Neurophysiology of insomnia - UHasselt

Document Sample
Neurophysiology of insomnia - UHasselt Powered By Docstoc
					          Het belang van een goede slaap




Dr. Aisha Cortoos
acortoos@vub.ac.be
       Onderzoeksassistent aan de Vrije Universiteit 
       Brussel, vakgroep Experimentele en Toegepaste 
       Psychologie, eenheid Biologische Psychologie

       Doctoraatsonderzoek rond slapeloosheid en de niet-
       medicamenteuze behandeling ervan (Juli – 2009)

       Klinisch Psycholoog in het UZ Brussel, slaapeenheid
          Zelfstandig Psycholoog



Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         Overzicht

     1.         Inleiding slaap
     2.         Opbouw slaap
     3.         Slaapbehoefte
     4.         Belang van slaap
     5.         Functies van de slaap
     6.         Gevolgen verstoorde slaap



Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos
                     Doctor in de psychologie
         Overzicht

     7. Slaapstoornissen
           1. Circadiane slaapstoornis
           2. Insomnie of slapeloosheid
                1. Prevalentie

     8. Hoe verklaren we slapeloosheid
     9. Hoe behandelen we slapeloosheid

Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
         1. Inleiding

    Wat is slaap? (Sleep Research Society, 1993)

    Gedragstoestand gekenmerkt door:

       - verminderde activiteit
       - stereotype houding
       - verminderde respons op stimulatie
       - omkeerbaarheid van de situatie
                                             



Aisha Cortoos
                    Aisha Cortoos
                    Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

   De slaap bestaat uit 2 entiteiten:

   REM-slaap: Rapid Eye Movement (+/-20%)

      Non-REM slaap: 4 slaapfasen

   - Fase 1: inslapen, lichtere slaap (+/-5%)
   - Fase 2: lichte slaap, K-complexen en slaapspoelen (+/-50%)
   - Fase 3 & 4: diepe slaap (+/- 25%)



Aisha Cortoos
                  Aisha Cortoos
                  Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap




         Hypnogram van een nacht van een gezonde jongvolwassen

Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

       Eerste helft van de nacht:
           – Voornamelijk diepe slaap

       Tweede helft van de nacht:
           – Voornamelijk lichte en REM slaap

       Dit patroon zet zich ook voort gedurende de 
       dag:
           – Wanneer je slaapt tijdens de voormiddag tot +/- 14u zal je 
             vnl lichte of REM slaap produceren
           – Wanneer je in de namiddag een dutje doet, zal je na 20-30 
             minuten in de diepe slaap terechtkomen!

Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos
                     Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap
                                           BETA


                                           ALFA


                                           THETA




                                           DELTA




Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

     2-processen model voor slaapregulatie

                                  Slaapregulatie

                Homeostatisch                    Circadiaan proces ‘C’:
                 proces ‘S’: 
                                                      interne klok
                slaapbehoefte



                                                              (Beersma, 2002)
Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
          2. Opbouw van slaap
    2-processen model voor slaapregulatie : proces ‘S’




    Figure 1. Schematic representation of process S adapted from Achermann & Borbély (2003): time course (X-axis) of
    process S-regulated sleep propensity (Y-axis).




Aisha Cortoos
                                     Aisha Cortoos
                                     Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

                Slaapbehoefte uit zich door de slaapdruk ≈ 
                hongergevoel:

           – hoe langer je niet eet, hoe meer honger je krijgt. 
             Wanneer je eet, daalt je hongergevoel.

           – Hoe langer je niet slaapt hoe meer behoefte je hebt aan 
             slaap (stijgende slaapdruk). Wanneer je slaapt, daalt de 
             slaapbehoefte (daling slaapdruk). 

           Æ Homeostatisch proces

Aisha Cortoos
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

       Eén van de belangrijkste 
       slaapbevorderende stoffen in onze 
       hersenen = adenosine

           – inhibeert glutamaat (= exciterende stof in de hersenen) 
             dewelke normaal zorgt voor alertheid
           – Wordt onderdrukt door caffeïne: waardoor glutamaat niet 
             meer wordt onderdrukt.

