Get documents about "BARACK OBAMA'NIN IRAK POLİTİKASI VE TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİNE ETKİLERİ
Document Sample
> 29
Irak’taki ABD askerlerinin çekilme biçimi, başta Kürtler olmak üzere birçok aktörün durumunda köklü değişikliklere neden olabilir. (Obama,
Irak ziyaretinde General Petraus ile görülüyor.)
Bilgay DUMAN
İnceleme > ORSAM Ortadoğu Uzmanı
bilgayduman@orsam.org.tr
BARACK OBAMA’NIN IRAK POLİTİKASI
VE TÜRKİYE-IRAK İLİŞKİLERİNE ETKİLERİ
Iraq Policy of Barack Obama and Its Impacts over Turkish-Iraqi Relations
Abstract
Now that Barack Obama is elected as the President of USA, it wouldn’t be wrong to say that the
US foreign policy will undergo some changes. Most likely, these changes will influence the US
policy in Iraq as well. Especially the security agreement, signed between Iraq and USA, is the
indication of a new era in Iraq. This new era will not only effect the domestic political structure
in Iraq. The withdrawal of US troops in Iraq, as stated in the security agreement, might influ-
ence the region in a positive or in a negative way. In this context, as an ally of USA and an im-
portant neigbour of Iraq, a dramatic change in Turkish-Iraqi relations is anticipated.
OrtaDoğu Analiz
Ocak’09 Cilt1 - Sayı 1
30 >
İnceleme
…hızlı bir çekilmenin Irak’ı nasıl etkileyeceği merak konusudur. Irak hü-
kümeti ve ABD yönetimi arasındaki anlaşmaya ilişkin tartışmalar aşıl-
sa bile, Irak’tan çekilmenin zorlukları olduğu aşikârdır. Öncelikle İran’ın
Irak siyasetindeki ağırlığı düşünüldüğünde, ABD’nin İran’la anlaşmadan
Irak’tan çekilmesi mümkün görünmemektedir.
Giriş Irak Savaşına karşı çıkmış ve bunun akılcı bir ha-
Küresel ekonomide yaşanan kriz, ABD’de yaşa- reket tarzı olmayacağını söylemiştir.1 Demokrat
nan başkanlık seçimleri sürecinde ekonomik so- Parti’ye mensup olan Obama’nın demokrat gele-
runları ön plana çıkarmış, ABD yeni başkanı- neğine hakim olan yumuşak güç taraftarı olma-
nın dış politika eğilimleri konusu beklendiği ka- sı ve savaş karşıtı tavır göstermesi beklenen bir
dar belirleyici olmamıştır. Başkanlık yarışının ilk durumdur. Zira ABD Senato ve Kongresindeki
dönemlerinde dış politika konuları daha çok tar- Demokratların birçoğu bu savaşa başından beri
tışılırken, küresel krizin etkileri seçimleri de et- karşı çıkmış, savaştan sonra da ABD askerleri-
kilemiş ve ekonomi politikaları konusunda ABD nin Irak’tan çekilmesi için George W. Bush yö-
halkının kabul edebileceği çözümler öneren Ba- netimine baskı yapmış ve çekilme takvimi ilan
rack Obama’nın giderek popülaritesinin arttır- edilmesini istemiştir. Obama da kampanyası bo-
mıştır. Nihayetinde ABD halkı Obama’yı başkan yunca Irak’tan 16 ayda çekileceği konusunda söz
olarak seçmiştir. Obama, ekonomik kriz ile Irak vermiş, Irak’ta her ay harcanan yaklaşık 10 mil-
Savaşı arasındaki bağlantıyı kurmuş ve bu konu- yar doların iç piyasada ABD vatandaşlarının re-
daki tespitleri başkan seçilmesinde etkili olmuş- fahı için harcanabileceğini ifade etmiştir.2 Bir yıl
tur. önce, Iraklı liderler için pek çekici gelmeyen kısa
zamanda çekilme seçeneği ise şimdilerde Iraklı
Öte yandan ABD’de başkanlık seçimleri yapı- liderler tarafından kabul görmeye başlamış, hat-
lırken, Irak’ta merkezi hükümetin güçlenme ve ta Iraklı güvenlik güçlerinin Irak’taki tüm kent-
halk ile siyasetçilerin gözünde meşruiyetini ispat lerde sorumluluk üstelenebileceği yönünde açık-
çabası, bu doğrultuda Irak’ın kuzeyindeki bölge- lamalar yapılmış, Irak Ulusal Güvenlik Danış-
sel yönetimle yaşanan gerginlikler, ABD ile Irak manı Muvaffak El-Rubayi, 16 ay gibi bir sürenin
arasında yapılan, ABD askerlerinin Irak’taki var- ABD askerlerinin çekilmesi için yeterli olacağı-
