Get documents about "Anandache Samrajya _U_ 1 to 5 Chap
Document Sample
आनंदवनभुवन
आनंदाचे साम्राज्य - जे. कृष्णमूर्ती
अनवाद - ददवाकर घैसास
ु
Marathi Translation of 'Kingdom of Happiness' by Diwakar A. Ghaisas
१ प्रज्ञेची चाहूल २
२ हौस आणण उत्साह ६
३ दे हबद्धी व स्वार्थ
ु ११
४ हृन्मंददर १३
५ सररर्ता आणण सागर १९
६ अनुभवाचे महत्त्व २३
७ सत्संग (र्ोर पुरुषांच्या सान्न्नध्यार्त) २९
८ आनंदे भरीन तर्तन्ही लोक ३१
९ दे वरूप होऊ सगळे ! ३२
१० मन ! सजनशील मन !
ृ ३६
११ जगावे जगासाठी ३९
१२ समपथणाचे रहस्य ४६
१३ मंत्रापुनीर्त उद्यान ५१
१४ चचरं र्तन सार्ी ५६
प्रकरण 1 - अंर्तप्रज्ञेचा स्वर
मला र्तुमच्यापढे काही गोष्टी सांगावयाच्या आहे र्त. त्या र्तुमच्या जीवनार्त
ु
र्तुम्ही रुजवा व वाढवा; त्यामळेच आपल्या खऱ्या आध्यान्त्मक जीवनाची तनन्िर्त
ु
व सबद्ध ओळख र्तुम्हाला पडेल. काहीही नवीन तनर्मथर्ती करावयासाठी प्रर्म खूप
ु ु
र्तळमळ व धडपड असावी लागर्ते हे र्तुम्हाला समजू लागले असावे, आणण ह्या
गोष्टी फलद्रप होण्यासाठी र्तुम्ही स्वर्तःची अशी तनियात्मक दृष्टी, प्रकृतर्तस्वभाव,
ू
सामर्थयथ आणण समजूर्त ववकर्सर्त करणे फार आवश्यक आहे ; त्यासाठीच र्तुमच्या
अंर्तःकरणार्त स्वयंप्रेरणेचा, प्रज्ञेचा ध्वनी उमटावा अशी माझी मनीषा आहे , कारण
त्या अंर्तरं गार्तील शास्त्यामळेच र्तुम्हाला नवतनर्मथर्तीचे खरे मागथदशथन र्मळे ल.
ु
दसऱ्याचे अनकरण करणे सोपे असर्ते व र्तेच र्तुमच्यापैकी पष्कळांना आवडर्ते.
ु ु ु
स्वर्तःचे तनणथय स्वर्तः डोळसपणे घेण्यापेक्षा दसऱ्याची आज्ञा पाळणे ककंवा त्याला
ु
अनसरणे र्तुम्हाला अचधक बरे वाटर्ते. पण अंर्तःप्रज्ञेचा ववकास या
ु
परावलंबीपणामळेच चचरडला जार्तो हे खरे . पहा र्तुमच्या लक्षार्त येर्ते का?
ु
आपल्या अंर्तरं गार्तील हा सक्ष्म ध्वतन मोठा बलवान आदे शक असर्तो. व त्यालाच
ू
सामर्थयथशाली बनववल्याने र्तुम्ही ध्येय प्राप्त करून घेऊ शकर्ता- स्वर्तःला ईन्ससर्त
असलेले ध्येय ! हा ध्वतन अनन्य- सामर्थयथवान होईपयथर्त आपण आपल्या
ध्येयप्राप्तीसाठी र्तळमळीने प्रयत्न करीर्त रादहले पादहजे.
आर्ता र्तुम्ही ववचाराल- हे ध्येय आहे र्तरी कोणर्ते? माझ्यापरर्ते मी सांगर्तो हे
ु
ध्येय म्हणजे अंतर्तम सत्य ! मला असे अंतर्तम सत्य गाठावयाचे आहे की र्ते
गाठले आहे हे माझे मलाच कळे ल, मलाच असे समजून येईल की माझ्यार्तच र्ते
सत्य समर्तथ झाले आहे , मला आर्ता जीवनार्तील छोट्या धडपडी, छोटी वादळे
ू
कधीही ववचर्लर्त करू शकर्त नाहीर्त; त्यांची जरी काही अवस्र्ार्त योग्य र्ती
उपयक्तर्ता असली र्तरी त्यांमळे येर्न पढे सत्यदशथनावर ढगांची आवरणे पडणार
ु ु ू ु
नाहीर्त, आणण या सत्याप्रर्त जाण्यांर्तच मी माझ्या मनाची व भावनांची परमशांर्ती
र्मळवीन माझे ध्येय हे आहे . त्या दृष्टीने प्रार्र्मक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे
आपल्याला प्रत्येकाला आपल्या अंर्तस्फर्तीचा ध्वतन पदोपदी आपल्याला आदे श
ू
दे र्त रादहला पादहजे. ही अंर्तप्रज्ञा रुजवन वाढवर्ता वाढवर्ता आपण स्वर्तःच ववचार
ू
करण्यास व स्वयंप्रेरणेने कृर्ती करण्यासही र्शकले पादहजे. हा ध्वतन वचधथष्णु
करणे म्हणजेच आपले जीवन त्याच्या सचनाप्रमाणे घडववणे होय.
ू
सौंदयाथचा अनकरणाशीं काही संबंध नसर्तो. तनसगथ जसा आहे र्तसा व्यक्त
ु
करण्यार्त कला नसर्ते र्तर ज्या तनसगाथचे र्ती कला हे चचत्ररूप आहे त्या तनसगाथचे
भव्य, प्रर्तीक साकार करण्यार्त असर्ते. आणण आपल्यापैकी प्रत्येकाने असा
अर्भजार्त कलावंर्त की ज्याने सष्टीचे ददव्यत्व आपल्या अणरेणर्तन अनभववर्तांना
ृ ू ू ू ु
उन्मनी अवस्र्ा गाठली आहे व स्वयंप्रेरणेने त्याची कला प्रगट होर्त आहे .
खरे खुरे र्ोर चचत्रकार, कलावंर्त, हे एकांतर्तक नसर्तार्त. र्ते सवथसमावेशक असर्तार्त.
सवथस्पशी असर्तार्त. आपली तनर्मथर्ती ही पररपणथ व्हावी म्हणन आपण बहुववध
ू ू
असले पादहजे. नसत्या गलाबाच्या फलांनी बहरलेली बाग असली र्तर र्ती
ु ु ु
ं
कटाळवाणी वाटे ल, मग गुलाबाच्या ककर्तीही र्तऱ्हा र्तेर्े असोर्त. आपणापैकी
पष्कळांनाही दसऱ्यासारखे आपण व्हावे असे वाटर्ते. कोणत्यार्तरी सांच्यार्त आपले
ु ु
जीवन बंददस्र्त करून दसऱ्यांनी ददलेल्या नमन्यानसार त्याला वळण द्यावे असे
ु ु ु
पष्कळांना वाटर्त असर्ते. परं र्तु पररपणथ अंर्तःप्रज्ञेच्या ववकासाला हे घार्तक असर्ते.
ु ू
आणण अशी ववववधर्ता ठे वनही आपले आनंदाच्या राज्यार्त, आनंदवनभवनार्त
ू ु
मलीन होणार असर्ते, भेट व्हावयाची असर्ते हे ववसरर्ता कामा नये.
आपले राष्ट्रीयत्व, आपले धमथ इत्यादींच्या मळे आपण इर्तरापेक्षा र्तटक व
ु ु
अलग आहोर्त असे मानण्याकडे आपल्या मनाचा कल असर्तो; सष्टी आपल्या ृ
बाहे रची आहे असे समजन आपण वागर्त असर्तो, व आपल्या दृवष्टकोणार्त त्यामळे
ू ु
वेगळे पणा येर्तो. अशी संकचचर्त दृवष्ट बाळगली व कोर्तेपणा उराशी धरला र्तर
ु
नवतनर्मथर्ती न करर्ता आपण ववनाशच जास्र्त करू, आणण र्तमच्या हृदयांर्त प्रज्ञेचा
ु
ध्वतन जागवावा व त्याने र्तम्हाला र्तमच्या स्वर्तःच्या ध्येयाकडे स्वर्तःच र्तयार
ु ु
े
कलेल्या मागाथने जाण्यासाठी मागथदशथन करावे ही माझी इच्छा आहे . आणण
जोपयथर्त र्तम्ही त्या प्रज्ञेच्या प्रकाशांर्त चालाल र्तोपयथर्त र्तमचा मागथ चकणार
ु ु ु
नाही, र्तमचा प्रमाद आहे र्तो दसऱ्यांच्या आर्ता पाळण्यांर्त, दसऱ्यांच्या कल्पनांनी
ु ु ु
भारून जाण्यार्त व दसऱ्यांच्या प्रचीर्तीवर ववसंबन राहाण्यांर्त ! मी माझे सत्य
ु ू
ध्येय, पणथ शांर्तीचे प्राप्तव्य व प्रेम दयालत्वाचे मन्र्तव्य र्तमच्यापढे स्पष्ट करून
ू ु ु ु
सांगेनही, पण र्तम्ही र्तमच्या स्वप्रयत्नानेच र्ते प्राप्त करावयाचे आहे , आणण
ु ु
सत्याची मळर्तत्त्वेही जरी मी सांगेन र्तरी र्तमच्या अंर्तःस्फर्तीचा ववकास करूनच,
ू ु ू
र्तमची बद्धी प्रगल्भ करूनच र्तम्ही त्या उच्च अवस्र्ेप्रर्त याल, की जेर्े आपली
ु ु ु
खरीखरी भेट घडेल.
ु
मला ही माझ्या जीवनांर्तील फार श्रेष्ठ गोष्ट वाटर्ते. कोणी ककर्तीही मोठा असो
व लहान असो, र्तो जे सांगर्तो र्ते मला सत्य वाटर्त नसेल र्तर मी त्याचे कधीही
ऐकणार नाही. ज्याच्यासाठी माझे हृदय उचंबळर्त नाही, मन कासावीस होर्त
नाही, अंर्तःकरण प्रतर्तसाद दे र्त नाही व जे र्मळवण्यासाठी न्जवाची र्तळमळ
उत्पन्नच होर्त नाही असे ध्येय, अशा श्रद्धा मला नकोच आहे र्त. सामान्य
माणसासारखे कोमटपणे न जगर्ता र्तुम्ही आपल्या अंर्तःप्रज्ञेचा मागोवा घ्या,
आणण जीवनाच्या नवनवीन मागाथचा शोध करा; दसऱ्यांच्या नाना प्रकारच्या
ु
मागाांनीं फरफटर्त जाऊन स्वर्तःची वार्ताहर्त अवस्र्ा करून घेऊ नका.
े
हे ध्येय आत्मसार्त ् करण्यासाठी अंर्तःस्फर्तीचा ववकास र्तर कलाच पादहजे.