           Æ Slaaptekort Æ stijging adenosine in de hersenen Æ 
             stijging slaapdruk!

Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos
                     Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap
                Manipulaties van Proces S




Aisha Cortoos
                  Aisha Cortoos
                  Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

       Wanneer je overdag een dutje doet, zal dit een invloed hebben 
       op je slaperigheidsgevoel ‘s avonds!
       Hou er dan rekening mee dat je beter wat later gaat slapen om 
       zo het inslapen te vergemakkelijken

       Indien je voor 15u een dutje doet, zal je voornamelijk lichte 
       slaap produceren. Na 15 uur echter zal je na 20-30 minuten 
       diepe slaap hebben, hetgeen je dan “steelt” van je diepe slaap 
       tijdens de nacht. Dit laatste vermijd je dus beter!




Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap
      2-processen model voor slaapregulatie : proces ‘C’




       Figure 2. Schematic representation of process adapted from Achermann & Borbély (2003) and Daan et al. (1984): time
       course (X-axis) of process C-regulated sleep propensity (Y-axis).
       .




Aisha Cortoos
                                   Aisha Cortoos
                                   Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

       Proces C is erg gevoelig voor omgevingsstimuli, voornamelijk 
       licht en donker!

       Wanneer het donker wordt, gaat het lichaam bepaalde stoffen 
       afscheiden die het inslapen vergemakkelijken:
       vb. Melatonine

       Wanneer er meer licht is, zal het lichaam stoffen produceren 
       die ons waaksysteem activeren: cortisol = stresshormoon

       g een slecht verduisterde slaapkamer kan ervoor zorgen dat 
       men vroeger wakker wordt


Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap
                Leeftijdsgebonden evolutie van de slaap




Aisha Cortoos
                                                  (Ohayon et al., 2004)
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap


       Inslaaptijd:
          subtiele daling met de leeftijd.
          Het verschil tussen een 20-jarige en een 80-
          jarige bedraagt ongeveer 10 minuten.

       Fase 1:
       De hoeveelheid Fase 1 slaap neemt 
       significant toe met de leeftijd beginnende 
       vanaf de jongvolwassenheid.
Aisha Cortoos
                                             (Ohayon et al., 2004)
                  Aisha Cortoos
                  Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap 

       Fase 2:
       Vanaf de kindertijd (+/- 5 jaar) tot op oudere leeftijd (+/- 60 
       jaar) neemt deze slaapfase toe.

       REM slaap:
       Eerst zal deze fase toenemen vanaf de kindertijd tot de 
       adolescentie, waarna een daling optreedt vanaf de 
       jongvolwassenheid tot de middelbare leeftijd. Daarna blijft de 
       hoeveelheid REM slaap redelijk constant.

       Diepe slaap
       De diepe slaap neemt gradueel af vanaf de kindertijd 



Aisha Cortoos
                                                       (Ohayon et al., 2004)
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

          Chronotype = uiting van circadiane ritme
          Dit wordt niet alleen beïnvloedt door genetische en 
          omgevingsfactoren, maar ook door leeftijd.

          Bij kinderen zien we een vroeger chronotype:
          Vroeger slaperig en ook vroeg wakker

          Dit zal gradueel verlaten met een piekmoment rond 20 jaar (delayed).

          Vanaf 20 jaar zien we opnieuw een vervroeging (advanced).

          Bij 60+ kan er een extreme vorm van advanced sleep phase 
          syndrome optreden



Aisha Cortoos
                                                             (Roenneberg et al., 2007)
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap
           Slaap is een belangrijke modulator van het endocrien systeem 

1.         Melatonine: 
           productie net voor en tijdens de slaap; onder invloed van licht en 
           donker via suprachiasmatische nucleus (SCN).

           Wordt duidelijk vanaf 2de of 3de maand na de geboorte en bereikt een 
           piek op de leeftijd van 1-3 jaar. Vanaf dan zijn er twee duidelijke 
           dalingen waar te nemen:
                    - puberteit
                    - ouderen

           Effect van ouder worden nog steeds onder discussie. Sommige 
           onderzoekers vonden een daling in melatonine, anderen dan weer 
           niet.

