Docstoc

Chuong 3_5kiem toan

Document Sample
Chuong 3_5kiem toan Powered By Docstoc
					Ch-¬ng III - Ph-¬ng ph¸p kiÓm to¸n
I. Ph-¬ng ph¸p kiÓm to¸n c¬ b¶n 1. §Þnh nghÜa Lµ ph-¬ng ph¸p sö dông ®Ó thu thËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n liªn quan ®Õn c¸c sè liÖu do hÖ thèng kÕ to¸n cung cÊp. 2. §Æc tr-ng Mäi sù kiÓm tra cña ph-¬ng ph¸p nµy ®Òu dùa vµo sè liÖu do hÖ thèng kÕ to¸n cña doanh nghiÖp cung cÊp cho nªn ng-êi ta gäi lµ ph-¬ng ph¸p c¸c b-íc kiÓm nghiÖm dùa vµo sè liÖu. 3. Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch ®¸nh gi¸ tæng qu¸t Dùa vµo mèi quan hÖ vÒ sè liÖu cña c¸c chØ tiªu dÓ xem xÐt c¸c ®iÒu sai lÖch bÊt b×nh th-êng trong b¸o c¸o tµi chÝnh cña doanh nghiÖp. * Kü thuËt ph©n tÝch: Ph-¬ng ph¸p nµy sö dông c¸c kü thuËt ph©n tÝch cña m«n ph©n tÝch ho¹t ®éng kinh tÕ ®Ó tÝnh to¸n c¸c chØ tiªu, so s¸nh b»ng 2 kü thuËt chñ yÕu. - So s¸nh ngang: Lµ so s¸nh chØ tiªu cña kú nµy so víi kú tr-íc, sè liÖu thùc hiÖn so víi kÕ ho¹ch, sè liÖu thùc tÕ víi dù to¸n, sè liÖu thùc tÕ víi sè liÖu hîp t¸c kinh doanh, sè liÖu thùc tÕ so s¸nh víi kÕ ho¹ch s¶n xuÊt, so s¸nh chØ tiªu cña ®¬n vÞ m×nh víi c¸c chØ tiªu b×nh qu©n trong cïng ngµnh, cïng l·nh thæ, cïng quèc gia, cïng quy m«. - So s¸nh däc: Lµ kü thuËt so s¸nh ®èi chiÕu c¸c chØ tiªu c¸c ®¹i l-îng kh¸c nhau. Tæng TSC§ vµ ®Çu t- dµi h¹n * Tû suÊt ®Çu t- = Tæng tµi s¶n

* ý nghÜa: N¨ng lùc hiÖn cã cña doanh nghiÖp, tr×nh ®é trang bÞ c¬ së vËt chÊt kü thuËt m¸y mãc thiÕt bÞ cña doanh nghiÖp. Tæng nguån vèn chñ së h÷u * Tû suÊt tµi trî = Tæng nguån vèn * ý nghÜa: Nãi lªn kh¶ n¨ng tù chñ tµi chÝnh cña doanh nghiÖp. Tû suÊt nµy lín lµ tèt, tuy nhiªn nÕu cao qu¸... Vèn b»ng tiÒn * Tû suÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n = Tæng TS l-u ®éng NÕu tû suÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n > 0,5, doanh nghiÖp ®Ó tån quü qu¸ nhiÒu mµ kh«ng ®-a vµo SXKD, vßng quay cña TS chËm, qu¸ tr×nh tuÇn hoµn cña vèn chËm. NÕu tû suÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n < 0,1 th× chóng ta khã kh¨n vÒ vèn b»ng tiÒn ®Ó mua vËt t- hµnh ho¸ hoÆc trang tr¶i nî. * T¸c dông: Ph-¬ng ph¸p nµy ®-îc ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c ®¬n vÞ bÊt kÓ hÖ thèng néi bé m¹nh hay yÕu vµ cho c¶ 3 giai ®o¹n qu¸ tr×nh kiÓm to¸n tøc lµ: - Giai ®o¹n lËp kÕ ho¹ch kiÓm to¸n. - Thùc hiÖn kÕ ho¹ch kiÓm to¸n. - Hoµn thµnh kiÓm to¸n. * LËp giai ®o¹n kiÓm to¸n: - Ph-¬ng ph¸p nµy gióp cho kiÓm to¸n viªn cã 1 c¸i nh×n tæng thÓ vµ toµn diÖn vÒ doanh nghiÖp. - Gióp cho kiÓm to¸n viªn ph¸t hiÖn bÊt th-êng 1 c¸ch nhanh chãng, chuÈn nhiÒu nh÷ng sai sãt, tõ ®ã x¸c ®Þnh träng ®iÓm qu¸ tr×nh kiÓm to¸n, rót gian kiÓm to¸n. * Thùc hiÖn kÕ ho¹ch kiÓm to¸n: 1 nh÷ng tÝnh chÊt ®o¸n khu vùc cã ®-îc träng t©m ng¾n ®-îc thêi

- Ph-¬ng ph¸p nµy ®-îc sö dông nh- 1 kü thuËt ®Ó thu thËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n mµ cã liªn quan ®Õn 1 c¬ së dÉn liÖu nµo ®ã ®èi víi 1 bé phËn cÊu thµnh nªn b¸o c¸o tµi chÝnh. * Hoµn thµnh kiÓm to¸n: - Kü thuËt nµy cho phÐp ph©n tÝch c©n nh¾c kh¶ n¨ng vµ t×nh h×nh thùc hiÖn cña doanh nghiÖp, gióp cho kiÓm to¸n viªn chÝnh hay tæ tr-ëng kiÓm to¸n, ghi chÐp tæng hîp ®-îc c¸c kÕt qu¶ riªng biÖt ®éc lËp cña mçi kiÓm to¸n viªn thµnh 1 ý kiÕn nhËn xÐt tæng thÓ duy nhÊt trong b¸o c¸o kiÓm to¸n. 4. ph-¬ng ph¸p kiÓm tra chi tiÕt c¸c nghiÖp vô vµ sè d- c¸c tµi kho¶n - §©y lµ ph-¬ng ph¸p nh»m rµ so¸t l¹i toµn bé c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh tõ kh©u lËp chøng tõ ®Õn ghi sæ s¸ch rót sè d- tµi kho¶n vµ lªn b¸o c¸o tµi chÝnh. - Ph-¬ng ph¸p nµy chØ ®-îc ¸p dông trong c¸c doanh nghiÖp cã quy m« nhá cã Ýt nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh, c¸c lo¹i nghiÖp vô kinh tÕ kh«ng phøc t¹p dµnh chñ yÕu cho c¸c kho¶n môc chØ tiªu vµ dÔ c¶m xóc trong kinh doanh nh- vèn l-u ®éng TS b»ng tiÒn, tµi s¶n quý hiÕm. §©y lµ ph-¬ng ph¸p cùc kú tèn kÐm, kh«ng thùc tÕ vµ th-êng dïng ph-¬ng ph¸p chän mÉu ®Ó sö dông ph-¬ng ph¸p nµy. II. Ph-¬ng ph¸p kiÓm to¸n tu©n thñ 1. §Þnh nghÜa Lµ ph-¬ng ph¸p ®-îc sö dông ®Ó thu thËp c¸c b»ng chøng kiÓm to¸n mµ cã liªn quan ®Õn c¸c quy chÕ kiÓm so¸t trong hÖ thèng kiÓm to¸n néi bé cña doanh nghiÖp. 2. §Æc tr-ng TÊt c¶ c¸c thö nghiÖm vµ kiÓm tra ®Òu dùa trªn quy chÕ kiÓm so¸t néi bé cho nªn ng-êi ta gäi tªn kh¸c 2