lığına ilişkin anlaşma görüşmelerinde, Irak mer- nı belirtmiştir. Bu noktada ABD ile Irak arasında
kezi hükümetinin direnişi ve merkezi hüküme- ABD askerlerinin Irak’taki statüsünü belirleyen
tin güçlendirilmesi için anayasa değişikliği talep- ve ABD askerleri için bir çekilme takvimi ortaya
leri, Irak siyasetine son dönemde damgasını vu- koyan SOFA (Status of Forces Agreement) an-
ran gelişmeler olarak ön plana çıkmıştır. Diğer laşması imzalanmıştır. Bu anlaşmaya göre ABD
taraftan Ocak 2009’da Irak’ta yapılması planla- askerlerinin 2009 Haziranına kadar Irak’ın şe-
nan yerel seçimler, tartışılan petrol yasası, fede- hirlerinden, 2011 sonuna kadar ise Irak’tan ta-
ralizmin nasıl uygulanacağı ve en önemlisi Ker- mamen çekilmesi öngörülmektedir.3 Öte yandan
kük sorunu hâlâ sıcaklığını korumaktadır. Bun- bu anlaşma 1 Ocak 2009 tarihiyle yürürlüğe gi-
lar bir araya getirildiğinde şu an karşımızda du- recek ve Temmuz 2009’da halk oylamasına sunu-
ran en büyük soru işareti, ABD Başkanı seçilen lacaktır. Anlaşma Irak Parlamentosu tarafından
ve 20 Ocak 2009’da görevini resmen devralacak kabul edildiği gibi, Irak Cumhurbaşkanlığı Diva-
Barack Obama’nın Beyaz Saray’a çıkışından son- nı tarafından da kabul edilmiştir. Ancak yakla-
ra Irak’ın nasıl bir yola gireceğidir. şık 1 yıl süren anlaşma müzakereleri oldukça sı-
kıntılı geçmiş, anlaşma kabul edildikten sonra da
Obama ve Irak anlaşmaya dair tartışmalar devam etmiştir. An-
Barak Obama 2002 yılında yaptığı konuşmada, laşmayla ilgili gizli maddeler olduğu, anlaşmanın
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
> 31
İnceleme
ABD işgali Irak Kürtleri için büyük bir rahatlık sağladı. Ancak Irak’ın geleceği Kürtler için de belirsizlikler içeriyor.
farklı metinleri bulunduğu iddiaları ortaya atılır- görünmemektedir. Zira İran’la yakın bağları ol-
ken, anlaşmanın, yapılacak referandum sonrası duğu bilinen Mukteda El-Sadr’a bağlı Mehdi Or-
kabul edilmemesi halinde durumunun ne olaca- dusu faaliyetlerine son vermiş ve bu, Irak’taki is-
ğı tartışma konusudur. Ayrıca referandum tari- tikrar ortamının sağlanmasını olumlu ölçüde et-
hine kadar anlaşma dahilinde yapılacak düzen- kilemiştir. Yerel seçimler konusunda da girişim-
lemeler ve anlaşmanın referandumda kabul edil- de bulunmayan Sadr Grubu’nun, ABD ordusu-
memesi halinde yasal geçerlilik durumu da belir- nun Irak’tan çekilmeye başladığında farklı ta-
sizliğini korumaktadır. vır gösterebileceği düşünülmektedir. Ayrıca Irak
Başbakanı Nuri El-Maliki’nin merkezi hükümeti
Yine de ABD askerlerinin Irak’tan çekilmeye baş- güçlendirme çabalarının, yerel seçimlerde üye-
lamasıyla birlikte, hızlı bir çekilmenin Irak’ı na- si olduğu Dava Partisi’nin diğer Şii partilerinin
sıl etkileyeceği merak konusudur. Irak hüküme- (özellikle Irak İslam Yüksek Konseyi ve Fazilet
ti ve ABD yönetimi arasındaki anlaşmaya ilişkin Partisi) hakim olduğu yerlerde etkinliğini art-
tartışmalar aşılsa bile, Irak’tan çekilmenin zor- tırmak istemesinin ve doğal olarak İran’ın etki
lukları olduğu aşikârdır. Öncelikle İran’ın Irak si- alanında güçlü bir merkezi hükümet istemeye-
yasetindeki ağırlığı düşünüldüğünde, ABD’nin cek olmasının, yerel seçimlerde dengelerin bo-
İran’la anlaşmadan Irak’tan çekilmesi mümkün zulmasına yol açabileceği değerlendirilmekte-
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
32 >
İnceleme
Kerkük için en iyi çözüm yolunun, Irak parlamentosu tarafından kabul
edilen ancak Irak Cumhurbaşkanlığı Divanı tarafından onaylanmayan,
Kerkük için Irak merkezi hükümetine bağlı olarak özerk bir statüyü ön-
gören ve yüzde 32’lik yönetim paylaşımı esası olduğu değerlendirilmek-
tedir.