ू
र्तसेच मन व भावना यांचे ससंवाददत्वही आवश्यक असर्ते; कारण अंर्तःप्रज्ञाही
ु
समर्तोल मन-भावनांर्तन सलभर्तेने व्यक्त होर्त असर्ते. 'प्रज्ञा' ही चैर्तन्याचा
ू ु
कानमंत्र असर्तो. र्तो आपल्या जीवनाचा परवलीचा शब्द असर्तो. आपले शक्तक्तशाली
मन व प्रबल भावना तनदोष स्वच्छ करून परस्परसापेक्ष अशा जेवढ्या एकरूप
करू र्तेवढ्या प्रमाणार्त अंर्तःप्रज्ञेचा शब्द अचधक स्पष्ट ऐक येईल. ही अंर्तःप्रज्ञा
ू
सवाथच्या भागधेयांर्त असर्ते, अणखल मानवजार्तीची र्ती ठे व आहे , कणा एकट्या ु
माणसाची र्मरासदारी नाही. आणण र्तुमच्या भावना कमजोर असन काय उपयोग? ू
प्रत्येक भावना, मग र्ती प्रीर्तीची असो, दयेची असो, सखाची असो- अत्यंर्त
ु
उत्कटच असली पादहजे. ज्याला भावनाच नाहीर्त र्तो माणूस अगदीच तनरुपयोगी
असर्तो; उलट जर त्याच्या भावना प्रखर व प्रबळ असर्तील र्तर त्यांना र्तो प्रयत्नाने
े
र्तरल व पररपणथ करू शकल, जरी त्याच्या भावना चकीच्या असल्या र्तरी त्या
ू ु
े
सधारू शकल. जो कठोर व बेपवाथ असर्तो. र्तो नवतनर्मथर्ती करू शकर्त नाही,
ु
कशाचा खरा नाश ही करू शकर्त नाही, ककंवा ववधायक कायथही करू शकर्त नाही.
जगार्तील मोठे मोठे ववनाशकारी लोक पादहलेर्त र्तरी र्ते व्यक्तक्त या दृष्टीने असामान्य
असर्तार्त. र्ती खुजी व कोत्या मनाची माणसे नसर्तार्त, त्यांच्यांर्तही ककत्येकदा एक
आियथकारक र्तत्त्व दृग्गोचर होर्त असर्ते. उत्कट प्रेर्मक कधी कद ू मनाचा नसर्तो.
म्हणन भावनांची श्रीमंर्ती जेवढी चांगलीच, पण त्या भावना र्तमच्या अंककर्त
ू ु
पादहजेर्त. नाहीर्तर झपाट्याने वाढणारी र्तणे जसा उद्यानांर्तील सन्दर फलाफळांच्या
ृ ु ु
झाडांचा नाश करर्तार्त र्तशी र्ती भावनारूपी र्तणे प्रज्ञेला अडर्ळा करर्तील. र्तुमच्या
ू थ
भावना अधथस्फट असर्तील, अपररपक्व असर्तील र्तर प्रयत्नपवक भावना दृढ करीर्त
ु
जा; तनत्य दररोज असल्या भावनांचा पररपोष करीर्त राहावे. भावभावना
नसाव्यार्त ही कल्पना अज्ञानमलक आहे . आध्यान्त्मक दृष्टीने र्ती चकीची आहे ,
ू ु
भावनांचा अगदी बदबद् करणारा झरा हृदयार्त असू द्या, पण त्याला घाटदार
ु ु
वळण असू द्या, नाहीर्तर दःखच पढे नर्शबी येर्ते. त्यांना आवर घार्तला नाहीर्त र्तर
ु ु
अंर्तःप्रज्ञेचा मलस्त्रोर्तापासन त्या र्तुम्हाला दर घेऊन जार्तील, आणण ध्येयपर्ावरून
ू ू ू
चालण्याचे सोडून र्तम्ही कठल्यार्तरी आडवाटे ने भरकटर्त जाल, र्तरी पण मी
ु ु
सांगेन की भावनांची गंगोत्री जवळ असू द्या; मात्र त्यांची मौज पहा. प्रवाहांर्त
वाहून जाऊ नका
प्रत्येक बाबर्तीर्त नन्नाचा पाढा चगरववणे बरे नाही. आपल्या कवचांर्तन बाहे र
ू
पडून धाडसाने पढे जा. मला र्तर या धाडशीपणाचे फार आकषथण वाटर्ते; आपण
ु
ककर्ती एकमेकांची नक्कल करण्याचे प्रयत्न करर्तो, नाही का? एकाच चाकोरीचे
ववचार करावे, एकाच माणसाभोवर्ती घोळका करावा, असे आपल्याला वाटर्ते.
एकाद्या र्तरी सामदातयक चळवळीर्त भाग घेर्तला पादहजे नाहीर्तर आपली प्रगर्तीच
ु
होणार नाही असेही भय आपण बाळगीर्त असर्तो. प्रगर्ती म्हणजे काय? प्रगर्ती
म्हणजे र्तुमचा खरा आनंद; एरव्ही प्रगर्ती हा शब्द मात्र आहे . मी र्तरी स्वानंदार्त
राहीन, जग ज्या बारक्या बारक्या सखांची लालच दाखवर्ते तर्तला भलणार नाही.
ु ू ु
जोपयथर्त र्तम्ही र्तमच्या दृष्टीपढे स्पष्ट आहे र्तोपयांर्त र्तम्ही कोणत्या धमथपंर्ाचे
ु ु ु ु
आहार्त तर्तर्े र्तुम्हाला कोणत्या इर्तमानाने वागवले जार्ते, कोणर्ती बबरुदे र्तुम्ही
र्मरवर्ता याला काही अर्थ र्तरी आहे काय? भगवान ् बद्ध मोठे असामान्य,
ु
ववलक्षण माणस! त्यांचे र्शष्य र्तरी काय यःकन्िर्त ् माणसे होर्ती काय! त्या
ू
यगार्तले र्ते सगळे अपवादात्मक उच्च प्रज्ञेचे लोक होर्ते. त्या सवाथचे ध्येय एकच
ु
होर्ते, गरू एकच होर्ता व प्राप्तव्य एकच होर्ते र्ते म्हणजे बद्ध - मानवी
ु ु
समाजसरोवरार्तील उत्कृष्ट कमळ ! आणण र्ते र्शष्यही ववववधर्तेने नटलेले पण
आपल्या परी महान ् व्यक्ती होर्ते. अशी असावी आपली उत्गर्ता- ंु
चगररर्शखरासारखी.
==========
२ हौस आणण उत्साह
जीवनाबद्दल हौस असली पादहजे; कारण हौसच नसेल र्तर र्तुम्ही काहीच करू
शकर्त नाही. या हौसेचे महत्त्व र्तुमच्या मनावर बबंबेल र्तेवढे चांगले. ही हौसही
अत्यंर्त असावी. वरवरची नसावी. मला सवथ गोष्टीर्त रस वाटर्तो, सगळ्याच गोष्टीर्त
हौस वाटर्ते कारण माझ्या भोवर्तालच्या यच्चयावर्त ् सष्टीपासन मला र्शक्षण
ृ ू
र्मळर्ते. या जीवनार्त सत्य, शांर्ती, आनंद व अंतर्तम शाश्वर्ती यापेक्षा अन्य काही
प्रर्तीर्त होर्त नाही. सवथत्र र्तेच ददसर्ते
ही हौस खरोखरीची असावयाची म्हणजे सदोददर्त मन आणण भावना न्जवंर्त
पादहजेर्त, कियाशील पादहजेर्त, पें गळलेल्या असन चालणार नाही. माझी न्जवंर्त
ु ू
भावना र्तमच्या हृदयांर्त ओर्तर्ता आली असर्ती र्तर र्तम्हाला र्तमच्या भावना सजीव
ु ु ु
करणे सोपे झाले असर्ते; पण र्तम्ही स्वर्तःच सर्तर्त शोध घेर्त, असार र्ते र्तक्षणी
ु
दर सारीर्त, ध्येयप्राप्तीची र्तळमळ जागर्त करायची आहे ; आणण जीवनापासन
ू ृ ू
क्षणोक्षणी र्शकण्याची ही हौस नसली र्तर र्तम्ही खऱ्या त्यागाचे र्शक्षण घेऊ
ु
शकणार नाही. ही हौस र्तम्ही जर खऱ्या अर्ाथने स-संस्कृर्त असलार्त र्तरच असेल.
ु ु
रानटी मानवाला सगळाच पाढा पदहला असर्तो, र्तो जीवनाच्या मानवी पायरीवर
आर्ताच कठे पाय ठे वीर्त असर्तो. नाना कमे करीर्त असर्तो, दःख भोगण्यासही
ु ु
र्शकर्त असर्तो, संचचर्त जपर्त असर्ते, अगदी प्रार्र्मक स्वरूपाची तनर्मथर्तीही
करायला र्शकर्त असर्तो. त्याचे जीवनच मयाथददर्त असर्ते; जीवनार्त त्याला भौतर्तक
व शारीररक सखदःखाचीच ओळख होर्त असर्ते. शाररररक अनभवच र्तो जमवीर्त
ु ु ु
असर्तो. पण ककत्येक जन्मांच्या अनभवांर्तन समिान्र्त झालेला ससंस्कृर्त माणस
ु ू ु ु ू
ज्ञान, अनभव, वववेक या गोष्टीर्त ववकर्सर्त झालेला असर्तो. त्याची प्रज्ञाही जागर्त
ु ृ
होऊ लागलेली असर्ते. सदसदिवेकाने र्तो कमी महत्त्वाच्या ककंवा बबनमहत्त्वाच्या
गोष्टी सर्तर्त बाजला टाकीर्त असर्तो. आणण सत्यशोधनाची हौस तनमाथण होण्यास
ू
अशा ससंस्कृर्त माणसाला हा वववेकाचाच एकमेव मागथ असर्तो.
ु
पण रानटी मनष्याला शारीररक सखाची जी हौस त्याच्या पार्तळीवर जशी
ु ु
उत्कटपणे वाटर्ते, र्तशी उत्कटपणे आपल्याला र्तुम्हाला व मला सत्याची हौस
वाटली पादहजे. त्या हौसेवर आपले जीवनमरण अवलंबन आहे इर्तकी र्ती
ू
रोमांचकारी असली पादहजे. पण प्रवत्ींच्या आहारी जाऊन तनत्य आपल्या
ृ
संचचर्तार्त भर टाकणाऱ्या रानटी माणसापेक्षा र्तुम्ही अगदी वेगळ्या मागाथवर पावले
टाकीर्त आहार्त; र्तुम्ही र्तर संचचर्तापासन मक्ती र्मळण्यासाठी प्रयत्नशील आहार्त;
ू ु
दे ह म्हणजे रानटी माणसाचे सवथस्व असर्ते! पण र्तुमचे सवथस्व म्हणजे ही
अंर्तःप्रज्ञा होय. र्तुमची इच्छाशक्ती व भावनाशक्ती वाढवन आणण वळवन र्तुम्ही या
ू ू
अंर्तःप्रज्ञेचा शब्द ऐकावयास र्शकले पादहजे, आणण हौस हाच र्तमचा याबाबर्तीर्त
ु
र्मत्र आहे ; त्यामळेच जो अंर्तरं गध्वतन ऐकावयास र्तुम्ही उत्सक आहार्त र्तो र्तुमचा
ु ु
गरु होईल; र्तमच्या जीवनार्तील एकमेव पर्प्रदशथक होईल, वाटाड्या होईल.
