     a      c




                                                                     111
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 7




    Đ hoàn thành đư c các m c tiêu c a t ch c, nhà qu n tr ph i
d a vào n l c làm vi c c a nhân viên. Do đó nhà qu n tr ph i bi t
lãnh đ o và đ ng viên nhân viên c a mình. Thành công c a nhà qu n
tr tuỳ thu c nhi u vào năng l c lãnh đ o và đ ng viên c a h . Bài này
s trình bày các v n đ liên quan đ n ch c năng lãnh đ o và đ ng viên
c a nhà qu n tr .




                             M C TIÊU

    Sau khi h c xong bài này, các b n s hi u đư c :

    § Khái ni m v ch c năng lãnh đ o c a nhà qu n tr .

    § Các lí thuy t v lãnh đ o.

    § Khái ni m đ ng viên và s nhi t tình c a nhân viên.

    § Các lí thuy t v đ ng viên.




                                                                        112
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                       N I DUNG CHÍNH

Khái ni m v ch c năng lãnh đ o

    Lãnh đ o là ti n trình gây nh hư ng đ n ngư i khác; khuy n
khích, đ ng viên và hư ng d n h làm vi c nh m hoàn thành m c tiêu
chung c a t ch c.

    Như v y lãnh đ o là m t thành t then ch t c a s qu n tr h u
hi u và m i nhà qu n tr gi i đ ng th i ph i là m t ngư i lãnh đ o t t.

    N u nhà qu n tr bi t cách lãnh đ o, nhân viên dư i quy n h s
hăng hái làm vi c, g n bó v i t ch c và đ t năng su t cao. Ngư c l i,
n u nhà qu n tr không ph i là ngư i lãnh đ o gi i, nhân viên c a h
s có th làm không h t kh năng, s c m th y không hưng ph n trong
công vi c và cũng s có th tr thành nh ng ngư i b t mãn.

    Thành qu c a t ch c tuỳ thu c r t nhi u vào s lãnh đ o h u
hi u c a các nhà qu n tr . Nhưng làm sao đ có đư c s lãnh đ o h u
hi u ?



Lí thuy t v lãnh đ o

    Các lí thuy t v s lãnh đ o h u hi u c a nhà qu n tr có th đư c
t p trung trong ba lo i : lí thuy t t ch t, lí thuy t v cách th c lãnh
đ o và lí thuy t tình hu ng.

    1. Lí thuy t t ch t :

    Lí thuy t này t p trung vào xác đ nh nh ng đ c trưng cá nhân c a
nhà qu n tr có th giúp h tr thành nh ng ngư i lãnh đ o h u hi u.
Hàng trăm cu c nghiên c u đư c th c hi n t th p niên 30 c a th k
trư c cho đ n ngày nay đã cho th y m t s các đ c trưng cá nhân đã
                                                                        113
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



có quan h v i s lãnh đ o h u hi u. Nh ng đ c trưng đó là : thông
minh, có ki n th c, có cá tính m nh m , t tin, có năng l c làm vi c
cao, không b áp l c, trong s ch và trư ng thành. (Xem chi ti t        b ng
7.1)



B ng 7.1 : Các t ch t và đ c trưng cá nhân liên quan đ n s lãnh
                            đ o h u hi u

       T ch t                              Mô t

                    Giúp nhà qu n tr hi u đư c nh ng v n đ ph c
   Thông minh
                    t p vàgi i quy t v n đ .

Ki n th c chuyên Giúp nhà qu n tr ra quy t đ nh t t; và tìm ra các
        môn         cách th c gia tăng hi u qu và k t qu .

Cá tính m nh m      Giúp nhà qu n tr nh hư ng đ n nhân viên đ
                    hoàn thành m c tiêu chung.


       T tin        Giúp nhà qu n tr nh hư ng đ n nhân viên và
                    kiên trì khi ph i đ i phó v i khó khăn và tr
                    ng i.

  Năng l c cao
                    Giúp nhà qu n tr đ i phó v i nhi u yêu c u.


 Không b áp l c     Giúp nhà qu n tr đ i phó v i s b t tr c và ra
                    nh ng quy t đ nh khó khăn.

  Trong s ch và     Giúp nhà qu n tr hành đ ng h p đ o lý, đư c
   lương thi n      nhân viên tin tư ng.

                                                                        114
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                       Giúp nhà qu n tr tránh các hành đ ng ích k ,
  Trư ng thành
                       bi t ki m ch c m xúc, và bi t nh n l i.



Ngu n : Gareth R.Jones và Jennifer M.George, Essentials of
Contemporary Management, Boston: Mc GrawHill, 2003, t.318

    Tuy nhiên, nh ng t ch t hay đ c trưng trên đây không hoàn toàn
là đi u ki n đưa đ n s lãnh đ o h u hi u. Nhi u nhà qu n tr đã lãnh
đ o gi i m c dù h không có t t c các t ch t này và nhi u nhà qu n
tr có đ các t ch t và đ c trưng này đã không ph i là ngư i lãnh đ o
gi i.

    Chính vì không có m i quan h v ng ch c gi a t ch t c a ngư i
lãnh đ o v i s lãnh đ o h u hi u mà các nhà nghiên c u đã đưa ra lí
thuy t v các cách th c lãnh đ o.

    2. Lí thuy t v cách th c lãnh đ o

        Các lí thuy t này t p trung nghiên c u và phân tích các cách th c
lãnh đ o mà các nhà qu n tr đã áp d ng đ đưa ra ý ki n v cách th c
lãnh đ o h u hi u mà các nhà qu n tr nên tuân theo. Các lí thuy t này
có th chia nh thành 3 nhóm. Nhóm 1: phân tích các cách th c lãnh
đ o theo cách s d ng quy n hành c a nhà qu n tr . Nhóm 2: phân
tích các cách th c lãnh đ o theo m i quan tâm c a nhà qu n tr . Nhóm
3: phân tích theo m c đ tham gia c a c p dư i vào vi c ra quy t đ nh
c a nhà qu n tr .

    Nhóm 1: Các cách th c lãnh đ o theo cách s d ng quy n hành
c a nhà qu n tr :




                                                                           115
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Đây là m t phương pháp nghiên c u đư c th c hi n           nhi u nư c
(như M và Liên Xô trư c đây), trong nhi u lĩnh v c (s n xu t – kinh
doanh và giáo d c). Theo phương pháp này, các nhà qu n tr có th s
d ng 1 trong 3 cách th c lãnh đ o là đ c đoán, đ t ý và dân ch . N i
dung và h u qu c a các cách th c lãnh đ o này không gi ng nhau.
T t c các nhà nghiên c u đ u cho r ng cách th c lãnh đ o h u hi u
nên là dân ch vì có nhi u k t qu t t hơn so v i các cách th c lãnh
đ o khác. (Xem b ng 7.2)

 B ng 7.2 : Các cách th c lãnh đ o theo cách s d ng quy n hành

 Cách lãnh              N i dung                         K t qu
    đ o

              Nhà qu n tr giao vi c, ch đ o Công           vi c    đư c
              và ki m tra ch t ch ti n trình hoàn         thành,     nhân
  Đ c đoán    làm vi c c a c p dư i; ph t viên không th                t
              nghiêm kh c; thư ng v t ch t. mình làm, quan h
                                                 nhân s không t t

              Nhà qu n tr giao vi c, đ
                                                   Công vi c không
   Đ t ý      nhân viên t    ý làm, không
                                                        hoàn thành
              thư ng ph t

              Nhà qu n tr giao vi c, hư ng Công            vi c    đư c
              d n và gi i thích các vi c c n hoàn thành; nhân
              làm, trao đ i c n k v i nhân viên đư c đào t o
  Dân ch      viên; đ nhân viên t làm vi c; có th t           làm, thái
              ki m tra k t qu ; thư ng v t đ            lao đ ng t t,
              ch t và tinh th n; ph t nghiêm đoàn k t trong t p
              kh c.                              th .


                                                                           116
                                            Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                            http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




    Nhóm 2 : Các cách th c lãnh đ o theo m i quan tâm

    Các cu c nghiên c u đư c th c hi n                 M , Đ c và nhi u nư c
khác trong th p niên 50 c a th k trư c cho th y h u h t các nhà qu n
tr đ u có hai m i quan tâm trong khi ho t đ ng, là quan tâm đ n công
vi c và quan tâm đ n nhân viên. Đi n hình cho các lí thuy t trong
nhóm này có th k đ n lí thuy t Lư i qu n tr c a Blake và Mouton.
Khi trình bày hai m i quan tâm này trên m t đ th đư c đánh s t 1
đ n 9, Blake và Mouton đã đưa ra 5 cách th c lãnh đ o đi n hình : ch
quan tâm đ n nhân viên (9.1), không quan tâm đ n c hai y u t (1.1),
ch quan tâm đ n công vi c (1.9), Quan tâm v a ph i đ n c 2 y u t
(5.5) và quan tâm t i đa đ n c 2 y u t (9.9). Blake và Mouton cho
r ng cách th c lãnh đ o h u hi u nh t mà các nhà qu n tr nên áp
d ng là cách lãnh đ o quan tâm t i đa đ n c 2 y u t (9.9) ( Xem
hinh 7.3).


               9.1                                       9.9
         9

 Quan
  tâm
  đ n    5                            5.5
  con
 ngư i



                  1.1
         1                                                   1.9

              1                   5                      9
                     Quan tâm đ n công vi c



             Hình 7.3 : Lư i qu n tr c a Blake và Mouton



                                                                                 117
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Nhóm 3: Các cách th c lãnh đ o theo m c đ tham gia c a nhân
viên

   Các tác gi Rensis Likert, Tannebaum, Schmidt v.v…đã nghiên
c u các cách th c lãnh đ o c a các nhà qu n tr trong các cơ s công
nghi p căn c vào m c đ tham gia c a nhân viên vào các quy t đ nh
c a nhà qu n tr . Likert chia ra 4 cách th c lãnh đ o và Tannebanm –
Schmidt chia ra 7 cách căn c vào m c đ tham gia c a nhân viên. T
nh ng phân tích này, các tác gi trên cho r ng cách th c lãnh đ o t t
nh t mà các nhà qu n tr nên áp d ng là cách th c lãnh đ o trong đó
nhân viên và nhà qu n tr cùng nhau th o lu n và đi đ n quy t đ nh
chung v nh ng vi c c n làm.

   3. Lí thuy t tình hu ng :

   Tuy các lí thuy t v lãnh đ o đã đư c nghiên c u công phu và
khoa h c, th c t qu n tr cho th y không có m t cách th c lãnh đ o
nào là t t nh t, mà cách th c lãnh đ o t t s tuỳ thu c vào t ng tình
hu ng c th . Tình hu ng đó có th đư c t o ra b i môi trư ng ho t
đ ng c a t ch c, lo i công vi c c n ph i hoàn thành, m i quan h s n
có gi a nhà qu n tr đ i v i nhân viên, đ c đi m tâm lý và tác phong
lãnh đ o c a nhà qu n tr cũng như tinh th n làm vi c và trình đ c a
c p dư i… M t s các lí thuy t này đư c trình bày trong môn h c
Hành vi t ch c. (Các b n có th tham kh o tài li u h c t p môn Hành
vi t ch c c a ThS. T Th H ng H nh, t trang 103 – 110).



Khái ni m v s    đ ng viên

   M i t ch c đ u ch có th ho t đ ng hi u qu n u nhân viên
trong t ch c đó làm vi c v i nhi t tình. T o ra s nhi t tình đó là
đ ng viên và đây cũng là m t nhi m v quan tr ng c a nhà qu n tr ,
                                                                       118
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



g n li n v i nhi m v lãnh đ o. Trong các đo n trư c, chúng ta đã nói
đ n s lãnh đ o h u hi u. Xét cho cùng, lãnh đ o h u hi u là s đ ng
viên đư c nhi u nhân viên làm vi c v i nhi t tình cao. S đ ng viên
c a nhà qu n tr là nhân, s nhi t tình làm vi c c a nhân viên là qu .
Đây cũng là hai m t c a m t v n đ , nên trong ngôn ng             Qu n tr
h c, t Motivation v a đư c hi u là s đ ng viên (c a nhà qu n tr ),
v a đư c hi u là nhi t tình làm vi c (c a nhân viên).

    Đ i v i nhân viên, s đ ng viên hay nhi t tình đư c hi u là tr ng
thái tâm lý c a cá nhân, quy t đ nh lo i hành đ ng c a h , cư ng đ
c g ng làm vi c, và thái đ kiên trì khi g p khó khăn và tr ng i. Như
v y, s nhi t tình c a m i ngư i s quy t đ nh hành vi c a h trong t
ch c.

    S nhi t tình trong hành đ ng c a nhân viên có th xu t phát t
b n thân công vi c có ý nghĩa ; nhưng cũng có th là do nhân viên
mu n nh n đư c m t ph n thư ng ho c mu n tránh m t s tr ng
ph t. Nói chung, nhân viên trong m t t ch c có th đư c đ ng viên
đ có nhi t tình b i 3 lo i y u t là : (1) Các đ c đi m cá nhân c a
nhân viên (ví d : tu i tác, trình đ , nh n th c, thái đ v.v…), (2) Đ c
đi m c a công vi c (ví d : nhàm chán hay thích thú, có ý nghĩa,
v.v…) và (3) Đ c đi m c a t ch c (ví d : cơ c u t ch c, h th ng
thư ng ph t, cách th c qu n tr v.v…).

    Dù đư c đ ng viên b ng y u t nào, nhân viên làm vi c trong t
ch c luôn luôn ch đ i s nh n đư c m t đi u gì đó khi làm vi c.
Đi u đó có th là ni m vui đã hoàn thành m t công vi c, ni m vui đã
đóng góp, ho c m t kho n ti n thư ng, ho c m t s            n đ nh trong
công vi c. Nhà qu n tr ph i th y nh ng đi u mà nhân viên ch đ i và
dùng nh ng đi u đó đ đ ng viên nhân viên đóng góp tài năng, ki n
th c, th i gi v.v…cho t ch c.
                                                                        119
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Các tác gi Jones và George đã di n t v n đ này trong Phương
trình đ ng viên sau đây :

                   B ng 7.4 : Phương trình đ ng viên

Nhân viên đóng góp > K t qu cho t ch c > Nhân viên nh n đư c

       Th i gian
                                                      Lương b ng
        N l c
                              Hi u qu              An toàn công vi c
       H cv n
                              K t qu                     L i ích
     Kinh nghi m
                            Hoàn thành             Tho mãn tâm lý
       K năng
                              M c tiêu               Ý th c t ch
       Ki n th c
                                                       S hài lòng
      Ho t đ ng

    Ngu n : Jones và George, Sđd, t.282

    Phương trình này cũng gi i thích cho s xu t hi n c a nhi u lí
thuy t khác nhau v s đ ng viên.

Các lí thuy t v đ ng viên

    1. Lí thuy t kì v ng

    Lí thuy t kì v ng đư c Victor H.Vroom đưa ra, cho r ng nhân
viên s có nhi t tình cao nh t n u h tin r ng s c g ng nhi u c a h
s đưa đ n k t qu làm vi c cao và đi u này s giúp h đ t đư c cái
mà h mu n.

    2. Lí thuy t nhu c u



                                                                       120
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   Các lí thuy t nhu c u là nh ng lí thuy t v đ ng viên t p trung
phân tích nh ng lo i nhu c u mà nhân viên c g ng tho mãn khi làm
vi c và nh ng đi u mà h mong nh n đư c đ tho mãn nhu c u đó.
Đ đ ng viên nhân viên, nhà qu n tr ph i xác đ nh nh ng nhu c u mà
nhân viên mu n tho mãn và ph i cho h đi u mà h ch đ i.

