Copy of New Wordpad Document.do

‫ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر‬ ‫آﺘﺎب ﺣﺎﺿﺮ ، در ﻣﻮرد ﺧﺎﻃﺮات هﻤﻔﺮ ، ﺟﺎﺳﻮس اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ در ﻣﻤﺎﻟﻚ اﺳﻼﻣﻲ اﺳﺖ . او در‬ ‫اﻳﻦ آﺘﺎب از ﻣﺄﻣﻮرﻳﺘﺶ ﺑﻪ آﺸﻮرهﺎي ﻣﺼﺮ ، ﻋﺮاق ، اﻳﺮان ، ﺣﺠﺎز و اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻣﺮآﺰ ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫) ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ ( و هﺪﻓﺶ از اﻳﻦ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ آﻪ ﺟﻤﻊ ﺁوري اﻃﻼﻋﺎت آﺎﻓﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﺴﺘﺠﻮي‬ ‫راهﻬﺎي درهﻢ ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﻧﻔﻮذ اﺳﺘﻌﻤﺎري در ﻣﻤﺎﻟﻚ اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻮد و از ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ آﻪ در‬ ‫اﻳﻦ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ ﺑﺮاي او ﭘﻴﺶ ﻣﻲ ﺁﻳﺪ ، ﻳﺎد ﻣﻲ آﻨﺪ.‬ ‫اﻳﻦ ﻣﺎﻣﻮرﻳﺖ هﺎي ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻲ اﺳﺖ آﻪ ﻗﺪرت و ﺷﻮآﺖ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ رو‬ ‫ﺑﻪ ﺿﻌﻒ و ﺳﺴﺘﻲ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد و دﺷﻤﻨﺎن اﺳﻼم در ﭘﻲ ﺁن ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺑﺎ وﺑﺮان آﺮدن ﭘﺎﻳﻪ‬ ‫هﺎي اﻋﺘﻘﺎدي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺿﺮﺑﻪ اي اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ هﺎي اﺳﻼﻣﻲ وارد آﻨﻨﺪ.در ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﻧﺴﺨﻪ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ آﺘﺎب آﻪ در ﺑﻤﺒﺌﻲ ﭼﺎپ ﺷﺪﻩ،ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ:در ﺣﻴﻦ ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم،‬ ‫ﺁﻟﻤﺎﻧﻬﺎ ﺧﺎﻃﺮات اﻳﻦ ﺟﺎﺳﻮس اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ داﺳﺘﺎن دﻧﺒﺎﻟﻪ دار در ﻣﺠﻠﻪ اﺷﭙﻴﮕﻞ‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮ آﺮدﻧﺪ و در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان اﻋﺘﺮاﻓﺎت هﻤﻔﺮ ﭼﺎپ ﻣﻲ ﺷﺪ از ﭼﻬﺮﻩ ي اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﻢ‬ ‫اﻧﮕﻠﻴﺲ ﭘﺮدﻩ ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ و اﻳﻨﻚ ﺧﻼﺻﻪ اي از ﺁن ﺧﺎﻃﺮات را ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﺮور ﻣﻲ آﻨﻴﻢ.‬ ‫اﻳﻦ آﺘﺎب ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺧﺎﻃﺮات ﺟﺎﺳﻮس اﻧﮕﻠﻴﺲ ـ ﻣﺴﺘﺮ هﻤﻔﺮ ـ در آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ اﺳﺖ. او‬ ‫ﺑﺎ ﺳﺎلهﺎ ﺗﻼش و آﻮﺷﺶ، ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻣﻮﻓﻘ ّﺖ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﺎﻧﻴﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫اﻳﻦ ﻣﺄﻣﻮر ّﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻣﺎﻧﻲ اﺳﺖ آﻪ ﻗﺪرت و ﺷﻮآﺖ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ رو ﺑﻪ ﺿﻌﻒ و‬ ‫ﻳ‬ ‫ﺳﺴﺘﻲ ﻧﻬﺎدﻩ ﺑﻮد و دﺷﻤﻨﺎن اﺳﻼم در ﭘﻲ ﺁن ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﺑﺎ وﻳﺮان آﺮدن ﭘﺎﻳﻪهﺎي اﻋﺘﻘﺎدي‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن، ﺿﺮﺑﻪاي اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺮ ﺟﻮاﻣﻊ اﺳﻼﻣﻲ وارد ﺳﺎزﻧﺪ. ﺁﻧﺎن ﻣﻲآﻮﺷﻴﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎورهﺎﻳﻲ آﻪ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑﻴﺪار و ﺁﮔﺎﻩ ﻣﻲﺳﺎﺧﺖ و ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ هﻤﺪﻟﻲ وا ّﺤﺎد اﻳﺠﺎد ﻣﻲآﺮد و ﺑﺎورهﺎﻳﻲ آﻪ‬ ‫ﺗ‬ ‫ﻓﺮﻗﻪهﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﺳﻼﻣﻲ ﺑﺮ ﺁن ﭘﺎي ﻣﻲﻓﺸﺮدﻧﺪ و ﺳﻼﻣﺖ ﻓﻜﺮي، رواﻧﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺁﻧﺎن را‬ ‫ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻣﻲﻧﻤﻮد از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدارﻧﺪ.‬ ‫در ﻣﻘ ّﻣﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ اﻳﻦ آﺘﺎب آﻪ در ﺑﻤﺒﺌﻲ ﭼﺎپ ﺷﺪﻩ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: در ﺧﻼل ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ‬ ‫ﺪ‬ ‫دوم، ﺁﻟﻤﺎﻧﻲهﺎ ﺧﺎﻃﺮات ﻣﺴﺘﺮ هﻤﻔﺮ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ دﻧﺒﺎﻟﻪدار در ﻣﺠّﻪ اﺷﭙﻴﮕﻞ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮ آﺮدﻧﺪ و در اﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﻪ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان اﻋﺘﺮاﻓﺎت هﻤﻔﺮ ﭼﺎپ ﻣﻲﺷﺪ از ﭼﻬﺮﻩ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﻢ‬ ‫اﻧﮕﻠﻴﺲ ﭘﺮدﻩ ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ.‬ ‫ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﻲ دوم ﻳﻚ ﻣﺠّﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻮي، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻪ اﻳﻦ ﺧﺎﻃﺮات را ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﻤﻮد.‬ ‫ﻠ‬ ‫ﺳﭙﺲ داﻧﺸﺠﻮﻳﻲ ﻟﺒﻨﺎﻧﻲ ﺧﺎﻃﺮات هﻤﻔﺮ را از ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﺑﺎز ﮔﺮداﻧﻴﺪ و در ﺑﻴﺮوت‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮ آﺮد.‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺎرﺳﻲ اﻳﻦ آﺘﺎب آﻪ هﻢ اآﻨﻮن در دﺳﺖ ﺷﻤﺎﺳﺖ از روي ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﻲ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ.‬ ‫ﻣﺘﺮﺟﻢ اﻳﻦ اﺛﺮ دﮐﺘﺮ ﻣﺤﺴﻦ ﻣﺆﻳﺪﯼ اﺳﺖ‬ ‫ﺑﻪ اﻣﻴﺪ دل ﺑﺴﺘﻦ هﻤﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﺑﺎورهﺎي راﺳﺘﻴﻦ اﺳﻼم و ﭼﻨﮓ زدن ﺁﻧﺎن ﺑﻪ دﺳﺘﻮرات‬ ‫ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ اﻳﻦ ﺁﻳﻴﻦ ﺟﺎوﻳﺪان.‬ ‫ﺑﺨﺶ ا ّل‬ ‫و‬ ‫از ﮔﺬﺷﺘﻪهﺎي دور ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎي آﺒﻴﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻣﺮوز در اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺑﻮد آﻪ اﻣﭙﺮاﻃﻮري‬ ‫ﺑﺰرگ و ﮔﺴﺘﺮدﻩ ﺧﻮد را ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣﻔﻆ آﻨﺪ: اﻣﭙﺮاﻃﻮري آﻪ ﺁﻓﺘﺎب هﻴﭽﮕﺎﻩ در ﺁن ﻏﺮوب‬ ‫ﻧﻤﻲآﺮد. ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺧﻮد هﻤﭽﻮن هﻨﺪ، ﭼﻴﻦ و ﺧﺎورﻣﻴﺎﻧﻪ، آﺸﻮري‬ ‫آﻮﭼﻚ ﺑﻮد. اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﺎ در ﺑﺨﺶهﺎي ﺑﺰرﮔﻲ از اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ ﺣﻜﻮﻣﺖ دﺳﺖ ﻧﺸﺎﻧﺪﻩ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ و‬ ‫آﺎر را ﺧﻮد ﻣﺮدم اﻧﺠﺎم ﻣﻲدادﻧﺪ، ا ّﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖهﺎي ﻓ ّﺎل و ﻣﻮﻓﻘ ّﺖﺁﻣﻴﺰ ﻣﺎ در اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻌ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﻴﺶ ﻣﻲرﻓﺖ، و ﻣﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺣﺎآﻤ ّﺖ آﺎﻣﻞ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﺎم ﺑﺮﻣﻲداﺷﺘﻴﻢ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ دو ﻧﻜﺘﻪ ﻣﻲاﻧﺪﻳﺸﻴﺪﻳﻢ:‬ ‫١ـ در ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ آﻪ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺗﺴّﻂ ﭘﻴﺪا آﺮدﻳﻢ ﺣﺎآﻤ ّﺖ ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ آﻨﻴﻢ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻠ‬ ‫٢ـ ﺑﺨﺶهﺎﻳﻲ آﻪ هﻨﻮز زﻳﺮ ﺳﻠﻄﻪ ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺧﻮد ﺑﻴﻔﺰاﻳﻴﻢ.‬ ‫وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺑﺮاي هﺮ ﻳﻚ از اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ آﻤﻴﺴﻴﻮن ﺧﺎ ّﻲ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ اﻳﻦ‬ ‫ﺻ‬ ‫ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﭙﺮدازد. و ﻣﻦ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ از اﺑﺘﺪاي ورود ﺑﻪ اﻳﻦ وزارت ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد وزﻳﺮ ﺑﻮدم؛ و‬ ‫آﺎر در آﻤﭙﺎﻧﻲ هﻨﺪ ﺷﺮﻗﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺳﭙﺮدﻩ ﺷﺪ. اﻳﻦ آﻤﭙﺎﻧﻲ اﮔﺮ ﭼﻪ هﺪف ﺁﺷﻜﺎرش ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ ﺑﻮد‬ ‫در ﺣﻘﻴﻘﺖ راﻩهﺎي ﺗﺴّﻂ ﺑﺮ هﻨﺪ و ﺑﻪ ﭼﻨﮓ ﺁوردن ﺳﺮزﻣﻴﻦهﺎي دور ﺷﺒﻪ ﻗﺎرﻩ هﻨﺪ را ﺟﺴﺘﺠﻮ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻣﻲآﺮد.‬ ‫آﺸﻮر ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ از هﻨﺪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ وﺟﻮد ﻗﻮﻣ ّﺖهﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ، ادﻳﺎن ﻣﺘﻔﺎوت، زﺑﺎنهﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﺴﻴﺎر در ﺻﻮرت ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﺁن ﻣﻮارد ﻧﮕﺮاﻧﻲ ﻧﺪاﺷﺖ. ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﭼﻴﻦ ﻧﻴﺰ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ‬ ‫ﻧﮕﺮان آﻨﻨﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ. زﻳﺮا ادﻳﺎن ﺑﻮدا و آﻨﻔﻮﺳﻴﻮس آﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺮدم ﺁن آﺸﻮر ﭘﻴﺮو ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‬ ‫اﻧﮕﻴﺰﻩ ﻗﻴﺎم را در ﺁﻧﺎن ﺑﺮﻧﻤﻲاﻧﮕﻴﺨﺖ. اﻳﻦهﺎ دو دﻳﻦ ﻣﺮدﻩاي هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬ ‫آﺎري ﻧﺪارﻧﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﺑﻌﺎد دروﻧﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ و اﺣﺘﻤﺎل ﺿﻌﻴﻒ داﺷﺖ آﻪ اﺣﺴﺎﺳﻲ ﻣّﻲ در‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم اﻳﻦ دو ﻣﻨﻄﻘﻪ ﭘﺪﻳﺪ ﺑﻴﺎﻳﺪ.‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎي آﺒﻴﺮ از اﻳﻦ دو ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﮕﺮاﻧﻲ ﻧﺪاﺷﺖ. ﻣﺎ از اﻣﻜﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد ﺁﻣﺪن ﺗﺤ ّﻻﺗﻲ‬ ‫ﻮ‬ ‫در ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻧﻴﺰ ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﻮدﻳﻢ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎي دراز ﻣ ّﺗﻲ را ﺑﺮاي ﮔﺴﺘﺮش ﺗﻔﺮﻗﻪ، ﻧﺎداﻧﻲ، ﻓﻘﺮ، و ﮔﺎﻩ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺑﻴﻤﺎري، در اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي آﺮدﻳﻢ. ﭘﻴﺪا آﺮدن ﭘﻮﺷﺶ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي اﻳﻦ اهﺪاف ﻧﻴﺰ‬ ‫دﺷﻮار ﻧﺒﻮد، ﭘﻮﺷﺶهﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻇﺎهﺮ ﺟ ّاب و ﺧﻴﺮﻩآﻨﻨﺪﻩ و ﺑﺎﻃﻨﻲ اﺳﺘﻮار، آﻪ ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻳﻼت روﺣﻲ‬ ‫ﺬ‬ ‫ﻣﺮدم در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮد.‬ ‫ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﻴﻒ آﺎر ﻣﺎ، ﻣﻲﺗﻮان از ﻳﻚ ﻣﺜﻞ ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺑﻮداﻳﻲ ﻳﺎد آﺮد آﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »اﮔﺮ ﭼﻪ دارو‬ ‫ﺗﻠﺦ اﺳﺖ ا ّﺎ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي رﻓﺘﺎر آﻦ آﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﺁن را ﺑﺎ ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ ﻣﻴﻞ آﻨﺪ».‬ ‫ﻣ‬ ‫ا ّﺎ اوﺿﺎع آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﻣﺎ را ﻧﮕﺮان ﻣﻲآﺮد. ﻣﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﺮد ﺑﻴﻤﺎر )1( ﻗﺮاردادهﺎﻳﻲ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ آﻪ هﻤﻪ ﺁن ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻣﺎ ﺑﻮد.‬ ‫آﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎور ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ اﻳﻦ ﻣﺮد آﻤﺘﺮ از ﻳﻚ ﻗﺮن ﺁﻳﻨﺪﻩ‬ ‫ﻧﻔﺲهﺎي ﺁﺧﺮش را ﺧﻮاهﺪ آﺸﻴﺪ. ﻣﺎ هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻗﺮاردادهﺎي ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺑﺎ دوﻟﺖ اﻳﺮان ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ و‬ ‫ﻧﻴﺰ ﺟﺎﺳﻮسهﺎ و ﻣﺰدوراﻧﻲ در اﻳﻦ دو آﺸﻮر ﺑﻪ آﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ. رﺷﻮﻩ، ﻓﺴﺎد اداري‬ ‫وﺳﺮﮔﺮﻣﻲ ﭘﺎدﺷﺎهﺎن ﺑﺎ زﻧﺎن زﻳﺒﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮرﻳﺎﻧﻪ در ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻔﻮذ آﺮدﻩ ﺑﻮد وﻟﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ هﻤﻪ‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﺑﻪ دﻻﻳﻞ زﻳﺮ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ آﺎر اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ:‬ ‫١ـ ﻧﻴﺮوي اﺳﻼم در ﺟﺎن ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ.‬ ‫ﻳﻚ ﻓﺮد ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﭘﻴﺮوي از اﺳﻼم اﺳﺘﻮار اﺳﺖ. هﻤﭽﻨﺎن آﻪ اﺳﻼم در ﺟﺎن ﻳﻚ ﻣﺴﻠﻤﺎن،‬ ‫هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ در دل آﺸﻴﺶهﺎ و راهﺒﺎن ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ، آﻪ ﺟﺎن ﻣﻲدهﻨﺪ وﻟﻲ دﺳﺖ از ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﺮﻧﻤﻲدارﻧﺪ، ﺧﻄﺮ وﺟﻮد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺷﻴﻌﻪ در اﻳﺮان، از اﻳﻦ هﻢ ﺑﻴﺸﺘﺮاﺳﺖ زﻳﺮا ﺁﻧﺎن ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن‬ ‫را آﺎﻓﺮ و ﻧﺠﺲ ﻣﻲداﻧﻨﺪ. ﻣﺴﻴﺤﻲ در ﻧﮕﺎﻩ ﻳﻚ ﺷﻴﻌﻪ هﻤﭽﻮن ﻧﺠﺎﺳﺘﻲ اﺳﺖ آﻪ ﻳﻜﻲ از دﺳﺘﺎن ﻣﺎ‬ ‫را ﺁﻟﻮدﻩ آﺮدﻩ اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ در ﭘﺎك آﺮدن ﺁن ﺑﻜﻮﺷﻴﻢ.‬ ‫وﻗﺘﻲ از ﻳﻚ ﻧﻔﺮ ﺁﻧﺎن ﭘﺮﺳﻴﺪم ﭼﺮا در ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﻲﻧﮕﺮﻳﺪ، در ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺖ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺣﻜﻴﻤﻲ ﺑﻮد و ﺑﻪ اﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﭘﻴﺮاﻣﻮن آﺎﻓﺮان ﻧﻮﻋﻲ ﻓﺸﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻳﺠﺎد‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﺎن اﺣﺴﺎس ﺗﻨﮕﻲ و ﺗﺮس آﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪﺳﻮي ﺧﺪا و دﻳﻦ درﺳﺖ هﺪاﻳﺖ ﺷﻮﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎ هﺮﮔﺎﻩ از آﺴﻲ اﺣﺴﺎس ﺧﻄﺮ آﻨﻨﺪ او را در ﻓﺸﺎر ﻗﺮار ﻣﻲدهﻨﺪ ﺗﺎ دوﺑﺎرﻩ ﻣﻄﻴﻊ‬ ‫وﻓﺮﻣﺎنﺑﺮدار ﮔﺮدد. ﻣﻨﻈﻮر از ﻧﺠﺎﺳﺘﻲ هﻢ آﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻧﻪ ﭘﻠﻴﺪي ﻇﺎهﺮي ﺑﻠﻜﻪ ﻧﺠﺎﺳﺖ ﻣﻌﻨﻮي‬ ‫اﺳﺖ و ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن آﻪ هﻤﻪ آﺎﻓﺮان را ﻓﺮاﻣﻲﮔﻴﺮد، ﺣ ّﻲ ﻣﺠﻮﺳﺎﻧﻲ آﻪ ﺳﺎآﻨﺎن اﻳﺮان‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺑﻮدﻩاﻧﺪ.‬ ‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا، ﻧﺒ ّت و ﻣﻌﺎد ﺑﺎور دارﻧﺪ، ﭼﺮا ﺁﻧﺎن را ﻧﺠﺲ ﻣﻲداﻧﻴﺪ؟ او ﮔﻔﺖ: ﺑﻪ‬ ‫ﻮ‬ ‫ِ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ را اﻧﻜﺎر ﻣﻲآﻨﻨﺪ و اﻳﻦ ﺑﻪ‬ ‫دو دﻟﻴﻞ، ﻧﺨﺴﺖ اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻤ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎي دروﻏﮕﻮ ﺧﻮاﻧﺪن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮاﺳﺖ، و ﻣﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ آﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﻧﺠﺲ هﺴﺘﻴﺪ‬ ‫زﻳﺮا ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻋﻘﻞ، هﺮآﺲ ﺁزار رﺳﺎﻧﺪ، ﻣﻲﺗﻮان او را ﺁزار داد)2( .‬ ‫دوم ﺁﻧﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان اﻟﻬﻲ ﻧﺴﺒﺖهﺎي ﻧﺎروا ﻣﻲدهﻨﺪ، ﻣﺜﻼ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﻣﺴﻴﺢ ﺷﺮاب ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪ‬ ‫ً‬ ‫و او ﻧﻔﺮﻳﻦ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد ﭼﻮن ﺑﻪ ﺻﻠﻴﺐ آﺸﻴﺪﻩ ﺷﺪ.‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺮﺁﺷﻔﺘﻪ ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﻨﺪ، او ﮔﻔﺖ: ﺗﻮ ﻧﻤﻲداﻧﻲ، در آﺘﺎب ﻣﻘﺪس ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ ﺳﺨﻨﺎﻧﻲ اﺳﺖ، ﻣﻦ ﺑﺎ ﺁﻧﻜﻪ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻢ اﻳﻦ ﻣﺮد در ﻣﻮرد دوم دروغ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﺳﻜﻮت آﺮدم؛‬ ‫)3( اﻟﺒ ّﻪ او در ﻣﻮرد ا ّل درﺳﺖ ﻣﻲﮔﻔﺖ و ﻣﻦ ﻧﻤﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ آﻪ ﺑﺎ او ﺑﺤﺚ آﻨﻢ زﻳﺮا ﻣﻦ در‬ ‫و‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺟﺎﻣﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﺑﻮدم و ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪم آﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﺸﻜﻮك ﺷﻮﻧﺪ، از اﻳﻦرو هﻤﻮارﻩ از ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺟﻨﺠﺎﻟﻲ‬ ‫دوري ﻣﻲﺟﺴﺘﻢ.‬ ‫٢ـ روزﮔﺎري اﺳﻼم دﻳﻦ زﻧﺪﮔﻲ ﺑﻮدﻩ آﻪ ﺳﺮوري داﺷﺘﻪ، و ﺑﺮدﻩ ﺧﻮاﻧﺪن ﺳﺮوران دﺷﻮار اﺳﺖ‬ ‫.‬ ‫ﻏﺮور ﺳﺮوري ـ ﺣ ّﻲ در هﻨﮕﺎم ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ و ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﮔﻲ ـ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪﺳﻮي ﺑﺮﺗﺮي ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ.‬ ‫ﺘ‬ ‫ِ ﮔﺬﺷﺘﻪ‬ ‫ﻣﺎ هﻢ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼم را واروﻧﻪ آﻨﻴﻢ ﺗﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺣﺴﺎس آﻨﻨﺪ آﻪ ﺳﺮوري‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ در ﺷﺮاﻳﻂ وﻳﮋﻩاي ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ و اآﻨﻮن ﺁن زﻣﺎن ﺳﭙﺮي ﺷﺪﻩ و ﺑﺎزﻧﺨﻮاهﺪ ﮔﺸﺖ.‬ ‫٣ـ ﻣﺎ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ آﻪ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲهﺎ و ﭘﺎدﺷﺎهﺎن اﻳﺮان ﺁﮔﺎﻩ ﻧﺸﻮﻧﺪ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎي ﺳﻠﻄﻪﮔﺮاﻧﻪ ﻣﺎ‬ ‫را در هﻢ ﻧﺮﻳﺰﻧﺪ.‬ ‫اﻟﺒ ّﻪ اﻳﻦ دو ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭼﻨﺎنآﻪ اﺷﺎرﻩ ﺷﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﺗﻮان ﺷﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ ا ّﺎ وﺟﻮد ﻳﻚ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺮآﺰي‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﺎ ﺣﺎآﻤ ّﺖ و ﭘﻮل و اﺳﻠﺤﻪ آﻪ ﻣﺮدم ﻓﺮﻣﺎنﺑﺮدار ﺁن ﺑﻮدﻧﺪ اﻣﺮي ﻧﮕﺮان آﻨﻨﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﻴ‬ ‫٤ـ ﻣﺎ از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻧﮕﺮان ﺑﻮدﻳﻢ.‬ ‫ﻋﻠﻤﺎي اﻻزهﺮ، ﻋﺮاق و اﻳﺮان اﺳﺘﻮارﺗﺮﻳﻦ ﺳﺪ در ﺑﺮاﺑﺮﺧﻮاﺳﺘﻪهﺎي ﻣﺎ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ، ﺁﻧﺎن‬ ‫از اﺻﻮل زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻌﺎﺻﺮ آﺎﻣﻼ ﺑﻲا ّﻼع ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﻬﺸﺘﻲ را آﻪ ﻗﺮﺁن ﻣﮋدﻩ دادﻩ ﺑﻮد هﺪف ﺧﻮد‬ ‫ً ﻃ‬ ‫ﻗﺮار دادﻩ ﺑﻮدﻧﺪ، و ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﺳﺮ ﺳﻮزﻧﻲ از اﻋﺘﻘﺎدات ﺧﻮد دﺳﺖ ﺑﺮدارﻧﺪ، و ﻣﺮدم از ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﭘﻴﺮوي ﻣﻲآﺮدﻧﺪ و ﺣﻜﻮﻣﺖ هﻤﭽﻮن ﻣﻮش هﺮاﺳﺎن از ﮔﺮﺑﻪ، از ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪ، اﻟﺒ ّﻪ اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﻴﻌﻴﺎن، آﻤﺘﺮ از ﻋﻠﻤﺎي ﺧﻮد ﻓﺮﻣﺎنﺑﺮي داﺷﺘﻨﺪ، زﻳﺮا ﺁﻧﺎن هﻢ ﺳﻠﻄﺎن و هﻢ ﺷﻴﺦ‬ ‫اﻻﺳﻼم را ﺣﺎآﻢ ﻣﻲداﻧﻨﺪ، در ﺣﺎﻟﻲ آﻪ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺣﻜﻮﻣﺖ را ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﻣﻲداﻧﻨﺪ و ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻠﻄﺎن اهﻤ ّﺖ آﺎﻓﻲ ﻧﻤﻲدهﻨﺪ؛ ا ّﺎ اﻳﻦ ﺗﻔﺎوت ﭼﻴﺰي از ﻧﮕﺮاﻧﻲ وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات و ﺣﺎآﻤﺎن‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎي آﺒﻴﺮ ﻧﻤﻲآﺎﺳﺖ.‬ ‫ﻣﺎ آﻨﻔﺮاﻧﺲهﺎي ﺑﺴﻴﺎري ﺗﺸﻜﻴﻞ دادﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻧﮕﺮان آﻨﻨﺪﻩ راﻩﺣﻞهﺎﻳﻲ ﺑﻴﺎﺑﻴﻢ ا ّﺎ هﺮ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﺎر ﺑﺎ ﺑﻦﺑﺴﺖ روﺑﺮو ﻣﻲﺷﺪﻳﻢ. ﮔﺰارشهﺎي رﺳﻴﺪﻩ از ﺟﺎﺳﻮسهﺎ و ﻣﺰدوران ﻧﻴﺰ ﻧﺎاﻣﻴﺪ آﻨﻨﺪﻩ‬ ‫ﺑﻮد، هﻤﭽﻮن ﻧﺘﺎﻳﺞ آﻨﻔﺮاﻧﺲهﺎ آﻪ ﻳﺎ ﺻﻔﺮ ﺑﻮد و ﻳﺎ زﻳﺮ ﺻﻔﺮ، ﻧﺎاﻣﻴﺪي در ﻣﺎ راهﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‬ ‫زﻳﺮا ﻣﺎ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺗﻼش ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ و ﺻﺒﺮ ﺑﻲﭘﺎﻳﺎن ﺁﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ.‬ ‫ﺑﻪ ﻳﺎد دارم آﻪ ﻳﻚ ﺑﺎر آﻨﻔﺮاﻧﺴﻲ ﺑﺎ ﺣﻀﻮر ﺷﺨﺺ وزﻳﺮ وﺑﺰرگﺗﺮﻳﻦ آﺸﻴﺸﺎن و ﺗﻌﺪادي از‬ ‫آﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺮﭘﺎ آﺮدﻩ ﺑﻮدﻳﻢ، اﻓﺮادﺣﺎﺿﺮ در ﺟﻠﺴﻪ ﺑﻴﺴﺖ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻴﺶ از ﺳﻪ ﺳﺎﻋﺖ ﮔﻔﺘﮕﻮ‬ ‫آﺮدﻳﻢ و آﻨﻔﺮاﻧﺲ را ﺑﺪون ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﺑﺮدﻳﻢ.‬ ‫ا ّﺎ اﺳﻘﻒ ﮔﻔﺖ: »ﻧﺎاﻣﻴﺪ ﻧﺸﻮﻳﺪ! ﻣﺴﻴﺢ ﭘﺲ از ﺳﻴﺼﺪ ﺳﺎل ﺷﻜﻨﺠﻪ، و ﺗﺒﻌﻴﺪ و آﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﺧﻮد و‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﻴﺮواﻧﺶ ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ رﺳﻴﺪ. ﺷﺎﻳﺪ هﻢ او از ﻣﻠﻜﻮت ﻧﻈﺮ ﻟﻄﻔﻲ ﺑﻴﻔﻜﻨﺪ و ﻣﺎ ﻣﻮ ّﻖ ﺷﻮﻳﻢ ﺣ ّﻲ ﭘﺲ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻓ‬ ‫از ﺳﻴﺼﺪ ﺳﺎل آ ّﺎر را از ﻣﺮاآﺰﺷﺎن ﺑﻴﺮون ﺑﺮاﻧﻴﻢ. ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻳﻤﺎن اﺳﺘﻮار و ﺑﺮدﺑﺎري‬ ‫ﻔ‬ ‫ﺑﻲﭘﺎﻳﺎن ﻣﺠ ّﺰ ﺷﻮﻳﻢ و از هﻤﻪ وﺳﺎﻳﻞ و راﻩهﺎ ﺑﺮاي ﺗﺴّﻂ و ﺗﺮوﻳﺞ ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ در ﺳﺮزﻣﻴﻦهﺎي‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻬ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻬﺮﻩ ﺑﺒﺮﻳﻢ، اﮔﺮ ﭼﻪ ﭘﺲ از ﻗﺮنهﺎ ﺑﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺮﺳﻴﻢ؛ آﻪ ﭘﺪران ﺑﺮاي ﻓﺮزﻧﺪان‬ ‫ﻣﻲآﺎرﻧﺪ.»‬ ‫ﻳﻚ ﺑﺎر آﻨﻔﺮاﻧﺴﻲ در وزارت ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪ آﻪ در ﺁن ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎﻧﻲ ازﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎي آﺒﻴﺮ، ﻓﺮاﻧﺴﻪ و‬ ‫روﺳﻴﻪ در ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﻮح ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻨﺪ: دﻳﭙﻠﻤﺎتهﺎ و دﻳﻦﻣﺮدان. ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ ﻣﻦ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ‬ ‫ﭘﻴﻮﻧﺪهﺎي ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺎ وزﻳﺮ در اﻳﻦ آﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺷﺮآﺖ داﺷﺘﻢ. اﻋﻀﺎي آﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻪﻃﻮرﮔﺴﺘﺮدﻩاي‬ ‫ﻣﺸﻜﻼت ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار دادﻧﺪ. ﺁﻧﺎن راﻩهﺎي اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن، ﺟﺪا‬ ‫ﻧﻤﻮدن ﺁﻧﻬﺎ از ﺑﺎورهﺎﻳﺸﺎن و ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪن ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺣﻮزﻩ اﻳﻤﺎن را ﻣﻄﺮح آﺮدﻧﺪ ـ هﻤﭽﻨﺎن آﻪ‬ ‫اﺳﭙﺎﻧﻴﺎ ﭘﺲ از ﻗﺮنهﺎ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮﺑﺮ ﺑﻪ ﺣﻮزﻩ اﻳﻤﺎن ﺑﺎزﮔﺸﺖ ـ ا ّﺎ ﻧﺘﻴﺠﻪ در ﺳﻄﺢ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﻄﻠﻮب ﻧﺒﻮد. ﻣﻦ ﻣﺸﺮوح ﮔﻔﺘﮕﻮهﺎي اﻳﻦ آﻨﻔﺮاﻧﺲ را در آﺘﺎﺑﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم »ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﻠﻜﻮت‬ ‫ﻣﺴﻴﺢ« ﻧﮕﺎﺷﺘﻢ.‬ ‫ﻣ‬ ‫آﻨﺪن رﻳﺸﻪهﺎي درﺧﺘﻲ آﻪ در ﺷﺮق و ﻏﺮب زﻣﻴﻦ ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﻓﺘﻪ دﺷﻮار اﺳﺖ ا ّﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ هﺮ‬ ‫ﺑﻬﺎﻳﻲ از دﺷﻮاريهﺎي اﻳﻦ آﺎر آﺎﺳﺖ. ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﺑﺪ و اﻳﻦ ﻣﮋدﻩ ﺧﻮد ﻣﺴﻴﺢ، ﺑﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻣ ﻤ‬ ‫ﻣﺎ اﺳﺖ. ا ّﺎ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ از ﺷﺮاﻳﻂ زﻣﺎﻧﻲ اﻧﺤﻄﺎط ﺷﺮق و ﻏﺮب ﺳﻮد‬ ‫ﺟﺴﺖ و ﺑﺎ ﭘﺎﻳﺎن دوران اﻧﺤﻄﺎط ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﻓﺮﺻﺖ از ﻣﻴﺎن ﻣﻲرﻓﺖ آﻪ ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﺷﺪ.‬ ‫آﺎر ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ اﻧﺤﻄﺎط ﮔﺮاﻳﻴﺪ و آﺸﻮرهﺎي ﻣﺴﻴﺤﻲ رو ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻧﻬﺎدﻧﺪ و اآﻨﻮن هﻨﮕﺎم ﺁن‬ ‫رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﭽﻪ را ّ ﻗﺮنهﺎ از دﺳﺖ دادﻩاﻳﻢ ﺑﺎ ﻓﺪاآﺎري ﺑﺎز ﺳﺘﺎﻧﻴﻢ. ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ‬ ‫ﻃﻲ‬ ‫ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎي آﺒﻴﺮ در اﻳﻦ روزﮔﺎر ﻟﻮاي اﻳﻦ ﻣﺒﺎرزﻩ ﻓﺮﺧﻨﺪﻩ را در دﺳﺖﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ ا ّل‬ ‫و‬ ‫)1( اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ.‬ ‫)2( ﺁﻳﻴﻦ اﺳﻼم در ﻣﻮاردي آﻪ اﺣﺘﻤﺎل هﺪاﻳﺖ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁزار رﺳﺎﻧﻨﺪﻩ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد ﻧﻴﻜﻮ ﺳﻔﺎرش ﻣﻲآﻨﺪ و روش ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻴﺰ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﺁن ﺣﻀﺮت ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ: »ﺛﻼ ٌ ِﻦْ ﻣ َﺎر ِ اﻻﺧﻼ ِ: ﺗﺼ ُ َﻦْ ﻗﻄﻌ َ و ﺗﻌ ِﻲ َﻦْﺣﺮﻣ َ و ﺗﻌ ُﻮ‬ ‫َ َث ﻣ َﻜ ِم َ ْ َق َ ِﻞ ﻣ َ َ َﻚ َ ُ ْﻄ ﻣ َ َ َﻚ َ َ ْﻔ‬ ‫ﻋ ﱠﻦْ ﻇﻠﻤ َ« ﻳﻌﻨﻲ ﺳﻪ ﭼﻴﺰ از ﻣﻜﺎرم اﺧﻼق اﺳﺖ: »ﺑﻪ آﺴﻲ آﻪ ﭘﻴﻮﻧﺪش را از ﺗﻮ ﺑﺮﻳﺪ ﺑﭙﻴﻮﻧﺪ‬ ‫َﻤ ََ َﻚ‬ ‫و ﺑﻪ ﺁن آﺲ آﻪ از ﺗﻮ ﺑﺎزداﺷﺖ ﺑﺒﺨﺸﺎي و از ﺁن آﺲ آﻪ ﺑﺮ ﺗﻮ ﺳﺘﻢ روا داﺷﺖ درﮔﺬر.»‬ ‫از اﻳﻦ ﺳﺨﻦ روﺷﻦ ﻣﻲﮔﺮدد آﻪ اﺳﺘﺪﻻل ﻳﺎد ﺷﺪﻩ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻧﺠﺎﺳﺖ اهﻞآﺘﺎب ﺻﺤﻴﺢ ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫ﻧﺠﺲ ﺑﻮدن اهﻞآﺘﺎب ـ ﻧﺰد ﻓﻘﻬﺎﻳﻲ آﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﻓﺘﻮا ﻣﻲدهﻨﺪ ـ ﻳﻚ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻓﻘﻬﻲ اﺳﺖ و ﺑﻴﺎن دﻟﻴﻞهﺎ‬ ‫وﻣﺪركهﺎي ﺁن، در اﻳﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻧﻤﻲﮔﻨﺠﺪ.‬ ‫)3( در ﺑﺎب ٦٢ اﻧﺠﻴﻞ ﻣﺘﻲ ﺑﻨﺪ ٩٢ و ﺑﺎب ٤١ اﻧﺠﻴﻞ ﻣﺮﻗﺲ ﺑﻨﺪ ٥٢ و ﺑﺎب ٢٢ اﻧﺠﻴﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﺑﻨﺪ‬ ‫٨١ ازﻗﻮل ﻣﺴﻴﺢ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ، او ﭘﺲ از ﺁنآﻪ از ﺟﺎم ﺷﺮاب ﻧﻮﺷﻴﺪ، ﺁن را ﺑﻪ ﺷﺎﮔﺮداﻧﺶ داد و‬ ‫ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ: »هﺮ ﺁﻳﻨﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ از ﻋﺼﻴﺮ اﻧﮕﻮر ﻧﺨﻮرم ﺗﺎ روزي آﻪ‬ ‫درﻣﻠﻜﻮت ﺧﺪا ﺁن را ﺗﺎزﻩ ﺑﻨﻮﺷﻢ».‬ ‫ﺑﺨﺶ دوم‬ ‫در ﺳﺎل ٠١٧١ وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﻣﻦ را ﺑﻪ ﻣﺼﺮ، ﻋﺮاق، ﺗﻬﺮان، ﺣﺠﺎز و اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻓﺮﺳﺘﺎد‬ ‫ﺗﺎ ا ّﻼﻋﺎت آﺎﻓﻲ ﺑﺮاي ﺿﻌﻴﻒ آﺮدن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﭼﻴﺮﮔﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮ ﺁﻧﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁورم.‬ ‫ﻃ‬ ‫هﻤﺰﻣﺎن ﻧﻪ ﻧﻔﺮ دﻳﮕﺮ از ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ آﺎرﻣﻨﺪان وزارت آﻪ ﻓﻌﺎﻟ ّﺖ، ﻧﺸﺎط و دﻟﺒﺴﺘﮕﻲ آﺎﻓﻲ ﺑﺮاي‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺗﺤﻜﻴﻢ ﺳﻠﻄﻪ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﺑﺮ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ و دﻳﮕﺮ آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ را داﺷﺘﻨﺪ، ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻋﺰام ﺷﺪﻧﺪ. وزارت ﭘﻮل آﺎﻓﻲ،ا ّﻼﻋﺎت ﻻزم، ﻧﻘﺸﻪهﺎي ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ و ﻧﺎمهﺎي ﺣﺎآﻤﺎن،‬ ‫ﻃ‬ ‫ﺳﺮان ﻗﺒﺎﻳﻞ و ﻋﺎﻟﻤﺎن را در اﺧﺘﻴﺎر ﻣﺎ ﻗﺮار داد. اﻳﻦ ﺳﺨﻦ دﺑﻴﺮآﻞ را هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺴﻴﺢ‬ ‫ﻣﺎ را ﺑﺪرود ﻣﻲداد، ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻲآﻨﻢ.‬ ‫او ﮔﻔﺖ: »ﺁﻳﻨﺪﻩ آﺸﻮر ﻣﺎ در ﮔﺮو ﻣﻮﻓﻘ ّﺖ ﺷﻤﺎﺳﺖ، ﺁﻧﭽﻪ در ﺗﻮان دارﻳﺪ آﻮﺗﺎهﻲ ﻧﻜﻨﻴﺪ».‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺎ هﺪف دوﮔﺎﻧﮕﻲ، راهﻲ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻣﺮآﺰ ﺧﻼﻓﺖ اﺳﻼﻣﻲ ﺷﺪم در ﻟﻨﺪن زﺑﺎنهﺎي ﺗﺮآﻲ،‬ ‫ﻋﺮﺑﻲ )زﺑﺎن ﻗﺮﺁن( و ﭘﻬﻠﻮي )زﺑﺎن اﻳﺮاﻧﻴﺎن( را ﺁﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮدم وﻟﻲ ﺣﺎﻻ ﺑﺎﻳﺪ زﺑﺎن ﺗﺮآﻲ )زﺑﺎن‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺮآﻴﻪ( را ﺗﻜﻤﻴﻞﻣﻲﻧﻤﻮدم. ﺁﻣﻮﺧﺘﻦ زﺑﺎن ﺑﺎ داﻧﺴﺘﻦ زﺑﺎن ﺁن ﻃﻮري آﻪ ﺑﺘﻮان ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻣﺮدم ﺁن آﺸﻮر ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺖ ﺗﻔﺎوت دارد. ﻧﺨﺴﺖ ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﻃﻮل ﻣﻲآﺸﺪ ا ّﺎ دوﻣﻲ ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫درازا ﺧﻮاهﺪ آﺸﻴﺪ و ﻣﻦ ﺑﺎﻳﺪ زﺑﺎن را ﺑﺎ هﻤﻪ رﻳﺰﻩآﺎريهﺎﻳﺶ ﭼﻨﺎن ﻣﻲﺁﻣﻮﺧﺘﻢ آﻪ ﻣﻮرد‬ ‫ﺑﺪﮔﻤﺎﻧﻲ ﻗﺮار ﻧﮕﻴﺮم.‬ ‫ا ّﺎ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﮕﺮاﻧﻲ زﻳﺎدي ﻧﺪاﺷﺘﻢ. زﻳﺮا ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺴﺎﻣﺢ، ﺳﻌﻪ ﺻﺪر و ﺧﻮشﮔﻤﺎﻧﻲ را‬ ‫ﻣ‬ ‫از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﺁﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﺪﮔﻤﺎﻧﻲ ﻧﺰد ﺁﻧﻬﺎ ﭼﻮن ﺑﺪﮔﻤﺎﻧﻲ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ. ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺗﺮآﺎن ﻧﻴﺰ‬ ‫در رﺗﺒﻪاي ﻧﺒﻮد آﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺟﺎﺳﻮﺳﺎن و ﻣﺰدوران را ﺑﺎز ﺷﻨﺎﺳﺪ. اﻳﻦ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺁﻧﭽﻨﺎن ﻧﺎﺗﻮان و‬ ‫از هﻢ ﮔﺴﻴﺨﺘﻪ ﺑﻮد آﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺎ را ﺁﺳﻮدﻩ ﻣﻲآﺮد.‬ ‫ﭘﺲ از ﻳﻚ ﺳﻔﺮ ﺧﺴﺘﻪ آﻨﻨﺪﻩ ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل رﺳﻴﺪم. ﺧﻮد را ﻣﺤ ّﺪ ﻧﺎﻣﻴﺪم و ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ )ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﮔﺮدهﻤﺎﻳﻲ و ﻋﺒﺎدت ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن( رﻓﺘﻢ. ﻧﻈﻢ، ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ و ﻓﺮﻣﺎنﺑﺮداري ﺁﻧﺎن ﺷﮕﻔﺖ زدﻩام آﺮد.‬ ‫ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ: ﭼﺮا ﻣﺎ ﺑﺎ اﻳﻦ اﻧﺴﺎنهﺎ ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﻢ؟ ﭼﺮا ﻣﻲآﻮﺷﻴﻢ ﺁﻧﻬﺎ را درهﻢ ﺑﻜﻮﺑﻴﻢ و‬ ‫دﺳﺘﺎوردهﺎﻳﺸﺎن را ﺑﺮﺑﺎﻳﻴﻢ؟ ﺁﻳﺎ ﻣﺴﻴﺢ ﻣﺎ را ﺑﺪﻳﻦ آﺎر ﺳﻔﺎرش آﺮدﻩاﺳﺖ؟ ا ّﺎ زود اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫اهﺮﻳﻤﻨﻲ را از ﺧﻮد دور آﺮدم و دوﺑﺎرﻩ ارادﻩ ﻧﻤﻮدم آﻪ اﻳﻦ ﺟﺎم را ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن ﺑﻨﻮﺷﻢ.