ु ु
ही हौस जागर्त करण्यासाठी र्तम्ही दक्ष, सावध असले पादहजे. ववचार
ृ ु
करण्यास र्शकले पादहजे, र्तमची कल्पनाशक्ती उपयोगार्त आणण्यास र्शकले
ु
पादहजे, प्रत्येक दःखमय अवस्र्ेर्तन स्वर्तः प्रत्यक्ष न जार्ता दसऱ्याच्या
ु ू ु
उदाहरणावरून, मन व्यापक करून अनभववण्यास र्शकले पादहजे. मी र्तम्हाला
ु ु
एक माझेच उदाहरण सांगर्तो. परवा मी मनाच्या कल्पनाशक्तीच्या जोरावर माझ्या
भावाबरोबर कफरावयास गेलो. एका पायवाटे ने आम्ही चालर्त होर्तो, पण सगळा
वेळ मला वाटे की त्याची सावली व माझी सावली यार्त फरक आहे . त्याची
सावली जरा ववरळ र्तर माझी दाट व अचधक काळी आहे . असे का याचा मी
ववचार करू लागलो. र्तेव्हा कळून आले की माझी जाणीव जेवढी माझ्या दे हार्त
कदद्रर्त झाली आहे तर्तर्तकी र्ती माझ्या भावाच्या दे हार्त झाली नाही. दोन
ें
कमीजास्र्त काळ्या काचांमधन बाहे र पादहल्यासारखे वाटर्त होर्ते व जास्र्त काळी
ू
काच मी झालो होर्तो. काही वेळाने मी दोन्ही कल्पनाजन्य छाया सारख्याच घन
ू थ
बनवू शकलो, व माझे व माझ्या भावाचे एकरूपत्व मी पणपणे अनभवू शकलो. ु
आणण एकदा मी करणावर पडलो होर्तो. गवर्ताच्या पात्यावर माझी दृष्टी गेली.
ु
अजन पदहले कोंब न फटलेल्या गवर्ताच्या बीच्या अंर्तरं गार्त जावे अशी उत्कट
ू ु
े
कल्पना माझ्या मनार्त आली. पदहला एकरी अंकर फटर्ताना त्या बीला पडलेला
ु ु
इवलासा र्ताण मी अनभवू लागलो. मग अंकर होऊन वाढलो, त्यांर्तील रसही मीच
ु
झालो व दोन र्तीन कोवळी पार्ती फटली र्तीही मीच झालो. मार्तीचे इवले ढे कळ
ु ू
े
बाजस ढकलन वर डोक काढणाऱ्या त्या अंकराच्या अंर्तरं गार्तन बाहे र पडून मी
ू ू ु ू
माझ्या या दे हांर्त परर्त आलो र्तेव्हा मनाशी म्हणले- “माझे वेगळे अन्स्र्तत्व
हरवन टाकण्याचे सामर्थयथ पादहजे, यापेक्षा अन्य काही मला नको. कारण ’अहं ’
ू
ू थ
ला मी पणपणे ववसरे न व सष्टीशी र्मसळून जाईन. चराचर मीच होईन. खतनजे,
ृ
वनस्पर्ती, प्राणी, मानव- सवाांच्या जीवनाशी एकरूप होईन, सत्याच्या अचधक
ू थ
जवळ जाईन; पररपणर्तेशी पोहोचेन. यामध्ये अडचण येर्ते र्ती या संकचचर्त ु
मीपणाची, आणण त्याने तनमाथण होणाऱ्या िै र्ताची.
हौस उत्पन्न होण्यासाठी जागर्त मन, जागर्त भावना यांचबरोबर एकमेकांचे
ृ ृ
तनरीक्षण, एकमेकांपासन बोध घेणे यांचीही आवश्यकर्ता आहे . र्तुमचा उत्साह
ू
तनन्िर्त होईपयांर्त व सत्याची ठाम गोडी लागेपयांर्त र्तुम्ही प्रत्येक घटना प्रत्येक
गोष्ट चाचपन र्तपासन घेर्तली पादहजे. असे करर्ता करर्ता वरवरचा चौकसपणा
ू ू
जाऊन त्यादठकाणी प्रज्ञावंर्ताची प्रखर न्जज्ञासा हृदयार्त र्तेवू लागली पादहजे.
प्रज्ञावंर्त म्हणजे कोण? ज्याला ध्येय नीट ददसर्त आहे , ज्याचा उत्साह अखंड
आहे , जो ध्येयाकडे धीराने सर्तर्त जार्त आहे , आपली दृष्टी तनदोष ठे वन ू
ध्येयापासन जो र्तो जरा सद्धा ढळू दे र्त नाही, आयष्यार्तल्या छोट्यामोठ्या
ू ु ु
अडचणीर्त जो बडून जार्त नाही, कौटुंबबक वववंचना व जगार्तील अडचणी यांनी
ु
खचन जार्त नाही, र्तर उलट त्यांना र्तो पदोपदी झटकन उत्साहाने वागर्त असर्तो
ू ू
व ध्येयपर्ावर संभ्रर्मर्त होर्त नाही र्तोच खरा प्रज्ञावन्र्त होय. या उलट सामान्य
प्रतर्तष्ठावप्रय माणस जगाच्या व्यापारार्त बडून जार्तो, ध्येय त्याला ददसर्त नाही,
ू ु
पररन्स्र्र्तीचा र्तो बळी ठरर्तो, आणण जीवनावरील आपली खरी पकड गमावन ू
बसर्तो.
ध्येय गाठण्यासाठी र्तम्हाला जगाची गडबड व खळबळ ववसरायला हवी.
ु
मानर्सक व नैतर्तक सामर्थयथ वाढववणारा व ध्येयपर्ावर वेगाने पढे नेणारा जोम
ु
र्तमच्याजवळ असला पादहजे. र्तटपंज्या लोकापरर्ते आपले सहाय्य मयाथददर्त न
ु ु ु ु
ठे वर्ता र्तम्हाला जर साऱ्या जगाला सहाय्य करावयाचे असेल र्तर प्रर्म र्ते ददव्य-
ु
दशथन र्तम्हाला झाले पादहजे, आणण जेव्हा र्तम्ही त्या ददव्यत्वाने ओर्तप्रोर्त भरून
ु ु
जाल, चैर्तन्याचेच अंश व्हाल, जेव्हा र्ती दृष्टी र्तमची स्वर्तःची असेल, व सत्य
ु
र्तम्ही स्वर्तः ओळखले असेल र्तेव्हाच र्तम्ही र्ते दसऱ्यांसाठी उपलब्ध करू शकाल,
ु ु ु
त्याच्याकडे इर्तरांना वळवू शकाल. खरी र्तमची आकांक्षा व कर्तथव्य हे च आहे की
ु
र्तम्हाला प्राप्त झालेले दशथन र्तम्ही इर्तरांनाही घडवू शकाल. र्तमच्या छोट्याशा
ु ु ु
जगार्त शहाणपणा र्मरववणे व पाठ र्ोपटून घेणे हे र्तमचे ध्येय नसावे.
ु
भगवंर्त सवाांचाच गुरु आहे . त्याचे प्रेम साऱ्या जगावर आहे . त्याचे ज्ञान व
भक्ती, प्रीर्ती- ही काय मोजक्या लोकांसाठीच आहे ? चारचौघा लोकांना प्रेमदान
दे ऊन त्या गुरूचेही समाधान नाही होणार. र्तो येर्तो र्तो सवाांसाठी जीवनाचा आनंद
सवाांच्या हृदयांर्त उपजावा, सौंदयाथला सवाांच्या जीवनार्त जाग यावी यासाठी र्तो
े
येर्तो. आणण ही गोष्ट न्जर्तक्या अचधक लोकांच्या ध्यानी येईल तर्तर्तक हवेच आहे ,
जेवढे अचधक लोक दार्तत्वाने ओसंडर्तील, जेवढ्या अचधक लोकांनी संघषाथला र्तोंड
ृ
े
दे ऊन त्यावर मार्त कलेली असेल, जेवढ्या अचधक लोकांनी आपल्या अंर्तरं गार्त ही
प्रज्ञाज्योर्ती उजळली असेल र्तेवढे चांगले, कारण असेच लोक त्या भगवंर्ताला
र्तत्त्वर्तः जाणर्तील, त्याच्याप्रमाणे वागर्तील व साऱ्या जगाच्या उपकारासाठी
उर्तरर्तील, खरे सेवाशील होर्तील.
मी र्तुम्हाला भगवान ् बद्धांच्या र्शष्याबद्दल सांगर्त होर्तो. र्ते सामान्यजन
ु
ंु
नव्हर्ते. र्ते अलौकककच होर्ते. अरण्यार्तील उत्ग वक्षराजांप्रमाणे होर्ते र्ते; साऱ्या
ृ
लोकांना छाया दे ण्याचे बळ त्यांच्यार्त होर्ते. उच्चपदावरील लोकांनाही प्रीर्तीची
दे णगी र्मळर्त नाही- र्ती अशा उत्कृष्ट व्यक्तक्तमत्वाकडून र्मळू शकर्ते. त्यांचे मन
े
बद्धमनाशी भर्मकवरून चालर्त असर्त; र्ते त्याच्या परमपदाशी एकरूप झाले होर्ते
ु ू
म्हणूनच बद्धांच्या वैभवाचा काही अंश र्तरी र्ते जगाला दे ऊ शकले. आणण र्तुम्ही
ु
त्या वक्षराजाप्रमाणे व्हा; दऱ्यांर्तील खरटी झाडेझडपे नका होऊ! र्तशी झडपे
ृ ु ु ु
अगणणर्त आहे र्त. त्यांची सावली त्यांना सद्धा परर्त नसेल; पण वक्षराज झालार्त
ु ु ृ
र्तरी झडुपाशी असलेले आपले नार्ते नका ववसरू. कारण साधे लव्हाळे होणे
ु
र्शकाल, साधी कोरांटी होणे र्शकाल र्तेव्हाच वटवक्ष होण्याची वाट मोकळी होईल.
ृ
जीवनार्त हौस येऊ दे म्हणजे अशी येऊ दे . ददवसाचा प्रत्येक क्षण उत्कटर्तेने
जगा. परवा बायबल मध्ये वाचर्ता वाचर्ता एक वाक्य आढळले, “माझ्या पत्रा, ु
र्तला दे वाची सेवा करायची आहे का? र्तर मग मोहाला र्तोंड दे ण्यास र्तझ्या
ु ु
जीवाने र्तयार असले पादहजे”. हा मोह मात्र फार वेगळा - योग्य कर्तथव्य, योग्य
धाडस करावयाचा. कायावाचामनाने असे धाडस करा की सेवा करण्यार्त दे ण्यार्तील
आनंदाचे धनी व्हाल. असे वरच्या श्रेणीचे धाडस कवण्यासाठीच र्तम्ही ससंस्कृर्त
ु ु
असले पादहजे. मला र्तर वाटर्ते उत्कृष्ट भव्य माणस घाणेरडा, अधथवट, दबळ
ू ु थ
नसेल. त्याच्या परीने र्तो अत्यंर्त मोठा असेल. मी दे हाने मोठा म्हणर्त नाही, र्तर
‘भावनांनी व मनाने मोठा’ म्हणर्तो.