Aisha Cortoos
                                                               (Zeitzer et al., 2007)
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

                                             Cortisol: 

                                            Normaal pas stijging cortisol 
                                            niveaus tijdens tweede helft 
                                            van de nacht.

                                            Bij ouderen stijging al veel 
                                            vroeger.




Aisha Cortoos
                                                               (Steiger, 2007)
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         2. Opbouw van slaap

                                             Groeihormoon:

                                               Groeihormoon stijgt eerste helft 
                                               van de nacht, voornamelijk 
                                               gecorreleerd met periode van 
                                               diepe slaap.

                                               Er zijn een aantal studies die een 
                                               duidelijke relatie aantonen 
                                               tussen de daling van diepe slaap 
                                               en de gelijktijdige daling van GH 
                                               niveaus



Aisha Cortoos
                                                                    (Steiger, 2007)
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
          3. slaapbehoefte

      •         Hoeveel uren slaap is normaal?

      •         Slaap is een individueel gegeven!

                - Korte slapers: max. 6uur (+/- 19%)
                - Lange slapers: min. 9uur (+/- 19%)
                - Normale slapers: tussen 6 uur en 9 uur (+/- 62%)

                Vb. Charles Lindbergh (1927): solo vlucht over 
                Atlantische oceaan in 60 uur zonder slaap!



Aisha Cortoos
                          Aisha Cortoos
                          Doctor in de psychologie
                                           Charles Lindbergh (1927)




Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         3. slaapbehoefte
       Vb. korte slapers




      Napoleon                              M. Tatcher
Aisha Cortoos
                 Aisha Cortoos
                 Doctor in de psychologie
         3. slaapbehoefte

                                           Vb. Lange slaper




Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         4. Belang van slaap

                                     Belang van slaap?

                  “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, 
                geestelijk en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid 
                  van ziekte of andere lichamelijke klachten.” (WHO, 1948)



      • Exxon Valdez, olieramp 1989
      • Three Mile Island, kernongeval 1979 
      • Tsjernobyl, kernramp 1986



Aisha Cortoos
                          Aisha Cortoos
                          Doctor in de psychologie
         4. Belang van slaap

       We slapen 1/3 van ons leven!

       Slaap beïnvloed ons gehele lichaam:
           –    Spieren ontspannen
           –    Hartslag en ademhaling dalen
           –    Metabolisme daalt
           –    Hersenactiviteit wordt trager
           –    De hersenen sluiten zich ook af van alle niet relevante 
                informatie uit de omgeving


Aisha Cortoos
                        Aisha Cortoos
                        Doctor in de psychologie
         4. Belang van slaap

       MAAR
           – Een deel van ons lichaam en onze hersenen 
             blijven wel actief!
           – Tijdens de droomslaap (REM) bijvoorbeeld zien we 
             dat de hersenactiviteit gelijkaardig is aan 
             waaktoestand




Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         4. Belang van slaap

       Gevolgen van slaaptekort:
           – Prikkelbaar, humeur wordt vaak als eerste 
             negatief beïnvloedt
           – Concentratievermogen daalt
           – Aandacht verslapt
           – Geheugenproblemen
           – Vertraging van ons reactievermogen (cf. 
             ongevallen bij truckchauffeurs…)


Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         4. Belang van slaap

       Concreet:
       Er ontwikkelt zich een slaapschuld, 
       aangezien niet voldaan werd aan onze 
       slaapbehoefte (proces S). Dit uit zich in 
       slaperigheid, hetgeen interfereert met onze 
          dagelijkse cognitieve activiteit 



Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         5. Functie van de slaap
       In de onderzoekswereld bestaat er nog geen 
       consensus over de precieze functie van slaap!

       We weten wel dat regelmatig slapen noodzakelijk 
       blijkt te zijn voor een goed lichamelijk en geestelijk 
       functioneren.

       Onderzoek toont aan dat een paar uur minder slapen 
       leidt tot ernstige verstoringen in hersenfuncties:
           –    Emotie
           –    Cognitie
           –    Motorische processen 
           –    leerprocessen


Aisha Cortoos
                        Aisha Cortoos
                        Doctor in de psychologie
         5. Functie van de slaap
       Wat gebeurt er precies tijdens de slaap?