cho ph-¬ng ph¸p nµy lµ ph-¬ng ph¸p dùa vµo quy chÕ kiÓm so¸t. Trong ph-¬ng ph¸p nµy cã 2 kü thuËt. 3. Kü thuËt ®iÒu tra hÖ thèng §©y lµ kü thuËt mµ ng-êi ta kiÓm tra hµng lo¹t c¸c nghiÖp vô cïng lo¹i ghi chÐp tõ ®Çu ®Õn cuèi cña 1 hÖ thèng kÕ to¸n nµo ®ã ®Ó ®¸nh gi¸ c¸c b-íc kiÓm so¸t trong hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé. * Môc ®Ých: Nh»m ®¸nh gi¸ s¬ bé hÖ thèng kiÓm tra néi bé cña doanh nghiÖp lµm c¬ së ®Ó thiÕt kÕ c¸c thö nghiÖm chi tiÕt vÒ kiÓm so¸t. Kü thuËt nµy ®-îc thùc hiÖn trªn 2 giai ®o¹n: - Giai ®o¹n 1: LËp kÕ ho¹ch. Ph-¬ng ph¸p nµy nh»m ®¸nh gi¸ s¬ bé rñi ro kiÓm so¸t vµ hÖ thèng kiÓm so¸t néi bé cña doanh nghiÖp. - Giai ®o¹n 2: Thùc hiÖn kÕ ho¹ch. Kü thuËt ®iÒu tra hÖ thèng ®-îc gia t¨ng nh»m ®¸nh gi¸ l¹i vµ ®iÒu chØnh l¹i rñi ro kiÓm so¸t so víi kÕ ho¹ch ban ®Çu vµ lµm c¨n cø lùa chän c¸c ph-¬ng ph¸p kiÓm to¸n tiÕp theo. 4. KiÓm tra chi tiÕt c¸c quy chÕ kiÓm so¸t - §©y lµ kü thuËt ®Ó rµ so¸t vµ so¸t xÐt ®èi víi tõng quy chÕ kiÓm so¸t cã ®Ó l¹i dÊu vÕt vµ b»ng chøng. - §iÒu kiÖn ¸p dông: §Ó cã thÓ thùc hiÖn ph-¬ng ph¸p nµy hay kh«ng cßn tuú thuéc vµo kÕt qu¶ cña viÖc ®iÒu tra hÖ thèng vµ møc ®é cña rñi ro kiÓm so¸t. NÕu kü thuËt ®iÒu tra hÖ thèng cho thÊy rñi ro kiÓm so¸t cao vµ cã thÓ ®iÒu chØnh gi¶m so víi lóc lËp kÕ ho¹ch th× cã thÓ thùc hiÖn c¸c thö nghiÖm chi tiÕt vÒ kiÓm so¸t. NÕu kü so¸t cao kÕ ho¹ch mµ ng-êi thuËt ®iÒu tra hÖ thèng cho thÊy rñi ro kiÓm mµ kh«ng thÓ ®iÒu chØnh gi¶m so víi lóc lËp th× ng-êi ta kh«ng thùc hiÖn ph-¬ng ph¸p nµy ta chuyÓn sang thùc hiÖn ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n 3

víi ph-¬ng ph¸p thø 2 (kiÓm tra chi tiÕt c¸c nghiÖp vô sè d-). * KÕt luËn: Ph-¬ng ph¸p kiÓm to¸n c¬ b¶n mµ trong ®ã cô thÓ ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch ®¸nh gi¸ tæng qu¸t ®-îc ¸p dông phæ biÕn nhÊt, lµ ph-¬ng ph¸p kiÓm to¸n hiÖn ®¹i nhanh nhÊt, dÔ nhÊt, tiªn tiÕn hiÖn ®¹i nhÊt.

4

Chư¬ng 5: Tæ chøc c«ng t¸c kiÓm to¸n 5.1. KiÓm to¸n viªn 5.1.1. Tiªu chuÈn kiÓm to¸n viªn Theo NghÞ ®Þnh Số 105/2004/NĐ-CP
1.1. Người Việt Nam và người nước ngoài được phép cư trú tại Việt Nam có đủ các tiêu chuẩn sau đây thì được công nhận là kiểm toán viên: a) Có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, trung thực, liêm khiết, có ý thức chấp hành pháp luật; không thuộc đối tượng quy định tại khoản 3, 4, 5, 6 và 7 Điều 15 của Nghị định số 105/2004/NĐ-CP; b) Có bằng cử nhân chuyên ngành Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng hoặc chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán của Việt Nam hoặc nước ngoài được Bộ Tài chính thừa nhận và thời gian công tác thực tế về tài chính, kế toán từ 5 năm trở lên hoặc thời gian thực tế làm trợ lý kiểm toán ở doanh nghiệp kiểm toán từ 4 năm trở lên. Trường hợp có bằng cử nhân các chuyên ngành khác với chuyên ngành Kinh tế - Tài chính - Ngân hàng hoặc chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán thì phải có bằng cử nhân thứ hai về các chuyên ngành trên sau 3 năm hoặc sau 2 năm đối với trợ lý kiểm toán viên và tổng thời gian công tác thực tế về tài chính, kế toán phải đủ 5 năm hoặc làm trợ lý kiểm toán ở các doanh nghiệp kiểm toán đủ 4 năm trở lên. c) Có khả năng sử dụng một trong năm thứ tiếng thông dụng: Anh, Nga, Pháp, Trung và Đức và sử dụng thành thạo máy vi tính; d) Đạt kỳ thi tuyển kiểm toán viên do Bộ Tài chính tổ chức và được Bộ trưởng Bộ Tài chính cấp Chứng chỉ kiểm toán viên. 1.2. Người Việt Nam và người nước ngoài được phép cư trú tại Việt Nam có chứng chỉ chuyên gia kế toán, chứng chỉ kế toán, kiểm toán do tổ chức nước ngoài hoặc tổ chức quốc tế về kế toán, kiểm toán cấp, được Bộ Tài chính thừa nhận thì phải đạt kỳ thi sát hạch về pháp luật kinh tế, tài chính, kế toán, kiểm toán Việt Nam do Bộ Tài chính tổ chức thì được Bộ trưởng Bộ Tài chính cấp Chứng chỉ kiểm toán viên. 5.1.2. QuyÒn h¹n vµ tr¸ch nhiÖm cña kiÓm to¸n viªn 5.1.2.1. QuyÒn cña kiÓm to¸n viªn: Theo NghÞ ®Þnh Số 105/2004/NĐ-CP Điều 16. Quyền của kiểm toán viên hành nghề 1. Độc lập về chuyên môn nghiệp vụ. 2. Được thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính và cácdịch vụ của doanh nghiệp kiểm toán quy định tại Điều 22 của Nghị định này. 3. Yêu cầu đơn vị được kế toán cung cấp đầy đủ,kịp thời tài liệu kế toán và các tài liệu, thông tin khác có liên quan đếnhợp đồng dịch vụ.