हा उत्साह, ही हौस व हा ससंस्कृपणा र्तरच र्तुम्हाला अंर्तरात्म्याचे
ु
स्फर्तीदायक संदेश स्पष्ट ऐक येर्तील. त्या संदेशार्त एक अदृश्य दरारा असेल.
ू ू
आपण जरी शरीर तनरोगी ठे वणे जरूर आहे , सबक व शोभेल असा पेहराव करणे
ु
जरूर आहे , दे ह तनमथळ ठे वणे जरूर आहे र्तरी ह्या शारीररक ससंस्काराहूनही
ु
अचधक मोलाचे आहे र्त र्ते भावनांचे व ववचारांचे ससंस्कार! ककर्तीही टापदटपीने
ु
बाह्यर्तः रादहलार्त र्तरी जोवर अंर्तरं गार्त सव्यवन्स्र्र्तपणा नाही र्तोवर प्रज्ञाशब्द
ु
ऐक येणार नाही लक्षार्त ठे वा, मी टापदटपीच्या राहणीवर टीका करीर्त नाही, र्ती
ू
र्तर हवीच, पण त्याहीपेक्षा ववशद्ध भावनेची व ववचारांची महर्ती जास्र्त आहे .
ु
उदात् भावनांनी न्जवाला जे समाधान व शांर्ती लाभर्ते त्यापेक्षा जगार्तील
कोणत्याही वस्र्तूने अचधक र्मळर्त नाही. ही र्तुमच्या न्जवाची र्तुमच्या
हृदयमनाकडून नेहमी अपेक्षा असर्ते व मला ही उदात्र्ता र्तुमच्या दठकाणी
आणावी अशी फार र्तळमळ वाटर्ते. र्तुम्ही कोठे ही असलार्त - शाळे र्त असलार्त
ककंवा लोकांपढे प्रर्सद्धी पावलेले पढारी असलार्त र्तरी जोपयांर्त अंर्तःप्रज्ञेकडे लक्ष
ु ु
ठे वन राहाल, र्तोपयांर्त र्तुमची जार्त, धमथ, र्लंग, वणथ, प्रकृर्ती, स्वभाव, यांपकी
ू ै
कशालाही ववशेष महत्त्व नाही. हे सगळे भेद म्हणजे क्षणभंगुर जगार्तील संकर्त े
असर्तार्त. जोपयांर्त मी मक्त आहे आनंदी आहे व सरळ मनाचा आहे र्तोपयांर्त मी
ु
कोण व कसा आहे हे सांगण्यासाठी दसऱ्या माणसाचे मर्त कशाला हवे आहे ? हा
ु
अचधकार दसऱ्या कोणाकडे द्यावासा मला वाटर्त नाही. र्तुमच्यापैकी अजूनही र्ते
ु
संशयात्मे आहे र्त, जे अजूनही जीवनार्तील मोघ आशांनी जखडलेले आहे र्त त्यांना
दसऱ्यांकडून शाबासकी हवी असर्ते, आशीवाथद हवे असर्तार्त. त्यांची स्वर्तःवरची
ु
श्रद्धा डळमळीर्त असर्ते. असे लोकच धमाथच्या क्षेत्रार्त नव्या नव्या कमथठपणाला
जन्म दे र्त असर्तार्त. पण जोपयांर्त र्तम्ही प्रज्ञेच्या प्रकाश झोर्तार्त ध्येय नीट पाहून
ु
सरळ चालर्ता र्तोपयांर्त लोक काय म्हणर्तार्त याची पवाथच नको आहे . कारण र्तुम्ही
सवोच्च संदेशाप्रमाणे- जो साऱ्या जगाच्या अंर्तरं गार्तन स्फरर्त असर्तो त्याप्रमाणे
ू ु
वागर्ता व म्हणनच र्तम्ही सत्य मागाथवरच असर्ता.
ू ु
े
र्तमच्या चमथचक्षूंपासन लपलेल्या, इर्तकच काय पण र्तमच्या जाणणवेर्त अजन
ु ू ु ू
न आलेल्या गोष्टी र्तम्हाला हव्याशा वाटाव्यार्त ही माझी र्तळमळ आहे , कारण
ु
एकदा र्तम्ही त्या पादहल्यार्त, एकदा र्तम्ही त्या जाणल्यार्त की र्तम्ही बाहे र
ु ु ु
जगार्त जाऊन इर्तरांच्या दृष्टीवरील भ्रमाचे पटल दर करू शकाल. खरोखर
ू
लहानसहान दे वर्ता, मर्ते, पजाअचथना आणण साधना लोकांना दे ण्यार्त काय अर्थ
ू
आहे ? र्तमच्यापैकी प्रत्येकजण सत्याचा संदेष्टा झाला पादहजे, आपल्या स्वर्तःच्या
ु
े
उदाहरणाने झाला पादहजे. दसऱ्यांनी कलेल्या घोषणावर समाधान न मानर्ता
ु
आपणास स्वर्तःच्या डोळ्यांनी सत्य दशथन घडावे, आपल्याला स्वर्तःला आत्मबोध
ऐक यावा अशी र्तळमळ ककर्ती महत्त्वाची आहे हे सांगायला शब्द अपरेच ठरर्तील.
ू ु
प्रर्म र्तम्हाला ही र्तळमळ हवी, मग र्ती र्तळमळ सत्यदशथनानेच शमली पादहजे,
ु
र्तसे होर्ताना जीवनववकास घडवू येर्तो. आपल्यापैकी प्रत्येकजणाने स्वर्तःभोवर्ती
े
आपले असे एक जग तनमाथण कलेले असर्ते; आणण सारा वेळ जो र्तो स्वर्तःबद्दलच
ुथ
ववचार करीर्त असर्तो; र्तो त्या छोट्या जगाचा, वर्तळाचा कद्र बनलेला असर्तो.
ें
पण स्वर्तःच्या सजनशक्तीबद्दल ववचार करावा आणण संकचचर्त मी पणा ववसरून
ृ ु
े
शक्य तर्तर्तक आपण सगळे एकात्म आहोर्त यावरही ववचार करावा. म्हणजे
दे हांची वैर्शष्टय़े जागच्या जागी असू दे र्त, मी सावळ्या रं गाचा असेन, कृष्णवणथ
े
कसांचा असेल र्तर कणी गौरवणथ असेल; पण आपण आपले जीवन एकात्म आहे
ु
असे अनभवू या. सष्टीशी एकरूप होऊनही स्वर्तःचे वैर्शष्ट्य व दृवष्टरक्षण करणे
ु ृ
हे च जीवन होय.
३. दे हबुद्धी व स्वार्थ
सत्याचा साक्षात्कार होण्यासाठी जे प्रयत्न करावयाचे त्यांच्यामागे व्यक्तक्तगर्त
समाधान र्मळववण्याचा ककंवा आपल्या एकट्याच्या सखाचाच हे र्तू नसावा; र्तर
ु
सेवा व सहाय्य यासाठीच सत्य शोधन असावे. सेवा करणे व इर्तरांना मदर्त
ू
करणे हे लहान आणण खालच्या दजाथच्या लोकांचे काम आहे असे समजू नका;
लोकसेवा ही प्रतर्तष्ठा दे णारी आहे र्तेव्हा प्रतर्तष्ठावप्रय माणसांनी वाटले र्तर र्ती
करावी असेही समजू नका. सेवा करर्ता करर्ता र्तुम्ही यंत्रासारखे परस्वाधीन व्हाल
ककंवा तनत्य कणांना कणाच्या र्तरी मठीर्त राहाल असेही मानू नका. र्तर
ु ु ु
सत्यदशथनार्तील आनंद हा खराखरा आनंद असर्तो व दसऱ्यांना र्तो ददल्यार्शवाय
ु ु
ं
र्तुम्हाला राहवर्त नाही, अशा उत्कठे नेच सेवा घडली पादहजे.
मला स्वर्तःला सत्यदशथन झाले आहे . र्ते आर्ता कोणी नष्ट करू शकर्त नाही,
दहरावन नेऊ शकर्त नाही. र्ते आर्ता माझ्या जीवाचा, दे हाचा माझ्या अन्स्र्तत्वाचाच
ू
भाग झाले आहे . र्ते आर्ता अपररवर्तथनीय आहे . माझ्यार्त वैयक्तक्तक पररवर्तथन
े े
न्जर्तक अचधक होर्त जाईल तर्तर्तक र्ते दशथन अचधक चचरं र्तन होईल. आपला
संकचचर्त वैयक्तक्तक मी पणा सोडून चचरं र्तन सत्याशी एकरूप व्हाल र्तेवढे र्ते सत्य
ु
र्तुम्ही पाहू शकाल, समज, आत्मसार्त’ करू शकाल, व्यक्तक्ततनरपेक्षर्ता ही सत्याकडे
ू
जाण्याची वाट आहे . प्रत्येकाला शरीर भावना व मन यांनी बनलेले जे व्यक्तक्तमत्व
आहे र्ते काही मद्दाम टाकावयाचे नाही, पण त्यांचे समाधान हा आपला प्रधान
ु
े े
हे र्तू नसावा. उलट न्जर्तक न्जर्तक र्तुम्ही सत्याच्या जवळ याल र्तेवढा र्तेवढा
र्तुमचा दे ह, भावना व मनही सन्दर, उदात् व भव्य होईल, प्रकाशाचा पंज होईल;
ु ु
ववकर्सर्त कमलासारखे र्तुमचे आत्मपष्प ददसेल, परं र्तु सत्याची व र्तुमची फारकर्त
ु
होर्त असली र्तर या दे हत्रयाकडेच र्तुम्ही लक्ष द्याल, आणण व्यक्तक्तगर्त स्वार्ाथचे हे र्तू
मनार्त धराल. सत्यप्रचचर्ती येर्त असर्ताना दे हाचा मद्दाम त्याग करायचा नसर्तो.
ु
पण त्याच्या प्रकाशार्त सारे व्यक्तक्तमत्व वैर्शष्ट्यपणथ होईल, अर्भव्यक्तीचे
ू
अर्भजार्तपणेही प्रत्ययास येर्त राहील.