       Fase 1 (NREM)
           – Tussen waak en slaap, overgangsstadium


       Fase 2 (NREM)
           –    Inslapen voltooid
           –    Men maakt zich los van de omgeving
           –    Regelmatige hartslag en ademhaling
           –    Lichaamstemperatuur daalt (vandaar dat het goed is in een 
                koele kamer te slapen)

Aisha Cortoos
                        Aisha Cortoos
                        Doctor in de psychologie
         5. Functie van de slaap

       Diepe slaap (fase 3 & 4)
           –    Daling bloeddruk en vertraging ademhaling
           –    Spieren ontspannen en bloedtoevoer stijgt
           –    Weefselgroei en reparatie treedt op
           –    Energie wordt opgeslagen
           –    Hormonen worden vrijgelaten, zoals groeihormoon, 
                essentieel voor groei en ontwikkeling lichaam, inclusief 
                spierontwikkeling

           – Slaapdeprivatie zorgt voor een stijging van diepe slaap


Aisha Cortoos
                         Aisha Cortoos
                         Doctor in de psychologie
         5. Functie van de slaap

           REM slaap
           – Produceert energie voor lichaam en hersenen en heeft dus 
             invloed op dagdagelijkse activiteiten
           – Heeft een invloed op de (verdere) ontwikkeling van de
             hersenen
           – Spieractiviteit verdwijnt volledig
           – Geheugenfuncties 

           – Bij blootstelling aan een complexe veranderende omgeving, 
             leeractiviteit, en emotionele ervaringen neemt de REM slaap 
             toe!

Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos
                     Doctor in de psychologie
         5. Functie van de slaap

           – Fysiek herstel

           – Emotionele regulatie

           – Behoud cognitieve functies zoals, 
             concentratie, geheugen, aandacht, motorisch 
             leren,...
                – Proceduraal geheugen: HOE bepaalde vaardigheden 
                  uitvoeren of hoe problemen oplossen Æ REM slaap 
                  (Smith, 2001)
                – Declaratief geheugen (expliciet): WAT  Æ NREM slaap 
                  (Plihal & Born, 1997)


Aisha Cortoos
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         5. Functie van de slaap

           – Imuunsysteem

           – Groei en ontwikkeling

           – Energie opslag




Aisha Cortoos
                  Aisha Cortoos
                  Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

       Slaap kan verstoord raken door:
           – Slaapdeprivatie: te weinig slapen

           – Slaapstoornis 

       Onderzoek maakt vaak gebruik van slaapdeprivatie 
       protocols om de verschillende effecten van te weinig 
       slaap in kaart te brengen en zo ook conclusies te 
       trekken over de gevolgen van een slaapstoornis.

Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos
                     Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap
      Impact op verschillende gebieden belangrijke 
      gebieden:

      - Alertheid tijdens de dag

      - Cognitief functioneren

      - Emotioneel functioneren

      - Gezondheid




Aisha Cortoos
                   Aisha Cortoos
                   Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

     1.         Daling van de alertheid tijdens de dag
                een slaaptekort resulteert in meer 
                adenosine in de hersenen, waardoor de 
                slaapdruk meer tot uiting komt = 
                slaperigheid.
                Hierdoor zal men trager reageren, minder 
                geconcentreerd zijn en in erge gevallen 
                soms zelf micro-slaapjes vertonen tijdens 
                de dag.

Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

     2.         Verstoring van het cognitief functioneren
                algemeen: een verstoring van de uitvoerende
                functies:
                informatie verwerking
                informatie opslag
                motorische vigilantie en uitvoering
                leer- en geheugenproblemen
                ….