   Ba lí thuy t v    nhu c u n i ti ng là lí thuy t c a Maslow,
Herzberg và Mc Clelland.

      v Lí thuy t c a Maslow :

   Còn đư c g i là lí thuy t v h th ng nhu c u c a con ngư i.
Theo Maslow, trong m i con ngư i, đ u có 5 lo i nhu c u là nhu c u
v t ch t (ví d v ăn, u ng, nhà ), nhu c u an toàn (t c là nhu c u
yên n, không b tai h a), nhu c u xã h i (t c là nhu c u mu n đư c
ch p nh n, b n bè v.v…), nhu c u th tư là nhu c u t ch , t tr ng ;
và nhu c u th năm là nhu c u t th hi n, hay hoàn thi n b n thân.
T s phân tích v các nhu c u này c a con ngư i, Maslow cho r ng
n u mu n đ ng viên con ngư i làm vi c, nhà qu n tr ph i hi u rõ nhu
c u đang c n tho mãn c a con ngư i và t o đi u ki n cho h tho
mãn nhu c u đó.

      v Lí thuy t c a Herzberg :

   Khác v i lí thuy t c a Maslow đư c xây d ng trên cơ s lí thuy t
tâm lý h c, lí thuy t c a Herzberg đư c xây d ng trên cơ s ý ki n
th c t c a ngư i lao đ ng. B ng cách h i công nhân nh ng bi n pháp
nào trong các bi n pháp c a nhà qu n tr th c s làm cho h c m th y
hưng ph n đ làm vi c nhi u hơn, và nh ng bi n pháp nào không có
tác d ng thúc đ y đ i v i h , Herzberg đã căn c vào các ý ki n tr l i
đ chia các bi n pháp qu n tr ra làm 2 lo i. Lo i th nh t, Herzberg
g i là các y u t bình thư ng và lo i th hai, Herzberg g i là các y u
                                                                        121
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



t đ ng viên. Các y u t bình thư ng là nh ng bi n pháp c a các nhà
qu n tr không đem l i s hăng hái hơn trong khi làm vi c ; nhưng n u
không có, thì ngư i lao đ ng s b t mãn và làm vi c kém hăng hái.
Các y u t đó chính là chính sách c a xí nghi p, s giám sát, quan h
v i c p trên, đi u ki n làm vi c, lương b ng, quy n l i xí nghi p
v.v… Còn các y u t đ ng viên là nh ng bi n pháp qu n tr có tác
d ng thúc đ y ngư i lao đ ng làm vi c hăng hái hơn, nhưng n u
không có, thì h v n làm vi c bình thư ng. Các y u t đó là s th a
nh n và trân tr ng s đóng góp c a nhân viên, giao phó trách nhi m
cho h , t o đi u ki n cho h phát tri n, và cho h đư c làm nh ng
công vi c thích thú ho c có ý nghĩa.

    T s phân tích đó, Herzberg lưu ý các nhà qu n tr 2 m c đ
khác nhau c a thái đ lao đ ng mà nhân viên có th có. M c đ th
nh t, là làm vi c m t cách bình thư ng và n u nh ng bi n pháp đư c
g i là y u t bình thư ng không đư c tho mãn, nhân viên s b t mãn
và làm vi c kém hăng hái. M c đ công vi c, là làm vi c m t cách
hăng hái khi đư c đ ng viên b ng nh ng bi n pháp đư c g i là y u t
đ ng viên mà n u không có, h s làm vi c m t cách bình thư ng. Ý
nghĩa c a lí thuy t này là lưu ý các nhà qu n tr đ ng l n l n gi a
nh ng bi n pháp không có giá tr đ ng viên và nh ng bi n pháp th c
s có tác d ng đ ng viên con ngư i trong lao đ ng.

      v Lí thuy t c a Mc Clelland :

    Nhà tâm lí h c Mc Clelland đã đưa ra lí thuy t v 3 lo i nhu c u
c a con ngư i trong công vi c là nhu c u hoàn thành, nhu c u liên h
và nhu c u quy n l c. Ngư i có nhu c u hoàn thành thư ng thích
nh ng công vi c khó khăn, thích xác đ nh m c tiêu công vi c rõ ràng
và mu n có ph n h i v s hoàn thành công vi c. Ngư i có nhu c u
liên h ch thích có quan h t t v i m i ngư i trong lúc ngư i có nhu
                                                                        122
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



c u quy n l c thì thích ki m tra và nh hư ng đ n ngư i khác. Mc
Clelland cho r ng m i ngư i trong chúng ta đ u có c 3 lo i nhu c u
này v i nh ng m c đ khác nhau. T i nơi làm vi c, t m quan tr ng
c a m i lo i nhu c u s tuỳ thu c vào v trí c a cá nhân trong t ch c
đó. Nhi u cu c nghiên c u    M cho th y các nhà qu n tr c p cơ s
và c p trung có nhu c u hoàn thành cao, trong lúc các nhà qu n tr c p
cao thì m nh v nhu c u quy n l c.

   3. Lí thuy t v s công b ng

   Do J.Stacy Adams đưa ra, lí thuy t này nh n m nh đ n m i quan
h gi a ph n nhân viên đóng góp cho t ch c v i ph n t ch c tr l i
cho nhân viên. Nhân viên s so sánh t l đóng góp và t l nh n đư c
c a h v i ngư i khác. N u t l đó th p hơn ngư i khác thì h s cho
là không công b ng. Gi i pháp cho s không công b ng là nhân viên
s gi m b t ph n đóng góp, ho c s r i b t ch c.

   4. Lí thuy t v b n ch t con ngư i c a Mc Gregor :

   Douglas Mc Gregor đưa ra lí thuy t v hai b n ch t khác nhau c a
con ngư i đ làm cơ s cho s đ ng viên. B n ch t th             nh t, đư c
Mc Gregor g i là b n ch t X và b n ch t th hai, đư c g i là b n ch t
Y. Ngư i có b n ch t X là ngư i không thích làm vi c, lư i bi ng
trong công vi c, không mu n nh n trách nhi m, và ch làm vi c khi b
ngư i khác b t bu c. Trái l i, ngư i có b n ch t Y là ngư i ham thích
làm vi c, bi t t ki m soát đ hoàn thành m c tiêu, s n sàng ch p
nh n trách nhi m, và có kh năng sáng t o trong công vi c.

   Mc Gregor cho r ng ph i tuỳ theo b n ch t X hay Y c a ngư i
lao đ ng đ áp d ng các bi n pháp đ ng viên. Đ i v i ngư i có b n
ch t X, nhà qu n tr nên nh n m nh các y u t kích thích b ng v t
ch t, giao phó công vi c c th , thư ng xuyên đôn đ c và ki m tra.
                                                                       123
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Ngư c l i, đ i v i ngư i có b n ch t Y, nhà qu n tr nên dành nhi u
quy n quy t đ nh trong công vi c, tôn tr ng sáng ki n c a h và t o
đi u ki n đ h ch ng t năng l c hơn là ki m tra, đôn đ c.

   Đi u lí thú là lí thuy t c a Mc Gregor đã b m t giáo sư qu n tr
h c g c Nh t là William Ouchi ph n bác b ng kinh nghi m qu n tr
c a ngư i Nh t. Trong tác ph m nhan đ là lí thuy t Z, Ouchi cho
r ng trong th c t , không có ngư i lao đ ng nào hoàn toàn thu c v
b n ch t X hay Y m t cách t nhiên. Đi u mà Mc Gregor g i là b n
ch t, thì ch có th g i là thái đ lao đ ng c a con ngư i và thái đ lao
đ ng đó tuỳ thu c vào cách th c mà h đư c đ i x trong th c t .
Qua kinh nghi m qu n tr c a ngư i Nh t, m i ngư i lao đ ng đ u có
th lao đ ng m t cách hăng hái, nhi t tình, n u h đư c tham gia vào
các quy t đ nh trong xí nghi p và đư c xí nghi p quan tâm đ n các
nhu c u c a h .



                            TÓM T T

1. Lãnh đ o là ti n trình gây nh hư ng đ n ngư i khác ; khuy n
khích và hư ng d n h làm vi c nh m hoàn thành m c tiêu chung c a
t ch c. Lãnh đ o là m t ch c năng quan tr ng c a qu n tr .

2. Lí thuy t t ch t lãnh đ o xác đ nh nh ng đ c trưng cá nhân c a
nhà qu n tr có th giúp h tr thành nh ng ngư i lãnh đ o h u hi u.
Tuy cũng có s tương quan nh t đ nh gi a các t ch t này v i s lãnh
đ o h u hi u, m i quan h gi a t ch t cá nhân v i s lãnh đ o là
không v ng ch c.

3. Theo cách th c s d ng quy n hành c a nhà qu n tr , ngư i ta chia
ra 3 cách lãnh đ o là đ c đoán, đ t ý và dân ch . Cách th c lãnh đ o
dân ch đư c xem là h u hi u nh t.
                                                                       124
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




4. Theo m i quan tâm c a nhà qu n tr , có các cách th c lãnh đ o
quan tâm nhi u đ n con ngư i, quan tâm nhi u đ n công vi c, quan
tâm ít đ n c hai y u t , quan tâm v a ph i đ n c 2 y u t và quan
tâm nhi u đ n c 2 y u t . Cách lãnh đ o sau cùng này đư c xem là
cách lãnh đ o h u hi u nh t.

5. Căn c vào m c đ tham gia c a nhân viên vào các quy t đ nh c a
nhà qu n tr , cách lãnh đ o h u hi u nh t là cách lãnh đ o có s tham
gia nhi u c a nhân viên.

6. Trong th c t qu n tr , không có cách th c lãnh đ o nào có th đư c
xem là t t nh t. Cách lãnh đ o t t nh t tuỳ thu c vào các đ c đi m c a
môi trư ng, công vi c, nhà qu n tr , nhân viên v.v… trong t ng tình
hu ng c th .

7. Đ ng viên là t o ra s nhi t tình làm vi c c a nhân viên. Đây cũng
là m t nhi m v quan tr ng c a nhà qu n tr , có liên quan đ n cách
th c lãnh đ o.

8. Phương trình đ ng viên g m 3 thành t là s đóng góp c a nhân
viên, k t qu c a ho t đ ng và ph n thư ng mà nhân viên nh n đư c.
Căn c vào phương trình này, các tác gi đã đưa ra nhi u lí thuy t đ
giúp các nhà qu n tr các cách th c đ ng viên nh m gia tăng nhi t tình
làm vi c c a nhân viên.

9. Lí thuy t kì v ng c a Uroom cho r ng nhân viên s có nhi t tình
cao khi làm vi c n u h tin r ng n u h c g ng nhi u, k t qu s cao
và đi u này s giúp h đ t đư c ph n thư ng mà h mu n.




                                                                        125
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



10. Lí thuy t nhu c u c a Maslow, Herzberg và Mc Clelland trình bày
nh ng lo i nhu c u chi ph i hành đ ng c a con ngư i và t o cho h s
nhi t tình trong công vi c.



11. Lí thuy t đ ng viên c a Mc Gregor nh n m nh đ n b n ch t khác
nhau c a nhân viên và nhà qu n tr ph i căn c vào b n ch t c a nhân
viên đ th c hi n các bi n pháp đ ng viên.




                              CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Gi i thích ý nghĩa quan tr ng c a lãnh đ o trong qu n tr .

2. Nh ng đ c trưng cá nhân nào đư c xem là giúp nhà qu n tr lãnh
đ o h u hi u ? Ý ki n c a b n v v n đ này như th nào ?

3. Cách th c lãnh đ o nào là t t nh t đ i v i các nhà qu n tr ?

4. S   nhi t tình c a nhân viên có liên quan gì đ n s đ ng viên c a
nhà qu n tr ?

5. Trình bày lí thuy t v nhu c u c a Maslow.



Câu h i tr c nghi m

1. S lãnh đ o c a nhà qu n tr đ i v i nhân viên liên quan đ n :

    a) S đ ng viên.                            c) Ho ch đ nh.

    b) Truy n thông.                           d) Ki m tra


                                                                         126
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



2. V n đ nào trong các v n đ sau đây không ph i là n i dung c a lí
thuy t lãnh đ o :

    a) Đ c trưng cá nhân.

    b) Tình hu ng.

    c) M i quan tâm c a nhà qu n tr .

    d) S kì v ng c a nhân viên.

3. M t trong nh ng n i dung c a lãnh đ o là :

    a) nh hư ng đ n hành vi c a ngư i khác.

    b) Phân công.

    c) Ki m tra công vi c c a ngư i khác.

    d) Không có vi c nào trong các vi c k trên.

4. Lí thuy t lãnh đ o nh n m nh đ n s tham gia c a nhân viên vào
ti n trình quy t đ nh có th x p vài lo i lí thuy t :

    a) Hư ng v công vi c.

    b) Hư ng v con ngư i.

    c) Dung hoà gi a công vi c v i con ngư i.

    d) Khoa h c qu n tr .

5. Trong lư i qu n tr c a Blake và Mouton, cách th c lãnh đ o t t
nh t là :

    a) 1.9                       c) 5.5

    b) 9.1                       d) 9.9

6. Y u t nào sau đây thu c v thuy t X ?
                                                                          127
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    a) Con ngư i thích nh n lãnh trách nhi m.

    b) Các qu n đ c thích qu n lí nhân viên.

    c) Các nhu c u    th b c cao kích thích nhân viên.

    d) Con ngư i mu n l n tránh trách nhi m.

7. Y u t nào sau đây thu c v thuy t Y ?

    a) Con ngư i thích nh n lãnh trách nhi m.

    b) Các qu n đ c thích qu n lí nhân viên.

    c) Con ngư i mu n l n tránh trách nhi m.

    d) M t ngư i bình thư ng s có cách ch p nh n và gánh vác trách
nhi m trong nh ng đi u ki n phù h p.

8. Theo Herzberg các y u t nào là y u t đ ng viên nhân viên làm
vi c hăng hái hơn :

    a) Lương b ng, phúc l i, an tâm công tác.

    b) Công vi c h ng thú, đi u ki n làm vi c tho i mái.

    c) a và b đ u đúng.

    d) C m giác hoàn thành công vi c, công vi c đòi h i s          ph n đ u
và cơ h i đư c c p trên nh n bi t.

9. Theo Herzberg các y u t nào là y u t bình thư ng, không có giá
tr đ ng viên ?

    a) S công nh n.

    b) Tăng trách nhi m trong công vi c.

    c) a và b đ u đúng.
                                                                          128
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    d) Lương b ng, phúc l i, an tâm công tác.

10. Khi m t nhân viên tho mãn hơn trong công vi c c a h :

    a) H s t o ra năng su t công vi c cao hơn.

    b) Có nhi u kh năng h s n l c hơn đ đ t đư c nh ng m c
tiêu mà c p trên giao.

    c) H s g n bó v i công ty hơn.

    d) Câu b và c đúng.




             HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Lãnh đ o là ti n trình gây nh hư ng đ n ngư i khác, khuy n
khích, đ ng viên, hư ng d n h làm vi c. Lãnh đ o t t s t o ra nh ng
nhân viên nhi t tình, đóng góp t t cho s hoàn thành m c tiêu c a t
ch c.

2. Có t t c 8 đ c trưng cá nhân cá nhân đư c xem là giúp nhà qu n tr
lãnh đ o h u hi u (xem l i ph n n i dung chính). Tuy nhiên, m i quan
h gi a các đ c trưng cá nhân này v i lãnh đ o h u hi u là không
v ng ch c. (B n có th đ i chi u các đ c trưng này v i hoàn c nh
th c t Vi t Nam ho c b sung nh ng đ c trưng khác).