व्यक्तक्ततनरपेक्षर्ता ककंवा स्वार्थशन्यर्ता येण्यासाठी प्रर्म जर कोणत्या वत्ीशीं
ू ृ
र्तुम्हाला झगडावे लागले र्तर र्ते आत्मसंर्तुष्टर्तेशी. अल्पस्वल्प गोष्टी र्मळर्ताच
त्यांर्तच गंुर्तून शोध र्ांबववण्याच्या म्हणजे आत्मसंर्तुष्ट होण्याच्या वत्ीशी र्तुम्ही
ृ
े
बंडखोरी कली पादहजे. जगार्त ऐदहक बाबर्तीर्त र्तुम्हाला एखादे यश र्मळववर्ता
आले ककंवा आध्यान्त्मक ववकासाची एखादी पायरी गाठर्ता आली र्तर आपल्या
कर्तत्वाबद्दल ककंवा यशाबद्दल “अहो! धन्य", असे म्हणून त्यार्तच गवथ मानण्याची
थृ
प्रवत्ी पष्कळदा उद्भवर्ते. या आत्मप्रौढीला र्तुम्ही वश झालार्त र्तर सत्यदशथनाची
ृ ु
र्तमची वाटचाल र्ांबेल. या प्रकारच्या सखांना व दःखाना ओलांडून वर जाण्याची
ु ु ु
र्तुमची र्तयारी नसेल र्तर र्तुम्हाला सत्याच्या जवळ जार्ता येणार नाही. व्यक्तक्तगर्त
स्वार्ाथमळे जशी संर्तष्टर्ता येर्ते र्तशीच असंर्तष्टर्ता येर्ते. स्वार्थ हा भारभर्त व
ु ु ु ू
दःखप्रदच ठरर्त असर्तो. आपल्या कपमंडूक वत्ीर्तच र्तम्ही कचंबणेची बीजे पेरीर्त
ु ू ृ ु ु
असर्ता. पण स्वार्थतनर्मथर्त पडदे सर्तर्त दर सारीर्त र्तुम्ही सत्याचे सन्मख राहार्ता
ू ु
र्तोपयांर्त क्षुद्र संर्तष्टर्तेर्त र्तम्ही अडकणार नाही.
ु ु
लहानसहान कर्तथबगारीने ही फगन जाऊन लोक कसे ऐटीर्त वागर्तार्त र्ते र्तम्ही
ु ू ु
पादहलेच असेल. ‘जगार्त माझ्यासारखा मोठा कोण!’ असा भाव मद्रेवर दाखवीर्त
ु
र्ते स्वर्तःवर खष होऊन चालर्तार्त. अशा माणसांचे बोलणे-चालणे र्तम्ही पादहलेच
ू ु
असेल. शरीराची ही ऐट! र्तीच हळूहळू आत्म्यापयांर्त पोहोचर्ते व नवीन काहीही
र्शकायचे र्तेर्े र्ांबर्ते!
सत्य र्तुम्हाला गाठायचे असेल, त्याची संगर्त र्तुम्हाला हवी असेल र्तर अन्य
छोट्या छोट्या दै वर्तांची पजा करीर्त बसू नका. हे सत्याचे महन्मंददर असर्ताना
ू
इर्तर दे वर्तांच्या राउळार्त जाण्याचे र्तुम्हाला काय प्रयोजन आहे ? उिांर्तीच्या
परमगर्तीबरोबर सत्याच्या मख्य यात्रेला तनघा; वाटे र्तील लहानसहान दे वळे ,
ु
व्यावहाररक सखलाभाची कमे व उपासना यांर्त वेळ घालवू नका. आणण
ु
मानवजार्तीच्या महान ् गुरूवर र्तुमची श्रद्धा असली र्तर सवथ यज्ञादद कमे, मर्ते,
े
दशथन, र्सद्धांर्त यांच्यापलीकडे त्या गुरूप्रमाणेच र्तुम्हीही असले पादहजे; आणण
वाटे ल त्या प्रकारची झाकणे सत्यदशथनावर पडर्त असली र्तरी र्ती बाजूस सारून
े
र्तुम्ही सत्यच कवळ पादहले पादहजे.
४ हृन्मंददर
सत्य व आनंद यांबद्दल आपण बोलर्त होर्तो व र्तो आनंद कसा प्राप्त व्हावा
याबद्दल ववचार करीर्त होर्तो. सत्य हे तनराकार अमर्तथ असले र्तरी र्ते माझ्या दृष्टीने
ू
ु ं
माझ्या अत्यंर्त प्रेमस्वरूप सद्गरूच्या स्वरूपार्त मर्तीमन्र्त झालेले आहे हे र्तुम्हाला
ू
मद्दाम सांगावे असे वाटर्ते.
ु
र्तुम्ही एखाद्या मंददरार्त गेलार्त व मंददराचे खांब आणण र्भंर्तीच पहार्त बसलार्त
र्तर त्या तनजीव व नीरस वाटर्तील. कारण मंददराची रचना भव्य व सन्दर असली ु
र्तरी त्यार्त र्तुमची आवडर्ती मर्ती असली पादहजे. गाभाऱ्यार्त दे व असल्यार्शवाय र्ते
ू
मंददरच होणार नाही. आपल्या प्रत्येकाजवळ हे मंददर आहे पण त्यांर्त आपल्या
े
वप्रयर्तमाची सौंदयथमर्ती आपण स्र्ापन कली पादहजे. त्या मर्तीवर आपली भक्ती व
ू ू
प्रेम वाढर्त रादहले पादहजे; कारण आपले मंददर ररकामे असले र्तर आपण
सजनशील असणार नाही. परं र्तु आपल्यापैकी पष्कळांनी आपले मंददर अजून
ृ ु
ररकामेच ठे वले आहे !
आदर, प्रेम, भक्ती यांनी आपले हे मंददर चैर्तन्यमय करावयाचे असर्ते. आणण
हे मंददर म्हणजे हृदयरूपी मंददर असे मी समजर्तो. र्तुम्ही जर सत्यमय व
ं
प्रेममय अशा त्या गुरूची र्तुमच्या हृदयांर्त प्राणप्रतर्तष्ठा कराल, र्तुमच्या ववचारांनी
व कृर्तींनी हृदयांर्त त्यांना स्र्ान द्याल, मर्तथ कराल, उत्कट भावनासमाधीर्त त्यांना
ू
े
पहाल र्तर र्तुमचे अंर्तःकरणार्त कोरडेपणा, शष्कपणा, परकपणा उरणार नाही; र्तर
ु
र्तेर्े सत्यत्वाने न्जवंर्त चैर्तन्य प्रकाशू लागेल. हे सत्यस्वरूप होय. आणण या
प्राणर्शवाय, शक्तीर्शवाय आणण चेर्तन प्रभावार्शवाय - प्रकाशमय गुरूमर्तीर्शवाय ू
ररक्त, जड व आनंदशन्य असेल र्ते मंददर वाटे ल, पण अहाहा! एकदा र्तुमच्या
ू
हृदयार्त त्या सत्याला स्र्ान ददलेर्त की र्तुम्ही त्याचे घटक अवयव बनाल; त्याचे
अंगच बनाल, सत्य व र्तुम्ही यांर्त भेद उरणार नाही. र्तुम्ही म्हणजे त्या दे वाचे
बाह्य मंददर आहार्त व र्तुमच्या अंर्तरं गार्त र्ती पववत्राहून पववत्र ददव्य ज्योतर्तमथय
भगवन्मर्ती ववराजर्त आहे ! जगाच्या उलाढालीपासन अर्लप्त, अगदी कवलर्तेर्त,
ू ू े
मन मानेल र्तेव्हा र्तुम्ही हृदयगुहेर्त र्शरून डोळे भरून त्याची पजा करू शकर्ता;
ू
त्याच्याशी सखसंवाद करू शकर्ता र्तो र्तुमचा आहे व र्तुम्ही त्याचे आहार्त- मग
ु
र्तुमची र्ताटार्तूट नाही. - चचरं र्तन समीपर्ता सरूपर्ता तर्तर्े आहे .
े
पण माझ्या र्मत्रांनो- आपल्याला प्रर्म हे दे ह मंददर पववत्र कले पादहजे,
े
संदर, स्वच्छ कले पादहजे; हा दे ह त्या दे वाच्या तनवासासाठी योग्य बनववला
ु
पादहजे. सदा सवथकाळ या दे हाचे सवथ आचरण, त्याचे सवथ व्यापार, हावभाव,
पाहणे, बोलणे, ऐकणे, चालणे, उठणे बसणे, सवथ कर्तथव्ये करणे, ही अशी संदर, ु
भव्य, उत्म झाली पादहजेर्त की चचरं र्तन सत्याचे तनवासस्र्ान त्यांचे मंददर
म्हणून र्तो शोभन ददसेल, दःखाची पररन्स्र्र्ती असो ककंवा सखाचे क्षण असोर्त,
ू ु ु
ददवसाचा प्रहर असो ककंवा रात्रीची वेळ असो- जे आर्त ववराजर्त असेल र्तेच सत्य
आपल्या शद्धर्तेने दे हार्त व्यक्त होर्त रादहले पादहजे. सगळीकडे हे शचचत्व ववकर्सर्त
ु ु
झाले पादहजे. म्हणून शरीरशद्धी कटाक्षाने नखर्शखान्र्त जोपासली पादहजे. र्तेही
ु
सप्रकार्शर्त ददसले पादहजे, आपल्या परीने तनरामय व कांतर्तमान ् ठे वले पादहजे.
ु
मन व भावना उत्रोत्र ससंस्कृर्त होर्त गेल्या की दे हसद्धा सक्ष्म
ु ु ू
संवेदनशीलर्ता, वेधक, कांतर्तमान ् होर्त जार्तो, ही गोष्ट र्तम्ही पादहली आहे ,
ु
ओळखली आहे - की नाही? ससंस्कार व उच्च अर्भरुची नसर्तील र्तर दे हाची सद्धा
ु ु
आबाळ होर्ते- र्तोही अस्वच्छ राहार्तो, तनष्काळजीपणामळे त्यांचे कायथ नीट होर्त
ु
नाही; अंर्तरं गार्तील चैर्तन्याचा प्रकाश अशा दे हार्तन प्रगट होर्त नाही. म्हणन त्या
ू ू
ईश्वराला हृदयमंददरार्त, दे हमंददरार्त स्र्ापन करण्यासाठी प्रर्म योग्य असे
दे हमंददर अत्यंर्त आवश्यक आहे हे लक्षार्त ठे वा. दे ह शद्ध, भावना शद्ध व चचत्
ु ु
शद्ध - हे तर्तन्ही स्र्ानीचे शद्धत्व असेल र्तर र्तम्ही गांभीयाथचे सागर व आनंदाचे
ु ु ु
प्रपार्त- एकाच वेळी दोन्ही गणांचे आववष्कार व्हाल.
ु
गांभीयथ म्हटले की आनंदाला र्तेर्े स्र्ान नसर्ते असे ककत्येकांना वाटर्ते. गंभीर
होण्याच्या भरार्त र्ते आपली आनंन्दमयर्ता ववसरर्तार्त. पण आनंद ववहीन
गंभीरपणा कृबत्रम असर्तो, अशा गांभीयाथची आवश्यकर्ता नाही; र्ते टाळलेच पादहजे.