5

4. Kiểm tra, xác nhận các thông tin kinh tế, tài chính cóliên quan đến đơn vị được kiểm toán ở trong và ngoài đơn vị. Đề nghịcác đơn vị, cá nhân có thẩm quyền giám định về mặt chuyên môn hoặc làmtư vấn khi cần thiết. 5.1.2.2. Tr¸ch nhiÖm cña kiÓm to¸n viªn Theo NghÞ ®Þnh Số 105/2004/NĐ-CP Điều 17. Trách nhiệm của kiểm toán viên hành nghề 1. Chấp hành các nguyên tắc hoạt động kiểm toán độclập quy định tại Điều 4 của Nghị định này. 2. Trong quá trình thực hiện dịch vụ, kiểm toán viênkhông được can thiệp vào công việc của đơn vị đang được kiểm toán. 3. Ký báo cáo kiểm toán và chịu trách nhiệm về hoạtđộng nghề nghiệp của mình 4. Từ chối làm kiểm toán cho khách hàng nếu xét thấykhông đủ năng lực chuyên môn, không đủ điều kiện hoặc khách hàng vi phạmquy định của Nghị định này. 5. Thường xuyên trau dồi kiến thức chuyên môn và kinhnghiệm nghề nghiệp. Thực hiện chương trình cập nhật kiến thức hàng năm theoquy định của Bộ Tài chính. 6. Kiểm toán viên hành nghề vi phạm Điều 15, 17, 18, 19của doanh nghiệp này, thì tuỳ theo tính chất và mức độ vi phạm sẽ bị tạmđình chỉnh, cấm vĩnh viễn đăng ký hành nghề kiểm toán hoặc phải chịutrách nhiệm theo quy định của pháp luật. 7. Các trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật. 5.2. Nguyªn t¾c tæ chøc c«ng t¸c kiÓm to¸n 1. Ph¶i x©y dùng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn ®ñ vÒ sè lîng vµ b¶o ®¶m yªu cÇu chÊt lîng phï hîp víi tõng bé m¸y kiÓm to¸n. Râ rµng, kiÓm to¸n viªn lµ yÕu tè c¬ b¶n cÊu thµnh bé m¸y kiÓm to¸n. Sù tån t¹i còng nh chÊt lîng ho¹t ®éng cña bé m¸y kiÓm to¸n ®îc quyÕt ®Þnh tríc hÕt bëi sè lîng vµ chÊt lîng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn. §ã còng lµ nguyªn lý chung cho viÖc tæ chøc mäi hÖ thèng bé m¸y. H¬n n÷a, ho¹t ®éng kiÓm to¸n l¹i cã chøc n¨ng ®Æc biÖt nªn cµng ®ßi hái cao víi kiÓm to¸n viªn c¶ vÒ chuyªn m«n lÉn phÈm h¹nh ®¹o ®øc. V× vËy, bÊt cø ë ®©u, cho dï trong ph¹m vi quèc gia hay quèc tÕ, vµ bÊt cø lóc nµo - cho dï khi míi x©y dùng hay trong bíc ®êng ph¸t triÓn - c¸c tæ chøc kiÓm to¸n ®Òu coi träng viÖc x©y dùng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn. MÆt kh¸c, kiÓm to¸n l¹i bao gåm nhiÒu lo¹i h×nh víi nh÷ng bé m¸y tæ chøc cô thÓ còng cã nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau vÒ néi dung vµ ph¬ng ph¸p kiÓm to¸n cô thÓ vµ tõ ®ã c¶ vÒ tæ chøc kiÓm to¸n. V× vËy, x©y dùng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn còng ®ßi hái nh÷ng yªu cÇu cô thÓ riªng biÖt thÝch øng víi tõng lo¹i h×nh, tõng bé m¸y kiÓm to¸n. TÊt nhiªn, g¾n víi ®éi ngò kiÓm to¸n viªn lµ trang thiÕt bÞ cô thÓ cho kiÓm to¸n: ®ã lµ nh÷ng m¸y mãc, thiÕt bÞ, ph¬ng

6

tiÖn thÝch øng víi kü thuËt kiÓm to¸n (c¶ phÇn cøng vµ phÇn mÒm nÕu cã) vµ h×nh thµnh c¬ chÕ ho¹t ®éng thèng nhÊt ®ang thùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm to¸n. 2. HÖ th«ng bé l¸y kiÓm to¸n ph¶i bao gåm c¸c ph©n hÖ chøa ®ùng c¸c mèi liªn hÖ trong - ngoµi kh¸c nhau phï hîp víi nguyªn t¾c chung cña lý thuyÕt tæ chøc lµ phï hîp víi quy luËt cña phÐp biÖn chøng vÒ liªn hÖ. ThËt vËy môc tiªu cña tæ chøc lµ t¹o ra mèi liªn hÖ theo mét trËt tù x¸c ®Þnh. Trong kiÓm to¸n trËt tù nµy ®îc x¸c ®Þnh kh¸c nhau do quan hÖ gi÷a c¸c môc tiªu kiÓm to¸n kh¸c nhau víi c¸c kh¸ch thÓ kiÓm to¸n kh¸c nhau. Mçi kh¸ch thÓ, mçi chñ thÓ nµy l¹i cã nhiÒu mèi liªn hÖ kh¸c ngoµi kiÓm to¸n. Trong viÖc xö lý hµng lo¹t mèi liªn hÖ phøc t¹p nµy cÇn ph¶i cã ph¬ng ph¸p luËn biÖn chøng gi÷a c¸c sù vËt, hiÖn tîng, gi÷a c¸i chung vµ c¸i riªng, gi÷a c¸i míi vµ c¸i cò. 3. Tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n ph¶i qu¸n triÖt nguyªn t¾c chung cña mäi hÖ thèng tæ chøc bé m¸y: tËp trung d©n chñ thÝch øng víi tõng bé phËn kiÓm to¸n. Nguyªn t¾c tËp trung - d©n chñ do Lª nin ®Ò xíng trong viÖc x©y dùng §¶ng Céng s¶n vµ ®îc ph¸t triÓn øng dông trong mèi quan hÖ gi÷a kh¸ch thÓ - chñ thÓ - m«i trêng kiÓm to¸n. ë tõng ph©n hÖ kiÓm to¸n trong tõng thêi kú ph¸t triÓn mèi liªn hÖ chñ thÓ - kh¸ch thÓ cã nh÷ng ®iÓm kh¸c nhau song ®Òu ®îc tæ chøc vµ ho¹t ®éng trong mçi Nhµ níc cô thÓ víi mét nguyªn t¾c tæ chøc cô thÓ: Nhµ níc cña d©n, do d©n vµ v× d©n. 5.2. Nội dung tæ chøc c«ng t¸c kiÓm to¸n 5.2.1. Tæ chøc kiÓm to¸n ®éc lËp 5.2.1.1. KiÓm to¸n viªn KiÓm to¸n viªn ®éc lËp lµ nh÷ng ngêi hµnh nghÒ kiÓm to¸n. §Ó hµnh nghÒ, hä ph¶i cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó hµnh nghÒ nh: + VÒ nghiÖp vô chuyªn m«n: Ph¶i cã b»ng (chøng chØ) kÕ to¸n viªn c«ng chøng (CPA). + VÒ phÈm h¹nh: Ph¶i lµ ngêi kh«ng cã tiÒn ¸n tiÒn sù. + VÒ ph¸p lý: ph¶i ®¨ng ký hµnh nghÒ (t¹i Bé t ph¸p - riªng ë ViÖt Nam t¹i Bé Tµi chÝnh). + VÒ x· héi: Kh«ng cã chung lîi Ých, kh«ng cã quan hÖ ruét thÞt (thêng lµ 3 ®êi) víi kh¸ch thÓ kiÓm to¸n. KiÓm to¸n viªn ®éc lËp thêng cã hai chøc danh: 1. KiÓm to¸n viªn: thêng lµ ®· tèt nghiÖp ®¹i häc vµ sau hai n¨m lµm th ký (hoÆc trî lý) kiÓm to¸n vµ tèt nghiÖp kú thi tuyÓn kiÓm to¸n viªn (quèc gia hoÆc quèc tª) ®Ó lÊy b»ng (chøng chØ) kiÓm to¸n viªn (CPA). Trªn thùc tÕ, ph¶i cã kh¶ n¨ng ®éc lËp thùc hiÖn c«ng viÖc kiÓm to¸n cô thÓ 2. KiÓm to¸n viªn chÝnh: lµ ngêi ®· tõng qua kiÓm to¸n viªn (thêng tõ 3-5 n¨m) vµ qua kú thi n©ng bËc. VÒ chuyªn m«n hä ph¶i cã kh¶ n¨ng tæ chøc mét nhãm kiÓm to¸n viªn tiÕn hµnh nh÷ng c«ng viÖc kiÓm to¸n cã qui m« lín.