‬ ‫ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻢ آﻬﻦﺳﺎﻟﻲ ﺑﺮﺧﻮرد آﺮدم ﺑﻪ ﻧﺎم اﺣﻤﺪ اﻓﻨﺪم آﻪ در ﺧﻮشﻧﻔﺴﻲ، ﭘﺮﺣﻮﺻﻠﮕﻲ، ﭘﺎك ﺑﺎﻃﻨﻲ‬ ‫و ﺧﻴﺮﺧﻮاهﻲ، ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﺮدان دﻳﻨﻲﻣﺎن را هﻤﭽﻮن او ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدم. او ﺷﺐ و روز ﻣﻲآﻮﺷﻴﺪ ﺗﺎ‬ ‫هﻤﭽﻮن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻮد آﻪ او را ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻲداﻧﺴﺖ. هﺮﮔﺎﻩ ﻧﺎم او‬ ‫را ﻣﻲﺑﺮد ﭼﺸﻤﺎﻧﺶ ﭘﺮ از اﺷﻚ ﻣﻲﺷﺪ. ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ او ﺣ ّﻲ ﻳﻚﺑﺎر هﻢ از رﻳﺸﻪ و آﺴﺎن ﻣﻦ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻧﭙﺮﺳﻴﺪ. او ﻣﺮا ﻣﺤ ّﺪ اﻓﻨﺪي ﺻﺪا ﻣﻲآﺮد. ﺁنﭼﻪ ﻣﻲﭘﺮﺳﻴﺪم ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻲﺁﻣﻮﺧﺖ و وﻗﺘﻲ ﻓﻬﻤﻴﺪ آﻪ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻣﻦ درآﺸﻮرﺷﺎن ﻣﻴﻬﻤﺎن هﺴﺘﻢ و ﺑﺮاي آﺎر و زﻧﺪﮔﻲ در ﺳﺎﻳﻪ ﺧﻠﻴﻔﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ رﻓﺘﻪام، ﺑﺎ ﻣﻦ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ آﺮد. اﻳﻦهﺎ دﻻﻳﻠﻲ ﺑﻮد آﻪ ﻣﻦ ﺑﺮاي زﻧﺪﮔﻲ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل اراﺋﻪ آﺮدﻩ ﺑﻮدم.‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻴﺦ ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﻦ ﺟﻮاﻧﻲ هﺴﺘﻢ آﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدرم را از دﺳﺖ دادﻩام. ﺑﺮادري هﻢ ﻧﺪارم ﺁﻧﺎن ﺑﺮاﻳﻢ‬ ‫ﺛﺮوﺗﻲ ﺑﻪ ارث ﮔﺬاﺷﺘﻪاﻧﺪ. ﻣﻦ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪم آﻪ ﻗﺮﺁن و ﺳ ّﺖ ﺑﻴﺎﻣﻮزم و ﻟﺬا ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ اﺳﻼم ﺁﻣﺪﻩام‬ ‫ﻨ‬ ‫آﻪ ﺑﻪ دﻳﻦ و دﻧﻴﺎ ﺑﺮﺳﻢ. ﺷﻴﺦ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮش ﺁﻣﺪ ﮔﻔﺖ. او ﺑﺎ آﻠﻤﺎﺗﻲ آﻪ ﻋﻴﻨﺎ ﻣﻲﺁورم ﮔﻔﺖ:‬ ‫ً‬ ‫ﺑﻪ ﭼﻨﺪ دﻟﻴﻞ اﺣﺘﺮام ﺗﻮ ﻻزم اﺳﺖ:‬ ‫١ـ ﺗﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮادرﻧﺪ.‬ ‫٢ـ ﺗﻮ ﻣﻴﻬﻤﺎﻧﻲ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ: »ﻣﻴﻬﻤﺎن را ﻧﻮازش آﻨﻴﺪ».‬ ‫٣ـ ﺗﻮ ﺟﻮﻳﻨﺪﻩ داﻧﺸﻲ و اﺳﻼم ﺑﺮ ﺑﺰرﮔﺪاﺷﺖ ﺟﻮﻳﻨﺪﮔﺎن داﻧﺶ ﭘﺎيﻣﻲﻓﺸﺎرد.‬ ‫٤ـ ﺗﻮ در ﭘﻲ آﺴﺒﻲ و در ﺧﺒﺮ اﺳﺖ آﻪ »آﺎﺳﺐ دوﺳﺖ ﺧﺪاﺳﺖ».‬ ‫از اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﮕﻔﺖ زدﻩ ﺷﺪﻩ، ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ: ﭼﻪ ﺧﻮب ﺑﻮد ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ ﭼﻨﻴﻦ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺗﺎﺑﻨﺎآﻲ‬ ‫ﻴ‬ ‫داﺷﺖ و ﺗﻌ ّﺐ آﺮدم آﻪ ﭼﺮا اﺳﻼم ﺑﺎ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ واﻻﻳﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ اﻳﻦ ﺣﺎآﻤﺎن ﺳﺮآﺶ و‬ ‫ﺠ‬ ‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﻲا ّﻼع از زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺪﻳﻦ ﭘﺎﻳﻪ ﻧﺎﺗﻮان و ﭘﺴﺖ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﻃ‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻴﺦ ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﻲﺧﻮاهﻢ ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ را ﺑﻴﺎﻣﻮزم. او از اﻳﻦ درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻦ ﺷﺎدﻣﺎن ﺷﺪ و ﺁﻣﻮزش‬ ‫ﺳﻮرﻩ ﺣﻤﺪ و ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻣﻔﺎهﻴﻢ ﺁن را ﺁﻏﺎز ﻧﻤﻮد. ﺗﻠﻔﻆ ﺑﺮﺧﻲ از آﻠﻤﺎت ﺑﺮاﻳﻢ دﺷﻮار ﺑﻮد و ﮔﺎﻩ‬ ‫ﺣ ّﻲ در ﻧﻬﺎﻳﺖ، ﻣﺸ ّﺖ ﻣﻲدﻳﺪم. ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﻲﺁورم آﻪ ﺗﻠﻔﻆ ﺟﻤﻠﻪ: »و ﻋ َ ا َﻢٍﻣ ﱠﻦْ ﻣﻌ َ)1( » را‬ ‫َ َﻠﻲ ُﻣ ِﻤ َ َﻚ‬ ‫ﻘ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﭘﺲ از دﻩهﺎ ﺑﺎر ﺗﻜﺮار در ﻃﻮل ﻳﻚ هﻔﺘﻪ ﺁﻣﻮﺧﺘﻢ. زﻳﺮا ﺷﻴﺦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻨﺎن ادﻏﺎم آﻨﻲ آﻪ‬ ‫هﺸﺖ »ﻣﻴﻢ« ﭘﺪﻳﺪار ﺷﻮد. ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻦ در ﻃﻮل دو ﺳﺎل آﺎﻣﻞ ﻗﺮﺁن را از اﺑﺘﺪا ﺗﺎ اﻧﺘﻬﺎ‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪم.‬ ‫او هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺮا ﺁﻣﻮزش دهﺪ وﺿﻮي ﻧﻤﺎز ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ و از ﻣﻦ هﻢ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﭼﻮن او وﺿﻮ ﺑﮕﻴﺮم و روي ﺑﻪ ﻗﺒﻠﻪ ﺑﻨﺸﻴﻨﻢ.‬ ‫ﮔﻔﺘﻨﻲ اﺳﺖ وﺿﻮ ﻳﻜﻲ از ﺷﺴﺘﺸﻮهﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. اﺑﺘﺪا روي را ﻣﻲﺷﻮﻳﻨﺪ، ﺳﭙﺲ دﺳﺖ‬ ‫راﺳﺖ را از اﻧﮕﺸﺘﺎن ﺗﺎ ﺁرﻧﺞ و ﺁنﮔﺎﻩ دﺳﺖ ﭼﭗ را ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﮔﻮﻧﻪ، ﭘﺲ از ﺁن ﺑﺮ ﺳﺮ، ﭘﺸﺖ‬ ‫ﮔﻮشهﺎ و ﮔﺮدن دﺳﺖ ﻣﻲآﺸﻨﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺎهﺎﻳﺸﺎن را ﻣﻲﺷﻮﻳﻨﺪ.‬ ‫ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﮔﺮداﻧﺪن ﺁب در دهﺎن و ﺑﻪ ﺑﻴﻨﻲ آﺸﺎﻧﺪن ﺁن ﭘﻴﺶ از وﺿﻮ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﻜﻮ اﺳﺖ.‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدﻩ از ﻣﺴﻮاك ﺑﺮاﻳﻢ ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮار ﺑﻮد ـ و ﺁن ﭼﻮﺑﻲ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮاي ﺗﻤﻴﺰ آﺮدن دﻧﺪانهﺎﻳﺸﺎن‬ ‫ﭘﻴﺶ از وﺿﻮ ﺑﻪ دهﺎن ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ. ﻣﻦ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدم اﻳﻦ ﭼﻮب ﺑﺮاي دهﺎن و دﻧﺪانهﺎ زﻳﺎنﺁور‬ ‫اﺳﺖ، ﮔﺎهﻲ ﻧﻴﺰ دهﺎن را زﺧﻢ ﻣﻲآﺮد و از ﺁن ﺧﻮن ﻣﻲﺁﻣﺪ. ـ ا ّﺎ ﻣﻦ ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ از اﻳﻦ آﺎر ﺑﻮدم‬ ‫ﻣ‬ ‫آ‬ ‫ﻨ‬ ‫زﻳﺮا ﻣﺴﻮاك زدن ﺳ ّﺖ ﻣﺆ ّﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﺣﻀﺮت ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮد و ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻓﻀﻴﻠﺖهﺎي ﺑﺴﻴﺎري ﺑﺮاي ﺁن ﺑﺮﻣﻲﺷﻤﺮدﻧﺪ.‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻲﺑﺮدم ﭘﻮﻟﻲ ﺑﻪ ﺧﺎدم ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻲﭘﺮداﺧﺘﻢ و ﺷﺐهﺎ ﻧﺰدش‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﺑﻴﺪم. او ﻓﺮدي ﺗﻨﺪﺧﻮ ﺑﻮد، ﻧﺎﻣﺶ ﻣﺮوان اﻓﻨﺪي آﻪ ﻧﺎم ﻳﻜﻲ از ﻳﺎران ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ‬ ‫ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﺧﺎدم ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﺎم ﻓﺮﺧﻨﺪﻩ اﻓﺘﺨﺎر ﻣﻲآﺮد. ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻲﮔﻔﺖ: اﮔﺮ‬ ‫ﺧﺪا ﺑﻪ ﺗﻮ ﻓﺮزﻧﺪي داد ﻧﺎم او را ﻣﺮوان ﺑﮕﺬار زﻳﺮا او ﻳﻜﻲ از ﺷﺨﺼ ّﺖهﺎي ﺑﺰرگ و ﻣﺠﺎهﺪ‬ ‫ﻴ‬ ‫اﺳﻼم ﺑﻮد.‬ ‫ﺷﺎم را ﺁن ﺧﺎدم ﺑﺮاﻳﻢ ﻓﺮاهﻢ ﻣﻲآﺮد و ﺑﺎ هﻢ ﺗﻨﺎول ﻣﻲآﺮدﻳﻢ. ﺟﻤﻌﻪ )ﻋﻴﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن( را آﺎر‬ ‫ﻧﻤﻲآﺮدم و دﻳﮕﺮ روزهﺎ ﻧﺠﺎري آﺎر ﻣﻲآﺮدم، او ﻣﺰد اﻧﺪآﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت هﻔﺘﮕﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﻣﻲﭘﺮداﺧﺖ. ﭼﻮن ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﺻﺒﺢهﺎ ﺳﺮ آﺎر ﺑﻮدم و ﻣﺰد ﻣﻦ ﻧﺼﻒ ﻣﺰد دﻳﮕﺮ آﺎرﮔﺮهﺎ ﺑﻮد. ﻧﺎم‬ ‫ﻧ ّﺎر ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻮد آﻪ ﺑﻪ هﻨﮕﺎم ﺑﻴﻜﺎري ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﻓﻀﻴﻠﺖهﺎي ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦوﻟﻴﺪ ﭘﺮﺣﺮﻓﻲ ﻣﻲآﺮد. ﺧﺎﻟﺪ‬ ‫ﺠ‬ ‫ﺑﻦوﻟﻴﺪ ﻳﻚ ﺳﺮدار اﺳﻼﻣﻲ و از اﺻﺤﺎب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮدﻩ و ﺑﺮاي اﺳﻼم‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر رﻧﺞ آﺸﻴﺪﻩ اﺳﺖ)2( .‬ ‫وي از ﺁن اﻧﺪوهﮕﻴﻦ ﺑﻮد آﻪ اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦاﻟﺨﻄﺎب ﺑﻪ هﻨﮕﺎم ﺧﻼﻓﺘﺶ، ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦوﻟﻴﺪ را‬ ‫ﺑﺮ آﻨﺎر آﺮد.‬ ‫ﺧﺎﻟﺪ، ﻧ ّﺎر ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺪاﺧﻼق و ﺗﻨﺪﻣﺰاﺟﻲ ﺑﻮد. او ﺑﻪ ﻣﻦ اﻃﻤﻴﻨﺎن داﺷﺖ ا ّﺎ ﻣﻦ دﻟﻴﻠﺶ را‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺠ‬ ‫ﻧﻤﻲداﻧﺴﺘﻢ. ﺷﺎﻳﺪ ﺳﺒﺐ اﻳﻦ اﻋﺘﻤﺎدش ﺁن ﺑﻮد آﻪ ﻣﻦ ﺣﺮف ﺷﻨﻮ و ﻣﻄﻴﻊ ﺑﻮدم و در اﻣﻮر دﻳﻦ و‬ ‫ﻣﻐﺎزﻩاش ﺑﺎ او ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻲآﺮدم. او در ﺧﻠﻮت از ﻣﻦ درﺧﻮاﺳﺖ ﻟﻮاط ﻣﻲآﺮد، اﻳﻦ آﺎر ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‬ ‫ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﺮاي ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺆ ّﺪ ﻣﻨﻊ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ، ا ّﺎ ﺧﺎﻟﺪ در واﻗﻊ اﻋﺘﻘﺎدي ﺑﻪ دﻳﻦ ﻧﺪاﺷﺖ، اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫آ‬ ‫ﻇﺎهﺮ و ﭘﻴﺶ دوﺳﺘﺎﻧﺶ ﺑﻪ ﺁن ﺗﻈﺎهﺮ ﻣﻲآﺮد. او ﺑﻪ ﻧﻤﺎز ﺟﻤﻌﻪ ﻣﻲرﻓﺖ، ا ّﺎ ﻧﻤﻲداﻧﻢ آﻪ در‬ ‫ﻣ‬ ‫روزهﺎي دﻳﮕﺮ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ؟ وﻟﻲ ﻣﻦ از اﻳﻦ آﺎر ﺧﻮدداري ﻣﻲآﺮدم، ﺑﻪ ﮔﻤﺎﻧﻢ او ﺑﺎ‬ ‫دﻳﮕﺮ آﺎرﮔﺮاﻧﺶ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻲآﺮد. ﻳﻜﻲ از آﺎرﮔﺮان ﺟﻮان و زﻳﺒﺎ از «ﺳﻼﻧﻴﻚ)3( » و ﻳﻬﻮدي‬ ‫ﺑﻮد آﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻩ ﺑﻮد، ﮔﺎهﻲ ﺑﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﭘﺸﺖ ﻣﻐﺎزﻩ آﻪ اﻧﺒﺎر ﭼﻮب ﺑﻮد ﻣﻲرﻓﺘﻨﺪ و‬ ‫واﻧﻤﻮد ﻣﻲآﺮدﻧﺪ آﻪ ﻣﻲﺧﻮاهﻨﺪ اﻧﺒﺎر را ﻣﺮﺗﺐ آﻨﻨﺪ، ا ّﺎ ﻣﻦ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻢ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ در ﭘﻲ اﻧﺠﺎم آﺎر‬ ‫ﻣ‬ ‫دﻳﮕﺮي هﺴﺘﻨﺪ.‬ ‫ﻣﻦ در ﻣﻐﺎزﻩ ﻏﺬا ﻣﻲﺧﻮردم و ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻲرﻓﺘﻢ. ﺗﺎ وﻗﺖ ﻧﻤﺎز ﻋﺼﺮ در ﻣﺴﺠﺪ‬ ‫ﻣﻲﻣﺎﻧﺪم و ﭘﺲ از ﻧﻤﺎز راهﻲ ﺧﺎﻧﻪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﻣﻲﺷﺪم. در ﺧﺎﻧﻪ او دو ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻪ ﺁﻣﻮﺧﺘﻦ ﻗﺮﺁن‬ ‫و زﺑﺎنهﺎي ﺗﺮآﻲ و ﻋﺮﺑﻲ ﻣﻲﭘﺮداﺧﺘﻢ. هﺮ ﺁدﻳﻨﻪ زآﺎت ﭘﻮﻟﻲ را آﻪ در ﻳﻚ هﻔﺘﻪ ﺑﻪدﺳﺖ ﺁوردﻩ‬ ‫ﺑﻮدم ﺑﻪ وي ﻣﻲﭘﺮداﺧﺘﻢ. اﻳﻦ زآﺎت در واﻗﻊ رﺷﻮﻩاي ﺑﻮد آﻪ ﻣﻦ ﺑﺮاي ﺗﺪاوم رواﺑﻂ ﺑﻪ او‬ ‫ﻣﻲدادم ﺗﺎ ﻣﺮا ﺑﻬﺘﺮ ﺁﻣﻮزش دهﺪ. او در ﺁﻣﻮزش ﻗﺮﺁن، ﻣﺒﺎﻧﻲ اﺳﻼم و رﻳﺰﻩآﺎريهﺎي دو زﺑﺎن‬ ‫ﻋﺮﺑﻲ و ﺗﺮآﻲ از ﭼﻴﺰي ﻓﺮوﮔﺬاري ﻧﻤﻲآﺮد.‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ درﻳﺎﻓﺖ آﻪ ﻣﻦ هﻤﺴﺮ ﻧﺪارم از ﻣﻦ ﺧﻮاﺳﺖ آﻪ ﺑﺎ ﻳﻜﻲ از دﺧﺘﺮاﻧﺶ‬ ‫ازدواج آﻨﻢ. ﻣﻦ ﺧﻮدداري آﺮدم و ﮔﻔﺘﻢ: آﻪ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻢ و ﭼﻮن دﻳﮕﺮ ﻣﺮدان ﻗﺎدر ﺑﻪ ازدواج ﻧﻴﺴﺘﻢ.‬ ‫ﺘ‬ ‫اﻟﺒ ّﻪ ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ او ﺑﺮ اﻳﻦ آﺎر ﭘﺎﻓﺸﺎري آﺮد و ﺗﻬﺪﻳﺪ آﺮد رواﺑﻄﺶ را ﺑﺎ ﻣﻦ ﺧﻮاهﺪ ﺑﺮﻳﺪ، اﻳﻦ‬ ‫ﻋﺬر را ﺁوردم. وي ﮔﻔﺖ: ازدواج ﺳ ّﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ. ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ‬ ‫ﻨ‬ ‫اﺳﺖ: »هﺮ آﺲ از ﺳﻨﺖ ﻣﻦ ﺳﺮﭘﻴﭽﻲ آﻨﺪ از ﻣﻦ ﻧﻴﺴﺖ)4( .»‬ ‫ﻣﻦ ﭼﺎرﻩاي ﻧﺪﻳﺪم ﺟﺰ ﺁﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري دروﻏﻴﻦ را ﺑﻬﺎﻧﻪ آﻨﻢ. ﺷﻴﺦ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و‬ ‫ﭘﻴﻮﻧﺪهﺎي دوﺳﺘﺎﻧﻪ و ﻣﺤﺒﺖﺁﻣﻴﺰ دوﺑﺎرﻩ ﺑﺎزﮔﺸﺖ.‬ ‫ﭘﺲ از دو ﺳﺎل اﻗﺎﻣﺖ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل اﺟﺎزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻢ آﻪ ﺑﻪ وﻃﻨﻢ ﺑﺎزﮔﺮدم ا ّﺎ ﺷﻴﺦ ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺖ. او‬ ‫ﻣ‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﭼﺮا ﻣﻲﺧﻮاهﻲ ﺑﺮوي؟ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل هﺮ ﭼﻪ دﻟﺖ ﺑﺨﻮاهﺪ و ﭼﺸﻤﺎﻧﺖ ﺑﭙﺴﻨﺪد ﻓﺮاهﻢ اﺳﺖ.‬ ‫ﺧﺪا، دﻳﻦ و دﻧﻴﺎ را در ﺁن ﮔﺮد ﺁوردﻩ اﺳﺖ. و اﻓﺰود ﺗﻮ ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﮔﻔﺘﻲ آﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدرت‬ ‫ﻣﺮدﻩاﻧﺪ و ﺑﺮادري هﻢ ﻧﺪاري؛ ﭘﺲ در هﻤﻴﻦ ﺷﻬﺮ ﻣﺴﻜﻦ اﺧﺘﻴﺎر آﻦ. ﺷﻴﺦ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ دوﺳﺘﻲ ﺑﺎ ﻣﻦ‬ ‫ﭘﺎﻓﺸﺎري ﻣﻲآﺮد آﻪ ﺑﻤﺎﻧﻢ ﻣﻦ هﻢ ﺑﻪ او ﺑﺴﻴﺎر دﻟﺒﺴﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮدم، ا ّﺎ وﻇﻴﻔﻪ ﻣّﻲ ﻣﺮا ﺑﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﻨﺪن و اراﺋﻪ ﮔﺰارش ﻣﺸﺮوح از اوﺿﺎع ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﺧﻼﻓﺖ و درﻳﺎﻓﺖ دﺳﺘﻮرات ﺟﺪﻳﺪ ﻓﺮا‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ.‬ ‫در ﻣ ّت اﻗﺎﻣﺘﻢ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻣﺎهﺎﻧﻪ ﮔﺰارﺷﻲ از ﺗﺤ ّﻻت و ﻣﺸﺎهﺪاﺗﻢ ﺑﺮاي وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات‬ ‫ﻮ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﺎدم. ﺑﻪ ﻳﺎد دارم آﻪ ﻳﻚﺑﺎر در ﮔﺰارﺷﻢ درﺧﻮاﺳﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻐﺎزﻩ را در ﻣﻮرد ﻟﻮاط‬ ‫ﺁوردم. ﭘﺎﺳﺦ ﺷﮕﻔﺖﺁور ﺁن ﺑﻮد آﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ آﺎر در دﺳﺖﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ هﺪف آﻤﻚ ﻣﻲآﻨﺪ اﺷﻜﺎﻟﻲ‬ ‫ﻧﺪارد.‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﭘﺎﺳﺦ را ﺧﻮاﻧﺪم ﺁﺳﻤﺎن ﮔﺮد ﺳﺮم ﭼﺮﺧﻴﺪ. ﺑﺎ ﺧﻮد اﻧﺪﻳﺸﻴﺪم ﭼﮕﻮﻧﻪ رؤﺳﺎي ﻣﻦ از‬ ‫ﻓﺮﻣﺎن دادن ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ آﺎر زﺷﺘﻲ ﺷﺮم ﻧﻤﻲآﻨﻨﺪ؟ ا ّﺎ ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ ﺑﻮدم آﻪ اﻳﻦ ﺟﺎم را ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن ﺑﻨﻮﺷﻢ،‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ آﺎرم را اداﻣﻪ دادم و ﻟﺐ ﻓﺮو ﺑﺴﺘﻢ. در روز وداع ﺑﺎ ﺷﻴﺦ، او ﺑﺎ ﭼﺸﻤﺎن اﺷﻚﺑﺎر ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: ﻓﺮزﻧﺪم ﺧﺪا ﺑﻪ هﻤﺮاهﺖ. اﮔﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻬﺮ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻲ و ﻣﺮا زﻧﺪﻩ ﻧﻴﺎﻓﺘﻲ ﺑﻪ ﻳﺎدم ﺑﺎش؛‬ ‫ﻣﺎ در روز ﺑﺎزﭘﺴﻴﻦ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﻧﺰد ﭘﭙﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻮاهﻴﻢ دﻳﺪ. ﻣﻦ ﻧﻴﺰ‬ ‫واﻗﻌﺎ ﺑﺴﻴﺎر اﻧﺪوهﮕﻴﻦ ﺷﺪم و اﺷﻚهﺎي ﮔﺮﻣﻲ ﻓﺸﺎﻧﺪم ا ّﺎ وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮ از اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺑﻮد.‬ ‫ﻣ‬ ‫ً‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ دوم‬ ‫)1( ﺳﻮرﻩ هﻮد ﺁﻳﻪ ٨٤.‬ ‫)2( ﺑﺮاي ﺁﮔﺎهﻲ از ﺷﺨﺼ ّﺖ ﻣﺮوان ﺑﻦﺣﻜﻢ و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦوﻟﻴﺪ ﺑﻪ آﺘﺎبهﺎي ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼم ﻣﺮاﺟﻌﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺷﻮد.‬ ‫)3( ﺑﻨﺪري اﺳﺖ در ﻳﻮﻧﺎن.‬ ‫)4( ﻗﺎل اﻟﻨﺒﻲ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : »اﻟﻨ ُ ﺳ ﱠﺘﻲ ﻓ َﻦ رﻏ َ َﻦ ﺳ ﱠﺘﻲ ﻓﻠ َ ﻣ ﱢﻲ».‬ ‫ﱢﻜﺎح ُﻨ َﻤ َ ِﺐ ﻋ ُﻨ ََﻴﺲ ِﻨ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺳﻮم‬ ‫وزارت، ُﻪ دوﺳﺖ دﻳﮕﺮم را ﻧﻴﺰ هﻤﭽﻮن ﻣﻦ ﺑﻪ ﻟﻨﺪن ﻓﺮاﺧﻮاﻧﺪﻩ ﺑﻮد، وﻟﻲ از ﺑﺨﺖ ﺑﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺶ‬ ‫ﻧ‬ ‫ﻧﻔﺮ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ.‬ ‫ا ّﺎ ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ دﻳﮕﺮ: ﻳﻜﻲ ـ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ ـ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻩ و در ﻣﺼﺮ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮد و دﺑﻴﺮآﻞ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺧﺸﻨﻮد ﺑﻮد آﻪ او رازش را ﺑﺮﻣﻼ ﻧﻜﺮدﻩ اﺳﺖ. دﻳﮕﺮي ﺑﻪ روﺳﻴﻪ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد، او در اﺻﻞ‬ ‫روﺳﻲ ﺑﻮد. دﺑﻴﺮآﻞ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﮕﺮان ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﻴﺪ، ﻧﻪ از ﺟﻬﺖ ﺑﺎزﮔﺸﺖ او ﺑﻪ ﻣﻴﻬﻨﺶ، ﺑﻠﻜﻪ‬ ‫ﻣﻲﭘﻨﺪاﺷﺖ آﻪ او ﺟﺎﺳﻮس روسهﺎ ﺑﺮاي وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺑﻮدﻩ و اآﻨﻮن ﭘﺲ از اﻧﺠﺎم‬ ‫ﻣﺄﻣﻮر ّﺖ ﺑﻪ آﺸﻮر ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ. دﺑﻴﺮآﻞ در ﻣﻮرد ﻧﻔﺮ ﺳﻮم ﮔﻔﺖ: آﻪ وﻗﺘﻲ در ﺷﻬﺮ‬ ‫ﻳ‬ ‫ﻋﻤﺎرﻩ در ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﺑﻐﺪاد »وﺑﺎ« ﺷﺎﻳﻊ ﺷﺪﻩ، ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪﻩ و درﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ا ّﺎ از‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻧﻔﺮ ﭼﻬﺎرم ﺧﺒﺮي در دﺳﺖ ﻧﺒﻮد، وزارت ر ّش را ﺗﺎ ﺷﻬﺮ ﺻﻨﻌﺎ در ﻳﻤﻦ )1( دﻧﺒﺎل آﺮدﻩ ﺑﻮد،‬ ‫د‬ ‫ﮔﺰارشهﺎي او ﺗﺎ ﻳﻚ ﺳﺎل ﺑﻪﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ وزارت ﻣﻲرﺳﻴﺪ، ا ّﺎ ﭘﺲ از ﺁن، ﮔﺰارشهﺎ ﻗﻄﻊ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺷﺪﻩ ﺑﻮد و وزارت ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ ﺗﻼشهﺎﻳﺶ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﺧﺒﺮي از او ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁورد. وزارت از‬ ‫دﺳﺖدادن اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ را ﻓﺎﺟﻌﻪ ﻣﻲداﻧﺴﺖ. زﻳﺮا ﻣﺎ در ﻣﻮرد هﺮ ﻓﺮد ﺑﻪد ّﺖ ﺣﺴﺎب ﻣﻲآﻨﻴﻢ.‬ ‫ﻗ‬ ‫ﻣﺎ ﻣّﺘﻲ هﺴﺘﻴﻢ آﻮﭼﻚ ﺑﺎ اهﺪاف ﺑﺰرگ و از دﺳﺖ دادن هﺮ اﻧﺴﺎﻧﻲ در اﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺑﺮاي ﻣﺎ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻓﺎﺟﻌﻪ اﺳﺖ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﭘﺲ از ﺷﻨﻴﺪن ﮔﺰارشهﺎي اوﻟ ّﻪام، ﻣﺮا ﺑﻪ آﻨﻔﺮاﻧﺴﻲ ﻓﺮﺳﺘﺎد آﻪ ﺑﺎ ﺣﻀﻮر ﮔﺮوهﻲ از‬ ‫ﻴ‬ ‫آﺎرآﻨﺎن وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺑﻪ رﻳﺎﺳﺖ ﺷﺨﺺ وزﻳﺮ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد. اﻳﻦ آﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑﻪ‬ ‫ﮔﺰارشهﺎي ﻣﺎ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ ﮔﻮش ﻓﺮا ﻣﻲداد.‬ ‫هﻤﻜﺎراﻧﻢ و ﻣﻦ ﮔﺰارشهﺎﻳﻲ از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻓﻌﺎﻟ ّﺖهﺎﻳﻤﺎن اراﺋﻪ آﺮدﻳﻢ. وزﻳﺮ، دﺑﻴﺮآﻞ و ﺑﺮﺧﻲ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺣﺎﺿﺮﻳﻦ ﻣﺮا ﺗﺸﻮﻳﻖ آﺮدﻧﺪ. ا ّﺎ ﻣﻦ درﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ آﺎرآﺮد ﻣﻦ ﭘﺲ از ﺟﺮج ﺑﻠﻜﻮد )2( و هﻨﺮي‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻓﺎﻧﺲ )3( در درﺟﻪ ﺳﻮم ﻗﺮار دارد.‬ ‫ﻣﻦ از ﻧﻈﺮ ﺁﻣﻮزش زﺑﺎنهﺎي ﺗﺮآﻲ، ﻋﺮﺑﻲ، ﻗﺮﺁن و ﺷﺮﻳﻌﺖ ﻣﻮﻓﻘ ّﺖ آﺎﻣﻠﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁوردﻩ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﻮدم، ا ّﺎ از ﺟﻬﺖ ارﺳﺎل ﮔﺰارشهﺎﻳﻲ آﻪ ﺿﻌﻒهﺎي دوﻟﺖ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ را ﺑﺮاي وزارت ﺁﺷﻜﺎر‬ ‫ﻣ‬ ‫آﻨﺪ، ﺗﻮﻓﻴﻘﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻢ. آﻨﻔﺮاﻧﺲ ﭘﺲ از ﺷﺶ ﺳﺎﻋﺖ آﺎر ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن رﺳﻴﺪ. ﺳﭙﺲ دﺑﻴﺮآﻞ ﺗﻮ ّﻪ ﻣﺮا‬ ‫ﺟ‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ اﺷﻜﺎل ﺟﻠﺐ آﺮد. ﮔﻔﺘﻢ: وﻇﻴﻔﻪ ﻣﻦ ﺁﻣﻮﺧﺘﻦ زﺑﺎن، ﺷﺮﻳﻌﺖ و ﻗﺮﺁن ﺑﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻦ وﻗﺘﻢ‬ ‫را ﺑﺮاي دﻳﮕﺮ آﺎرهﺎ ﺻﺮف ﻧﻜﺮدم، ا ّﺎ اﮔﺮ ﺑﺮاي ﺳﻔﺮ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻋﺘﻤﺎد آﻨﻴﺪ، ﭼﻨﺎن ﺧﻮاهﻢ‬ ‫ﻣ‬ ‫آﺮد. دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: ﺑﻲﺗﺮدﻳﺪ ﺗﻮ ﻣﻮ ّﻖ ﺑﻮدﻩاي ا ّﺎ ﻣﻦ اﻣﻴﺪوارم در اﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﻴﺰ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﻳﺎﺑﻲ.‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻓ‬ ‫هﻤﻔﺮ! ﺗﻮ در ﺳﻔﺮ ﺁﻳﻨﺪﻩ دو وﻇﻴﻔﻪ ﺑﺮ ﻋﻬﺪﻩ داري:‬ ‫١ـ ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻒ ﻣﺴﻠﻤﺎنهﺎ را آﻪ ﻣﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﻢ از ﻃﺮﻳﻖ ﺁن ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎنهﺎ ﺁﺳﻴﺐ ﺑﺮﺳﺎﻧﻴﻢ،‬ ‫درﻳﺎﺑﻲ؛ و اﻳﻦ ﭘﺎﻳﻪ ﭘﻴﺮوزي ﺑﺮ دﺷﻤﻦ اﺳﺖ.‬ ‫ﻓ ﺗﺮﻳﻦ‬ ‫٢ـ اﮔﺮ اﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻒ را ﻳﺎﻓﺘﻲ ﺑﺮ ﺁن ﻳﻮرش ﺑﺒﺮ؛ اﮔﺮ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻲ ﭼﻨﻴﻦ آﻨﻲ ﺑﺪان آﻪ ﻣﻮ ّﻖ ِ‬ ‫ﻣﺰدوراﻧﻲ، و ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ اﺧﺬ ﻧﺸﺎن اﻓﺘﺨﺎر وزارت را داري.‬ ‫ﺷﺶ ﻣﺎﻩ در ﻟﻨﺪن ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮدم، در اﻳﻦ ﻣ ّت ﺑﺎ دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻮﻳﻢ )ﻣﺎري ﺷﻮاي( آﻪ ﻳﻚ ﺳﺎل از ﻣﻦ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺑﺰرگﺗﺮ ﺑﻮد ازدواج آﺮدم. ﻣﻦ در اﻳﻦ هﻨﮕﺎم ﺑﻴﺴﺖ و دو ﺳﺎل داﺷﺘﻢ و او ﺑﻴﺴﺖ و ﺳﻪ ﺳﺎﻟﻪ‬ ‫ﺑﻮد. او دﺧﺘﺮي ﺑﺎهﻮش ﻣﺘﻮ ّﻂ، زﻳﺒﺎرو و داراي ﺳﻄﺢ ﻓﻜﺮي ﻋﺎدي ﺑﻮد. و ﻣﻦ در اﻳﻦ زﻣﺎن‬ ‫ﺳ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ روزهﺎي زﻧﺪﮔﻴﻢ را ﺑﺎ وي ﮔﺬراﻧﺪم. هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﻣﺎ روزهﺎ را در اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻴﻬﻤﺎن‬ ‫ﺟﺪﻳﺪﻣﺎن ﺳﭙﺮي ﻣﻲآﺮدﻳﻢ، وزارت ﺑﻪ ﻣﻦ دﺳﺘﻮر داد آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﻮ ّﻪ ﻋﺮاق ﺷﻮم)4( .‬ ‫ﺟ‬ ‫اﻳﻦ دﺳﺘﻮر ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺄ ّﻒ ﻣﻦ ﺷﺪ ﺁن هﻢ هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ در اﻧﺘﻈﺎر ﺗﻮّﺪ آﻮدآﻢ ﺑﻮدم؛ ا ّﺎ دﻟﺒﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻟ‬ ‫ﺳ‬ ‫ﻣﻴﻬﻦ و ﻧﻴﺰ ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﺷﺪن درﻣﻴﺎن هﻤﻜﺎراﻧﻢ ﺑﺮ اﺣﺴﺎﺳﺎت هﻤﺴﺮي و ﻓﺮزﻧﺪي ﭼﻴﺮﻩ‬ ‫ﺷﺪ؛ و ﺑﺮﺧﻼف ﺧﻮاﺳﺖ هﻤﺴﺮم آﻪ ﻣﻲﮔﻔﺖ: اﻳﻦ ﺳﻔﺮ را ﺑﻪ ﺑﻌﺪ از ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺁﻣﺪن آﻮدآﻤﺎن‬ ‫ﻣﻮآﻮل آﻦ، ﺁن را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻢ. در روز وداع هﺮ دو ﺑﻪ ﺗﻠﺨﻲ ﮔﺮﻳﺴﺘﻴﻢ. او ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: ﺣﺘﻤﺎ ﺑﺮاﻳﻢ‬ ‫ً‬ ‫ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻔﺮﺳﺖ و ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻧﺎﻣﻪ از ﺁﺷﻴﺎﻧﻪ ﺗﺎزﻩ ﻃﻼﻳﻴﻤﺎن ﺑﻪ ﺗﻮ ﺧﺒﺮ ﺧﻮاهﻢ داد؛ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ‬ ‫ﻃﻮﻓﺎﻧﻲ در ﻣﻦ ﺑﻪ ﭘﺎ آﺮد ﺗﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ از ﺳﻔﺮ ﺻﺮفﻧﻈﺮ آﻨﻢ، وﻟﻲاﺣﺴﺎﺳﺎت ﺧﻮد را‬ ‫آﻨﺘﺮل آﺮدم و ﺑﺎ او ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﻲ آﺮدم و ﺑﻪ وزارت رﻓﺘﻢ ﺗﺎ ﺁﺧﺮﻳﻦ رهﻨﻤﻮدهﺎ را ﺑﺸﻨﻮم.‬ ‫ﺷﺶ ﻣﺎﻩ ﺑﻌﺪ در ﺑﺼﺮﻩ )5( ﺑﻮدم، ﻋﺸﺎﻳﺮي آﻪ در ﺁن دو ﻃﺎﻳﻔﻪ اﺳﻼﻣﻲ )ﺷﻴﻌﻪ و ﺳ ّﻲ( زﻧﺪﮔﻲ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻣﻲآﻨﻨﺪ، ﭼﻨﺎنآﻪ ﺑﺮﺧﻲ اهﺎﻟﻲ ﺁن ﻋﺮب و ﺑﻌﻀﻲ دﻳﮕﺮ ﻓﺎرس و اﻧﺪك دﻳﮕﺮ ﻣﺴﻴﺤﻲ هﺴﺘﻨﺪ.‬ ‫ﺑﺮاي ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺑﺎر در زﻧﺪﮔﻲ ﺑﺎ ﺷﻴﻌﻴﺎن و ﻓﺎرسهﺎ دﻳﺪار آﺮدم؛ ﺧﻮب اﺳﺖ آﻪ در ﻣﻮرد ﺷﻴﻌﻪ‬ ‫و ﺳ ّﻲ هﻢ ﭼﻴﺰي ﺑﮕﻮﻳﻢ. ﺷﻴﻌﻴﺎن ﭘﻴﺮوان ﻋﻠﻲ ﺑﻦ اﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم هﺴﺘﻨﺪ و او داﻣﺎد‬ ‫ﻨ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ. ﺷﻮي دﺧﺘﺮش ﻓﺎﻃﻤﻪ و ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ،‬ ‫ﺷﻴﻌﻴﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﭘﺲ از ﺧﻮد، ﻋﻠﻲ را ﺑﻪ ﺧﻼﻓﺖ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻩ و ﻋﻠﻲ و ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﻳﻜﻲ ﭘﺲ از دﻳﮕﺮي ﺧﻠﻴﻔﻪ هﺴﺘﻨﺪ.‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ در ﻣﻮرد ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻠﻲ، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﻴﻦ ّ ﺑﺎ ﺷﻴﻌﻪ اﺳﺖ، زﻳﺮا ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫ﺣﻖ‬ ‫ﺑﺮرﺳﻲهﺎي ﻣﻦ، ﻋﻠﻲ وﻳﮋﮔﻲهﺎي واﻻﻳﻲ داﺷﺘﻪ آﻪ او را ﺑﺮاي رهﺒﺮي اﻣﺘﻴﺎز ﻣﻲﺑﺨﺸﻴﺪ و ﺑﻌﻴﺪ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان اﻣﺎم ﻣﻌﺮﻓﻲ آﺮدﻩ ﺑﺎﺷﺪ. اﻳﻦ را اهﻞﺳ ّﺖ ﻧﻴﺰ اﻧﻜﺎر ﻧﻤﻲآﻨﻨﺪ. ا ّﺎ در ﻣﻮرد اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻪ ﺗﻦ از ﻓﺮزﻧﺪان ﺣﺴﻴﻦ را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻲ ﺧﻮد‬ ‫ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺮدﻳﺪ دارم، زﻳﺮا ﺣﻀﺮت ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﺁﻳﻨﺪﻩ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺧﺒﺮداﺷﺖ؟ هﻨﮕﺎﻣﻲآﻪ او درﮔﺬﺷﺖ ﺣﺴﻴﻦ آﻮدك ﺑﻮد، او ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲداﻧﺴﺖ آﻪ ﺣﺴﻴﻦ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﻲ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ و ﺁﻧﺎن ُﻪ ﺗﻦ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺷﺪ. ﺁري اﮔﺮ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ واﻗﻌﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ً‬ ‫ﻧ‬ ‫ﺑﻮدﻩ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻳﻦهﺎ را از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪا ﻣﻲداﻧﺴﺖ، ﭼﻨﺎنآﻪ ﻣﺴﻴﺢ ﻧﻴﺰ از ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺧﺒﺮ دادﻩ اﺳﺖ‬ ‫ا ّﺎ ﻣﺎ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن در ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺮدﻳﺪ دارﻳﻢ.‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ: ﻗﺮﺁن ﻧﺸﺎﻧﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ، ا ّﺎﻣﻦ ﻗﺮﺁن را‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪم و اﻳﻦ ﻧﺸﺎﻧﻪ را ﻧﻴﺎﻓﺘﻢ. ﺑﻲﺗﺮدﻳﺪ ﻗﺮﺁن، آﺘﺎبﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪاي اﺳﺖ؛ ﺳﻄﺤﻲ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺗﻮرات‬ ‫و اﻧﺠﻴﻞ دارد، آﻪ ﺷﺎﻣﻞﻗﻮاﻧﻴﻦ، ﻧﻈﺎمهﺎ و اﺧﻼﻗ ّﺎت و ﻏﻴﺮﻩ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺁﻳﺎ اﻳﻦ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ آﺎﻓﻲ اﺳﺖ؟ )6(‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻣﻦ در آﺎر ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﮕﻔﺖ زدﻩام. او ﻳﻚ ﻣﺮد ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻲ ﺑﻮد آﻪ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ را ﻧﺰد آﺴﻲ ﻧﻴﺎﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد، ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ ﭼﻨﻴﻦ آﺘﺎب ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪاي‬ ‫ﺑﻴﺎورد؟! او ﻓﺮدي ﺧﻮشﺧﻠﻖ و ﺗﻴﺰهﻮش ﺑﻮدﻩ و هﻴﭻ ﻋﺮب درسﺧﻮاﻧﺪﻩاي هﻤﺎﻧﻨﺪ او ﻧﺒﻮدﻩ‬ ‫اﺳﺖ، ﭼﻪ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻪ ﺻﺤﺮاﻧﺸﻴﻨﺎﻧﻲ آﻪ ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻧﻤﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ. اﻳﻦ از ﻳﻚ ﻃﺮف، ا ّﺎ از‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻃﺮف دﻳﮕﺮ، ﺁﻳﺎ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي او آﺎﻓﻲ اﺳﺖ؟ )7(‬ ‫هﻤﻮارﻩ در ﭘﻲ ﺁن ﺑﻮدم آﻪ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ را درﻳﺎﺑﻢ. ﻳﻜﺒﺎر اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﺑﺎ ﻳﻜﻲ از آﺸﻴﺸﺎن در‬ ‫ﻟﻨﺪن در ﻣﻴﺎن ﮔﺬاﺷﺘﻢ، ا ّﺎ او ﭘﺎﺳﺦ ﻗﺎﻧﻊ آﻨﻨﺪﻩاي ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﺪاد و از ﺳﺮ ﺗﻌ ّﺐ و دﺷﻤﻨﻲ ﺳﺨﻦ‬ ‫ﺼ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﮔﻔﺖ.‬ ‫در ﺗﺮآﻴﻪ ﺑﺎ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﺎرهﺎ ﺑﺤﺚ را ﮔﺸﻮدم ا ّﺎ هﺮﮔﺰ ﺟﻮاب ﺻﺤﻴﺤﻲ ﻧﺸﻨﻴﺪم، در ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﮕﻮﻳﻢ آﻪ ﻣﻦ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ ﺑﺎ ﺷﻴﺦ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﻳﻢ زﻳﺮا ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪم رازم ﺑﺮﻣﻼ‬ ‫ﺷﻮد و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﺸﻜﻮك ﮔﺮدد. ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل ﻣﻦ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ارج ﻣﻲﻧﻬﻢ؛ ﺑﻲﺗﺮدﻳﺪ او در ﺳﻄﺢ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮاﻧﻲ اﺳﺖ آﻪ وﻳﮋﮔﻴﻬﺎﻳﺸﺎن را در آﺘﺎﺑﻬﺎ‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﻴﻢ؛ ا ّﺎ ﺗﺎآﻨﻮن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي او را ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺘﻪام. اﻟﺒ ّﻪ ﺑﻪ ﻓﺮضاﻳﻨﻜﻪ وي را ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻧﺪاﻧﻴﻢ ﻓﺮدي‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻣ‬ ‫آﻪ ﺑﻪ او اﺣﺘﺮام ﻣﻲﮔﺬارد ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ او را هﻤﭽﻮن دﻳﮕﺮ ﺑﺮﺟﺴﺘﮕﺎن ﺑﺪاﻧﺪ؛ ﺑﻲﺗﺮدﻳﺪ او ﺑﺮﺗﺮ از‬ ‫ﺁﻧﺎن و واﻻﺗﺮ ازهﻤﻪ هﻮﺷﻤﻨﺪان ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ.‬ ‫اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ آﻪ ﭘﺲ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ، ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن اﺑﻮﺑﻜﺮ، ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن را ﺑﺮاي ﺧﻼﻓﺖ،‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺑﺮﺗﺮ از ﻋﻠﻲ داﻧﺴﺘﻨﺪ )8( ﭘﺲ ﻓﺮﻣﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﻧﺎدﻳﺪﻩ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺁﻧﺎن را ﺑﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻧﺪ.‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ درﮔﻴﺮﻳﻬﺎﻳﻲ در هﺮ ﺁﻳﻴﻨﻲ )ﺑﻪ وﻳﮋﻩ در ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ( وﺟﻮد دارد وﻟﻲ ﻣﻦ ﻧﻤﻲداﻧﻢ ﺗﻮﺟﻴﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫اداﻣﻪ اﻳﻦ درﮔﻴﺮﻳﻬﺎ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﻋﻠﻲ و ﻋﻤﺮ از دﻧﻴﺎ رﻓﺘﻪاﻧﺪ و اﮔﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﺮدﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ‬ ‫اﻣﺮوز ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻨﺪ ﻧﻪ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ دور)9( .‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر ﻣﻮﺿﻮع اﺧﺘﻼف ﺷﻴﻌﻪ و ﺳ ّﻲ را ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺴﺌﻮﻻن وزارت در ﻣﻴﺎن ﻧﻬﺎدم و ﮔﻔﺘﻢ:‬ ‫ﻨ‬ ‫اﮔﺮ ﺁﻧﺎن زﻧﺪﮔﻲ را درﻣﻲﻳﺎﻓﺘﻨﺪ اﺧﺘﻼﻓﺎت را ﺑﻪ ﻳﻚ ﺳﻮ ﻣﻲﻧﻬﺎدﻧﺪ و ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ، ﺁن‬ ‫ﻣﺴﺌﻮل ﺑﺮ ﻣﻦ ﺑﺎﻧﮓ زد آﻪ ﺗﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﺁﺗﺶ اﺧﺘﻼف را ﺷﻌﻠﻪور آﻨﻲ ﻧﻪ ﺁﻧﻜﻪ در ﺑﻴﻦ ﺁﻧﻬﺎ وﺣﺪت‬ ‫آﻠﻤﻪ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﺎﻳﻲ.‬ ‫ﺑﺮ هﻤﻴﻦ اﺳﺎس دﺑﻴﺮآﻞ در ﻳﻜﻲ از ﺟﻠﺴﺎﺗﻲ آﻪ ﭘﻴﺶ از ﺳﻔﺮ ﺑﻪ ﻋﺮاق ﺑﺎ ﻣﻦ داﺷﺖ ﮔﻔﺖ: هﻤﻔﺮ!‬ ‫ﺑﺪان آﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ از ﺁن هﻨﮕﺎم آﻪ ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎل، هﺎﺑﻴﻞ و ﻗﺎﺑﻴﻞ را ﺁﻓﺮﻳﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﮕﺎﻩ آﻪ ﻣﺴﻴﺢ ﺑﺎز‬ ‫ﮔﺮدد، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺧﺘﻼﻓﺎﺗﻲ دارﻧﺪ:‬ ‫١ـ اﺧﺘﻼف ﺑﻪ ﺳﺒﺐ رﻧﮓ.‬ ‫٢ـ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻗﺒﻴﻠﻪاي.‬ ‫٣ـ اﺧﺘﻼف ﺑﺮ ﺳﺮ زﻣﻴﻦ.‬ ‫٤ـ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻗﻮﻣﻲ.‬ ‫٥ـ اﺧﺘﻼﻓﺎت دﻳﻨﻲ.