हृदयार्त ईश्वर आहे व त्याच्या आनंदस्वरूपार्त वसर्त असलेले गांभीयथही र्तुमच्या
आचरणार्त ददसर्त आहे असेल र्तर र्तुमचे हावभावही सहज सन्दर होर्तील, त्यांर्त
ु
हास्यास्पदर्ता येणार नाही, ओढूनर्ताणून आणलेला आव ददसणार नाही, कृबत्रम
नाटकीपणा असणार नाही. अंर्तरं गार्तील त्या सद्गरूकडे र्तुम्ही ओढलेल्या चेहऱ्याने
ु
ं
व कटाळलेल्या मनाने पाहूच शकणार नाही; र्तर मोठ्या आनंदभराने पहाल, खरा
आनंद असेल, ज्ञानबोध असेल र्तेव्हा त्याच्याजवळ गुजगोष्टी करू शकाल,
धार्मथकपणाच्या कडक तनयमांमळे गाजलेल्या मनाने ककंवा आध्यान्त्मक
ु
जीवनाबद्दल खडर्तर कष्टांची नैराश्यपणथ भर्मका घेऊन र्तुम्ही त्याच्याशी संपक
ू ू थ
साधू शकणार नाही. कारण र्तुम्ही आनंदाने भरून जार्ता, र्तेव्हाच र्तो हृदयार्त
वसर्त असर्तो.
काल मी एकटाच कफरावयास गेलो होर्तो. मला असे वाटले की माझा नेहमीचा
आनंद र्ोडा ओसरला आहे . माझी मळ अवस्र्ा प्राप्त करावी म्हणून मी भावनाची
ू
े े
ववर्शष्ट उं ची गाठण्याचा प्रयत्न कला, मन उच्च पार्तळीवर नेण्याची धडपड कली,
पण व्यर्थ; नसत्या प्रयत्नांनी र्ती उच्च अवस्र्ा प्राप्त होईना.
ु
माझ्या प्रेमत्रोर्ताला, माझ्या प्राणवप्रयाला. माझ्या सदगुरुंना, माझ्या
प्रज्ञादीपाला भेटण्यासाठी माझा जीव र्तळमळू लागला; आणण मग अचानक मी
े
त्यांना पादहले- पण कव्हा? मी धडपडर्त होर्तो र्तेव्हा नाही, र्तर मी र्तळमळ शांर्त
करून पनि माझ्या तनवांर्तपणाने र्ांबन रादहले र्तेव्हा, अकस्मार्त ् त्यांचे दशथन
ु ू
घडले.
मी पवी भारर्तार्त असर्ताना त्यांना असेच पादहले होर्ते. र्ते दशथन वणथन करर्ता
ू
येर्त नाही. कारण त्यांच्या स्वरूपाने गगनाला व्यापन टाकले होर्ते, र्तसेच
ू
गवर्ताच्या पात्यांर्तनही र्तेच मजला प्रर्तीर्त होर्त होर्ते. भोवर्तालच्या सवथ वक्षांर्तन
ू ृ ू
मळापासन शेंड्यापयांर्त र्तेच भरून रादहले होर्ते आणण पायाजवळच्या
ु ू
दगडगोटय़ांर्तही र्ते अचधष्ठून बसले होर्ते. माझ्या ह्या मंददराचा गाभारा त्यांच्या
झळाळीने कोंदाटून गेला होर्ता. पावनर्तेवर पाववत्र्याचा साज चढला होर्ता. र्तेच मी
व मीच र्ते असे झाले होर्ते, ही एकात्मर्ता हे माझे सत्यत्व होर्ते.
जोपयांर्त सत्याच्या प्रभावाने जीवन आनंदाने भरून जार्त नाही, अंर्तरं ग
नवतनर्मथर्तीचा झरा बनर्त नाही, आचरणार्तही सजनशीलर्ता व्यक्त होर्त नाही,
ृ
भक्तीला बहर येर्त नाही, व प्रत्येक क्षण सजनशक्तीने ओसडर्त नाही र्तोपयांर्त
ृ
अमर्त, तनगण तनराकार सत्यालाही काही ककंमर्त नसर्ते! मक्त मनाने, स्वच्छं दपणे
ू थ ुथ ु
पक्षी जसे गार्तार्त, त्यांचा रव जसा हृदय ओर्तून उमटर्त असर्तो र्तसे सत्य
र्तुमच्या हृदयांर्तून सहज ववराजमान होर्त प्रगट झाले पादहजे. पण गुरुमर्ती ज्या ू
द्रव्याची, ज्या वस्र्तूची घडवावयाची र्ती कृतर्तशीलर्तेर्तून, ववचारशीलर्तेर्तून तनमाथण
झालेली वस्र्तू र्तुम्ही घडवावयाची असर्ते. कारण ही मर्ती र्तुमच्या प्रत्यक्ष
ू
े
स्मरणाने, कमाथन, आचरणाने घडर्त असर्ते, सजीव होर्त असर्ते. प्रेमाचा,
आनंदाचा, गंभीर मोदमयर्तेचा संगममथर सत्कमाथने गुरुमर्तीरूप घेर्त असर्तो.
ू
म्हणून आनंदीपणासह गंभीर व्हा, प्रत्येक गोष्ट मनापासन करण्याचा उत्साह हे च
ू
र्ते गांभीय! खेळ खेळर्ताना जसे र्तन्मय आनंदाने ओसडून जावे र्तसे उदात्पणा
अंगी आणर्तानाही आणण आनंदी होर्तानाही आनंदार्त असावे- र्तत्काळ नवनवीन
आनंद! आणण अशी आनंदाची मर्ती हृदयार्त स्र्ापन करा आणण र्तुमचे दे हरूपी
ू
घर हे त्या मर्तीचे मंददर होऊ द्या.
ू
माझे सत्य रोज रोज मला नवीन दशथन घडवीर्त असर्ते. उं च डोंगरावर चढून
गेलो र्तर आपल्याला जर्मनीवरुन जेवढा दे खावा ददसर्तो त्यापेक्षा ववशाल दे खावा
ददसर्तो. पण त्या डोंगराच्या र्शखरावर गेलो की पर्लकडे आणखी उं चच उं च
चगररर्शखरे ददसर्तार्त. सत्यदशथनही असेच असर्ते. आज एवढे सत्य वाटे ल र्तर उद्या
त्यापेक्षा जास्र्त व वेगळ्या स्वरूपार्त सत्यदशथन घडर्त असर्ते. हा बदल, ही
दृष्टीर्तील सधारणा सदोददर्त होर्तच असर्ते. र्तया सत्यमय, प्रज्ञामय, सामर्थयथमय,
ु
े
सद्गणमय ईश्वराशी हृदयाचे एकरूपत्व साधण्याचा र्तुम्ही प्रयत्न कलार्त र्तर र्तुम्ही
ु
ही त्याच्यासारखे उदात् व्हाल व त्यांचे अर्भजार्त दे वत्व र्तुमच्या िाराही प्रगट
होऊ लागेल. त्या ईश्वरार्तच सवथ अर्भजार्तपणाचा उगम होर्तो, सौंदयाथची सरुवार्त ु
होर्ते, सजनाच्या सवथ प्रकारांचा प्रारं भ होर्तो, आणण वस्र्तमात्राच्या गाभ्यापयांर्त
ृ ु
जाण्याचे ज्ञान व सामर्थयथ आपल्यापाशी नसेल र्तर एरव्ही आपले नवतनर्मथर्तीचे,
सजनाचे, वैर्शष्ट्य आणण्याचे सारे प्रयत्न ववफलच होर्तील. र्तम्ही वयाने र्तरुण
ृ ु
आहार्त, सारी सष्टी र्तम्हाला दहरवीगार ददसर्त आहे , र्तम्हाला आकाश तनरभ्रच
ृ ु ु
थृ
आहे . र्तुमचे मन अजन तनवांर्त आहे ; म्हणून आर्ताच र्तुम्ही स्वकर्तत्वाने व
ू
स्वसंकल्पाने ही प्रेमाची मर्ती हृदयार्त स्र्ापन करा.
ू
र्तमच्या हृदयमंददराची कवाडे सर्ताड खोलन त्यांर्त सयाथचा प्रकाश र्शरावा
ु ू ू
याची मला फार र्तळमळ आहे . दार उघडा व त्या प्रकाशार्त जीवनार्तील
ववद्रपर्तेला, क्षुद्रपणाला ओळखन आपल्या मंददराची पनःबांधणी करा. कारण
ू ू ु
े
करकचऱ्याने भरलेल्या चचत्ांर्त चचरं र्तन सत्य तनवास करायला येर्त नसर्ते,
त्यासाठी मंददर पनः बांधणे हाच उपाय आहे . आणण जेव्हा र्तो प्राणसखा भगवंर्त
ु
र्तमच्या प्रत्येकाच्या जवळ येईल - आणण असा र्तो ककत्येक वेळा येर्त असर्तो-
ु
र्तेव्हा त्याची त्या गाभाऱ्यांर्त स्र्ापना करण्याचे बळ र्तमच्या अंगी असले,
ु
े
त्याच्या तनकट सान्न्नध्यार्त वावरण्याइर्तक शहाणपणा र्तमच्या ववचारार्त असले,
ु
आणण नाना सत्कमाथचे फळ व दखे सोसल्यानंर्तर येणारा आनंद घालवन
ु ू
े ु ु थृ
टाकण्याइर्तक र्तम्ही दवत् व दभाथगी नसलार्त र्तर र्तो र्तमचाच होऊन राहील;
ु ु
र्तमचा सदाचा सार्ी होईल.
ु
बाकी सवथ धमथ ववसरून जर आपल्या हृदयमंददरार्तच ईश्वराची भक्ती करण्याची
र्तुम्हाला ओढ लागली र्तर र्तुम्ही ककर्ती अक्षय आणण अत्यंर्त आनंदी व्हाल, काय
सांग! ू
काल मला र्ोडा वेळ का होईना माझा प्राणसखा मला अंर्तरला आणण माझा
श्वासच जणू कोंडला गेला, माझ्यार्त कमालीचे जडत्व आले; माझ्या मनोमंददराची
सवथ िारे जशी काही बंदच झाली व सवथत्र अंधार पसरला! र्ती िारे उघडून पनि ु
त्याचा शोध घेण्यासाठी मला पराकाष्ठेचे प्रयत्न करावे लागले आणण पनि जेव्हा
ु
मला र्तो सापडला त्याचे अन्स्र्तत्व मला जाणवू लागले र्तेव्हा पन्हा प्रकाश,
ु
शांर्तर्ता, आणण शां नांद ू लागली. आकाश काळ्याकट्ट ढगांनी झाकळून जावे,
ु
वादळवाऱ्याने र्ैमान घालावे आणण अंमळ कालांर्तराने रवव आपले मख मेघाआडून
ु
ू थ
बाहे र काढून प्रकाशू लागावा, त्या वेळी सारी सष्टी त्या सयककरणांचे स्वागर्त कसे
ृ
सस्नार्त होऊन करर्ते! र्तसे मला काल वाटले.