7

Nh÷ng kiÓm to¸n viªn ®éc lËp ®îc hµnh nghÒ trong mét tæ chøc (c«ng ty) hoÆc víi v¨n phßng t tïy ®iÒu kiÖn cô thÓ do ph¸p luËt qui ®Þnh. KiÓm to¸n to¸n viªn nhµ nl(ã( lµ nh÷ng c«ng chøc (viªn chøc nhµ níc) lµm nghÒ kiÓm to¸n. Do ®ã, hä ®îc tuyÓn chän vµ ho¹t ®éng do tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc ph©n c«ng. §ång thêi, hä ®îc xÕp vµo c¸c ngµnh bËc chung cña c«ng chøc (theo tiªu chuÈn cô thÓ cña tõng níc trong tõng thêi kú): - KiÓm to¸n viªn . - KiÓm to¸n viªn chÝnh. - KiÓm to¸n viªn cao cÊp. Chøc n¨ng vµ quyÒn h¹n cô thÓ cña tõng ngµnh bËc còng ®îc quy ®Þnh cô thÓ tuú theo tõng níc song nãi chung còng cã sù gÇn gòi gi÷a c¸c quèc gia vµ cã c¸c mèi quan hÖ t¬ng øng víi c¸c chøc danh cña kiÓm to¸n viªn ®éc lËp. Riªng kiÓm to¸n viªn cao cÊp thêng gi÷ c¬ng vÞ l·nh ®¹o c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc hoÆc lµ nh÷ng chuyªn gia cao cÊp cã chøc n¨ng vµ quyÒn h¹n trong kiÓm to¸n, trong t vÊn (kÓ c¶ so¹n th¶o luËt ph¸p) thËm chÝ trong ph¸n xö (nh mét quan toµ)... tuú quy ®Þnh cô thÓ cña tõng níc. 5.2.1.2. HiÖp héi kiÓm to¸n viªn HiÖp héi kiÓm to¸n viªn ®éc lËp (CPA) lµ h×nh thøc ph¸t triÓn kh«ng chØ trong ph¹m v× quèc gia mµ c¶ quèc tÕ. Cã nh÷ng hiÖp héi ®· cã lÞch sö hµng thÕ kû nh HiÖp héi kÕ to¸n viªn c«ng chøng cña Anh vµ xø Wales (The Institute of Chactered Accountants in England and Wales) thµnh lËp tõ ngµy 1 1/5/1880 song phÇn lín c¸c hiÖp héi kiÓm to¸n viªn hoÆc hiÖp héi kiÓm to¸n viªn nãi chung ë c¸c níc ®îc thµnh lËp vµo thÕ kû XX nµy. Tõ n¨m 1977, cïng víi sù ra ®êi cña IFAC, Uû ban thùc hµnh kiÓm to¸n quèc tÕ (lnternational Auditing Practices Commitees - IAPC) ®· ra ®êi vµ c«ng bè c¸c v¨n b¶n chØ ®¹o kiÓm to¸n quèc tÕ (102) lµm c¬ së cho viÖc so¹n th¶o chuÈn mùc vµ thùc hµnh kiÓm to¸n. 5.2.1.3. Tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n ®éc lËp Bé m¸y kiÓm to¸n ®éc lËp lµ tæ chøc cña c¸c kiÓm to¸n viªn chuyªn nghiÖp kinh doanh dÞch vô kiÓm to¸n vµ c¸c dÞch vô kh¸c cã liªn quan. Lµ tæ chøc kinh doanh, mét ®¬n vÞ kiÓm to¸n ®éc lËp ph¶i thùc hiÖn c¸c nghÜa vô vµ cã quyÒn lîi nh c¸c tæ chøc kinh doanh kh¸c H¬n n÷a, kinh doanh dÞch vô kiÓm to¸n lµ kinh doanh mét nghÒ chuyªn s©u nªn ph¶i cã kiÓm to¸n viªn ®ñ ®iÒu kiÖn hµnh nghÒ (9.2). Do ®ã chØ cã nh÷ng ngêi cã chøng chØ kiÓm to¸n viªn vµ ®ñ ®iÒu kiÖn hµnh nghÒ kh¸c nhau míi ®îc phÐp tæ chøc c¸c ®¬n vÞ kinh doanh dÞch vô nµy. Th«ng thêng cïng víi dÞch vô kiÓm to¸n, bé m¸y nµy cã thÓ thùc hiÖn c¸c dÞch vô kh¸c cã liªn quan nh kÕ to¸n, thuÕ, t vÊn, tµi chÝnh, tin häc... §Ó thùc hiÖn c¸c lo¹i dÞch vô nµy, c¸c tæ chøc kiÓm to¸n ®éc lËp cã quan hÖ víi kh¸ch hµng tù nguyÖn hoÆc b¾t buéc theo qui ®Þnh cña ph¸p luËt (4. 1 ) . Bé m¸y kiÓm to¸n ®éc lËp cã hai m« h×nh c¬ b¶n lµ v¨n phßng kiÒm to¸n t vµ c«ng ty kiÓm to¸n. V¨n phßng kiÓm to¸n t ®îc h×nh thµnh bëi mét hoÆc vµi kiÓm to¸n viªn ®éc lËp (kÕ to¸n viªn c«ng chøng - CPA) ®Ó kinh

8

doanh dÞch vô kiÓm to¸n vµ c¸c dÞch vô kh¸c liªn quan. TÊt nhiªn, c¸c v¨n phßng t nµy ®îc thµnh lËp theo c¸c qui ®Þnh chung cho c¸c v·n phßng ta'. §ång thêi, ngêi lËp v¨n phßng ph¶i cã b»ng (chøng chØ) kiÓm to¸n viªn ®éc lËp vµ cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn hµnh nghÒ kh¸c. M« h×nh nµy ®îc ph¸t triÓn rÊt phæ biÕn ë Céng hoµ Ph¸p (2500 v¨n phßng) vµ ë c¸c níc T©y ©u. Ngay ë Mü còng cã tíi 95% c«ng ty nhá tõ 1-25 ngêi, ë Trung Quèc cã tíi 600 v¨n phßng kiÓm to¸n nhá (3-5 ngêi). C¸c v¨n phßng t (kÓ c¶ c«ng ty nhá) ®îc tæ chøc theo ph¬ng thøc trùc tuyÕn vµ lo¹i h×nh tËp trung. u viÖt c¬ b¶n cña lo¹i h×nh nµy lµ ph¸t huy tÝnh n¨ng ®éng cao cña bé m¸y kiÓm to¸n, rÊt thÝch øng víi nhu cÇu kiÓm to¸n vµ t vÊn cña c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá còng nh nhu cÇu ®¹i lý thuÕ (thu nhËp) cho nhµ níc. Tuy nhiªn, ë m« h×nh nµy, c¸c v¨n phßng chØ thùc hiÖn giíi h¹n c¸c dÞch vô vµ søc c¹nh tranh cña mçi tæ chøc kiÓm to¸n còng h¹n chÕ. Bªn c¹nh ®ã, sù hîp t¸c, tù båi dìng kinh nghiÖm nghiÖp vô gi÷a c¸c kiÓm to¸n viªn còng h¹n chÕ. Do ®ã, khi thµnh lËp v¨n phßng, kiÓm to¸n viªn ®éc lËp ph¶i cã n¨ng lùc kh¸ toµn diÖn vµ cã tr×nh ®é chuyªn m«n v÷ng. §Õn khi sè lîng c¸c v¨n phßng vµ c«ng ty nhá nhiÒu ®ßi hái ph¶i t¨ng cêng ho¹t ®éng cña HiÖp héi kiÓm to¸n viªn ®éc lËp. C«ng ty kiÓm to¸n (qui m« lín) lµ bé m¸y tæ chøc kiÓm to¸n ®éc lËp víi sè lîng lín c¸c kiÓm to¸n viªn ®éc lËp ( hµng chôc ngµn kiÓm to¸n viªn trong mét c«ng ty). §©y lµ nh÷ng c«ng ty quèc gia hoÆc quèc tÕ (xem 3.2.2). C¸c c«ng ty kiÓm to¸n nµy thùc hiÖn nhiÒu lo¹i dÞch vô trªn ®Þa bµn réng lín (cã thÓ hµng tr¨m dÞch vô cô thÓ). Do ®ã chóng ®îc tæ chøc theo lo¹i h×nh ph©n t¸n vµ ®iÒu hµnh theo ph¬ng thøc chøc n¨ng hoÆc kÕt hîp. Cô thÓ mçi c«ng ty thêng cã nhiÒu v¨n phßng bè trÝ ë nhiÒu vïng trong níc (c«ng ty quèc gia) hoÆc nhiÒu v¨n phßng ë nhiÒu níc kh¸c nhau (c«ng ty quèc tÕ). Trong c¸c c«ng ty nµy (®Æc biÖt lµ c¸c c«ng ty kiÓm to¸n quèc tª) tõng v¨n phßng cô thÓ hoÆc v¨n phßng khu vùc cã thÓ cã quyÒn tù chñ nh mét c«ng ty con vµ cã thÓ ®îc h¹ch to¸n ®éc lËp. Mçi v¨n phßng riªng hoÆc v¨n phßng khu vùc còng kinh doanh nhiÒu lo¹i dÞch vô vµ cã thÓ ®îc tæ chøc thµnh c¸c bé phËn chøc n¨ng riªng biÖt. Do qui m« lín ph©n t¸n vµ c¬ cÊu tæ chøc phøc t¹p nªn c¸c c«ng ty lín ®ßi hái tr×nh ®é tæ chøc phèi hîp cao cña c¸c nhµ qu¶n lý, ®ßi hái kh¶ n¨ng chuyªn m«n cao vµ toµn diÖn cña kiÓm to¸n viªn vµ l·nh ®¹o c«ng ty, ®ßi hái ®Çu t lín c¶ vÒ chuyªn gia, kinh nghiÖm vµ tiÒn vèn... Tuy nhiªn còng do vËy mµ mçi c«ng ty nµy khi ®· h×nh thµnh vµ tån t¹i. lu«n lu«n cã tiÒm n¨ng lín, ®Æng hoµn tÊt nhiÒu lo¹i dÞch vô cã qui m« lín trong kho¶ng thêi gian ng¸n vµ cã søc c¹nh tranh lín trªn thÞ trêng. ë ViÖt Nam hiÖn nay ®· cã kh¸ nhiÒu c«ng ty kiÓm to¸n ®îc thµnh lËp víi kho¶ng 35 trô së v¨n phßng ho¹t ®éng trªn toµn quèc: 5 c«ng ty ®Çu t 100% vèn níc ngoµi (Ernst & Young, KPMG