dir. Diğer taraftan Maliki’nin merkezi hükümeti de Musul vilayetinde yönetim çoğunluğunu ele
güçlendirirken, kendi yetkisi dahilinde olmayan geçiren Kürt gruplar, Musul’u Irak’ın kuzeyin-
konulara müdahale etmesi hükümet ortakların- deki bölgesel yönetimin sınırlarına dahil etmek
da huzursuzluk yaratmaktadır. Maliki’nin daha amacıyla politik uygulamalara başvurmuş, an-
radikal müdahalelerde bulunması, ileride Irak cak Musul’da çoğunluğu oluşturan Sünni Arap-
hükümetinde çatlaklara yol açabilecek, hüküme- lar bu politikadan rahatsız olmuştur. Bu durum-
ti dağılma noktasına getirebilecektir. Bu durum dan dolayı Musul’da dönem dönem Sünni dire-
Irak’ta emekleme sürecindeki siyasetin yeniden nişçiler ve Kürt peşmergeler arasında çatışmalar
duraklamasına yol açabilir ve Irak’ı yeniden bir yaşanmıştır ve bu çatışmalar devam etmektedir.6
iç savaş ortamına sokabileceği gibi, ABD’nin çe- Böylece Sünni Arapların da yerel seçimlere katıl-
kilme sürecini oldukça etkileyebilir. masıyla birlikte Sünni Araplar ve Kürtler arasın-
daki gerginliğin artabileceği öngörülmektedir.
Bir başka problemin ise yerel seçimler sürecin-
de Sünni Arap ve Kürt gruplar arasında çıkabile- Obama ve yönetiminin Irak’ta karşılaşacağı en
ceği düşünülmektedir. Sünni Araplar, 2005 yılın- büyük sorunlardan birinin de Kerkük’ün statü-
da yapılan yerel seçimlere katılmamış ve bu ne- sü olduğu düşünülmektedir. Zira Irak’taki her
denle Musul, Diyala gibi birçok Sünni Arap böl- problemde tartışmalı topraklar gündeme gel-
gesinde il meclislerinde hâkimiyet Kürt grupla- mekte ve bu olguda başı Kerkük çekmektedir.
rın eline geçmiş, Kürt gruplar ise 2005’ten günü- Irak’ta çıkarılan yerel seçim yasasıyla birlikte
müze kadar gelen süreç içerisinde sahip olduk- Kerkük için özel bir madde hazırlanmış ve yeni
ları yetkilerle bu bölgeleri Kürtleştirmeye çalış- bir süreç ortaya konmuştur. ABD’nin Irak’tan
mış ve bu durum bölgede yaşayan diğer halk- çekilirken bu süreci işler hale getirmesi gerektiği
lar üzerinde sıkıntı yaratmıştır.4 Son dönemde düşünülmektedir. Hassas dengeler kurulmadan
Hanekin ve Musul’da yaşanan olayları bu duru- yapılacak herhangi bir tek taraflı müdahalenin,
mun kanıtı olarak göstermek mümkündür. Diya- Kerkük’teki düğümü daha da karmaşık hale ge-
la vilayetine bağlı Hanekin, Irak’ın kuzeyindeki tirebileceği değerlendirilmektedir. Yaz aylarında
bölgesel yönetimin sınırları dahilinde olmama- Kerkük’te Kürt asayişi tarafından Irak Türkmen
sına rağmen, bu yönetimin güvenlik güçleri ta- Cephesi’ne ve Aralık ayında 55 kişinin ölümüy-
rafından kontrol edilmektedir. Bu durum Sün- le sonuçlanan Kerkük’teki bir lokantaya yapılan
ni Araplar ile Kürtler arasında çatışmalara kadar saldırı, (klasik değimiyle) Kerkük’ün nasıl “pat-
varan olaylara neden olmuş, güçlenen ve meşru- lamaya hazır bir bomba” olduğunu göstermek-
iyetini kanıtlamak isteyen merkezi hükümet de tedir. Kerkük’te hassasiyetin sağlanmaması du-
Irak’ın kuzeyindeki bölgesel yönetimden peş- rumunda, Irak’taki tüm kesimlerle birlikte, başta
mergelerini Hanekin’den çekmesini talep etmiş, Türkiye olmak üzere, bölge ülkelerinin de olum-
hatta Hanekin’e Kürt olmayan Iraklılardan olu- suz yönde etkileneceği düşünülmektedir.