3. Nêu lên nh ng cách th c lãnh đ o đư c các lí thuy t v lãnh đ o
trình bày là t t nh t ; sau đó, nêu ý ki n v cách th c lãnh đ o t t nh t
theo tình hu ng.

4. S nhi t tình c a nhân viên tuỳ thu c vào 3 lo i y u t (xem l i
ph n n i dung chính) ; trong nh ng y u t đó có nh ng y u t mà nhà
                                                                         129
                                 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                 http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



qu n tr có th tác đ ng đ đ ng viên (ví d : nhu c u, công vi c giao
phó, quy n l i v.v….)

5. Maslow nêu lên h c p nhu c u g m 5 lo i. Lưu ý có th Maslow
đã sai khi cho r ng nhân viên s làm vi c đ tho mãn các nhu c u này
t th p đ n cao.

Câu h i tr c nghi m

 1    2    3      4     5   6   7     8     9     10

 a    d    a      b     d   d   a     d     d      d




                                                                      130
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 8




    Đ xác đ nh tính hi u qu trong ho t đ ng c a m t t ch c, t
ch c đó có đ t đư c các m c tiêu đã đ ra không, có các ho t đ ng đ
duy trì ho c c i ti n k t qu ho t đ ng không ; nhà qu n tr c n m t h
th ng các phương pháp và tiêu chu n đ đo lư ng đánh giá. Bài này
gi i thi u v i các b n khái ni m ki m tra, t m quan tr ng c a công tác
ki m tra đ i v i t ch c, các bư c c a m t quy trình ki m tra, các lo i
hình ki m tra và nh ng nguyên t c c a m t h th ng ki m tra hi u
qu .

                          M C TIÊU

    Sau khi h c xong bài này, các b n s :

    § Hi u đư c ch c năng ki m tra và t m quan tr ng c a nó.

    § Mô t đư c quy trình ki m tra và phân bi t đư c ba lo i hình
ki m tra.

    § Bi t đư c các nguyên t c c a m t h th ng ki m tra hi u qu .

                       N I DUNG CHÍNH

Ki m tra là gì ?

    Ki m tra là m t ch c năng mà m i nhà qu n tr đ u ph i th c hi n
dù r ng k t qu công vi c c a các b ph n do h qu n lý đ t đúng
                                                                        131
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



theo k ho ch đ t ra. Nhà qu n tr không th xác đ nh m c đ hoàn
thành công vi c c a b ph n n u h không đo lư ng nh ng công vi c
đã đư c th c hi n và so sánh k t qu c a nh ng công vi c này v i các
tiêu chu n ban đ u. M t h th ng ki m tra t t s giúp b o đ m các
công vi c đư c hoàn t t theo đ nh hư ng m c tiêu c a t ch c. Tiêu
chu n đ xác đ nh tính hi u qu c a m t h th ng ki m tra là m c đ
h tr c a h th ng này trong vi c đ t đư c m c tiêu. H th ng ki m
tra càng hi u qu khi m c đ h tr cho các nhà qu n tr đ t đư c m c
tiêu c a t ch c càng cao.

    Như v y, chúng ta có th đ nh nghĩa, ki m tra là m t quy trình
giám sát các ho t đ ng đ đ m b o r ng các ho t đ ng này đư c th c
hi n theo k ho ch và hi u ch nh các sai sót n u x y ra trong quá trình
th c hi n.

    M t đ nh nghĩa khác, ki m tra là m t n l c có h th ng nh m
thi t l p nh ng tiêu chu n, nh ng h th ng ph n h i thông tin, nh m
so sánh nh ng k t qu th c hi n v i m c tiêu đ ra và đ đ m b o
r ng nh ng ngu n l c đã và đang s d ng có hi u qu nh t đ đ t
đư c m c tiêu c a t ch c.

T m quan tr ng c a ch c năng ki m tra

    Như các b n đã bi t, các k ho ch có th đư c th c hi n, c u trúc
t ch c có th đư c thi t k đ h tr vi c đ t đư c m c tiêu, ngư i
lao đ ng có th đư c lãnh đ o theo nh ng cách khác nhau. Tuy nhiên,
nhà qu n tr v n chưa th đ m b o m i ho t đ ng này di n ra theo k
ho ch và hư ng đ n vi c đ t đư c m c tiêu c a t ch c. Ki m tra là
m i n i cu i cùng trong chu i các ho t đ ng c a nhà qu n tr . Ki m
tra là cách duy nh t đ nhà qu n tr bi t đư c h có đ t đư c m c tiêu
c a t ch c đã đ t ra hay không, cũng như lý do t i sao đ t đư c ho c

                                                                        132
                                        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



không đ t đư c. Tuy nhiên, t m quan tr ng đ c bi t c a ch c năng
ki m tra là       s liên k t c a nó v i ch c năng ho ch đ nh và ho t
đ ng u quy n.

    Nhà qu n tr hi u qu c n liên t c theo sát đ đ m b o m i nhân
viên ng h vi c th c hi n các m c tiêu đã đư c đ t ra. Trên th c t ,
qu n tr là m t ti n trình liên t c, và ki m tra là m i n i then ch t v i
ho ch đ nh (hình 8.1). N u nhà qu n tr không th c hi n công vi c
ki m tra, h không th xác đ nh đư c m c tiêu có th đ t đư c hay
không và c n tri n khai ho t đ ng gì ti p theo.


                         Ho ch đ nh :
                         - S m ng
                         - M c tiêu
                         - Chi n lư c
                         - K ho ch




 Ki m tra :                                   T ch c :
 - Tiêu chu n                                 - C u trúc
 - Đo lư ng                                   - Công tác
 - So sánh                                      nhân s
 - Th c hi n



                         Lãnh đ o :
                         - Đ ng viên
                         - Lãnh đ o
                         - Thông tin
                         - Mâu thu n




                Hình 8.1 : M i liên h Ho ch đ nh – Ki m tra

    M t ho t đ ng khác mà ki m tra có ph n nh hư ng quan tr ng
chính là s u quy n. R t nhi u nhà qu n tr e ng i khi y quy n, b i
vì h s r ng c p dư i s th c hi n sai nh ng công vi c thu c v ph n
trách nhi m c a h . Do đó, nhi u nhà qu n tr c g ng t mình làm
m i vi c và không u quy n cho c p dư i. S e ng i trong y quy n

                                                                             133
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



có th gi m n u nhà qu n tr xây d ng m t h th ng ki m tra hi u
qu . H th ng ki m tra này có th cung c p thông tin và ph n h i k t
qu công vi c c a c p dư i cho ngư i th c hi n y quy n. Chính vì
th , h th ng ki m tra t t là m t vi c r t quan tr ng vì các nhà qu n tr
đ u c n th c hi n s    y quy n. Tuy nhiên, vì nhà qu n tr ph i ch u
trách nhi m v nh ng quy t đ nh c a c p dư i nên h r t c n s thông
tin ph n h i t h th ng ki m soát.

Quy trình ki m tra

    Quy trình ki m tra bao g m ba bư c (hình 8.2) :

    • Bư c 1 : Đo lư ng vi c th c hi n công vi c

    Đây là bư c đ u tiên trong công tác ki m tra. Đ xác đ nh k t qu
công vi c th c t , nhà qu n tr c n có đư c thông tin v đi u này.
Đi u quan tr ng là nhà qu n tr đo lư ng cái gì và đo lư ng b ng cách
nào.

    Nhà qu n tr c n đo lư ng nh ng gì ?

    Đây là đi m quan tr ng nh t trong quy trình ki m tra. L a ch n
sai tiêu chu n có th d n đ n k t qu không hay. Tuy nhiên, vi c l a
ch n tiêu chu n s ph thu c vào lĩnh v c ho t đ ng c a t ch c/b
ph n. Ví d , đ i v i b ph n s n xu t nhà qu n tr thư ng s d ng tiêu
chu n đo lư ng là s s n ph m s n xu t trong m t ngày, s s n ph m
s n xu t trong m t gi công, t l ph ph m, t l s n ph m b khách
hàng tr l i,… Ho c, đ i v i b ph n hành chánh, các tiêu chu n đư c
s d ng là s trang đánh máy trong m t ngày, th i gian th c hi n c a
m t quy trình công vi c,… Ho c, trư ng b ph n kinh doanh có th
s d ng t l th ph n, s đơn hàng trung bình trong tháng, s khách
hàng m i… làm tiêu chu n đo lư ng.

                                                                         134
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




     So sánh v i                           Đi u ch nh s
      tiêu chu n                             khác bi t

                     M C TIÊU


                    Đo lư ng k t qu
                        công vi c




                    Hình 8.2 : Quy trình ki m tra

    Nhà qu n tr đo lư ng b ng cách nào ?

    Đ đo lư ng, nhà qu n tr s d ng các ngu n thông tin như t
quan sát, các báo cáo th ng kê, các hình th c báo cáo b ng văn b n
ho c b ng mi ng. M i hình th c có nh ng ưu đi m và như c đi m
riêng ; tuy nhiên, nhà qu n tr thư ng ph i h p t t c các ngu n trên
đ có ngu n thông tin đa d ng, đ y đ và chính xác.

    Đ i v i hình th c t quan sát, nhà qu n tr có thông tin m t cách
tr c ti p, không thông qua b t kì cá nhân nào ; vì th nh ng thông tin
tr c ti p như thái đ , hành vi, gi ng nói… không b b sót. Tuy v y,
s   nh hư ng c a thành ki n cá nhân trong quá trình quan sát là không
th tránh kh i. Thêm vào đó, vi c nhà qu n tr quan sát s khi n nhân
viên c m th y thi u t tin ho c c m th y không đư c tin tư ng.

    Hi n nay, quá trình tin h c hóa trong qu n lý ngày càng m r ng
đã h tr cho các nhà qu n tr s d ng các báo cáo th ng kê bao g m
các sơ đ , đ th , các d li u đã đư c x lý theo yêu c u… đ đo
lư ng các k t qu công vi c th c t . M c dù các s li u này d quan
                                                                           135
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



sát và th hi n t t các m i quan h liên quan ; nhưng chúng ch cung
c p thông tin có gi i h n v các ho t đ ng trong th c t .

    Thông tin đư c cung c p qua hình th c báo cáo mi ng (thông qua
các cu c h p, h i th o, trao đ i cá nhân, đi n tho i,…). M c dù, hình
th c thông tin này nhanh chóng, có s ph n h i, nhà qu n tr c m
nh n đư c gi ng nói, t ng đư c s d ng,… nhưng chúng l i b g n
l c b i ngư i cung c p thông tin.

    K t qu công vi c còn đư c đo lư ng thông qua các báo cáo dư i
d ng văn b n. Tương t hình th c báo cáo th ng kê, hình th c báo cáo
b ng văn b n thư ng t n th i gian, nhưng d ng thông tin này có tính
bao quát cao, ng n g n, d lưu tr .

    • Bư c 2 : So sánh k t qu công vi c v i các tiêu chu n

    Bư c so sánh giúp nhà qu n tr xác đ nh s khác bi t gi a các tiêu
chu n đã đ t ra và k t qu công vi c th c t . M t s s khác bi t như :
tăng doanh thu, tăng th ph n, gi m chi phí,… đư c xem là tín hi u t t
c a k t qu công vi c ; m t s khác như t l hàng ph ph m tăng,
gi m l i nhu n,… l i đư c xem là tín hi u đáng lo ng i. Như v y, nhà
qu n tr c n xác đ nh đư c ph m vi thay đ i có th ch p nh n đư c
(hình 8.3). Nh ng khác bi t không n m trong ph m vi này đ u có ý
nghĩa và c n quan tâm. Trong bư c này, nhà qu n tr c n chú ý đ n
ph m vi và chi u hư ng c a s thay đ i.




                                                                          136
                                          Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                          http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




  Đo Gi i h n trên                                           Ph m
lư ng                    °                             °     vi thay
  k t                                °                       đ i có
  qu Tiêu chu n                                                th
 công                                                         ch p
                     °                           °            nh n
 vi c
     Gi i h n dư i                                           đư c




                     t   t+1 t+2    t+3   t+4   t+5    t+6
                              Th i gian (t)

             Hình 8.3 : Ph m vi thay đ i có th ch p nh n đư c

      Ví d sau đây s giúp các b n hình dung rõ hơn. C a hàng bách
 hoá Tr n Nguyên kinh doanh bán l m t s m t hàng rư u bia, nư c
 gi i khát và th c ph m đóng h p. Cu i m i tháng, ông Tr n đ u t ng
 h p tình hình bán hàng trong tháng. Tình hình doanh s trong tháng
 03/2006 đư c th hi n qua b ng 8.1.

      Doanh s bán hàng trong tháng 03 ph n ánh k t qu chung có s
 gia tăng so v i doanh s d ki n. Tuy nhiên, đi u này không có nghĩa
 doanh s c a t t c các s n ph m đ u gia tăng và ông Tr n c n ph i
 xem xét lý do tăng ho c gi m doanh s c a t ng lo i đ có nh ng đi u
 ch nh thích h p.

           B ng 8.1 : Doanh s bán hàng tháng 03/2006

                                                      Đơn v tính : ngàn đ ng

    Tên s n ph m           Doanh s              Doanh s                Tăng/gi m

                             D ki n             trong tháng

 Bia Heineken                      15.000              12.000              (3.000)

                                                                               137
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




Bia Tiger                    15.000           18.000               3.000

Coca Cola                     5.000             7.800              2.800

Pesi Cola                     4.000             3.800               (200)

Đ h p Vissan                  8.000           12.000               4.000

Đ h p H Long                  6.000             4.000            (2.000)

           T ng c ng         53.000           57.600               4.600



    Đ i v i hai s n ph m Coca Cola và Pepsi Cola, t l tăng và gi m
doanh s bán là không đáng k nên ông Tr n không c n lưu tâm
nhi u. Đ i v i đ h p Vissan và đ h p H Long, t l tăng và gi m là
50% và 33%. N u Vissan đang là s n ph m đư c khách hàng ưa
chu ng, thì rõ ràng trong tháng 04, ông Tr n s đ t hàng c a Vissan
nhi u hơn đ đáp ng yêu c u c a khách hàng và không đ m t khách.
Như v y, ông Tr n s ph i xem xét, phân tích các thông s và ra quy t
đ nh cho vi c kinh doanh trong tháng sau.

    • Bư c 3 : Đi u ch nh s khác bi t so v i tiêu chu n

    Nhà qu n tr có th th c hi n m t trong hai cách sau khi th c hi n
bư c cu i cùng trong quy trình ki m tra : đi u ch nh các ho t đ ng
th c t ho c hi u ch nh l i các tiêu chu n ban đ u. S khác bi t gi a
k t qu và tiêu chu n xu t hi n và t n t i là do m c tiêu ban đ u đ t ra
quá cao ho c quá th p ; ho c nhà qu n tr c n thay đ i chi n lư c,
thay đ i/b sung nhân s ,… đ quá trình th c hi n thu n l i và chính
xác hơn.




                                                                        138
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Các lo i hình ki m tra

    Nhà qu n tr có th th c hi n ch c năng ki m tra trư c khi m t
ho t đ ng b t đ u, trong khi ho t đ ng đó đang di n ra ho c sau khi
ho t đ ng đó đã hoàn t t. Đó chính là các lo i hình ki m tra : lư ng
trư c, hi n hành và ph n h i (xem hình 8.4).