‬ ‫وﻇﻴﻔﻪ ﺗﻮ در اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦ اﺧﺘﻼﻓﻬﺎ را در ﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﻲ و آﻮهﻬﺎي‬ ‫ﺁﻣﺎدﻩ ﺁﺗﺸﻔﺸﺎن را ﺑﻴﺎﺑﻲ و ا ّﻼﻋﺎت دﻗﻴﻖ ﺁن را ﺑﺮاي وزارت ﺑﻔﺮﺳﺘﻲ، اﮔﺮ ﺑﺘﻮاﻧﻲ ﺁﺗﺶ‬ ‫ﻃ‬ ‫اﺧﺘﻼف را ﺷﻌﻠﻪور آﻨﻲ، ﺧﺪﻣﺖ ﺑﺰرﮔﻲ ﺑﻪ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎي آﺒﻴﺮ آﺮدﻩاي.‬ ‫ﻣﺎ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎﻳﻴﻬﺎ ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻴﻢ در رﻓﺎﻩ زﻧﺪﮔﻲ آﻨﻴﻢ، ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ در هﻤﻪ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺁﺷﻮب و درﮔﻴﺮي‬ ‫اﻳﺠﺎد آﻨﻴﻢ، ﻣﺎ ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﺠﺎد ﺁﺷﻮب در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﺧﻮاهﻴﻢ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ را در‬ ‫هﻢ ﺑﻜﻮﺑﻴﻢ و ﺑﻪ ﺟﺰ اﻳﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻳﻚ ﻣّﺖ آﻮﭼﻚ ﺧﻮاهﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮ ﻳﻚ ﻣّﺖ ﺑﺰرگ ﭼﻴﺮﻩ ﺷﻮد.‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﺗﻮ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺗﻮان ﺑﻜﻮش آﻪ راﻩ ﻧﻔﻮذي ﺑﻴﺎﺑﻲ و اﮔﺮ ﻳﺎﻓﺘﻲ در ﺁن وارد ﺷﻮ. ا ّﺎ ﺑﺪان آﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻬﺎي ﺗﺮك و ﻓﺎرس ﻧﺎﺗﻮان ﺷﺪﻩاﻧﺪ و ﺗﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺮدم را ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﻜﻮﻣﺘﻬﺎ ﺑﺸﻮراﻧﻲ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻤﺎم‬ ‫اﻧﻘﻼﺑﻬﺎﻳﻲ آﻪ در ﻃﻮل ﺗﺎرﻳﺦ، ﻋﻠﻴﻪ ﺣﺎآﻤﺎن اﻧﺠﺎم ﺷﺪﻩ اﺳﺖ؛ اﮔﺮ ﺁﻧﻬﺎ از هﻢ ﺟﺪا ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺎ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ درﮔﻴﺮي ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺁﺳﺎﻧﻲ ﺧﻮاهﻴﻢ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺮ ﺁﻧﺎن ﭼﻴﺮﻩ ﺷﻮﻳﻢ.‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ ﺳﻮم‬ ‫)1( ﻳﻜﻲ از ﺷﻬﺮهﺎي ﻋﺮﺑﻲ.‬ ‫)2( ‪G. Belcoude‬‬ ‫)3( ‪H. Fanse‬‬ ‫)4( ﻳﻚ ﺳﺮزﻣﻴﻦ ﻋﺮﺑﻲ آﻪ ﺧﻼﻓﺖ اﺳﻼﻣﻲ از ﺳﺎلهﺎ ﭘﻴﺶ ﺁن را در اﺧﺘﻴﺎر داﺷﺖ.‬ ‫)5( ﻳﻜﻲ از ﺷﻬﺮهﺎي ﻋﺮاق.‬ ‫)6( ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺎﺗﻢ، ﺣﻀﺮت ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻳﺶ ﻣﻌﺠﺮﻩهﺎي‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎري داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؛ ا ّﺎﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻣﻌﺠﺰﻩ، آﻪ اﻣﺮوز ﻧﻴﺰ ﭘﺲ از ﭼﻬﺎردﻩ ﻗﺮن و اﻧﺪي ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي او را ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ، ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ اﺳﺖ. ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ ﻳﻘﻴﻨﺎ آﺘﺎﺑﻲ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ و‬ ‫ً‬ ‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﺑﻠﻜﻪ ﺁﻳﻪهﺎي ﻧﻮراﻧﻲ و ﻣﻘ ّﺳﻲ اﺳﺖ آﻪ از ﺳﻮي ﺧﺪاوﻧﺪ ﺳﺒﺤﺎن ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش‬ ‫ﺪ‬ ‫وﺣﻲ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ. دﻟﻴﻞ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣ ّﻋﺎ ﺁن اﺳﺖآﻪ ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ، ﺑﻴﺶ از ٤١ ﻗﺮن اﺳﺖ آﻪ ﻣﺒﺎرز‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻣﻲﻃﻠﺒﺪ؛ در ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ، ﺁﻳﻪ ٣٣ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ:‬ ‫«و اﮔﺮ ﺷﻤﺎ در ﻗﺮﺁﻧﻲ آﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﻩ ﺧﻮد ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ ﺷﻚ‬ ‫ﻤ‬ ‫دارﻳﺪ، ﭘﺲ ﻳﻚ ﺳﻮرﻩ ﻣﺜﻞ ﺁن ﺑﻴﺎورﻳﺪ و ﮔﻮاهﺎن ﺧﻮد، ﻏﻴﺮ ﺧﺪا را ﺑﺨﻮاﻧﻴﺪ )ﺗﺎ ﺷﻬﺎدت دهﻨﺪ‬ ‫آﻪﺁﻳﺎ ﺁن ﺳﻮرﻩ ﻣﺜﻞ ﺳﻮرﻩهﺎي ﻗﺮﺁن اﺳﺖ ﻳﺎ ﻧﻪ( اﮔﺮ راﺳﺖ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﺪ».‬ ‫و ﺗﺎ آﻨﻮن هﻴﭻآﺲ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﺣ ّﻲ ﻳﻚ ﺁﻳﻪ ﻣﺜﻞ ﺁﻳﻪهﺎي ﻗﺮﺁن ﺑﻴﺎورد. اﻓﺮادي ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻣﺴﻴﻠﻤﻪآ ّاب و ﻣﺘﻨ ّﻲ ﻧﻴﺰ آﻪ ﻋﺒﺎراﺗﻲ را ﺑﺮاي روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﻗﺮﺁن ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺑﺪان ﭘﺎﻳﻪ آﻼﻣﺸﺎن‬ ‫ﺒ‬ ‫ﺬ‬ ‫ﺳﺴﺖ ﺑﻮد آﻪ در هﻤﺎن زﻣﺎن دروﻏﺸﺎن ﺁﺷﻜﺎر ﺷﺪ ـ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﻧﺎﻣﺸﺎن ﻧﻴﺰ ﭘﻴﺪاﺳﺖ. ﺑﺮاي‬ ‫اﻃﻼع ﺑﻴﺸﺘﺮ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺎرﺳﻲ آﺘﺎب »اﻟﺒﻴﺎن ﻓﻲ ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﻘﺮﺁن« ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺁﻳﺔاﻟّﻪ اﻟﻌﻈﻤﻲ ﺧﻮﻳﻲ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد.‬ ‫ﻠ‬ ‫)7( ﻳﻜﻲ از ﻣﻮاردي آﻪ ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺁن ﻣﺒﺎرز ﻣﻲﻃﻠﺒﺪ، هﻤﻴﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ آﻪ ﻗﺮﺁن ﺑﺮ‬ ‫ﺷﺨﺼﻲ ﻧﺎزل ﺷﺪﻩ آﻪ ا ّﻲ ﺑﻮدﻩ و ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ را ﻧﺰد آﺴﻲ ﻓﺮا ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﺁﻳﺎ اﻳﻦ ﺑﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮي او آﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﻗ َ ْ ﺷ َ ّﻪ ﻣ َﻠ ُﻪ ََ ْﻜ َ َ َ َﻜ ِﻪ‬ ‫در ﺳﻮرﻩ ﻳﻮﻧﺲ )٠١( ﺁﻳﻪ ٦١ ﭼﻨﻴﻦ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: » ُﻞْ ﻟﻮ َﺎء اﻟﻠ ُ َﺎ ﺗَﻮﺗ ُ ﻋﻠﻴ ُﻢْ و ﻻ ادْرﻳ ُﻢْ ﺑ ِ‬ ‫ﻓ َﺪ ْﻟﺒﺜ ُ ِﻴ ُﻢْ ﻋ ُﺮا ِﻦْ ﻗﺒﻠ ِ اﻓﻼ ﻳﻌﻘﻠ َ»‬ ‫َﻘ َ ِ ْﺖ ﻓ ﻜ ُﻤ ً ﻣ َ ِْﻪ َ َ َ َ ْ ُِﻮن‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ )اي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ!( ﺑﮕﻮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﻧﻤﻲﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻦ ﻗﺮﺁن را ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﺗﻼوت ﻧﻤﻲآﺮدم و ﺷﻤﺎ را‬ ‫ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺘﻬﺎي ﺁن ﺁﮔﺎﻩ ﻧﻤﻲﺳﺎﺧﺘﻢ. ﻣﻦ ﻋﻤﺮي را )در ﺣﺪود ﭼﻬﻞ ﺳﺎل( در ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ زﻳﺴﺘﻢ‬ ‫)ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ هﻴﭻﮔﻮﻧﻪ ﻣﻄﻠﺐ ﻋﻠﻤﻲ ﻳﺎ ﺣ ّﻲ ﺷﻌﺮي و ﻳﺎ ﻧﺜﺮي از ﻣﻦ ﺑﺸﻨﻮﻳﺪ( ﺁﻳﺎ اﻧﺪﻳﺸﻪ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻧﻤﻲآﻨﻴﺪ؟‬ ‫)8( در ﺣﺎﻟﻲ آﻪ ﺁﻳﺎت ﻗﺮﺁن و ﺳﺨﻨﺎن ﺻﺮﻳﺢ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﻠﻲ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم را از ﺗﻤﺎم ﻳﺎران ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺮﺗﺮ ﻣﻲداﻧﺪ.‬ ‫)9( ﺗﻮ ّﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻻزم اﺳﺖ آﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﻲ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻳﻚ ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ ﺛﺎﺑﺖ از ﺟﺎﻧﺐ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎلاﺳﺖ و اﻋﺘﻘﺎد و اﻳﻤﺎن ﺑﻪ ﺁن ﻻزم و ﺿﺮوري اﺳﺖ و ﻳﻚ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺮﭘﺎﻳﻪ ﺁن اﻋﺘﻘﺎد‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺗﻜﺎﻟﻴﻒ اﻟﻬﻲ ﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫ﺑﺨﺶ ﭼﻬﺎرم‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﺑﻪ ﺑﺼﺮﻩ رﺳﻴﺪم ﺑﻪ ﻣﺴﺠﺪي رﻓﺘﻢ آﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺁن را ﺷﺨﺼﻲ از ﻧﮋاد ﻋﺮب ﺑﻪ ﻧﺎم‬ ‫ﺷﻴﺦ ﻋﻤﺮ ﻃﺎﻳﻲ ﺑﺮﻋﻬﺪﻩ داﺷﺖ. ﺑﺎ او ﺁﺷﻨﺎ ﺷﺪم و ﺑﻪ او اﻇﻬﺎر ﻣﺤ ّﺖ آﺮدم، ا ّﺎ او از ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺒ‬ ‫دﻳﺪار ﺑﻪ ﻣﻦ ﺷﻚ آﺮد و ﺟﺴﺘﺠﻮي از اﺻﻞ و ﻧﺴﺒﻢ و ﺗﻤﺎم وﻳﮋﮔﻴﻬﺎﻳﻢ را ﺁﻏﺎز ﻧﻤﻮد، ﺑﻪ ﮔﻤﺎﻧﻢ‬ ‫رﻧﮓ و ﻟﻬﺠﻪام ﺷﻴﺦ را ﻣﺮ ّد آﺮدﻩ ﺑﻮد ا ّﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ از اﻳﻦ ﺗﻨﮕﻨﺎ ﺑﮕﺮﻳﺰم ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت آﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫د‬ ‫ﺧﻮد را از ﻣﺮدم »اﻏﺪﻳﺮ ﺗﺮآﻴﻪ« و ﺷﺎﮔﺮد ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻣﻌﺮﻓﻲ آﺮدم و ﮔﻔﺘﻢ: آﻪ در‬ ‫ﻣﻐﺎزﻩ ﺧﺎﻟﺪ، ﻧﺠﺎري ﻣﻲآﺮدم... و اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ را آﻪ از هﻨﮕﺎم اﻗﺎﻣﺖ در ﺗﺮآﻴﻪ داﺷﺘﻢ ﺑﺮاي او‬ ‫ﺑﻴﺎن آﺮدم. در ﺿﻤﻦ ﭼﻨﺪ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺗﺮآﻲ ﮔﻔﺘﻢ ﺷﻴﺦ ﺑﺎ ﭼﺸﻢ ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از ﺣﺎﺿﺮان اﺷﺎرﻩ‬ ‫آﺮد ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﺪ ﺁﻳﺎ ﻣﻦ ﺗﺮآﻲ را ﺑﻪ درﺳﺘﻲ ﻣﻲداﻧﻢ ﻳﺎ ﻧﻪ؟ او ﻧﻴﺰ ﺑﺎ اﺷﺎرﻩ ﭼﺸﻢ ﺟﻮاب ﻣﺜﺒﺖ داد و‬ ‫ﻣﻦ ﺷﺎدﻣﺎن ﺷﺪم آﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪام ﺗﻮ ّﻪ ﺷﻴﺦ را ﺑﻪ ﺧﻮدم ﺟﻠﺐ ﻧﻤﺎﻳﻢ. ا ّﺎ اﻳﻦ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ ﺳﺮاﺑﻲ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻓﺮﻳﺒﻨﺪﻩ ﺑﻮد زﻳﺮا ﭼﻨﺪ روز ﺑﻌﺪ درﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ ﺷﻴﺦ هﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﺪﮔﻤﺎن اﺳﺖ و ﻣﻲﭘﻨﺪارد آﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﺟﺎﺳﻮس ﺗﺮآﻴﻪ هﺴﺘﻢ. اﻳﻦ ﺑﺪان ﺳﺒﺐ ﺑﻮدﻩ آﻪ ﺷﻴﺦ ﺑﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪار آﻪ از ﻃﺮف ﺳﻠﻄﺎن )ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ(‬ ‫ﻣﻨﺼﻮب ﺑﻮد، ﺳﺮﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري داﺷﺖ. ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ هﻢ ﺑﺪﺑﻴﻦ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﻣ ّﻬﻢ ﻣﻲآﺮدﻧﺪ.‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﻪ هﺮ ﺣﺎل ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪم آﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﺷﻴﺦ ﻋﻤﺮ را ﺗﺮك آﻨﻢ و ﺑﻪ آﺎرواﻧﺴﺮاﻳﻲ آﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ اﻓﺮاد‬ ‫ﻏﺮﻳﺒﻪ و ﻣﺴﺎﻓﺮان اﺳﺖ، رﻓﺘﻢ و اﺗﺎﻗﻲ اﺟﺎرﻩ آﺮدم.‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ آﺎرواﻧﺴﺮا ﻣﺮد اﺣﻤﻘﻲ ﺑﻮد آﻪ هﺮ روز ﺳﭙﻴﺪﻩ دم ﺁﺳﺎﻳﺶ ﻣﺮا ﺳﻠﺐ ﻣﻲآﺮد. او ﺑﻪ‬ ‫هﻨﮕﺎم ﻓﺠﺮ درب اﻃﺎق ﻣﺮا ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣﻲآﻮﺑﻴﺪ و ﭘﺸﺖ درب ﻣﻲﻣﺎﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﻦ ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺻﺒﺢ‬ ‫ﺑﺮﺧﻴﺰم و ﻣﻦ آﻪ ﭼﺎرﻩاي ﺟﺰ هﻤﺮاهﻲ او ﻧﺪاﺷﺘﻢ، ﺑﺮﻣﻲﺧﺎﺳﺘﻢ و ﻧﻤﺎز ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪم ﺁﻧﮕﺎﻩ او از‬ ‫ﻣﻦ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﺗﺎ درﺁﻣﺪن ﺁﻓﺘﺎب ﻗﺮﺁن ﺑﺨﻮاﻧﻢ.‬ ‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﻗﺮﺁن ﺧﻮاﻧﺪن واﺟﺐ ﻧﻴﺴﺖ. ﭼﺮا ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻲآﻨﻲ؟ ﻣﻲﮔﻔﺖ: هﺮآﺲ اآﻨﻮن ﺑﺨﻮاﺑﺪ‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺖ اﺳﺖ و ﻓﻘﺮ ﺑﺮاي آﺎرواﻧﺴﺮاي ﻣﻦ ﻣﻲﺁورد و ﻣﻦ ﭼﺎرﻩاي ﺟﺰ اﻧﺠﺎم ﺧﻮاﺳﺘﻪهﺎﻳﺶ‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻢ، زﻳﺮا ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲآﺮد آﻪ ﻣﺮا از آﺎرواﻧﺴﺮا ﺑﻴﺮون ﻣﻲآﻨﺪ و ﻣﻦ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدم در ا ّل‬ ‫و‬ ‫وﻗﺖ ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﺟﺎي ﺁورم و ﺳﭙﺲ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ در روز ﻗﺮﺁن ﺑﺨﻮاﻧﻢ.‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻦ ﻧﺒﻮد، ﻧﺎم ﺻﺎﺣﺐ آﺎرواﻧﺴﺮا »ﻣﺮﺷﺪ اﻓﻨﺪم« ﺑﻮد، ﻳﻚ روز ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: از‬ ‫وﻗﺘﻲ آﻪ ﺗﻮ در اﻳﻦ ﻣﺤﻞ اﺗﺎق ﮔﺮﻓﺘﻪاي ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﭘﺪﻳﺪ ﺁﻣﺪﻩ و ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﻦ اﻳﻨﻬﺎ از‬ ‫ﺗﻮﺳﺖ و ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺗﻮ ازدواج ﻧﻜﺮدﻩاي و ﻣﺮد ﺑﻲهﻤﺴﺮ ﺷﻮم اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻳﺎ‬ ‫ازدواج آﻦ ﻳﺎ از اﻳﻦ ﻣﻜﺎن ﺑﻴﺮون ﺑﺮو.‬ ‫ﺘ‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﻦ ﭼﻴﺰي ﻧﺪارم آﻪ هﻤﺴﺮ ﺑﮕﻴﺮم. اﻟﺒ ّﻪ ﺗﺮﺳﻴﺪم ﺑﮕﻮﻳﻢ آﻪ ﻣﻦ ﻧﺎﺗﻮاﻧﻢ زﻳﺮا ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد‬ ‫ﺑﺨﻮاهﺪ درﺳﺘﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺮا ﺑﻴﺎزﻣﺎﻳﺪ، زﻳﺮا او آﺴﻲ ﺑﻮد آﻪ ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن اﻳﻦ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﭼﻨﻴﻦ آﺎري ﻣﻲآﺮد‬ ‫.‬ ‫اﻓﻨﺪم ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: اي ﺳﺴﺖ اﻳﻤﺎن! ﺁﻳﺎ ﺳﺨﻦ ﺧﺪاي ﺑﺰرگ را ﻧﺨﻮاﻧﺪﻩاي آﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »اﮔﺮ‬ ‫ﺑﻲﭼﻴﺰ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺧﺪاي از آﺮاﻣﺘﺶ ﺑﻲﻧﻴﺎزﺷﺎن ﺧﻮاهﺪ ﻧﻤﻮد)1( » ﻣﺎﻧﺪم آﻪ ﭼﻪ آﻨﻢ و ﭼﻪ ﭘﺎﺳﺨﻲ‬ ‫ﺑﺪهﻢ؟‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﮔﻔﺘﻢ: ﺧﻮب، ﻣﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺪون ﭘﻮل ازدواج آﻨﻢ؛ ﺁﻳﺎ ﺗﻮ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ ﭘﻮل آﺎﻓﻲ‬ ‫ﻗﺮض دهﻲ و ﻳﺎ زﻧﻲ ﺑﻴﺎﺑﻲ آﻪ ﻣﻬﺮﻳﻪ ﻧﺨﻮاهﺪ؟‬ ‫اﻓﻨﺪم آﻤﻲ ﻓﻜﺮ آﺮد و ﺳﺮ ﺑﻠﻨﺪ آﺮد و ﮔﻔﺖ: ﻣﻦ ﺳﺨﻦ ﺗﻮ را ﻧﻤﻲﻓﻬﻤﻢ. ﺗﻮ ﻳﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ ا ّل ﻣﺎﻩ‬ ‫و‬ ‫رﺟﺐ ازدواج آﻨﻲ و ﻳﺎ آﺎرواﻧﺴﺮاي ﻣﺮا ﺗﺮك آﻨﻲ.‬ ‫ﺁن روز ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎﻩ ﺟﻤﺎدياﻟ ّﺎﻧﻲ و ﺗﺎ ا ّل ﻣﺎﻩ رﺟﺐ ﺗﻨﻬﺎ ٥٢ روز ﻓﺮﺻﺖ داﺷﺘﻢ. در اﻳﻨﺠﺎ‬ ‫و‬ ‫ﺜ‬ ‫ﻳﺎدﺁوري ﻣﺎهﻬﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﻻزم اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ: »ﻣﺤ ّم، ﺻﻔﺮ، رﺑﻴﻊ اﻻ ّل،‬ ‫و‬ ‫ﺮ‬ ‫رﺑﻴﻊاﻟﺜﺎﻧﻲ، ﺟﻤﺎدياﻻ ّل، ﺟﻤﺎدياﻟ ّﺎﻧﻲ، رﺟﺐ، ﺷﻌﺒﺎن، رﻣﻀﺎن، ﺷﻮال، ذياﻟﻌﻘﺪﻩ، ذياﻟﺤ ّﻪ»‬ ‫ﺠ‬ ‫ﺜ‬ ‫و‬ ‫و ﺁﻏﺎز ﻣﺎهﻬﺎي ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس دﻳﺪن ﻣﺎﻩ اﺳﺖ و روزهﺎي اﻳﻦ ﻣﺎهﻬﺎ، آﻤﺘﺮ از ٩٢ و ﺑﻴﺸﺘﺮ از‬ ‫٠٣ روز ﻧﻴﺴﺖ. ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪم ﻓﺮﻣﺎن اﻓﻨﺪم را ﺑﭙﺬﻳﺮم و ﺑﺎ ﻧ ّﺎري ﻗﺮارداد ﺑﺴﺘﻢ آﻪ در‬ ‫ﺠ‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻏﺬا، ﺧﻮاب و دﺳﺘﻤﺰد ﻧﺎﭼﻴﺰ ﺑﺮاي او آﺎر آﻨﻢ. ﭘﻴﺶ از ﭘﺎﻳﺎن ﻣﺎﻩ، آﺎرواﻧﺴﺮا را ﺗﺮك‬ ‫آﺮدم و راهﻲ ﻣﻐﺎزﻩ ﻧ ّﺎر ﺷﺪم.‬ ‫ﺠ‬ ‫او ﻣﺮد ﺷﺮﻳﻒ و ﺑﺰرﮔﻮاري ﺑﻮد و ﺑﺎ ﻣﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻜﻲ از ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ رﻓﺘﺎر ﻣﻲآﺮد. ﻧﺎﻣﺶ‬ ‫»ﻋﺒﺪاﻟ ّﺿﺎ« ﺑﻮد، او ﻳﻚ ﺷﻴﻌﻪ اﻳﺮاﻧﻲ از ﻣﺮدم ﺧﺮاﺳﺎن ﺑﻮد. ﻓﺮﺻﺖ را ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺷﻤﺮدم ﺗﺎ از‬ ‫ﺮ‬ ‫او زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ را ﺑﻴﺎﻣﻮزم. ﺷﻴﻌﻴﺎن اﻳﺮاﻧﻲ هﺮ روز ﻋﺼﺮ ﭘﻴﺶ او ﮔﺮد هﻢ ﻣﻲﺁﻣﺪﻧﺪ و از هﺮ‬ ‫دري ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ، از ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ اﻗﺘﺼﺎد.‬ ‫ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺘﺸﺎن ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻲﺗﺎﺧﺘﻨﺪ، ﺁﻧﭽﻨﺎن آﻪ از ﺧﻠﻴﻔﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل درﻳﻎ ﻧﻤﻲآﺮدﻧﺪ ا ّﺎ وﻗﺘﻲ آﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﺸﺘﺮي ﻧﺎﺷﻨﺎﺳﻲ ﻣﻲﺁﻣﺪ، ﺁن ﺳﺨﻨﺎن را ﻗﻄﻊ ﻣﻲآﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺻﺤﺒﺘﻬﺎي ﺧﺼﻮﺻﻲ ﻣﻲﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ،‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻧﻤﻲداﻧﻢ ﭼﺮا ﺑﻪ ﻣﻦ اﻋﺘﻤﺎد آﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ، ا ّﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم درﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻤﺎن ﻣﻲآﻨﻨﺪ ﻣﻦ از ﻣﺮدم‬ ‫ﺁذرﺑﺎﻳﺠﺎﻧﻢ؛ زﻳﺮا ﻓﻬﻤﻴﺪﻩ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ زﺑﺎن ﺗﺮآﻲ ﻣﻲداﻧﻢ رﻧﮓ ﻣﻦ هﻤﺎﻧﻨﺪ رﻧﮓ اآﺜﺮ ﻣﺮدم‬ ‫ﺁذرﺑﺎﻳﺠﺎن ﺳﻔﻴﺪ ﺑﻮد آﻪ اﻳﻦ ﺣﺴﻦ ﻇﻦ ﺁﻧﻬﺎرا ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻲآﺮد.‬ ‫در ﺁن ﻣﻐﺎزﻩ ﺑﺎ ﺟﻮاﻧﻲ ﺁﺷﻨﺎ ﺷﺪم. او در ﺁﻧﺠﺎ رﻓﺖ وﺁﻣﺪ ﻣﻲآﺮد؛ ﺳﻪزﺑﺎن ﺗﺮآﻲ، ﻓﺎرﺳﻲ و‬ ‫ﻋﺮﺑﻲ را ﻣﻲداﻧﺴﺖ و ﻟﺒﺎس ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻲ را ﺑﺮ ﺗﻦ داﺷﺖ، ﻧﺎﻣﺶ: »ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب«‬ ‫ﺑﻮد. او ﺟﻮاﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻠﻨﺪﭘﺮواز و ﺗﻨﺪﺧﻮ ﺑﻮد و از ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ اﻧﺘﻘﺎد ﻣﻲآﺮد وﻟﻲ ﺑﻪ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖ اﻳﺮان آﺎري ﻧﺪاﺷﺖ. ﺷﺎﻳﺪ دﻟﻴﻞ دوﺳﺘﻴﺶ ﺑﺎ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻐﺎزﻩ ـ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿﺎ ـ اﻳﻦ ﺑﻮد آﻪ‬ ‫هﺮ دو از ﺧﻠﻴﻔﻪ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ ﻧﺎراﺿﻲ ﺑﻮدﻧﺪ. ﻧﻤﻲداﻧﻢ اﻳﻦ ﺟﻮان ﺳ ّﻲ ﻣﺬهﺐ از آﺠﺎ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ را‬ ‫ُﻨ‬ ‫ﺁﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﺪاﻟ ّﺿﺎي ﺷﻴﻌﻪ ﺁﺷﻨﺎ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد. ﮔﺮ ﭼﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺷﮕﻔﺖﺁور ﻧﺒﻮد‬ ‫ﺮ‬ ‫ﻨ‬ ‫زﻳﺮا در ﺑﺼﺮﻩ ﺷﻴﻌﻪ و ﺳ ّﻲ ﺑﺎ هﻤﺪﻳﮕﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮادر ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻲآﻨﻨﺪ؛ ﺑﺴﻴﺎري از ﻣﺮدم ﺑﺼﺮﻩ‬ ‫ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﻲ و ﻋﺮﺑﻲ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ و ﺑﺴﻴﺎري ﺗﺮآﻲ ﻧﻴﺰ ﻣﻲداﻧﻨﺪ.‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﺟﻮان ﺁزاداﻧﺪﻳﺸﻲ ﺑﻮد، ﺗﻌ ّﺐ ﺿ ّﺷﻴﻌﻲ ﻧﺪاﺷﺖ، در ﺻﻮرﺗﻲ آﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺼ‬ ‫اهﻞﺗﺴ ّﻦ ﺗﻌ ّﺐ ﺿﺪ ﺷﻴﻌﻪ دارﻧﺪ؛ ﺣ ّﻲ ﺑﺮﺧﻲ از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺰرگ اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ، ﺷﻴﻌﻴﺎن را آﺎﻓﺮ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺘ‬ ‫ّ‬ ‫ﻨ ﺼ‬ ‫ﻣﻲﺷﻤﺮﻧﺪ و ﺁﻧﻬﺎ را ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻤﻲداﻧﻨﺪ. هﻤﭽﻨﻴﻦ او ﺑﺮاي ﻣﺬاهﺐ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ اهﻞﺗﺴ ّﻦ ﺟﺎﻳﮕﺎهﻲ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺧﺖ و ﻣﻲﮔﻔﺖ: ﺧﺪا دﺳﺘﻮري در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻧﺪادﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ا ّﺎ ﻗ ّﻪ ﻣﺬاهﺐ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ: ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻗﺮن ﭘﺲ از درﮔﺬﺷﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم در ﻣﻴﺎن اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻣ ﺼ‬ ‫ﭼﻬﺎر ﻋﺎﻟﻢ ﭘﺪﻳﺪ ﺁﻣﺪﻧﺪ: اﺑﻮ ﺣﻨﻴﻔﻪ، اﺣﻤﺪ ﺑﻦﺣﻨﺒﻞ، ﻣﺎﻟﻚ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦادرﻳﺲ )ﺷﺎﻓﻌﻲ.)‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﺧﻠﻴﻔﻪهﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻓﺮﻣﺎن ﻣﻲدادﻧﺪ آﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻜﻲ از ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ را ﺑﺮاي ﺗﻘﻠﻴﺪ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫آﻨﻨﺪ و هﻴﭻ آﺪام از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﭘﺲ از ﺁﻧﻬﺎ ّ اﺟﺘﻬﺎد در ﻗﺮﺁن و ﺳ ّﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﻧﺪارﻧﺪ، اﻳﻦ در‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺣﻖ‬ ‫واﻗﻊ ﺑﺴﺘﻦ دروازﻩ اﺟﺘﻬﺎد ﺑﻮد.‬ ‫در واﻗﻊ ﻋﺎﻣﻞ ﺟﻤﻮد ﻓﻜﺮي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن هﻤﻴﻦ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن دروازﻩ اﺟﺘﻬﺎد اﺳﺖ. ﺷﻴﻌﻴﺎن از اﻳﻦ‬ ‫ﻓﺮﺻﺖ اﺳﺘﻔﺎدﻩ آﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﺒﻠﻴﻎ ﮔﺴﺘﺮدﻩ ﻣﺬهﺒﺸﺎن ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري آﻪ ﺗﻌﺪاد ﺷﻴﻌﻴﺎن آﻪ ﻳﻚ‬ ‫دهﻢ اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ ﺑﻮد رو ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﻧﻬﺎد و ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ رﺳﻴﺪﻧﺪ. ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪاي‬ ‫ﻨ‬ ‫ً‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ زﻳﺮا اﺟﺘﻬﺎد، ﻓﻘﻪ اﺳﻼﻣﻲ را ﺗﺤ ّل ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ و ﻓﻬﻢ ﻗﺮﺁن و ﺳ ّﺖ را ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻮ‬ ‫ﻧﻴﺎزهﺎي زﻣﺎن هﻤﭽﻮن ﺳﻼﺣﻲ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ، ﻧﻮ ﻣﻲآﻨﺪ ا ّﺎ اﮔﺮ ﻣﺬهﺐ ﻓﻘﻂ در ﻣﺴﻴﺮ ﺧﺎﺻﻲ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮري آﻪ راﻩ ﻓﻬﻢ و ﺷﻨﻴﺪن ﻧﺪاي ﻧﻴﺎزهﺎي زﻣﺎن ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد، هﻤﭽﻮن ﺳﻼﺣﻲ‬ ‫آﻬﻨﻪ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد.‬ ‫اﮔﺮ ﺗﻮ ﺳﻼح آﻬﻨﻪ و دﺷﻤﻨﺖ ﺳﻼح ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ دﻳﺮ ﻳﺎ زود ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮاهﻲ ﺧﻮرد، ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺧﺮدﻣﻨﺪان اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ ﺑﻪ زودي راﻩ اﺟﺘﻬﺎد را ﺑﺎز ﺧﻮاهﻨﺪ آﺮد. در ﻏﻴﺮ اﻳﻦ ﺻﻮرت‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺑﻪ اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ اﻋﻼم ﺧﻄﺮ ﻣﻲآﻨﻢ آﻪ ﭼﻨﺪ ﻗﺮﻧﻲ ﻧﺨﻮاهﺪ ﮔﺬﺷﺖ ﻣﮕﺮ ﺁﻧﻜﻪ ﺁﻧﻬﺎ در اﻗﻠ ّﺖ ﺧﻮاهﻨﺪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﻮد و ﺷﻤﺎر ﺷﻴﻌﻴﺎن ﻓﺰوﻧﻲ ﺧﻮاهﺪ ﻳﺎﻓﺖ.‬ ‫اﻳﻦ ﺟﻮان ﺑﻠﻨﺪ ﭘﺮواز ـ ﻣﺤﻤﺪ ـ ﺑﺮاي ﻓﻬﻢ ﻗﺮﺁن و ﺳ ّﺖ از اﺟﺘﻬﺎد ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻲآﺮد و ﻧﻈﺮات‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺎن را، ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺰرﮔﺎن زﻣﺎن ﺧﻮد و ﻣﺬاهﺐ ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ، ﺑﻠﻜﻪ ﻧﻈﺮات اﺑﻮﺑﻜﺮ و ﻋﻤﺮ را ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻘﺪ ﻣﻲآﺸﻴﺪ و اﮔﺮ ﻧﻈﺮش ﺑﺎ ﻧﻈﺮات ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮد، ﮔﻔﺘﻪهﺎي ﺁﻧﺎن را اهﻤ ّﺖ ﻧﻤﻲداد.‬ ‫ﻴ‬ ‫او ﻣﻲﮔﻔﺖ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻦ آﺘﺎب و ﺳ ّﺖ را در ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ ﻣﻲﮔﺬارم. ا ّﺎ ﻧﮕﻔﺖ آﺘﺎب، ﺳ ّﺖ،‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﻣﺬاهﺐ ارﺑﻌﻪ را. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭘﻴﺮوي از آﺘﺎب و ﺳ ّﺖ واﺟﺐ اﺳﺖ ﻣﺬاهﺐ ارﺑﻌﻪ و‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن هﺮ ﻧﻈﺮي ﻣﻲﺧﻮاهﻨﺪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.‬ ‫روزي در ﻣﻴﻬﻤﺎﻧﻲ ﻣﻨﺰل ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿﺎ ﻣﻴﺎن ﻣﺤﻤﺪ و ﻳﻜﻲ از ﻋﻠﻤﺎي اﻳﺮاﻧﻲ »ﺷﻴﺦ ﺟﻮاد ﻗﻤﻲ« آﻪ‬ ‫ﻣﻴﻬﻤﺎن ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿﺎ ﺑﻮد ﺑﺤﺜﻲ درﮔﺮﻓﺖ. در اﻳﻦ ﻣﻴﻬﻤﺎﻧﻲ ﻣﻦ و ﺑﺮﺧﻲ از دوﺳﺘﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺰل‬ ‫هﻢ ﺑﻮدﻳﻢ، ﺁﻧﭽﻪ از ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ ﺳﺨﺖ اﻳﻦ دو ﻧﻔﺮ در ذهﻨﻢ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺑﺎز ﻣﻲﮔﻮﻳﻢ.‬ ‫ﻗﻤﻲ ﺑﻪ او ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﺗﻮ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻲ ﺁزاداﻧﺪﻳﺶ و ﻣﺠﺘﻬﺪي ﭼﺮا ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺳﺮ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن‬ ‫ﻋﻠﻲ ﻧﻤﻲﮔﺬاري؟‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﭘﺎﺳﺦ داد: زﻳﺮا ﮔﻔﺘﺎر ﻋﻠﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻤﺮ و دﻳﮕﺮان ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻴﺴﺖ، ﺗﻨﻬﺎ آﺘﺎب و ﺳ ّﺖ اﻋﺘﺒﺎر‬ ‫ﻨ‬ ‫دارﻧﺪ.‬ ‫ﻗﻤﻲ ﮔﻔﺖ: ﺁﻳﺎ ﻣﮕﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻔﺮﻣﻮد آﻪ: »ﻣﻦ ﺷﻬﺮ ﻋﻠﻢ و ﻋﻠﻲ درب‬ ‫ﺁن اﺳﺖ)2( » ﭘﺲ ﻋﻠﻲ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ اﺻﺤﺎب ﺗﻔﺎوت دارد.‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﻋﻠﻲ ﺑﺮهﺎن اﺳﺖ ﭼﺮا ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻧﮕﻔﺖ آﺘﺎب ﺧﺪا و ﻋﻠﻲ ﺑﻦاﺑﻲﻃﺎﻟﺐ.‬ ‫ﻗﻤﻲ ﮔﻔﺖ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ آﺘﺎب ﺧﺪا و ﺧﺎﻧﺪاﻧﻢ و ﻋﻠﻲ ﺑﺰرگ ﺧﺎﻧﺪان اﺳﺖ. ﻣﺤﻤﺪ ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺖ‬ ‫ﻣ‬ ‫آﻪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ از ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎﺷﺪ ا ّﺎ ﻗﻤﻲ دﻻﻳﻞ ﻗﺎﻧﻊآﻨﻨﺪﻩاي ﺁورد آﻪ او ﺳﺎآﺖ ﺷﺪ و ﭘﺎﺳﺨﻲ ﻧﺪاﺷﺖ‬ ‫)3( . وﻟﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ آﺘﺎب ﺧﺪا و اهﻞﺑﻴﺘﻢ، ﭘﺲ ﺳ ّﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﭼﻪ ﺷﺪ؟‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻗﻤﻲ ﮔﻔﺖ: ﺳ ّﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺷﺮح آﺘﺎب ﺧﺪاﺳﺖ. وﻗﺘﻲ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ آﺘﺎب ﺧﺪا و ﺧﺎﻧﺪاﻧﻢ،‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮرش آﺘﺎب ﺧﺪا و ﺷﺮح ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺳ ّﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻔﺖ: ﺁﻳﺎ آﻼم اهﻞﺑﻴﺖ هﻤﺎن ﺷﺮح آﺘﺎب ﺧﺪا ﻧﻴﺴﺖ، دﻳﮕﺮ ﭼﻪ ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ دارﻳﻢ؟‬ ‫ﻗﻤﻲ ﭘﺎﺳﺦ داد: ﭼﻮن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ از دﻧﻴﺎ رﻓﺖ، ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺷﺮح آﺘﺎب ﺧﺪا ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻧﻴﺎزهﺎي زﻣﺎن‬ ‫اﺣﺘﻴﺎج داﺷﺘﻨﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ا ّﺖ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻗﺮﺁن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺻﻞ و ﺑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺷﺮحآﻨﻨﺪﮔﺎن ﺁن، ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻧﻴﺎزهﺎي زﻣﺎن ارﺟﺎع داد.‬ ‫از اﻳﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﮕﻔﺖزدﻩ ﺷﺪم، ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻮان در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﺷﻴﺦ ﺳﺎﻟﺨﻮردﻩ ـ ﻗﻤﻲ ـ‬ ‫هﻤﭽﻮن ﮔﻨﺠﺸﻜﻲ در دﺳﺖ ﺻﻴﺎد، ﺗﻮان ﺣﺮآﺖ ﻧﺪاﺷﺖ.‬ ‫ا ّﺎ ﻣﻦ ﮔﻤﺸﺪﻩاي را آﻪ در ﺟﺴﺘﺠﻮﻳﺶ ﺑﻮدم در ﺷﺨﺺ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﻳﺎﻓﺘﻢ. ﺑﻠﻨﺪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﺮوازي، ﺁزاد اﻧﺪﻳﺸﻲ، ﻧﺎﺧﺸﻨﻮدي از ﻋﺎﻟﻤﺎن زﻣﺎن و ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻘﻼل رأي، ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻧﻘﻄﻪ‬ ‫ﺿﻌﻔﻬﺎي او ﺑﻮد آﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد از ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻧﻤﺎﻳﻢ و او را ﺑﺪﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ در اﺧﺘﻴﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ.‬ ‫اﻳﻦ ﺟﻮان ﺳﺮآﺶ آﺠﺎ و ﺁن ﺷﻴﺦ ﺗﺮك آﻪ در ﺗﺮآﻴﻪ از او داﻧﺶﻣﻲﺁﻣﻮﺧﺘﻢ آﺠﺎ! او ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن هﻤﭽﻮن آﻮهﻲ ﺑﻮد آﻪ ﭼﻴﺰي ﺣﺮآﺘﺶ ﻧﻤﻲداد و هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ ﻧﺎم اﺑﻮﺣﻨﻴﻔﻪ‬ ‫را ﺑﺮ زﺑﺎن ﺁورد ﺑﺮﻣﻲﺧﺎﺳﺖ و وﺿﻮ ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ و ﺳﭙﺲ ﻧﺎم او را ﺑﻪ زﺑﺎن ﺟﺎري ﻣﻲآﺮد و‬ ‫اﮔﺮ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ آﺘﺎب ﺑﺨﺎري را آﻪ ﻧﺰد اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺮاﻣﻲ و ﻣﻘ ّس اﺳﺖ ﺑﺮدارد، از‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺟﺎي ﺑﺮﻣﻲﺧﺎﺳﺖ و وﺿﻮ ﻣﻲﮔﺮﻓﺖ و ﺁن را ﺑﺮﻣﻲداﺷﺖ.‬ ‫ا ّﺎ ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب هﺮﮔﻮﻧﻪ ﭘﺮدﻩدري درﺑﺎرﻩ اﺑﻮﺣﻨﻴﻔﻪ را روا ﻣﻲداﺷﺖ و ﻣﻲﮔﻔﺖ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﻦ ﺑﻴﺸﺘﺮ از اﺑﻮﺣﻨﻴﻔﻪ ﻣﻲﻓﻬﻤﻢ. هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲﮔﻔﺖ: ﻧﺼﻒ آﺘﺎب ﺑﺨﺎري ﺑﻴﻬﻮدﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﻣﺤﻜﻢﺗﺮﻳﻦ راﺑﻄﻪهﺎ و ﭘﻴﻮﻧﺪهﺎ را ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﻳﺠﺎد آﺮدم و هﻤﻮارﻩ ﺑﻪ او ﺗﻠﻘﻴﻦ ﻣﻲآﺮدم و ﻣﻲﮔﻔﺘﻢ‬ ‫ﺗﻮ ﻣﻮهﺒﺘﻲ ﺑﺰرگﺗﺮ از ﻋﻠﻲ و ﻋﻤﺮ هﺴﺘﻲ و اﮔﺮ اآﻨﻮن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ زﻧﺪﻩ ﺑﻮد ﺗﻮ را ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻲ‬ ‫ﺧﻮد ﺑﺮﻣﻲﮔﺰﻳﺪ و ﺁﻧﻬﺎ را رهﺎ ﻣﻲآﺮد.‬ ‫هﻤﻮارﻩ ﺑﻪ او ﻣﻲﮔﻔﺘﻢ: اﻣﻴﺪوارم اﺳﻼم ﺑﻪ دﺳﺖ ﺗﻮ زﻧﺪﻩ ﺷﻮد و ﺗﻮ ﺗﻨﻬﺎ ﻓﺮدي هﺴﺘﻲ آﻪ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ اﺳﻼم را از اﻳﻦ ﭘﺮﺗﮕﺎﻩ ﻧﺠﺎت ﺑﺨﺸﻲ.‬ ‫ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ آﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻗﺮﺁن را ﺑﺎ ﻣﺤ ّﺪ، ﻧﻪ در ﭘﺮﺗﻮ ﻓﻬﻢ ﺻﺤﺎﺑﻪ، ﻣﺬاهﺐ و ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﻠﻜﻪ در‬ ‫ﻤ‬ ‫ﭘﺮﺗﻮ اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎي ﻣﺨﺼﻮص ﺧﻮدﻣﺎن ﻣﻮرد ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻗﺮار دهﻴﻢ. ﻗﺮﺁن را ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻳﻢ و در ﻣﻮرد‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺁن ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻣﻲآﺮدﻳﻢ. ﻣﻦ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ او را ﺑﻪ دام ﺑﻴﻨﺪازم و او ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻗﺒﻮل‬ ‫ﻧﻈﺮﻳﻪهﺎي ﻣﻦ در اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺑﻮد آﻪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻈﻬﺮ ﺁزاداﻧﺪﻳﺸﻲ ﺟﻠﻮﻩ دهﺪ و ﺑﻴﺶ از‬ ‫ﭘﻴﺶ اﻋﺘﻤﺎد ﻣﺮا ﺟﻠﺐ آﻨﺪ.‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﺟﻬﺎد واﺟﺐ ﻧﻴﺴﺖ!‬ ‫او ﮔﻔﺖ: ﺧﺪا ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ ﺑﺎ آﺎﻓﺮان ﺟﻬﺎد آﻨﻴﺪ.‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﺧﺪا ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ »ﺑﺎ آﺎﻓﺮان و ﻣﻨﺎﻓﻘﻴﻦ ﺟﻬﺎد آﻨﻴﺪ)4( » اﮔﺮ ﺟﻬﺎد واﺟﺐ ﺑﻮد ﭼﺮا ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﻘﻴﻦ ﺟﻬﺎد ﻧﻜﺮد؟‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ زﺑﺎﻧﺶ ﺑﺎ ﺁﻧﺎن ﺟﻬﺎد آﺮد.‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﭘﺲ ﺟﻬﺎد ﺑﺎ آ ّﺎر ﻧﻴﺰ ﺑﺎ زﺑﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ.‬ ‫ﻔ‬ ‫ﮔﻔﺖ: ا ّﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎ آﺎﻓﺮان ﺟﻨﮕﻴﺪ.‬ ‫ﻣ‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﺟﻨﮓ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ دﻓﺎع از ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻮد، آﺎﻓﺮان ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ او را ﺑﻜﺸﻨﺪ، او از ﺧﻮد دﻓﺎع آﺮد‬ ‫)5( ﻣﺤ ّﺪ ﺑﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺳﺮ ﺗﻜﺎن داد.‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻳﻚ ﺑﺎر ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ازدواج ﻣﻮ ّﺖ ﺑﺎ زﻧﺎن ﺟﺎﻳﺰ اﺳﺖ.‬ ‫ﻗ‬ ‫ﮔﻔﺖ: هﺮﮔﺰ!‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﺧﺪا ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ »اﮔﺮ ﺧﻮاﺳﺘﻴﺪ از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻬﺮﻩ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ، ﺑﻬﺎﻳﺶ راﺑﭙﺮدازﻳﺪ)6( »‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﻋﻤﺮ ازدواج ﻣﻮ ّﺖ را ﺣﺮام آﺮدﻩ و ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ آﻪ: »دو ﻣﺘﻌﻪ در زﻣﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺟﺎﻳﺰ ﺑﻮد‬ ‫ﻗ‬ ‫و ﻣﻦ ﺁﻧﻬﺎ را ﺣﺮام آﺮدﻩ و ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ آﻴﻔﺮ ﻣﻲﻧﻬﻢ)7( .»‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﺗﻮ داﻧﺎﺗﺮ از ﻋﻤﺮي، ﭘﺲ ﭼﺮا از او ﭘﻴﺮوي ﻣﻲآﻨﻲ؟‬ ‫ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺘﻢ: اﮔﺮ ﻋﻤﺮ ﭼﻴﺰي را ﺣﺮام آﺮدﻩ آﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺣﻼل آﺮدﻩ ﺑﻮد، ﺗﻮ ﭼﺮا ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪا و‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را رهﺎ آﺮدﻩاي و ﻧﻈﺮ ﻋﻤﺮ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪاي؟ او ﺳﻜﻮت آﺮد و ﻣﻦ درﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ ﺳﻜﻮت او‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﻪ ﭘﺬﻳﺮش اﺳﺖ.‬ ‫ﻏﺮﻳﺰﻩ ﺟﻨﺴﻲ او ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﺳﻜﻮت ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮد، ﭼﻮن در ﺁن هﻨﮕﺎم هﻤﺴﺮي ﻧﺪاﺷﺖ.‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﭼﺮا ﻣﻦ و ﺗﻮ ﺁزاد ﻧﺒﺎﺷﻴﻢ آﻪ زﻧﻲ را ﺑﻪ ازدواج ﻣﻮ ّﺖ درﺁورﻳﻢ و از او ﺑﻬﺮﻩ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ؟‬ ‫ﻗ‬ ‫او ﺑﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺳﺮي ﺗﻜﺎن داد، ﻣﻦ اﻳﻦ ﻣﻮاﻓﻘﺖ را ﻓﺮﺻﺖ ﺑﺰرﮔﻲ ﻳﺎﻓﺘﻢ و زﻣﺎﻧﻲ را‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ آﺮدم ﺗﺎ زﻧﻲ ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﻴﺎورم آﻪ از او ﺑﻬﺮﻩ ﺑﮕﻴﺮد. ﻣﻦ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺗﺮس از اﻧﺠﺎم‬ ‫آﺎرهﺎي ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻋﺘﻘﺎدات ﻋﻤﻮﻣﻲ را در او از ﻣﻴﺎن ﺑﺒﺮم، ا ّﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺮط آﺮد آﻪ اﻳﻦ آﺎر‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺁن زن ﻧﻴﺰ ﻧﺎم او را ﻧﺪاﻧﺪ. ﻣﻦ ﻓﻮري ﺑﻪ دﻳﺪار ﻳﻜﻲ از زﻧﺎن ﻣﺴﻴﺤﻲ در ﺧﺪﻣﺖ‬ ‫وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات آﻪ ﺑﺮاي ﻓﺎﺳﺪ آﺮدن ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن در ﺁﻧﺠﺎ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻨﺪ، ﺷﺘﺎﻓﺘﻢ و‬ ‫ﺷﺮح داﺳﺘﺎن را ﺑﺮاي او ﮔﻔﺘﻢ و ﻧﺎم او را ﺻﻔ ّﻪ ﻧﻬﺎدم.‬ ‫ﻴ‬ ‫در ﺁن روز آﻪ ﻗﺮار ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺁن زن ﺑﺮوﻳﻢ او در ﺧﺎﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻮد، ﻣﻦ و‬ ‫ﺷﻴﺦ ﺻﻴﻐﻪ ﻋﻘﺪ را ﺑﺮاي ﻣ ّت ﻳﻚ هﻔﺘﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻳﻢ و ﺷﻴﺦ ﻳﻚ ﺳ ّﻪ ﻃﻼ ﻣﻬﺮ او آﺮد. ﻣﻦ از‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺧﺎرج و ﺻﻔ ّﻪ از داﺧﻞ ﺑﺮاي ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﻣﻲآﻮﺷﻴﺪﻳﻢ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ ﺻﻔ ّﻪ هﺮ ﭼﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺖ از ﻣﺤﻤﺪ ﮔﺮﻓﺖ و ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺰ ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﻓﺮﻣﺎﻧﻬﺎي‬ ‫ﺷﺮﻋﻲ را در ﭘﻮﺷﺶ اﺳﺘﻘﻼل رأي و ﺁزاداﻧﺪﻳﺸﻲ ﭼﺸﻴﺪ در ﺳﻮﻣﻴﻦ روز از ﻣﺘﻌﻪ، ﮔﻔﺘﮕﻮي‬ ‫درازي در ﻣﻮرد ﻋﺪم ﺣﺮﻣﺖ ﺷﺮاب ﺑﺎ او اﻧﺠﺎم دادم. هﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ ﺁﻳﺎت ﻗﺮﺁن و رواﻳﺎت اﺳﺘﺪﻻل‬ ‫ﻴ‬ ‫آﺮد، رد ﻧﻤﻮدم و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﻌﺎوﻳﻪ، ﻳﺰﻳﺪ، ﺧﻠﻔﺎي ﺑﻨﻲاﻣ ّﻪ و ﺑﻨﻲﻋﺒﺎس هﻤﻪ ﺷﺮاب‬ ‫ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪﻧﺪ؛ ﺁﻳﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ آﻪ هﻤﻪ ﺁﻧﻬﺎ در ﮔﻤﺮاهﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺗﻮ ﺑﻪ راﻩ درﺳﺖ ﺑﺮوي؟!‬ ‫ﺑﻲﺷﻚ ﺁﻧﺎن آﺘﺎب ﺧﺪا و ﺳ ّﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲﻓﻬﻤﻴﺪﻧﺪ و اﻳﻦ ﻧﻤﺎﻳﺎﻧﮕﺮ ﺁن اﺳﺖ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ از اﻳﻦ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻧﻬﻲ ﻗﺮﺁﻧﻲ، ﺗﺤﺮﻳﻢ ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﻤﻲآﺮدﻧﺪ، ﺑﻠﻜﻪ ﺁن را ﻣﻌﻨﺎي آﺮاهﺖ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ. در آﺘﺎﺑﻬﺎي‬ ‫ﻣﻘ ّس ﻳﻬﻮدﻳﺎن و ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﻧﻴﺰ ﺷﺮاب ﻣﺒﺎح داﻧﺴﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ. ﺁﻳﺎ اﻳﻦ ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺷﺮاب در ﻳﻚ دﻳﻦ ﺣﻼل و در دﻳﻦ دﻳﮕﺮ ﺣﺮام ﺑﺎﺷﺪ؟ در ﺻﻮرﺗﻲ آﻪ هﻤﻪ ادﻳﺎن از ﺳﻮي ﻳﻚ‬ ‫ﺧﺪاﺳﺖ، راوﻳﺎن ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﻋﻤﺮ ﺗﺎ هﻨﮕﺎم ﻧﺰول ﺁﻳﻪ »ﺁﻳﺎ از ﺁن دﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﻲدارﻳﺪ)8( » ﺷﺮاب‬ ‫ﻣﻲﺧﻮرد؛ اﮔﺮ ﺷﺮاب ﺣﺮام ﺑﻮد ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ او را آﻴﻔﺮ ﻣﻲداد؛ اﻳﻦ آﻴﻔﺮ ﻧﺪادن دﻟﻴﻞ ﺣﺮام‬ ‫ﻧﺒﻮدن ﺷﺮاب اﺳﺖ.‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ دل و ﺟﺎن ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن ﻣﻦ ﮔﻮش ﻣﻲداد، ﺳﭙﺲ ﮔﻔﺖ: ﺑﻌﻀﻲ از رواﻳﺎت ﮔﻮﻳﺎي ﺁن اﺳﺖ‬ ‫آﻪ ﻋﻤﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺴﺖآﻨﻨﺪﮔﻲ ﺷﺮاب را ﺑﺎ ﺁب از ﺑﻴﻦ ﻣﻲﺑﺮد و ﺁن را ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪ و ﻣﻲﮔﻔﺖ: اﮔﺮ‬ ‫ﻣﺴﺖآﻨﻨﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﺣﺮام اﺳﺖ، ا ّﺎ اﮔﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺴﺘﻲ ﻧﺸﻮد ﻧﻪ)9( .‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺳﭙﺲ ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻔﺖ: ﻋﻤﺮ اﻳﻦ را درﺳﺖ ﻣﻲﻓﻬﻤﻴﺪ زﻳﺮا ﻗﺮﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »ﺷﻴﻄﺎن ﻣﻲﺧﻮاهﺪ ﺑﺎ‬ ‫ﺷﺮاب و ﻗﻤﺎر ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ آﻴﻨﻪ و دﺷﻤﻨﻲ ﺑﻴﻔﻜﻨﺪ و ﺷﻤﺎ را از ذآﺮ ﺧﺪاي و ﻧﻤﺎز ﺑﺎز دارد)01( »‬ ‫اﮔﺮ ﺷﺮاب ﻣﺴﺖآﻨﻨﺪﻩ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ذآﺮ ﺷﺪﻩ در ﺁﻳﻪ را ﻧﺨﻮاهﺪ داﺷﺖ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ اﮔﺮ ﺷﺮاب‬ ‫ﻣﺴﺘﻲﺁور ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﻤﻨﻮع ﻧﻴﺴﺖ)11( .‬ ‫ﺻﻔ ّﻪ را از ﺁﻧﭽﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﺁﮔﺎﻩ آﺮدم و از او ﺧﻮاﺳﺘﻢ آﻪ ﺑﻪ ﺷﻴﺦ ﺷﺮاﺑﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻨﻮﺷﺎﻧﺪ، او‬ ‫ﻴ‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ آﺮد و ﭘﺲ از ﺁن ﺑﻪ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ داد آﻪ ﺷﻴﺦ ﺷﺮاب را ﺗﺎ ﺑﻪ ﺁﺧﺮ ﻧﻮﺷﻴﺪ و ﻋﺮﺑﺪﻩ آﺸﻴﺪ و‬ ‫ﺑﺎرهﺎ در ﺁن ﺷﺐ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺁﻣﻴﺰش آﺮد.‬ ‫ﻓﺮداي ﺁن روز ﻣﻦ ﺁﺛﺎر ﺿﻌﻒ و ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ را در او دﻳﺪم، ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻦ و ﺻﻔ ّﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻴ‬ ‫آﺎﻣﻞ ﺑﺮ ﺷﻴﺦ ﭼﻴﺮﻩ ﺷﺪﻳﻢ.‬ ‫ﭼﻪ زﻳﺒﺎ ﺑﻮد اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﻃﻼﻳﻲ وزﻳﺮ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات آﻪ هﻨﮕﺎم ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد آﻪ ﻣﺎ‬ ‫اﺳﭙﺎﻧﻴﺎ را ﺑﺎ زﻧﺎ و ﺷﺮاب از آﺎﻓﺮان ـ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ـ ﺑﺎز ﭘﺲ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ و ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻜﻮﺷﻴﻢ دﻳﮕﺮ‬ ‫آﺸﻮرهﺎ را ﻧﻴﺰ ﺑﺎ هﻤﻴﻦ دو ﻧﻴﺮوي ﺑﺰرگ ﺑﺎزﺳﺘﺎﻧﻴﻢ.‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر ﺑﺎ ﺷﻴﺦ در ﻣﻮرد روزﻩ ﺑﺤﺚ آﺮدم و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﻗﺮﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »اﮔﺮ روزﻩ ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ‬ ‫ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ)21( » و ﻧﮕﻔﺘﻪ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ واﺟﺐ اﺳﺖ، روزﻩ از دﻳﺪﮔﺎﻩ اﺳﻼم ﻣﺴﺘﺤﺐ‬ ‫اﺳﺖ و ﻧﻪ واﺟﺐ )31( ا ّﺎ او در ﺑﺮاﺑﺮ اﻳﻦ ﻧﻈﺮ اﻳﺴﺘﺎد و ﮔﻔﺖ: »ﺗﻮ ﻣﻲﺧﻮاهﻲ ﻣﺮا از دﻳﻨﻢ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺧﺎرج آﻨﻲ.»‬ ‫ِدل و ﺳﻼﻣﺘﻲ روان و ﺗﺠﺎوز ﻧﻜﺮدن ﺑﻪ دﻳﮕﺮان اﺳﺖ )41( ﻣﮕﺮ‬ ‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: وهﺎب! دﻳﻦ، ﭘﺎآﻲ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ: »دﻳﻦ دوﺳﺖ داﺷﺘﻦ اﺳﺖ« وﻣﮕﺮ ﺧﺪا در ﻗﺮﺁن ﺣﻜﻴﻢ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻩ: »ﺧﺪاﻳﺖ را‬ ‫ﺳﺘﺎﻳﺶ آﻦ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻳﻘﻴﻦ ﺑﺮﺳﻲ«؟ )51( اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا و روز ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻳﻘﻴﻦ ﭘﻴﺪا آﻨﺪ و‬ ‫ﺧﻮشﻗﻠﺐ و ﻧﻴﻜﻮآﺎر ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﻣﺮدم اﺳﺖ ا ّﺎ او ﺑﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻋﺪم ﭘﺬﻳﺮش و از روي‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻧﺎﺧﺸﻨﻮدي ﺳﺮ ﺗﻜﺎن داد.‬ ‫ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: »ﻧﻤﺎز واﺟﺐ ﻧﻴﺴﺖ« او ﭘﺮﺳﻴﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ؟‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: زﻳﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻗﺮﺁن ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: »ﻧﻤﺎز را ﺑﺮاي ﻳﺎد ﻣﻦ ﺑﻪ ﭘﺎيدار)61( » ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از ﻧﻤﺎز، ﺑﻪ ﻳﺎد ﺧﺪاي ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻮدن اﺳﺖ و ﺗﻮ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ ﻧﻤﺎز ﻧﺨﻮاﻧﻲ و ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻳﺎد ﺧﺪاي‬ ‫ﺑﺎﺷﻲ)71( .‬ ‫وهﺎب ﮔﻔﺖ: ﺑﻠﻪ، ﺷﻨﻴﺪﻩام آﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻋﺎﻟﻤﺎن در وﻗﺖ ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﺟﺎي ﺧﻮاﻧﺪن ﻧﻤﺎز ﺑﻪ ﻳﺎد ﺧﺪاي‬ ‫ﻣﺘﻌﺎل ﺑﻮدﻩاﻧﺪ)81( .‬ ‫از اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺎدﻣﺎن ﺷﺪم و ﺁﻧﻘﺪر ﺑﺮ اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﭘﺎﻓﺸﺎري آﺮدم و ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﺪم آﻪ او ﺁن را‬ ‫ﺑﺎور آﺮدﻩ اﺳﺖ، ﭘﺲ از ﺁن ﻧﻴﺰ ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﻣﻲآﺮدم آﻪ او ﺟﺪ ّﺘﻲ در ﻧﻤﺎز ﻧﺪارد، ﮔﺎﻩ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ و‬ ‫ﻳ‬ ‫ﮔﺎﻩ ﻧﻤﻲﺧﻮاﻧﺪ. ﺑﻪ وﻳﮋﻩ ﻧﻤﺎز ﺻﺒﺢ آﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺁن را ﺗﺮك ﻣﻲآﺮد، ﻣﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﺒﻬﺎ را ﺗﺎ ﻧﻴﻤﻪ‬ ‫ﺑﻴﺪار ﺑﻮدﻳﻢ و او ﺳﭙﻴﺪﻩدم از ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻦ ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺻﺒﺢ ﻧﺎﺗﻮان ﺑﻮد.‬ ‫اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﻟﺒﺎس اﻳﻤﺎن را از ﺗﻦ او ﺑﻴﺮون ﺁوردم.‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر آﻮﺷﻴﺪم در ﻣﻮرد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎ او ﮔﻔﺘﮕﻮ آﻨﻢ وﻟﻲ او ﺑﺎ ﺳﺮﺳﺨﺘﻲ ﺷﺪﻳﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻦ اﻳﺴﺘﺎد و‬ ‫ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﺑﺎر دﻳﮕﺮ در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺳﺨﻨﻲ ﺑﮕﻮﻳﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪم را ﺑﺎ ﺗﻮ ﻗﻄﻊ ﺧﻮاهﻢ آﺮد. ﻣﻦ‬ ‫ﺑﺎ ﻧﮕﺮاﻧﻲ از اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻧﭽﻪ را ﺳﺎﺧﺘﻪام وﻳﺮان ﺷﻮد در ﻣﻮرد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺳﺨﻨﻲ ﻧﮕﻔﺘﻢ، ا ّﺎ آﻮﺷﻴﺪم اﻳﻦ‬ ‫ﻣ‬ ‫روح را در او ﺑﺪﻣﻢ آﻪ او ﻏﻴﺮ از ﺷﻴﻌﻪ و ﺳ ّﻲ ﺧﻮد راﻩ ﺳﻮﻣﻲ را ﺑﺮﮔﺰﻳﻨﺪ.‬ ‫ﻨ‬ ‫اﻳﻦ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد را ﺑﺎ دل و ﺟﺎن ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ زﻳﺮا اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﺎ ﻏﺮور و ﺁزاداﻧﺪﻳﺸﻲ او ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﻮد.‬ ‫ﺑﺎ آﻤﻚ ﺻﻔ ّﻪ آﻪ ﭘﺲ از ﭘﺎﻳﺎن ﺁن هﻔﺘﻪ ﺑﺎ ازدواﺟﻬﺎي ﻣﻮ ّﺖ ﺟﺪﻳﺪ، ﭘﻴﻮﻧﺪش را ﺑﺎ او اداﻣﻪ دادﻩ‬ ‫ﻗ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﻮد ﺗﻮاﻧﺴﺘﻢ ﻣﻬﺎر ﺷﻴﺦ را ﺑﻪ ﻃﻮر آﺎﻣﻞ در دﺳﺖ ﺑﮕﻴﺮم.‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﺁﻳﺎ درﺳﺖ اﺳﺖ آﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﻴﺎن اﺻﺤﺎﺑﺶ ﺑﺮادري اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻮد؟‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﺁري؟‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﺁﻳﺎ اﺣﻜﺎم اﺳﻼم ﺑﺮاي زﻣﺎن ﺧﺎ ّﻲ اﺳﺖ و ﻳﺎ هﻤﻴﺸﮕﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ؟‬ ‫ﺻ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﮔﻔﺖ: هﻤﻴﺸﮕﻲ اﺳﺖ، زﻳﺮا ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ: »ﺣﻼل ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺎ روزﻗﻴﺎﻣﺖ‬ ‫ﺣﻼل و ﺣﺮام او ﻧﻴﺰ ﺗﺎ روز رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ ﺣﺮام ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.»‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: ﭘﺲ ﻣﻦ و ﺗﻮ ﺑﺎ هﻢ ﺑﺮادر ﺷﻮﻳﻢ و ﺑﺮادر ﺷﺪﻳﻢ و از ﺁن هﻨﮕﺎم ﻣﻦ هﻤﻮارﻩ ﺣ ّﻲ در ﺳﻔﺮهﺎ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﺎ او ﺑﻮدم. ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ ﻧﻬﺎﻟﻲ را آﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ روزهﺎي ﺟﻮاﻧﻴﻢ را ﺻﺮف ﺁن آﺮدﻩ ﺑﻮدم ﺑﻪ ﺛﻤﺮ‬ ‫ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﺒﻴﻨﻢ.‬ ‫هﺮ ﻣﺎﻩ ﻧﺘﺎﻳﺞ آﺎرم را ﺑﺮاي وزارت ﻣﻲﻧﻮﺷﺘﻢ ـ اﻳﻦ ﺷﻴﻮﻩ ﻣﻦ از هﻨﮕﺎم ﺧﺮوج از ﻟﻨﺪن ﺑﻮد ـ و‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ وزارت ﺑﻪ اﻧﺪازﻩ آﺎﻓﻲ ﺗﺸﻮﻳﻖآﻨﻨﺪﻩ ﺑﻮد.‬ ‫ﻣﻦ و ﻣﺤ ّﺪ در راهﻲ آﻪ ﻣﺸﺨﺺ آﺮدﻩ ﺑﻮدم ﭘﻴﺶ رﻓﺘﻴﻢ و ﻣﻦ هﻴﭽﮕﺎﻩ ﺣ ّﻲ در ﺳﻔﺮهﺎ او را‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺗﺮك ﻧﻤﻲآﺮدم. هﺪف ﻣﻦ ﺁن ﺑﻮد آﻪ روح اﺳﺘﻘﻼل، ﺁزاداﻧﺪﻳﺸﻲ و ﺗﺮدﻳﺪ را در او ﭘﺮورش دهﻢ،‬ ‫او را هﻤﻴﺸﻪ ﺑﻪ ﺁﻳﻨﺪﻩاي درﺧﺸﺎن ﻣﮋدﻩ ﻣﻲدادم، روح ﺟﺴﺘﺠﻮﮔﺮ و ذهﻦ ﻧ ّﺎد او را ﺳﺘﺎﻳﺶ‬ ‫ﻘ‬ ‫ﻣﻲآﺮدم.‬ ‫ﻳﻜﺒﺎر ﺑﻪ دروغ ﺧﻮاﺑﻲ ﺑﺮاي او ﺳﺎﺧﺘﻢ، ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ:‬ ‫«دﻳﺸﺐ در ﺧﻮاب ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را دﻳﺪم و ﺻﻔﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﭼﻨﺎن ﮔﻔﺘﻢ آﻪ در ﻣﻨﺒﺮهﺎ از ﮔﻮﻳﻨﺪﮔﺎن‬ ‫ﺷﻨﻴﺪﻩ ﺑﻮدم او ﺑﺮ ﻳﻚ ﺻﻨﺪﻟﻲ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد و ﮔﺮد او ﮔﺮوهﻲ از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ هﻴﭻ ﻳﻚ را‬ ‫ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻢ ﺗﺎ ﺁﻧﻜﻪ ﺗﻮ وارد ﺷﺪي ﭼﻬﺮﻩات ﻧﻮراﻧﻲ ﺑﻮد؛ هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﻧﺰدﻳﻚ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺷﺪي او ﺑﻪ‬ ‫اﺣﺘﺮام ﺗﻮ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﻣﻴﺎن دو ﭼﺸﻢ ﺗﻮ را ﺑﻮﺳﻴﺪ و ﮔﻔﺖ: ﻣﺤﻤﺪ! ﺗﻮ هﻤﻨﺎم و وارث داﻧﺶ و‬ ‫ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ ﻣﻦ در ادارﻩ اﻣﻮر دﻳﻦ و دﻧﻴﺎ هﺴﺘﻲ.‬ ‫ﺗﻮ ﮔﻔﺘﻲ: اي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا! ﻣﻦ از ﺑﻴﺎن داﻧﺸﻢ ﺑﺮاي ﻣﺮدم ﻣﻲﺗﺮﺳﻢ.‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ﮔﻔﺖ: »ﻧﺘﺮس! ﺗﻮ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪاي.»‬ ‫ﻣﺤ ّﺪ ﭼﻮن اﻳﻦ ﺧﻮاب را ﺷﻨﻴﺪ از ﺷﺎدي، ﮔﻮﻳﻲ ﺑﻪ ﭘﺮواز درﺁﻣﺪ. ﺑﺎرهﺎ از ﻣﻦ ﭘﺮﺳﻴﺪ ﺁﻳﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻤ‬ ‫راﺳﺘﻲ اﻳﻦ ﺧﻮاب را دﻳﺪﻩاي؟ هﺮ ﺑﺎر آﻪ ﻣﻲﭘﺮﺳﻴﺪ ﺑﻪ او اﻃﻤﻴﻨﺎن ﻣﻲدادم آﻪ ﺧﻮاب راﺳﺖ‬ ‫اﺳﺖ.، ﻓﻜﺮ ﻣﻲآﻨﻢ او از هﻤﺎن روز ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﺮﻓﺖ آﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎﻳﺶ را ﺁﺷﻜﺎرا ﺑﺎزﮔﻮ ﻧﻤﺎﻳﺪ.‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ ﭼﻬﺎرم‬ ‫ا َﻜ ﻧ ُ َﺮ َ ُ ْ ِ ُﻢ ّﻪ ﻣ َ ِْﻪ َ ّﻪ و ﺳ ٌ َِﻴﻢ‬ ‫)1( ِنْ ﻳ ُﻮ ُﻮا ﻓﻘ َاء ﻳﻐﻨﻬ ُ اﻟﻠ ُ ِﻦْ ﻓﻀﻠ ِ و اﻟﻠ ُ َا ِﻊ ﻋﻠ ٌ« ﺳﻮرﻩ ﻧﻮر: ﺁﻳﻪ ٢٣.‬ ‫َﻧ َﺪ َﺔ ِ ْﻢ َ َِﻲ ﺑ ُﻬ َﻤ َر َ َﺪ َﺔ‬ ‫)2( ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : »أ َﺎ ﻣ ِﻳﻨ ُ اﻟﻌﻠ ِ و ﻋﻠ ﱞ َﺎﺑ َﺎ، ﻓ َﻦْ أ َاد اﻟﻤ ِﻳﻨ َ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻓﻠ َﺄتِاﻟﺒ َ«، ﻣﺴﺘﺪرك ﺻﺤﻴﺤﻴﻦ: ﺟﻠﺪ ٣، ﺻﻔﺤﻪ ٦٢١.‬ ‫َ ْﻴ َﺎب‬ ‫)3( ﺣﺪﻳﺚ ﺛﻘﻠﻴﻦ از اﺣﺎدﻳﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮﻩ اﺳﺖ و در آﺘﺎﺑﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ: ﺟﻠﺪ ٥،‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ١٨١ و ﺟﻠﺪ ٤، ﺻﻔﺤﻪ ٣٣ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺻﺤﻴﺢ ﻣﺴﻠﻢ: ﺟﻠﺪ ٤ ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫٠١١ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ. اﺣﻤﺪﺑﻦﺣﻨﺒﻞ در ﻣﺴﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﻘﻞ اﺑﻲ ﺳﻌﻴﺪ ﺧﺪري ﺣﺪﻳﺚ ﺛﻘﻠﻴﻦ را ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﻣﻲﻧﮕﺎرد:‬ ‫«ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : »ا ﱢﻲ ﻗﺪ ﺗﺮآ ُ ِﻴ ُﻢْ َﺎ ِنْ ﺗﻤﺴﻜ ُﻢْ ﺑ ِ َﻦْ ﺗﻀﱡﻮا‬ ‫ِﻧ َ ْ َ َ ْﺖ ﻓ ﻜ ﻣ ا َ َ ﱠ ْﺘ ِﻪ ﻟ َ ِﻠ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﺑﻌ ِي: اﻟﺜﻘﻠﻴ ِ و أﺣﺪه َﺎاآﺒﺮ ﻣ َ اﻻﺧ ِ، آﺘ ُ اﻟﻠ ِ ﺣﺒ ٌ ﻣﻤ ُود ﻣ َ اﻟﺴ َﺎء اَﻲ اﻻَ¤ر ِ و‬ ‫ْض َ‬ ‫ﱢ َْ ْﻦ َ َ َ ُ ُﻤ َ ْ َ ُ ِﻦ َﺮ ِ َﺎب ّﻪ َ ْﻞ َ ْﺪ ٌ ِﻦ ﱠﻤ ِ ِﻟ‬ ‫َ ْﺪ‬ ‫ﻋﺘﺮ ِﻲ اه ُﺑﻴ ِﻲ، اﻻ و اﻧﻬ َﺎ َﻦْﻳﻔﺘﺮ َﺎ ﺣﺘ َ ﻳﺮ َا ﻋﻠ ﱠ اﻟﺤ َ»‬ ‫ِ ْ َﺗ َ ْﻞ َ ْﺘ َ َ َ ِ ﱠ ُﻤ ﻟ َ ْ َ ِﻗ َ ّﻲ َ ِد ََﻲ َﻮض‬ ‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد: ﻣﻦ ﭼﻴﺰي را در ﻣﻴﺎن ﺷﻤﺎ ﺑﺮ ﺟﺎي ﻣﻲﮔﺬارم آﻪ‬ ‫اﮔﺮ ﺑﻪ ﺁن ﭼﻨﮓ زﻧﻴﺪ هﺮﮔﺰ ﭘﺲ از ﻣﻦ ﮔﻤﺮاﻩ ﻧﻤﻲﮔﺮدﻳﺪ؛ دو ﭼﻴﺰ ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎ آﻪ ﻳﻜﻲ از دﻳﮕﺮي‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮ اﺳﺖ. ﻳﻜﻲ آﺘﺎب ﺧﺪا آﻪ رﻳﺴﻤﺎﻧﻲ اﺳﺖ آﺸﻴﺪﻩ ﺷﺪﻩ از ﺁﺳﻤﺎن ﺗﺎ زﻣﻴﻦ و دﻳﮕﺮ اهﻞﺑﻴﺖ‬ ‫و ﺧﺎﻧﺪاﻧﻢ. ﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎﺷﻴﺪ آﻪ اﻳﻦ دو هﺮﮔﺰ از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺟﺪا ﻧﻤﻲﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ در ﺣﻮض ﺑﺮ ﻣﻦ وارد‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ.‬ ‫« )4( َﺎ اﻳ َﺎ اﻟﻨﺒ ﱡ َﺎهﺪ اﻟﻜ ﱠﺎر و اﻏِﻆْ ﻋﻠﻴ ِﻢ...« ﺳﻮرﻩ ﺗﻮﺑﻪ: ﺁﻳﻪ ٣٧.‬ ‫ﻳ َ ﱡﻬ ﱠ ِﻲ ﺟ ِ ِ ُﻔ َ َ َ ْﻠ ََ ْﻬ‬ ‫ﺟﻬﺎد در ﻟﻐﺖ ﻋﺮب ﻳﻌﻨﻲ ﺑﻪ آﺎر ﺑﺴﺘﻦ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺗﻮان در ﻣﻘﺎوﻣﺖ، و اﻳﻦ ﮔﺎهﻲ ﺑﻪ زﺑﺎن اﺳﺖ و‬ ‫ﮔﺎهﻲ ﺑﻪزدن و آﺸﺘﻦ. در اﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﺷﺮﻳﻒ ﺟﻬﺎد ﻣﺒﻪ هﻤﻴﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻋﺎم اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‬ ‫ﺁﻳﻪ ﻳﺎد ﺷﺪﻩ ﺑﺎ واﺟﺐ ﺑﻮدن ﺟﻬﺎد ﺑﺎ آ ّﺎر، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻓﺮع از ﻓﺮوع دﻳﻦ ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻧﺪارد.‬ ‫ﻔ‬ ‫)5( اﻧﺪك ﺁﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼم، ﺑﻲﭘﺎﻳﻪ ﺑﻮدن اﻳﻦ ﺳﺨﻦ را ﺁﺷﻜﺎر ﻣﻲﺳﺎزد.‬ ‫...« )6( ﻓ َﺎ اﺳﺘﻤﺘﻌ ُﻢْ ﺑ ِ ﻣﻨﻬ ﱠ ﻓﺄ ُﻮه ﱠ ا ُﻮره ﱠ ﻓ ِﻳﻀ ً« ﺳﻮرﻩ ﻧﺴﺎء: ﺁﻳﻪ ٤٢.‬ ‫َﻤ ْ َ ْ َ ْﺘ ِﻪ ِ ْ ُﻦ َ ْﺗ ُﻦ ُﺟ َ ُﻦ َﺮ َﺔ‬ ‫)7( اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ در آﺘﺎﺑﻬﺎي ﺣﺪﻳﺚ و ﺗﻔﺴﻴﺮ و ﺗﺎرﻳﺦ و رﺟﺎل از ﻋﻤﺮ ﻧﻘﻞ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎﻻي‬ ‫ﻣﻨﺒﺮ ﮔﻔﺖ:»ﻣﺘﻌ َﺎن َﺎﻧ َﺎ ﻋ َ ﻋﻬﺪ رﺳ ِاﻟﻠ ِ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ا َﺎ اﻧ َ ﻋﻨﻬ َﺎ و‬ ‫َ َﻧ َ ْﻬﻲ َ ْ ُﻤ َ‬ ‫ُ ْ َﺘ ِ آ َﺘ َﻠﻲ َ ْ ِ َ ُﻮل ّﻪ‬ ‫ا َﺎﻗ ُ ﻋﻠﻴﻬ َﺎ ﻣﺘﻌ َ اﻟﺤ ﱢ و ﻣﺘﻌ َ اﻟﻨ َﺎء»‬ ‫ُﻋ ِﺐ ََ ْ ِﻤ ُ ْ َﺔ َﺞ َ ُ ْ َﺔ ﱢﺴ ِ‬ ‫ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻗﺮﻃﺒﻲ: ﺟﻠﺪ ٢، ﺻﻔﺤﻪ ٠٧٣ و آﻨﺰاﻟﻌﻤﺎل: ﺟﻠﺪ ٨، ﺻﻔﺤﻪ ٣٩٢.‬ ‫« )8(ﻓ َﻞ أﻧ ُﻢ ﻣﻨﺘﻬ َ« ﺳﻮرﻩ ﻣﺎﺋﺪﻩ: ﺁﻳﻪ ١٩، ﺟﺮﻳﺎن ﺷﺮاﺑﺨﻮاري ﻋﻤﺮ و ﻧﺰول ﺁﻳﻪ ﺷﺮﻳﻔﻪ ﺑﻪ‬ ‫َﻬ َ ْﺘ ُ ْ َ ُﻮن‬ ‫اﻳﻦﻣﻨﺎﺳﺒﺖ، در اﻟﻤﺴﺘﻄﺮف: ﺟﻠﺪ ٢، ﺻﻔﺤﻪ ٠٦٢ و ﺗﺎرﻳﺦ اﻟﻤﺪﻳﻨﺔ اﻟﻤﻨﻮرة ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦﺷﺒﺔ ﺟﻠﺪ‬ ‫٣،ﺻﻔﺤﻪ ٣٦٨ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ُﻢ َﺎل ُ َ ُ ِ ُ َ ِﻪ ه ﻓ ِد َ ِﻚ‬ ‫)9( در آﺘﺎب ﻃﺒﻘﺎت: ﺟﻠﺪ٣ ﺻﻔﺤﻪ ٠٣٢ ﭼﻨﻴﻦ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »ﺛ ﱠ ﻗ َ ﻋﻤﺮ ﻟﻐﻼﻣ ِ َﻞْ ِﻲ ا َاوﺗ َ‬ ‫ﺷ ٌﻣ َِﻚ ﱠﺒ ﺬ َﺎل َﻌ َﺎل ﻓ ْﻌ َﻨ ََ َﺎﻩ َ َ ﱠﻪ ﻓ ِﻧ ء ُﻢ َ ﱠﻪ َ َ َ َﻩ ُ ْ َ َ ﱢﻳﺢ‬ ‫َﻲء ِﻦْ ذﻟ َ اﻟﻨ ِﻴ ِ؟ ﻗ َ: ﻧ َﻢْ. ﻗ َ: َﺎﺑ َﺚْ ﻟ َﺎ، ﻓﺎﺗ ُ ﻓﺼﺒ ُ ِﻲ ا َﺎ ٍ، ﺛ ﱠ ﺷﻤ ُ ﻓﻮﺟﺪ ُ ﻣﻨﻜﺮ اﻟﺮ ِ‬ ‫ﻓﺼ ﱠﻋﻠﻴ ِ َﺎ ً، ﺛ ﱠ ﺷﻤ ُ ﻓﻮﺟﺪ ُ ﻣﻨﻜﺮ اﻟﺮ ِ ﻓﺼ ﱠ ﻋﻠﻴ ِ اﻟ َﺎء ﺛﻼ َ ﻣﺮ ٍ ُﻢ ﺷﺮﺑ ُ ﺛ ﱠ ﻗ َ ا َا‬ ‫َ َﺐ ََ ْﻪ ﻣ ء ُﻢ َ ﱠﻪ َ َ َ َﻩ ُ ْ َ َ ﱢﻳﺢ َ َﺐ ََ ْﻪ ﻤ َ َ َث َ ﱠات ﺛ ﱠ َ َ َﻪ ُﻢ َﺎل ِذ‬ ‫َاﺑ ُﻢْ ِﻦْﺷ َاﺑ ُﻢْ َﻲء َﺎﻓﻌُﻮا ﺑ ِ هﻜ َا.»‬ ‫ر ِﻜ ﻣ َﺮ ِﻜ ﺷ ٌ ﻓ ْ َﻠ ِﻪ َ َﺬ‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ: ... ﺳﭙﺲ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ ﻏﻼﻣﺶ ﮔﻔﺖ: ﺁﻳﺎ در ﻣﺸﻜﺖ ﭼﻴﺰي از ﺷﺮاب هﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ: ﺁري؛ ﻋﻤﺮ‬ ‫ﮔﻔﺖ:ﭘﺲ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺑﻴﺎور؛ ﻏﻼم ﺷﺮاب را ﺁورد؛ ﻋﻤﺮ ﺁن را در ﻇﺮﻓﻲ رﻳﺨﺖ ﺳﭙﺲ ﺑﻮﻳﻴﺪ و‬ ‫درﻳﺎﻓﺖ آﻪ ﺑﻮي ﺑﺪي ﻣﻲدهﺪ. ﺁﻧﮕﺎﻩ ﻣﻘﺪاري ﺁب در ﺁن رﻳﺨﺖ و ﺑﻮﻳﻴﺪ و دوﺑﺎرﻩ ﺑﻮي ﺑﺪ‬ ‫اﺳﺘﺸﻤﺎم آﺮد و ﺗﺎ ﺳﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻪ ﺁن ﺁب اﻓﺰود و ﺳﭙﺲ ﻧﻮﺷﻴﺪ و ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﺷﺮاﺑﺘﺎن ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ‬ ‫ﺷﻚ اﻓﻜﻨﺪ، ﭼﻨﻴﻦ رﻓﺘﺎر آﻨﻴﺪ.‬ ‫« )01(اﻧ َﺎ ﻳ ِﻳﺪ اﻟﺸﻴﻄ ُ َنْ ُﻮﻗ َ ﺑﻴﻨ ُﻢْ اﻟﻌ َاو َ و اﻟﺒﻐ َﺎء ِﻲ اﻟﺨﻤﺮ و اﻟﻤﻴﺴﺮ و ﻳﺼﺪ ُﻢ َﻦْ‬ ‫َ ْ ِ َ َ ْ ِ ِ َ َ ُ ﱡآ ﻋ‬ ‫ِ ﱠﻤ ُﺮ ُ ﱠ ْ َﺎن ا ﻳ ِﻊ َ ْ َﻜ َﺪ َة َ َ ْﻀ َ ﻓ‬ ‫ذآﺮ اﻟﻠ ِ و ﻋ ِ اﻟﺼﻠـ ِ...«، ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ: ﺁﻳﻪ ١٩.‬ ‫ِ ْ ِ ّﻪ َ َﻦ ﱠََﻮة‬ ‫)11( ﺁﻧﭽﻪ در ﺁﻳﻪ ﺷﺮﻳﻔﻪ ذآﺮ ﺷﺪﻩ، از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﺠﺎد آﻴﻨﻪ و دﺷﻤﻨﻲ، ﺣﻜﻤﺖ ﺣﺮام ﺑﻮدن ﺷﺮاب‬ ‫اﺳﺖ و ﻧﻪﻋّﺖ ﺁن. ﺷﺮاب ﺑﻪ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺁﻳﻪ ٠٩ ﺳﻮرﻩ ﻣﺎﺋﺪﻩ، ﭘﻠﻴﺪ اﺳﺖ و زﻳﺎﻧﻬﺎي ﺁن در ﻣﻮارد‬ ‫ﻠ‬ ‫ذآﺮ ﺷﺪﻩ ﺧﻼﺻﻪ ﻧﻤﻲﺷﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت داﻧﺶ ﭘﺰﺷﻜﻲ، ﺑﻴﻤﺎرﻳﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎري ﻧﻴﺰ در‬ ‫اﺛﺮ ورود اﻟﻜﻞ ﺑﻪ ﺑﺪن اﻳﺠﺎد ﻣﻲﺷﻮد. از ﺟﻤﻠﻪ اﻳﻨﻜﻪ اﻟﻜﻞ ـ ﺣ ّﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار آﻢ ـ ﺑﺮاي ﺳﻠﻮﻟﻬﺎي‬ ‫ﺘ‬ ‫آﺒﺪ زﻳﺎنﺁور اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﺣﻼل ﺑﻮدن ﺷﺮاب از ﺁﻳﻪ ذآﺮ ﺷﺪﻩ، اﺳﺘﻔﺎدﻩ‬ ‫ﻧﻤﻮد.‬ ‫...« )21( و َنْ ﺗ ُﻮ ُﻮا ﺧﻴﺮ ﻟ ُﻢْ ِنْ آﻨ ُﻢْ ﺗﻌﻠ ُﻮن«، ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ: ﺁﻳﻪ ٤٨١.‬ ‫َ ا َﺼ ﻣ َ ْ ٌ َ ﻜ ا ُ ْ ﺘ َ ْ َ ﻤ‬ ‫ﻳ َ ﱡﻬ ﱠ ِﻳﻦ َ َﻨ ُ ِﺐ ََ ْ ُﻢ‬ ‫)31( ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل در ﺁﻳﻪ ٣٨١ ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ ﻣﻲﻗﺮﻣﺎﻳﺪ: » َﺎ اﻳ َﺎ اﻟﺬ َ اﻣ ُﻮا آﺘ َ ﻋﻠﻴﻜ ُ‬ ‫اﻟﺼﻴ ُ...«، ﻳﻌﻨﻲ اي اهﻞ اﻳﻤﺎن روزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ واﺟﺐ ﮔﺮدﻳﺪ.‬ ‫ﱠ َﺎم‬ ‫ِ دل و ﺳﻼﻣﺘﻲ روان ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺁن در اﻧﺴﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﻤﻲﺁﻳﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ‬ ‫)41( ﭘﺎآﻲ‬ ‫اﻃﺎﻋﺖ و ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮداري از دﺳﺘﻮرات ﻗﺮﺁن ﻣﺠﻴﺪ.‬ ‫« )51(و اﻋ ُﺪ رﺑ َ ﺣﺘ َ َﺄﺗﻴ َ اﻟﻴﻘ ُ«، ﺳﻮرﻩ ﺣﺠﺮ: ﺁﻳﻪ ٩٩.‬ ‫َ ْﺒ َ ﱠﻚ َ ﱠﻲ ﻳ ِ َﻚ َ ِﻴﻦ‬ ‫...« )61( و اﻗ ِ اﻟﺼﻠ َ ﻟﺬآ ِي«، ﺳﻮرﻩ ﻃﻪ: ﺁﻳﻪ ٩٩.‬ ‫َ َ ِﻢ ﱠَﻮة ِ ِ ْﺮ‬ ‫)71( واﺟﺐ ﺑﻮدن ﻧﻤﺎز از ﺿﺮورﻳﺎت دﻳﻦ اﺳﻼم و از ﺁﻳﻪهﺎي ﺑﺴﻴﺎري وﺟﻮب ﺁن ﻓﻬﻤﻴﺪﻩ‬ ‫ِن ﱠَﻮة‬ ‫ﻣﻲﺷﻮد. ازﺟﻤﻠﻪ در ﺁﻳﻪ ٣٠١ ﺳﻮرﻩ ﻧﺴﺎء ﺑﻪ وﺟﻮب ﻧﻤﺎز ﺗﺼﺮﻳﺢ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ؛ »ا ﱠ اﻟﺼﻠ َ‬ ‫َﺎ َﺖْ ﻋَﻲاﻟﻤﺆﻣﻨ َ آ َﺎﺑﺎ ﻣﻮ ُﻮﺗﺎ« ﻳﻌﻨﻲ ﻧﻤﺎز ﺑﺮاي اهﻞ اﻳﻤﺎن ﺣﻜﻤﻲ واﺟﺐ و ﻻزم اﺳﺖ.‬ ‫آ ﻧ َﻠ ُ ْ ِ ِﻴﻦ ِﺘ ًَ َ ْﻗ ًَ‬ ‫)81( و اﻳﻦ ﻣﺮام ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﻨﺤﺮﻓﻴﻦ ﺻﻮﻓ ّﻪ اﺳﺖ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫در اﻳﻦ روزهﺎ از ﻟﻨﺪن دﺳﺘﻮراﺗﻲ رﺳﻴﺪ آﻪ ﻣﻦ راهﻲ آﺮﺑﻼ و ﻧﺠﻒ ﺷﻮم، اﻳﻦ دو ﺷﻬﺮ، آﻌﺒﻪ‬ ‫ﺁرزوهﺎي ﺷﻴﻌﻴﺎن و ﻣﺮآﺰ ﻋﻠﻢ و ﻣﻌﻨﻮ ّﺖ ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ آﻪ داﺳﺘﺎن درازي دارد.‬ ‫ﻳ‬ ‫ا ّﺎ داﺳﺘﺎن ﻧﺠﻒ از روز دﻓﻦ ﻋﻠﻲ ﺁﻏﺎز ﺷﺪ ـ او ﺑﺮاي اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ ﭼﻬﺎرﻣﻴﻦ ﺧﻠﻴﻔﻪ و ﺑﺮاي‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺷﻴﻌﻴﺎن ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ اﻣﺎم اﺳﺖ ـ در ﻳﻚ ﻓﺮﺳﻨﮕﻲ ﻧﺠﻒ ﺷﻬﺮي اﺳﺖ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ آﻮﻓﻪ آﻪ ﺑﺎ ﻳﻚ‬ ‫ﺳﺎﻋﺖ ﭘﻴﺎدﻩروي ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺁن رﺳﻴﺪ. اﻳﻦ ﺷﻬﺮ ﻣﺮآﺰ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻠﻲ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ. ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ‬ ‫ﻋﻠﻲ آﺸﺘﻪ ﺷﺪ، ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ، ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﻴﻦ، او را در ﺧﺎرج از آﻮﻓﻪ دﻓﻦ آﺮدﻧﺪ، در هﻤﻴﻦ‬ ‫ﻣﻜﺎﻧﻲ آﻪ اآﻨﻮن ﺑﻪ ﻧﺠﻒ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ. ﭘﺲ از ﺁن ﻧﺠﻒ رو ﺑﻪ ﺁﺑﺎداﻧﻲ ﮔﺬاﺷﺖ و آﻮﻓﻪ رو ﺑﻪ‬ ‫وﻳﺮاﻧﻲ ﻧﻬﺎد.‬ ‫ﮔﺮوهﻲ از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷﻴﻌﻪ در ﻧﺠﻒ ﺟﻤﻊ ﺷﺪﻧﺪ در ﺁﻧﺠﺎ ﺧﺎﻧﻪهﺎ، ﺑﺎزارهﺎ و ﻣﺪارﺳﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ و‬ ‫اآﻨﻮن ﻣﺮآﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷﻴﻌﻪ اﺳﺖ و ﺧﻠﻴﻔﻪ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺁﻧﻬﺎ را ﮔﺮاﻣﻲ ﻣﻲدارد، ﺑﻪ ﭼﻨﺪ دﻟﻴﻞ:‬ ‫١ـ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺷﻴﻌﻪ اﻳﺮان ﭘﺸﺘﻴﺒﺎن ﺁﻧﻬﺎ اﺳﺖ و اﮔﺮ ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺑﻪ ﺁﻧﺎن ﺑﻲﺣﺮﻣﺘﻲ آﻨﺪ رواﺑﻂ دو دوﻟﺖ‬ ‫ﺗﻴﺮﻩ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ و ﺣ ّﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺟﻨﮕﻲ درﮔﻴﺮد.‬ ‫ﺘ‬ ‫٢ـ ﻋﺸﺎﻳﺮ ﺣﻮﻣﻪ ﻧﺠﻒ از اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ ﻣﻲآﻨﻨﺪ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺴّﺤﻨﺪ، اﮔﺮ ﭼﻪ ﺳﻼﺣﻬﺎي‬ ‫ﻠ‬ ‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪاي در اﺧﺘﻴﺎر ﻧﺪارﻧﺪ و ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪهﻲ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﻋﺸﺎﻳﺮي اﺳﺖ وﻟﻲ درﮔﻴﺮي ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﻪ ﺟﻨﮕﻬﺎي ﺧﻮﻧﻴﻨﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻋﺸﺎﻳﺮ ﺧﻮاهﺪ اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ. ﺣﻜﻮﻣﺖ دﻟﻴﻠﻲ ﻧﻤﻲﺑﻴﻨﺪ آﻪ ﺑﺨﻮاهﺪ در‬ ‫ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺻﻒﺁراﻳﻲ آﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ِ ﺧﻮد رهﺎ آﺮدﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﺣﺎل‬ ‫٣- اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن، ﻣﺮاﺟﻊ دﻳﻨﻲ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺟﻬﺎن از ﺟﻤﻠﻪ هﻨﺪ و ﺁﻓﺮﻳﻘﺎ هﺴﺘﻨﺪ و اﮔﺮﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﺑﻲاﺣﺘﺮاﻣﻲ آﻨﺪ ﺧﺸﻢ هﻤﻪ ﺷﻴﻌﻴﺎن را درﺑﺮ ﺧﻮاهﺪ داﺷﺖ.‬ ‫ا ّﺎ داﺳﺘﺎن آﺮﺑﻼ، از هﻨﮕﺎﻣﻲ ﺁﻏﺎز ﺷﺪ آﻪ ﻧﻮادﻩ رﺳﻮلاﻟّﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺴﻴﻦ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﺴﺮ ﻋﻠﻲ و ﻓﺎﻃﻤﻪ ـ دﺧﺘﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪا ـ در ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﻴﺪ.‬ ‫ﻣﺮدم ﻋﺮاق از ﺣﺴﻴﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ آﻪ از ﻣﺪﻳﻨﻪ )1( ﺑﻪ ﺳﻮي ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮود و ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺁﻧﺎن ﺷﻮد ا ّﺎ ﭼﻮن‬ ‫ﻣ‬ ‫او و ﺧﺎﻧﻮادﻩاش در آﺮﺑﻼ ﺑﻪ دوازدﻩ ﻓﺮﺳﻨﮕﻲ آﻮﻓﻪ رﺳﻴﺪﻧﺪ، ﻣﺮدم ﻋﺮاق ﺑﺎ او ﺑﻪ ﻃﺮز دﻳﮕﺮي‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرد آﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن ﻳﺰﻳﺪ )2( ﺑﺮاي ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺣﺴﻴﻦ ﺁﻣﺎدﻩ ﺷﺪﻧﺪ.‬ ‫ﺣﺴﻴﻦ ﺑﻦﻋﻠﻲ ﺷﺠﺎﻋﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﻟﺸﻜﺮ اﻧﺒﻮﻩ اﻣﻮي ﺟﻨﮕﻴﺪ ﺗﺎ ﺧﻮد و ﺧﺎﻧﺪاﻧﺶ آﺸﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ. ﻟﺸﻜﺮﻳﺎن‬ ‫اﻣﻮي در اﻳﻦ ﻧﺒﺮد هﻤﻪ ﻧﻮع، ﭘﺴﺘﻲ وﻓﺮوﻣﺎﻳﮕﻲ از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ. از ﺁن هﻨﮕﺎم ﺷﻴﻌﻴﺎن اﻳﻦ‬ ‫ﻣﺤﻞ را ﻳﻚ ﻣﺮز ﻣﻌﻨﻮي ﺑﺮاي ﺧﻮد ﻣﻲداﻧﻨﺪ آﻪ از هﺮ آﺠﺎ روي ﺑﺪان ﻣﻲﺁورﻧﺪ و ﺁﻧﭽﻨﺎن زﻳﺎد‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ آﻪ ﻣﺎ در ﻣﺮاآﺰ دﻳﻨﻲ ﻣﺴﻴﺤﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﺁن را ﻧﺪارﻳﻢ.