şan birlik göndermiştir.5 Öte yandan Musul’da
da 2003’ten bu yana iki grup arasındaki gerginlik Irak’tan çekilme konusunda ısrar eden Demok-
devam etmektedir. Özellikle 2005 yılında yapı- rat Parti ve Obama yönetimi, Irak’tan çekilir-
lan yerel seçimlere Sünni Arapların katılmaması ken sorun istemeyecektir. Çekilme gerçekleşir-
ve seçimlerdeki hile ve usulsüzlükler neticesin- ken çıkabilecek sorunlar ya çekilme planının re-
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
> 33
İnceleme
Türkiye’nin gerek ABD ile ilişkilerde gerek Irak’ın kuzeyindeki bölgesel yönetime bakışında,
PKK konusunda işbirliği sağlanması belirleyici öneme sahip.
vize edilmesine ya da ertelenmesine yol açabi- ması gerektiğini ifade etmektedir. Öte yandan
lir. Ayrıca Obama’nın yardımcı olarak belirle- Sadr Grubu ve bazı Şii partiler ise Irak’ın güne-
diği Joe Biden’ın iki yıl önce hazırladığı ve ABD yinde oluşturulacak herhangi bir federal bölge-
Kongresi tarafından kabul edilen Irak’ın üçe bö- ye karşı çıkmaktadır. Diğer taraftan Irak’ın gü-
lünmesini ve ABD askerlerinin Irak’ın kuzeyi- neyindeki Şii gruplar arasındaki sorunlar aşıl-
ne konuşlandırılmasını öngören planın uygulan- sa bile, Irak’ın kuzeyi ve güneyine nazaran daha
ması da ihtimal dâhilindedir. Zira Irak’ın kuze- az petrole sahip orta bölgesinde yaşayan Sünni
yinde ve orta bölgelerindeki tartışmalı toprak- grupların, Irak’ın üçe bölünmesine itiraz edece-
ların yanı sıra, Irak’ın güneyindeki çoğu vilayet- ğini söylemek mümkündür. Irak’ın üçe bölün-
te de Şii gruplar arasında anlaşmazlık mevcut- mesi durumunda petrol gelirlerinden kuzey ve
tur. Özellikle Irak’ın güneyinde oluşturulacak fe- güney kadar yararlanamayacak olan orta bölge-
deral bir bölge konusunun ciddi sıkıntılar yara- si ile diğer bölgeler arasında sorunlar çıkabile-
tabileceği ve Şii gruplar arasında çatışmaya ka- cektir. Bu durumda ABD’nin 2007 yılında baş-
dar varabilecek durumlara yol açabileceği düşü- lattığı planla kurulan, silah ile maddi gelirinin
nülmektedir. Zira Irak’ın güneyinde etkili olan ABD tarafından sağlandığı, Sünnilerden oluşan
Şii gruplardan bazılar 9 vilayeti kapsayan bir Şii Uyanış Konseyleri ile direnişçilerin, diğer bölge-
bölgesi isterken, bazı gruplar 3 vilayeti kapsayan lerle olan sorunları silahlı bir çatışmaya götüre-
küçük bir Şii bölgesi istemekte, bazı gruplar da bileceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu du-
sadece Basra vilayetinin özerk bir statüsünün ol- rum Irak iç siyasetini bir felakete doğru sürük-
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
34 >
İnceleme
Türkiye’nin NATO’nun olası bir Irak misyonunda Afganistan’da alınan so-
rumluluk gibi bir görev almasının Irak halkının gözünde Türkiye’nin itiba-
rını arttırabileceği düşünülmektedir. Ayrıca NATO’nun Irak’ta görev alma-
sı halinde Türkiye’nin, karar alma sürecinde etkili olabileceği beklenmek-
tedir.
leyebileceği gibi, Ortadoğu’daki dengeleri de te- le olan ilişkileri etkileme potansiyeline sahiptir.