ु
एकदा र्तुम्ही हृदयार्तील सत्याच्या प्रभावाने ही सौंदयथशाली, सद्गणांचे ऐश्वयथ
ु
े
असलेली आनंदमयी अवस्र्ा अनभववण्यास प्रारं भ कला की सवथ ववश्वच र्तुम्हाला
ु
मंगलमय ददसू लागर्ते. त्या अवस्र्ेर्तच र्तुम्ही राहार्ता व र्तेर्नच सवथ जगर्ताकडे
ू
े
हस्र्तामलकवर्त ् पाहर्ता; त्या भर्मकर्तून पाहर्ताना आपल्या प्रत्येक कृर्तीची,
ू
वस्र्तुजार्तीची, ववचारांची व भावनांची सयोग्य अशी व्यवस्र्ा लागर्ते. अशी
ु
सव्यवस्र्ा अंर्तयाथमार्त लागली म्हणजेच खरा सदाचार, खरा ससंस्कृर्तपणा, खरे
ु ु
यमतनयम, खरी साधना व खरा ज्ञानबोध उदयास येर्तो. सत्यज्ञान व अनंर्त
आनंदरूप प्रज्ञान याचमळे र्तम्हास र्मळर्ते. आन्त्मक, नैतर्तक व बौवद्धक अशा
ु ु
तर्तन्ही अंगाची तनरामयर्ता, तनकोपपणा उदयास आल्यावर र्तम्हाला ददव्यत्वाचे
ु
दशथन होईल. आणण अशी ददव्यर्ता, असे र्तेज, अशी शचचर्ता, उदात्र्ता आणण
ु
र्ोरपणा र्तमच्या प्रत्येकाच्या ठायी ववकार्सर्त होईल. ही दै वी संपत्ी जगार्तील
ु
कोणीही अपहार करणार नाही. र्तसे झाले म्हणजे सवथत्र ईश्वराचाच प्राण प्रस्पंददर्त
होर्त रादहल व दहणकस र्ते र्ते शद्ध होर्त जाईल.
ु
वस्र्तजार्ताच्या आददमार्त पोहोचर्ता न येणे ही खराखरी मोठी हानी होय,
ु ु
े
आणण र्तेर्े पोहोचल्यार्शवाय र्तम्हाला र्ती हानी कवढी मोठी असर्ते र्ते कळणार
ु
नाही. त्या आददस्र्ानावरच प्रारं भ व अंर्त यांचा संगम र्तम्हाला आकलन होऊ
ु
े
शकल. आणण त्यावेळी प्रभ, परात्पर गरु र्तमच्या समीप असे हे अत्यंर्त महत्त्वाचे
ु ु ु
े
आहे , इर्तकच काय, सरूपर्ता, सायज्यर्ता यांनी यक्त होऊन र्तम्हीही
ु ु ु
त्याच्याप्रमाणेच हजारो लोकांना स्फर्तीस्र्ान व्हा.
ू
हृदयरूपी मन्न्दरांर्तील सत्यरूपी गुरूमर्तीचे चचन्र्तन र्तुम्ही करावे असे मला
ू
वाटर्ते. मग र्तुम्ही घरार्त बसलेले असाल ककंवा रस्त्याने चालर्त असाल; खेळांर्त
दं ग असाल ककंवा कामार्त मग्न असाल, र्तुम्ही सदाच अववचर्लर्त राहाल कारण
र्तो प्रभच र्तुमच्या संगर्तीर्त असेल.
ू
आणण र्तुमच्या हृदयार्त र्तो असला र्तर बाहे रची वादळे व खळबळ यांचा
काहीही त्रास र्तेर्े उरणार नाही. र्तुम्ही स्वर्तः शांर्तीर्त तनवास करीर्त आहार्त व
अंर्तरं गार्त त्याची प्रतर्तष्ठापना करून पजा करीर्त आहार्त व इर्तरांनाही त्याचसाठी
ू
स्फर्ती दे र्त आहार्त, र्तोपयांर्त इर्तर कशाचीच चचंर्ता र्तुम्हाला वाटणार नाही; मग
ू
सवथ प्रकारच्या बाह्य भक्तीचा ककंवा शास्त्रपंक्तडर्त धमथभाष्यकारांचा र्तुमच्यावर
पररणाम होणार नाही, हे अंर्तरं गार्तील वैभव र्तुमच्याजवळ असेल र्तोपयांर्त र्तुम्ही
े
आनंदरूपच राहाल. चैर्तन्याच्या मळारं भाशीच र्तुम्ही हे अमर्तपान कले असेल र्तर
ु ृ
र्तुम्हीच प्रज्ञेची ववभर्ती, सजनाचे सौभाग्य आणण साऱ्या चराचराचे आनंदनव
ू ृ
तनझथर व्हाल- आणण याचसाठी आपण आहोर्त.
५ सररर्ता आणण सागर
आज आकाश तनरभ्र आहे . ददशा मोकळ्या वाटर्त आहे र्त. तनर्तळ तनळ्या
रं गाची नवलाई अनंर्त पसरली आहे . आणण गदथ झाडीर्त असंख्य कवडसे आणण
ववववध छाया आकृर्ती ददसर्त आहे र्त. आज आनंद-वनभवन - र्ते अंर्तरं गार्तील
ु
मोदाचे साम्राज्य कसे र्मळववर्ता येईल व आपल्या भोवर्ती भौतर्तक आकषथणे
असर्तानाही र्ते कसे लाभेल याववषयी बोलावे असे वाटर्ते. स्वर्तःचे वेगळे पण
ववसरून अनंर्ताशी सारूसय पावणे हाच त्या आनंदप्राप्तीचा एकमेव उपाय आहे .
आपल्यापैकी पष्कळांच्या मनार्त एक ववश्वास दृढ झाला आहे - र्तो म्हणजे जो
ु
अंर्तरं गध्वतन आपण ऐकर्त आहोर्त व ज्याच्या आज्ञा आपण पाळीर्त आहोर्त र्तो
आपणास असा आदे श दे ईल की “सवथसंग पररत्याग करा व माझ्या मागाथने या.
आपल्यापैकी काहीचा र्तर याबाबर्तीर्त नसर्ता ववश्वासच रादहला नसन त्यांची र्तशी
ु ू
गाढ श्रद्धा झाली आहे . असेच होईल व एक ददवस आपल्याला प्रत्येकाला र्तशी
े
वेळ येणार आहे . प्रत्येकाला र्ती वेळ वेगळ्या पररन्स्र्र्तीर्त येऊ शकल, वेगळ्या
े े
स्वरूपार्त येऊ शकल, तनरतनराळ्या कालखंडार्त येऊ शकल, पण र्तशी त्यागाची
घटका येईल हे मात्र नक्की - आणण ज्यावेळी सवथ सोडण्याची पाळी येईल
त्यावेळी आपण कसे वाग? आपल्याला काय वाटे ल? आपण कोणत्या ववचारार्त
ू
गंुर्तलेले अस? आपल्या अंर्तःकरणार्त कोणत्या भावना उचंबळून येर्तील?
ू
आपल्यावर त्या त्यागाचा कोणर्ता प्रभाव पडेल?
े
त्यावेळी माझ्या मनार्त काय घडेल याचा मी र्ोडाफार ववचार कला आहे .
मला कौटुंबबक नार्तीगोर्ती, संपवत्, सखे व आराम, यांचा त्याग करणे त्या मनाने
ु
सोपे जाईल. यापेक्षा जास्र्त महत्त्वाचा त्याग, जास्र्त कठीण गंभीर आणण जास्र्त
उचचर्त असा जो अहं पणाचा, वेगळे पणाचा त्याग आहे र्तो कठीण जाईल. त्या
जगदीश्वराशी एकरूप र्मसळून राहाण्यासाठी हा जो ‘मी’ च्या कद्राचा त्याग
ें
करावयाचा र्तोच खरा ‘पण्यप्रद’ त्याग म्हणावयाचा; पववत्र त्याग म्हणावयाचा.
ु
त्याच्याशी एकरूप व्हावयाचे म्हणजे आपल्या मनाची धाटणी मोडायची, ठे वण
ू थ
बदलावयाची, पवग्रह सोडावयाचे आणण आवडीतनवडी ववसरून जावयाच्या! हे च
े ु
जास्र्त कठीण आहे , पण हे च नेमक र्तम्हाला करावयाचे आहे . आज र्तम्ही कसे
ु
े
आहार्त र्तसे त्यावेळी उरणार नाही. सवथ काही पररवतर्तथर्त होऊन कवळ ‘र्तद्रपच’
ू
र्तम्ही होऊन राहाल.
ु
एखाद्या छोट्या टे कडीच्या पायर्थयाशी आपण असलो र्तर त्या टे कडीच्यामागे
मैलोगणर्ती लांबवर पसरलेली पवथर्तराजीही र्तेवढ्याशा टे कडीमळे दृष्टीआड होर्ते.
ु
आणण त्याच प्रकारे आपले येर्ेही होर्त असर्ते. लहानसहान गोष्टींचा त्याग कला े
े
की आपण मोठे सत्कृत्य कले असे आपणास वाटर्ते, व त्याग करण्यार्त आपण
यशस्वी झालो असेही आपण समजर्तो. पण लहानसहान वस्र्तंूचा त्याग करण्याची
र्तशी आवश्यकर्ता नसर्ते. असेनार्त की आहे र्त त्या दठकाणी! मख्य त्याग
ु
करावयाचा र्तो आर्तल्या आसक्तीचा त्या आसक्तीची रूपे अनेक असर्तील; त्यांर्त
ू थ
आपले पवग्रह, हट्ट, ववर्शष्ट मर्ते, आकांक्षाची परोपददष्ट प्रणाली, ‘धमथसाधनेचा
ववर्शष्ट प्रकारच श्रेष्ठ’ असा दरर्भमान, असल्या आंर्तररक फट पाडणाऱ्या गोष्टींचाच
ु ू
त्याग करावयाचा असर्तो. हा त्याग उदयास आल्यावर बारीक सारीक वस्र्तूचा
त्याग आनषंचगक म्हणनच यर्ािम शोभन ददसणारा व उचचर्त असर्तो. चंद्र
ु ू ू
आकाशार्त नसर्ताना चांदण्यांचा प्रकाश ठळकपणे नजरे र्त भरर्तो व चंद्र प्रकाशू
लागल्यावर जे वैभवशाली दृश्य ददसर्ते त्यार्त चांदण्यांना योग्य र्ते स्र्ान र्मळर्ते.
चंद्राच्या जवळच्या र्तारका र्तर चांदण्यार्त ववलीनच झाल्यासारख्या ददसर्तार्त.
त्याप्रमाणे त्या सत्यरूपी सद्गरुसान्न्नध्यार्त र्तमचे अन्स्र्तत्व असावे; मी आणखी
ु ु
असेही म्हणेन की आपले व्यक्तीवैर्शष्ट्य न नष्ट करर्ता र्तुम्ही त्याच्यासारखे
दै दीसयमान’ होण्याचा प्रयत्न करावा; आणण जीवनार्तील प्रत्येक गोष्टीकडे र्तम्हीु
त्याच्या दृष्टीने पहाण्यास र्शकलार्त र्तरच र्ते संभवनीय आहे .