Aisha Cortoos
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

       Meer specifieke voorbeelden:
           – Verstoring van het temporele geheugen: wanneer iets is 
             gebeurd(Harrison & Home, 2000)

           – Verstoring van herinnering pas geleerde (vorige dag): 
             verstoring van opslag en consolidatie van nieuwe ervaringen

           – Verstoring in het complex probleem oplossend 
             gedrag/beslissingen nemen




Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos
                     Doctor in de psychologie
          6. Gevolgen verstoorde slaap

     3.         Verstoring van het emotioneel functioneren:
                De gemoedstoestand is vaak het eerste dat verstoord raakt. 
                Men kan moeilijker emoties verwerken of erop reageren.
                Slaaprestrictie leidt tot een verandering in het 
                hersenfunctioneren waardoor men gevoeliger wordt voor 
                emotionele verstoringen.
                Onderzoek toont ook aan dat het niet behandelen van 
                slapeloosheid 40% kans inhoudt op een bijkomende 
                depressie en vice versa




Aisha Cortoos
                        Aisha Cortoos
                        Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

                Verder tonen onderzoeken aan dat er een grote 
                overlap bestaat tussen de betrokken 
                hersenstructuren bij zowel slapeloosheid als 
                depressie.


                Meer nog! Onderzoek heeft bijvoorbeeld 
                aangetoont dat slaapdeprivatie leidt tot de bijna 
                exclusieve opslag van negatieve emotionele 
                ervaringen (Walker & Tharani, 2009)


Aisha Cortoos
                     Aisha Cortoos              Walker & Tharani
                     Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

     1.         Gezondheid: verstoring van herstelfunctie

                chronisch slaaptekort kan een risicofactor zijn 
                voor ontwikkeling van diabetes aangezien er een 
                daling optreedt van het glucosemetabolisme.

                stijging bloeddruk, zeker wanneer men al aan 
                hypertensie lijdt.

                Lichte daling hartslagvariabiliteit

Aisha Cortoos
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         6. Gevolgen verstoorde slaap

         Gevolgen op maatschappelijk vlak

                – Hoger gebruik gezondheidszorg
                – Hoger absenteïsme op het werk
                – Daling van de productiviteit
                – Hoger risico op ongevallen (werk-, auto-, ea.)




                                                         (Roth & Roehrs, 2003)
Aisha Cortoos
                          Aisha Cortoos
                          Doctor in de psychologie
         7. Slaapstoornissen

     1.         Ademhalingsgerelateerde slaapproblemen: het 
                apneu syndroom
     2.         Rusteloze benensyndroom
     3.         Periodieke beenbewegingen
     4.         Narcolepsie
     5.         REM-slaap gedragsstoornis
     6.         Parasomnieën
     7.         Circadiane slaapstoornis
     8.         Insomnie

Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
         7.1 Circadiane slaapstoornis

          Een circadiane ritme stoornis ontstaat wanneer de slaapbehoefte niet 
          in overeenstemming is met de noden van de omgeving omdat het 
          ritme van de circadiane klok hier niet aan is aangepast.  

          Jet-lag komt voor bij lange afstandsreizen, waarbij de tijdszone 
          verandert. 
          âtijdszone waar het bijvoorbeeld middag is, terwijl onze hersenen 
          denken dat het avond is. 
          â hersenen geven verkeerde signalen 
          â bijvoorbeeld tijdens de late namiddag reeds heel slaperig zijn en 
          ook bijvoorbeeld om 4u in de ochtend lokale tijd klaar wakker zijn



Aisha Cortoos
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         7.1 Circadiane slaapstoornis

                Twee extreme vormen hiervan zijn: het ‘advanced sleep phase 
                syndrome’ (ASPS) of het ‘delayed sleep phase syndrome’ (DSPS). 

           1.     ASPS: vooruit geschoven circadiane ritme 
                  zeer vroeg slaperig, maar ook zeer vroeg wakker
                  komt vaak voor bij 60+

           2.     DSPS: verlaat circadiane ritme
                  Zeer laat slaperig (vaak moeilijk inslapen) en zeer laat wakker 
                  of enorm veel moeite om op tijd op te staan in de ochtend.
                  Kan ontstaan wanneer men de gewoonte heeft elk weekend laat 
                  te gaan slapen en heel laat op te staan.