              Đ U VÀO           QUÁ TRÌNH X    LÝ           Đ U RA




               Ki m tra             Ki m tra                 Ki m tra
             lư ng trư c           hi n hành                 ph n h i




                   Hình 8.4 : Các lo i hình ki m tra

    Lo i hình ki m tra lí tư ng nh t chính là ki m tra lư ng trư c.
Lo i ki m tra này ngăn ng a các v n đ đã đư c tiên li u có kh năng
x y ra trư c khi ti n hành th c hi n công vi c. M t đ u b p s ph i
th c hi n ki m tra các nguyên li u, th c ph m trư c khi b t đ u công
đo n ch bi n đ đ m b o th c ăn sau khi ch bi n s không b m t
hương v do các nguyên li u đ u vào. Vì th , v n đ c t y u c a ki m
tra lư ng trư c chính là các ho t đ ng qu n tr ph i đư c ti n hành
trư c khi v n đ phát sinh. Tuy nhiên, lo i hình ki m tra này đòi h i
nhi u th i gian và thông tin chính xác.

    Ki m tra hi n hành đư c ti n hành khi ho t đ ng đang trong quá
trình th c hi n. Nhà qu n tr có th đi u ch nh các v n đ trư c khi
các v n đ này gây t n th t cho t ch c. Cách ph bi n nh t c a ki m
tra hi n hành là giám sát tr c ti p. Khi đó, nhà qu n tr có th giám sát
tr c ti p các ho t đ ng c a nhân viên và đi u ch nh v n đ ngay khi
chúng x y ra. Các thi t b công ngh ngày nay đư c thi t k bao g m
c tính năng ki m tra hi n hành. Các thi t b này s báo l i ngay khi
                                                                        139
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



có v n đ phát sinh. Các chương trình qu n lý ch t lư ng c a các đơn
v s n xu t d a trên ki m soát ph n h i đ đ m b o các s n ph m đ u
ra đáp ng các yêu c u tiêu chu n v ch t lư ng.

    Ki m tra ph n h i đư c ti n hành khi ho t đ ng đã đư c hoàn t t.
Báo cáo doanh s bán hàng c a c a hàng bách hoá Tr n Nguyên
b ng 9.1 là m t ví d c a ki m tra ph n h i. Như c đi m l n nh t c a
lo i hình ki m tra này là khi nhà qu n tr có thông tin v v n đ thì đã
có t n th t. Đi u này cũng tương t như “m t bò m i lo làm chu ng”.
Tuy nhiên, đ i v i m t s ho t đ ng đ c thù như : các báo cáo k toán
– tài chính, các s li u th ng kê…, ki m tra ph n h i là cách duy nh t
đ th c hi n và đi u duy nh t mà nhà qu n tr có th th c hi n là xác
đ nh nguyên nhân c a v n đ và s a ch a sai sót.



Các nguyên t c c a m t h th ng ki m tra hi u qu

    Thông thư ng m t h th ng ki m tra hi u qu có khuynh hư ng
th a mãn m t s nguyên t c. M c đ quan tr ng c a các nguyên t c
này thay đ i theo t ng trư ng h p c th . Các nguyên t c này bao
g m:

    1. Chính xác : m t h th ng ki m tra chính xác đư c t t c các
thành viên c a t ch c tin c y và t o ra các thông tin h p lí. H th ng
ki m tra t o ra các thông tin không chính xác có th t o cho nhà qu n
tr thi u t p trung trong quá trình th c hi n công vi c.

    2. K p th i : h th ng ki m tra hi u qu cung c p thông tin cho
nhà qu n tr k p th i đ ngăn ng a các tác đ ng nh hư ng x u đ n
k t qu ho t đ ng c a t ch c.



                                                                         140
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    3. Ti t ki m : vi c ki m tra c n ph i ti t ki m. Đây là nguyên t c
r t khó th c hi n trong th c t . Chi phí dành cho ho t đ ng ki m tra
ph i tương x ng v i k t qu thu đư c t công tác ki m tra.

    4. Linh ho t : h th ng ki m tra ph i linh ho t, có th đi u ch nh
tương thích v i nh ng thay đ i b t l i ho c t n d ng l i th c a nh ng
cơ h i m i.

    5. D hi u : h th ng ki m tra s không có tác d ng n u các cá
nhân có liên quan không hi u v h th ng này. H th ng ki m tra quá
ph c t p có th gây ra nh ng sơ su t không đáng có, gây s th t v ng
cho nhân viên và th m chí b b qua trong quá trình th c hi n công
vi c.

    6. Tiêu chu n ki m tra h p lí : Các tiêu chu n này ph i h p lí và
có kh năng đ t đư c. N u các tiêu chu n quá cao ho c không h p lí
s không t o đư c s đ ng viên thúc đ y đ i v i nhân viên.

    7. Căn c vào k ho ch c a t ch c : Nhà qu n tr không th ki m
tra t t c m i ho t đ ng trong t ch c. Chính vì th , nhà qu n tr ph i
xác l p các y u t ki m tra theo k ho ch và quy mô c a t ch c và
theo c p b c c a đ i tư ng đư c ki m tra.

    8. Th c hi n ki m tra t i nh ng đi m quan tr ng đ xác đ nh đư c
s khác bi t gi a k t qu th c t và k t qu mong đ i ; t đó giúp nhà
qu n tr đánh giá đư c ho t đ ng c a toàn b t ch c.

    9. Ho t đ ng đi u ch nh c n đư c xác đ nh trong h th ng ki m
tra. H th ng ki m tra hi u qu không nh ng xác đ nh đư c d u hi u
c a s khác bi t so v i k ho ch mà còn đ ngh đư c gi i pháp hi u
ch nh các sai l ch này. N u ti n hành ki m tra, xác đ nh s khác bi t
và không th c hi n vi c hi u ch nh thì h th ng ki m tra hoàn toàn
không có tác d ng.
                                                                        141
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                                TÓM T T

1. Ki m tra là m t quy trình giám sát các ho t đ ng đ đ m b o r ng
các ho t đ ng này đư c th c hi n theo k ho ch và hi u ch nh các sai
sót n u x y ra trong quá trình th c hi n.

2. Ki m tra r t quan tr ng vì nó giúp nhà qu n tr theo dõi vi c đ t t i
m c tiêu chung c a t ch c theo như k ho ch đã đ t ra.

3. Ki m tra là m i n i cu i cùng trong chu i các ho t đ ng c a nhà
qu n tr và là m i n i then ch t v i ch c năng ho ch đ nh.

4. Quy trình ki m tra bao g m ba bư c : đo lư ng vi c th c hi n công
vi c, so sánh k t qu công vi c v i các tiêu chu n và đi u ch nh s
khác bi t so v i tiêu chu n.

5. Có ba lo i hình ki m tra : ki m tra lư ng trư c đư c ti n hành
trư c khi ti n hành th c hi n công vi c, ki m tra hi n hành đư c ti n
hành khi công vi c đang trong quá trình th c hi n và ki m tra ph n
h i đư c th c hi n khi công vi c đã hoàn t t.



                               CÂU H I

Câu h i t lu n

1. So sánh ưu và như c đi m c a ki m tra hi n hành và ki m tra ph n
h i.

2. Vai trò c a ki m tra trong công tác qu n tr ?

3. Mô t các bư c trong quy trình ki m tra.


                                                                         142
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



4. Các phương pháp nhà qu n tr thu th p thông tin v k t qu công
vi c th c t ?



Câu h i tr c nghi m

1. Ki m tra là m t công vi c ch đư c th c hi n sau khi công vi c c n
ki m tra đã hoàn thành.

    a) Đúng.                c) Tùy quy mô t ch c

    b) Sai.                 d) Tùy đ c đi m nhà qu n tr .

2. Công tác ki m tra là ch c năng h t s c quan tr ng vì nh ki m tra
mà :

    a) nhà qu n tr xác đ nh đư c nh ng như c đi m và sai l ch trong
các ho t đ ng c a đơn v /cá nhân tr c thu c t đó đưa ra bi n pháp
ch n ch nh k p th i.

    b) n m b t đư c ti n đ và ch t lư ng th c hi n công vi c c a
thu c c p.

    c) có đ cơ s vi t báo cáo trình lên c p trên.

    d) a và b đúng.

3. Khi xây d ng cơ ch ki m tra, c n lưu ý m t s yêu c u sau, ngo i
tr :

       a) vi c ki m tra ph i đư c thi t k và đáp ng theo yêu c u c a
nhà qu n tr .

    b) vi c ki m tra ph i luôn đ m b o đ t k t qu mong đ i b t k
t n kém chi phí.


                                                                        143
                                        Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                        http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



       c) vi c ki m tra ph i k t h p c h th ng đo lư ng, hi u ch nh t
c p trên v i h th ng ph n h i t c p dư i.

       d) Không có câu nào sai.

4. Phát bi u nào dư i đây v m i quan h gi a ki m tra và ho ch đ nh
là SAI.

       a) Đây hai ch c năng có liên h ch t ch v i trong h th ng qu n
tr doanh nghi p.

       b) Hai ch c năng này hoàn toàn đ c l p v i nhau.

       c) Ki m tra đ đ m b o th c hi n đúng như ho ch đ nh.

       d) Ho ch đ nh cung c p thông tin cho vi c ki m tra.

5. Ưu đi m c a ki m tra lư ng trư c là :

       a) D đoán trư c nh ng v n đ có th x y ra trư c khi th c hi n
công vi c.

       b) Ti t ki m th i gian.

       c) Ti t ki m chi phí.

       d) T t c các câu trên đ u sai.

6. Như c đi m l n nh t c a ki m tra ph n h i là :

       a) Chi phí ki m tra t n kém nhi u hơn l i ích thu đư c t ki m
tra.

       b) Ch có th áp d ng lo i hình ki m tra này cho các đơn v s n
xu t.

       c) Khi nhà qu n tr có thông tin v v n đ thì t n th t đã x y ra.


                                                                             144
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    d) T t c các câu trên đ u đúng.

7. Trong quá trình h c m t môn h c, sinh viên th c hi n th o lu n
nhóm các ch đ và gi ng viên đi u ch nh, đóng góp các ý ki n ngay
sau m i ch đ th o lu n là :

    a) Ki m tra lư ng trư c.       c) Ki m tra ph n h i.

    b) Ki m tra hi n hành.                 d) C 3 lo i trên.

8. Ch n phát bi u ĐÚNG trong các phát bi u sau đây.

    a) Tiêu chu n ki m tra càng cao s càng thúc đ y nhân viên c
g ng hơn trong công vi c.

    b) H th ng ki m tra là c đ nh, không th thay đ i đ đ m b o t
ch c có th đ t đư c các m c tiêu đ t ra.

    c) Thông tin đư c t o ra t h th ng ki m tra có th chính xác
ho c không, vì nh ng thông tin này mang ý nghĩa khuy n cáo, nh c
nh nh ng cá nhân liên quan trong quá trình th c hi n công vi c.

    d) Tiêu chu n ki m tra c n đư c xây d ng m t cách h p lý và có
kh năng đ t đư c đ có th đ ng viên thúc đ y nhân viên n l c
trong công vi c.

9. Th c hi n ch c năng ki m tra s giúp nhà qu n tr :

    a) Xác đ nh kh năng đ t đư c m c tiêu c a t ch c.

    b) Có th can thi p đ x lí nh ng sai sót x y ra trong quá trình
th c hi n công vi c.

    c) Đi u ch nh k ho ch trong tương lai chính xác hơn.

    d) T t c các câu trên đ u đúng.


                                                                       145
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



10. L a ch n tiêu chu n đ đo lư ng công vi c :

     a) ph thu c vào lĩnh v c ho t đ ng c a b ph n/t ch c.

     b) là vi c không quan tr ng vì m i cá nhân liên quan s t xác
đ nh tiêu chu n hoàn thành công vi c c a mình.

     c) a và b đ u sai.

     d) a và b đ u đúng.




            HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Tham kh o n i dung “Các lo i hình ki m tra”.

2. Tham kh o n i dung “T m quan tr ng c a ch c năng ki m tra”.

3. Tham kh o n i dung “Quy trình ki m tra”.

4. Tham kh o n i dung “Bư c 1 - Quy trình ki m tra”.



Câu h i tr c nghi m

 1     2     3     4       5   6   7    8     9     10

 b     d     b     b       a   c   b    d     d      a




                                                                        146
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 9




       Ra quy t đ nh là nhi m v thư ng xuyên c a các nhà qu n tr và
“qu n tr ” đã đư c m t s tác gi đ nh nghĩa là “ra quy t đ nh”. Vì
v y, ra quy t đ nh đúng đ n là m t k năng đ c bi t quan tr ng c a
các nhà qu n tr . Bài này trình bày k năng ra quy t đ nh c a nhà qu n
tr .

                               M C TIÊU

       Sau khi h c xong bài này các b n s bi t đư c :

       § Ra quy t đ nh là gì và b n ch t c a các quy t đ nh qu n tr .

       § Các bư c trong ti n trình ra quy t đ nh.

       § Ưu và như c đi m c a vi c ra quy t đ nh t p th .

                          N I DUNG CHÍNH

Khái ni m

       Ra quy t đ nh là quá trình phân tích, l a ch n gi a hai hay nhi u
phương án hành đ ng ho c gi i pháp cho m t v n đ đã xác đ nh. Như
v y, v b n ch t, ngư i ra quy t đ nh chính là nhà qu n tr .

       Ra quy t đ nh x y ra trong vô s tình hu ng nhưng thư ng là khi
nhà qu n tr mu n n m b t các cơ h i, (ví d : nhà máy có nên đ ng
th i s n xu t đ n i th t trang trí dân d ng và s n xu t cánh c a hàng

                                                                           147
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



lo t cho các nhà cao t ng hay không ?) ho c khi nhà qu n tr đ i phó
v i các m i đe d a đ i v i t ch c, (ví d : công ty có nên ti p t c
marketing s n ph m m i đang g p tr c tr c trên th trư ng hay l p t c
ngưng s n xu t đ gi m thi u thua l ?).

    Nhà qu n tr thư ng ph i ra quy t đ nh thu c nhi u lo i khác nhau
: mang tính ch t chi n lư c, chi n thu t ho c tác nghi p ; có th là
thư ng nh t, kh n c p ho c dài h n hay ng n h n.

    Theo ti n trình, quy t đ nh g m có 2 lo i : quy t đ nh theo chương
trình s n có và quy t đ nh không theo chương trình.

    Quy t đ nh theo chương trình s n có : là d ng quy t đ nh mang
tính thư ng nh t b i l các tình hu ng gi ng nhau l p l i, ít thay đ i
và khi chúng xu t hi n, nhà qu n tr l i ch n như trư c n u th y r ng
các quy t đ nh trư c đây v n còn dùng đư c.

    Ví d : Hình th c k lu t theo quy đ nh đư c th c hi n cho nh ng
nhân viên đi làm tr gi .

    Ho c m t giám sát viên bán hàng t i siêu th có th ra quy t đ nh
t c thì đ tr l i ti n cho khách hàng khi h mang tr l i hàng hóa
ngay t i qu y bán. Trong lo i quy t đ nh này nhà qu n tr s không
thu th p nhi u thông tin trư c khi ra quy t đ nh.

    Quy t đ nh không theo chương trình : là d ng quy t đ nh cho
nh ng tình hu ng chưa t ng x y ra ho c nh ng v n đ có bi n đ ng,
không ch c ch n và có tính m o hi m. Đ ra quy t đ nh d ng này, nhà
qu n tr c n nhi u thông tin, tư duy phân tích, óc phán đoán và c tr c
giác. Đây là lo i quy t đ nh khó khăn đ i v i nhà qu n tr . Ví d : ra
quy t đ nh đ u tư m i, hay tuy n d ng nhân viên.