melden sarsabilecektir. Bu nedenle “değişim” is-
teyen Obama’nın, bölgeye dışarıdan monte edil- Türkiye’nin güvenliği açısından en önemli konu
meye çalışılan çözümlerin işe yaramadığını gör- terör örgütü PKK’nın varlığıdır. ABD’nin çekil-
mesi ve ülkelerin iç dinamiklerini ve bölgenin mesiyle birlikte, Irak’ın hem iç hem de dış gü-
hassasiyetlerini dikkate alan, bölge gerçeklerine venliğinde değişimler yaşayacağı açıktır. Bu du-
uygun, barışçıl ve istikrar üreten politikalar izle- rumda, Irak’taki tüm şehirlerde denetimin Irak
mesi gerektiği düşünülmektedir. güvenlik güçlerine geçmesi söz konusudur. Ay-
rıca Irak’ın hava sahası da Iraklıların denetimi-
ABD’nin Irak’tan Çekilmesinin Türkiye-Irak ne geçecektir. Türkiye, TBMM’den alınan yetkiy-
İlişkilerine Etkileri le, Irak’ın kuzeyindeki terör örgütü PKK kamp-
ABD’nin Irak’tan çekilmesinin Türkiye-Irak iliş- larına yönelik sınır ötesi operasyon düzenlemek-
kilerini olumlu ve olumsuz yönde etkileme po- te, sıklıkla bu noktalara hava taarruzu yapmak-
tansiyeline sahip olduğu söylenebilir. Türkiye tadır. Bu operasyonlar, ABD’nin Irak’ın hava sa-
son bir yılda Irak’la ikili ilişkilerini oldukça ge- vasını kontrol etmesi nedeniyle onun iznin-
liştirmiş, Irak’taki Kürtler dahil her grupla gö- de ve istihbarat paylaşımıyla gerçekleşmekte-
rüşmeye başlamış ve Irak siyasetinde etkin ko- dir. Bu noktada, ABD’nin sağladığı bu kolaylıkla-
numa gelmiştir. Terör örgütü PKK’nın 7 Ekim rın (her ne kadar Türkiye ve Irak arasında proto-
2008’de Aktütün Karakoluna yaptığı saldırı son- kol olsa da) Irak hükümeti tarafından nasıl sağ-
rasında Irak’ın kuzeyindeki bölgesel yönetim- lanacağı tartışmalıdır. ABD’nin elindeki teknolo-
le de görüşmeler yapmıştır. Bu süreçte ABD’nin jik imkânların Irak’ta olmaması bir engel olarak
çekilme takviminin Türkiye’yi nasıl etkileyeceği- değerlendirilebilir. Irak’ın kuzeyinden Türkiye’ye
ni değerlendirmek için Irak’ta Türkiye’nin ulu- yönelik yapılan saldırılarda artış olması veya
sal çıkarlarına ilişkin konuları hangi yönde et- bunların devam etmesi durumunda, Türkiye-
kileme potansiyeline sahip olduğuna bakılmalı- Irak ilişkileri bozulabilecek ve Türkiye’nin terör
dır. Türkiye’nin Irak’a ilişkin önceliklerine bakıl- örgütü PKK’yla mücadele kapsamındaki kararlı-
dığında, Irak’ın kuzeyinde konuşlanan terör ör- lığı doğrultusunda sınır ötesi operasyonlar arta-
gütü PKK’nın Türkiye’ye yönelik saldırıları ve bu bilecektir.