Aisha Cortoos
                         Aisha Cortoos
                         Doctor in de psychologie
         7.2. insomnie of slapeloosheid
          ICSD-2 CATEGORIEEN

            Insomnie (en)
            Slaapgerelateerde ademhalingsstoornissen: apneu syndroom
            Hypersomnie van centrale aard: vb. narcolepsie
            Circadiane ritmestoornissen: verschoven circadiane ritme
            Parasomnieën: slaapwandelen, nachtmerries,…
            Slaapgerelateerde bewegingsstoornissen: REM-slaap stoornis
            Geïsoleerde symptomen, enz
            Andere slaapstoornissen

Aisha Cortoos
                       Aisha Cortoos
                       Doctor in de psychologie
         7.2. insomnie of slapeloosheid
    ICSD-2:  Insomnie Diagnoses

            Aanpassingsstoornis
            Psychophysiologische insomnie
            Paradoxale insomnie
            Idiopathische insomnie
            Insomnie tengevolge van een mentale stoornis
            Onaangepaste slaaphygiene
            Gedragsmatige insomnie van de kindertijd
            Insomnie tengevolge van een medicatie of substantie
            Insomnie tengevolge van een medische conditie
            NOS (niet-organisch) – niet gespecifieerd
            Fysiologische (organische) insomnie – niet gespecifieerd
Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
         7.2. insomnie of slapeloosheid
  •    Insomnia/insomnie = latijn voor “geen slaap”

  •    Niet in slaap kunnen vallen, moeilijk doorslapen, te vroeg 
       definitief wakker worden, niet uitgerust wakker worden

  •    Verstoring dagelijks functioneren

  •    Insomnie of slapeloosheid is één van de meest voorkomende 
       slaapstoornissen.
         •      Acuut: enkele nachten meestal door een specifieke stressvolle gebeurtenis
         •      Chronisch: gedurende maanden of jaren


  •    Stoornis of symptoom
Aisha Cortoos
                            Aisha Cortoos
                            Doctor in de psychologie
         7.2.1 Prevalentie
       Toenemend en complex probleem in onze maatschappij:
               onder-erkend en onder-behandeld:

    Patienten praten er weinig over:
                 - praten er nooit over                   70 %
                 - melden het tijdens ander moment      24 %
                 - gingen op consultatie                  6 %
    Artsen vragen het niet standaard na:
                 - huisartsen                      25 %
                 - internisten                     27 %
                 - psychiaters                     65 %

Aisha Cortoos
                  Aisha Cortoos
                  Doctor in de psychologie
         7.2.1 Prevalentie




Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         7.2.1 Prevalentie
        Leeftijd: problemen met onderbroken slaap bij

                – 30% van de kleuters
                      » Stress bij de ouders

                – 26% van de lagere schoolkinderen
                – 15% van de adolescenten
                      » Sociale, gedragsmatige en leerproblemen

                – 10% van de volwassenen tot +/- 65j
                – Meer dan 25% van de mensen ouder dan 65j
                   – Zelfs bij controle voor toename in medische klachten met 
                     de leeftijd, nog steeds hogere prevalentie
                                                                  (Morin, 1993)
Aisha Cortoos
                         Aisha Cortoos
                         Doctor in de psychologie
         7.2.1 Prevalentie
         Prevalentie: Leeftijd



                          *




                                           Leger D. et Al, France, 1995

Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
   7.2.1 Prevalentie
Prevalence of Insomnia by Gender




                                           Leger D. et Al, France, 1995

Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         8. Hoe verklaren we slapeloosheid




                                           (Morin, 1993)
Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie
         8. Hoe verklaren we slapeloosheid

                  DYSFUNCTIONELE COGNITIES
                  • piekeren over slaaptekort
                  • rumineren over mogelijke gevolgen
                  •Onrealistische verwachtingen
                  • verkeerde attributies of uitvergrotingen


                                   i h
                                                               SLECHT AANGEPASTE COPINSTRATEGIEËN
 AROUSAL
 • Emotioneel
                  g           INSOMNIE
                                                      f        •    Te lang in bed blijven liggen

 • Cognitief      f                                   g
                                                               •
                                                               •
                                                                    Onregelmatig slaapschema
                                                                    dutjes overdag
 • Fysiologisch                                                •    slaap incompatibele activiteiten
                                   h i
                           GEVOLGEN
                           • humeur verstoringen
                           • Vermoeidheid
                           • Vermindering prestatie
                           • Sociaal ongemak


Aisha Cortoos
                         Aisha Cortoos
                         Doctor in de psychologie
         9. Hoe behandelen we slapeloosheid


           – Praat erover met uw huisarts!!