                                                                         148
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Các nhà qu n tr ph i đưa ra nh ng quy t đ nh đúng đ n. Nhưng
đúng đ n      m c đ nào ? Có ý ki n cho r ng nhà qu n tr có th và
ph i đưa ra nh ng quy t đ nh t i ưu. Nhưng cũng có ý ki n cho r ng
h ch có th đưa ra nh ng quy t đ nh th a đáng trong nh ng đi u
ki n c th . Đây là ý ki n c a hai mô hình phân tích ti n trình ra quy t
đ nh. Mô hình thông thư ng g i là mô hình h p lí hay mô hình c
đi n. Mô hình m i sau này do March và Simon đưa ra, g i là mô hình
hành chính.

    Mô hình h p lí hay c đi n cho r ng các nhà qu n tr có th nh n
ra t t c các gi i pháp cho v n đ ph i gi i quy t, có th th y đư c các
ưu đi m và khuy t đi m c a t ng gi i pháp và có th yên tâm ch n
gi i pháp đư c xem là t t nh t. Mô hình này đư c xây d ng trên 3 gi
đ nh :

    (1) Nhà qu n tr có đư c t t c các thông tin mà h mu n.

    (2) Nhà qu n tr có th x lí các thông tin y m t cách đúng đ n.

    (3) Nhà qu n tr th y trư c nh ng k t qu t t đ p do gi i pháp mà
h ch n l a s đem l i cho t ch c.

    March và Simon không đ ng ý v i l p lu n trên c a mô hình h p
lí. H cho r ng trong th c t , các nhà qu n tr không th nào có đư c
t t c nh ng thông tin mà h c n đ quy t đ nh và cho dù h có đ t t
c thông tin c n thi t, h cũng không th x lí các thông tin đó m t
cách khách quan và đúng đ n. Các tác gi này đ ngh mô hình m i,
đư c đ t tên là mô hình hành chính đ hi u rõ và chính xác b n ch t
giá tr c a các quy t đ nh qu n tr .

    Theo mô hình này, các nhà qu n tr , cũng như t t c m i ngư i,
đ u có năng l c nh n th c, x lý và hành đ ng có h n ch v tính h p
lí do nh ng y u t tâm lý hay tinh th n (ví d : thiên l ch do tình
                                                                           149
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



c m). Hơn n a, h cũng không th nào có đư c đ y đ thông tin, v
s lư ng cũng như ch t lư ng c a thông tin vì nh ng y u t r i ro, b t
ng , thông tin mơ h , th i gian và chi phí thu th p thông tin không đ
v.v… Vì nh ng l đó, March và Simon lưu ý r ng không nên nói đ n
tính t i ưu c a các quy t đ nh qu n tr mà ch nên b ng lòng v i
nh ng quy t đ nh t m xem là th a đáng trong nh ng đi u ki n nh t
đ nh.

Ti n trình ra quy t đ nh

    Ti n trình ra quy t đ nh bao g m 6 bư c là (1) Xác đ nh v n đ
c n quy t đ nh, (2) Nh n ra các phương án, (3) Đánh giá các phương
án, (4) Ch n l a gi i pháp, (5) Th c hi n gi i pháp đư c ch n, và (6)
Rút kinh nghi m ph n h i.

    Bư c 1 : Xác đ nh v n đ c n quy t đ nh

    Đây là bư c kh i đ u, trong đó nhà qu n tr nh n th y có m t v n
đ c n quy t đ nh và cũng có nhu c u ph i ra quy t đ nh. V n đ liên
quan đ n n i dung c a quy t đ nh và nhu c u ra quy t đ nh liên quan
đ n th i gian ra quy t đ nh.

    Ví d : M t c a hàng bách hóa đang g p v n đ v hình nh c a
hàng không t t v i hàng hóa bán ch t lư ng th p và giá c không h p
lí. Đi u này d n đ n doanh thu c a hàng gi m nhanh, l i nhu n th p.
V y nhà qu n tr c a hàng bách hóa c n quy t đ nh “thay đ i hình nh
c a hàng”.

    Bư c 2 : Nh n ra các phương án

    Sau khi xác đ nh nhu c u và v n đ ph i quy t đ nh, nhà qu n tr
ph i v n d ng suy nghĩ đ nh n ra nh ng phương án hành đ ng có th
l a ch n đ gi i quy t v n đ . N u trong bư c này nhà qu n tr không

                                                                        150
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



nh n ra đư c phương án khác nhau, s l a ch n c a h s b gi i h n
và ch t lư ng quy t đ nh s kém. Dĩ nhiên là các phương án cho m t
v n đ không ph i lúc nào cũng có s n và d th y.

   Trong trư ng h p c a hàng bách hóa, nhà qu n tr nh n ra m t s
phương án l a ch n như sau : Gi i thi u s n ph m m i, lo i b m t s
ch ng lo i hàng hóa, gia tăng qu ng cáo và c i thi n d ch v khách
hàng.

   Bư c 3 : Đánh giá các phương án

   Sau khi đã nh n ra các phương án, nhà qu n tr ph i đánh giá các
đi u l i và b t l i c a t ng phương án. Chìa khóa đ đánh giá là ph i
hi u rõ n i dung c a v n đ c n gi i quy t đ th y đư c tiêu chu n
nào là chính y u đư c dùng đ ch n l a gi i pháp. Kinh nghi m qu n
tr cho th y nhi u nhà qu n tr đã quy t đ nh sai vì không th y đư c
tiêu chu n chính y u này. Thông thư ng, các tiêu chu n có th dùng
đ đánh giá các phương án là (1) h p pháp, (2) đ o đ c kinh doanh,
(3) hi u qu kinh t , (4) kh năng th c hi n gi i pháp. Trong khi đánh
giá các phương án, các nhà qu n tr không nên ch chú tr ng vào m t
tiêu chu n chung nh t mà nên ph i h p, cân nh c gi a nhi u tiêu
chu n.

   Đ i v i c a hàng bách hóa, gia tăng qu ng cáo tương đ i khó
khăn vì v n đ tài chính. Gi i thi u s n ph m m i thì c n có k ho ch
đ nh hư ng lâu dài. Lo i b m t s ch ng lo i hàng hóa ch t lư ng
th p và c i thi n d ch v khách hàng là phương án có tính hi u qu
kinh t và kh thi nh t lúc này.

   Bư c 4 : Ch n l a gi i pháp

   Sau khi đã đánh giá toàn b các phương án đư c nh n th y, bư c
k ti p c a nhà qu n tr là s p x p các phương án đó theo th t đ
                                                                       151
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



ch n phương án có đi m t t cao nh t theo các tiêu chu n đã nêu.
Trong bư c này cũng như trong bư c 3, s đ y đ thông tin có liên
quan và không b sót nh ng thông tin quan tr ng có ý nghĩa l n đ i
v i s ch n l a gi i pháp.

    Trong tình hu ng c a hàng bách hóa, nhà qu n tr ra quy t đ nh
lo i b m t s ch ng lo i hàng hóa kém hi u qu kinh t và l p k
ho ch hu n luy n phong cách ph c v khách hàng chuyên nghi p cho
toàn b l c lư ng bán hàng.

    Bư c 5 : Th c hi n gi i pháp đã ch n

    M t khi nhà qu n tr đã quy t đ nh ch n m t gi i pháp, gi i pháp
đó s ph i đư c đem ra th c hi n. S th c hi n gi i pháp l i có th
kéo theo nhi u quy t đ nh khác. Ví d : quy t đ nh xây d ng nhà máy
m i s kéo theo các quy t đ nh v xây d ng, mua máy móc, tuy n
nhân viên v.v… N u không làm các quy t đ nh tri n khai, vi c ch n
gi i pháp tr thành vô ích.

    Bư c 6 : Rút kinh nghi m ph n h i

    Bư c cu i cùng trong ti n trình ra quy t đ nh là rút kinh nghi m
t nh ng thông tin ph n h i. Đ có th thư ng xuyên ra nh ng quy t
đ nh đúng đ n, các nhà qu n tr nên thi t l p m t cơ ch và th t c thu
th p thông tin ph n h i t    nh ng quy t đ nh đã làm đ tránh các
khuy t đi m đã x y ra, ho c đ duy trì nh ng m t t t đ p đã đư c
th c hi n.




                                                                       152
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




Ra quy t đ nh t p th

       Trong th c t , r t nhi u quy t đ nh quan tr ng trong các t ch c
đư c t o ra b i m t nhóm nhi u ngư i, nhi u nhà qu n tr , không ph i
là b i m t cá nhân.

       Ra quy t đ nh t p th có ưu đi m hơn ra quy t đ nh cá nhân
nhi u đi m. Trư c h t, t p th s tránh đư c các đ nh ki n, tình c m
cá nhân và sai l m trong nh n th c. Th hai, t p th s k t h p đư c
nhi u s hi u bi t, nhi u k năng và s th y đư c nhi u phương án đ
l a và cũng s ch n l a t t hơn. Th ba, t p th t o đi u ki n đ có
đư c nhi u thông tin chính xác hơn. Cu i cùng, khi đã cùng nhau ra
quy t đ nh, các cá nhân tham gia s hăng hái và tích c c th c hi n
quy t đ nh đó.

       Tuy nhiên, ra quy t đ nh t p th cũng có m t s như c đi m là :

       – Th i gian kéo dài cho vi c t p h p và ph i h p m i ngư i tham
gia.

       – D b r i b i các ý ki n trái ngư c nhau.

       – H n ch s sáng t o do áp l c c a s c g ng t o s đ ng nh t.

       – Có th không ki m soát đư c toàn b quá trình n u quá nhi u
ngư i tham gia.

       – Trách nhi m không rõ ràng.

       Đ có th ra quy t đ nh t p th hi u qu , các nhà nghiên c u
thư ng xét đ n tính sáng t o, tính chính xác và tính ch p nh n. Ba đ c
tính này đã làm cho quy t đ nh t p th chi m ưu th , khuy n khích các
nhà qu n tr s d ng hơn thay cho quy t đ nh cá nhân. Tuy nhiên, ra
quy t đ nh t p th thư ng m t nhi u th i gian do thu nh p thông tin t

                                                                           153
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



nhi u góc đ và th o lu n nên hi u qu th p hơn so v i ra quy t đ nh
cá nhân.

    Đ t o nên ch t lư ng cho quy t đ nh t p th , m t s k thu t sau
đây s giúp nhà qu n lí kh c ph c b t nh ng như c đi m c a hình
th c này :

    Đ ng não : giúp phá v nh ng b t c, v i nh ng ý tư ng m i giúp
ngư i ta nhìn ra kh i ranh gi i công vi c c a mình. K thu t này đòi
h i ngư i lãnh đ o nhóm có phương pháp bài b n cho quá trình ra
quy t đ nh. T p h p nhóm ba đ n tám ngư i ng i quanh bàn tròn,
quan tr ng là ph i xây d ng các m i quan h r ng mà ch c. Ti p sau,
lãnh đ o d n d t v n đ và các tiêu chu n liên quan, rõ ràng, d hi u
đ gi    cu c h p đi đúng hư ng. Yêu c u t ng ngư i nêu ý ki n,
khuy n khích tư ng tư ng, nghĩ ra phương cách gi i quy t v n đ
m i. Ti n hành th o lu n m t cách thân m t, tho i mái và k t qu s
trung th c, khách quan.

    K thu t t p th danh nghĩa : là m t k thu t ra quy t đ nh trong
đó các thành viên c a nhóm vi t các suy nghĩ và gi i pháp c a mình ra
gi y, đ c l n cho t t c nhóm nghe, th o lu n n i dung trình bày c a
t ng ngư i và đánh giá, x p h ng các gi i pháp.




                            TÓM T T

1. Ra quy t đ nh là quá trình phân tích, l a ch n gi a hai hay nhi u
phương án cho m t v n đ đã đư c xác đ nh.

2. Ra quy t đ nh là m t nhi m v quan tr ng c a các nhà qu n tr đ
đ i phó v i các cơ h i hay đe d a đ i v i t ch c. Các quy t đ nh c a
nhà qu n tr có th mang tính chi n lư c, chi n thu t hay tác nghi p ;
                                                                       154
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



có th là nh ng quy t đ nh thư ng xuyên hay kh n c p ; có th i gian
dài h n hay ng n h n và thu c m i lĩnh v c ho t đ ng c a t ch c.

3. Quy t đ nh c a nhà qu n tr khó có th g i là t i ưu vì b nhi u gi i
h n. H ch có th ra nh ng quy t đ nh th a đáng theo nh ng đi u
ki n c th .

4. Ti n trình ra quy t đ nh g m 6 bư c (1) Xác đ nh v n đ c n quy t
đ nh, (2) Nh n ra các phương án, (3) Đánh giá các phương án, (4)
Ch n l a gi i pháp, (5) Th c hi n gi i pháp đư c ch n, và (6) Rút
kinh nghi m ph n h i.

5. Ra quy t đ nh t p th có nhi u ưu đi m hơn ra quy t đ nh cá nhân
nhưng cũng có m t s như c đi m. Đ kh c ph c các như c đi m c a
vi c ra quy t đ nh t p th , ngư i ta có th áp d ng k thu t đ ng não
và nhóm danh nghĩa.




                              CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Ra quy t đ nh là gì ? Nhà qu n tr có th ra nh ng quy t đ nh t i ưu
không ?

2. T i sao nhà qu n tr d ra nh ng quy t đ nh theo chương trình hơn
là nh ng quy t đ nh không theo chương trình ?

3. Nh ng y u t nào khi n nhà qu n tr ch có th ra nh ng quy t đ nh
th a đáng ?

4. Trình bày ti n trình ra quy t đ nh ?

5. Ra quy t đ nh t p th có nh ng ưu đi m và nh ng như c đi m nào?

                                                                         155
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




Câu h i tr c nghi m

1. Câu phát bi u nào sau đây không đúng ?

   a) Phân tích tình hu ng k và đ y đ trư c khi ra quy t đ nh.

   b) K t h p các phương pháp trí tu và sáng t o đ ra quy t đ nh.

   c) Không xem xét hành đ ng và ph n ng có nh hư ng và xu t
phát t quy t đ nh.

   d) Nghĩ v lo i quy t đ nh trư c khi b t đ u quá trình.

2. Khi nhà qu n tr ph i đ i di n v i m t v n đ m i, h s ph i t
h i:

   a) V n đ này có d gi i quy t không ?

   b) V n đ này s bi n m t m t cách t nhiên ?

   c) Tôi có ph i quy t đ nh v n đ này không ?

   d) T t c các câu h i trên.

3. Quy t đ nh theo chương trình là nh ng quy t đ nh.

   a) Đã có s n trong máy vi tính.

   b) Đã có ti n l .

   c) Do t p th quy t đ nh.

   d) Do nhà qu n tr cao c p làm.

4. Tìm câu nói “không đúng” trong nh ng phát bi u sau đây :

   a) Ra quy t đ nh t p th s s n sinh ra nhi u phương án.

                                                                          156
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



   b) Ra quy t đ nh t p th có hi u qu và nhanh hơn cá nhân ra
quy t đ nh.

   c) Trách nhi m là mơ h n u ra quy t đ nh t p th .

   d) Ra quy t đ nh t p th cung c p thông tin hoàn ch nh.

5. Các quy t đ nh ch có giá tr khi đư c chuy n thành hành đ ng
hi u qu và hành đ ng này kéo theo m t lo t nh ng quy t đ nh và l a
ch n cách hành đ ng khác. Câu nói trên đúng hay sai ?

   a) Đúng.                    b) Sai.