saldırıları engellemek amacıyla oluşturulan ikili
ve çok taraflı mekanizmalar, Irak’ın kuzeyinden Türkiye ile hem Irak hem de Irak’ın kuzeyin-
terör örgütü PKK’ya sağlanan destek, Irak’ın ku- deki bölgesel yönetim arasındaki yumuşama-
zeyindeki bölgesel yönetimle olan ilişkiler ve bu nın, ABD’nin işine geldiği ve bu süreci destek-
bağlamda Kerkük sorunu ve Türkmenlerin gele- lediği düşünülmektedir. ABD’nin terör örgü-
ceği ön plana çıkmaktadır. Özellikle bu noktada tü PKK’nın Irak’ın kuzeyindeki faaliyetlerine
Kerkük sorunu ve Irak’ın kuzeyinden Türkiye’ye göz yumduğu bilinmektedir. ABD’nin Irak’taki
yönelik terör örgütü PKK’nın saldırılarını engel- en büyük müttefiki, kendine müzahir gördüğü
lemek amacıyla yapılan işbirliği anlaşmalarına ve bölgeden çekilirken menfaatlerini koruma-
dikkat çekmekte fayda görülmektedir. Zira bu iki sı için destek verdiği Irak’ın kuzeyindeki bölge-
konu hem Türkiye’nin Irak’ın kuzeyindeki bölge- sel yönetim ise terör örgütü PKK’yı hem muha-
sel yönetimle hem de Irak merkezi hükümetiy- faza etmiş hem de destek vermiştir. Türkiye de
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
> 35
İnceleme
bu yapıyı güvenliğine bir tehdit gördüğü için bu ğüm haline getirmiştir. Kerkük üzerindeki tartış-
bölgesel yönetime kuşkuyla bakmıştır. ABD ise malar, Irak’ta siyasi süreci etkilediği gibi, bölge-
Türkiye’yi bu yönetim için bir tehdit olarak algı- de de çeşitli sorunlara yol açabilecektir. Özellikle
lamakta, Türkiye ve Irak’ın kuzeyindeki yöneti- Türkiye için Kerkük, bir beka sorunudur. Bura-
min ilişki kurmasını ve barışık yaşamasını iste- da yaşanacak bir gelişme veya tek taraflı bir mü-
mektedir. Bu nedenle PKK bahane edilerek Tür- dahale (mesela kentin Irak’ın kuzeyindeki bölge-
kiye Irak’ın kuzeyindeki bölgesel yönetimle ya- sel yönetime katılması gibi) bölgedeki soydaşla-
kınlaştırılmaktadır. Her ne kadar ilişki kurulması rımız olan Türkmenleri etkileyeceği gibi Irak’ın
gerektiği ortada olsa da Irak’ın kuzeyindeki yapı- kuzeyindeki yapının gelecekte bağımsız bir dev-
nın Türkiye’ye ilişkin emelleri düşünüldüğünde, let olma olasılığı, Türkiye’nin güvenliğini de teh-
bu yapının şımartılmasının Türkiye’nin aleyhine dit edecek niteliktedir. Ayrıca Irak’ın kuzeyin-
bir gelişme olacağı değerlendirilmektedir. ABD, deki yönetimin Irak’ın komşu ülkeleri olan Su-
Türkiye ile Irak’ın kuzeyindeki yönetim arasın- riye ve İran topraklarını da içine alan büyük bir
daki bu ilişkiyi geliştirerek, çekilme sırasında ve devlet kurma hayali olduğu çeşitli vesilelerle or-
sonrasında Türkiye’nin Irak’ta aktif rol almasını taya çıkmıştır. Zira Irak’ın kuzeyindeki bölge-
isteyebilir. Bu noktada Türkiye ile Irak’ın kuze- sel yönetimin, kontrolü altında olmayan top-
yindeki bölgesel yönetimin ilişkilerinin gelişme- raklara müdahale ettiği ve Musul, Diyala, Ker-
sinin, bu yönetimin terör örgütü PKK’ya yönelik kük ve Telafer gibi il ve ilçeleri, sınırlarına da-
nasıl bir politika izleyeceğine bağlı olduğu düşü- hil etmek istediği, böylece komşu ülkelerde ya-
nülmektedir. Irak’ın kuzeyindeki bölgesel yöne- şayan Kürt kökenli halkla irtibat kurmak istediği
timin, terör örgütü PKK’ya lojistik destek sağla- bilinmektedir.� Büyük bir petrol rezervine sahip
ması, Irak’ın kuzeyinde rahat hareket etmesine Kerkük’ün Irak’ın kuzeyindeki bölgeye katılması
imkân vermesi ve terör örgütünün sözde lider- durumunda ise bu bölge, ülkedeki diğer bölgele-
lerini bölgede barındırması, tedavi ettirmesi ve re nazaran orantısız bir şekilde zenginleşecek ve
saklaması durumunda, Türkiye ile Irak’ın kuze- siyasi gücünü pekiştirecektir. Böylece Kerkük’ün
yindeki yönetim arasındaki olumlu havanın bo- Irak’ın kuzeyindeki bölgesel yönetime katılma-
zulabileceği, terör örgütünün Irak’ın kuzeyinden sının etkisi sadece Türkiye’yle sınırlı kalmayabi-
Türkiye’ye yönelik saldırılarını önlemek amacıy- lir ve Suriye ile İran’ı da etkileyebilir. Bu noktada
la Türkiye’nin daha sert ve ciddi önlemler ala- Kerkük’e adil ve barışçıl bir çözüm getirilmesi,
bileceği öngörülmektedir. Diğer taraftan Irak’ın hem Irak hem de Ortadoğu’daki hassas denge-
kuzeyindeki bölgesel yönetimin liderlerinin ler için önemlidir. Kerkük için en iyi çözüm yolu-