‬ ‫آﺮﺑﻼ ﻳﻚ ﺷﻬﺮ ﺷﻴﻌﻲ اﺳﺖ و ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷﻴﻌﻪ و ﻣﺪارﺳﺸﺎن در ﺁن وﺟﻮد دارﻧﺪ، آﺮﺑﻼ و ﻧﺠﻒ‬ ‫ﺗﻜﻴﻪﮔﺎﻩ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮﻧﺪ.‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ دﺳﺘﻮر رﺳﻴﺪ راهﻲ اﻳﻦ دو ﺷﻬﺮ ﺷﻮم، از ﺑﺼﺮﻩ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺑﻐﺪاد ﺣﺮآﺖ آﺮدم. ﺑﻐﺪاد‬ ‫ﻣﺮآﺰ ﺣﻜﻮﻣﺖ اﺳﺘﺎﻧﺪار ﻣﻨﺼﻮب ﺧﻠﻴﻔﻪ ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ اﺳﺖ و از ﺁﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺣّﻪ )3( رﻓﺘﻢ.‬ ‫ِﻠ‬ ‫دﺟﻠﻪ و ﻓﺮات دو رود ﺑﺰرﮔﻲ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ از ﺗﺮآﻴﻪ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ﻋﺮاق را ﻣﻲﭘﻴﻤﺎﻳﻨﺪ و ﺑﻪ‬ ‫درﻳﺎ ﻣﻲرﻳﺰﻧﺪ، آﺸﺎورزي و رﻓﺎﻩ در ﻋﺮاق ﻣﺪﻳﻮن اﻳﻦ دو رود اﺳﺖ. ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻟﻨﺪن‬ ‫ﺑﻪ وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد آﺮدم آﻪ ﺑﻜﻮﺷﻨﺪ آﻪ اﻳﻦ دو رود را ﺑﻪ ﭼﻨﮓ ﺁورﻧﺪ ﺗﺎ در هﻨﮕﺎم‬ ‫ﺿﺮورت ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻋﺮاق را ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮ ﻧﮕﺎﻩ دارﻧﺪ زﻳﺮا اﮔﺮ ﺁب ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد، ﻋﺮاﻗﻴﺎن ﻣﻄﻴﻊ ﺧﻮاهﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪ.‬ ‫ِ ﺁذرﺑﺎﻳﺠﺎن راهﻲ ﻧﺠﻒ ﺷﺪم. ﺑﺎ ﻣﺮدان دﻳﻨﻲ ﻣﺨﻠﻮط‬ ‫از ﺣّﻪ در ﺟﺎﻣﻪ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ از ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن‬ ‫ﻠ‬ ‫ﺷﺪم و ﺑﻪ ﺳﺮ آﻼس درﺳﺸﺎن رﻓﺘﻢ؛ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ رﻓﺖ وﺁﻣﺪ ﻧﻤﻮدم و از ﭘﺎآﻲ ﺟﺎﻧﺸﺎن و از ﺗﻮان‬ ‫ﻋﻠﻤﻲ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﮕﻔﺖزدﻩ ﺷﺪم، ا ّﺎ زﻣﺎﻧﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﺪون اﻳﻨﻜﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺳﺎزي‬ ‫ﻣ‬ ‫اوﺿﺎع ﺧﻮد ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻨﺪ:‬ ‫١ـ ﺑﺎ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺗﺮآﻴﻪ ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻤﻦ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻪ از ﺁن ﺟﻬﺖ آﻪ اﻳﻨﺎن ﺷﻴﻌﻪ و ﺁﻧﻬﺎ ﺳ ّﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻓﺸﺎر زﻳﺎدي آﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻲﺁورد و ﺁﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻜﻮﻣﺖ و رهﺎﻳﻲ از ﺁن‬ ‫ﻧﻤﻲاﻧﺪﻳﺸﻴﺪﻧﺪ.‬ ‫٢ـ ﭼﻮن آﺸﻴﺸﺎن ﻣﺎ در دورﻩ ﺟﻤﻮد ﺧﻮد را در ﻋﻠﻮم دﻳﻨﻲ ﻣﺤﺪود آﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻋﻠﻮم دﻧﻴﺎ را ـ‬ ‫ﺟﺰ اﻧﺪآﻲ آﻪ ﺑﻲﻓﺎﻳﺪﻩ ﺑﻮد ـ آﻨﺎر ﻧﻬﺎدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ.‬ ‫٣ـ ﺑﻪ روﻳﺪادهﺎي ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺧﻮد در ﺟﻬﺎن ﻧﻤﻲاﻧﺪﻳﺸﻴﺪﻧﺪ.‬ ‫ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ: اﻳﻦ ﺑﻴﭽﺎرﻩهﺎ در ﺧﻮاب و دﻧﻴﺎ ﺑﻴﺪار اﺳﺖ روزي ﻓﺮاﻣﻲرﺳﺪ آﻪ ﺳﻴﻞ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺒﺮد.‬ ‫ﺑﺎرهﺎ آﻮﺷﻴﺪم ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻦ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺠﺒﻮر آﻨﻢ، ا ّﺎ ﮔﻮش ﺷﻨﻮاﻳﻲ ﻧﻴﺎﻓﺘﻢ،‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺮا دﺳﺖ ﻣﻲاﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ؛ ﮔﻮﻳﻲ آﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدم دﻧﻴﺎ را زﻳﺮ و زﺑﺮ آﻨﻴﺪ! ﺁﻧﻬﺎ ﺧﻼﻓﺖ را‬ ‫ﮔﺮدﻧﻜﺸﻲ ﻣﻲداﻧﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﺟﺰ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر وﻟﻲ ﻋﺼﺮ »ﻋﺠﻞاﻟّﻪﺗﻌﺎﻟﻲ ﻓﺮﺟﻪاﻟ ّﺮﻳﻒ« ﺳﺮ ﻓﺮود‬ ‫ﺸ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻧﺨﻮاهﺪ ﺁورد.‬ ‫و اﻳﻦ وﻟﻲاﻣﺮ، اﻣﺎم دوازدهﻢ ﺁﻧﺎن اﺳﺖ آﻪ ٥٥٢ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ از هﺠﺮت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن از دﻳﺪﻩهﺎ‬ ‫ﻧﺎﭘﺪﻳﺪ ﺷﺪﻩ و اآﻨﻮن زﻧﺪﻩ اﺳﺖ و روزي ﻇﻬﻮر ﺧﻮاهﺪ آﺮد ﺗﺎ ﺟﻬﺎن را در زﻣﺎﻧﻲ آﻪ از ﺳﺘﻢ ﭘﺮ‬ ‫ﺷﺪﻩ اﺳﺖ ﺁآﻨﺪﻩ از ﻋﺪل آﻨﺪ. ﻣﻦ در ﺷﮕﻔﺘﻢ آﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي داﻧﺸﻤﻨﺪ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﺎور ﺧﺮاﻓﻲ‬ ‫دارﻧﺪ )4( اﻳﻦ ﺑﻪ ﻣﺜﺎل ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺧﺮاﻓﻲ ﺑﻌﻀﻲ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن اﺳﺖ آﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﻣﺴﻴﺢ از ﺁﺳﻤﺎن ﺑﺎز‬ ‫ﻣﻲﮔﺮدد ﺗﺎ دﻧﻴﺎ را ﭘﺮ از ﻋﺪل آﻨﺪ.‬ ‫ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از ﺁﻧﺎن ﮔﻔﺘﻢ: ﺁﻳﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺳﺘﻢ را ﺑﺮاﻓﻜﻨﻴﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮاﺳﻼم آﺮد؟‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎ ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ ﺧﺪا ﭼﻨﻴﻦ آﺮد.‬ ‫ﮔﻔﺘﻢ: در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »اﮔﺮ ﺧﺪاي را ﻳﺎري آﻨﻴﺪ او ﻳﺎرﻳﺘﺎن ﺧﻮاهﺪآﺮد)5( ». ﺷﻤﺎ هﻢ اﮔﺮ‬ ‫ﺑﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺘﻢ ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺑﺮﺧﻴﺰﻳﺪ، ﺧﺪا از ﺷﻤﺎ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺧﻮاهﺪ آﺮد.‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﺗﻮ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ و ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﻠﻤﻲ را درﻳﺎﺑﻲ.‬ ‫ا ّﺎ ﻣﺮﻗﺪ اﻣﺎم اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ـ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺁﻧﺎن ﻧﺎم ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ ـ ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺒﺎ و ﺁراﺳﺘﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣ‬ ‫زﻳﻮرهﺎﺳﺖ، ﺣﺮم زﻳﺒﺎﻳﻲ دارد ﺑﺮ ﻓﺮاز ﺁن ﮔﻨﺒﺪ ﻃﻼﻳﻲ ﺑﺰرﮔﻲ اﺳﺖ و دو ﮔﻠﺪﺳﺘﻪ ﺳﺘﺒﺮ ز ّﻳﻦ‬ ‫ر‬ ‫دارد.‬ ‫هﺮ روز ﺷﻴﻌﻴﺎن ﮔﺮوﻩ ﮔﺮوﻩ در ﺁن ﻣﻲروﻧﺪ و ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻧﻤﺎز ﻣﻲﮔﺬارﻧﺪ، ﺑﻪ ﺿﺮﻳﺤﺶ آﻪ ﺑﺮ‬ ‫ﻣﺰار او ﻧﻬﺎدﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺳﻪ ﻣﻲزﻧﻨﺪ، ﺧﻢ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﺁﺳﺘﺎﻧﻪ او را ﻣﻲﺑﻮﺳﻨﺪ و ﺑﺮ او درود‬ ‫ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻨﺪ و ﺑﺮاي ورود، اﺟﺎزﻩ و اذن دﺧﻮل ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ.‬ ‫ﮔﺮداﮔﺮد ﺣﺮم، ﺻﺤﻦ ﺑﺰرﮔﻲ اﺳﺖ و در ﺁن اﺗﺎﻗﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎري وﺟﻮد دارد آﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﻣﺮدان‬ ‫دﻳﻨﻲ و دﻳﺪار آﻨﻨﺪﮔﺎن اﺳﺖ.‬ ‫در آﺮﺑﻼ دو ﺣﺮم ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺮم ﺣﻀﺮت ﻋﻠﻲ وﺟﻮد دارد، ﺣﺮم ﺣﺴﻴﻦ و ﺣﺮم ﻋﺒﺎس ﺑﺮادر ﺣﺴﻴﻦ‬ ‫آﻪ ﺑﺎ او آﺸﺘﻪ ﺷﺪ. ﺷﻴﻌﻴﺎن در آﺮﺑﻼ هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻧﺠﻒ اﻋﻤﺎل زﻳﺎرت را اﻧﺠﺎم ﻣﻲدهﻨﺪ.‬ ‫ﺁب و هﻮاي آﺮﺑﻼ ﺑﻬﺘﺮ از ﺁب و هﻮاي ﻧﺠﻒ اﺳﺖ زﻳﺮا ﮔﺮداﮔﺮد ﺁن را آﻤﺮﺑﻨﺪ ﺑﺰرگ و ﺗﻌﺪاد‬ ‫زﻳﺎدي از ﺑﺎﻏﻬﺎ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ و رودهﺎﻳﻲ از ﺁن ﻣﻲﮔﺬرﻧﺪ.‬ ‫در ﺳﻔﺮ ﺑﻪ ﻋﺮاق ﺧﻴﺎﻟﻢ ﺁﺳﻮدﻩ ﺷﺪ. اوﺿﺎع و اﺣﻮال ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺁن ﺑﻮد آﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن راﻩ‬ ‫رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ؛ اﺳﺘﺎﻧﺪار ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﻓﺮد ﻧﺎدان و ﺧﻮدﺳﺮي اﺳﺖ آﻪ هﺮ ﭼﻪ ﻣﻲﺧﻮاهﺪ‬ ‫ﻣﻲآﻨﺪ، ﮔﻮﻳﻲ ﻣﺮدم ﺑﺮدﮔﺎن او هﺴﺘﻨﺪ.‬ ‫ﻣّﺖ هﻤﮕﻲ از او ﻧﺎﺧﻮﺷﻨﻮدﻧﺪ. ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺷﻴﻌﻴﺎن؛ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺁﻧﻜﻪ ﺁزادﻳﺸﺎن را ﺳﻠﺐ آﺮدﻩ و ﺑﻪ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ اهﻤ ّﺖ ﻧﻤﻲدهﺪ. اهﻞ ﺳ ّﺖ از ﺁن ﺟﻬﺖ آﻪ ﺑﺰرﮔﺎن و ﻧﻮادﮔﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﻧﺰدﻳﻚ ﺧﻮد دارﻧﺪ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻴ‬ ‫و ﺧﻮد را ﺳﺰاوارﺗﺮ از ﻳﻚ ﺣﺎآﻢ ﺗﺮك از ﺑﺮاي ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻲداﻧﻨﺪ، آﺸﻮر وﻳﺮان اﺳﺖ و ﻣﺮدم‬ ‫در ﺗﺒﺎهﻲ و درﻣﺎﻧﺪﮔﻲ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻲﺑﺮﻧﺪ.‬ ‫راهﻬﺎ ﻧﺎاﻣﻦ اﺳﺖ و دزدان در آﻤﻴﻦ آﺎروانهﺎﻳﻨﺪ ﺗﺎ اﮔﺮ ﻣﺄﻣﻮران ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ داراﻳﻴﺸﺎن را‬ ‫ﺑﺮﺑﺎﻳﻨﺪ، از ﺁن ﻃﺮف ﺗﺎ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺄﻣﻮران ﻣﺴّﺢ ﻧﻔﺮﺳﺘﺪ، آﺎرواﻧﻬﺎ ﺣﺮآﺖ ﻧﻤﻲآﻨﻨﺪ.‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻋﺸﺎﻳﺮ ﺳﺨﺖ درﮔﻴﺮ ﺟﻨﮓ و ﺳﺘﻴﺰ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ هﺴﺘﻨﺪ. هﺮ روزﻋﺸﻴﺮﻩاي ﺑﺮ ﻋﺸﻴﺮﻩ دﻳﮕﺮ‬ ‫ﻣﻲﺗﺎزد و آﺸﺖ و آﺸﺘﺎر ﺑﻪ راﻩ ﻣﻲاﻓﺘﺪ.‬ ‫ﺑﻴﺴﻮادي و ﻧﺎداﻧﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺷﮕﻔﺖﺁوري ﻓﺮاﮔﻴﺮ اﺳﺖ و ﻣﺮا ﺑﻪ ﻳﺎد روزهﺎي ﺗﺴّﻂ آﻠﻴﺴﺎ ﺑﺮ‬ ‫ﻠ‬ ‫آﺸﻮرﻣﺎن ﻣﻲاﻧﺪازد، ﺑﻪ ﺟﺰ ﻣﺮدان دﻳﻨﻲ در آﺮﺑﻼ و ﻧﺠﻒ و اﻓﺮاد ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺁﻧﺎن از هﺮ هﺰار‬ ‫ﻧﻔﺮ ﻳﻜﻲ ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻣﻲداﻧﺪ.‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد از هﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪﻩ اﺳﺖ و ﻣﺮدم در ﻓﻘﺮ و ﺑﺪﺑﺨﺘﻲ ﺑﻪ ﺳﺮﻣﻲﺑﺮﻧﺪ.‬ ‫ﻧﻈﺎم ﻧﺎﭘﺎﻳﺪار اﺳﺖ و هﺮج و ﻣﺮج هﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.‬ ‫اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻴﻦ ﺣﻜﻮﻣﺖ و ﻣﺮدم ﺳﻠﺐ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ و هﻴﭻ هﻤﻜﺎري ﺑﻴﻦ ﺁﻧﺎن وﺟﻮد ﻧﺪارد.‬ ‫ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻦ در اﻣﻮر ﻣﺬهﺒﻲ ﻏﻮﻃﻪور و از زﻧﺪﮔﻲ دﻧﻴﺎ دورﻧﺪ.‬ ‫دﺷﺘﻬﺎ و ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻴﺎﺑﺎن ﺑﺪون آﺸﺖ وآﺎر اﺳﺖ، دو رود دﺟﻠﻪ و ﻓﺮات از ﺳﺮزﻣﻴﻦهﺎﻳﺸﺎن‬ ‫ﻣﻲﮔﺬرد و ﮔﻮﻳﻲ ﻧﺰد ﺁﻧﺎن ﻣﻴﻬﻤﺎن اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻪدرﻳﺎ ﺑﺮﻳﺰد و اوﺿﺎع از هﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪﻩ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ هﻤﻴﻦ‬ ‫ﺗﺮﺗﻴﺐ اﺳﺖ و در اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺠﺎت ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻲﺑﺮد.‬ ‫ﭼﻬﺎر ﻣﺎﻩ در آﺮﺑﻼ و ﻧﺠﻒ ﻣﺎﻧﺪم و ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎري ﺷﺪﻳﺪي ﻧﻴﺰ ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪ، ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از اداﻣﻪ زﻧﺪﮔﻲ‬ ‫ﻣﺄﻳﻮس ﮔﺸﺘﻢ. ﺳﻪ هﻔﺘﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﺑﻮدم ﺑﻪﭘﺰﺷﻜﻲ ﻣﺮاﺟﻌﻪ آﺮدم، داروهﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻣﻦ داد آﻪ ﭘﺲ از‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﺑﻬﺒﻮدﻳﺎﻓﺘﻢ. ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﺷ ّت ﮔﺮم ﺑﻮد و ﻣﻦ در هﻨﮕﺎم ﺑﻴﻤﺎري در زﻳﺮزﻣﻴﻦ، ﺟﺎﻳﻲ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ﺳﺮداب ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﻲﺑﺮدم. اﻳﻦ ﺳﺮداب از ِ ﺻﺎﺣﺒﺨﺎﻧﻪاي ﺑﻮد آﻪ اﺗﺎﻗﻲ از او اﺟﺎرﻩ‬ ‫ﺁن‬ ‫آﺮدﻩ ﺑﻮدم و او ﻏﺬا و دارو را ﻟﻄﻔﻲ اﻧﺪك در ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﺧﺪا ﻣﻲداﻧﺴﺖ ﭼﺮا آﻪ ﻣﺮا زاﺋﺮ‬ ‫اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻲﭘﻨﺪاﺷﺖ.‬ ‫در روزهﺎي ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻴﻤﺎري ﻏﺬاﻳﻢ ِ ﭘﺮﻧﺪﻩاي ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ﻣﺎآﻴﺎن ﺑﻮد، ﺳﭙﺲ ﭘﺰﺷﻚ اﺟﺎزﻩ داد‬ ‫ﺁب‬ ‫ﮔﻮﺷﺖ ﺁن را هﻢ ﺑﺨﻮرم و در هﻔﺘﻪ ﺳﻮم ﺑﺮﻧﺞ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺁن اﻓﺰودﻩ ﺷﺪ.‬ ‫ﭘﺲ از ﺑﻬﺒﻮدي رهﺴﭙﺎر ﺑﻐﺪاد ﺷﺪم و در ﺁﻧﺠﺎ ﮔﺰارش ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺸﺎهﺪاﺗﻢ را در ﻧﺠﻒ، آﺮﺑﻼ،‬ ‫ﺑﻐﺪاد، ﺣّﻪ و در ﻣﺴﻴﺮ اﻳﻦ ﺷﻬﺮهﺎ ﻧﻮﺷﺘﻢ، ﻳﻚ ﮔﺰارش ﺑﻠﻨﺪ ﺻﺪ ﺻﻔﺤﻪاي ﺷﺪ، ﺁن را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﻩ‬ ‫ﻠ‬ ‫وزارت در ﺑﻐﺪاد ﺳﭙﺮدم و در اﻧﺘﻈﺎر دﺳﺘﻮر وزارت ﺑﻮدم آﻪ ﺑﻪ ﻟﻨﺪن ﺑﺎز ﮔﺮدم و ﻳﺎ در ﻋﺮاق‬ ‫ﺑﺎﻗﻲ ﺑﻤﺎﻧﻢ.‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر دوﺳﺖ داﺷﺘﻢ آﻪ ﺑﻪ ﻟﻨﺪن ﺑﺮﮔﺮدم زﻳﺮا دوري ﺑﻪ ﻃﻮل آﺸﻴﺪﻩ ﺑﻮد و ﺷﻮق دﻳﺪار آﺸﻮر و‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادﻩ زﻳﺎد ﺷﺪﻩ ﺑﻮد، ﺑﻪ وﻳﮋﻩ ﺑﺮاي دﻳﺪار ﻓﺮزﻧﺪم )راﺳﭙﺮﺗﻴﻦ( آﻪ اﻧﺪآﻲ ﭘﺲ از ﺳﻔﺮ ﻣﻦ دﻳﺪﻩ‬ ‫ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﮔﺸﻮدﻩ ﺑﻮد، روزﺷﻤﺎري ﻣﻲآﺮدم. در ﮔﺰارﺷﻢ از وزارت ﺧﻮاﺳﺘﻢ آﻪ اﺟﺎزﻩ دهﻨﺪ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮاي ﻣ ّت آﻮﺗﺎهﻲ ﺑﻪ ﻟﻨﺪن ﺑﺎز ﮔﺮدم ﺗﺎ هﻢ ﻳﺎﻓﺘﻪهﺎﻳﻢ را ﺑﺎ زﺑﺎن ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎزﮔﻮﻳﻢ و هﻢ‬ ‫اﻧﺪآﻲ اﺳﺘﺮاﺣﺖ آﻨﻢ آﻪ ﺳﻔﺮ ﺑﻪ ﻋﺮاق ﻣ ّت ﺳﻪ ﺳﺎل ﺑﻪ ﻃﻮل آﺸﻴﺪﻩ ﺑﻮد.‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﻩ وزارت در ﺑﻐﺪاد ﮔﻔﺖ: در اﻃﺮاف او رﻓﺖ و ﺁﻣﺪ ﻧﻜﻨﻢ؛ اﺗﺎﻗﻲ در ﻳﻜﻲ از‬ ‫ﻣﺴﺎﻓﺮﺧﺎﻧﻪهﺎي ﻣﺸﺮف ﺑﺮ رود دﺟﻠﻪ ﺑﮕﻴﺮم ﺗﺎ ﺷ ّﻲ در ﻣﻮرد ﻣﻦ اﻳﺠﺎد ﻧﺸﻮد.‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﻩ وزارت ﮔﻔﺖ: هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﻧﺎﻣﻪ از ﻟﻨﺪن ﺑﻴﺎﻳﺪ، ﻣﺮا ﺁﮔﺎﻩ ﺧﻮاهﺪ ﺳﺎﺧﺖ. در‬ ‫روزهﺎﻳﻲ آﻪ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻮدم ﻣﻴﺎن ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ِﺧﻼﻓﺖ )اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل( و ﺑﻐﺪاد ﺟﺪاﻳﻲ و ﻓﺎﺻﻠﻪ زﻳﺎدي‬ ‫ﻣﻲدﻳﺪم، ﺗﺮآﻬﺎ ﻋﺮاﻗﻴﺎن را ﺳﺒﻚ ﻣﻲﺷﻤﺮدﻧﺪ زﻳﺮا از ﺣﻴﻠﻪ ﻋﺮﺑﻬﺎ ﻧﮕﺮان ﺑﻮدﻧﺪ.‬ ‫ﺑﻪ هﻨﮕﺎم ﺗﺮك ﺑﺼﺮﻩ و ﺳﻔﺮ ﺑﻪ آﺮﺑﻼ و ﻧﺠﻒ از ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﻧﮕﺮان ﺑﻮدم و ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪم راهﻲ را آﻪ ﺑﺮاﻳﺶ ﻣﺸﺨﺺ آﺮدﻩ ﺑﻮدم رهﺎ آﻨﺪ، زﻳﺮا او رﻧﮓ ﺑﻪ‬ ‫رﻧﮓ و ﺗﻨﺪﺧﻮ ﺑﻮد و ﻣﻦ ﻣﻲﺗﺮﺳﻴﺪم آﺎخ ﺁرزوهﺎﻳﻢ وﻳﺮان ﺷﻮد.‬ ‫هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ او را ﺗﺮك آﻨﻢ در اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺳﻔﺮ ﺑﻪ اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﺎ اوﺿﺎع ﺁﻧﺠﺎ ﺁﺷﻨﺎ‬ ‫ﺷﻮد، ا ّﺎ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ آﺎر ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ آﺮدم و ﮔﻔﺘﻢ ﻣﻲﺗﺮﺳﻢ در ﺁﻧﺠﺎ ﭼﻴﺰي ﺑﮕﻮﻳﻲ آﻪ ﺗﻮ‬ ‫ﻣ‬ ‫را آﺎﻓﺮ ﺑﺸﻤﺎرﻧﺪ و آﺸﺘﻪ ﺷﻮي، اﻳﻦ را ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ ا ّﺎ در دل اﻧﺪﻳﺸﻪ دﻳﮕﺮي داﺷﺘﻢ.‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺁري، اﮔﺮ در ﺁﻧﺠﺎ ﺑﺮﺧﻲ ﻋﺎﻟﻤﺎن را ﻣﻲدﻳﺪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﻮد آﮋﻳﻬﺎي او را راﺳﺖ آﻨﻨﺪ و او را ﺑﻪ راﻩ‬ ‫اهﻞ ﺳ ّﺖ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﻨﺪ و اﻣﻴﺪهﺎي ﻣﻦ ﻧﻘﺶ ﺑﺮﺁب ﺷﻮد.‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻤﻲﺧﻮاﺳﺖ در ﺑﺼﺮﻩ ﺑﻤﺎﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﻪ او ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد آﺮدم آﻪ ﺑﻪ اﺻﻔﻬﺎن ﻳﺎ ﺷﻴﺮاز‬ ‫ِ‬ ‫ﺑﺮود؛ ﻣﺮدم اﻳﻦ دو ﺷﻬﺮ زﻳﺒﺎ ﺷﻴﻌﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺷﻴﻌﻴﺎن ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﺤﻤﺪ را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار‬ ‫دهﻨﺪ و ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت ﺁراﻣﺶ ﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ او راﻩ دﻳﮕﺮي ﻧﺨﻮاهﺪ رﻓﺖ.‬ ‫ﺑﻪ هﻨﮕﺎم وداع ﺑﺎ ﺷﻴﺦ ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﺁﻳﺎ ﺑﻪ ﺗﻘ ّﻪ اﻋﺘﻘﺎد داري؟‬ ‫ﻴ‬ ‫ﮔﻔﺖ: ﺁري، ﻳﻜﻲ از ﻳﺎران ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺗﻘ ّﻪ آﺮد )ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻘﺪاد را ﻣﻲﮔﻔﺖ)6( ) آﻪ وﻗﺘﻲ ﻣﺸﺮآﺎن او‬ ‫ﻴ‬ ‫را ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻣﻲآﺮدﻧﺪ و ﭘﺪر و ﻣﺎدرش را آﺸﺘﻨﺪ او ﺳﺨﻨﺎن ﺷﺮكﺁﻣﻴﺰي ﺑﻪ زﺑﺎن ﺁورد و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﺧﺪا ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻴﺰ اﻳﻦ آﺎر راﺗﺄﻳﻴﺪ آﺮد.‬ ‫ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: از ﺷﻴﻌﻪ ﺗﻘ ّﻪ آﻦ و ﻣﮕﻮ آﻪ از اهﻞ ﺳ ّﺘﻲ، ﺷﺎﻳﺪ در ﻣﺼﻴﺒﺖ ﺑﻴﻔﺘﻲ، از آﺸﻮر ﺁﻧﻬﺎ و‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﺸﺎن ﺳﻮد ﺑﺒﺮ؛ ﻋﺎدﺗﻬﺎ و ﺁداب و رﺳﻮﻣﺸﺎن را ﺑﺸﻨﺎس آﻪ ﺑﺮاي ﺁﻳﻨﺪﻩ زﻧﺪﮔﻲ ﺗﻮ ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﻣﻔﻴﺪ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد.‬ ‫در وﻗﺖ ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﻲ ﻣﻘﺪاري ﭘﻮل ﺑﻪ ﻋﻨﻮان زآﺎت )7( ﺑﻪ ﺷﻴﺦ دادم و ﻳﻚ ﺣﻴﻮان هﻢ ﺟﻬﺖ‬ ‫ﺳﻮاري ﺧﺮﻳﺪم و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان هﺪﻳﻪ ﺑﻪ او دادم و ﺁﻧﮕﺎﻩ ﺑﺎ او وداع آﺮدم.‬ ‫از زﻣﺎﻧﻲ آﻪ از او ﺟﺪا ﺷﺪم، ﻧﻤﻲداﻧﺴﺘﻢ ﭼﻪ ﺑﺮ ﺳﺮش ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ. ﻣﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﮕﺮان ﺑﻮدم، ﺑﺎ‬ ‫ﺁﻧﻜﻪ ﻗﺮار ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻳﻢ آﻪ ﺑﻪ ﺑﺼﺮﻩ ﺑﺎزﮔﺮدﻳﻢ و اﮔﺮ ﻳﻜﻲ ﺑﺮﮔﺸﺖ و دﻳﮕﺮي را ﻧﻴﺎﻓﺖ ﻧﺎﻣﻪاي‬ ‫ﻧﺰد ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿﺎ ﺑﮕﺬارد و از ﺣﺎﻟﺶ ﺧﺒﺮ دهﺪ.‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫)1( ﺷﻬﺮي در ﺣﺠﺎز آﻪ در ﺳﺎﺑﻖ ﻳﺜﺮب ﻧﺎم داﺷﺖ و ﭘﺲ از هﺠﺮت ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اآﺮم ﺑﻪ ﺁن ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺪﻳﻨﺔاﻟﻨﺒﻲ ﻣﻌﺮوف ﺷﺪ.‬ ‫)2( دوﻣﻴﻦ ﺧﻠﻴﻔﻪ ُﻣﻮي در ﺷﺎم ﭘﺴﺮ ﻣﻌﺎوﻳﺔ ﺑﻦاﺑﻲﺳﻔﻴﺎن.‬ ‫ا‬ ‫)3( ﺣّﻪ ﺷﻬﺮي ﺑﺮ آﺮاﻧﻪ رود ﻓﺮات اﺳﺖ.‬ ‫ِﻠ‬ ‫)4( اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﻳﻚ ﻣﺼﻠﺢ ﺟﻬﺎﻧﻲ از ﻓﺮزﻧﺪان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻪ ﻳﻚ‬ ‫ﺧﺮاﻓﻪ، آﻪ ﺑﺎوري راﺳﺘﻴﻦو ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از ﺳﺨﻨﺎن ﮔﻬﺮﺑﺎر رﺳﻮل اآﺮم ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و‬ ‫ﺳﻠﻢ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫ر.ك. ﺻﺤﻴﺢ ﺗﺮﻣﺰي: ﺟﻠﺪ ٢، ﺻﻔﺤﻪ ٦٤ و ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺨﺎري: ﺟﻠﺪ ٢، آﺘﺎب ﺑﺪءاﻟﺨﻠﻖ؛ ﻣﺴﻨﺪ‬ ‫اﺣﻤﺪﺑﻦﺣﻨﺒﻞ: ﺟﻠﺪ ١، ﺻﻔﺤﻪ ٦٧٣؛ ﺻﺤﻴﺢ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ: ﺟﻠﺪ ٢، ﺑﺎب ﺧﺮوج اﻟﻤﻬﺪي.‬ ‫« )5( َﺎ اﻳ َﺎ اﻟﺬ َ اﻣ ُﻮا ِنْ ﺗﻨﺼ ُوا اﻟﻠ َ ﻳﻨﺼﺮ ُﻢْ و ﻳﺜ ﱢﺖْ اﻗ َاﻣ ُﻢْ«، ﺳﻮرﻩ ﻣﺤ ّﺪ: ﺁﻳﻪ ٧.‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻳ َ ﱡﻬ ﱠ ِﻳﻦ َ َﻨ ا َ ْ ُﺮ ﱠﻪ َ ْ ُ ْآ َ ُ َﺒ َ ْﺪ َﻜ‬ ‫)6( اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع در ﺗﺎرﻳﺦ درﺑﺎرﻩ ﻋﻤﺎر ﻳﺎﺳﺮ ﺑﻪ ﺛﺒﺖ رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫)7( ﻳﻚ ﻣﺎﻟ ّﺎت اﺳﻼﻣﻲ آﻪ ﺑﺮاي ﺧﺮج آﺮدن در راﻩ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﻣﺴﻠﻤﻴﻦ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮد.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺷﺸﻢ‬ ‫ﭘﺲ از ﻣ ّﺗﻲ آﻪ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻮدم دﺳﺘﻮر ﺁﻣﺪ آﻪ ﻓﻮرا ﺑﻪ ﻟﻨﺪن ﺑﺎزﮔﺮدم و ﻣﻦ ﻧﻴﺰ ﻋﺎزم ﻟﻨﺪن ﺷﺪم.‬ ‫ً‬ ‫ﺪ‬ ‫در ﺁﻧﺠﺎ ﺑﺎ دﺑﻴﺮآﻞ و ﺑﻌﻀﻲ از اﻋﻀﺎي وزارت ﺟﻠﺴﻪ داﺷﺘﻢ، ﻣﺸﺎهﺪات و آﺎرهﺎي ﺧﻮد را در‬ ‫اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺑﺎز ﮔﻔﺘﻢ.‬ ‫ﻃ‬ ‫از ا ّﻼﻋﺎﺗﻲ آﻪ در ﺳﻔﺮ ﻋﺮاق ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁوردﻩ ﺑﻮدم ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺎدﻣﺎن ﺷﺪﻧﺪ و اﺑﺮاز ﺧﺸﻨﻮدي‬ ‫آﺮدﻧﺪ. ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻧﻴﺰ ﮔﺰارش ﺟﺎﻣﻌﻲ از ﺳﻔﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ ﺑﻮدم. در ﺁﻧﺠﺎ داﻧﺴﺘﻢ آﻪ ﺻﻔ ّﻪ -‬ ‫ﻴ‬ ‫هﻤﺴﺮ ﺷﻴﺦ در ﺑﺼﺮﻩ -ﮔﺰارﺷﻲ هﻤﺎﻧﻨﺪ ﻣﻦ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ اﺳﺖ. هﻤﭽﻨﻴﻦ درﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ وزارت‬ ‫در هﺮ ﺳﻔﺮ اﻓﺮادي را ﺑﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﻣﻦ ﮔﻤﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ، ﺁﻧﺎن ﻧﻴﺰ ﮔﺰارﺷﻬﺎي رﺿﺎﻳﺖﺑﺨﺸﻲ در‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ آﻪ ﮔﺰارﺷﻬﺎي ﻣﺮا ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻣﻲآﺮد.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻼﻗﺎﺗﻲ را ﺑﺎ ﺷﺨﺺ وزﻳﺮ ﺑﺮاﻳﻢ ﮔﺮﻓﺖ و هﻨﮕﺎﻣﻲآﻪ او را در دﻓﺘﺮش دﻳﺪم ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻦ ﺧﻮشﺁﻣﺪ ﮔﺮﻣﻲ ﮔﻔﺖ آﻪ ﺑﺎ ﺧﻮشﺁﻣﺪ ﺳﻔﺮ ﻗﺒﻞ )هﻨﮕﺎم ﺑﺎزﮔﺸﺖ از اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل( ﺗﻔﺎوت داﺷﺖ،‬ ‫او واﻧﻤﻮد آﺮد آﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﻣﺨﺼﻮﺻﻲ در ﻗﻠﺐ او ﻳﺎﻓﺘﻪام.‬ ‫وزﻳﺮ از ﺑﻪ ﭼﻨﮓ ﺁورد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﺷﺎدﻣﺎن ﺑﻮد و ﮔﻔﺖ او ﮔﻤﺸﺪﻩ وزارت اﺳﺖ و ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻦ ﻣﻲﮔﻔﺖ: ﺑﺎ او هﺮ ﻧﻮع ﭘﻴﻤﺎن ﺑﺒﻨﺪ؛ او اﻓﺰود اﮔﺮ هﻤﻪ رﻧﺞهﺎﻳﺖ ﺟﺰ ﺷﻴﺦ دﺳﺘﺎوردي ﻧﺪاﺷﺖ‬ ‫ﺑﺎز هﻢ ارزﺷﻤﻨﺪ ﺑﻮد. هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ در ﻣﻮرد ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ او اﻇﻬﺎر ﻧﮕﺮاﻧﻲ آﺮدم وزﻳﺮ ﮔﻔﺖ:‬ ‫اﻃﻤﻴﻨﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎش آﻪ ﺷﻴﺦ هﻤﭽﻨﺎن هﻤﺎن ﺁرا و اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎ را دارد. وزﻳﺮ ﮔﻔﺖ: آﺎرآﻨﺎن‬ ‫وزارت در اﺻﻔﻬﺎن او را دﻳﺪﻩ و ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ آﻪ ﺷﻴﺦ ﺑﻪ هﻤﺎن ﻣﻨﺶ اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻢ: ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫ﺷﻴﺦ اﺳﺮارش را ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎز ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ؛ ا ّﺎ هﻴﺒﺖ وزﻳﺮ ﻣﺎﻧﻊ ﺷﺪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ را از او ﺳﺆال‬ ‫ﻣ‬ ‫آﻨﻢ. هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﺑﺎ ﺷﻴﺦ دﻳﺪار آﺮدم داﻧﺴﺘﻢ آﻪ ﻓﺮدي ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪاﻟﻜﺮﻳﻢ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﺎ او ﺗﻤﺎس‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﮔﻔﺘﻪ آﻪ ﺑﺮادر ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ـ ﻣﻦ ـ اﺳﺖ و ﺟﺰﺋ ّﺎت اﺳﺮار او را از ﻗﻮل ﻣﻦ ﺑﺮاﻳﺶ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﺎزﮔﻮ آﺮدﻩ و از اﻳﻦ راﻩ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ در دل او ﻧﻔﻮذ ﭘﻴﺪا آﻨﺪ. ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﮔﻔﺖ: آﻪ ﺻﻔ ّﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﻮدﻩ و ﺷﻴﺦ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺳﺎﻋﺖهﺎي زﻧﺪﮔﻴﺶ را ﺑﺎ او ﮔﺬراﻧﺪﻩ اﺳﺖ. ﻋﺒﺪاﻟﻜﺮﻳﻢ ﻧﺎم ﺳﺎﺧﺘﮕﻲ ﻳﻜﻲ از‬ ‫ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﺟﻠﻔﺎ در اﻃﺮاف ﺷﻴﺮاز و ﻣﺰدور وزارت ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ. دﺳﺘﺎورد ﭼﻴﺮﮔﻲ ﻣﺎ ﭼﻬﺎر ﺗﻦ‬ ‫ﺑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﺁن ﺑﻮد آﻪ او ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ روش ﻣﻤﻜﻦ ﺑﺮاي ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺁﻣﺎدﻩ ﺷﺪ.‬ ‫ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻳﻞ را در ﺣﻀﻮر دﺑﻴﺮآﻞ و دو ﻧﻔﺮ دﻳﮕﺮ آﻪ از ﭘﻴﺶ، ﺁﻧﻬﺎ را ﻧﻤﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻢ‬ ‫ﺑﺮاي وزﻳﺮ ﮔﻔﺘﻢ، او ﮔﻔﺖ: ﺗﻮ ﺳﺰاوار درﻳﺎﻓﺖ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻧﺸﺎنهﺎي وزارﺗﻲ و ﺑﻴﻦ ﻣﺰدوران‬ ‫وﻳﮋﻩ وزارت در ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻧﺨﺴﺖ ﻗﺮار داري. ﺳﭙﺲ اﻓﺰود دﺑﻴﺮآﻞ رﻣﻮزي را ﺑﻪ ﺗﻮ ﻣﻲﺁﻣﻮزد آﻪ‬ ‫در اﻧﺠﺎم وﻇﻴﻔﻪات ﻣﻔﻴﺪ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد. ﺁنﮔﺎﻩ ﺑﻪ ﻣﻦ اﺟﺎزﻩ دادﻧﺪ آﻪ دﻩ روز را در ﻣﻴﺎن ﺧﺎﻧﻮادﻩام‬ ‫ﺑﮕﺬراﻧﻢ. ﺑﺎ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻲ از وزارت ﺧﺎرج ﺷﺪم. ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ روزهﺎﻳﻢ را ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪ آﻮﭼﻜﻢ ﮔﺬراﻧﺪم او‬ ‫ﺷﺒﻴﻪ ﻣﻦ ﺑﻮد، ﺑﺮﺧﻲ واژﻩهﺎ را ﻣﻲﮔﻔﺖ و راﻩ ﻣﻲرﻓﺖ ﭼﻨﺎنآﻪ ﮔﻮﻳﻲ ﭘﺎرﻩاي از ﺟﺎن ﻣﻦ ﺑﺮ‬ ‫زﻣﻴﻦ راﻩ ﻣﻲرود. ﺷﺎدﻳﻢ، اﻧﺪازﻩاي ﻧﺪاﺷﺖ. از ﻋﺸﻖ ﮔﻮﻳﻲ روﺣﻢ ﭘﺮواز ﻣﻲآﺮد. از ﺧﺎﻧﻮادﻩ و‬ ‫وﻃﻦ ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﺑﻬﺮﻩهﺎ را ﺑﺮدم. ﻋ ّﻪ آﻬﻦﺳﺎﻟﻢ را دﻳﺪم آﻪ هﻤﻮارﻩ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻟﻄﻒ و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ داﺷﺖ‬ ‫ﻤ‬ ‫و اﻳﻦ دﻳﺪاري ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﻜﻮ و ﻻزم ﺑﻮد زﻳﺮا زﻣﺎﻧﻲ آﻪ ﻣﻦ در ﺳ ّﻣﻴﻦ ﺳﻔﺮ ﺑﻮدم او از دﻧﻴﺎ رﻓﺖ.‬ ‫ﻮ‬ ‫درﮔﺬﺷﺖ او ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺑﺴﻴﺎر دردﻧﺎك، اﻧﺪوﻩﺑﺎر و ﻏﻢاﻧﮕﻴﺰ ﺑﻮد.‬ ‫دﻩ روز ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ ﮔﺬﺷﺖ، ﺁري روزهﺎي ﺧﻮش ﭼﻮن ﺳﺎﻋﺘﻲ ﻣﻲﮔﺬرد و روزهﺎي‬ ‫ِ‬ ‫ﺳﺨﺖ ﺑﻪ ﻗﺮﻧﻲ ﻣﻲﻣﺎﻧﺪ. ﺑﻪ ﻳﺎد ﻣﻲﺁورم روزهﺎﻳﻲ را آﻪ در ﻧﺠﻒ و ﻋﺮاق ﺑﻴﻤﺎر ﺑﻮدم، ﻳﻚ‬ ‫روزش ﭼﻮن ﺳﺎﻟﻲ ﺑﻮد.‬ ‫ﺗﻠﺨﻲ ﺁن روزهﺎ هﻨﻮز در آﺎﻣﻢ هﺴﺖ. ﺁن ﻃﻮري آﻪ هﻤﻪ روزهﺎي ﺧﻮﺷﻢ ﺁن اﻧﺪازﻩ ﺷﺎدﻣﺎﻧﻲ‬ ‫ﺑﺮاﻳﻢ ﻧﺪاﺷﺘﻪ، آﻪ ﺑﺎ ﺗﻠﺨﻲ روزهﺎي ﺳﺨﺖ ﺑﺮاﺑﺮي آﻨﺪ.‬ ‫ﺑﻪ وزارت ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ ﺗﺎ در ﻣﻮرد ﺁﻳﻨﺪﻩ دﺳﺘﻮر ﺑﮕﻴﺮم. دﺑﻴﺮآﻞ ﺑﺎ ﭼﻬﺮﻩاي ﮔﺸﻮدﻩ، ﻟﺒﻲ ﺧﻨﺪان و‬ ‫ﺑﺮﺧﻮردي ﻧﻴﻜﻮ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺧﻮش ﺁﻣﺪ ﮔﻔﺖ و دﺳﺘﻢ را ﺑﻪ ﮔﺮﻣﻲ ﻓﺸﺮد، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ هﻤﻪ‬ ‫ﻧﻮع ﺑﺮادري ﺑﻮد.‬ ‫او ﮔﻔﺖ: ﺷﺨﺺ وزﻳﺮ و آﻤﻴﺴﻴﻮن وﻳﮋﻩ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ آﻪ دو راز ﻣﻬﻢ را ﺑﺮاي ﺗﻮ‬ ‫ﺑﺎزﮔﻮﻳﻢ ﺗﺎ در ﺁﻳﻨﺪﻩ از ﺁن ﺑﻬﺮﻩ ﺟﻮﻳﻲ؛ ﺑﻪ اﻳﻦ دو راز ﺗﻨﻬﺎ اﻧﺪآﻲ از اﻓﺮاد ﻣﻮرد اﻋﺘﻤﺎد ﺁﮔﺎهﻲ‬ ‫دارﻧﺪ.‬ ‫او ﺳﭙﺲ دﺳﺘﻢ را ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻳﻜﻲ از اﺗﺎقهﺎي وزارت ﺑﺮد آﻪ در ﺁنﺟﺎ ﭼﻴﺰ ﺷﮕﻔﺘﻲ دﻳﺪم. دﻩ‬ ‫ِ‬ ‫ﻧﻔﺮ دور ﻣﻴﺰي ﺑﻮدﻧﺪ؛ ﻳﻜﻲ از ﺁنهﺎ در ﺟﺎﻣﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ آﻪ ﺑﻪ ﺗﺮآﻲ و اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﺳﺨﻦ‬ ‫ﻣﻲﮔﻔﺖ؛ دوﻣﻲﺟﺎﻣﻪ ﺷﻴﺦ اﻻﺳﻼم اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل را ﺑﻪ ﺗﻦ آﺮدﻩ ﺑﻮد؛ ﺳﻮﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﻩ ﻓﺎرس ﺑﻮد و‬ ‫ﭼﻬﺎرﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﻋﺎﻟﻢ درﺑﺎري ﺷﻴﻌﻪ؛ ﭘﻨﺠﻤﻲ ﭼﻮن ﻳﻚ ﻣﺮﺟﻊ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﺷﻴﻌﻪ در ﻧﺠﻒ. اﻳﻦ ﺳﻪ ﺗﻦ‬ ‫ﺑﻪ دو زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ و اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ. هﺮ ﻳﻚ از اﻳﻦهﺎ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﻩاي ﺑﺎ ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ آﻪ‬ ‫ﺁنﭼﻪ ﻣﻲﮔﻔﺘﻨﺪ او ﻣﻲﻧﮕﺎﺷﺖ. ا ّﻼﻋﺎﺗﻲ آﻪ ﻣﺰدوران در ﻣﻮرد ﺁن ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل، ﻓﺎرس‬ ‫ﻃ‬ ‫و ﻧﺠﻒ ﺟﻤﻊﺁوري ﻣﻲآﺮدﻧﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ اﻳﻦ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ ﻣﻲرﺳﻴﺪ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: اﻳﻦ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ در ﻧﻘﺶ ﺁن اﺻﻠﻲهﺎ هﺴﺘﻨﺪ. اﻳﻦهﺎ را ﺳﺎﺧﺘﻪاﻳﻢ ﺗﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ‬ ‫اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎي ﺁﻧﺎن را درﻳﺎﺑﻴﻢ. هﻤﻪ ا ّﻼﻋﺎت ﮔﺮدﺁوري ﺷﺪﻩ از اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل، ﻓﺎرس و ﻧﺠﻒ را در‬ ‫ﻃ‬ ‫اﺧﺘﻴﺎر اﻳﻦهﺎ ﻣﻲﮔﺬارﻳﻢ. اﻳﻨﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺟﺎي ﺁن اﺻﻠﻲهﺎ ﻓﺮض ﻣﻲآﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺶهﺎي ﻣﺎ‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻲدهﻨﺪ. ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎي اﻳﻦ اﻓﺮاد ٠٧ درﺻﺪ ﺑﺎ اﻓﻜﺎر اﺻﻠﻲهﺎ ﻳﻜﺴﺎن اﺳﺖ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: ﺗﻮ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ ﺁزﻣﺎﻳﺶ آﻨﻲ؛ ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺠﻒ ﺻﺤﺒﺖ آﻦ! ﻣﻦ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺴﺎﻳﻞ را آﻪ از‬ ‫ﻣﺮﺟﻊ ﺗﻘﻠﻴﺪ در ﻧﺠﻒ ﭘﺮﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮدم از اﻳﻦ ﺑﺪﻟﻲ ﺳﺆال آﺮدم. ﮔﻔﺘﻢ: ﺁﻗﺎ! ﺁﻳﺎ ﺟﺎﻳﺰ اﺳﺖ ﻣﺎ ﺷﻴﻌﻴﺎن‬ ‫ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳ ّﻲ ﻣﺘﻌ ّﺐ ﺑﺠﻨﮕﻴﻢ؟ ﺑﺪﻟﻲ اﻧﺪآﻲ اﻧﺪﻳﺸﻴﺪ و ﮔﻔﺖ: ﺑﻪ اﻳﻦ دﻟﻴﻞ آﻪ ﺳ ّﻲ هﺴﺘﻨﺪ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺼ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺟﺎﻳﺰ ﻧﻴﺴﺖ؛ زﻳﺮا ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮادرﻧﺪ. ا ّﺎ از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ آﻪ ﺁﻧﺎن ا ّﺖ را ﺁزار و‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺷﻜﻨﺠﻪ ﻣﻲآﻨﻨﺪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺟﺎﻳﺰ اﺳﺖ و اﻳﻦ از ﺑﺎﺑﺖ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻲ از ﻣﻨﻜﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ‬ ‫دﺳﺖ از ﺁزار ﻣﺎ ﺑﻜﺸﻨﺪ، و ﭼﻮن دﺳﺖ آﺸﻴﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد رهﺎﻳﺸﺎن ﻣﻲآﻨﻴﻢ. ﮔﻔﺘﻢ ﺁﻗﺎ! ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺷﻤﺎ در ﻣﻮرد ﻧﺠﺎﺳﺖ ﻳﻬﻮد و ﻧﺼﺎرا ﭼﻴﺴﺖ؟ ﺁﻳﺎ ﺁﻧﺎن ﻧﺠﺲ هﺴﺘﻨﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ؟ ﺑﺪل ﮔﻔﺖ: ﺑﻠﻪ ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫ﻧﺠﺴﻨﺪ؛ ﺑﺎﻳﺪ از ﺁﻧﻬﺎ دوري آﺮد. ﮔﻔﺘﻢ ﭼﺮا؟ ﮔﻔﺖ: اﻳﻦ از ﺑﺎﺑﺖ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ اﺳﺖ؛ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﺎ را‬ ‫آﺎﻓﺮ ﻣﻲداﻧﻨﺪ؛ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﺎ را ﺗﻜﺬﻳﺐ ﻣﻲآﻨﻨﺪ ﻣﺎ هﻢ ﺑﻪ هﻤﺎن روش ﺑﺎ ﺁﻧﺎن ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﻲآﻨﻴﻢ. ﮔﻔﺘﻢ‬ ‫ﺁﻗﺎ! ﻣﮕﺮ ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ از اﻳﻤﺎن ﻧﻴﺴﺖ؛ ﭘﺲ ﭼﺮا ﺻﺤﻦ ﺷﺮﻳﻒ، ﺧﻴﺎﺑﺎنهﺎ، آﻮﭼﻪهﺎ و ﺣ ّﻲ ﻣﺪارس‬ ‫ﺘ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻋﻠﻤ ّﻪ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﺁﻟﻮدﻩ اﺳﺖ. ﮔﻔﺖ ﺑﻲﺗﺮدﻳﺪ ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ از اﻳﻤﺎن اﺳﺖ، ا ّﺎ ﭼﻪ آﻨﻴﻢ آﻪ ﺁب آﻢ اﺳﺖ‬ ‫ﻴ‬ ‫و ﺣﻜﻮﻣﺖ ارزﺷﻲ ﺑﻪ ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ ﻧﻤﻲدهﺪ.