मेघ, आकाश, झाडे यांचे तनरीक्षण करणारा चचत्रकार फार वेगळ्या अर्ाथने
तनरीक्षण करीर्त असर्तो. त्या दे खाव्याचे चचत्र काढून र्ते लोकांच्या दृष्टीस पडावे,
त्यार्तील त्याला जाणवलेला प्रर्तीकात्मक आशय इर्तरांनाही कळावा हा त्याचा हे र्तू
असर्तो. त्या दे खाव्याचे चचत्र र्तो जशास र्तसे काढणार ही नाही, पण त्यांर्तील
आकृतर्तबंधाची कल्पना र्तो शैलीदारपणे व्यक्त करील. र्तम्हीही ईश्वराशी र्तादात्म्य
ु
े
पावण्याचा व त्याच्या दृष्टीने जगाकडे पहाण्याचा प्रयत्न कला पादहजे, व त्या
े
कामी बंधनकारक ठरणाऱ्या सवथच अडर्ळ्यांचा त्याग कला पादहजे. र्ती उच्च
पार्तळी गाठूनच र्तम्ही जगाकडे व आपणा स्वर्तःकडेही पादहले पादहजे. र्तेर्नच
ु ू
र्तमच्या ववचारांना, भावनांना व कृर्तींना स्फर्ती र्मळाली पादहजे. ईश्वराचा मागथ
ु ू
अनसरण्याची र्तयारी म्हणजे अशी र्तयारी.
ु
ु थ
आणण जी आज्ञा, जो आदे श, अंर्तरात्म्याचा आहे , जो दलक्षक्षर्ताच येणार नाही;
ज्याची अवज्ञा करर्ताच येणार नाही र्तो आदे श आला र्तर र्तुमच्यापैकी खरोखरी
ककर्तीजण र्तो समजू शकर्तील? ककर्ती र्तो पाळण्यास र्तयार होर्तील? नसर्ते ु
ै
आज्ञापालन करून दास्यत्व पत्करणाऱ्या र्तुम्हांपकी खरोखरी ककर्तीजण सागरार्त
र्मसळून जाणाऱ्या बबंदसारखे त्याच्याशी र्मसळून जाल? सागराला र्मळण्यासाठी
ू
ं
अधीर झालेल्या सररर्तेसारखे सोत्कठ व्हाल? र्तुमचे व्यक्तीमत्व संकचचर्त आहे ;ु
र्तुमच्या ववर्शष्ट इष्ट दे वर्ता आहे र्त, र्तुमच्या आवडत्या सखकल्पना व कल्पना-
ु
स्वगथ आहे र्त; र्तुमची बोलण्याची लकब आहे , हार्तवारे करण्याची ऐट आहे , ववचार
करण्याची ववर्शष्ट पद्धर्त आहे . म्हणून व्यक्तक्तमत्वाचेच प्रर्म तनरीक्षण करा. एक
प्रकारचा संकचचर्तपणा सोडून आंधळ्यासारखा दसरा संकचचर्तपणा स्वीकारणे असा
ु ु ु
काही ईश्वराचा मागथ अनसरण्याचा अर्थ नव्हे , र्तर त्याचा अर्थ डोळे खऱ्या अर्ाथने
ु
उघडणे आहे , हृदयार्त ववकृर्त ववचारांचा कचरा नसणे आहे , सवथ पवग्रहांचा ू थ
कलवषर्तपणा नाहीसा होणे आहे ; अगोदर मनाशी बाळगलेले संकर्त ववसरून जाणे
ु े
आहे ; आणण चचरं र्तनार्त मीपणा हरवणे आहे . ईश्वराचा मागथ अनसरणे व ु
सजनशक्ती अंगी आणण्याचा हाच एक संभाव्य उपाय आहे . मग प्रज्ञावंर्त होऊन
ृ
े
आनंदाचे ही भोक्त व्हाल.
“अहं ची ववस्मर्ती व चचरं र्तनार्तील पररणर्ती हीच आनंदाची प्राप्ती होय!” पण
ृ
संस्र्ा, संघटना, जार्त, कल, गोत्र, दे श, इत्याददकांच्या भेदावर भर दे ऊ लागलार्त
ु
र्तर र्तम्ही सत्यापासन दर भटकर्ता आहार्त असेच म्हणावे लागेल. त्या भेदावर
ु ू ू
भर दे णे म्हणजे पररन्स्र्र्तीर्तल्या अल्पस्वल्प बारकाव्यांनाच अवास्र्तव महत्वाने
वागववणे आहे ; आणण सनार्तन व चचरं र्तन असे आपण असनही व्यर्थ ू
वेगळे पणाला बबलगणे आहे .
क्षणणक व धावत्या वस्र्तंूच्या, नार्शवंर्त वस्र्तंूच्यासाठी आटावपटा न करर्ता
तनत्यवस्र्तूशींच एकरस व्हा. भोवर्तालच्या पररन्स्र्र्तीर्तून आत्मा र्शक्षण घेर्त
ू थ
असर्तो; जीवात्म्याची पररपणर्ता होण्यासाठी ऐदहक जीवनार्त त्या र्शक्षणाची संधी
र्तुम्ही प्राप्त करून घेर्तली पादहजे. आपण नेहमी बौवद्धक र्शक्षणाबद्दल चचाथ करर्तो
पण र्ती में दच्या र्शक्षणाबद्दलच असर्ते. खरे आन्त्मक र्शक्षण- दे हाच्या मयाथदेच्या
ू
वरील गोष्टींचे र्शक्षण घेर्तले पादहजे. आत्म्याची खरी न्जज्ञासा र्तमच्या लक्षार्त
ु
आली र्तर संकल्प-ववकल्पार्तक मन उच्च प्रेरणांच्या वाटे र्त अडर्ळे आणणार
नाही.
मी ज्या आनंदरूपी उपवनाचे लाक्षणणक वणथन करर्तो त्यांर्त एकदा र्तुम्ही
े
प्रवेश करावयाचे शक्य कलेर्त र्तरच त्याची अनंर्त व्याप्ती र्तुम्ही ओळखू शकाल.
खराखरा आनंद हा स्र्ल व सक्ष्म - दोन्ही जगर्तांर्तील सवथ आनंदापेक्षा श्रेष्ठ
ु ू ू
असर्तो. जर कोणर्ती अवस्र्ा खरी कांक्षणीय असेल र्तर हीच होय, जर कोणर्ते
साम्राज्य न्जंकावयाचे असेल र्तर र्ते हे च होय, आणण मी र्तुम्हाला त्या अवस्र्ेर्त
घेऊन जार्तो व त्यांर्तील सौंदयाथचे दशथन घडवर्तो कारण एकदा र्तुम्ही र्तो आनंद
ु थ
चाखलार्त की त्याकडे दलक्ष करणार नाही आणण क्षणभंगर व बदलत्या वस्र्तंूच्या
ु
मागे लागणार नाही. जसजसे ददवस जार्तील र्तसर्तसे र्तुम्हाला उमजू लागेल की
हा आनंद हे च एक सत्य असे आहे की ज्याची दे वाणघेवाण करावी, जे लटावे! ु
आणखी एक गोष्टही आवश्यक आहे . र्ती म्हणजे र्शक्षण, तनरीक्षण, वाचन,
मनन, चचंर्तन, यशन्स्वर्ता, सदहष्णर्ता, दयाबद्धी, सहाय्य, र्तत्परर्ता, उल्हर्सर्त
ु ु
गांभीयथ, धीरोदात्पणा इत्यादद गुणांनी यक्त असणारी शालीनर्ता, ससंस्कृर्तपणा
ु ु
सवथच आचरणार्त र्तुम्ही चाररत्र्यसंपन्नर्तेचे भान ठे वलेर्त र्तरच बाह्य जगार्त ईश्वराचे
सच्चे अनयायी म्हणून कायथ करू शकाल. असे नसेल र्तर त्याच्यापढे र्तुम्ही
ु ु
दटकणार नाही, काम करू शकणार नाही. जो कलावंर्त आहे , र्तळमळीचा आहे ,
नवतनर्मथर्तीसाठी धडपडर्तो आहे , दःखही भोगून पनि उत्साहाने कायाथस झटर्तो
ु ु
आहे र्तोच ईश्वराच्या अचधक जवळ असेल; जो इंदद्रयर्तप्तीर्त व आपल्या
ृ
ववरं गळ्याच्या साधनेर्त व पजेअचेर्त गंग होऊन रादहलेला माणस असेल र्तो र्तेवढा
ु ू ु ू
जवळ नसेल.
र्तम्ही ईश्वरी लीलेर्त सहकायथ करणारे प्रज्ञावंर्त कलावंर्त झाले पादहजे, व
ु
स्वर्तःला खरोखरीच जे उमजले असेल र्तेच जगाला द्यावे, नसर्ती पोपटपंची नको.
ु
त्या आनंदावस्र्ेर्त र्तम्ही असलार्त की नेहमी येणारे नैराश्य, तनरुत्साहीपणा,
ु
एकलेपणा, ररर्तेपणा, यांचा मागमसही उरणार नाही. त्या कल्पानकल्पे सनार्तन
ू ु
े
अक्षय्य आनंदाच्या अवस्र्ेर्त, त्या आनंदवनभवनार्त र्तम्ही प्रवेश कलार्त की या
ु ु
सवथ अडचणी असल्या वा नसल्या र्तरी त्या जगाच्या दृष्टीने! र्तम्हाला त्यांची
ु
चचंर्ताच वाटणार नाही. आपल्याला र्मत्र र्मळणार, एकटे राहावे लागेल, प्रेम
र्मळणार नाही अशा र्तऱ्हे ची भीर्तीच र्तम्हाला सर्तावीर्त असर्ते. आयष्यार्त या गोष्टी
ु ु
क्षणजीवी असल्या व त्यांनाही सापेक्ष महत्व असले र्तरी र्तमचे अनंर्त आनंदाशी
ु
नार्ते जडले की त्यांपासनही र्तम्ही वंचचर्त राहार्त नाही!
ू ु
प्रत्येक वेळ, प्रत्येक वक्ष, प्रत्येक पक्षी, प्रत्येक र्तणपणथ, प्रत्येक सावली
ृ ृ
र्तुम्हाला काहीर्तरी प्रदान करीर्त असर्ते, र्शकवीर्त असर्ते, र्ते र्तात्परर्ते नसर्ते, र्ते
ु
दटकणारे च असर्ते. नसर्ती संवेदना दे ऊन जाणे एवढे च त्यांचे कायथ नसर्ते; कारण
ु
अनंर्ताशी र्तेही एकरूप असर्ते. म्हणून आधी ‘सत्य’, ’ज्ञान’,‘अनंर्त’ जे काय नाव
द्याल र्ते हृदयार्त स्र्ापन करून मग त्याच प्रकाशांर्त जगाकडे पहा.
Related docs
Other docs by kcircle
Marathi Reports of Dr Athavale's Releasing of Golden Particles in Navakal _U_
Views: 2 | Downloads: 0