           – Medicamenteus: bij acute gevallen van 
             slapeloosheid is vaak medicatie 
             aangewezen. Hierbij moet wel goed op 
             voorhand de afbouw ervan besproken 
             en gepland worden.


Aisha Cortoos
                  Aisha Cortoos
                  Doctor in de psychologie
         9. Hoe behandelen we slapeloosheid

 Cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-I)

                Stimulus controle therapie

                Opnieuw associëren van bed en slaapkamer met snel inslapen en houden van 
                consistent slaap-waak schema. 

                Slaap restrictie

                Tijd in bed wordt gelimiteerd tot de gerapporteerde slaaptijd.

                Relaxatietrainingen

                Progressieve relaxatietraining
                Biofeedback  - autogene training


Aisha Cortoos
                             Aisha Cortoos
                             Doctor in de psychologie
         9. Hoe behandelen we slapeloosheid


 4.             Cognitieve therapie

                Tracht verkeerde opvattingen en attitudes rond slaap aan te passen
                Vicieuze cirkel doorbreken in denken

 5.             Paradoxale intentie

                Persoon overtuigen om zijn meest gevreesde gedrag uit te voeren, nl. wakker 
                blijven.

 6.             Slaap hygiëne educatie

                Eenvoudige regels die de verbetering van de slaap kunnen belemmeren indien 
                deze niet in acht worden genomen



Aisha Cortoos
                            Aisha Cortoos
                            Doctor in de psychologie
         9. Hoe behandelen we slapeloosheid

     Slaaphygiëne regels

                Ga pas slapen wanneer je slaperig bent.
                Moe ≠ slaperig

                Doe regelmatig aan sport, maar laat voldoende tijd (2-3u) 
                vooraleer naar bed te gaan

                Lig niet uren wakker in je bed. Als je niet kan slapen, sta 
                dan op en ga naar een andere kamer. Hierdoor voorkom je 
                conditionering.

                Hou een regelmatig slaap-waakschema aan, zodat je 
                interne klok zich niet elke keer opnieuw moet aanpassen.


Aisha Cortoos
                        Aisha Cortoos
                        Doctor in de psychologie
          Slaap hygiene regels

     5.         Vermijd dutjes na 15u en niet langer dan 20 minuten.

     6.         Alcohol verstoort de diepe slaap

     7.         Maak er geen gewoonte van om je dag of de volgende dag 
                te overdenken wanneer je in bed ligt

     8.         Als je door omstandigheden (stress,…) gedurende enkele 
                dagen niet goed kan slapen, maak je dan geen zorgen. Je 
                slaapdruk zal stijgen en op een bepaald moment zal je weer 
                beter doorslapen. Ga zeker niet te vroeg naar bed en 
                vermijd lang uitslapen.

Aisha Cortoos
                        Aisha Cortoos
                        Doctor in de psychologie
         aanbieding CGT-I in België
1.         UZ Brussel (Jette): slaapeenheid
           Dr. Sonia Deweerdt 02/477.71.57
           sonia.deweerdt@uzbrussel.be
           Psycholoog dr. Aisha Cortoos
2.         Universitair Ziekenhuis Antwerpen
           contacteer balie psychiatrie: 03/821.39.38 of
           slaap@uza.be
           psycholoog: Erik Franck
3.         Gasthuisberg Leuven
           Liesbet Vanhoudenhove: 
           liesbet.vanhoudenhove@kuleuven.ac.be
4.         Hasselt: www.anneliessmolders.be

Zie ook informatie website : www.slaapwel.org




Aisha Cortoos
                      Aisha Cortoos
                      Doctor in de psychologie
         Dank u voor uw aandacht…




Aisha Cortoos
                Aisha Cortoos
                Doctor in de psychologie

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:6
posted:5/9/2014
language:Dutch
pages:69