‬ ‫از ﭘﺎﺳﺦهﺎي ﺑﺪل ﺑﻪ ﺷﮕﻔﺖ ﺁﻣﺪم زﻳﺮا هﻤﭽﻮن ﺟﻮابهﺎي ﻣﺮﺟﻊ در ﻧﺠﻒ ﺑﻮد ـ ﺑﺪون هﻴﭻ آﻢ و‬ ‫آﺎﺳﺘﻲ ـ ا ّﺎ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ آﻪ »ﺣﻜﻮﻣﺖ ارزﺷﻲ ﺑﻪ ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ ﻧﻤﻲدهﺪ« در ﭘﺎﺳﺦ ﭘﺮﺳﺶ ﺳﻮم،‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺟﻮاب از ﺧﻮد او ﺑﻮد و ﻣﻦ ﺑﻪ ﻳﺎد ﻧﻤﻲﺁورم آﻪ اﺻﻠﻲ اﻳﻦ را ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. از هﻤﺴﺎﻧﻲ ﭘﺎﺳﺦهﺎ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﺷﮕﻔﺖزدﻩ ﺷﺪم. در ﻧﺠﻒ آﻪ اﻳﻦ ﺳﺆالهﺎ را از ﻣﺮﺟﻊ ﭘﺮﺳﻴﺪم، ﺑﻲآﻢ وآﺎﺳﺖ هﻤﻴﻦ‬ ‫ﭘﺎﺳﺦهﺎ را درﻳﺎﻓﺖ آﺮدم. ﺑﺪل ﻧﻴﺰ ﭼﻮن ﻣﺮﺟﻊ ﻧﺠﻒ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﻲ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻔﺖ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﺑﺎ ﭼﻬﺎر ﻧﻔﺮ اﺻﻠﻲ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮﺧﻮرد داﺷﺘﻪاي و ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪاي‬ ‫از اﻳﻦ ﺑﺪﻟﻲهﺎ ﺑﭙﺮس ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﻲ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ ﺑﺪﻟﻲهﺎ ﻣﺜﻞ ﺁن اﺻﻠﻲهﺎ هﺴﺘﻨﺪ. ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﻦ ﻣﻲداﻧﻢ ﺷﻴﺦ‬ ‫اﻻﺳﻼم ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻲاﻧﺪﻳﺸﺪ زﻳﺮا اﺳﺘﺎدم ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﻓﻨﺪم از او ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺮاﻳﻢ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: ﭘﺲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺑﺪﻟﻲ هﻢ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮ!‬ ‫ﻧﺰد ﺑﺪﻟﻲ رﻓﺘﻢ و ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: اﻓﻨﺪم! ﺁﻳﺎ ﭘﻴﺮوي از ﺧﻠﻴﻔﻪ واﺟﺐ اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺖ: ﺁري؛ هﻤﭽﻮن‬ ‫اﻃﺎﻋﺖ از ﺧﺪا و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش. ﮔﻔﺘﻢ: اﻓﻨﺪم! ﺑﻪ ﭼﻪ دﻟﻴﻞ؟ ﮔﻔﺖ: ﺁﻳﺎ اﻳﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﻲ را‬ ‫ﻧﺸﻨﻴﺪﻩاي: »از ﺧﺪا، ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ و ﺻﺎﺣﺒﺎن اﻣﺮﺗﺎن اﻃﺎﻋﺖ آﻨﻴﺪ«؟ )1( ﮔﻔﺘﻢ: اﻓﻨﺪم اﮔﺮ ﺧﻠﻴﻔﻪ هﻤﺎن‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ اﻣﺮ ﺑﺎﺷﺪ، ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﺪاي ﺑﻪ ﻣﺎ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ از ﻳﺰﻳﺪ اﻃﺎﻋﺖ آﻨﻴﻢ ـ او آﻪ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻣﻨ ّرﻩ‬ ‫ﻮ‬ ‫را ﺑﺮ ﻟﺸﻜﺮﻳﺎﻧﺶ ﻣﺒﺎح آﺮد و ﺣﺴﻴﻦ ﻧﻮادﻩ رﺳﻮل ﺧﺪا را آﺸﺖ. ـ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ‬ ‫از وﻟﻴﺪ اﻃﺎﻋﺖ آﻨﻴﻢ آﻪ ﺷﺮاب ﻣﻲﺧﻮرد. ﺑﺪل ﮔﻔﺖ: ﻓﺮزﻧﺪم! ﻳﺰﻳﺪ از ﺳﻮي ﺧﺪا اﻣﻴﺮﻣﺆﻣﻨﺎن‬ ‫ﺑﻮد؛ در آﺸﺘﻦ ﺣﺴﻴﻦ اﺷﺘﺒﺎﻩ آﺮد و ﭘﺲ از ﺁن ﺗﻮﺑﻪ ﻧﻤﻮد. آﺎرش در ﻣﻮرد ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻣﻨ ّرﻩ هﻢ‬ ‫ﻮ‬ ‫درﺳﺖ ﺑﻮد زﻳﺮا ﺁن ﻣﺮدم ﺷﻮرش و ﺳﺮآﺸﻲ آﺮدﻩ و از ﻓﺮﻣﺎن ﺳﺮﭘﻴﭽﻲ آﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ. ا ّﺎ وﻟﻴﺪ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺷﺮاب را در ﺁب ﻣﻲرﻳﺨﺖ و ﻣﻲﻧﻮﺷﻴﺪ و ﺁن ﻣﺴﺘﻲﺁور ﻧﺒﻮد و اﺷﻜﺎﻟﻲ هﻢ ﻧﺪاﺷﺖ.‬ ‫هﻤﻴﻦ ﺳﺆال را از ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﻓﻨﺪم ﭘﺮﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮدم؛ ﭘﺎﺳﺦهﺎي او ﺑﺎ اﻧﺪآﻲ ﺗﻔﺎوت، هﻤﻴﻦهﺎ ﺑﻮد.‬ ‫ﭘﺲ از اﻳﻦ ﺳﺨﻨﺎن ﺑﻪ دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺘﻢ: ﻓﺎﻳﺪﻩ اﻳﻦ ﺷﺒﻴﻪﺳﺎزي ﭼﻴﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ: ﻣﺎ ﺑﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻔﻜﺮ‬ ‫ﭘﺎدﺷﺎهﺎن و ﻋﺎﻟﻤﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ـ ﺳ ّﻲ و ﺷﻴﻌﻪ ـ ﺁﺷﻨﺎ ﻣﻲﺷﻮﻳﻢ و راﻩآﺎرهﺎي ﻻزم را ﺑﺮاي‬ ‫ﻨ‬ ‫ﻋﻜﺲاﻟﻌﻤﻞ ﺁﻧﻬﺎ در ﻣﺴﺎﻳﻞ ﺳﻴﺎﺳﻲ و دﻳﻨﻲ ﻣﻲﻳﺎﺑﻴﻢ. ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ اﮔﺮ ﺑﺪاﻧﻲ دﺷﻤﻨﺖ از ﺷﺮق‬ ‫ﻣﻲﺁﻳﺪ ﺳﺮﺑﺎزاﻧﺖ را ﺑﻪ ﺁن ﺳﻮ ﮔﺴﻴﻞ ﻣﻲآﻨﻲ و راهﺶ را ﻣﻲﺑﻨﺪي؛ ا ّﺎ اﮔﺮ ﻧﺪاﻧﻲ از آﺠﺎ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﻣﻲﺁﻳﺪ، ﻧﺎﮔﺰﻳﺮي ﺳﭙﺎهﻴﺎﻧﺖ را در هﻤﻪ ﺳﻮ ﭘﺮاآﻨﺪﻩ آﻨﻲ؛ اﮔﺮ درﻳﺎﻓﺘﻲ آﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ‬ ‫ﻣﺬهﺐ و دﻳﻨﺶ دﻟﻴﻞ ﻣﻲﺁورد ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ ﭘﺎﺳﺦهﺎي ﺁﻣﺎدﻩاي در رد ﺁن اراﺋﻪ آﻨﻲ و اﻳﻦ ﺟﻮابهﺎ‬ ‫ّ‬ ‫ﺑﺮاي ﺧﻠﻞ اﻓﻜﻨﺪن در ﺑﺎورهﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﺎﻓﻲ ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد.‬ ‫ﺳﭙﺲ دﺑﻴﺮآﻞ ﻳﻚ آﺘﺎب ﭘﺮ ﺑﺮگ هﺰار ﺻﻔﺤﻪاي ﺑﻪ ﻣﻦ داد آﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺑﺮرﺳﻲ اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎي ﺁن ﭘﻨﺞ‬ ‫ﻧﻔﺮ اﺻﻠﻲ و اﻳﻦ ﭘﻨﺞ ﻧﻔﺮ ﺑﺪﻟﻲ در اﻣﻮر ﻧﻈﺎﻣﻲ، اﻗﺘﺼﺎدي، ﻓﺮهﻨﮕﻲ و دﻳﻨﻲ در ﺁن ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد.‬ ‫آﺘﺎب را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺮدم و در ﻣ ّت ﺳﻪ هﻔﺘﻪ ﻣﺮ ّﺼﻲ هﻤﻪ ﺁن را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آﺮدم. او ﺑﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﺧ‬ ‫ﺪ‬ ‫دﺳﺘﻮر داد آﻪ ﭘﺲ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، آﺘﺎب را ﺑﺎزﮔﺮداﻧﻢ. در هﻨﮕﺎم ﺧﻮاﻧﺪن آﺘﺎب از ﺑﺤﺚهﺎي دﻗﻴﻖ‬ ‫ﺁن ﺷﮕﻔﺖزدﻩ ﺷﺪم. ﻣﻄﺎﻟﺐ آﺘﺎب ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي داﻧﺴﺘﻪهﺎي ﻣﻦ ﺑﻴﺶ از هﻔﺘﺎد درﺻﺪ ﺑﺎ واﻗﻌ ّﺖهﺎ‬ ‫ﻴ‬ ‫هﻤﺨﻮاﻧﻲ داﺷﺖ. اﮔﺮ ﭼﻪ دﺑﻴﺮآﻞ ﭘﻴﺶ از ﺁن ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﭘﺎﺳﺦهﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان هﻔﺘﺎد درﺻﺪ‬ ‫درﺳﺖ اﺳﺖ.‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺣﻜﻮﻣﺘﻢ اﻣﻴﺪوارﺗﺮ ﺷﺪم و ﺑﺮاﺳﺎس ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ آﺘﺎب ﺑﺎور آﺮدم آﻪ اﻣﭙﺮاﻃﻮري‬ ‫ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ در آﻤﺘﺮ از ﻳﻚ ﻗﺮن دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻋﻤﺮ ﺧﻮد ﺧﻮاهﺪ رﺳﻴﺪ. دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: ﺑﺮاي هﻤﻪ‬ ‫آﺸﻮرهﺎي زﻳﺮﺳﻠﻄﻪ و ﺳﺎﻳﺮ آﺸﻮرهﺎﻳﻲ آﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺎ در ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻗﺼﺪ اﺳﺘﻌﻤﺎر ﺁﻧﻬﺎ را دارد،‬ ‫آﺴﺎﻧﻲ در اﺗﺎقهﺎي دﻳﮕﺮ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﻧﻘﺶ اﺻﻠﻲهﺎ را ﺑﺎزي ﻣﻲآﻨﻨﺪ.‬ ‫ﺑﻪ دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺘﻢ: اﻳﻦ ﺑﺪﻟﻲهﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ ژرفﺑﻴﻨﻲ و ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ را ﺑﻪ دﺳﺖ ﺁوردﻩاﻧﺪ؟ او ﮔﻔﺖ:‬ ‫ﻣﺰدوران ﻣﺎ هﻤﻮارﻩ ا ّﻼﻋﺎت آﺎﻓﻲ را از هﻤﻪ آﺸﻮرهﺎ ﺑﺮاي ﻣﺎ ﻣﻲﻓﺮﺳﺘﻨﺪ، و اﻳﻦ ﺑﺪﻟﻲهﺎ هﻢ‬ ‫ﻃ‬ ‫آﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ هﺴﺘﻨﺪ. ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳﺖ آﻪ ﺗﻮ هﻢ اﮔﺮ ا ّﻼﻋﺎت آﺎﻓﻲ و وﻳﮋﻩاي را آﻪ در‬ ‫ﻃ‬ ‫اﺧﺘﻴﺎر ﻓﺮدي اﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻲ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻲ ﭼﻮن او ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﻲ و ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي آﻨﻲ و در اﻳﻦ ﺻﻮرت‬ ‫ﻧﺴﺨﻪاي هﻤﺎﻧﻨﺪ اﺻﻞ ﺧﻮاهﻲ ﺑﻮد.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: اﻳﻦ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ رازي اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن وزﻳﺮ ﺑﺮاي ﺗﻮ ﺑﺎز ﮔﻔﺘﻢ. راز دوم را هﻢ‬ ‫ﻳﻚ ﻣﺎﻩ ﺑﻌﺪ هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺁن آﺘﺎب را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﺑﺮدي ﺑﻪ ﺗﻮ ﺧﻮاهﻢ ﮔﻔﺖ. ﻣﻨﻈﻮرش هﻤﺎن‬ ‫آﺘﺎب هﺰار ﺻﻔﺤﻪاي ﺑﻮد.‬ ‫آﺘﺎب را ﺑﺎ د ّﺖ و ﺗﻮ ّﻪ آﺎﻓﻲ ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺻﻔﺤﻪ ﺧﻮاﻧﺪم. اﻓﻖهﺎي ﺗﺎزﻩاي در ﻣﻮرد اوﺿﺎع‬ ‫ﺟ‬ ‫ﻗ‬ ‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ روي ﻣﻦ ﮔﺸﻮدﻩ ﺷﺪ. ﭼﮕﻮﻧﮕﻲاﻧﺪﻳﺸﻪهﺎي ﺁﻧﺎن را درﻳﺎﻓﺘﻢ و دﻟﻴﻞ ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪﮔﻴﺸﺎن‬ ‫را ﻧﻴﺰ ﻓﻬﻤﻴﺪم. ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻒهﺎﻳﺸﺎن ﭘﻲﺑﺮدم و داﻧﺴﺘﻢ آﻪ ﻧﻘﻄﻪهﺎي ﻗ ّت ﺁﻧﻬﺎ آﺪام اﺳﺖ و‬ ‫ﻮ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺁن ﻧﻘﻄﻪ ﻗ ّتهﺎ را وﻳﺮان آﻨﻴﻢ و ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻒ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ.‬ ‫ﻮ‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻒهﺎي ﺁﻧﺎن ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از:‬ ‫١ـ اﺧﺘﻼف ﻣﻴﺎن ﺷﻴﻌﻴﺎن و اهﻞ ﺳ ّﺖ؛ اﺧﺘﻼف ﺑﻴﻦ ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎ و ﻣﺮدم؛ اﺧﺘﻼف ﻣﻴﺎن‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎي ﺗﺮك و ﻓﺎرس؛ اﺧﺘﻼف ﻣﻴﺎن ﻋﺸﺎﻳﺮ و اﺧﺘﻼف ﺑﻴﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و ﺣﻜﻮﻣﺖ.‬ ‫٢ـ ﻧﺎداﻧﻲ و ﺑﻲﺳﻮادي آﻪ ﺑﻪ ﺟﺰ اﻧﺪآﻲ هﻤﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.‬ ‫٣ـ ﺧﻤﻮدي ﺟﺎنهﺎ، ﻧﺒﻮدن ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺁﮔﺎهﻲ.‬ ‫٤ـ رهﺎ آﺮدن آّﻲ دﻧﻴﺎ و ﺳﻮق دادن هﻤﻪ ﺗﻼشهﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺁﺧﺮت.‬ ‫ﻠ‬ ‫٥ـ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮري ﺣﺎآﻤﺎن و اﺳﺘﺒﺪاد ﻓﺮاﮔﻴﺮ.‬ ‫٦ـ ﻧﺎاﻣﻨﻲ راﻩهﺎ و ﻗﻄﻊ رﻓﺖ وﺁﻣﺪ ﺟﺰ اﻧﺪآﻲ.‬ ‫٧ـ ﺁﺷﻔﺘﮕﻲ اوﺿﺎع ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ ﻃﺎﻋﻮن و وﺑﺎ ﻣﺪام ﺑﺮ ﺁﻧﺎن هﺠﻮم ﻣﻲﺁورد‬ ‫و هﺮ ﺑﺎر دﻩهﺎ هﺰار را ﻃﻌﻤﻪ ﺧﻮد ﻣﻲﺳﺎﺧﺖ.‬ ‫٨ـ وﻳﺮاﻧﻲ آﺸﻮرهﺎ، دﺷﺖهﺎ، ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪن رودهﺎ و آﻤﻲ آﺸﺘﺰارهﺎ.‬ ‫٩ـ از هﻢ ﭘﺎﺷﻴﺪﮔﻲ در هﻤﻪ اﻣﻮر ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ هﻴﭻ ﻧﻈﺎم، ﻗﺎﻧﻮن و ﻣﻘﺮراﺗﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد؛ اﮔﺮ ﭼﻪ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ ﻗﺮﺁن اﻓﺘﺨﺎر ﻣﻲآﻨﻨﺪ ا ّﺎ ﺑﻪ دﺳﺘﻮرات ﺁن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻲﻧﻤﺎﻳﻨﺪ.‬ ‫ﻣ‬ ‫٠١ـ ﭘﺎﺷﻴﺪﮔﻲ وﻳﺮانآﻨﻨﺪﻩ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ ﻓﻘﺮ هﻤﻪ ﺟﺎ را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.‬ ‫١١ـ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ارﺗﺶ ﻣﻨﻈﻢ و ﺳﻼح آﺎﻓﻲ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﻲ ﻧﺎﺷﻲ از ﺁن.‬ ‫٢١ـ آﻮﭼﻚ ﺷﻤﺮدن زﻧﺎن و ﭘﺎﻳﻤﺎل آﺮدن ﺣﻘﻮق ﺁﻧﻬﺎ.‬ ‫٣١ـ ﺁﻟﻮدﮔﻲ ﺑﺎزارهﺎ، ﺧﻴﺎﺑﺎنهﺎ، هﻤﻪ ﭼﻴﺰ و هﻤﻪ ﺟﺎ.‬ ‫در اﻳﻦ آﺘﺎب ﭘﺲ از ﺑﻴﺎن هﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﺿﻌﻒ ﻳﺎدﺁوري ﻣﻲﺷﻮد آﻪ ﻣﻘﺮرات اﺳﻼم ﻋﻜﺲ ﺁن اﺳﺖ‬ ‫و ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را در ﻧﺎداﻧﻲ ﻧﮕﺎﻩ داﺷﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ دﻳﻨﺸﺎن ﺑﺎز ﻧﮕﺮدﻧﺪ. در آﺘﺎب ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ‬ ‫آﻪاﺳﻼم:‬ ‫١ـ ﺑﻪ اﺗﺤﺎد، دوﺳﺘﻲ و آﻨﺎرﮔﺬاﺷﺘﻦ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻓﺮﻣﺎﻧﺸﺎن ﻣﻲدهﺪ؛ در ﻗﺮﺁنﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ: »هﻤﮕﻲ‬ ‫ﺑﻪ رﻳﺴﻤﺎن اﻟﻬﻲ ﭼﻨﮓ زﻧﻴﺪ)2( .»‬ ‫٢ـ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ آﻪ داﻧﺶ ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ؛ در ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ: »ﺁﻣﻮﺧﺘﻦ داﻧﺶ ﺑﺮ هﺮ ﻣﺮد و‬ ‫زن ﻣﺴﻠﻤﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ)3( ».‬ ‫٣ـ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ آﻪ ﺁﮔﺎﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ ﻗﺮﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »در زﻣﻴﻦ ﮔﺮدش آﻨﻴﺪ)4( ».‬ ‫٤ـ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ دﻧﻴﺎﺧﻮاهﻲ ﻓﺮﻣﺎن ﻣﻲدهﺪ؛ ﻗﺮﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »ﺑﺮﺧﻲ از ﺁﻧﻬﺎ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ ﭘﺮوردﮔﺎرا‬ ‫دﻧﻴﺎ و ﺁﺧﺮت ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﻮﺑﻲ ﻋﻄﺎ آﻦ)5( ».‬ ‫٥ـ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﻣﺸﻮرت ﻓﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؛ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »در اﻣﻮرﺷﺎن ﻣﺸﻮرت آﻨﻴﺪ)6( ».‬ ‫٦ـ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺗﺮﻣﻴﻢ راﻩهﺎ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ؛ در ﻗﺮﺁن اﺳﺖ: »در ﭘﺴﺘﻲ و ﺑﻠﻨﺪيهﺎي زﻣﻴﻦ ﮔﺎم‬ ‫ﺑﺮدارﻳﺪ)7( ».‬ ‫٧ـ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﺳﻼﻣﺘﻲ ﻓﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؛ در ﺣﺪﻳﺜﻲ اﺳﺖ: »داﻧﺶهﺎ ﭼﻬﺎر ﮔﻮﻧﻪاﻧﺪ:‬ ‫ﻓﻘﻪ ﺑﺮاي ﻧﮕﻬﺪاري ادﻳﺎن، ﭘﺰﺷﻜﻲ ﺑﺮاي ﻧﮕﻬﺪاري ﺑﺪنهﺎ، ﻧﺤﻮ ﺑﺮاي ﻧﮕﻬﺪاري زﺑﺎن و ﻧﺠﻮم‬ ‫ﺑﺮاي ﻧﮕﻬﺪاري زﻣﺎن».‬ ‫٨ـ ﺁﻧﺎن را ﺑﻪ ﺁﺑﺎداﻧﻲ ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؛ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ: » هﻤﻪ ﺁنﭼﻪ را در زﻣﻴﻦ اﺳﺖ ﺑﺮاي‬ ‫ﺷﻤﺎ ﺁﻓﺮﻳﺪ)8( ».‬ ‫٩ـ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ؛ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »از هﺮ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ اﻧﺪازﻩ روﻳﺎﻧﺪﻳﻢ »‬ ‫)9( و در ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ آﻪ: » ﺳﻔﺎرش ﻣﻲآﻨﻢ ﺷﻤﺎ را ﺑﻪ... وﻧﻈﻢ در آﺎرهﺎﻳﺘﺎن».‬ ‫٠١ـ دﺳﺘﻮر ﻣﻲدهﺪ آﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ، داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ در ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ آﻪ: »هﺮ آﻪ ﻣﻌﺎش ﻧﺪارد‬ ‫ِ‬ ‫ﻣﻌﺎد هﻢ ﻧﺪارد».‬ ‫١١ـ ﺁﻧﺎن را ﺑﻪ داﺷﺘﻦ ﻟﺸﻜﺮﻳﺎن ﻗﻮي و ﺳﻼح، اﻣﺮ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ؛ در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ: »ﺁنﭼﻪ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ ﺑﺮاي ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺎ اﻳﺸﺎن ﻧﻴﺮو ﺁﻣﺎدﻩ آﻨﻴﺪ)01( ».‬ ‫٢١ـ ﺁﻧﺎن را ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﺣﺮﻣﺖ زﻧﺎن ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؛ در ﻗﺮﺁن اﺳﺖ: »ﺑﺮاي زﻧﺎن، هﻤﺎﻧﻨﺪ وﻇﺎﻳﻔﻲ آﻪ‬ ‫ﺑﺮ دوش ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ، ﺣﻘﻮق ﺷﺎﻳﺴﺘﻪاي ﻗﺮار دادﻩ ﺷﺪﻩاﺳﺖ)11( ».‬ ‫٣١ـ ﺁﻧﺎن را ﺑﻪ ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ ﻓﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ؛ در ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ آﻪ: » ﭘﺎآﻴﺰﮔﻲ از ﻧﺸﺎﻧﻪهﺎي اﻳﻤﺎن‬ ‫اﺳﺖ)21( ».‬ ‫ا ّﺎ ﻧﻘﻄﻪهﺎي ﻗ ّت ﺁﻧﺎن آﻪ در آﺘﺎب ﺁﻣﺪﻩ و دﺳﺘﻮر ﺑﻪ از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدن ﺁﻧﻬﺎ دادﻩ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ:‬ ‫ﻮ‬ ‫ﻣ‬ ‫١ـ ﻗﻮﻣ ّﺖهﺎ، ﺳﺮزﻣﻴﻦهﺎ، زﺑﺎنهﺎ، رﻧﮓهﺎ و ﮔﺬﺷﺘﻪ آﺸﻮرهﺎ ﺑﺮاي ﺁﻧﻬﺎ اهﻤ ّﺘﻲ ﻧﺪارد.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻴ‬ ‫٢ـ رﺑﺎ، اﺣﺘﻜﺎر، زﻧﺎ، ﺷﺮاب و ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك ﺑﺮاي ﺁﻧﺎن ﺣﺮام ﺷﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫٣ـ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﺸﺎن دﻟﺒﺴﺘﮕﻲ دارﻧﺪ.‬ ‫٤ـ ﺑﺴﻴﺎري از اهﻞ ﺗﺴ ّﻦ ﺧﻠﻴﻔﻪ را ﮔﺮاﻣﻲ ﻣﻲدارﻧﺪ و او را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺷﺎن ﻣﻲداﻧﻨﺪ و ﺑﺮ اﻳﻦ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺑﺎورﻧﺪ آﻪ ﭘﻴﺮوي از او هﻤﭽﻮن ﭘﻴﺮوي از ﺧﺪا و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ واﺟﺐ اﺳﺖ.‬ ‫٥ـ ﺟﻬﺎد را واﺟﺐ ﻣﻲداﻧﻨﺪ.‬ ‫٦ـ ﺷﻴﻌﻴﺎن، ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎن را ـ داراي هﺮ ﺑﺎوري آﻪ ﺑﺎﺷﺪ ـ ﻧﺠﺲ ﻣﻲداﻧﻨﺪ.‬ ‫٧ـ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ آﻪ اﺳﻼم ﺳﺮﺑﻠﻨﺪ اﺳﺖ و واﻻﺗﺮ از ﺁن ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫٨ـ ﺷﻴﻌﻴﺎن آﻠﻴﺴﺎﺳﺎزي را در آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﺣﺮام ﻣﻲداﻧﻨﺪ.‬ ‫٩ـ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ آﻪ ﻳﻬﻮدﻳﺎن و ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن ﺑﺎﻳﺪ ازﺟﺰﻳﺮةاﻟﻌﺮب ﺑﻴﺮون راﻧﺪﻩ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ.‬ ‫٠١ـ ﺑﻪ ﻋﺒﺎدتهﺎﻳﻲ هﻤﭽﻮن ﻧﻤﺎز، روزﻩ و ﺣﺞ ﺑﺴﻴﺎر اهﻤ ّﺖ ﻣﻲدهﻨﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫١١ـ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺧﻤﺲ دادن ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﺸﺎن را واﺟﺐ ﻣﻲداﻧﻨﺪ.‬ ‫٢١ـ ﺑﻪ ﺑﺎورهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﺑﺴﻴﺎر دل ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ.‬ ‫٣١ـ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن را ﺑﻪ د ّﺖ و ﺑﺎ روش ﭘﺪران و ﻧﻴﺎآﺎﻧﺸﺎن ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﻲآﻨﻨﺪ، ﭼﻨﺎنآﻪ ﺟﺪا آﺮدن‬ ‫ﻗ‬ ‫ﻓﺮزﻧﺪان از ﭘﺪران ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫٤١ـ زﻧﺎﻧﺸﺎن در ﺣﺠﺎب ﺳﺨﺘﻲ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﻓﺴﺎد ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ راﻩ ﻧﻤﻲﻳﺎﺑﺪ.‬ ‫٥١ـ هﺮ روز ﺑﺎرهﺎ ﺑﺮاي ﻧﻤﺎز ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮔﺮد هﻢ ﻣﻲﺁﻳﻨﺪ.‬ ‫٦١ـ ﺑﺮاي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ، ﺧﺎﻧﻮادﻩاش و ﻧﻴﻜﺎن ﻣﻘﺒﺮﻩهﺎﻳﻲ دارﻧﺪ آﻪ ﻣﺤﻞ ﮔﺮد ﺁﻣﺪن و رهﺴﭙﺎر ﺷﺪن‬ ‫ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ.‬ ‫٧١ـ در ﻣﻴﺎن ﺁﻧﺎن ﺑﺴﻴﺎر آﺴﺎﻧﻨﺪ آﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻧﺪ ـ ﻓﺮزﻧﺪان اوﻳﻨﺪ ـ ﻳﺎدﺁور ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﻧﺪ و او‬ ‫را در ﺑﺮاﺑﺮ دﻳﺪﻩهﺎ زﻧﺪﻩ ﻧﮕﺎﻩ ﻣﻲدارﻧﺪ.‬ ‫٨١ـ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺣﺴﻴﻨ ّﻪهﺎﻳﻲ دارﻧﺪ آﻪ در زﻣﺎنهﺎي ﺧﺎ ّﻲ در ﺁﻧﻬﺎ ﺟﻤﻊ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ،‬ ‫ﺻ‬ ‫ﻴ‬ ‫اﻳﻤﺎن را در وﺟﻮدﺷﺎن ﻗ ّت ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ و ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪآﺎرهﺎي ﻧﻴﻚ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻲآﻨﺪ.‬ ‫ﻮ‬ ‫٩١ـ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﻲ از ﻣﻨﻜﺮ ﺑﺮاﻳﺸﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ.‬ ‫٠٢ـ ازدواج، زﻳﺎدي ﻓﺮزﻧﺪان و ﺗﻌﺪاد هﻤﺴﺮان ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﻣﺴﺘﺤﺐ اﺳﺖ.‬ ‫١٢ـ ﺑﻪ ﺑﺎور ﺁﻧﺎن هﺮ آﺲ اﻧﺴﺎﻧﻲ را ﻣﺴﻠﻤﺎن آﻨﺪ ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﻬﺘﺮ از ﺁن اﺳﺖ آﻪ هﻤﻪ دﻧﻴﺎ را داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫٢٢ـ ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺁﻧﺎن »هﺮ آﻪ ﺳ ّﺖ ﺣﺴﻨﻪاي ﺑﮕﺬارد، ﭘﺎداش ﺁن و ﭘﺎداش هﺮ آﻪ را ﺑﺪان ﻋﻤﻞ آﻨﺪ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺧﻮاهﺪ ﮔﺮﻓﺖ)31( .»‬ ‫٣٢ـ ﺁﻧﺎن ﺑﻪ ﻗﺮﺁن و ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺴﻴﺎر ارزش ﻣﻲﻧﻬﻨﺪ و ﭘﺎداش ﭘﻴﺮوي از ﺁن را ﺑﻬﺸﺖ ﻣﻲداﻧﻨﺪ.‬ ‫اﻳﻦ آﺘﺎب هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ اﻓﺰودن ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻒ و از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدن ﻋﻮاﻣﻞ ﻗ ّت، ﺳﻔﺎرش ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ و‬ ‫ﻮ‬ ‫دﻟﻴﻞهﺎي آﺎﻓﻲ را هﻢ ﺑﺮاي اﻳﻦ آﺎر ﺁوردﻩ اﺳﺖ.‬ ‫آﺘﺎب در ﺑﺨﺶ اﻓﺰودن ﻧﻘﻄﻪهﺎي ﺿﻌﻒ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ:‬ ‫١ـ اﺧﺘﻼفهﺎ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺪﺑﻴﻨﻲ ﻣﻴﺎن ﮔﺮوﻩهﺎي درﮔﻴﺮ و ﻧﻴﺰ اﻧﺘﺸﺎر آﺘﺎبهﺎﻳﻲ آﻪ‬ ‫از اﻳﻦ ﻳﺎ ﺁن ﮔﺮوﻩ ﺑﺪ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ، اﻧﺒﻮﻩ آﺮد. ﭘﻮل آﺎﻓﻲ هﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاي ﺗﺒﺎهﻲ و ﭘﺮاآﻨﺪﮔﻲ ﺧﺮج‬ ‫ﻧﻤﻮد.‬ ‫٢ـ ﻧﺎداﻧﻲ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﮔﺸﺎﻳﺶ ﻣﺪارس و اﻧﺘﺸﺎر آﺘﺎبهﺎ ﺗﺮوﻳﺞ داد.‬ ‫ﺁﺗﺶ زدن آﺘﺎبهﺎ، ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﺮدم ﺑﻪ اﻳﻦ آﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن را ﺑﻪ ﻣﺪارس دﻳﻨﻲ ﻧﻔﺮﺳﺘﻨﺪ ـ ﺑﺎ اﺗﻬﺎم‬ ‫زدن ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻨﻲ ـ هﻤﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ هﺪف آﻤﻚ آﻨﻨﺪ.‬ ‫٣ و٤ـ ﺁﻧﻬﺎ را ﻣﻲﺗﻮان در ﻳﻚ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎﺁﮔﺎهﻲ ﻧﮕﺎﻩ داﺷﺖ.‬ ‫ﺑﺮاي اﻳﻦ آﺎر ﺑﺎﻳﺪ از ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﻔﺖ؛ ﺁﻧﺎن را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﻲ دﻧﻴﺎ ﺑﻲﻣﺴﺆﻟ ّﺖ ﻧﺸﺎن دهﻴﻢ و‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺣﻠﻘﻪهﺎي ﺻﻮﻓ ّﻪ را ﮔﺴﺘﺮش داد؛ آﺘﺎبهﺎﻳﻲ را آﻪ ﺑﻪ زهﺪ ﻓﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ ﺗﺮوﻳﺞ ﻧﻤﻮد؛ هﻤﭽﻮن‬ ‫ﻴ‬ ‫آﺘﺎب اﺣﻴﺎءاﻟﻌﻠﻮم ﻏﺰاﻟﻲ، ﻣﻨﻈﻮﻣﻪهﺎي ﻣﺜﻨﻮي و آﺘﺎبهﺎي اﺑﻦﻋﺮﺑﻲ.‬ ‫٥ـ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮري ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ »ﺳﺎﻳﻪ ﺧﺪا در زﻣﻴﻦ« ﻧﺎﻣﻴﺪن ﺁﻧﻬﺎ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪﺗﺮ آﺮد.‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺒﻠﻴﻎ آﺮد آﻪ اﺑﻮﺑﻜﺮ، ﻋﻤﺮ، ﻋﺜﻤﺎن، ﺑﻨﻲاﻣ ّﻪ، ﺑﻨﻲﻋﺒﺎس و ﻋﻠﻲ هﻤﻪ ﺑﺎ زور و ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖ رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻓﺮدي داﺷﺘﻨﺪ. اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺑﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﻋﻤﺮ و ﺑﺎ ﺗﻬﺪﻳﺪ او ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬ ‫ﻤ‬ ‫رﺳﻴﺪ و ﺧﺎﻧﻪهﺎي آﺴﺎﻧﻲ هﻤﭽﻮن ﻓﺎﻃﻤﻪ دﺧﺘﺮ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ آﻪ ﺳﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎن ﻧﻨﻬﺎدﻧﺪ ﺑﻪ ﺁﺗﺶ آﺸﻴﺪﻩ ﺷﺪ. ﻋﻤﺮ ﺑﻪ وﺻ ّﺖ اﺑﻮﺑﻜﺮ ﺧﻠﻴﻔﻪ ﺷﺪ؛ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻪ ﺣﻜﻢ ﻋﻤﺮ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺑﻮد. ﻋﻠﻲ را اﻧﻘﻼﺑﻲهﺎ ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﻧﺪ؛ ﻣﻌﺎوﻳﻪ ﺑﺎ ﻧﻴﺮوي ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺣﺎآﻢ ﺷﺪ و ﺑﻨﻲاﻣﻴﻪ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖ را از او ﺑﻪ ارث ﺑﺮدﻧﺪ. ﺳﻔﺎح ﺧﻼﻓﺖ را ﺑﺎ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺑﻪ ﭼﻨﮓ ﺁورد و ﺑﻨﻲﻋﺒﺎس‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖ را ﺑﻪ ﻣﻴﺮاث از او ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ. اﻳﻦ هﻤﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدهﺪ آﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ در اﺳﻼماﺳﺘﺒﺪادي اﺳﺖ.‬ ‫٦ـ ﻣﻲﺗﻮان راﻩهﺎ را هﻤﻴﻦﻃﻮر ﻧﺎاﻣﻦ ﻧﮕﺎﻩ داﺷﺖ.‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎ را از ﻣﺠﺎزات دزدان ﺑﺎزداﺷﺖ و دزدان را ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻧﻤﻮد؛ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺳﻼح داد و ﺁﻧﺎن‬ ‫را ﺑﻪ دزدي و ﺑﺮ هﻢ زدن ﻧﻈﻢ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻧﻤﻮد.‬ ‫٧ـ ﺑﺎ ﺗﻠﻘﻴﻦ ﺑﺎورهﺎ ﺑﻪ ﻗﻀﺎ و ﻗﺪر در ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ، ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺮ ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﻲ ﺑﻬﺪاﺷﺘﻲ ﺁﻧﻬﺎ اﻓﺰود.‬ ‫و ﮔﻔﺖ: آﻪ اﻳﻦ هﻤﻪ از ﺧﺪاﺳﺖ و درﻣﺎن، هﻴﭻ ﺳﻮدي ﻧﺪارد. ﻣﮕﺮﺧﺪا در ﻗﺮﺁن از زﺑﺎن‬ ‫ﺣﻀﺮت اﺑﺮاهﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﺪ: »او ﺑﻪ ﻣﻦ ﻏﺬا و ﺁب ﻣﻲدهﺪ و اﮔﺮ ﺑﻴﻤﺎر ﺷﻮم او ﻣﺮا‬ ‫ﺷﻔﺎﻳﻢ ﻣﻲهﺪ)41( ». و ﻣﮕﺮ ﻧﻤﻲﮔﻮﻳﺪ: »او ﻣﺮا ﻣﻲﻣﻴﺮاﻧﺪ و ﺁنﮔﺎﻩ او ﻣﺮا زﻧﺪﻩام ﻣﻲآﻨﺪ »‬ ‫)51( ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺷﻔﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﺪاﺳﺖ؛ ﻣﺮگ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﺪاﺳﺖ و ﺑﺪون درﺧﻮاﺳﺖ او هﻴﭻ راهﻲ‬ ‫ﺑﺮاي ﺷﻔﺎ ﻧﻴﺴﺖ و ﻧﻪ ﮔﺮﻳﺰي از ﻣﺮگ آﻪ ﻗﻀﺎ و ﻗﺪر از اوﺳﺖ.‬ ‫٨ـ ﭼﻨﺎنآﻪ در ﺑﺨﺶهﺎي ٣ و٤ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦ وﻳﺮاﻧﻲ و ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﻲ را هﻤﭽﻨﺎن ﻧﮕﺎﻩ‬ ‫داﺷﺖ.‬ ‫٩ـ هﺮج و ﻣﺮج را ﻣﻲﺗﻮان ﺣﻔﻆ آﺮد.‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ را ﮔﺴﺘﺮش داد آﻪ اﺳﻼم ﻳﻚ دﻳﻦ ﻋﺒﺎدي اﺳﺖ؛ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪهﻲ ﻧﺪارد ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ‬ ‫ﻤ‬ ‫اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎﻧﺶ هﻴﭻ ﻳﻚ وزﻳﺮ، ﻧﻈﺎم، ادارﻩ و ﻗﺎﻧﻮن ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ)61( .‬ ‫٠١ـ در هﻢ رﻳﺨﺘﮕﻲ اﻗﺘﺼﺎدي، ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺁﺷﻔﺘﮕﻲهﺎي از ﭘﻴﺶ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ:‬ ‫ﺁﺗﺶ زدن ﻓﺮاوردﻩهﺎي آﺸﺎورزي، ﻏﺮق آﺮدن آﺸﺘﻲهﺎي ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ، ﺑﻪ ﺁﺗﺶ آﺸﻴﺪن ﺑﺎزارهﺎ،‬ ‫ﺷﻜﺴﺘﻦ ﺳﺪهﺎ آﻪ ﺁب در ﺷﻬﺮهﺎ و آﺸﺘﺰارهﺎ ﻣﻲاﻓﻜﻨﺪ و رﻳﺨﺘﻦ ﺳﻢ در ﺁبهﺎي ﺁﺷﺎﻣﻴﺪﻧﻲ اﻳﻦ‬ ‫در هﻢ رﻳﺨﺘﮕﻲ را ﻣﻲاﻓﺰاﻳﺪ.‬ ‫١١ـ ﺣﺎآﻤﺎن را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻓﺴﺎد، ﺷﺮابﺧﻮاري، ﻗﻤﺎر و رﻳﺨﺖ و ﭘﺎش داراﻳﻲهﺎ در اﻣﻮر‬ ‫ﺷﺨﺼﻲ ﺗﺸﻮﻳﻖ آﺮد ﺗﺎ ﭼﻴﺰي ﺑﺮاي ﺳﻼح و ﻣﺨﺎرج ارﺗﺶﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪ.‬ ‫٢١ـ ﻣﻲﺗﻮان ﺷﺎﻳﻊ آﺮد آﻪ اﺳﻼم زن را ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻣﻲآﻨﺪ ﻣﮕﺮ در ﻗﺮﺁن ﻧﻴﺎﻣﺪﻩ اﺳﺖ آﻪ »ﻣﺮدان‬ ‫ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ زﻧﺎﻧﻨﺪ)71( » و ﻣﮕﺮ در ﺳ ّﺖ ﻧﻴﺴﺖ آﻪ »زن هﻤﻪ ﺷﺮاﺳﺖ.»‬ ‫ﻨ‬ ‫٣١ـ ﺁﻟﻮدﮔﻲ و ﻧﺎﭘﺎآﻲ ﺑﻪﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ ﭘﻴﺎﻣﺪ آﻢﺁﺑﻲ اﺳﺖ؛ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ هﺮ ﻧﻴﺮﻧﮕﻲ از اﻓﺰاﻳﺶ ﺁب‬ ‫ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي آﺮد.‬ ‫ا ّﺎ ﺳﻔﺎرشهﺎي آﺘﺎب ﺑﺮاي از ﻣﻴﺎن ﺑﺮدن ﻧﻘﻄﻪهﺎي ﻗ ّت. آﺘﺎب ﺑﻪ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﺳﻔﺎرش ﻣﻲآﻨﺪ:‬ ‫ﻮ‬ ‫ﻣ‬ ‫١ـ زﻧﺪﻩ آﺮدن ﻓﺮﻳﺎدهﺎي ﻗﻮﻣﻲ، ﺳﺮزﻣﻴﻨﻲ، زﺑﺎﻧﻲ، ﻧﮋادي و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻦهﺎ درﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎنهﺎ.‬ ‫ﭼﻨﺎنآﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﻔﺎرش آﺮد آﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺪن ﮔﺬﺷﺘﻪ آﺸﻮرهﺎي ﺧﻮد و ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﺎن ﭘﻴﺶ از‬ ‫اﺳﻼم ﺗﻮ ّﻪ آﻨﻨﺪ: هﻤﭽﻮن زﻧﺪﻩآﺮدن ﻓﺮﻋﻮنهﺎ در ﻣﺼﺮ، دوﮔﺎﻧﻪ ﭘﺮﺳﺘﻲ در اﻳﺮان، ﺗﻤﺪن ﺑﺎﺑﻠﻲ‬ ‫ﺟ‬ ‫درﻋﺮاق و دﻳﮕﺮ ﻣﻮاردي آﻪ در آﺘﺎب ﺑﻪ ﺷﺮح ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫٢ـ ﭘﺮاآﻨﺪن ﭼﻬﺎر ﭼﻴﺰ ﺿﺮوري اﺳﺖ: ﺷﺮاب، ﻗﻤﺎر، زﻧﺎ، و ﮔﻮﺷﺖ ﺧﻮك ﺁﺷﻜﺎرا ﻳﺎ ﻧﻬﺎﻧﻲ.‬ ‫آﺘﺎب ﺑﻪ هﻤﻜﺎري ﺑﺎ ﻳﻬﻮدﻳﺎن، ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن، ﻣﺠﻮس و ﺻﺎﺑﺌﻴﺎن )81( آﻪ در ﺳﺮزﻣﻴﻦهﺎي اﺳﻼﻣﻲ‬ ‫زﻧﺪﮔﻲ ﻣﻲآﻨﻨﺪ، ﻓﺮا ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ ﺗﺎ اﻳﻦ اﻣﻮر زﻧﺪﻩ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺷﻮد؛ از وزارت ﻣﺴﺘﻌﻤﺮات‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاهﺪ ﺗﺎ از ﺧﺰاﻧﻪ ﺧﻮد ﺑﺮاي آﺎرﻣﻨﺪاﻧﻲ آﻪ اﻳﻦ اﻣﻮر را ﻣﻲﭘﺮاآﻨﻨﺪ، ﺣﻘﻮق ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﺎﻳﺪ.‬ ‫هﺮ آﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ اﻳﻦ اﻣﻮر را ﮔﺴﺘﺮدﻩ و هﻤﻪﮔﻴﺮ آﻨﺪ ﺑﻪ او ﺟﺎﻳﺰﻩ دهﺪ و ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻧﻤﺎﻳﺪ. آﺘﺎب، از‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن دوﻟﺖ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﻣﻲﺧﻮاهﺪ آﻪ ﺁﺷﻜﺎر ﻳﺎ ﭘﻨﻬﺎن از اﻳﻦ اﻣﻮر ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ آﻨﻨﺪ و هﺮ اﻧﺪازﻩ‬ ‫ﭘﻮل آﻪ ﻻزم اﺳﺖ هﺰﻳﻨﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﺗﺎ از ﻣﺠﺎزات ﻋﺎﻣﻼن ﻧﺸﺮ اﻳﻦ آﺎرهﺎ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد. آﺘﺎب‬ ‫هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺳﻔﺎرش ﻣﻲآﻨﺪ از رﺑﺎ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺗﺮوﻳﺞ ﺷﻮد؛ اﻳﻨﻜﺎر اﻓﺰون ﺑﺮ ﺁﻧﻜﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﻣّﻲ را‬ ‫ﻠ‬ ‫وﻳﺮان ﻣﻲآﻨﺪ، ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را در ﺷﻜﺴﺘﻦ ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﻗﺮﺁن ﺟﺮأت ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ. هﺮ آﻪ ﻳﻚ ﻗﺎﻧﻮن را‬ ‫ﺑﺸﻜﻨﺪ، ﺷﻜﺴﺘﻦ دﻳﮕﺮ ﻗﺎﻧﻮنهﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺮاﻳﺶ ﺁﺳﺎن ﻣﻲﺷﻮد. آﺘﺎب ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲآﻨﺪ آﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﺗﻨﻬﺎ رﺑﺎي ﻣﻀﺎﻋﻒ، ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺣﺮام اﺳﺖ زﻳﺮا ﻗﺮﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: » رﺑﺎ را دو‬ ‫ﭼﻨﺪان و اﻓﺰودﻩ ﻧﺨﻮرﻳﺪ)91( » و هﻤﻪﮔﻮﻧﻪهﺎي رﺑﺎ ﺣﺮام ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫٣و٤ـ ﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻲ ﻣﺮدم ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻨﻲ را ﺑﺎﻳﺪ آﺎﺳﺖ و ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺰدوران را ﺟﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن‬ ‫ﭘﻮﺷﺎﻧﺪ.