6. Khi cá nhân ra quy t đ nh thì không nên nh n nhi u ý ki n và l i
khuyên c a ngư i khác vì có th ra quy t đ nh không t t.

   a) Đúng.                    b) Sai.

7. Câu phát bi u nào sau đây là đúng ?

   a) Ra quy t đ nh là trung tâm c a công vi c l p k ho ch.

   b) Khi ra quy t đ nh nhà qu n tr th c hi n s l a ch n d a trên
m t m c h p lý có h n.

   c) Đ i v i m t v n đ c a tình hu ng nhà qu n tr không nh t
thi t ph i bi t đ y đ m i th trư c khi ra quy t đ nh.

   d) C 3 câu trên đ u đúng

8. B n nghĩ sao v câu nói “kinh nghi m thư ng không ch đư c coi
là m t căn c d n d t ra quy t đ nh mà còn là m t công c nguy
hi m”.

    a) Đúng.                   b) Sai.



                                                                       157
                                    Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                    http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



9. Câu phát bi u sau đúng hay sai “các nhà qu n tr ph i ch đ i có
t t c thông tin c n thi t trư c khi ra quy t đ nh quan tr ng”.

     a) Đúng.                    b) Sai.

10. Trư c khi ra quy t đ nh, nhà qu n tr c n ph i :

     a) Th nghi m, nghĩa là th c thi th t t c các phương án kh thi.

     b) Th n tr ng đánh giá các phương án, xem xét ưu và như c đi m
c a t ng phương án.

     c) Tránh nh ng trao đ i v i đ ng nghi p, b n bè v quy t đ nh
cu i cùng đ không b dao đ ng.

     d) Không nghi ng mình ra quy t đ nh sai.

                HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Tham kh o n i dung “Khái ni m”.

2. Tham kh o n i dung “Quy t đ nh theo chương trình s n có” và
“Quy t đ nh không theo chương trình”.

3. Tham kh o n i dung “Quy t đ nh không theo chương trình”.

4. Tham kh o n i dung “Ti n trình ra quy t đ nh”.

5. Tham kh o n i dung “Ra quy t đ nh t p th ”.

Câu h i tr c nghi m

 1     2    3     4    5     6     7       8   9     10

 c     d    b     b    a     b     d       a   b      b



                                                                         158
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 10




     Giao ti p, truy n thông là m t v n đ r t quan tr ng trong ho t
đ ng hàng ngày c a m t t ch c. Vi c giao ti p kém không nh ng t o
s b t l i cho nhà qu n tr , nhân viên và toàn b t ch c mà còn có th
là nguyên nhân c a công vi c kém hi u qu , làm căng th ng các m i
quan h cá nhân và làm khách hàng không đư c th a mãn. Nhà qu n
tr    t t c các c p c n bi t cách giao ti p t t đ t ch c ho t đ ng
hi u qu và đi u này đư c xem như là m t l i th c nh tranh. Trong
bài này, chúng ta s tìm hi u v truy n thông và giao ti p, vai trò c a
giao ti p đ i v i toàn b t ch c, mô t quy trình truy n thông, l a
ch n các kênh truy n thông thích h p cho t ng lo i thông đi p. Cu i
cùng, chúng ta s tìm hi u nh ng đi m c n lưu ý đ th c hi n truy n
thông hi u qu .




                           M C TIÊU

     Sau khi h c xong bài này, các b n có th :

     § Hi u đư c khái ni m truy n thông, vai trò c a truy n thông
trong qu n tr và trong vi c t o l i th c nh tranh.

     § Bi t đư c quy trình truy n thông.

     § Bi t l a ch n kênh truy n thông hi u qu cho m i lo i thông
đi p giao ti p.

     § Nh ng đi u c n lưu ý đ th c hi n truy n thông hi u qu .


                                                                        159
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                        N I DUNG CHÍNH

Truy n thông là gì ?

    Truy n thông là s chia s thông tin gi a hai ho c nhi u ngư i
ho c nhi u nhóm ngư i đ đ t đư c quan ni m chung v m t v n đ .

    T đ nh nghĩa này chúng ta có th th y đư c m t s khía c nh
quan tr ng. Th nh t, truy n thông là s n l c c a con ngư i và bao
g m các cá nhân và các nhóm ngư i khác nhau. Th hai, truy n thông
s không x y ra khi quan ni m chung v m t v n đ không đ t đư c.
Đi u này có th đư c hi u, n u b n đ c ho c nghe thông đi p t các
máy t đ ng như t ng đài, máy tính,… thì ho t đ ng truy n thông
không x y ra.

T m quan tr ng c a truy n thông hi u qu

    Như các b n đã bi t, đ t o đư c l i th c nh tranh, nhà qu n tr
ph i c g ng gia tăng đư c hi u qu ho t đ ng, ch t lư ng, th a mãn
nhu c u c a khách hàng và đ i m i liên t c. Truy n thông hi u qu là
vi c thi t y u đ đ t đư c b n m c tiêu trên và là cơ s đ t o đư c
l i th c nh tranh.

    Truy n thông hi u qu là đi u c n thi t giúp nhà qu n tr ti p c n
và h c công ngh m i, tri n khai áp d ng nh ng công ngh này vào
ho t đ ng c a t ch c, hu n luy n nhân viên. Tương t như v y, c i
ti n ch t lư ng cũng c n d a vào truy n thông hi u qu . Nhà qu n tr
c n th c hi n giao ti p truy n thông v i t t c các thành viên trong t
ch c v ý nghĩa và t m quan tr ng c a ch t lư ng và cách th c đ đ t
đư c đi u đó. C p dư i cũng c n thông tin cho c p trên v các v n đ
ch t lư ng cũng như đ ngh các gi i pháp gia tăng ch t lư ng.



                                                                        160
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Truy n thông hi u qu còn h tr cho vi c nâng cao s th a mãn
c a khách hàng. Trong t ch c, nh ng thành viên có trách nhi m làm
vi c tr c ti p v i khách hàng s thông tin v i nhà qu n tr v nh ng
nhu c u và mong mu n c a khách hàng. Trên cơ s đó, nhà qu n tr
có th gi i đáp ho c cùng trao đ i v i các thành viên khác xác đ nh
cách t t nh t đ đáp ng các yêu c u này.

    Thông qua truy n thông, nhân viên và nhà qu n tr có th trao đ i
đ th ng nh t các v n đ trong s n xu t và thông tin v i khách hàng
nh m m c đích ph c v cho quá trình đ i m i.

    Như v y, truy n thông giao ti p hi u qu c n thi t không ch đ i
v i nhà qu n tr mà còn đ i v i t t c m i thành viên trong t ch c
nh m m c đích t o và tăng cư ng l i th c nh tranh c a t ch c.

Quy trình truy n thông

    Quy trình truy n thông g m hai giai đo n : truy n phát thông tin
và ph n h i (hình 10.1).   giai đo n truy n phát, thông tin đư c chia
x gi a các bên tham gia truy n thông.       giai đo n ph n h i, quan
ni m chung v v n đ đư c đ m b o gi a ngư i g i và ngư i nh n
thông tin.   c hai giai đo n này, m t s giai đo n nh ph i di n ra đ
đ m b o ho t đ ng truy n thông di n ra.

    Đ b t đ u giai đo n truy n phát, ngư i g i (có th là m t ngư i
ho c m t nhóm ngư i) mu n chia x thông tin v i ngư i nh n (có th
là m t ngư i hay m t nhóm ngư i) dư i d ng thông đi p. Khi đó,
ngư i g i th c hi n vi c mã hóa thông tin thành các d u hi u ho c
ngôn ng trư c khi g i đi. Sau khi thông tin đã đư c mã hóa, ngư i
g i s ch n kênh truy n thông phù h p đ g i đ n ngư i nh n. Kênh
truy n thông này r t đa d ng, có th là đi n tho i, thư, l i nh n, ho c
nói chuy n tr c ti p,… Giai đo n ti p theo, ngư i nh n đ c các thông
                                                                       161
                                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



đi p này và c g ng hi u thông đi p này theo ý nghĩa chính xác nh t.
Quá trình này đư c g i là quá trình gi i mã. Đây cũng là giai đo n
quan tr ng c a truy n thông b i vì m c tiêu c a truy n thông có đ t
đư c hay không là do ngư i nh n có hi u đúng hàm ý thông đi p c a
ngư i g i hay không.


         Moâi tröôøng




                                     yeàn   thoângThoâng ñieäp      keânh
                           keânh tru


                MAÕ HOÙA
                                                                      GIAÛI MAÕ

      Ngöôøi gôûi                                                              Ngöôøi nhaän


                        keânh                      Phaûn hoài          keânh




                                                                                  Moâi tröôøng

                        Hình 10.1 : Quy trình truy n thông

   Giai đo n ph n h i đư c ti n hành b i ngư i nh n (lúc này tr
thành ngư i g i). Ngư i nh n quy t đ nh thông tin gì s ph n h i cho
ngư i g i (lúc này tr thành ngư i nh n), mã hóa thông tin và g i
thông tin theo kênh truy n thông đã ch n (xem hình 10.1). Thông đi p
có th xác nh n thông đi p c a ngư i g i đã đư c nh n và đư c hi u ;
                                                                                                 162
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



ho c l p l i đ ch c ch n ngư i nh n đã di n d ch đúng, ho c là câu
h i đ yêu c u thêm thông tin. Ngư i g i ban đ u gi i mã thông đi p
và ch c ch n r ng v n đ c n truy n đ t đã đư c hi u đúng. N u v n
đ này đã đư c ngư i nh n hi u đúng thì m c tiêu c a truy n thông đã
đ t đư c. N u không, quy trình này s đư c l p l i nhi u l n đ n khi
v n đ c n truy n đ t đã đư c hi u đúng.

   Vi c mã hóa thông đi p thành l i, t ng , vi t ho c nói đư c g i
là truy n thông ngôn ng . Tuy nhiên, chúng ta cũng thư ng không s
d ng ngôn ng khi truy n thông. Hình th c này g i là truy n thông
phi ngôn ng . Truy n thông phi ngôn ng là vi c chia x thông tin
b ng nét m t (cư i, nheo m t, nghiêm m t,…) ho c c ch (g t đ u,
đi u b , tư th , nhún vai,…) ho c th m chí b ng trang ph c.

   Truy n thông phi ngôn ng còn có th s d ng đ h tr thêm ý
nghĩa cho truy n thông ngôn ng . Ch ng h n như : nét m t thông c m
có th h tr cho nh ng l i chia x , ho c n cư i thân thi n có th h
tr cho l i khen khi nhân viên hoàn thành t t công vi c,… Đôi khi
truy n thông phi ngôn ng còn đư c dùng đ chuy n nh ng thông
đi p không th chuy n b ng hình th c truy n thông ngôn ng .

   Môi trư ng không ph i là m t thành t c a quy trình truy n thông,
nhưng nó l i có th có tác đ ng tích c c ho c gây tr ng i cho b t kì
m t giai đo n nào ho c toàn b quy trình truy n thông. Môi trư ng có
th có tác đ ng làm sai l ch thông đi p đư c truy n t ngư i g i sang
ngư i nh n. Như v y, s b t đ ng v ngôn ng , hoàn c nh thích h p
cho truy n thông, t m nhìn h n ch hay l ng nghe không hi u qu do
b n thân ngư i nghe ho c t môi trư ng bên ngoài,… đ u là nh ng
 nh hư ng t môi trư ng vào quy trình truy n thông.




                                                                       163
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



Vai trò c a nh n th c trong quá trình truy n thông

    Ngư i g i và ngư i nh n tham gia vào quá trình truy n thông d a
vào s nh n th c ch quan c a mình. Đi u này có th d n đ n nh ng
thành ki n và s r p khuôn gây tr ng i cho quá trình truy n thông
hi u qu . Chính vì v y, nhà qu n tr c n tránh vi c truy n thông giao
ti p d a trên nh ng thành ki n và s r p khuôn.

Nh ng nguy cơ c a vi c truy n thông không hi u qu

    Trên th c t , nhà qu n tr s d ng kho ng 85% th i gian làm vi c
c a mình cho quá trình truy n thông giao ti p b ng nh ng kênh truy n
thông khác nhau như : h i h p, đi n tho i, email, giao ti p tr c ti p,…
Vì th , nhà qu n tr không nh ng ph i là ngư i giao ti p hi u qu mà
h còn ph i giúp nhân viên c a mình giao ti p hi u qu . Khi t t c
m i thành viên trong t ch c giao ti p hi u qu v i các thành viên
khác, v i nh ng ngư i bên ngoài t ch c ; khi đó t ch c có th hoàn
thành công vi c t t hơn và t o đư c l i th c nh tranh.

    N u nhà qu n tr và các thành viên khác trong t ch c là nh ng
ngư i giao ti p không hi u qu , khi đó k t qu công vi c c a t ch c
tr nên kém hơn ; th m chí, l i th c nh tranh c a t ch c cũng có th
m t đi. Thêm vào đó, giao ti p kém hi u qu có th d n đ n nh ng
nguy cơ đe d a ho t đ ng c a các cá nhân và c a c t ch c.

Các lo i kênh truy n thông

    Đ truy n thông hi u qu , nhà qu n tr c n ch n m t kênh truy n
thông thích h p cho t ng lo i thông đi p. Ví d : m t s thay đ i c n
đư c đi u ch nh trong quy trình s n xu t nên đư c g i b ng email,
đi n tho i, trao đ i tr c di n hay b ng văn b n chính th c ? Đây chính
là công vi c c a nhà qu n tr đ các thông tin này có th h tr k p
th i cho quá trình ho t đ ng c a t ch c.
                                                                        164
                                                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Không có m t kênh truy n thông nào thích h p cho m i thông
đi p. Đ l a ch n đư c kênh truy n thông thích h p, nhà qu n tr c n
lưu ý đ n ba y u t . Y u t đ u tiên và quan tr ng nh t là m c đ
thông tin c n thi t trong truy n thông. M c đ thông tin là lư ng
thông tin m t kênh truy n thông có th chuy n t i và ph m vi thông
tin mà kênh truy n thông cho phép ngư i g i và ngư i nh n đ t đ n
quan ni m chung v m t v n đ . M i kênh truy n thông có kh năng
chuy n t i nh ng lư ng thông tin khác nhau (hình 10.2).



                                              NHIEÀU
             LÖÔÏNG THOÂNG TIN TRUYEÀN TAÛI




                                                       TRUYEÀN THOÂNG TRÖÏC DIEÄN


                                                       TRUYEÀN THOÂNG QUA ÑIEÄN THOAÏI


                                                       TRUYEÀN THOÂNG VIEÁT ÑÍCH DANH


                                                       TRUYEÀN THOÂNG VIEÁT KHOÂNG ÑÍCH DANH
                                                ÍT


Hình 10.2 : Lư ng thông tin đư c chuy n t i b ng các kênh truy n
           thông

    Y u t th hai c n quan tâm khi l a ch n kênh truy n thông là
th i gian c n thi t cho truy n thông vì th i gian là m t tài nguyên r t
có giá tr đ i v i nhà qu n tr và t t c m i ngư i trong t ch c. Y u
t cu i cùng chính là thông đi p truy n thông có c n đư c lưu gi hay
không.




                                                                                                       165
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Sau đây chúng ta s tìm hi u rõ hơn v 4 lo i kênh truy n thông :
truy n thông tr c di n, truy n thông qua đi n tho i, truy n thông vi t
đích danh và truy n thông vi t không đích danh.