9

Peat Marwick, Price Waterhouse and Coopers, Arthur Andersen, Grand Thornton; 2 c«ng ty liªn doanh: C«ng ty VACO - DTTI (Deloitte Touche Tomatsu International) vµ c«ng ty Coopers & Lybrand - AISC vµ c¸c c«ng ty cña ViÖt Nam: - C«ng ty kiÓm to¸n ViÖt Nam (VACO) - C«ng ty kiÓm to¸n vµ l vÊn tµi chÝnh kÕ to¸n (AASC) - C«ng ty t vÊn vµ kiÓm to¸n (A&C) - C«ng ty kiÓm to¸n vµ t vÊn tµi chÝnh kÕ to¸n Sµi Gßn (AFC) - C«ng ty kiÓm to¸n §µ N½ng (DAC) - C«ng ty kiÓm to¸n Hµ Néi (CPA Hµ Néi) - C«ng ty kiÓm to¸n H¹ Long (HAACO) - C«ng ty kiÓm to¸n Sµi Gßn (Sai gon Audit) - C«ng ty kiÓm to¸n Hoµng Gia (SC~T) - C«ng ty kiÓm to¸n BHP - C«ng ty kiÓm Chung... to¸n vµ t vÊn tµi chÝnh kÕ loµn Thñy

HiÖn t¹i chóng ta cha cho thµnh lËp v¨n phßng kiÓm to¸n t. C¸c c«ng ty kiÓm to¸n cña ta cßn .Ýt, qui m« nhá . MÆc dï míi ra ®êi kho¶ng chôc n¨m trë l¹i ®©y song c¸c c«ng ty ®· cã nh÷ng ®ãng gãp ®¸ng kÓ cho sù nghiÖp ®æi míi nãi chung vµ cho sù ph¸t triÓn kiÓm to¸n ®éc lËp nãi riªng. Tuy nhiªn, ®Ó ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu ®æi míi vµ héi nhËp víi khu vùc vµ quèc tÕ, kiÓm to¸n ®éc lËp cña ta ph¶i phÊn ®Êu ph¸t triÓn vµ cñng cè vÒ nhiÒu mÆt kÓ c¶ sè lîng vµ c¬ cÊu tæ chøc, sè lîng nh©n viªn, kÓ c¶ vÒ qui m«, c¬ c.Êu vµ chÊt lîng dÞch ~ ô. 5.2.2. Tæ chøc kiÓm to¸n Nhµ níc 5.2.2.1. C¸c hiÖp héi kiÓm to¸n viªn §Ó t¨ng cêng quan hÖ hîp t¸c, híng dÉn vµ båi dìng nghiÖp vô kÓ c¶ vÒ nhËn thøc còng nh kinh nghiÖm thùc tÕ, nh÷ng ngêi lµm c«ng t¸c kÕ to¸n vµ kiÓm to¸n ®· lù nguyÖn tËp hîp vµo c¸c hiÖp héi kiÓm to¸n viªn kh¸c nhau: HiÖp héi kÕ to¸n viªn c«ng chøng, hiÖp héi kiÓm to¸n viªn néi bé vµ HiÖp héi cña c¸c tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc. HiÖp héi (häc viÖn) cña c¸c tæ chøc kiÓm to¸n viªn nhµ mríc : lµ tæ chøc quèc tÕ (hoÆc khu vùc) cña tÊt c¶ c¸c tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc kh¸c nhau. Tæ chøc quèc tÕ cña c¸c c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc (INTOSAI - International Organization of Supreme Audit Institutions) víi sù tham gia cña 175 níc cø 3 n¨m häp mét lÇn th¶o luËn nh÷ng vÊn ®Ò chuyªn m«n hiÖn ®ang quan t©m vµ xuÊt b¶n t¹p chÝ ®Þnh kú. C¸c hiÖp héi khu vùc còng ®ang ®îc thµnh lËp. Mét trong c¸c tæ chøc nµy lµ HiÖp héi (ViÖn) kiÓm to¸n nhµ níc Ch©u ¸ (ASOSAI - Asian Organization of Supreme Audit Institutions). KiÓm to¸n nhµ níc ViÖt Nam còng ®· tham gia vµo c¸c tæ chøc nµy. 5.2.2.2. Tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n nhµ níc

10

Bé m¸y kiÓm to¸n nhµ níc lµ hÖ thèng tËp hîp nh÷ng viªn chøc nhµ níc ®Ó thùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm to¸n ng©n s¸ch vµ tµi s¶n c«ng. Nh vËy, trong quan hÖ víi hÖ thèng bé m¸y nhµ níc, kiÓm to¸n nhµ níc lµ mét ph©n hÖ thùc hiÖn chøc n¨ng kiÓm to¸n. XÐt trong hÖ thèng kiÓm to¸n nãi chung, kiÓm to¸n nhµ níc l¹i lµ ph©n hÖ thùc hiÖn chøc n¨ng nµy víi mét ®èi tîng cô thÓ lµ tµi s¶n nhµ níc trong ®ã cã ng©n s¸ch Nhµ níc. XÐt trong quan hÖ víi kiÓm to¸n viªn nhµ níc, kiÓm to¸n nhµ níc lµ mét hÖ thèng tËp hîp c¸c kiÓm to¸n viªn nµy theo mét trËt tù x¸c ®Þnh... Trong hµng lo¹t mèi liªn hÖ phøc t¹p ®ã ®· h×nh thµnh nh÷ng m« h×nh tæ chøc kh¸c nhau tïy theo ph¹m vi c¸c mèi liªn hÖ. Tríc hÕt trong quan hÖ víi bé m¸y nhµ níc, kiÓm to¸n nhµ níc cã thÓ ®éc lËp víi hÖ thèng lËp ph¸p vµ hÖ thèng hµnh ph¸p hoÆc trùc thuéc mét phÝa hµnh ph¸p hoÆc lËp ph¸p (trùc thuéc mét phÝa). M« h×nh tæ chøc ®éc lËp gi÷a c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc víi c¸c c¬ quan lËp ph¸p vµ hµnh ph¸p (s¬ ®å 9.1) ®îc øng dông ë hÇu hÕt c¸c níc cã nÒn kiÓm to¸n ph¸t triÓn, cã nhµ níc ph¸p quyÒn ®îc x©y dùng cã nÒn nÕp... (VÝ dô KiÓm to¸n nhµ nt~ríc CHLB §øc, Toµ ThÈm kÕ cña Céng hoµ Ph¸p). Nhê ®ã kiÓm to¸n ph¸t huy ®îc ®Çy ®ñ tÝnh ®éc lËp trong viÖc thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng cña m×nh. S¬ §å 9.1 KIÒM TO¸N NHµ N¦íC Tæ CHøC §éC LËP VíI QUèC HéI Vµ CHÝNH PHñ

M« h×nh tæ chøc c¬ quan kiÓm to¸n to¸n thuéc c¬ quan hµnh ph¸p: còng kh«ng hoµn toµn gièng nhau gi÷a c¸c níc, ch¼ng h¹n: ë Trung Quèc, kiÓm to¸n nhµ níc ®îc tæ chøc thµnh c¬ quan hµnh chÝnh nh mét bé song cã quyÒn kiÓm to¸n c¸c bé kh¸c cña ChÝnh phñ (kÓ c¶ Bé Tµi chÝnh); ë ViÖt Nam vµ NhËt B¶n, kiÓm to¸n nhµ níc ®îc tæ chøc nh mét c¬ quan chuyªn m«n bªn c¹nh néi c¸c