‬ ‫ﺁﻧﮕﺎﻩ اﻳﻨﺎن هﻤﻪﮔﻮﻧﻪ آﺎر ﺑﺪ اﻧﺠﺎم دهﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺮدم ﺑﻪ هﺮ ﻋﺎﻟﻢ دﻳﻨﻲ ﻣﺸﻜﻮك ﺷﻮﻧﺪ و ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ درﻳﺎﺑﻨﺪ‬ ‫آﻪ اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ ﻳﺎ ﻣﺰدور. ﮔﺴﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﺰدوران ﺑﻪ )اﻻزهﺮ، اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل، ﻧﺠﻒ و آﺮﺑﻼ( ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ. ﻳﻜﻲ از راﻩهﺎي آﺎهﺶ دلﺑﺴﺘﮕﻲ ﻣﺮدم ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻨﻲ ﮔﺸﺎﻳﺶ ﻣﺪارﺳﻲ اﺳﺖ آﻪ‬ ‫ﻣﺰدوران وزارت در ﺁن آﻮدآﺎن را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﺑﭙﺮورﻧﺪ آﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن و ﺧﻠﻴﻔﻪ را دوﺳﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺑﺪيهﺎي ﺧﻠﻴﻔﻪ وﺧﻮشﮔﺬراﻧﻲهﺎي او را ﺑﺎزﮔﻮﻳﻨﺪ؛ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ آﻪ ﺧﻠﻴﻔﻪ اﻣﻮال‬ ‫ﻣﺮدم را در راﻩ ﻓﺴﺎد و هﻮﺳﺮاﻧﻲ ﺧﺮج ﻣﻲآﻨﺪ، و او ﺑﻪ هﻴﭻ روي هﻤﭽﻮن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫٥ـ ﺗﺮدﻳﺪ ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻦ در اﻣﺮ ﺟﻬﺎد و ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪن ﺁن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺴﺌﻠﻪاي آﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ زﻣﺎن‬ ‫ﺧﺎﺻﻲ ﺑﻮدﻩ و ﻣ ّت ﺁن ﺳﭙﺮي ﺷﺪﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﺪ‬ ‫٦ـ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻧﺠﺲ ﺑﻮدن آﺎﻓﺮان را از ﺟﺎنهﺎي ﺷﻴﻌﻴﺎن ﺑﻴﺮون راﻧﺪ وﮔﻔﺖ آﻪ ﻗﺮﺁن ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ.‬ ‫«ﻏﺬاي ﺷﻤﺎ ﺑﺮاي ﺁﻧﺎن ﺣﻼل اﺳﺖ و ﻏﺬاي ﺁﻧﺎن ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﺣﻼل)02( » ودﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻳﻚ‬ ‫هﻤﺴﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻳﻬﻮدي ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ: ﺻﻔﻴﻪ، و هﻤﺴﺮدﻳﮕﺮش ﻣﺴﻴﺤﻲ ﺑﻮدﻩ: ﻣﺎرﻳﻪ، و ﻧﻤﻲﺗﻮان‬ ‫هﻤﺴﺮان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﻧﺠﺲ داﻧﺴﺖ)12( .‬ ‫٧ـ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎور آﻨﻨﺪ آﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ از اﺳﻼم، هﻤﻪ ادﻳﺎن اﺳﺖ ﭼﻪ ﻧﺼﺮاﻧ ّﺖ ﺑﺎﺷﺪ و‬ ‫ﻴ‬ ‫ﭼﻪ ﻳﻬﻮد ّﺖ و ﻣﻘﺼﻮد ﺗﻨﻬﺎ ﭘﻴﺮوان ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻴﺴﺖ زﻳﺮاﻗﺮﺁن هﻤﻪ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻳ‬ ‫دﻳﻦداران را ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪ.‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﻳﻮﺳﻒ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »ﻣﺮا ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻤﻴﺮان)22( » اﺑﺮاهﻴﻢ واﺳﻤﺎﻋﻴﻞ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ:‬ ‫»ﭘﺮوردﮔﺎرا! ﻣﺎ را ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻤﺎ و از ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ا ّﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﺑﻴﺎﻓﺮﻳﻦ)32( » و ﻳﻌﻘﻮب‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ: »ﺟﺰﺑﻪ دﻳﻦ اﺳﻼم ﻧﻤﻴﺮﻳﺪ)42( .»‬ ‫٨ـ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎﻧﺶ آﻠﻴﺴﺎهﺎ را ﺧﺮاب ﻧﻜﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺣﺮﻣﺖ ﻧﻬﺎدﻧﺪ؛ ﭼﺮا اﻳﻦهﺎ آﻠﻴﺴﺎهﺎ‬ ‫را ﺗﺤﺮﻳﻢ ﻣﻲآﻨﻨﺪ.‬ ‫در ﻗﺮﺁن ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »اﮔﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ )ﺷﺮ( ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺮدم را ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻲدﻳﮕﺮ ﻧﻤﻲزدود،‬ ‫ﺻﻮﻣﻌﻪهﺎ، آﻠﻴﺴﺎهﺎ و ﻋﺒﺎدتﮔﺎﻩهﺎ وﻳﺮان ﻣﻲﺷﺪ)52( » ﺻﻮﻣﻌﻪهﺎ از ﺁن ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن، آﻠﻴﺴﺎهﺎ‬ ‫از ﻳﻬﻮدﻳﺎن و ﻋﺒﺎدتﮔﺎﻩهﺎ از ﺁن ﻣﺠﻮﺳﺎن اﺳﺖ. اﺳﻼم ﺑﻪ ﻣﺮاآﺰ ﺳﺘﺎﻳﺶ ﺧﺪا ﺣﺮﻣﺖ ﻣﻲﻧﻬﺪ ﻧﻪ‬ ‫اﻳﻦ آﻪ ﺁﻧﻬﺎ را وﻳﺮان آﻨﺪ و ﻳﺎ ﻣﺮدم را از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎز دارد.‬ ‫٩ـ ﺑﺎﻳﺪ در اﻳﻦ ﺧﺒﺮ آﻪ »ﻳﻬﻮدﻳﺎن را از ﺟﺰﻳﺮةاﻟﻌﺮب ﺑﻴﺮون راﻧﻴﺪ)62( » وﻧﻴﺰ اﻳﻦ آﻪ »دو‬ ‫دﻳﻦ در ﺟﺰﻳﺮةاﻟﻌﺮب ﮔﺮد هﻢ ﻧﻤﻲﺁﻳﻨﺪ)72( » ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪ.‬ ‫زﻳﺮا اﮔﺮ اﻳﻦ رواﻳﺎت درﺳﺖ ﺑﻮد، ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ هﻤﺴﺮان ﻳﻬﻮدي وﻣﺴﻴﺤﻲ ﻧﺪاﺷﺖ؛ ﻃﻠﺤﻪ ﺻﺤﺎﺑﻲ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ هﻤﺴﺮ ﻳﻬﻮدي ﻧﺪاﺷﺖ و ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺎ ﻧﺼﺮاﻧﻴﺎن ﻧﺠﺮان ﻣﺬاآﺮﻩ ﻧﻤﻲآﺮد.‬ ‫٠١ـ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را از ﻋﺒﺎدت ﺑﺎزداﺷﺖ و در ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﻮدن ﺁن ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ دﺳﺖﺁوﻳﺰ‬ ‫آﻪ ﺧﺪا از اﻃﺎﻋﺖ اﻧﺴﺎنهﺎ ﺑﻲﻧﻴﺎز اﺳﺖ.‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ از ﺣﺞ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي آﺮد و از هﺮ ﮔﺮدهﻤﺎﻳﻲ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭼﻮن ﻧﻤﺎز ﺟﻤﺎﻋﺖ و ﺣﺎﺿﺮ‬ ‫ِ‬ ‫ﺷﺪن در ﻣﺠﻠﺲهﺎي ﺣﺴﻴﻦ، ودﺳﺘﻪهﺎي ﻋﺰاداري؛ ﭼﻨﺎنآﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ از ﺳﺎﺧﺘﻦ‬ ‫ﻣﺴﺎﺟﺪ، زﻳﺎرﺗﮕﺎﻩهﺎ، آﻌﺒﻪ، ﺣﺴﻴﻨ ّﻪهﺎ و ﻣﺪارس ﺑﺎزداﺷﺖ.‬ ‫ﻴ‬ ‫١١ـ ﺑﺎﻳﺪ در ﺧﻤﺲ ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪ و ﺁن را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻏﻨﻴﻤﺖهﺎي ﺑﻪ دﺳﺖﺁﻣﺪﻩ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ آ ّﺎر واﺟﺐ‬ ‫ﻔ‬ ‫داﻧﺴﺖ و ﻧﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ آﺴﺐ و آﺎر.‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﺁن ﺧﻤﺲ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ واﻣﺎم ﭘﺮداﺧﺖ و ﻧﻪ ﻋﺎﻟﻢ؛ دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ ﭘﻮلهﺎي‬ ‫ﻣﺮدم ﺧﺎﻧﻪ، ﻗﺼﺮ، ﭼﻬﺎرﭘﺎ و ﺑﺎغ ﻣﻲﺧﺮﻧﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺧﻤﺲ دادن ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺷﺮﻋﻲ ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫٢١ـ اﺳﻼم را ﺑﺎﻳﺪ دﻳﻦ ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪﮔﻲ و هﺮج و ﻣﺮج ﺑﺮﺷﻤﺎرﻳﻢ؛ در ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻣﺮدم ﺗﺮدﻳﺪ اﻳﺠﺎد آﻨﻴﻢ‬ ‫و ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن را ﺑﺎ اﺳﻼم ﺳﺴﺖ آﻨﻴﻢ. واﭘﺲﻣﺎﻧﺪﮔﻲ و ﻧﺎﺁراﻣﻲ و دزدي در آﺸﻮرهﺎي‬ ‫اﺳﻼﻣﻲ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﺳﻼم ﻧﺴﺒﺖ دهﻴﻢ.‬ ‫٣١ـ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺪران را از ﭘﺴﺮان ﺟﺪا آﻨﻴﻢ ﺗﺎ ﻓﺮزﻧﺪان ﺑﻪ ﭘﺮورش ﭘﺪران ﮔﺮدن ﻧﻨﻬﻨﺪ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺁﻧﺎن‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺎ ﺑﻴﻔﺘﺪ و ﻣﺎ ﺁﻧﺎن را از ﻋﻘﻴﺪﻩ، ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﻲ وﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻲ ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎن دور آﻨﻴﻢ.‬ ‫٤١ـ ﺑﺎﻳﺪ زﻧﺎن را ﺗﺸﻮﻳﻖ آﻨﻴﻢ آﻪ ﻋﺒﺎ )ﭼﺎدر( از ﺳﺮ ﺑﻴﻔﻜﻨﻨﺪ زﻳﺮا ﺣﺠﺎب را ﺧﻠﻴﻔﮕﺎن ﺑﻨﻲﻋﺒﺎس‬ ‫راﻳﺞ آﺮدﻧﺪ و اﻳﻦ ﻳﻚ ﻋﺎدت اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﺟﻬﺖ، ﻣﺮدم زﻧﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ را ﻣﻲدﻳﺪﻧﺪ و زن در هﻤﻪ اﻣﻮر وارد ﺑﻮد؛ )82( ﺁنﮔﺎﻩ آﻪ‬ ‫زن ﻋﺒﺎ از ﺳﺮ اﻓﻜﻨﺪ، ﺟﻮاﻧﺎن را ﺗﺸﻮﻳﻖ آﻨﻴﻢ آﻪ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺁﻧﺎن ﺑﺮوﻧﺪ ﺗﺎ ﻓﺴﺎد در ﻣﻴﺎﻧﺸﺎن اﻓﺘﺪ.‬ ‫در اﺑﺘﺪا ﺑﺎﻳﺪ زﻧﺎن ﻏﻴﺮﻣﺴﻠﻤﺎن ﻋﺒﺎ )ﭼﺎدر( از ﺳﺮ ﺑﺮدارﻧﺪ ﺗﺎ زﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﻴﺰ ﺳﺮ در ﭘﻲ ﺁﻧﺎن‬ ‫ﻧﻬﻨﺪ.‬ ‫٥١ـ ﻧﻤﺎزهﺎي ﺟﻤﺎﻋﺖ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻧﺴﺒﺖ دادن ﻓﺴﻖ ﺑﻪ اﻣﺎم ﺟﻤﺎﻋﺖ وﺁﺷﻜﺎر آﺮدن ﺑﺪيهﺎي او و‬ ‫ﻧﻴﺰ دﺷﻤﻨﻲ اﻧﺪاﺧﺘﻦ ـ ﺑﺎ ﺷﻴﻮﻩهﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ـ درﻣﻴﺎن اﻣﺎم و ﭘﻴﺮواﻧﺶ ﺑﺮاﻓﻜﻨﺪ.‬ ‫٦١ـ ا ّﺎ زﻳﺎرﺗﮕﺎﻩهﺎ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ اﻳﻦآﻪ اﻳﻦهﺎ در زﻣﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻧﺒﻮدﻩ و ﺑﺪﻋﺖ اﺳﺖ، وﻳﺮان‬ ‫ﻣ‬ ‫آﺮد و ﻣﺮدم را از رﻓﺘﻦ ﺑﻪ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﻜﺎنهﺎ ﺑﺎزداﺷﺖ.‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ در اﻳﻦآﻪ زﻳﺎرﺗﮕﺎﻩهﺎي ﻣﻮﺟﻮد واﻗﻌﺎ از ﺁن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ، اﻣﺎﻣﺎن، و ﻳﺎ ﺻﺎﻟﺤﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺮدﻳﺪ اﻳﺠﺎد‬ ‫ً‬ ‫آﺮد. ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ در آﻨﺎر ﻗﺒﺮ ﻣﺎدرش ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻩ ﺷﺪﻩ و اﺑﻮﺑﻜﺮ در ﺑﻘﻴﻊ دﻓﻦ ﺷﺪﻩ و ﻗﺒﺮ ﻋﺜﻤﺎن‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻴﺴﺖ؛ ﻋﻠﻲ در ﺑﺼﺮﻩ ﻣﺪﻓﻮن ﮔﺮدﻳﺪ و ﻧﺠﻒ ﻣﺤﻞ ﻗﺒﺮ ﻣﻐﻴﺮﻩ ﺑﻦﺷﻌﺒﻪ اﺳﺖ، ﺳﺮ‬ ‫ﺣﺴﻴﻦ در ﺣﻨﺎﻧﻪ دﻓﻦ ﺷﺪ و ﻣﺰار ﺧﻮدش ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻴﺴﺖ؛ در آﺎﻇﻤﻴﻦ ﻗﺒﺮ دو ﻧﻔﺮ از ﺧﻠﻴﻔﮕﺎن اﺳﺖ‬ ‫ﻧﻪ ﻣﺰار آﺎﻇﻢ و ﺟﻮاد از ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ؛ در ﻃﻮس ﻗﺒﺮ هﺎرون اﺳﺖ و ﻧﻪ رﺿﺎ از اهﻞﺑﻴﺖ؛‬ ‫در ﺳﺎﻣﺮا ﻗﺒﺮهﺎي ﺑﻨﻲﻋﺒﺎس اﺳﺖ ﻧﻪ هﺎدي و ﻋﺴﻜﺮي و )ﺳﺮداب( ﻣﻬﺪي از اهﻞﺑﻴﺖ؛ ﺑﻘﻴﻊ را‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺧﺎك ﻳﻜﺴﺎن آﺮد )92( ، ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻨﺒﺪهﺎ وﺿﺮﻳﺢهﺎي ﻣﻮﺟﻮد در هﻤﻪ آﺸﻮرهﺎي‬ ‫اﺳﻼﻣﻲ را از ﻣﻴﺎن ﺑﺮد.‬ ‫٧١ـ در ﻧﺴﺒﺖ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﻪ او ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪ.‬ ‫اﻓﺮادي آﻪ ﺳ ّﺪ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﻋ ّﺎﻣﻪ ﺳﻴﺎﻩ و ﺳﺒﺰ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ، ﺗﺎ ﻣﺮدم ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺗﺸﺨﻴﺺ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻴ‬ ‫دهﻨﺪ و ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادﻩ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺑﺪﺑﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ و درﻧﺴﺒﺖ ﺳﺎدات ﺑﺎ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺗﺮدﻳﺪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﺿﺮوري اﺳﺖ ﻋ ّﺎﻣﻪهﺎ از ﺳﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻦ و ﺳﺎدات ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﻮد ﺗﺎ هﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﺧﺎﻧﺪان ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﻤ‬ ‫از ﻣﻴﺎن ﺑﺮود و هﻢ ﻋﺎﻟﻤﺎن دﻳﻨﻲ در ﻣﻴﺎن ﻣﺮدم ﺣﺮﻣﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫٨١ـ ﺣﺴﻴﻨ ّﻪهﺎ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ دﺳﺖﺁوﻳﺰ آﻪ ﺑﺪﻋﺖ هﺴﺘﻨﺪ و در زﻣﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎﻧﺶ‬ ‫ﻧﺒﻮدﻩاﻧﺪ، ﻣﻮرد ﺗﺮدﻳﺪ ﻗﺮار داد و وﻳﺮان آﺮد.‬ ‫ﭼﻨﺎنآﻪ ﻣﺮدم را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ هﺮ ﺣﻴﻠﻪ از رﻓﺘﻦ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻜﺎنهﺎ ﺑﺎزداﺷﺖ؛ ﺳﺨﻨﺮاﻧﺎن را آﺎهﺶ داد؛‬ ‫ﻣﺎﻟ ّﺎتهﺎي وﻳﮋﻩاي ﺑﺮ ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲ ﺑﺴﺖ آﻪ ﺧﻮد ﺳﺨﻨﺮان و ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺣﺴﻴﻨ ّﻪ ﺁن را ﺑﭙﺮدازﻧﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻴ‬ ‫٩١ـ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻴﺎم ﺑﻲﺑﻨﺪوﺑﺎري را در ﺟﺎنهﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن دﻣﻴﺪ.‬ ‫هﺮ آﺲ آﻪ آﺎري ﺑﺨﻮاهﺪ ﺑﻜﻨﺪ؛ ﻧﻪ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف واﺟﺐ اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻧﻬﻲ از ﻣﻨﻜﺮ، ﻧﻪ ﺁﻣﻮزش‬ ‫اﺣﻜﺎم؛ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ: »ﻋﻴﺴﻲ ﺑﻪ دﻳﻦ ﺧﻮد، ﻣﻮﺳﻲ ﺑﻪ دﻳﻦ ﺧﻮد« و »آﺴﻲ را در ﮔﻮر‬ ‫دﻳﮕﺮي ﻧﻤﻲﮔﺬارﻧﺪ« و اﻣﺮ و ﻧﻬﻲ ﺑﻪ ﻋﻬﺪﻩ دوﻟﺖ اﺳﺖ ﻧﻪ ﻣﺮدم.‬ ‫٠٢ـ آﺎهﺶ ﺟﻤﻌ ّﺖ ﻻزم اﺳﺖ.‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻣﺮد ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ هﻤﺴﺮ ﺑﮕﻴﺮد؛ ﺑﺎﻳﺪ در راﻩ ازدواج ﻣﺤﺪود ّﺖهﺎﻳﻲ ﭘﺪﻳﺪ ﺁورد؛ ﻋﺮب ﻧﺒﺎﻳﺪ‬ ‫ﻳ‬ ‫ﺑﺎ ﻓﺎرس ازدواج آﻨﺪ؛ ﺗﺮك ﻧﻴﺰ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻋﺮب ازدواج ﻧﻤﺎﻳﺪ.‬ ‫١٢ـ ﺑﺎﻳﺪ از دﻋﻮت و هﺪاﻳﺖ ﺑﻪ اﺳﻼم و ﮔﺴﺘﺮش ﺁن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي آﺮد.‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ را ﮔﺴﺘﺮش داد آﻪ اﺳﻼم ﻳﻚ دﻳﻦ ﻗﻮﻣﻲ اﺳﺖ و در ﻗﺮﺁن هﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪﻩ »اﻳﻦ‬ ‫ﻗﺮﺁن ﻳﺎدﺁوري ﺑﺮاي ﺗﻮ و ﻗﻮم ﺗﻮ اﺳﺖ)03( .»‬ ‫٢٢ـ ﺳ ّﺖهﺎي ﻧﻴﻜﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺤﺪود ﮔﺮدﻧﺪ و اﻳﻦ آﺎرهﺎ ﺑﻪ دوﻟﺖ ﺳﭙﺮدﻩ ﺷﻮﻧﺪ.‬ ‫ﻨ‬ ‫هﻴﭻآﺲ ﺣﻖ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﺴﺠﺪ، ﻣﺪرﺳﻪ و ﻳﺎ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﺑﺮاي آﻮدآﺎن ﺑﻲﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﺑﺴﺎزد؛‬ ‫هﻤﻴﻦﻃﻮر دﻳﮕﺮ ﺳ ّﺖهﺎي ﺧﻮب و ﺻﺪﻗﻪهﺎي هﻤﻴﺸﮕﻲ.‬ ‫ﻨ‬ ‫٣٢ـ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ دﺳﺖﺁوﻳﺰ آﻪ ﻗﺮﺁن آﻢ و زﻳﺎد ﺷﺪﻩ اﺳﺖ، در ﺁن ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪ)13( .‬ ‫و ﻗﺮﺁنهﺎي ﺳﺎﺧﺘﮕﻲ آﻪ آﺎﺳﺘﻲهﺎ و اﻓﺰودﻧﻲهﺎﻳﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺗﻮزﻳﻊ ﻧﻤﻮد. ﺑﺎﻳﺪ ﺁﻳﺎﺗﻲ آﻪ در‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ از ﻳﻬﻮد و ﻳﺎ ﻧﺼﺎرا ﺑﺪﮔﻮﻳﻲ ﺷﺪﻩ ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ؛ ﺁﻳﺎت ﺟﻬﺎد و اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف ﺣﺬف ﺷﻮﻧﺪ؛‬ ‫ﻗﺮﺁن ﺑﻪ زﺑﺎنهﺎي ﻓﺎرﺳﻲ، ﺗﺮآﻲ و هﻨﺪي ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪﻩ ﺷﻮد. در آﺸﻮرهﺎي ﻏﻴﺮﻋﺮب از ﻗﺮاﺋﺖ‬ ‫ﻗﺮﺁن ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﻧﻬﻲ ﮔﺮدد. ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ اذان، ﻧﻤﺎز و دﻋﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ در آﺸﻮرهﺎي‬ ‫ﻏﻴﺮ ﻋﺮب ﻣﻤﻨﻮع ﺷﻮﻧﺪ. دراﺣﺎدﻳﺚ ﻧﻴﺰ ﻣﻲﺑﺎﻳﺴﺖ ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪ و ﺁنﭼﻪ در ﻣﻮرد ﻗﺮﺁن ﺗﻮﺻﻴﻪ‬ ‫ﺷﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺤﺮﻳﻒ، ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺑﺪﮔﻮﻳﻲ، در ﻣﻮرد رواﻳﺎت ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻤﻞ ﺷﻮد.‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪهﺎي آﺘﺎب ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﻜﻮ ﺑﻮد؛ ﻧﺎﻣﺶ: »ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﻼم را درهﻢ آﻮﺑﻴﻢ« ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ آﺎر‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺮاي ﺁﻳﻨﺪﻩ. هﻨﮕﺎﻣﻲ آﻪ آﺘﺎب را ﺑﺎز ﭘﺲدادم و ﺷﮕﻔﺘﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﻴﺮآﻞ ﺑﺎز‬ ‫ﻧﻤﻮدم، ﮔﻔﺖ: ﺑﺪان آﻪ ﺗﻮ در اﻳﻦ ﻣﻴﺪان ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻴﺴﺘﻲ؛ ﺳﺮﺑﺎزان ﭘﺎآﻲ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ ﭼﻮن ﺗﻮ آﺎر‬ ‫ﻣﻲآﻨﻨﺪ. وزارت ﺗﺎآﻨﻮن ﭘﻨﺞ هﺰار ﻧﻔﺮ را ﺑﺮاي اﻳﻦ آﺎر ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. وزارت اآﻨﻮن‬ ‫در اﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻪ اﺳﺖ آﻪ اﻳﻦ اﻓﺮاد را ﺑﻪ دﻩ هﺰار ﺗﻦ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ و روزي آﻪ اﻳﻦ آﺎر اﻧﺠﺎم ﺷﻮد،‬ ‫ﺑﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﭼﻴﺮﻩ ﺧﻮاهﻴﻢ ﺷﺪ و ﺧﻮاهﻴﻢ ﺗﻮاﻧﺴﺖ اﺳﻼم و آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ را در هﻢ آﻮﺑﻴﻢ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﺳﭙﺲ اﻓﺰود: ﺑﻪ ﺗﻮ ﻣﮋدﻩ ﻣﻲدهﻢ، وزارت زﻣﺎﻧﻲ آﻮﺗﺎﻩ ﻧﻴﺎز دارد ﺗﺎ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را‬ ‫ﺗﻜﻤﻴﻞ آﻨﺪ. اﮔﺮ ﻣﺎ هﻢ ﺁن زﻣﺎن را ﻧﺒﻴﻨﻴﻢ، ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺎ ﺑﺎ ﭼﺸﻤﺎن ﺧﻮﻳﺶ ﺁن را ﺧﻮاهﻨﺪ دﻳﺪ؛ اﻳﻦ‬ ‫ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞ ﭼﻪ ﺧﻮب ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ آﻪ: »دﻳﮕﺮان آﺎﺷﺘﻨﺪ و ﻣﺎ ﺧﻮردﻳﻢ؛ ﻣﺎ ﺑﻜﺎرﻳﻢ و دﻳﮕﺮان‬ ‫ﺑﺨﻮرﻧﺪ«.اﮔﺮ اﻳﻦ »ﻣﻠﻜﻪ درﻳﺎهﺎ« ﺑﺘﻮاﻧﺪ اﺳﻼم را درهﻢ ﺑﻜﻮﺑﺪ و ﺑﺮ آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﭼﻴﺮﻩ‬ ‫ﺷﻮد، ﺟﻬﺎن ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ ﭘﺲ از ٢١ ﻗﺮن ﺟﻨﮓ و ﺗﺠﺎوز ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن، ﻧﻔﺲ راﺣﺘﻲ ﺧﻮاهﺪ آﺸﻴﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: ﺟﻨﮓهﺎي ﺻﻠﻴﺒﻲ ﺑﻲﻓﺎﻳﺪﻩ ﺑﻮد؛ ﻣﻐﻮلهﺎ هﻢ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ رﻳﺸﻪ اﺳﻼم را ﺑﺮاﻓﻜﻨﻨﺪ‬ ‫زﻳﺮا آﺎري ﺑﺪون ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ: ﻋﻤﻠ ّﺎت ﻧﻈﺎﻣﻲ آﻪ ﻇﺎهﺮي ﺗﺠﺎوزآﺎراﻧﻪ داﺷﺖ؛ ﺑﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻣ‬ ‫هﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺁﻧﺎن ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﺎﺗﻮان ﺷﺪﻧﺪ. ا ّﺎ اآﻨﻮن اﻧﺪﻳﺸﻪ رهﺒﺮان ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﺰرگ ﻣﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ‬ ‫آﻪ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﺣﺴﺎب ﺷﺪﻩ و ﺑﺮدﺑﺎري ﺑﻲﭘﺎﻳﺎن، اﺳﻼم را از درون وﻳﺮان آﻨﻨﺪ. اﻟﺒ ّﻪ ﻣﺎ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﻪ ﻳﻚ ﺿﺮﺑﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ آﻮﺑﻨﺪﻩ هﻢ ﻧﻴﺎز دارﻳﻢ، ا ّﺎ اﻳﻦ ﺿﺮﺑﻪ ﺁﺧﺮﻳﻦ اﻗﺪام اﺳﺖ. ﭘﻴﺶ از ﺁن ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﻣ‬ ‫آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ را ﺗﻀﻌﻴﻒ آﻨﻴﻢ و از هﺮ ﺳﻮ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺿﺮﺑﻪ ﺑﺰﻧﻴﻢ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ ﺁﻧﺎن‬ ‫ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻧﻴﺮوهﺎﻳﺸﺎن را ﮔﺮد ﺁورﻧﺪ و ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ ﺁنﮔﺎﻩ اﻓﺰود: ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺴﻴﺤﻲ در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل، ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺮك و ﺑﺎهﻮﺷﻨﺪ؛ زﻳﺮا هﻤﻴﻦ‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎ را اﺟﺮا ﻣﻲآﻨﻨﺪ؛ در درون ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺁﺷﻮب آﺮدﻩاﻧﺪ؛ ﻣﺪرﺳﻪهﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﭘﺮورش‬ ‫آﻮدآﺎنﺷﺎن ﮔﺸﻮدﻩاﻧﺪ و آﻠﺴﻴﺎهﺎﻳﻲ ﺑﻨﺎ آﺮدﻩاﻧﺪ. ﺷﺮاب، ﻗﻤﺎر و ﻓﺴﺎد را ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ راﻳﺞآﺮدﻩاﻧﺪ؛‬ ‫در ﺟﻮانهﺎﻳﺸﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﻦ ﺗﺮدﻳﺪ اﻳﺠﺎد آﺮدﻩاﻧﺪ؛ ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎﻳﺸﺎن را ﺑﻪ ﺟﺎن هﻢ اﻧﺪاﺧﺘﻪاﻧﺪ؛‬ ‫در ﺟﺎهﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﺘﻨﻪهﺎ را ﻣﻴﺎنﺷﺎن ﺷﻌﻠﻪور آﺮدﻩاﻧﺪ؛ ﺧﺎﻧﻪهﺎي ﺑﺰرﮔﺎن ﺁﻧﻬﺎ را از زﻳﺒﺎروﻳﺎن‬ ‫ﻣﺴﻴﺤﻲ ﺁآﻨﺪﻩاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺰرﮔﻲﺷﺎن از ﻣﻴﺎن ﺑﺮود، دلﺑﺴﺘﮕﻲﺁﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﻦﺷﺎن آﻢ ﺷﻮد و وﺣﺪت‬ ‫و هﻤﺪﻟﻲﺷﺎن آﺎﺳﺘﻲ ﻳﺎﺑﺪ؛ ﺁنﮔﺎﻩ ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺴﻴﺤﻲ ﺑﻪ ﻳﻚﺑﺎرﻩ ﻧﻴﺮوهﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺳﻬﻤﮕﻴﻦ‬ ‫ﺑﺮاﻧﮕﻴﺰﻧﺪ ﺗﺎ رﻳﺸﻪ اﺳﻼم را از اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ ﺑﺮآﻨﻨﺪ.‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ ﺷﺸﻢ‬ ‫« )1( َﺎ اﻳ َﺎ اﻟﺬ َ ﺁﻣ ُﻮا ا ِﻴ ُﻮا اﻟﻠ َ و ا ِﻴ ُﻮا اﻟﺮﺳ َ و ُوُﻮا اﻻﻣﺮ ﻣﻨ ُﻢْ ...« ﺳﻮرﻩ ﻧﺴﺎء ﺁﻳﻪ‬ ‫ﱠ ُﻮل َ ا ﻟ َ ْ ِ ِ ْﻜ‬ ‫ﻳ َ ﱡﻬ ﱠ ِﻳﻦ َﻨ َﻃ ﻌ ّﻪ َ َﻃ ﻌ‬ ‫٩٥.‬ ‫« )2(و اﻋﺘﺼ ُﻮا ﺑﺤﺒ ِ اﻟﻠ ِ ﺟ ِﻴﻌﺎ و ﻻ ﺗﻔﺮ ُﻮا...« ﺳﻮرﻩ ﺁل ﻋﻤﺮان ﺁﻳﻪ ٣٠١.‬ ‫َ ْ َ ِﻤ ِ َ ْﻞ ّﻪ َﻤ ًَ َ َ َ َ ﱠﻗ‬ ‫)3( ﻗﺎل اﻟ ّﺒﻲ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : »ﻃﻠ َ اﻟﻌﻠ ِ ﻓ ِﻳﻀ ٌ ﻋ َ آ ﱢ ﻣﺴﻠ ٍ و ﻣﺴﻠ َﺔ.‬ ‫ََﺐ ْ ِ ْﻢ َﺮ َﺔ َﻠﻲ ُﻞ ُ ِْﻢ َ ُ ِْﻤ‬ ‫ﻨ‬ ‫« )4(ﻓ ِﻴ ُوا ِﻲ اﻻر ِ ...« ﺳﻮرﻩ ﻧﺤﻞ ﺁﻳﻪ ٦٣.‬ ‫َﺴ ﺮ ﻓ َ ْض‬ ‫)5( و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻳﻘﻮل ر ّﻨﺎ ﺁﺗﻨﺎ ﻓﻲ اﻟﺪﻧﻴﺎ ﺣﺴﻨﺔ و ﻓﻲ اﻻﺧﺮة ﺣﺴﻨﺔ... ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ ﺁﻳﻪ ١٠٢.‬ ‫ﺑ‬ ‫« )6(و اﻣﺮ ُﻢْ ﺷ َ ﺑﻴﻨ ُﻢْ ...« ﺳﻮرﻩ ﺷﻮري ﺁﻳﻪ ٨٣.‬ ‫َ َ ْ ُه ُﻮري َ ْ َﻬ‬ ‫« )7( َﺎﻣ ُﻮا ِﻲ ﻣ َﺎآﺒ َﺎ ...« ﺳﻮرﻩ ﻣﻠﻚ ﺁﻳﻪ ٥١.‬ ‫ﻓ ْﺸ ﻓ َﻨ ِ ِﻬ‬ ‫« )8(هﻮ اﻟ ِي ﺧﻠ َ ﻟ ُﻢْ َﺎ ِﻲ اﻻر ِ ﺟ ِﻴﻌﺎ ...« ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ ﺁﻳﻪ ٩٢.‬ ‫ُ َ ﱠﺬ ََﻖ َﻜ ﻣ ﻓ َ ْض َﻤ ًَ‬ ‫« )9(و أﻧﺒﺘ َﺎ ِﻴ َﺎ ِﻦْ آ ﱢ َﻲء ﻣﻮز ٍ« ﺳﻮرﻩ ﺣﺠﺮ ﺁﻳﻪ ٩١.‬ ‫َ َ ْ َ ْﻨ ﻓ ﻬ ﻣ ُﻞ ﺷ ٍ َ ْ ُون‬ ‫« )01(و اﻋ ﱡوا ﻟ ُﻢْ َﺎاﺳﺘﻄﻌ ُﻢْ ِﻦْ ﻗﻮ ٍ ...« ﺳﻮرﻩ اﻧﻔﺎل ﺁﻳﻪ ٠٦.‬ ‫َ َ ِﺪ َﻬ ﻣ ْ َ َ ْﺘ ﻣ ُ ﱠة‬ ‫...« )11( و ﻟﻬ ﱠ ﻣﺜ ُ اﻟ ِي ﻋﻠﻴﻬ ﱠ ِﺎﻟﻤﻌﺮ ِ ...« ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ ﺁﻳﻪ ٨٢٢.‬ ‫َ َ ُﻦ ِ ْﻞ ﱠﺬ ََ ْ ِﻦ ﺑ ْ َ ْ ُوف‬ ‫)21( ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ :»اﻟﻨ َﺎﻓ ُ ﻣ َ ا ِﻳﻤ ِ.»‬ ‫ﱠﻈ َﺔ ِﻦ ﻻ َﺎن‬ ‫ﻠ‬ ‫ﻣ َﻦ ُ ﱠﺔ َ َ َﺔ ََﻪ َ ْ ُه َ َ ْ ُ ﻣ َ َﻞ‬ ‫)31( ﻗﺎل اﻟ ّﺒﻲ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : » َﻦْ ﺳ ﱠ ﺳﻨ ً ﺣﺴﻨ ً ﻓﻠ ُ اﺟﺮ َﺎ و اﺟﺮ َﻦْ ﻋﻤ َ‬ ‫ﻨ‬ ‫ﺑ َﺎ.»‬ ‫ِﻬ‬ ‫« )41(و اﻟ ِي هﻮ ﻳﻄﻌﻤ ِﻲ و ﻳﺴﻘ ِ و ا َا ﻣﺮﺿ ُ ﻓﻬﻮ ﻳﺸﻔ ِ ...« ﺳﻮرﻩ ﺷﻌﺮا ﺁﻳﻪ ٩٧و٠٨.‬ ‫َ ﱠﺬ ُ َ ُ ْ ِ ُﻨ َ َ ْ ِﻴﻦ َ ِذ َ ِ ْﺖ َ ُ َ َ ْ ِﻴﻦ‬ ‫« )51(و اﻟ ِي ﻳ ِﻴﺘ ِﻲ ﺛ ﱠ ﻳﺤﻴ ِ ...« ﺳﻮرﻩ ﺷﻌﺮا ﺁﻳﻪ ١٨.‬ ‫َ ﱠﺬ ُﻤ ُﻨ ُﻢ ُ ْ ِﻴﻦ‬ ‫)61( واﻻﺗﺮﻳﻦ ﻗﺎﻧﻮﻧﻬﺎ آﻪ ﭘﺲ از ٤١ ﻗﺮن هﻤﭽﻨﺎن ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺷﺌﻮن زﻧﺪﮔﻲ اﻧﺴﺎن را آﻔﺎﻳﺖ‬ ‫ﻣﻲآﻨﺪ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﻼم اﺳﺖ. داﻧﺶ ﭘﮋوهﺎن ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﺗﻤﺪن ﻏﺮب ـ آﻪ اﻣﺮوزﻩ ﺁوازﻩاش ﺑﻪ ﺳﺮاﺳﺮ‬ ‫دﻧﻴﺎ رﺳﻴﺪﻩ ـ ازاﺳﭙﺎﻧﻴﺎ رﻳﺸﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ اﺳﭙﺎﻧﻴﺎ ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش اﺳﻼم در دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻮدﻩ‬ ‫و ﺗﻤ ّﻧﺶ را واﻣﺪار ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻣﻨﻮرﻩ اﺳﺖ.‬ ‫ﺪ‬ ‫« )71(اﻟﺮﺟ ُ ﻗ ﱠاﻣ َ ﻋَﻲ اﻟﻨ َﺎء ...« ﺳﻮرﻩ ﻧﺴﺎء ﺁﻳﻪ ٤٣.‬ ‫ﱢ َﺎل َﻮ ُﻮن َﻠ ﱢﺴ ِ‬ ‫ﻳﻜﻲ از ﺗﻔﺎوتهﺎﻳﻲ آﻪ ﺑﻴﻦ زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﻣﺸﺎهﺪﻩ ﻣﻲﺷﻮد ﺁن اﺳﺖ آﻪ زﻧﺪﮔﻲ زﻧﺎن، ﻳﻚ‬ ‫زﻧﺪﮔﻲﻋﺎﻃﻔﻲ و ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ رﻗﺖ و ﻟﻄﺎﻓﺖ اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ ـ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﻴﻌﻲ ـ‬ ‫آﺎرهﺎﻳﻲ آﻪ ﺑﻪﺷ ّت، ﻗﺪرت و ﺗﻌ ّﻞ ﻗﻮي ﻧﻴﺎز دارد، ﻣﺎﻧﻨﺪ: ﺟﻨﮓ، ﺣﻜﻮﻣﺖ و ﻗﻀﺎوت، ﺑﻪ‬ ‫ﻘ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻣﺮدان ﺳﭙﺮدﻩ ﻣﻲﺷﻮد.ﺁﻳﻪ ﺷﺮﻳﻔﻪ ﻧﻴﺰ در ﺻﺪد ﺑﻴﺎن هﻤﻴﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻧﻪ ﺁنآﻪ اﺳﺘﻘﻼل در اﻣﻮر‬ ‫ﻓﺮدي را از زﻧﺎن ﺳﻠﺐ ﻧﻤﺎﻳﺪ.‬ ‫)81( ﺻﺎﺑﺌﺎن ﺟﻤﻌﻲ از اهﻞ آﺘﺎﺑﻨﺪ آﻪ ﺑﺎ رهﺎ ﻧﻤﻮدن ﺑﺮﺧﻲ ﺑﺎورهﺎﻳﺸﺎن ﺑﻪ ﺳﺘﺎرﻩﭘﺮﺳﺘﻲ‬ ‫ﮔﺮاﻳﺶ ﭘﻴﺪاآﺮدﻩاﻧﺪ.‬ ‫« )91( َﺎ اﻳ َﺎ اﻟﺬ َ اﻣ ُﻮا ﻻ َﺄآُﻮا اﻟﺮ َﻮا اﺿ َﺎﻓﺎ ﻣ َﺎﻋﻔ ً ...« ﺳﻮرﻩ ﺁلﻋﻤﺮان ﺁﻳﻪ ٠٣.‬ ‫ﱢﺑ َ ْﻌ ًَ ُﻀ ِ َﺔ‬ ‫َ‬ ‫ﻳ َ ﱡﻬ ﱠ ِﻳﻦ َ َﻨ َ ﺗ ُﻠ‬ ‫اﻳﻦ ﺻﻔﺖ »اﺿ َﺎﻓﺎ ﻣ َﺎﻋﻔ ً« در ﺁﻳﻪ ﺷﺮﻳﻔﻪ، ﺻﻔﺖ ﻏﺎﻟﺐ رﺑﺎ را ﺑﻴﺎن ﻣﻲآﻨﺪ و ﺑﻪ هﻴﭻ روي‬ ‫َ ْﻌ ًَ ُﻀ َ َﺔ‬ ‫رﺑﺎي ﺣﺮام را در دو ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻮد ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻧﻤﻲﺳﺎزد. ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ در ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ ﺁﻳﻪ ٨٧٢‬ ‫ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: » َﺎ اﻳ َﺎاﻟﺬ َ اﻣ ُﻮا اﺗ ُﻮا اﻟﻠ َ و ذ ُوا َﺎ ﺑﻘ َ ِﻦ اﻟﺮ َﺎ ...« ﻳﻌﻨﻲ اي ﮔﺮوﻳﺪﮔﺎن!‬ ‫ﻳ َ ﱡﻬ ِﻳﻦ َ َﻨ ﱠﻘ ّﻪ َ َر ﻣ َ ِﻲ ﻣ َ ﱢﺑ‬ ‫ﺗﻘﻮاي اﻟﻬﻲ ﭘﻴﺸﻪ آﻨﻴﺪ وﺁنﭼﻪ را از رﺑﺎ ﺑﺮ ﺟﺎي ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ واﻧﻬﻴﺪ؛ از اﻳﻦ ﺁﻳﻪ و ﺁﻳﻪهﺎي دﻳﮕﺮ‬ ‫ﻓﻬﻤﻴﺪﻩ ﻣﻲﺷﻮد آﻪ رﺑﺎ ﺑﻪآّﻲ ﺣﺮام اﺳﺖ.‬ ‫ﻠ‬ ‫...« )02( و ﻃﻌ ُ اﻟﺬ َ ُو ُﻮا اﻟﻜﺘ َ ﺣ ٌ ﻟ ُﻢْ و ﻃ َﺎﻣ ُﻢْ ﺣ ﱞ ﻟ ُﻢْ. ﺳﻮرﻩ ﻣﺎﺋﺪﻩ ﺁﻳﻪ ٥.‬ ‫ِ َﺎب ِﻞ َﻜ َ َﻌ ُﻜ ِﻞ َﻬ‬ ‫َ َ َﺎم ﱠ ِﻳﻦ ا ﺗ‬ ‫در ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »ﻋﺮب هﺮﮔﺎﻩ ﻟﻔﻆ ﻃﻌﺎم را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻄﻠﻖ ذآﺮ ﻣﻲآﻨﺪ، ﻣﻘﺼﻮدش‬ ‫ﺧﺸﻜﺒﺎر اﺳﺖ. اﻳﻦ از ﺑﺮﺧﻲ رواﻳﺎت ﻧﻴﺰ اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻣﻲﺷﻮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺁﻳﻪ ﻳﺎد ﺷﺪﻩ ﺑﺮ ﭘﺎك ﺑﻮدن‬ ‫اهﻞآﺘﺎب دﻻﻟﺖ ﻧﺪارد.‬ ‫)12( ﺗﺎرﻳﺢ اﺳﻼم ﻧﺸﺎن ﻣﻲدهﺪ آﻪ ﺻﻔﻴﻪ و ﻣﺎرﻳﻪ، هﺮ دو ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺷﺪﻩاﻧﺪ ر.ك. اﻻﺻﺎﺑﺔ،‬ ‫اﺑﻦﺣﺠﺮﻋﺴﻘﻼﻧﻲ )٣٧٧ ـ ٢٥٨ ﻩ¨ ق( ﺟﻠﺪ ٤، ﺻﻔﺤﻪ ٧٧٣ و ١٩٣.‬ ‫...« )22( و ﺗﻮﻓ ِﻲ ﻣﺴﻠﻤﺎ...« ﺳﻮرﻩ ﻳﻮﺳﻒ ﺁﻳﻪ ١٠١.‬ ‫َ ُ َ ﱢﻨ ُ ِْ ًَ‬ ‫« )32(رﺑ َﺎ و اﺟﻌﻠ َﺎ ﻣﺴﻠﻤ َ ﻟ َ و ِﻦْ ذرﻳﺘ َﺎ اﻣ ً ﻣﺴﻠﻤ ً ﻟ َ ...« ﺳﻮرﻩ ﺑﻘﺮﻩ ﺁﻳﻪ ٨٢١.‬ ‫َ ﱠﻨ َ ْ َ ْﻨ ُ ِْ ِﻴﻦ َﻚ َ ﻣ ُ ﱢ َ ِﻨ ُ ﱠﺔ ُ ِْ َﺔ َﻚ‬ ‫...« )42( و ﻻ ﺗ ُﻮﺗ ﱠ اﻻ و أﻧ ُﻢْ ﻣﺴﻠﻤ َ« ﺳﻮرﻩ ﺁلﻋﻤﺮان ﺁﻳﻪ ٢٠١.‬ ‫َ َ َﻤ ُﻦ ِ ﱠ َ َ ْﺘ ُ ِْ ُﻮن‬ ‫هﻤﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان اﻟﻬﻲ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻌﻨﻲ اﺳﻼم هﻤﻴﻦ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺣﻖ ﺑﻮدن اﺳﺖ؛ از‬ ‫اﻳﻦ رو دﻳﻦ در ﭘﻴﺸﮕﺎﻩ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﻜﻲ و ﺁن اﺳﻼم اﺳﺖ؛ »ا ﱠ اﻟﺪ َ ﻋﻨﺪ اﻟﻠ ِ اﻻﺳﻼ ُ« )ﺳﻮرﻩ‬ ‫ِن ﱢﻳﻦ ِ ْ َ ّﻪ ِ ْ َم‬ ‫ﺁلﻋﻤﺮان ﺁﻳﻪ٩١( هﻤﻪ دﻳﻦهﺎ ﻗﺒﻞ از ﺗﺤﺮﻳﻒ در ﻳﻚ راﺳﺘﺎ ﺑﻮدﻩاﻧﺪ ا ّﺎ اﺳﻼم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺁﻳﻴﻦ‬ ‫ﻣ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺎﺗﻢ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ آﺎﻣﻞﺗﺮﻳﻦ دﻳﻦ اﺳﺖ و ﺷﺮﻳﻌﺖهﺎي ﭘﻴﺸﻴﻦ را ﻧﺴﺦ‬ ‫ﻣﻲآﻨﺪ.‬ ‫« )52(و ﻟﻮ ﻻ دﻓ ُ اﻟﻠ ِ اﻟﻨ ِ ﺑﻌﻀ ُﻢْ ﺑﺒﻌ ٍ ﻟﻬﺪ َﺖْ ﺻ َاﻣ ُ و ﺑﻴ ٌ و ﺻﻠﻮ ٌ و ﻣ َﺎﺟﺪ...«‬ ‫َﻮ ِﻊ َ ِ َﻊ َ ََ َات َ َﺴ ِ ُ‬ ‫َ َ ْ َ َ ْﻊ ّﻪ ﱠﺎس َ ْ َﻬ ِ َ ْﺾ َ ُ ﱢﻣ‬ ‫ﺳﻮرﻩ ﺣﺞ ﺁﻳﻪ٠٤.‬ ‫َ ْ ِﺟ َﻬ َ َ ﱠﺼ َي ﻣ َﺰ َة‬ ‫)62( ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : »اﺧﺮ ُﻮا اﻟﻴ ُﻮد و اﻟﻨ َﺎر َ ِﻦْ ﺟ ِﻳﺮ ِ‬ ‫ﻠ‬ ‫اﻟﻌﺮ ِ. آﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ﺟﻠﺪ ٤ ﺻﻔﺤﻪ٢٨٣ ﺣﺪﻳﺚ ٥١٠١١.‬ ‫َ َب‬ ‫)72( ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ : »ﻻ ﻳﺠﺘﻤ ُ ِﻳﻨ ِ ِﻲ ﺟ ِﻳ َةِاﻟﻌﺮ ِ.‬ ‫َ َ ْ َ ِﻊ د َﺎن ﻓ َﺰ ﺮ َ َب‬ ‫ﻠ‬ ‫آﻨﺰاﻟﻌﻤﺎل ﺟﻠﺪ ٢١ ﺻﻔﺤﻪ ٧٠٣ﺣﺪﻳﺚ ٨٤١٥٣.‬ ‫)82( اﻳﻦ ﺳﺨﻦ درﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼم ﺁن را ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻧﻤﻲآﻨﺪ؛ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺧﻄﺎب‬ ‫ﺑﻪ زﻧﺎنﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: »و ﻗﺮ َ ِﻲ ﺑ ُﻮﺗﻜ ﱠ و ﻻ ﺗﺒﺮﺟ َ ﺗﺒﺮ َ اﻟ َﺎهﻠﻴ ِ اﻻ َ ...« )ﺳﻮرﻩ‬ ‫َ َ ْن ﻓ ُﻴ ِ ُﻦ َ َ َ َ ﱠ ْﻦ َ َ ﱡج ﺠ ِِ ﱠﺔ ُوﻟﻲ‬ ‫اﺣﺰاب ﺁﻳﻪ٣٣(ﻳﻌﻨﻲ )اي زﻧﺎن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ!( در ﺧﺎﻧﻪهﺎﻳﺘﺎن ﺑﻨﺸﻴﻨﻴﺪ و ﺁرام ﮔﻴﺮﻳﺪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ دورﻩ‬ ‫ﺟﺎهﻠ ّﺖ ﭘﻴﺸﻴﻦ، ﺁراﻳﺶ وﺧﻮدﺁراﻳﻲ ﻧﻜﻨﻴﺪ.‬ ‫ﻴ‬ ‫)92( وهﺎﺑﻴﺎن ﺑﻘﻌﻪ و ﮔﻨﺒﺪهﺎي ﺑﻘﻴﻊ را ﺧﺮاب ﻧﻤﻮدﻩ و ﺁن را - ﺁنﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻣﺮوز ﻣﺸﺎهﺪﻩ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮد ـ ﺑﺎ ﺧﺎك ﻳﻜﺴﺎن آﺮدﻧﺪ. اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ در آﺘﺎﺑﻬﺎي ﻣﺘﻌﺪدي از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻨﺔاﻟﻮهﺎﺑﻴﺔ ﻧﻮﺷﺘﻪ‬ ‫زﻳﻨﻲ دﺣﻼن ـ ﻣﻔﺘﻲ ﻣ ّﻪ ـ ) ١٣٢١ ـ ٤٠٣١ ﻩ¨ ق ( ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ. از ﻣﻘﺒﺮﻩهﺎي ﺑﻘﻴﻊ،‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺗﺼﻮﻳﺮهﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد.‬ ‫« )03(و اﻧ ُ ﻟﺬآﺮ ﻟ َ و ﻟ َﻮﻣ َ ...« ﺳﻮرﻩ زﺧﺮف ﺁﻳﻪ ٤٤.‬ ‫َ ِ ﱠﻪ َ ِ ْ ٌ َﻚ َ ِﻘ ِﻚ‬ ‫ِ َﺎب َ ْ َ ْ َﺎﻩ‬ ‫اﺳﻼم ﻳﻚ ﺁﻳﻴﻦ ﻓﺮاﮔﻴﺮ و ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ؛ در ﺳﻮرﻩ اﺑﺮاهﻴﻢ ﺁﻳﻪ ١ ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ: »... آﺘ ٌ أﻧﺰﻟﻨ ُ‬ ‫اَﻴﻚَﻟﺘﺨﺮ َ اﻟﻨ ُ ِﻦ اﻟﻈﻠﻤ ِ ا َ اﻟ ﱡﻮر ...« ﻳﻌﻨﻲ )اي ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ!( اﻳﻦ ﻗﺮﺁن آﺘﺎﺑﻲ اﺳﺖ آﻪ ﺑﺮ‬ ‫ِﻟ ِ ُ ْ ِج ﱠﺎس ﻣ َ ﱡُ َﺎت ِﻟﻲ ﻨ ِ‬ ‫ﺗﻮ ﻓﺮوﻓﺮﺳﺘﺎدﻳﻢ ﺗﺎ هﻤﻪ ﻣﺮدم را از ﺗﺎرﻳﻜﻲهﺎ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻧﻮر هﺪاﻳﺖ آﻨﻲ.‬ ‫ﺁﻳﻪ ذآﺮ ﺷﺪﻩ ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻗﻮﻣﻲ ﺑﻮدن اﺳﻼم دﻻﻟﺖ ﻧﺪارد زﻳﺮا ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ اهﻞ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺁﻳﻪ ﺑﺪﻳﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ آﻪ ﻗﺮﺁن ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﻮد ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻗﻮم او در ﻣﻴﺎن‬ ‫ﺳﺎﻳﺮ ﻗﻮﻣﻬﺎ ﻳﺎد ﺷﻮﻧﺪ و اﻳﻦ ﻗﺮﺁن ﻣﺎﻳﻪ ﺷﺮاﻓﺖ و ﺑﺮﺗﺮي ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ.‬ ‫)13( ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ ﺑﺎ وﻳﮋﮔﻲهﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺧﻮد، ﻣﺒﺎرز ﻃﻠﺒﻴﺪﻩ اﺳﺖ؛ از ﺟﻬﺖ ﺑﻼﻏﺖ؛ از ﺟﻬﺖ‬ ‫ﺧﺒﺮ دادن ﺑﻪ اﻣﻮر ﻏﻴﺒﻲ؛ از ﺟﻬﺖ اﻳﻦآﻪ اﺧﺘﻼف و ﺗﻨﺎﻗﻀﻲ در ﺁن راﻩ ﻧﺪارد و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻦهﺎ.‬ ‫اﮔﺮ ﻗﺮﺁن ﺗﺤﺮﻳﻒ ﺷﻮد ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ آﻼم اﻟﻬﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ، دﻳﮕﺮ ـ دﺳﺖ آﻢ در ﺟﺎهﺎي ﺗﺤﺮﻳﻒ‬ ‫ﺷﺪﻩ ـ ﻣﻌﺠﺰﻩ ﻧﺨﻮاهﺪ ﺑﻮدو ﻣﺒﺎرزﻩﻃﻠﺒﻲ ﺑﻪ ﺁن ﺻﺤﻴﺢ ﻧﻴﺴﺖ در ﺣﺎﻟﻲ آﻪ در ﻋﺼﺮ آﻨﻮﻧﻲ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﻗﺮﺁن ﺑﺎ ﺻﺪاﻳﻲ رﺳﺎ ﻣﺒﺎرزﻣﻲﻃﻠﺒﺪ و هﻴﭻآﺲ را ﻳﺎراي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺁن ﻧﻴﺴﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ دﺳﺖ‬ ‫ﺑﺮدن در ﻗﺮﺁن آﺮﻳﻢ و اراﺋﻪ ﺁن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﻼم اﻟﻬﻲ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ. ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺧﺘﻼف‬ ‫ﻗﺮاﺋﺖهﺎ ﻧﻴﺰ آﻪ ﻗﺮﺁن را از اﻋﺠﺎز و آﻼمﺧﺪا ﺑﻮدن ﺧﺎرج ﺳﺎزد. ﺧﺪاوﻧﺪ در ﺳﻮرﻩ ﺳﺠﺪﻩ ﺁﻳﻪ‬ ‫٢٤ ﻣﻲﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: »و اﻧ ُ ﻟﻜﺘ ٌ ﻋ ِﻳﺰ ﻻ َﺎﺗ ِاﻟ َﺎﻃ ُ ِﻦْ ﺑ ِ ﻳﺪ ِ و ﻻ ِﻦْ ﺧﻠﻔ ِ « ﻳﻌﻨﻲ و ﺑﺮاﺳﺘﻲ‬ ‫َ ِ ﱠﻪ َ ِ َﺎب َﺰ ٌ َ ﻳ ِﻴﻪ ﺒ ِﻞ ﻣ َﻴﻦ َ َﻳﻪ َ َ ﻣ َ ْ ِﻪ‬ ‫ﻗﺮﺁن آﺘﺎب ﻧﻔﻮذﻧﺎﭘﺬﻳﺮي اﺳﺖ آﻪ ﺑﺎﻃﻞ را از هﻴﭻ ﺳﻮ در ﺁن راهﻲ ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫ﺑﺨﺶ هﻔﺘﻢ ) ﺁﺧﺮ (‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ راز دوم را هﻢ ﺑﺮاي ﻣﻦ ﺑﺎز ﮔﻔﺖ؛ ـ هﻤﺎن رازي آﻪ وﻋﺪﻩ دادﻩ ﺑﻮد ـ ﻣﻦ ﺑﻪ وﻳﮋﻩ ﭘﺲ‬ ‫از ﭼﺸﻴﺪن ﺷﻴﺮﻳﻨﻲ راز ا ّل در ﺁرزوي داﻧﺴﺘﻦ ﺁن ﺑﻮدم. راز دوم ﺳﻨﺪ ﭘﻨﺠﺎﻩ ﺻﻔﺤﻪاي ﺑﻮد آﻪ‬ ‫و‬ ‫در ﺁن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎﻳﻲ ﺑﺮاي درهﻢ آﻮﺑﻴﺪن اﺳﻼم و ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﻣ ّت ﻳﻚ ﻗﺮن ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي‬ ‫ﺪ‬ ‫آﻪ ﭘﺲ از ﺁن از اﺳﻼم ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎﻣﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﺑﻤﺎﻧﺪ. اﻳﻦ ﺳﻨﺪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺪﻳﺮ آﻞهﺎي وزارت و ﺑﺮاي‬ ‫دﺳﺖﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ هﺪف ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪﻩ ﺑﻮد. اﻳﻦ ﺳﻨﺪ ﭼﻬﺎردﻩ ﺑﻨﺪ داﺷﺖ و ﺑﻪ ﻣﻦ هﺸﺪار دادﻧﺪ آﻪ از‬ ‫ً‬ ‫اﻳﻦ ﺳﻨﺪ ﺑﻪ آﺴﻲ ﭼﻴﺰي ﻧﮕﻮﻳﻢ و ﺁن را آﺎﻣﻼ ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ دارم ﺗﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻔﺎد ﺁن ﺁﮔﺎﻩ ﻧﺸﻮﻧﺪ و‬ ‫ﺑﺮاي روﻳﺎروﻳﻲ ﺑﺎ ﺁن ﭼﺎرﻩاي ﻧﻴﻨﺪﻳﺸﻨﺪ. ﺧﻼﺻﻪ اﻳﻦ ﺳﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ:‬ ‫١ـ هﻤﻜﺎري ﺟ ّي ﺑﺎ ﺗﺰارهﺎي روﺳﻴﻪ ﺑﺮاي دﺳﺖاﻧﺪازي ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ اﺳﻼﻣﻲ.‬ ‫ﺪ‬ ‫هﻤﭽﻮن ﺑﺨﺎرا، ﺗﺎﺟﻴﻜﺴﺘﺎن، ارﻣﻨﺴﺘﺎن، ﺧﺮاﺳﺎن و ﺗﻮاﺑﻊ ﺁن، و هﻤﻜﺎري ﺟﺪي ﺑﺎ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺮاي‬ ‫دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ اﻃﺮاف ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﺮكﻧﺸﻴﻦ هﻢﻣﺮز ﺑﺎ روﺳﻴﻪ.‬ ‫٢ـ هﻤﻜﺎري آﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﻓﺮاﻧﺴﻪ و روﺳﻴﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي هﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﺑﺮاي درهﻢ آﻮﺑﻴﺪن ﺟﻬﺎن‬ ‫اﺳﻼم از ﺑﻴﺮون و درون.‬ ‫٣ـ ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻦ اﺧﺘﻼفهﺎ و درﮔﻴﺮيهﺎي ﺷﺪﻳﺪ ﻣﻴﺎن دو ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺗﺮك و ﻓﺎرس و اﻓﺮوﺧﺘﻦ ﺁﺗﺶ‬ ‫ﻗﻮﻣﻲ و ﻧﮋادي ﻣﻴﺎن دو ﻃﺮف.‬ ‫ﺷﻌﻠﻪور آﺮدن ﺁﺗﺶ ﺟﻨﮓ ﻣﻴﺎن ﻗﺒﺎﻳﻞ و ﻣّﺖهﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎن هﻤﺴﺎﻳﻪ و آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ و زﻧﺪﻩ‬ ‫ﻠ‬ ‫آﺮدن ﻣﺬاهﺐ )ﺣ ّﻲ ﺁﻧﻬﺎ آﻪ ازﻣﻴﺎن رﻓﺘﻪاﻧﺪ( ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻦ اﺧﺘﻼف در ﻣﻴﺎن ﻣﺬاهﺐ.‬ ‫ﺘ‬ ‫٤ـ ﺑﺨﺸﻴﺪن ﻣﻨﺎﻃﻘﻲ از آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن.‬ ‫ﻳﺜﺮب ﺑﻪ ﻳﻬﻮدﻳﺎن؛ اﺳﻜﻨﺪر ّﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن؛ ﻳﺰد ﺑﻪ زرﺗﺸﺘﻴﺎن ﭘﺎرﺳﻲ؛ ﻋﻤﺎرﻩ ﺑﻪ ﺻﺎﺑﺌﺎن؛‬ ‫ﻳ‬ ‫آﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻩ ﺑﻪ ﻋﻠﻲاﻟﻠﻬﻲهﺎ؛ ﻣﻮﺻﻞ ﺑﻪ ﻳﺰﻳﺪﻳﺎن )1( ؛ ﺧﻠﻴﺞ ﻓﺎرس ﺑﻪ هﻨﺪوهﺎ ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ ﺗﻌﺪاد‬ ‫زﻳﺎدي هﻨﺪو ﺑﻪ ﺁن ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺁوردﻩ ﺷﺪﻧﺪ؛ ﻃﺮاﺑﻠﺲ ﺑﻪ دروزيهﺎ )2( ؛ ﻗﺎرص )3( ؛ ﺑﻪ ﻋﻠﻮيهﺎ؛‬ ‫ﻣﺴﻘﻂ ﺑﻪ ﺧﻮارج؛ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻨﺎن را ﺑﺎ ﭘﻮل، اﺳﻠﺤﻪ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﻧﻴﺮوهﺎي آﺎرﺁﻣﺪ ﻳﺎري آﻨﻴﻢ ﺗﺎ هﻤﭽﻮن‬ ‫ﺧﺎرهﺎﻳﻲ در ﺑﺪن اﺳﻼم ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺁﻧﻬﺎ را ﮔﺴﺘﺮش دهﻴﻢ ﺗﺎ هﻤﻪ آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ را‬ ‫درهﻢ آﻮﺑﻨﺪ.‬ ‫٥ـ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﺑﺮاي ﭘﺎرﻩ ﭘﺎرﻩ آﺮدن ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﻓﺎرس و ﺗﺮك ﺑﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﭘﺎرﻩهﺎي‬ ‫ﻣﻤﻜﻦ‬ ‫ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎي آﻮﭼﻚ ﻣﺤﻠﻲ آﻪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻧﺰاع آﻨﻨﺪ؛ هﻤﭽﻮن اوﺿﺎع هﻨﺪ. زﻳﺮا ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‬ ‫»اﺧﺘﻼف ﺑﻴﻨﺪاز و ﺣﻜﻮﻣﺖ آﻦ« و »اﺧﺘﻼف ﺑﻴﻨﺪاز و وﻳﺮان آﻦ.»‬ ‫٦ـ ﺳﺎﺧﺘﻦ دﻳﻦهﺎ و ﻣﺬهﺐهﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ.‬ ‫و اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﺣﺴﺎب ﺷﺪﻩاي ﻧﻴﺎز دارد ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ هﺮ دﻳﻦ ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻳﻼت ﻣﺮدم ﻳﻚ ﻣﻨﻄﻘﻪ‬ ‫ﺗﻨﺎﺳﺐ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﺜﻼ ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻬﺎر دﻳﻦ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻴﻌﻪ ﭘﺪﻳﺪ ﺁورد، دﻳﻨﻲ آﻪ ﺧﺪاﻳﺶ ﺣﺴﻴﻦ‬ ‫ً‬ ‫ﺑﻦﻋﻠﻲ ﺑﺎﺷﺪ؛ دﻳﻨﻲ آﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق را ﭘﺮﺳﺘﺶ آﻨﺪ؛ دﻳﻨﻲ آﻪ ﻣﻬﺪي ﻣﻮﻋﻮد را ﺑﭙﺮﺳﺘﺪ و دﻳﻨﻲ‬ ‫آﻪ ﻋﻠﻲاﻟ ّﺿﺎ را ﻋﺒﺎدت آﻨﺪ. ﺟﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي اوﻟﻲآﺮﺑﻼ، دوم اﺻﻔﻬﺎن، ﺳﻮم ﺳﺎﻣﺮا و‬ ‫ﺮ‬ ‫ﭼﻬﺎرﻣﻲ ﺧﺮاﺳﺎن اﺳﺖ. ﭼﻨﺎنآﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺬهﺐهﺎي ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﻪ اهﻞ ﺳ ّﺖ را ﺑﻪ ﺷﻴﻮﻩ ادﻳﺎن ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ‬ ‫ﻨ‬ ‫درﺁورد آﻪ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ اﺧﺘﻼفهﺎي ﺧﻮﻧﻴﻨﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ در‬ ‫آﺘﺎبهﺎﻳﺸﺎن ﺑﺎﻳﺪ دﺳﺖ ﺑﺮد ﺗﺎ هﺮ ﮔﺮوﻩ ﺗﻨﻬﺎ ﺧﻮد را ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺪاﻧﺪ و ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎور ﺑﺎﺷﺪ آﻪ‬ ‫دﻳﮕﺮان آﺎﻓﺮﻧﺪ و آﺸﺘﻦ و ﺑﻴﺮون راﻧﺪن ﺁﻧﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ.‬ ‫٧ـ ﭘﺮاآﻨﺪن ﻓﺴﺎدهﺎﻳﻲ ﭼﻮن زﻧﺎ، ﻟﻮاط، ﺷﺮاب و ﻗﻤﺎر در ﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن.‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺮاي اﻳﻦ آﺎر ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎن از دﻳﻦهﺎي ﮔﺬﺷﺘﻪ در اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎﻳﻨﺪ؛ ﺁﻧﺎن ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺳﺮﺑﺎزان اﻧﺒﻮهﻲ ﺑﺮاي اﻳﻦ آﺎر داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ.‬ ‫٨ـ ﺗﻼش ﺑﺮاي ﮔﻤﺎﺷﺘﻦ ﺣﺎآﻤﺎن ﻓﺎﺳﺪ در اﻳﻦ آﺸﻮرهﺎ آﻪ در دﺳﺘﺎن وزارت ﺑﺎﺷﻨﺪ.‬ ‫دﺳﺘﻮرات را اﻧﺠﺎم دهﻨﺪ و از ﺁﻧﭽﻪ ﻧﻬﻲ ﻣﻲﺷﻮد ﺧﻮدداري آﻨﻨﺪ؛ ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮاﺳﺘﻪهﺎﻳﻤﺎن را از‬ ‫ﻃﺮﻳﻖ اﻳﻦهﺎ در آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ ﺟﺎﻣﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﭙﻮﺷﺎﻧﻴﻢ. اﮔﺮ ﺣﺎآﻤﺎن ﻏﻴﺮﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ اﻓﺮادي را ﺑﺎ ﻇﺎهﺮ اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﺮاآﺰ ﻗﺪرت ﮔﺴﻴﻞ آﻨﻴﻢ ﺗﺎ‬ ‫اهﺪاف ﻣﺎ را ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ.‬ ‫٩ـ ﻣﺤﺪود ﺳﺎﺧﺘﻦ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ )ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻲ آﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ( و رواج ﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ زﺑﺎنهﺎي دﻳﮕﺮ.‬ ‫ﭼﻮن ﺳﺎﻧﺴﻜﺮﻳﺖ، ﭘﺎرﺳﻲ، آﺮدي و ﭘﺸﺘﻮ؛ زﻧﺪﻩ آﺮدن زﺑﺎنهﺎي اﺻﻠﻲ راﻳﺞ در ﺟﻬﺎن ﻋﺮب و‬ ‫ﮔﺴﺘﺮش ﻟﻬﺠﻪهﺎي ﻓﺮﻋﻲ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ آﻪ ﺳﺒﺐ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ ﻋﺮبهﺎ از زﺑﺎن ﻓﺼﻴﺢ آﻪ زﺑﺎن‬ ‫ﻗﺮﺁن و ﺳ ّﺖ اﺳﺖ دور ﺷﻮﻧﺪ.‬ ‫ﻨ‬ ‫٠١ـ ﮔﺴﻴﻞ ﻣﺰدوران ﺑﻪ ﮔﺮد ﺣﺎآﻤﺎن و رﺳﺎﻧﺪن ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ درﺟﻪ ﻣﺸﺎوران ﺁﻧﺎن.‬ ‫ِ‬ ‫ﺗﺎ وزارت ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺪﻳﻦ روش در ﺣﺎآﻤﺎن ﻧﻔﻮذ آﻨﺪ. ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ راﻩ، ﺳﻮد ﺟﺴﺘﻦ از ﻏﻼﻣﺎن و‬ ‫آﻨﻴﺰآﺎن ﺗﻮاﻧﺎ اﺳﺖ. وزارت ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻨﺎن را ﭘﺮورش دهﺪ و در ﺑﺎزار ﺑﺮدﻩﻓﺮوﺷﺎن ﺑﻪ ﻧﺰدﻳﻜﺎن‬ ‫ﺣﺎآﻤﺎن هﻤﭽﻮن ﻓﺮزﻧﺪان، زﻧﺎن و اﻓﺮاد داراي ﻧﻔﻮذ ﻧﺰد ﺣﺎآﻤﺎن ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺁﻧﺎن ﮔﺎم ﺑﻪ‬ ‫ﮔﺎم ﺑﻪ ﺣﺎآﻤﺎن ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﻮﻧﺪ. ﭘﺲ از ﺁن ﻣﺎدران و ﻣﺸﺎوران ﺣﺎآﻤﺎن ﺷﻮﻧﺪ و هﻤﭽﻮن دﺳﺖﺑﻨﺪي‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ را در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪ.‬ ‫١١ـ ﮔﺴﺘﺮش داﻳﺮﻩ دﻋﻮت ﺑﻪ ﻣﺴﻴﺤ ّﺖ و وارد آﺮدن اﻓﺮادي از هﺮ ﺻﻨﻒ ﺑﻪ ﮔﺮوﻩ‬ ‫ﻴ‬ ‫دﻋﻮتآﻨﻨﺪﮔﺎن.‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ: ﺣﺴﺎﺑﺪاران، ﭘﺰﺷﻜﺎن، ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺁﻧﺎن؛ ﺳﺎﺧﺘﻦ آﻠﻴﺴﺎهﺎ، ﻣﺪارس، درﻣﺎﻧﮕﺎﻩهﺎ،‬ ‫آﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪهﺎ و ﮔﺮوﻩهﺎي ﺧﻴﺮﻳﻪ درﮔﻮﺷﻪ و آﻨﺎر ﺟﻬﺎن اﺳﻼم؛ اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺠﺎﻧﻲ و ﺑﺪون ﻋﻮض‬ ‫ﻣﻴﻠﻴﻮنهﺎ آﺘﺎب ﻣﺴﻴﺤﻲ در ﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن؛ ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺟﺎي دادن ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺴﻴﺤﻲ در آﻨﺎر‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ اﺳﻼﻣﻲ؛ ﻓﺮﺳﺘﺎدن ﺟﺎﺳﻮسهﺎ و ﻣﺰدوران ﺑﻪ دﻳﺮهﺎ و ﺻﻮﻣﻌﻪهﺎ ﺑﺎ ﻧﺎم راهﺒﺎن زن و‬ ‫ﻣﺮد آﻪ وﻇﻴﻔﻪ ﺁﻧﺎن آﻤﻚ ﺑﻪ ارﺗﺒﺎطهﺎ و ﺗﺤ ّكهﺎي ﻣﺴﻴﺤﻴﺎن و ﻧﻴﺰ ﺧﺒﺮﻳﺎﺑﻲ از اوﺿﺎع و‬ ‫ﺮ‬ ‫اﺣﻮال ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺧﻮاهﺪ ﺑﻮد. ﭼﻨﺎنآﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻟﺸﻜﺮ ﺑﺰرﮔﻲ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﭘﺪﻳﺪ ﺁورد ﺗﺎ ﭘﺲ از‬ ‫ﺁﺷﻨﺎﻳﻲ آﺎﻣﻞ ﺑﺎ اوﺿﺎع ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن، ﺗﺎرﻳﺦ ﺁﻧﺎن را ﺳﻴﺎﻩ آﻨﻨﺪ و در آﺘﺎبهﺎﻳﺸﺎن دﺳﺖ ﺑﺒﺮﻧﺪ.‬ ‫٢١ـ ﺳﺴﺖ آﺮدن ﻋﻘﻴﺪﻩ دﺧﺘﺮان و ﭘﺴﺮان ﻣﺴﻠﻤﺎن.‬ ‫ﺗﺮدﻳﺪ اﻓﻜﻨﺪن در ﻣﻴﺎن ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﻨﺸﺎن؛ ﻓﺎﺳﺪ آﺮدن اﺧﻼق ﺁﻧﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺪرﺳﻪهﺎ،‬ ‫آﺘﺎبهﺎ، ﺑﺎﺷﮕﺎﻩهﺎ، ﻧﺸﺮﻳﻪهﺎ و ﻧﻴﺰ دوﺳﺘﺎن ﻏﻴﺮﻣﺴﻠﻤﺎن آﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ زﻣﻴﻨﻪ را ﺑﺮاي اﻳﻦ آﺎر‬ ‫ﻓﺮاهﻢ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮔﺮوﻩهﺎﻳﻲ ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ از ﺟﻮاﻧﺎن ﻳﻬﻮدي و ﻣﺴﻴﺤﻲ و دﻳﮕﺮ ﺁﻳﻴﻦهﺎ‬ ‫ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﻮﻧﺪ آﻪ در آﻤﻴﻦ ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﺎ هﺮ روش ﻣﻤﻜﻦ ﺁﻧﺎن را ﺷﻜﺎر آﻨﻨﺪ.‬ ‫٣١ـ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﻦ ﺁﺗﺶ هﻤﻴﺸﮕﻲ ﺟﻨﮓهﺎ و ﺷﻮرشهﺎي داﺧﻠﻲ.‬ ‫و ﻣﺮزي ﻣﻴﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﻏﻴﺮﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و ﻣﻴﺎن ﺧﻮد ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺎ ﻧﻴﺮوي ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﺒﺎﻩ ﺷﻮﻧﺪ و‬ ‫اﻧﺪﻳﺸﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ و هﻤﺒﺴﺘﮕﻲ را از ﺳﺮﺑﻴﺮون آﻨﻨﺪ؛ ﻧﻴﺮوهﺎي ﻓﻜﺮي و ﻣﺎﻟﻲﺷﺎن ﻧﺎﺑﻮد ﮔﺮدد؛‬ ‫ﺟﻮاﻧﺎﻧﺸﺎن از ﻣﻴﺎن ﺑﺮوﻧﺪ و ﺁﺷﻔﺘﮕﻲ، درهﻢ رﻳﺨﺘﮕﻲ، و هﺮج و ﻣﺮج ﺁﻧﺎن را ﻓﺮاﮔﻴﺮد.‬ ‫٤١ـ وﻳﺮان ﺳﺎﺧﺘﻦ اﻗﺘﺼﺎد و ﻣﻌﺎش ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن.‬ ‫ﻧﺎﺑﻮد آﺮدن آﺸﺘﺰارهﺎ؛ ﺧﺮاب آﺮدن ﺳﺪهﺎ؛ ﺧﺸﻚ ﺳﺎﺧﺘﻦ رودهﺎ؛ ﺗﻼش ﺑﺮاي ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻴﻜﺎري‬ ‫ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﻴﺰار آﺮدن ﺁﻧﺎن از آﺎر؛ ﭘﺪﻳﺪﺁوردن ﻣﻜﺎنهﺎﻳﻲ ﺑﺮاي وﻗﺖﮔﺬراﻧﻲ ﺑﻴﻜﺎران و اﻓﺰون‬ ‫ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﻌﺘﺎدان ﺑﻪ ﺗﺮﻳﺎك و دﻳﮕﺮ ﻣﻮاد ﻣﺨ ّر.‬ ‫ﺪ‬ ‫اﻳﻦ ﺑﻨﺪهﺎ هﻤﻮارﻩ ﺑﺎ ﺷﺮح آﺎﻣﻞ، ﻧﻘﺸﻪهﺎ، ﺷﻜﻞهﺎ و ﻋﻜﺲهﺎﻳﻲ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮد. از دﺑﻴﺮآﻞ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ‬ ‫اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﺳﻨﺪ را در اﺧﺘﻴﺎرم ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﺳﭙﺎﺳﮕﺰاري آﺮدم و ﻳﻚ ﻣﺎﻩ دﻳﮕﺮ در ﻟﻨﺪن ﻣﺎﻧﺪم؛‬ ‫وزارت دﺳﺘﻮر داد ﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻋﺮاق رواﻧﻪ ﺷﻮم ﺗﺎ آﺎر را ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪاﻟﻮهﺎب ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن‬ ‫ﺑﺮﺳﺎﻧﻢ. دﺑﻴﺮآﻞ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: در آﺎر او هﻴﭻﮔﻮﻧﻪ آﻮﺗﺎهﻲ ﻧﻜﻨﻢ. او ﮔﻔﺖ: ﺑﺮ اﺳﺎس ﮔﺰارشهﺎي‬ ‫درﻳﺎﻓﺘﻲ از ﻣﺰدوران، ﺷﻴﺦ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ آﺴﻲ اﺳﺖ آﻪ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ او ﺗﻜﻴﻪ آﺮد؛ او ﮔﻮش ﺑﻪ ﻓﺮﻣﺎن‬ ‫وزارت اﺳﺖ.‬ ‫دﺑﻴﺮآﻞ هﻤﭽﻨﻴﻦ ﮔﻔﺖ: ﺑﺎ ﺷﻴﺦ ﺑﻲﭘﺮدﻩ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮ. ﻣﺰدور ﻣﺎ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﺎ او ﺑﻲﭘﺮدﻩ ﺳﺨﻦ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ و ﺷﻴﺦ هﻤﻪ ﭼﻴﺰ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﺷﺮط ﺁنآﻪ از او در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎ و ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﻲ آﻪ‬ ‫در ﺻﻮرت اراﺋﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪهﺎﻳﺶ ﺑﺮ او از هﻤﻪ ﺳﻮ ﺧﻮاهﻨﺪ ﺗﺎﺧﺖ، ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ ﮔﺮدد. اﮔﺮ ﻻزم ﺷﺪ‬ ‫ﭘﻮل و ﺳﻼح آﺎﻓﻲ در اﺧﺘﻴﺎر او ﻗﺮار ﮔﻴﺮد و ﻳﻚ اﺳﺘﺎن هﺮ ﭼﻨﺪ آﻮﭼﻚ ﻧﻴﺰ در اﻃﺮاف ﻧﺠﺪ، ﺑﻪ‬ ‫او ﺳﭙﺮدﻩ ﺷﻮد. وزارت اﻳﻦ هﻤﻪ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﮔﻮﻳﺎ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ از ﺷﺎدﻣﺎﻧﻲ ﭘﺮواز آﻨﻢ. ﺑﻪ دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺘﻢ: اآﻨﻮن ﻣﻦ ﭼﻪ آﻨﻢ؟ از‬ ‫ﺷﻴﺦ ﭼﻪ ﺑﺨﻮاهﻢ؟ و از آﺠﺎ ﺁﻏﺎز ﻧﻤﺎﻳﻢ؟ دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: وزارت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ دﻗﻴﻘﻲ دارد آﻪ ﺷﻴﺦ ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺁن را اﻧﺠﺎم دهﺪ؛ ﺁن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ:‬ ‫١ـ ﺗﻜﻔﻴﺮ هﻤﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و روا داﻧﺴﺘﻦ آﺸﺘﺎر ﺁﻧﺎن.‬ ‫ﺳﺘﺎﻧﺪن اﻣﻮاﻟﺸﺎن، ﺑﺮ ﺑﺎد دادن ﻧﺎﻣﻮﺳﺸﺎن، ﻓﺮوش ﺁﻧﻬﺎ در ﺑﺎزار ﺑﺮدﻩﻓﺮوﺷﺎن و روا داﻧﺴﺘﻦ‬ ‫ﺁﻧﻜﻪ ﻣﺮدان ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻏﻼم و زﻧﺎﻧﺸﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﻨﻴﺰ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ.‬ ‫٢ـ وﻳﺮان آﺮدن آﻌﺒﻪ.‬ ‫ﺑﺎ اﻳﻦ دﺳﺖﺁوﻳﺰ آﻪ اﻳﻦ ﺑﻨﺎ از ﺑﺎﻗﻲﻣﺎﻧﺪﻩهﺎي ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﻲ اﺳﺖ و ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از اﻧﺠﺎم ﺣﺞ و‬ ‫ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻗﺒﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ و ﻏﺎرت ﺣ ّﺎج.‬ ‫ﺠ‬ ‫٣ـ ﺗﻼش ﺑﺮاي ﺳﺮﭘﻴﭽﻲ از ﻓﺮﻣﺎن ﺧﻠﻴﻔﻪ.‬ ‫ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺑﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ او و ﮔﺮدﺁوردن ﺳﺮﺑﺎزان ﺑﺮاي ﻧﺒﺮد. ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺎن ﺣﺠﺎز، ﺑﺮاي آﺎهﺶ‬ ‫ﻧﻔﻮذ ﺁﻧﺎن ـ ﺑﺎ هﺮ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻤﻜﻦ ـ ﻧﻴﺰ ﺿﺮوري اﺳﺖ.‬ ‫٤ـ وﻳﺮان آﺮدن ﮔﻨﺒﺪهﺎ، ﺿﺮﻳﺢهﺎ، ﻣﻜﺎنهﺎي ﻣﻘﺪس ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﻣ ّﻪ، ﻣﺪﻳﻨﻪ و دﻳﮕﺮ ﺷﻬﺮهﺎ.‬ ‫ﻜ‬ ‫ﺑﻪ دﺳﺖﺁوﻳﺰ ﺷﺮك و ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﻲ، هﻤﭽﻨﻴﻦ ﻟﻜﻪدار آﺮدن ﺷﺨﺼ ّﺖ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎﻧﺶ و ﻣﺮدان ﺑﺰرگ اﺳﻼم ﺗﺎﺟﺎﻳﻲ آﻪ اﻣﻜﺎن دارد.‬ ‫٥ـ ﮔﺴﺘﺮش هﺮج و ﻣﺮج و ﺗﺮورﻳﺴﻢ در آﺸﻮرهﺎي اﺳﻼﻣﻲ.‬ ‫٦ـ اﻧﺘﺸﺎر ﻗﺮﺁﻧﻲ ﺗﺤﺮﻳﻒ ﺷﺪﻩ آﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺣﺪﻳﺚهﺎ در ﺁن ﻓﺰوﻧﻲ وآﺎﺳﺘﻲ اﻳﺠﺎد ﺷﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ.‬ ‫ﭘﺲ از ﺁﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪ، دﺑﻴﺮآﻞ ﮔﻔﺖ: از اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮔﺴﺘﺮدﻩ هﺮاﺳﺎن ﻣﺸﻮ! ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﺬرهﺎﻳﻲ ﺑﻜﺎرﻳﻢ و ﺑﻪ زودي ﻧﺴﻞهﺎي دﻳﮕﺮي ﻣﻲﺁﻳﻨﺪ و ﺁن را ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻣﻲآﻨﻨﺪ. ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ‬ ‫ﺑﺮ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﺑﺮدﺑﺎري، دﻳﺮﻳﻨﻪ ﺑﺴﻴﺎري دارد. و راﻩ را ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻴﻤﻮد. ﺁﻳﺎﻣﺤ ّﺪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻳﻚ ﻣﺮد ﻧﺒﻮد آﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﻘﻼب ﻧﺎﺑﻮدآﻨﻨﺪﻩاي ﺑﺮﭘﺎ آﻨﺪ. ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ هﻤﭽﻮن ﭘﻴﺎﻣﺒﺮش ﺑﺎﺷﺪ و اﻳﻦ اﻧﻘﻼب ﻣﻄﻠﻮب را اﻧﺠﺎم دهﺪ.‬ ‫ﭼﻨﺪ روز ﺑﻌﺪ، از وزﻳﺮ و دﺑﻴﺮآﻞ اﺟﺎزﻩ ﮔﺮﻓﺘﻢ؛ ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮادﻩ و دوﺳﺘﺎﻧﻢ ﺑﺪرود ﮔﻔﺘﻢ؛ ﭼﻮن‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻢ از ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻴﺮون ﺁﻳﻢ، ﭘﺴﺮم ﮔﻔﺖ ﺑﺎﺑﺎ! زود ﺑﺮﮔﺮد؛ ﭼﺸﻤﺎﻧﻢ اﺷﻚﺁﻟﻮد ﺷﺪ و ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻢ از‬ ‫هﻤﺴﺮم ﭘﻨﻬﺎن آﻨﻢ؛ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ را ﺑﻪ ﮔﺮﻣﻲ ﺑﻮﺳﻴﺪﻳﻢ و ﺑﻪ ﺳﻮي ﺑﺼﺮﻩ ﺑﻪ راﻩ اﻓﺘﺎدم. ﭘﺲ از ﻳﻚ‬ ‫ﺳﻔﺮ دراز، ﺷﺒﻲ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿﺎ در ﺑﺼﺮﻩ رﺳﻴﺪم؛ در ﺧﻮاب ﺑﻮد؛ ﭼﻮن ﻣﺮا دﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﺮﻣﻲ‬ ‫ﺧﻮش ﺁﻣﺪ ﮔﻔﺖ؛ ﺷﺐ را ﺗﺎ ﺻﺒﺢ ﺧﻮاﺑﻴﺪم؛ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ: ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻪ ﺑﺼﺮﻩ ﺁﻣﺪ، و ﭘﻴﺶ از ﺳﻔﺮ‬ ‫دوﺑﺎرﻩ ﻧﺎﻣﻪاي ﺑﺮاﻳﺖ ﮔﺬاﺷﺖ. ﺑﺎﻣﺪاد ﻧﺎﻣﻪ را ﺧﻮاﻧﺪم و داﻧﺴﺘﻢ آﻪ ﺑﻪ ﻧﺠﺪ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻧﺸﺎﻧﻲاش‬ ‫را در ﻧﺠﺪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد؛ ﺻﺒﺢﮔﺎﻩ ﺑﻪ راﻩ ﻧﺠﺪ رهﺴﭙﺎر ﺷﺪم و ﭘﺲ از رﻧﺞ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ ﺁﻧﺠﺎ رﺳﻴﺪم و‬ ‫ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ را در ﺧﺎﻧﻪاش ﭘﻴﺪا آﺮدم.‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺁﺛﺎر ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ را در او دﻳﺪم؛ ﺑﻪ او ﭼﻴﺰي ﻧﮕﻔﺘﻢ ا ّﺎ ﭘﺲ از ﺁن درﻳﺎﻓﺘﻢ آﻪ ازدواج آﺮدﻩ اﺳﺖ و‬ ‫اﻧﺪﻳﺸﻴﺪم آﻪ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻧﻴﺮوﻳﺶ آﺎﺳﺘﻪ ﺧﻮاهﺪ ﺷﺪ، ﺑﻪ او ﭘﻨﺪ دادم هﻤﺴﺮش را رهﺎ آﻨﺪ و او هﻢ‬ ‫ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ. ﺑﺎ هﻢ ﻗﺮار ﮔﺬاﺷﺘﻴﻢ آﻪ ﻣﻦ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﻨﺪﻩ او ﻣﻌﺮﻓﻲ آﻨﻢ؛ ﺑﻨﺪﻩاي آﻪ او از‬ ‫ﺑﺎزار ﺧﺮﻳﺪﻩ، در ﺳﻔﺮ ﺑﻮدﻩ و اآﻨﻮن ﺑﺎز ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ و ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻴﺰ ﺷﺪ؛ در ﺑﻴﻦ دوﺳﺘﺎﻧﺶ ﻣﺸﻬﻮر‬ ‫ﺷﺪ آﻪ ﻣﻦ ﺑﻨﺪﻩ او هﺴﺘﻢ؛ او ﻣﺮا در ﺑﺼﺮﻩ ﺧﺮﻳﺪﻩ اﺳﺖ و ﻣﻦ ﺑﻪ دﺳﺘﻮر وي در ﺳﻔﺮي ﺑﻮدﻩام و‬ ‫اآﻨﻮن ﺑﺎزﮔﺸﺘﻪام. ﻣﺮدم ﻣﺮا ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻲﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ؛ ﻣﻦ دو ﺳﺎل ﺑﺎ او ﺑﻮدم و ﻣﺎ زﻣﻴﻨﻪ‬ ‫ﺁﺷﻜﺎر آﺮدن دﻋﻮت را ﻓﺮاهﻢ ﻧﻤﻮدﻳﻢ. در ﺳﺎل ٣٤١١ هﺠﺮي او ﻋﺰم ﺟﺰم آﺮد ﺗﺎ ﻳﺎراﻧﻲ ﮔﺮد‬ ‫ﺁورد و ﻓﺮاﺧﻮان ﺧﻮد را ﺑﺎ واژﻩهﺎي ﻣﺒﻬﻢ و ﺣﺮفهﺎي رﻣﺰﺁﻟﻮد ﺑﺮاي ﻧﺰدﻳﻚﺗﺮﻳﻦ ﻳﺎراﻧﺶ ﺑﺎز‬ ‫ﮔﻔﺖ و ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ دﻋﻮﺗﺶ را ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻲداد. ﻣﻦ ﺑﺮ ﮔﺮد وي ﮔﺮوهﻲ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ ﮔﺮد ﺁوردم آﻪ ﺑﻪ‬ ‫ِ‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ ﭘﻮل ﻣﻲدادﻳﻢ؛ هﺮﮔﺎﻩ ﺁﻧﻬﺎ را در ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ دﺷﻤﻨﺎن ﻧﺎﺗﻮان ﻣﻲدﻳﺪم، ﻋﺰﻣﺸﺎن را ﺳﺨﺖ‬ ‫ﻣﻲآﺮدم. هﺮ ﭼﻪ دﻋﻮﺗﺶ را ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺁﺷﻜﺎر ﻣﻲآﺮد دﺷﻤﻨﺎﻧﺶ اﻓﺰونﺗﺮ ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ. ﮔﺎهﻲ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ‬ ‫ﻓﺸﺎر ﺷﺎﻳﻌﻪهﺎﻳﻲ آﻪ ﻋﻠﻴﻪ او ﻣﻲﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺖ از راهﺶ ﺑﺎز ﮔﺮدد، ا ّﺎ ﻣﻦ ارادﻩ او را‬ ‫ﻣ‬ ‫ﺳﺨﺖ ﻣﻲآﺮدم و ﻣﻲﮔﻔﺘﻢ: ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻣﺤ ّﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﺁﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻴﺶ از اﻳﻦ ﺗﺤ ّﻞ آﺮد؛ اﻳﻦ‬ ‫ﻤ‬ ‫ﻤ‬ ‫راﻩ ﺑﺰرﮔﻮاري اﺳﺖ، هﺮ ﻣﺼﻠﺤﻲ ﺑﺎ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﺳﺨﺘﻲهﺎ و ﺗﻬﻤﺖهﺎ روﺑﺮو ﻣﻲﺷﻮد. ﻣﺎ اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﺑﺎ دﺷﻤﻨﺎن در ﺟﻨﮓ و ﮔﺮﻳﺰ ﺑﻮدﻳﻢ؛ ﻣﻦ ﺑﺮاي دﺷﻤﻨﺎن ﺷﻴﺦ ﺟﺎﺳﻮسهﺎﻳﻲ ﮔﻤﺎردﻩ ﺑﻮدم ـ ﺑﺎﭘﻮل؛‬ ‫هﺮﮔﺎﻩ ﻣﻲﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻓﺘﻨﻪاي ﺑﻪﭘﺎ آﻨﻨﺪ ﺟﺎﺳﻮسهﺎ ﺧﺒﺮ ﻣﻲدادﻧﺪ و ﻣﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻴﻢ ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺁﻧﻬﺎ را‬ ‫درهﻢ ﺷﻜﻨﻴﻢ. ﻳﻚ ﺑﺎر ﺟﺎﺳﻮﺳﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ: ﺑﺮﺧﻲ از دﺷﻤﻨﺎن ﺷﻴﺦ در اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺗﺮور او هﺴﺘﻨﺪ؛ وﻗﺘﻲ‬ ‫آﻪ ﻧﻘﺸﻪ ﺁﻧﻬﺎ را ﺑﺮاي ﺗﺮور ﺷﻴﺦ ﺁﺷﻜﺎر آﺮدﻳﻢ آﺎر ﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ واژﮔﻮﻧﻪ ﺷﺪ و ﻣﺮدم از ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻴﺰار‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪﻧﺪ.‬ ‫ﺷﻴﺦ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﻮل داد آﻪ هﺮ ﺷﺶ ﺑﺨﺶ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را اﻧﺠﺎم ﺧﻮاهﺪ داد؛ وي ﮔﻔﺖ اﻟﺒ ّﻪ اآﻨﻮن ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫ﺘ‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﺁﻧﻬﺎ را ﻣﻲﺗﻮاﻧﻢ اﻧﺠﺎم دهﻢ و اﻳﻦ آﺎر را هﻢ آﺮد. ﺷﻴﺦ ﺑﻌﻴﺪ ﻣﻲداﻧﺴﺖ آﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﭘﺲ‬ ‫از دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ آﻌﺒﻪ ﺁن را وﻳﺮان آﻨﺪ؛ زﻳﺮا دﺳﺖﺁوﻳﺰ اﻳﻨﻜﻪ ﺁﻧﺠﺎ ﻣﺮآﺰ ﺑﺖﭘﺮﺳﺘﻲ ﺑﻮدﻩ‬ ‫اﺳﺖ، ﻣﻮرد ﭘﺬﻳﺮش ﻣﺮدم ﻧﺒﻮد؛ هﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻌﻴﺪ ﻣﻲداﻧﺴﺖ آﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻗﺮﺁن ﺗﺎزﻩاي درﺳﺖ آﻨﺪ. او‬ ‫از ﺣﺎآﻤﺎن ﻣ ّﻪ و اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل ﺑﻪ ﺳﺨﺘﻲ هﺮاﺳﺎن ﺑﻮد. وي ﻣﻲﮔﻔﺖ: اﮔﺮ ﻣﺎ ﺳﺨﻨﻲ در اﻳﻦ دو‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻣﻮرد ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ ﺁﻧﺎن ﻟﺸﻜﺮﻳﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﺎ ﮔﺴﻴﻞ ﺧﻮاهﻨﺪ آﺮد آﻪ ﻣﺎ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ دﻓﺎع در ﺑﺮاﺑﺮ ﺁﻧﻬﺎ‬ ‫را ﻧﺨﻮاهﻴﻢ داﺷﺖ. ﻣﻦ ﻋﺬر او را ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻢ زﻳﺮا هﻤﭽﻨﺎن آﻪ ﺷﻴﺦ ﻣﻲﮔﻔﺖ زﻣﻴﻨﻪ ﺁﻣﺎدﻩ ﻧﺒﻮد.‬ ‫ﭘﺲ از ﺳﺎلهﺎ آﺎر، وزارت ﺗﻮاﻧﺴﺖ »ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦﺳﻌﻮد« را هﻢ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻣﺎ ﺳﻮق دهﺪ؛ ﺁﻧﺎن آﺴﻲ‬ ‫ﭘﻴﺶ ﻣﻦ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ آﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﮕﻮﻳﺪ و ﻟﺰوم هﻤﻜﺎري ﻣﻴﺎن اﻳﻦ دو ﻣﺤﻤﺪ را ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ. دﻳﻦ از ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻮهﺎب و ﻗﺪرت از ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻌﻮد ﺗﺎ هﻢ دلهﺎي ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﭼﻨﮓ ﺁورﻧﺪ و‬ ‫هﻢ ﺑﺪنهﺎﻳﺸﺎن را؛ زﻳﺮا ﺗﺎرﻳﺦ ﻧﺸﺎن دادﻩ اﺳﺖ آﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖهﺎي دﻳﻨﻲ هﻢ ﭘﺎﻳﺪارﺗﺮﻧﺪ و هﻢ ﻧﻔﻮذ‬ ‫ﺑﻴﺸﺘﺮي دارﻧﺪ و هﻢ ﺗﺮﺳﻨﺎكﺗﺮﻧﺪ.‬ ‫اﻳﻨﭽﻨﻴﻦ ﺷﺪ آﻪ ﻗﺪرت ﺑﺰرﮔﻲ در ﺳﻮي ﻣﺎ ﮔﺮد ﺁﻣﺪ؛ )اﻟ ﱢرﻋﻴ ِ( را ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﺣﻜﻮﻣﺖ و دﻳﻦ ﺗﺎزﻩ‬ ‫ﺪ ﱠﺔ‬ ‫ﻗﺮار دادﻳﻢ و وزارت ﭘﻨﻬﺎﻧﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻧﻮ را ﭘﻮل آﺎﻓﻲ ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ، ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺗﺎزﻩ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﻲ ﺧﺮﻳﺪ‬ ‫آﻪ در واﻗﻊ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ آﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ وزارت ﺑﻮدﻧﺪ، ﺁﻧﻬﺎ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﻲ ﺁﻣﻮﺧﺘﻪ و ﺟﻨﮓهﺎي‬ ‫ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻲ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﻣﻦ و ﺁﻧﺎن آﻪ ﻳﺎزدﻩ ﻧﻔﺮ ﺑﻮدﻧﺪ در اﺟﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎي ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز‬ ‫هﻤﻜﺎري ﻣﻲآﺮدﻳﻢ و اﻳﻦ دو ﻣﺤﻤﺪ هﻢ در اﻧﺠﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪهﺎي ﻣﺎ ﭘﻴﺶ ﻣﻲرﻓﺘﻨﺪ، ﺑﺎرهﺎ در ﻣﻮاردي‬ ‫آﻪ وزارت دﺳﺘﻮر ﺧﺎ ّﻲ ﻧﺪادﻩ ﺑﻮد ﻣﺎ ﺧﻮد ﻣﺴﺎﻳﻞ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮارﻣﻲدادﻳﻢ. ﻣﺎ هﻤﮕﻲ ﺑﺎ‬ ‫ﺻ‬ ‫دﺧﺘﺮاﻧﻲ از ﻋﺸﺎﻳﺮ ازدواج آﺮدﻳﻢ، و ﭼﻪ ﺷﮕﻔﺖزدﻩ ﺷﺪﻳﻢ از ﻳﻜﺮﻧﮕﻲ زن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺎ ﺷﻮهﺮش.‬ ‫اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﺎ ﺑﺎ ﻋﺸﺎﻳﺮ ﺑﻴﺶ از ﭘﻴﺶ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺷﺪﻳﻢ و اﻳﻨﻚ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ آﺎرهﺎ هﺮ روز از روز ﭘﻴﺶ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ و ﻣﺮآﺰ ّﺖ ﻣﺎ روز ﺑﻪ روز ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻲﺷﻮد ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي آﻪ اﮔﺮ ﻓﺎﺟﻌﻪاي ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﻲ‬ ‫ﻳ‬ ‫روي ﻧﺪهﺪ ﺑﺬرهﺎي ﭘﺎﺷﻴﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﭼﻨﺎن رﺷﺪ ﻣﻲآﻨﺪ آﻪ ﻣﻴﻮﻩهﺎي ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻪ ﺑﺎر ﺧﻮاهﺪﻧﺸﺴﺖ. ٢‬ ‫. ١ . ٣٧٩١‬ ‫در ﻣﻮرد وهﺎﺑ ّﺖ و ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ ﺁن آﺘﺎبهﺎي ﺑﺴﻴﺎري ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ اﺳﺖ، از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ‬ ‫ﻴ‬ ‫آﺘﺎبهﺎي زﻳﺮ اﺷﺎرﻩ آﺮد:‬ ‫١ ـ ﺗﺠﺮﻳﺪ ﺳﻴﻒ اﻟﺠﻬﺎد ﻟﻤ ّﻋﻲ اﻻﺟﺘﻬﺎد: ﻋﺒﺪاﻟّﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻄﻴﻒ ﺷﺎﻓﻌﻲ، اﺳﺘﺎد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬ ‫ﻠ‬ ‫ﺪ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب.‬ ‫٢ ـ اﻟﺼﻮاﻋﻖ و اﻟﺮﻋﻮد، ﻋﻔﻴﻒاﻟﺪﻳﻦ ﺣﻨﺒﻠﻲ: ﺑﺴﻴﺎري از ﻋﻠﻤﺎي ﺑﺼﺮﻩ، ﺑﻐﺪاد، ﺣﻠﺐ، اﺣﺴﺎء و‬ ‫ﺷﻬﺮهﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﺮاﻳﻦ آﺘﺎب ﺗﻘﺮﻳﻆ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﺁن را ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻧﻤﻮدﻩاﻧﺪ.‬ ‫٣ ـ ﻏﻮثاﻟﻌﺒﺎد ﺑﺒﻴﺎن اﻟﺮﺷﺎد: ﺷﻴﺦ ﻣﺼﻄﻔﻲ ﺣﻤﺎﻣﻲ ﻣﺼﺮي، از ﻋﻠﻤﺎي اﻻزهﺮ ﻣﺘﻮﻓﻲ ٨٦٣١‬ ‫هﺠﺮي.‬ ‫٤ ـ آﺸﻒ اﻻرﺗﻴﺎب ﻓﻲ اﺗﺒﺎع ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب: ﺳﻴﺪ ﻣﺤﺴﻦ اﻣﻴﻦ ﻋﺎﻣﻠﻲ.‬ ‫٥ ـ وهﺎﺑﻴﻬﺎ، ﺗﺮﺟﻤﻪ آﺸﻒ اﻻرﺗﻴﺎب: ﺳﻴﺪ اﺑﺮاهﻴﻢ ﺳﻴﺪﻋﻠﻮي.‬ ‫٦ ـ اﻟﻨﻘﻮل اﻟﺸﺮﻋﻴﺔ ﻓﻲ اﻟ ّد ﻋﻠﻲ اﻟﻮهﺎﺑﻴﺔ: ﺷﻴﺦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦﻋﻤﺮ ﺷﻄﻲ ﺣﻨﺒﻠﻲ دﻣﺸﻘﻲ، ﻣﺘﻮﻓﻲ‬ ‫ﺮ‬ ‫٤٧٢١ هﺠﺮي.‬ ‫٧ ـ اﻟﺘﻮﺳﻞ ﺑﺎﻟﻨﺒﻲ و ﺟﻬﻠﺔ اﻟﻮهﺎﺑﻴﻴﻦ: اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﺑﻦﻣﺮزوق از ﻋﻠﻤﺎي ﻣ ّﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ، ﻣﺆﻟﻒ در اﻳﻦ‬ ‫ﻜ‬ ‫آﺘﺎب ﻧﺎم٠٤ ﻧﻔﺮ از ﻋﻠﻤﺎي ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦﻋﺒﺪاﻟﻮهﺎب را آﻪ در رد وي آﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ،‬ ‫ّ‬ ‫ذآﺮ آﺮدﻩ اﺳﺖ.‬ ‫٨ ـ ﺗﻄﻬﻴﺮ اﻟﻔﺆاد ﻣﻦ دﻧﺲ اﻻﻋﺘﻘﺎد: ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺠﻴﺖ ﻣﻄﻴﻌﻲ ﻣﺼﺮي ﺣﻨﻔﻲ از ﻋﻠﻤﺎي اﻻزهﺮ.‬ ‫٩ ـ اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﻴﺔ ﻓﻲ اﻟﺮد ﻋﻠﻲ اﻟﻮهﺎﺑﻴﺔ.‬ ‫٠١ ـ ﺧﻼﺻﺔ اﻟﻜﻼم ﻓﻲ اﻣﺮاء اﻟﺒﻠﺪ اﻟﺤﺮام.‬ ‫١١ ـ ﻓﺘﻨﺔ اﻟﻮهﺎﺑ ّﺔ: هﺮ ﺳﻪ آﺘﺎب از ﺗﺄﻟﻴﻔﺎت ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﻳﻨﻲ دﺣﻼن ﻣﻔﺘﻲ ﺑﺰرگ ﻣ ّﻪ،‬ ‫ﻜ‬ ‫ﻴ‬ ‫ﻣﺘﻮﻓﻲ ٤٠٣١ هﺠﺮي.‬ ‫٢١ ـ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ وهﺎﺑ ّﺖ: ﺗﺮﺟﻤﻪ آﺘﺎب ﻓﻮق، اﺑﺮاهﻴﻢ وﺣﻴﺪ داﻣﻐﺎﻧﻲ.‬ ‫ﻴ‬ ‫٣١ ـ ﻣﻨﻬﺞ اﻟ ّﺷﺎد: ﺷﻴﺦ ﺟﻌﻔﺮ ﻧﺠﻔﻲ آﺎﺷﻒ اﻟﻐﻄﺎء، ﻣﺘﻮﻓﻲ ٨٢٢١ هﺠﺮي.‬ ‫ﺮ‬ ‫٤١ ـ اﻟﺒﺮاهﻴﻦ اﻟﺠﻠ ّﺔ ﻓﻲ رﻓﻊ ﺗﺸﻜﻴﻜﺎت اﻟﻮهﺎﺑﻴﺔ: ﺳﻴﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻴﻦ ﻗﺰوﻳﻨﻲ.‬ ‫ﻴ‬ ‫٥١ ـ وهﺎﺑﻴﺎن ﭼﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ؟: ﺗﺮﺟﻤﻪ آﺘﺎب ﻓﻮق، اﺑﺮاهﻴﻢ وﺣﻴﺪ داﻣﻐﺎﻧﻲ.‬ ‫٦١ ـ ﺁﻳﻴﻦ وهﺎﺑﻴﺖ: ﺟﻌﻔﺮ ﺳﺒﺤﺎﻧﻲ.‬ ‫٧١ ـ ﺁﻳﺎت اﻟﺒ ّﻨﺎت ﻓﻲ ﻗﻤﻊ اﻟﺒﺪع و اﻟﻀﻼﻻت: ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻴﻦ آﺎﺷﻒ اﻟﻐﻄﺎء.‬ ‫ﻴ‬ ‫٨١ ـ وهﺎﺑﻴﺎن: ﻋﻠﻲ اﺻﻐﺮ ﻓﻘﻴﻬﻲ.‬ ‫٩١ ـ اﻟﻔﺮﻗﺔ اﻟﻮهﺎﺑﻴﺔ ﻓﻲ ﺧﺪﻣﺔ ﻣﻦ؟: اﻟﺴﻴﺪ اﺑﻮاﻟﻌﻠﻲ اﻟﺘﻘﻮي.‬ ‫٠٢ ـ ازهﺎق اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﻲ رد اﻟﻔﺮﻗﺔ اﻟﻮهﺎﺑﻴﺔ: اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﻴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ داود هﻤﺪاﻧﻲ.‬ ‫ّ‬ ‫ﭘﺎورﻗﯽ ﺑﺨﺶ هﻔﺘﻢ‬ ‫)1( ﮔﺮوهﻲ از آﺮدهﺎ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ در ﭘﻨﻬﺎن آﺮدن ﺑﺎورهﺎي ﺧﻮد ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻲآﻮﺷﻨﺪ. ﺁﻧﺎن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ‬ ‫ﺷﻴﻄﺎن در ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ، ﺳﻬﻢ ﺑﺰرﮔﻲ دارد.‬ ‫ﺪ‬ ‫)2( ﻓﺮﻗﻪاي ﻣﺬهﺒﻲ آﻪ »درزي« ﺁن را در ﺳﺎل ٢١٠١ ﻣﻴﻼدي ﺗﺄﺳﻴﺲ آﺮد. اﻳﻦ ﻣﺬهﺐ ﻣ ّﺗﻲ‬ ‫در ﺳﻮرﻳﻪ و ﻟﺒﻨﺎن رواج داﺷﺖ.‬ ‫)3( ﻗﺎرص ﺷﻬﺮي اﺳﺖ ﻗﺪﻳﻤﻲ آﻪ اﻣﺮوزﻩ در آﺸﻮر ﺗﺮآﻴﻪ در آﻨﺎر رود »ﻗﺎرص ﭼﺎي«‬ ‫ﻗﺮار دارد. اﻳﻦﺷﻬﺮ در ﻗﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﻗﻔﻘﺎز واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ.‬ ‫===================================‬