    Truy n thông tr c di n : là kênh truy n thông có th chuy n đư c
lư ng thông tin nhi u nh t. Khi giao ti p tr c di n, nhà qu n tr không
nh ng t n d ng đư c l i th c a giao ti p ngôn ng mà còn có th
nh n bi t và hi u đư c các d u hi u phi ngôn ng như nét m t và c
ch c a ngư i cùng giao ti p. Giao ti p tr c di n có th giúp cho nhà
qu n tr nh n đư c thông tin ph n h i m t cách nhanh chóng. Vi c
hi u sai, s mơ h ,… có th đư c gi i quy t và nhà qu n tr có th l p
l i quy trình giao ti p cho đ n khi các bên tham gia truy n thông đ t
đư c quan ni m chung.

    Truy n thông qua đi n tho i : là kênh truy n thông có th chuy n
đư c lư ng thông tin nhi u th hai sau kênh truy n thông tr c di n
(xem hình 10.2). M c dù kênh truy n thông này không cho phép nhà
qu n tr nh n bi t đư c v m t ho c c ch c a ngư i cùng giao ti p,
nhưng h có th c m nh n đư c gi ng nói trong quá trình truy n
thông thông qua s nh n m nh c a ngư i nói. Thêm vào đó, nhà qu n
tr cũng có th ch c ch n v vi c đ t đư c m c tiêu c a truy n thông
vì h có th nh n đư c s ph n h i và tr l i các câu h i qua đi n
tho i.

    Truy n thông vi t đích danh : Lư ng thông tin c a kênh truy n
thông vi t th p hơn truy n thông qua đi n tho i (xem hình 10.2).
Kênh truy n thông này cũng có l i th đòi h i s t p trung c a ngư i
nh n thông tin b i thông đi p đư c g i cho m t cá nhân c th thông
qua các hình th c như : thư, email, l i nh n,… Thêm vào đó, ngư i
g i có th vi t thông đi p theo cách mà ngư i nh n d hi u. Như c


                                                                        166
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



đi m c a kênh truy n thông này là không nh n đư c ph n h i nhanh
chóng c a ngư i nh n.

   Truy n thông vi t không đích danh : là kênh truy n thông truy n
t i lư ng thông tin th p nh t và thích h p cho lo i thông đi p c n
đư c chuy n đ n nhi u ngư i nh n cùng m t lúc. Đó có th là : thông
báo, báo chí, t rơi, t p qu ng cáo… Vì thông đi p này không g i đích
danh cho m t cá nhân c th nào, nên s ph n h i có th không ch c
ch n. Do đó, thông đi p ph i đư c vi t ng n g n, súc tích, chính xác
đ ngư i nh n có th hi u d dàng.

   Kênh thông tin này có đư c s d ng cho các lo i thông đi p khác
nhau như quy đ nh, chính sách, thông báo, hư ng d n s d ng, hư ng
d n quy trình làm vi c,…

Các lưu ý đ th c hi n truy n thông hi u qu

   § Nh ng tr ng i c a quá trình truy n thông hi u qu :

    – Thông đi p không rõ ràng, chưa hoàn ch nh và khó hi u.

    – S d ng kênh truy n thông không thích h p.

    – Thông đi p không cho phép ngư i nh n có th ph n h i.

   – Thông đi p b b qua.

   – Hi u sai ý c a ngư i g i.

   – Thông đi p đư c truy n t đ ng, không có s tác đ ng c a con
ngư i.

   §     vai trò ngư i g i, nhà qu n tr c n lưu ý m t s đi m sau :

   – G i các thông đi p rõ ràng và hoàn ch nh.

   – Mã hoá thông đi p thành các bi u tư ng ngư i nh n có th hi u.
                                                                       167
                                      Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                      http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



       – L a ch n kênh truy n thông thích h p cho t ng lo i thông đi p,
và đi u quan tr ng là ngư i nh n có th nh n đư c thông đi p t kênh
truy n thông này.

       – Tránh vi c g n l c và bóp méo thông tin theo ý ki n ch quan
khi chuy n nh ng thông tin này đ n ngư i khác.

       – Ch c ch n thông đi p g i đi cho phép ngư i nh n có th ph n
h i.

       – Cung c p thông tin chính xác đ tránh nh ng tin đ n.

       § Nhà qu n tr c n lưu ý nh ng v n đ sau, khi            vai trò ngư i
nh n :

       – T p trung vào quá trình truy n thông.

       – K năng l ng nghe : không ng t l i ngư i nói, t p trung nghe.

       – Đ t các câu h i đ hi u rõ v n đ .

       – Th hi n s thông c m v i c m nh n c a ngư i g i thông đi p.

       – Hi u các phong cách th hi n ngôn ng khác nhau.

       – T c đ , âm lư ng, gi ng nói,… đ u có nh hư ng đ n k t qu
truy n thông.

   § Khi đi u khi n các cu c h p, nhà qu n tr c n lưu ý :

       – Ch tri u t p cu c h p khi c n thi t.

       – Chu n b trư c n i dung cu c h p và g i t i nh ng ngư i s
tham d .

       – T p trung s chú ý cho cu c h p.



                                                                           168
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    – Chu n b các câu h i th o lu n đ kích thích các thành viên d
h p đóng góp ý ki n.

    – K t lu n cu c h p b ng cách tóm t t nh ng đi m đã th o lu n.



                             TÓM T T

1. Truy n thông là s chia x thông tin gi a hai ho c nhi u ngư i
ho c nhi u nhóm ngư i đ đ t đư c quan ni m chung v m t v n đ .

2. Truy n thông hi u qu c n thi t cho toàn b t ch c đ tăng cư ng
l i th c nh tranh trong ho t đ ng.

3. Quy trình truy n thông bao g m 6 y u t : ngư i g i, ngư i nh n,
thông đi p, kênh truy n thông, mã hoá và gi i mã. Có hai lo i thông
đi p trong truy n thông : truy n thông ngôn ng và truy n thông phi
ngôn ng . Có nhi u hình th c khác nhau đ th hi n truy n thông phi
ngôn ng như nét m t, c ch , trang ph c,… nhà qu n tr c n nh n
th c và s d ng chúng m t cách hi u qu .

    Môi trư ng không ph i là m t thành t c a quy trình truy n thông
nhưng l i có tác đ ng đ n t ng y u t ho c toàn b quy trình. S tác
đ ng này có th h tr ho c gây tr ng i cho tính hi u qu c a quy
trình truy n thông.

4. Có 4 lo i kênh truy n thông : tr c di n, qua đi n tho i, vi t đích
danh và vi t không đích danh. M i lo i có th truy n nh ng lư ng
thông tin khác nhau. Không có b t kỳ m t kênh truy n thông nào là
thích h p cho m i lo i thông đi p trong m i tình hu ng.

    Kênh truy n thông tr c di n có th truy n đư c nhi u thông tin
nh t nên cho phép nhà qu n tr có th nh n bi t đư c các thông đi p

                                                                          169
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



phi ngôn ng cũng như nh n đư c thông tin ph n h i m t cách nhanh
chóng.

   Kênh truy n thông qua đi n tho i truy n t i thông tin nhi u sau
truy n thông tr c di n và cũng có nh ng ưu đi m như kênh truy n
thông tr c di n. Tuy nhiên, ngư i g i thông tin không nhìn th y đư c
nét m t, c ch c a ngư i nh n ; mà ch c m nh n đư c thái đ thông
qua gi ng nói.

   Kênh truy n thông vi t đích danh có như c đi m là không nh n
đư c thông tin ph n h i m t cách nhanh chóng.

   Kênh truy n thông vi t không đích danh truy n thông cho nhi u
ngư i nh n cùng m t lúc, không đích danh cho m t cá nhân nào nên
thông tin ph n h i h u như không có.

   5. Đ th c hi n truy n thông hi u qu , nhà qu n tr c n n m đư c
nh ng y u t gây tr ng i cho quy trình truy n thông ; cũng như
nh ng k năng c n thi t khi      vai trò ngư i g i ho c ngư i nh n
thông tin. Bên c nh đó, nhà qu n tr cũng c n n m đư c m t s
nguyên t c đ đi u khi n các cu c h p m t cách hi u qu .




                                                                       170
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




                             CÂU H I

Câu h i t lu n

1. T i sao truy n thông đóng vai trò quan tr ng trong vi c t o l i th
c nh tranh cho t ch c ?

2. Mô t và gi i thích các y u t c a truy n thông quy trình.

3. Phân bi t ưu và như c đi m c a các kênh truy n thông.

4. Nh ng k năng c n thi t đ th c hi n truy n thông hi u qu ?

5. Nh ng sai l m thư ng m c ph i khi đi u khi n m t cu c h p ?

Câu h i tr c nghi m

1. Ch n phát bi u đúng trong các phát bi u sau :

    a) Truy n thông là vi c chuy n thông tin b ng m i cách đ n ngư i
nh n càng nhi u càng t t.

    b) Truy n thông x y ra khi ngư i nhân viên yêu c u nhà qu n tr
cung c p thông tin.

    c) Truy n thông là vi c chia x thông tin gi a hai ho c nhi u
ngư i ho c nhi u nhóm ngư i đ đ t quan ni m chung v m t v n đ .

    d) T t c các câu trên đ u sai.

2. Theo các b n, ho t đ ng nào sau đây c n s h tr c a truy n thông
    ?

    a) Gia tăng hi u qu ho t đ ng

    b) Nâng cao ch t lư ng

    c) Nâng cao s th a mãn c a khách hàng

                                                                          171
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    d) C a, b, c đ u c n.

3. Truy n thông hi u qu c n thi t cho t ch c trong vi c :

    a) Nâng cao hi u qu ho t đ ng.

    b) Nâng cao ch t lư ng s n ph m.

    c) Nâng cao vi c th a mãn nhu c u c a khách hàng.

    d) T t c các câu trên đ u đúng.

4. Có r t nhi u ngư i cho r ng : “Truy n thông có hi u qu hay không
ph n l n trách nhi m là c a ngư i g i thông tin, còn ngư i nh n ch
đóng vai trò th đ ng”. Theo các b n phát bi u này đúng hay sai ?

    a) Đúng.                    b) Sai.

5. Hãy ch n phát bi u sai trong các phát bi u sau :

    a) Môi trư ng không ph i là m t thành t c a quy trình truy n
thông nhưng có nh hư ng đ n k t qu c a truy n thông.

    b) Môi trư ng có tác đ ng tích c c h tr ho t đ ng truy n thông
hi u qu .

    c) Môi trư ng có th     nh hư ng đ n b t kỳ giai đo n nào c a quy
trình truy n thông.

6. Theo các b n, y u t nào sau đây có th gây tr ng i cho quá trình
truy n thông hi u qu trong m t t ch c ?

    a) S nh n th c ch quan c a ngư i tham gia truy n thông.

    b) Quy mô ho t đ ng c a t ch c.

    c) Lĩnh v c ho t đ ng c a t ch c.


                                                                        172
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    d) T t c các y u t trên đ u đúng.

7. Khi thông đi p trong quá trình truy n thông c n đư c lưu gi , nhà
qu n tr nên dùng kênh truy n thông nào ?

    a) Kênh truy n thông tr c di n.

    b) Kênh truy n thông qua đi n tho i.

    c) Kênh truy n thông vi t đích danh ho c không đích danh.

    d) a và b sai, c đúng.

8. Kênh truy n thông nào truy n đư c lư ng thông tin nhi u nh t ?

    a) Kênh truy n thông tr c di n.

    b) Kênh truy n thông qua đi n tho i.

    c) Kênh truy n thông vi t đích danh.

    d) Kênh truy n thông vi t không đích danh.

9. Trư ng phòng kinh doanh nên ch n kênh truy n thông nào trong
trư ng h p mu n thông báo cho t t c các nhân viên phòng kinh
doanh tham gia cu c h p tri n khai đ nh hư ng th trư ng m i và
không ai đư c phép v ng m t vì b t c lý do gì ?

    a) Kênh truy n thông tr c di n.

    b) Kênh truy n thông qua đi n tho i.

    c) Kênh truy n thông vi t đích danh.

    d) Kênh truy n thông vi t không đích danh.

10. Theo các b n, nhà qu n tr nên tri u t p cu c h p khi :



                                                                        173
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



     a) C n thi t và có chu n b n i dung cho cu c h p đ tránh m t
th i gian.

     b) Có b t kỳ v n đ gì phát sinh trong t ch c.

     c) Nhân viên yêu c u.

     d) T t c các trư ng h p trên.




                 HƯ NG D N TR L I CÂU H I

Câu h i t lu n

1. Tham kh o n i dung “T m quan tr ng c a truy n thông hi u qu ”.

2. Tham kh o n i dung “Quy trình truy n thông”.

3. Tham kh o n i dung “Các lo i kênh truy n thông”.

4. Tham kh o n i dung “Các lưu ý đ th c hi n truy n thông hi u
qu ”.

5. Tham kh o n i dung “Các lưu ý đ th c hi n truy n thông hi u
qu ”.



Câu h i tr c nghi m

 1      2    3     4   5     6       7    8     9     10

 c      d    d     b   b     a       d    a     d      a




                                                                          174
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




BÀI 11




       Môn Qu n tr h c đã đư c trình bày trong 10 bài h c, chia thành
ba ph n. Ph n 1 đ c p đ n các v n đ chung, có tính ch t cơ b n đ
có ki n th c đi ti p vào ph n 2 nói v các ch c năng qu n tr và ph n
3 đ c p đ n hai k năng qu n tr quan tr ng nh t đ i v i các nhà qu n
tr .

       Bài cu i cùng này tóm t t nh ng n i dung chính c a các bài đã
trình bày, t bài 1 đ n bài 10. Do đó, bài 11 giúp các b n n i k t các
bài đã h c, c ng c ki n th c toàn môn h c.

       Trong bài 1, Đ i cương v Công vi c qu n tr , chúng ta đã đ nh
nghĩa qu n tr là nh ng ho t đ ng c n thi t ph i đư c th c hi n khi
con ngư i k t h p nhau trong các t ch c nh m đ t đư c nh ng m c
tiêu chung.

       T ch c nào cũng c n th c hi n nh ng ho t đ ng qu n tr , dù t
ch c đó là m t công ty kinh doanh, ho c là m t t ch c không kinh
doanh. N i dung c a ho t đ ng qu n tr , bao g m vi c ho ch đ nh t
ch c, lãnh đ o và ki m tra, và các ho t đ ng qu n tr này đ u ph bi n
đ i v i m i lo i t ch c. Tuy nhiên, do đ c đi m và tính ch t ho t
đ ng c a các t ch c khác nhau, vi c qu n tr trong các t ch c có th
khác nhau v m c đ ph c t p và v phương pháp th c hi n.

       Đi m đáng lưu ý trong bài 1 là s phân bi t gi a hai khái ni m k t
qu và hi u qu . K t qu đư c dùng đ ch vi c m t t ch c hoàn

                                                                          175
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



thành đư c m c tiêu, trong lúc khái ni m hi u qu đư c dùng đ ch
s so sánh gi a k t qu v i chi phí.

    Trong bài 2 v Nhà qu n tr , chúng ta đã đ nh nghĩa nhà qu n tr là
nh ng ngư i ph trách các t ch c, có quy n s d ng các tài nguyên
trong t ch c đó, và ch u trách nhi m đưa t ch c mà h ph trách đ t
đư c m c tiêu.