11

(NhËt B¶n, In®«nªxia) hoÆc Thñ tíng ChÝnh phñ (ViÖt Nam). M« h×nh nµy gióp chÝnh phñ ®iÒu hµnh nhanh nh¹y qu¸ tr×nh thùc hiÖn ng©n s¸ch vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c. Trong trêng hîp kh¸c, c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc l¹i trùc thuéc c¬ quan lËp ph¸p (Quèc héi) nh Mü, Nga, Thôy §iÓn, Anh..., ch¼ng h¹n m« h×nh tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc Cana®a ®îc m« t¶ qua s¬ ®å 9.2. s¬ §å 9.2: Tæ CHóC KIÓM TO¸N NHµ N¦íC CANA§A

Víi m« h×nh nµy, kiÓm to¸n nhµ níc trî gióp ®¾c lùc cho Nhµ níc kh«ng chØ ë kiÓm tra thùc hiÖn ph¸p luËt mµ c¶ trong viÖc so¹n th¶o vµ x©y dùng c¸c s¾c luËt cô thÓ. Ngoµi ra ë mét sè níc trªn thÕ giíi kiÓm to¸n nhµ níc ®îc x©y dùng theo m« h×nh trùc thuéc ngêi ®øng ®Çu Nhµ níc (Tæng thèng) nh Hµn Quèc... xÐt vÒ l;ªn hÖ néi bé, c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc l¹i cã thÓ liªn hÖ theo chiÒu däc (liªn hÖ däc) vµ theo chiÒu ngang (liªn hÖ ngang).

12

Liªn hÖ ngang lµ mèi liªn hÖ néi bé trong c¬ quan kiÓm to¸n cïng cÊp (trung ¬ng hay khu vùc hoÆc ®Þa ph¬ng). Liªn hÖ nµy cã thÓ trùc tuyÕn hoÆc chøc n¨ng. Trong liªn hÖ trùc tuyÕn tèng kiÓm to¸n trëng (hoÆc phã tæng kiÓm to¸n ®îc uû nhiÖm) trùc tiÕp chØ huy c¸c ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n nhµ níc. Ch¼ng h¹n, §iÒu lÖ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n nhµ níc (ViÖt Nam) qui ®Þnh: c¬ cÊu tæ chøc bé m¸y gióp Tæng kiÓm to¸n nhµ níc thùc hiÖn nhiÖm vô ®îc giao gåm: 1. KiÓm to¸n Ng©n s¸ch Nhµ níc. 2. KiÓm to¸n §Çu t x©y dùng c¬ b¶n vµ c¸c ch¬ng tr×nh dù ¸n vay nî viÖn trî ChÝnh phñ. 3. KiÓm to¸n Doanh nghiÖp Nhµ níc. 4. KiÓm to¸n Ch¬ng tr×nh ®Æc biÖt (an ninh, quèc phßng, dù tr÷ quèc gia...). 5. V¨n phßng kiÓm to¸n nhµ níc". T¬ng tù nh vËy lµ m« h×nh tæ chøc cña Héi ®ång kiÓm to¸n NhËt B¶n, Singapore... Liªn hÖ trùc tuyÕn cã u viÖt b¶o ®¶m lÖnh cña Tæng kiÓm to¸n trëng ®îc chuyÓn trùc tiÕp ®Õn c¸c kiÓm to¸n viªn, b¶o ®¶m ®iÒu hµnh nhanh, nh¹y vµ th«ng tin ngîc xu«i kÞp thêi. Tuy nhiªn, m« h×nh nµy chØ thÝch hîp trong ®iÒu kiÖn qui m« kiÓm to¸n vµ sè lîng nh©n viªn kiÓm to¸n kh«ng qu¸ lßn. Trong liªn hÖ chøc n¨ng quyÒn ®iÒu hµnh c«ng viÖc ®îc ph©n thµnh nhiÒu khèi, mçi khèi l¹i chia thµnh nhiÒu cÊp kh¸c nhau. LÊy m« h×nh tæ chøc kiÓm to¸n Australia lµm vÝ dô (s¬ ®å 9.3). M« h×nh nµy thÝch hîp víi bé m¸y kiÓm to¸n cã qui m« lín. s¬ §å 9.3: C¸c Mèi quªn HÖ TRONG C¥ QUAN KIÓM To¸n Quèc GIA AUSTRALIA Liªn hÖ däc cña tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc cã thÓ kh¸i qu¸t trong hai m« h×nh chñ yÕu. - M« h×nh 1: C¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc trung ¬ng (Quèc gia) cã m¹ng líi ë tÊt c¶ c¸c ®Þa ph¬ng. M« h×nh nµy thÝch hîp víi c¸c níc cã quy m« lín, c¸c ®Þa ph¬ng ph©n bè réng vµ ph©n t¸n, khèi lîng tµi s¶n c«ng ë mçi ®Þa ph¬ng lín vµ quan hÖ phøc t¹p. §ång thêi mçi ®Þa ph¬ng còng cã khèi lîng c«ng s¶n, tµi s¶n t¬ng ®èi ®ång ®Òu. T×nh h×nh ®ã ®ßi hái ph¶i cã tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc ngay t¹i ®Þa ph¬ng. - M« h×nh II: C¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc trung ¬ng (Quèc gia) cã m¹ng líi kiÓm to¸n ë tõng khu vùc. Nh÷ng khu vùc nµy tríc hÕt cã khèi lîng c«ng s¶n ®ñ lín vµ thêng ë xa trung t©m nªn ®ßi hái cã tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc t¹i thùc ®Þa ®Ó thùc hiÖn chøc n¨ng cña kiÓm to¸n nhµ níc. M« h×nh nµy thÝch øng víi nh÷ng níc cã qui m« nhá song ®Þa bµn t¬ng ®èi ph©n t¸n. ë mét sè níc nhá vµ t¬ng ®èi tËp trung cã thÓ kh«ng cã liªn hÖ däc; còng cã trêng hîp, liªn hÖ däc nµy l¹i thùc hiÖn ngay trong liªn hÖ ngang b»ng c¸ch bè trÝ kiÓm to¸n mét vµi khu vùc nµo ®ã thµnh mét bé phËn trong c¸c bé phËn chuyªn m«n. M« h×nh tæ chøc kiÓm to¸n cña NhËt b¶n lµ mét vÝ dô cho trêng hîp nµy:

13

Trong 5 bé phËn cña Héi ®ång kiÓm to¸n quèc gia, bé phËn thø III võa phô tr¸ch kiÓm to¸n c¸c lÜnh vùc giao th«ng, vËn t¶i vµ x©y dùng, võa phô tr¸ch c¸c vïng Hokkaido, võa phô tr¸ch ®Êt c«ng. KiÓm to¸n nhµ níc ViÖt Nam còng ®· triÓn khai vµ thiÕt lËp ®îc m¹ng líi kiÓm to¸n nhµ níc khu vùc réng kh¾p toµn quèc, phï hîp víi ®Þa bµn t¬ng ®èi ph©n t¸n vµ ®Æc ®iÓm qu¶n lý cña ViÖt Nam, bao gåm: KiÓm to¸n nhµ níc khu vùc phÝa B¾c, KiÓm to¸n nhµ níc khu vùc B¾c Trung bé, KiÓm to¸n nhµ níc khu vùc miÒn Trung, KiÓm to¸n nhµ níc khu vùc phÝa Nam, KiÓm to¸n nhµ níc khu vùc T©y Nam bé vµ §«ng Nam bé... Ngoµi mèi liªn hÖ trong bé m¸y, liªn hÖ gi÷a viÖc thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kiÓm to¸n víi bé m¸y kiÓm to¸n còng h×nh thµnh nh÷ng m« h×nh tæ chøc kiÓm to¸n nhµ níc kh¸c nhau. Trong viÖc thùc hiÖn chøc n¨ng x¸c minh, th«ng thêng kiÓm to¸n nhµ níc chØ thùc hiÖn x¸c minh b¸o c¸o tµi chÝnh vµ nghiÖp vô cña c¸c thuéc khu vùc c«ng céng. C«ng viÖc x¸c minh c¸c vô viÖc cô thÓ do khiÕu tè hoÆc ph¸t gi¸c bÊt thêng, th«ng thêng do c¸c tæ chøc thanh tra ®¶m nhËn. Tuy nhiªn, ë mét sè níc c¶ nh÷ng c«ng viÖc thanh tra nµy còng ®îc thèng nhÊt trong læ chøc kiÓm to¸n nhµ níc. Xu híng hoµ nhËp hai ho¹t ®éng nµy kh«ng chØ ë T©y ©u mµ c¶ ë §«ng Nam ¸ nh Hµn quèc ch¼ng h¹n. Trong viÖc bµy tá ý kiÕn, th«ng lÖ phæ biÕn lµ c¸c c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc chØ thùc hiÖn chøc n¨ng t vÊn kÓ c¶ kiÕn nghÞ gi¶i quyÕt thùc tr¹ng tµi chÝnh, ph¸p lý, thËm chÝ c¶ khëi th¶o vµ tham gia x©y dùng luËt ph¸p (B¾c Mü vµ mét sè níc kh¸c ë khu vùc Ch©u ¸). Tuy nhiªn, ë m« h×nh Toµ thÈm kÕ (thÈm kÕ viÖn) ë c¸c níc T©y ©u, kiÓm to¸n nhµ níc cßn thùc hiÖn c¶ chøc n¨ng ph¸n xö cña toµ kinh tÕ nh»m g¾n x¸c minh víi xö ly c¸c vi ph¹m ph¸t hiÖn qua kiÓm to¸n. ë viÖt Nam, KiÓm to¸n nhµ níc ra ®êi vµ ho¹t ®éng trªn c¬ së NghÞ ®Þnh sè 70/CP ngµy 1 1 th¸ng 7 n¨m 1 994, LuËt Ng©n s¸ch nhµ níc ®îc Quèc héi th«ng qua ngµy 20 th¸ng 3 n¨m 1996 cã ®Ò cËp vÒ KiÓm to¸n nhµ níc. Tuy nhiªn ë thêi ®iÓm hiÖn t¹i ®Þa vÞ ph¸p lý cña KiÓm to¸n nhµ níc cßn cha cao do KiÓm to¸n nhµ níc cha cã vÞ trÝ trong luËt gèc (HiÕn ph¸p) vµ cha cã luËt hay ph¸p lÖnh vÒ KiÓm to¸n nhµ níc. §iÒu nµy ®· g©y trë ng¹i kh«ng nhá cho tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¬ quan KiÓm to¸n nhµ níc hiÖn nay: mét mÆt, tæ chøc bé m¸y cña KiÓm to¸n nhµ níc kh«ng ®¶m ®¬ng ®îc hÕt chøc n¨ng kiÓm tra nÒn tµi chÝnh c«ng, mÆt kh¸c l¹i cã sù chång chÐo, trïng l¾p gi÷a c¸c c¬ quan nhµ níc trong viÖc thanh tra, kiÓm tra c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ c¬ së. ViÖc söa ®æi vµ bæ sung HiÕn ph¸p n¨m 1992 còng nh viÖc ban hµnh LuËt KiÓm to¸n nhµ níc vÒ l©u dµi sÏ t¹o ®iÒu kiÖn ph¸p lý ®Ó kiÖn toµn bé m¸y tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña KiÓm to¸n nhµ níc ViÖt Nam. Nh vËy, c¬ quan kiÓm to¸n nhµ níc chøa ®ùng rÊt nhiÒu mèi liªn hÖ vÒ tæ chøc thuéc vµo ®Æc ®iÓm cña ®èi tîng, cña ph¹m vi, cña kh¸ch thÓ kiÓm to¸n, tuú thuéc vµo ®Æc ®iÓm tæ chøc bé m¸y nhµ níc vµ hµng lo¹t quan hÖ kh¸c bªn trong vµ bªn ngoµi hÖ thèng kiÓm to¸n.

14

5.2.3. Tæ chøc kiÓm to¸n néi bé
5.2.3.1. KiÓm to¸n viªn KiÓm to¸n viªn néi bé thêng lµ nh÷ng ngêi lµm nghÒ kiÓm to¸n kh«ng chuyªn nghiÖp, hä cã thÓ lµ nh÷ng kÕ to¸n viªn giái, nh÷ng nhµ qu¶n lý cã kinh nghiÖm,'nh÷ng kü thuËt viªn cã hiÓu biÕt vÒ nh÷ng lÜnh vùc cã liªn quan ®Õn kiÓm to¸n ®Æc biÖt lµ c¸c lo¹i h×nh c«ng nghÖ, c¸c quy tr×nh kü thuËt, c¸c ®Þnh møc... Tuy nhiªn nh÷ng ngêi nµy còng cÇn cã tr×nh ®é nghiÖp vô t¬ng xøng, cã thÓ ®îc ®µo t¹o qua trêng (nh ®µo t¹o kiÓm to¸n viªn néi bé cña Mü IIA ch¼ng h¹n). H¬n n÷a, trong nhiÒu trêng hîp, kiÓm to¸n viªn néi bé còng cã thÓ lµ kiÓm to¸n viªn chuyªn nghiÖp nh nh÷ng gi¸m ®Þnh viªn trong hÖ thèng kiÓm to¸n ë T©y ©u, c¸c kiÓm so¸t viªn chuyªn nghiÖp trong c¸c doanh nghiÖp nhµ níc vµ c¸c ®¬n vÞ c«ng céng (cã qui m« lín) hoÆc c¸c chuyªn gia ®îc c¸c héi ®ång qu¶n trÞ sö dông trong uû b¶n kiÓm to¸n (9.3). 5.2.3.2. C¸c hiÖp héi kiÓm to¸n viªn HiÖp héi kiÓm to¸n viªn néi bé lÇn ®Çu tiªn ®îc lËp ra ë Ph¸p tõ 1965 vµ sau ®ã trë thµnh ViÖn nghiªn cøu cña kiÓm to¸n viªn vµ kiÓm to¸n viªn néi bé cña Ph¸p (LFAC) vµo n¨m 1973. Phæ biÕn ë c¸c níc, viÖc trao ®æi kinh nghiÖm vµ båi dìng nghiÖp vô kiÓm to¸n néi bé ®· ®îc thùc hiÖn ë c¸c hiÖp héi kÕ to¸n viªn. Tuy nhiªn, trong ®iÒu kiÖn kiÓm to¸n néi bé ph¸t triÓn sang c¸c lÜnh vùc míi: kiÓm to¸n qui t¾c, hiÖu n¨ng, hiÖu qu¶... vµ ®éi ngò kiÓm to¸n viªn néi bé còng ph¸t triÓn ®Õn c¶ nh÷ng nhµ qu¶n lý, c¸c nhµ kü thuËt... th× yªu cÇu båi dìng nµy cÇn ®îc t¨ng cêng vµ lµm phong phó, ®a d¹ng cho phï hîp víi yªu cÇu vµ ®iÒu kiÖn cô thÓ. 5.2.3.3. Tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé Bé m¸y kiÓm to¸n néi bé lµ hÖ thèng tæ chøc cña c¸c kiÓm to¸n viªn do ®¬n vÞ tù lËp ra theo yªu cÇu qu¶n trÞ néi bé vµ thùc hiÖn nÒn nÕp, kû c¬ng qu¶n lý. §Ó tæ chøc vµ qu¶n lý ho¹t ®éng kiÓm to¸n néi bé trong bé m¸y l·nh ®¹o cao nhÊt cña ®¬n vÞ ph¶i cö ra nh÷ng ngêi phô tr¸ch c«ng viÖc nµy. Theo yªu cÇu ®ã, th«ng thêng mét uû ban kiÓm to¸n ®îc lËp ra do mét tËp thÓ thêng bao gåm 3 thµnh viªn héi ®ång qu¶n trÞ phô tr¸ch. Trong trêng hîp cÇn thiÕt, héi ®ång qu¶n trÞ cã thÓ quyÕt ®Þnh thuª c¸c chuyªn gia kiÓm to¸n tham gia hoÆc t vÊn cho uû ban. Uû ban kiÓm to¸n, võa cã tr¸ch nhiÖm trong tæ chøc ho¹t ®éng kiÓm to¸n néi bé (néi kiÓm), võa cã tr¸ch nhiÖm t¹o lËp mèi quan hÖ víi chñ thÓ kiÓm to¸n tµi chÝnh tõ bªn ngoµi (ngo¹i kiÓm). Trong trêng hîp kh«ng cã héi ®ång qu¶n trÞ, chñ ®Çu t hoÆc ngêi ®îc uû quyÒn phô tr¸ch sÏ chØ ®¹o c«ng t¸c kiÓm to¸n. TÊt nhiªn, uû ban kiÓm to¸n hoÆc ngêi phô tr¸ch chØ cã chøc n¨ng tæ chøc, chØ ®¹o c«ng viÖc kiÓm to¸n. Ngêi thùc hiÖn kiÓm to¸n néi bé lµ nh÷ng kiÓm to¸n viªn trong ®¬n vÞ hoÆc chuyªn gia (gi¸m ®Þnh viªn kÕ to¸n) tõ bªn ngoµi . Tõ ®ã