Türkiye’nin iç işlerine yönelik siyasi açıklamalar- nun, Irak parlamentosu tarafından kabul edilen
dan kaçınmaları, bu liderlerin sıkça telaffuz etti- ancak Irak Cumhurbaşkanlığı Divanı tarafından
ği Türkiye’yle ilişkilerin gelişmesi ve devam et- onaylanmayan, Kerkük için Irak merkezi hükü-
mesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir. metine bağlı olarak özerk bir statüyü öngören
ve yüzde 32’lik yönetim paylaşımı esası olduğu
ABD’nin, Irak’tan çekilmeye başladığı süre da- değerlendirilmektedir. Böylece Kerkük’te yaşa-
hilinde Kerkük sorununun bu çekilmenin önün- yan ana gruplara (Türkmen, Arap ve Kürt) yöne-
deki en büyük engellerden biri olduğuna daha timden yüzde 32 ve azınlıklara ise yüzde 4 ora-
önce değinilmiştir. Aynı zamanda bu sorun nından pay verilerek, Kerkük’teki yönetim den-
Türkiye-Irak ilişkilerini de etkileyecektir. Ker- gesinin sağlanacağı düşünülmektedir. Her gruba
kük için klasik bir deyim haline gelen “küçük mensup halkın kendi yüzde 32’lik yönetiminde-
Irak” olgusu önemli bir noktadır. Kerkük so- ki temsilcilerini seçebileceği, böylece Kerkük’te
runu çözülmeden çekilmeye başlanması ve bu ne kadar demografik değişim olursa olsun yö-
noktada Kerkük’te parlayacak küçük bir kıvılcı- netimi etkilemeyeceği öngörülmektedir. Bu sta-
mın Irak’ın tümüne yayılabileceği sıkça dile ge- tünün Irak Anayasasıyla uyuştuğunu söylemek
tirilir olmuştur. Irak’taki ister petrol yasası, ister mümkündür. Irak Yüksek Seçim Komisyonu’nun
yerel seçimler, ister federalizm tartışması ister- Basra’nın özerk statülü bir şehir olması için re-
se tartışmalı bölgeler sorunu olsun her proble- ferandum yapılmasına halktan destek olup ol-
min altında Kerkük’ün olması meseleyi bir dü- madığını tespit etmek için başlattığı kampanya
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
36 >
İnceleme
buna örnek teşkil etmektedir. Böylece Irak’taki miştir.8 Bu noktada 1937’de Türkiye, İran, Irak ve
Kerkük, Bağdat ve Basra gibi politik mücadele- Afganistan arasında kurulan Sadabat Paktı akıl-
nin had safhada olduğu tartışmalı bölgelere çö- lara gelmektedir. Temel amacı bölgesel güvenliği
züm bulunabileceği değerlendirilmektedir. ve istikrarı kalıcı biçimde temin etmek ve kom-
şu ülkelerle işbirliğini geliştirmek olan Sadabat
Öte yandan NATO’nun Irak’ta bir rol üstlenip Paktı benzeri bir oluşum, Türkiye’nin Irak’a iliş-
üstlenmeyeceği ya da üstlenecekse bu rolün ne kin temel politikası olan Irak’ın toprak bütünlü-
olacağının Obama döneminde Türkiye-Irak iliş- ğünü sağlayacağı gibi, paktın taraflarının birbir-
kilerini etkileme potansiyeline sahip diğer bir lerinin iç işlerine karışmaması, tarafların birbir-
faktör olabileceği düşünülmektedir. Obama se- lerinin aleyhinde eylemlerde bulunmaması ve
çim kampanyasında NATO’yu ön plana çıka- tarafların topraklarından diğer ülkelere yönelik
racağını sıkça ifade etmiştir. Bu noktada güçlü saldırılara izin verilmemesi gibi konularda kar-
bir NATO müttefiki olan Türkiye’nin rol alma- şılıklı bir anlayış geliştirecektir. Bunun da öte-
sı muhtemeldir. Türkiye’nin NATO’nun olası bir sinde, belirlenen ortak çıkar alanları çerçeve-
Irak misyonunda Afganistan’da alınan sorumlu- sinde istişare mekanizmaları kurularak, taraf-
luk gibi bir görev almasının Irak halkının gözün- ların ulusal çıkarlarına aykırı durumların geliş-
de Türkiye’nin itibarını arttırabileceği düşünül- mesi önlenebilir ve böylece taraflar, birbirleri-
mektedir. Ayrıca NATO’nun Irak’ta görev alması
nin ulusal egemenlik hakları ve toprak bütünlü-
halinde Türkiye’nin, karar alma sürecinde etkili
ğünün korunmasına katkıda bulunabilir. Bu ne-
olabileceği beklenmektedir. Bu doğrultuda Tür-
denle, özellikle Türkiye’nin son dönemlerde ikili
kiye, NATO’nun Irak’ta olası bir görevinde avan-
sorunlarda gösterdiği çaba da dikkate alındığın-
taj sağlayabilecektir. Bu avantaj, Batı ile ilişkiler-
da, bölgesel işbirliğine dayalı oluşumların hem
de algılama ve koordinasyon problemini ortadan
kaldırabileceğinden, Türkiye’nin Irak’ta giriştiği Türkiye’nin kendi güvenliği ve bölge politikası,
eylemlerden dolayı, Batı ile ters düşme ihtimali- hem de bölge ülkeleri için önemli olduğu değer-
nin azalacağı, belki de ortadan kalkabileceği de- lendirilmektedir.
ğerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, ABD’de Obama’nın başkan seçil-
Diğer taraftan Türkiye’nin uluslararası işbirli- mesi, Irak’ta yeni bir dönemin kapısını aralaya-
ğinin yanında bölgesel işbirliği imkânlarını da caktır. ABD ile Irak arasında imzalanan anlaş-
kullanmasının, Türkiye-Irak ilişkilerine olum- mayla başlayacak olan ABD askerlerinin Irak’tan
lu katkısının olacağı düşünülmektedir. Bu nok- çekilme süreci ve bu sürecin tamamlanmasın-
tada Irak hükümet sözcüsü Ali El-Debbağ tara- dan sonraki durumun, Irak’taki siyasi süreci et-
fından açıklanan, Türkiye dâhil komşu ülkeler- kileyeceği gibi, hem Ortadoğu’da hem de ulus-
le “ekonomik güvenlik birliği” kurulması öneri- lararası politikada yankı bulması muhtemeldir.
si önemlidir. Bu konuda Türkiye, İran, Kuveyt ve Ancak beklenen, Irak’tan çekilme sürecinde tüm
Suriye ile “gayri resmi görüş alışverişine başla- aktörlerin bölgesel dengeleri ve gerçeklikleri gö-
dıklarını” açıklayan Debbağ, “Suudi Arabistan ve zeterek, güvenlik ve istikrar yaratan politikalar
Ürdün’ün de dâhil olmasını istediklerini belirt- üretmesidir.
1 “ Remarks of Illinois State Sen. Barack Obama Against Going to War with Iraq, “ 02 Ekim 2002”, http://www.ba-
rackobama.com/2002/10/02/remarks_of_illinois_state_sen.php, (Erişim Tarihi: 18 Aralık 2008)
2 ABD Başkan Adayı Barack Obama’nın Resmi Web Sitesi, “Obama vs. McCain on War in Iraq”,http://www.
barackobama.com/issues/iraq/side_by_side_comparison/index.php, (Erişim Tarihi: 18 Aralık 2008)
3 “Irak-ABD Güvenlik Anlaşması İmzalandı”, 18 Kasım 2008, http://www.ntvmsnbc.com/news/466142.asp, (Eri-
şim Tarihi: 19 Kasım 2008)
DİPNOTLAR 4 Amit R. PALEY, “Strip of Iraq ‘on the Verge of Exploding” 13 Eylül 2008, http://www.washingtonpost.com/
wpdyn/content/article/2008/09/12/AR2008091203584.html?hpid=moreheadlines , (Erişim Tarihi: 15 Ekim 2008)
5 “Mesrur Barzani ile Ropörtaj”, 16 Eylül 2008, http://www.yakindoguhaber.com/haber_detay.php?haber_
id=5550, (Erişim Tarihi: 20 Kasım 2008.”)
6 Amit R. PALEY, “Strip of Iraq”
7 Ibid
8 “Irak Bölgeye AB Benzeri Birlik Önerdi”, 11 Aralık 2008, http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=Radika
lHaberDetay&ArticleID=912280&Date=12.12.2008&CategoryID=100, (Erişim Tarihi: 15 Aralık 2008)
Ortadoğu Analiz
Ocak’09 Cilt 1 - Sayı 1