    Nói chung, nhà qu n tr trong m i t ch c có th đư c x p thành 3
lo i tuỳ theo c p b c c a h : c p cao, c p trung và c p cơ s . Ch c
năng cơ b n c a t ng c p qu n tr này không gi ng nhau. Và đi u
quan tr ng là t t c các nhà qu n tr đ u ph i có 3 lo i k năng là k
năng chuyên môn k thu t, k năng nhân s và k năng nh n th c,
phân tích s vi c.

    Tuy nhiên, vì ch c năng c a m i c p qu n tr không gi ng nhau, t
l phân chia c a 3 lo i k năng này không gi ng nhau đ i v i t ng
c p qu n tr . Nhà qu n tr c p cơ s c n nhi u k năng k thu t hơn k
năng tư duy, trong lúc nhà qu n tr c p cao c n nhi u k năng tư duy,
nh n th c hơn k năng k thu t.

    Trái l i, k năng nhân s t c là k năng cùng làm vi c, đ ng viên
và đi u khi n con ngư i thì đ u c n thi t như nhau đ i v i c 3 c p
qu n tr , vì l nhà qu n tr   c p nào cũng đ u ph i làm vi c v i nhân
viên thu c quy n đ cùng nhau hoàn thành m c tiêu.

    Bài 3 trình bày T ng quan v lí thuy t qu n tr hi n đ i. M c d u
t t c các lí thuy t qu n tr t Taylor đ n nay đ u nh m m c tiêu giúp
gia tăng hi u qu trong ho t đ ng qu n tr , các lí thuy t đó đã không
th ng nh t v i nhau v cách th c đ t v n đ và phương pháp th c hi n
vi c qu n tr .


                                                                          176
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



      Lí thuy t c đi n và lí thuy t tâm lý xã h i cho r ng năng su t lao
đ ng là chìa khóa cơ b n đ đ t đ n hi u qu cao trong ho t đ ng
qu n tr . Trái l i, lí thuy t đ nh lư ng trong qu n tr l i cho r ng y u t
chính quy t đ nh hi u qu c a vi c qu n tr là s đúng đ n trong các
quy t đ nh c a nhà qu n tr .

      Đ tăng năng su t lao đ ng, lí thuy t c đi n cho r ng c n ph i t
ch c lao đ ng khoa h c, t o đi u ki n làm vi c thu n l i, làm vi c có
phương pháp và s d ng m nh m các bi n pháp kích thích b ng kinh
t .

      Trong lúc đó, lí thuy t tâm lí xã h i l i nh n m nh đ n m i tương
quan m t thi t gi a năng su t lao đ ng v i s th a mãn các nhu c u
tâm lí và quan h con ngư i trong lao đ ng.

      Lí thuy t đ nh lư ng ch trương ph i b o đ m tính đúng đ n trong
các quy t đ nh c a nhà qu n tr . Mu n có quy t đ nh đúng, nhà qu n
tr ph i thu th p đ y đ thông tin theo phương pháp h th ng và x lí
thông tin theo phương pháp toán h c. Máy tính là m t công c thích
h p cho lí thuy t này.

      Trong th c t , các nhà qu n tr ph i v n d ng t t c các lí thuy t
này, tùy theo đ c đi m c a tình hu ng qu n tr .

      Bài 4 nói v Công tác ho ch đ nh c a nhà qu n tr . Đây là ch c
năng đ u tiên trong ti n trình qu n tr . Ngư i ta cũng thư ng nói đ n
tính ưu tiên c a công tác ho ch đ nh, vì vi c ho ch đ nh s xác đ nh
m c tiêu c n thành đ t và cách th c hành đ ng đ đ t m c tiêu đó.

      M c d u k ho ch trong m t t ch c bao g m nhi u lo i và mang
nh ng tên g i khác nhau như chi n lư c, k ho ch hành đ ng, chính
sách, th t c, quy t c v.v… t t c đ u có chung ý nghĩa xác đ nh trư c
nh ng vi c s làm trong tương lai. S xác đ nh đó đư c th c hi n trên
                                                                          177
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



cơ s c a vi c d báo hoàn c nh có th x y ra và nh đó mà giúp nhà
qu n tr ch đ ng hơn trong vi c đ i phó v i s b t tr c. Tuy nhiên, s
d báo không th nào chính xác hoàn toàn, cho nên công tác ho ch
đ nh ph i tuân theo nguyên t c linh đ ng, đ có th nhanh chóng thích
nghi và thay đ i k ho ch theo các thay đ i c a hoàn c nh. Trong bài
này chúng ta cũng đã nh c đ n k thu t qu n tr theo m c tiêu g i t t
là MBO, m t k thu t qu n tr đư c hoan nghênh và áp d ng nhi u
trong các t ch c vì t o đư c s ch đ ng cho c p dư i, đ ng th i
cũng gi m b t vi c ki m tra thư ng xuyên c a các nhà qu n tr c p
trên.

    Bài 5 và bài 6 trình bày nh ng n i dung c a Ch c năng t ch c.
Bài 5 v i t a đ nh ng v n đ t ch c trong qu n tr đã gi i thi u ba
v n đ là t m h n qu n tr , quy n hành qu n tr và s phân c p.

    T m h n qu n tr liên quan đ n h th ng các t ng n c trung gian
trong b máy t ch c xí nghi p. Do đó, n u mu n b b t các t ng n c
trung gian, chúng ta ph i ch n t m h n qu n tr r ng. Nhưng đây
không ph i là s ch n l a ch quan, mà ph i căn c vào nhi u y u t
như trình đ c a nhà qu n tr , năng l c c a c p dư i, tính n đ nh c a
công vi c, m c đ   y quy n v.v…

    Quy n hành là công c c a nhà qu n tr và xu t phát t 3 cơ s :
đó là ch c v h p pháp c a nhà qu n tr , tính chính đáng c a s đ m
nh n ch c v và tài năng cùng đ o đ c c a nhà qu n tr .

    V n đ cu i cùng trong bài 5 là s phân c p, t c là s          trao b t
quy n hành c a qu n tr c p trên cho các nhà qu n tr c p dư i. S
phân c p giúp t ch c gi i quy t nhanh chóng công vi c và đáp ng
k p th i, đúng đ n các yêu c u c a th c t . Tuy nhiên, s phân c p có
th làm m t tính th ng nh t c a t ch c và có th            nh hư ng đ n

                                                                       178
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



thành qu chung c a t ch c do năng l c có gi i h n c a nhà qu n tr
c p dư i.

   Bài 6 trình bày Các lo i mô hình khác nhau c a b máy t ch c,
đó là : b máy đơn gi n, b máy ch c năng, b máy tr c tuy n, b
máy h n h p tr c tuy n – ch c năng và b máy theo ma tr n. M i mô
hình t ch c có nh ng ưu đi m, như c đi m riêng và nhà qu n tr ph i
ch n l a mô hình phù h p v i t ch c c a mình, căn c vào 4 y u t
là chi n lư c c a t ch c, đ c đi m c a môi trư ng, công ngh đư c
t ch c áp d ng trong ho t đ ng và trình đ c a nhân viên. Vì b máy
t ch c là s k t n i các đơn v nh trong t ch c nên nhà qu n tr
cũng ph i bi t cách thành l p các đơn v nh đó, theo 7 cách th c đã
đư c trình bày.

   Bài 7 đ c p đ n v n đ Đ ng viên và lãnh đ o. Đ ng viên có th
đư c hi u là nh ng bi n pháp mà nhà qu n tr có th s d ng nh m
kích thích ngư i lao đ ng làm vi c m t cách hăng hái đ hoàn thành
m c tiêu chung. Các lí thuy t v s đ ng viên đ u quan tâm đ n nhu
c u c a con ngư i và tìm cách th a mãn các nhu c u đó. Lí thuy t c
đi n nh n m nh đ n nhu c u kinh t , nên dùng các bi n pháp kinh t
là ch y u đ đ ng viên. Các nhà tâm lí xã h i nh n m nh đ n s đ ng
viên b ng các bi n pháp tinh th n. Tuy nhiên, như Maslow đã trình
bày, nhu c u c a con ngư i là đa d ng, đi t nhu c u v t ch t đ n nhu
c u an toàn, nhu c u xã h i, nhu c u t ch và nhu c u cu i cùng là
nhu c u t th hi n. Đ đ ng viên có hi u qu , nhà qu n tr ph i hi u
rõ nhu c u ch đ o đang gi vai trò th ng tr trong h th ng các nhu
c u c a con ngư i, đ có bi n pháp đ ng viên thích h p.

    Khi nói v s đ ng viên, ngư i ta cũng lưu ý đ n s phân tích v 2
lo i y u t c a Herzberg. Có nh ng y u t như lương b ng, đi u ki n
làm vi c… không có giá tr đ ng viên nhi u so v i nh ng y u t khác
                                                                       179
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



như ghi nh n s đóng góp, t o đi u ki n đ ngư i lao đ ng đư c tham
gia…

       Có nhi u cách th c lãnh đ o khác nhau. Căn c theo s s d ng
quy n hành c a nhà qu n tr , ngư i ta có s lãnh đ o theo l i dân ch ,
đ c đoán hay đ t ý. Ngư i ta cũng có th có nh ng cách th c lãnh
đ o khác nhau căn c trên hai m i quan tâm chính c a m i nhà qu n
tr là quan tâm v công vi c và quan tâm v con ngư i.

       Tuy nhiên, không có m t cách th c lãnh đ o nào là t t nh t cho
m i trư ng h p. S lãnh đ o t t nh t ph i tùy thu c vào lo i công
vi c, hoàn c nh công tác và đ c đi m c a nhân viên dư i quy n.

       Bài 8 đ c p đ n ch c năng cu i cùng c a nhà qu n tr là Ch c
năng ki m tra. Đây là m t ti n trình nh m b o đ m r ng các thành qu
đ t đư c trong th c t ho t đ ng c a t ch c là đúng v i m c tiêu đã
đ ra. Vi c ki m tra b o đ m r ng các s sai l ch so v i m c tiêu s
đư c đi u ch nh. Vi c ki m tra cũng cho nhà qu n tr nh ng thông tin
ph n h i đ rà soát l i các m c tiêu và tiêu chu n s đ ra cho tương
lai.

       Ti n trình ki m tra cơ b n bao g m 3 bư c là xác đ nh tiêu chu n
và so sánh thành qu th c t v i các tiêu chu n đã đ ra và ti n hành
các ho t đ ng đi u ch nh khi c n thi t.

       Đ có đư c m t cơ ch ki m tra h u hi u, các nhà qu n tr ph i
tuân theo m t s nguyên t c cơ b n khi xây d ng cơ ch ki m tra
trong xí nghi p c a mình. Các nguyên t c đó là cơ ch ki m tra ph i
đư c xây d ng căn c theo k ho ch c a t ch c, ph i nh n m nh vi c
ki m tra t i các đi m tr ng y u, vi c ki m tra ph i đư c ti n hành m t
cách khách quan, ti t ki m, ph i đưa đ n hành đ ng và ph i phù h p
v i các đ c đi m cá nhân c a các nhà qu n tr .
                                                                          180
                                   Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                   http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



    Hai bài cu i cùng c a môn h c này trình bày hai k năng quan
tr ng c a các nhà qu n tr là ra quy t đ nh và truy n thông.

    Bài 9 nói v k năng Ra quy t đ nh, t c là s ch n l a m t gi i
pháp trong nhi u kh năng khác nhau. S ch n l a đó là d dàng đ i
v i nh ng tình hu ng ra quy t đ nh đã có ti n l nhưng là khó khăn
đ i v i các tình hu ng m i. Dù     trong tình hu ng nào, ti n trình ra
quy t đ nh cũng bao g m 6 bư c, t vi c xác đ nh v n đ đ n vi c
ki m tra, đánh giá s th c hi n quy t đ nh. Nhà qu n tr có th t
mình ra quy t đ nh, ho c ra quy t đ nh t p th . M i cách th c ra quy t
đ nh, dù là cá nhân hay t p th , đ u có nh ng ưu đi m và khuy t đi m
riêng. Trong vi c ra quy t đ nh, các nhà qu n tr cũng c n lưu ý đ n
 nh hư ng c a nh ng thiên ki n khi n cho h nhìn v n đ l ch l c và
quy t đ nh sai l m. Nói chung, vi c ra quy t đ nh là m t vi c khó
khăn ; các nhà qu n tr ch có th đưa ra nh ng quy t đ nh tương đ i
t t trong đi u ki n nh n th c c a h ; ít khi có th ra quy t đ nh đư c
xem là t i ưu.

    Bài 10 đ c p đ n v n đ Truy n thông trong qu n tr . Không có
s cư ng đi u khi nói r ng k năng truy n thông là đ c bi t quan
tr ng đ i v i m i nhà qu n tr nh m hoàn thành m c tiêu chung.
Thông qua vi c trao đ i thông tin, các nhà qu n tr hi u rõ hơn v nhu
c u c a khách hàng, v kh năng cung ng ngu n nguyên li u, v yêu
c u c a các c đông, v các quy đ nh c a chính quy n, cũng như v
các m i quan tâm c a xã h i. Kinh nghi m c a các công ty kinh doanh
thành công nh t c a M cho th y r ng vi c truy n thông t i các công
ty đó đã đư c đ c bi t quan tâm và t ch c t t.

    Trình bày m t cách đơn gi n, ti n trình truy n thông bao g m
phân ph i thông tin t ngư i g i, qua m t phương ti n đư c l a ch n
trư c đ n ngư i nh n. Bên c nh ba thành t cơ b n này, s truy n
                                                                        181
                                  Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                  http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.



thông có th b tr ng i do các y u t nhi u lo n, đ ng th i cũng có
th thu n l i hơn do s ph n h i thông tin t ngư i nh n.

   Các tr ng i thông thư ng trong vi c truy n thông có th là do s
thi u chu n b khi truy n thông, s hi u l m nhau do s khác bi t
trong các gi thuy t c a hai bên và tư ng r ng bên kia hi u như mình,
s m p m v ch nghĩa, các thông tin đư c di n t không rõ ràng, s
m t mát s lư ng thông tin trong khi truy n đ t, s thu nh n thi u,
ho c do nh ng y u t tâm lý ch quan như không tin c y, đe d a và s
s hãi.

   Bài tóm t t toàn b môn h c đ n đây là h t. Hy v ng các b n đã
hi u và đã nh t t c nh ng đi u đã trình bày trong môn h c.




                                                                       182
                                     Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
                                     http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.




Nguy n Th Liên Di p, Qu n tr h c, NXB Th ng Kê, 2003.

Nguy n Khoa Khôi, Đ ng Th Thanh Phương, Qu n tr h c, Nhà Xu t
b n Lao Đ ng Xã h i, 2006.

Vũ Hào Quang, Xã H i H c Qu n Lý, Nhà Xu t b n Đ i H c Qu c
gia Hà N i, 2004.

Nguy n H i S n, Qu n tr h c, NXB Th ng Kê, 2005.

Tr n Anh Tu n, Giáo trình Qu n tr h c, Tài li u lưu hành n i b c a
Đ i h c M Bán công TPHCM, 1995.

Ronald B. Adler, Communicating at Work, Mc Graw Hill, 1996.

Thomas S. Bateman và Scott A.Snell, Management : The New
Competitive Landscape, Boston: Mc Hill, 2004.

Samuel C Certo, Modern Management, N.T : Pearson Prentice Hall,
2003.

Gareth R.Jones và Jennifer M.George, Essentials of Contemporary
Management, Mc Graw Hill, 2003.

Stephen   P.Robbins   và     David     A.Decenzo,       Fundamentals       of
Management, N.T : Pearson Prentice Hall, 2004.




                                                                          183

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:924
posted:3/26/2010
language:English
pages:183