15

cã thÓ cã hai m« h×nh c¬ b¶n lµ héi ®ång hay bé phËn kiÓm to¸n néi bé vµ gi¸m ®Þnh viªn kÕ to¸n (hoÆc gi¸m s¸t viªn nhµ níc). Héi ®ång hay bé phËn kiÓm to¸n néi bé (Internal Auditing Department) lµ m« h×nh phæ biÕn ®Æc biÖt ë c¸c níc B¾c Mü. Thµnh viªn cña bé phËn nµy lµ c¸c kiÓm to¸n viªn néi bé (9.2). Sè lîng vµ c¬ cÊu c¸c thµnh viªn tuú thuéc vµo qui m« cña ®¬n vÞ, vµo nhiÖm vô kiÓm to¸n néi bé cô thÓ trong tõng thêi kú. Héi ®ång cã nhiÖm vô thùc hiÖn tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc do uû b¶n kiÓm to¸n giao cho kÓ c¶ viÖc x©y dùng hoÆc hoµn thiÖn qui chÕ kiÓm to¸n néi bé (nÕu cã), tæ chøc thùc hiÖn ®Òu ®Æn vµ cã hiÖu lùc qui chÕ ®· ban hµnh vµ c¶ c«ng viÖc ®ét xuÊt kh¸c. M« h×nh nµy cã nhiÒu u ®iÓm vµ rÊt thÝch hîp víi c¸c doanh nghiÖp cã qui m« lín. Tuy nhiªn, ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó ph¸t huy u viÖt nµy lµ chÊt lîng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn néi bé. Gi¸m ®Þnh viªn kÕ to¸n (hoÆc gi¸m s¸t viªn nhµ níc) lµ m« h×nh øng dông phæ biÕn ë c¸c xÝ nghiÖp nhµ níc vµ c¸c doanh nghiÖp cã qui m« nhá. Trong trêng hîp nµy, ngêi thùc hiÖn c«ng viÖc kiÓm to¸n cã thÓ lµ kiÓm to¸n viªn chuyªn nghiÖp (hµnh nghÒ) thËm chÝ ë mét sè níc trong c¸c xÝ nghiÖp c«ng vµ doanh nghiÖp nhµ níc ®îc biªn chÕ trong bé m¸y kiÓm to¸n nhµ níc. M« h×nh nµy rÊt thÝch hîp víi c¸c xÝ nghiÖp c«ng, c¸c doanh nghiÖp cã qui m« nhá kh«ng cÇn biªn chÕ kiÓm to¸n viªn néi bé. Nã ph¸t huy ®îc thÕ m¹nh nghÒ nghiÖp cña c¸c chuyªn gia giái. Tuy nhiªn trong trêng hîp nµy chi phÝ kiÓm to¸n thêng cao do ph¶i thuª nh©n viªn. MÆt kh¸c, do c«ng viÖc kiÓm to¸n néi bé còng do sè Ýt chuyªn gia cã tr×nh ®é cao ®¶m nhiÖm nªn cÇn chó träng ®¶m b¶o tÝnh kh¸ch quan trung thùc cña kiÓm to¸n viªn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p bæ sung nh kiÓm tra chÐo, ®Þnh kú thay ®æi n¬i lµm viÖc cña c¸c kiÓm to¸n viªn t¨ng cêng tr¸ch nhiÖm cña kiÓm tra bªn ngoµi... ë ViÖt Nam, theo Quy chÕ qu¶n lý tµi chÝnh vµ h¹ch to¸n kinh doanh ®èi víi doanh nghiÖp Nhµ níc, ban hµnh kÌm theo NghÞ ®Þnh 59/CP ngµy3/1O/1996 cña ChÝnh phñ (®îc söa ®æi, bæ sung mét sè ®iÒu t¹i NghÞ ®Þnh 27/CP-1999) b¸o c¸o tµi chÝnh hµng n¨m cña doanh nghiÖp nhµ níc ph¶i ®îc kiÓm tra, x¸c nhËn cña kiÓm to¸n ®éc lËp hoÆc kiÓm to¸n néi bé. Nh vËy qui ®Þnh nµy ®· bíc ®Çu t¹o hµnh lang ph¸p lý cho viÖc tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña kiÓm to¸n néi bé. §Õn ngµy 28/10/1997 Bé trëng Bé Tµi chÝnh ký QuyÕt ®Þnh sè 832/TC/Q§/C§KT ban hµnh Quy chÕ kiÓm to¸n néi bé vµ tiÕp ®ã lµ Th«ng t sè 52/1998/TT-BTC ngµy 16/4/1998 Híng dÉn tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé t¹i doanh nghiÖp nhµ níc. Do mét sè qui ®Þnh trong Th«ng t sè 52/1998/TT-BTC t¬ng ®èi cøng nh¾c, g©y khã kh¨n lóng tóng cho c¸c doanh nghiÖp trong tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé vµ thùc hiÖn Qui chÕ kiÓm to¸n néi bé, ngµy 22- 12- 1998 Bé Tµi chÝnh ban hµnh Th«ng t sè 171/1998/TC-BTC híng dÉn thùc hiÖn kiÕm to¸n néi bé t¹i doanh nghiÖp nhµ níc. Nh vËy, theo c¸c qui ®Þnh hiÖn hµnh " 1.1 Phßng kiÓm to¸n néi bé Tæng c«ng ty ph¶i ®îc tæ chøc ®éc lËp víi c¸c phßng ban chøc n¨ng kh¸c cña Tæng c«ng ty vµ chÞu sù chØ ®¹o, l·nh ®¹o trùc tiÕp cña Tæng gi¸m ®èc. Biªn chÕ cña phßng tõ 3-5 ngêi" (Th«ng t sè 52/1998/TT-BTC). Ngoµi ra, tiÕt 3 ®iÒu 1 cña Th«ng

16

t 171/1998/TC-BTC qui ®Þnh: "Tïy thuéc vµo quy m« s¶n xuÊt kinh doanh, ®Þa bµn ho¹t ®éng tËp trung hay ph©n t¸n, ®iÒu kiÖn cô thÓ vµ tr×nh ®é n¨ng lùc cña ®éi ngò kÕ to¸n... Doanh nghiÖp cã thÓ lùa chän h×nh thøc tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé cho phï hîp vµ cã hiÖu qu¶ thiÕt thùc. ViÖc tæ chøc bé m¸y kiÓm to¸n néi bé kh«ng b¾t buéc ®èi víi c¸c doanh nghiÖp". Tãm l¹i, ë ViÖt Nam hiÖn nay, vÊn ®Ò kiÓm to¸n néi bé cßn kh¸ míi mÎ nªn cÇn quan t©m tríc hÕt ®Õn viÖc x©y dùng ®éi ngò kiÓm to¸n viªn néi bé, ®Æc biÖt trong qu¸ tr×nh ®æi míi qu¶n lý doanh nghiÖp nhµ níc vµ cæ phÇn ho¸ c¸c doanh nghiÖp nhµ níc. Ngay ë c¸c ®¬n vÞ quèc doanh còng ph¶i t¸ch biÖt chøc n¨ng kiÓm to¸n ra khái chøc n¨ng tæ chøc c«ng viÖc lµi chÝnh, kÕ to¸n cña kÕ to¸n trëng.

17


				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:195
posted:9/24/2008
language:Vietnamese
pages:18