Docstoc

ENERGIA

Document Sample
ENERGIA Powered By Docstoc
					         ENERGIA


               J. I. Mujika


Natur Zientzien Didaktika Bigarren Hezkuntzan
                   2006
SARRERA

 Irakasteko garaien, bi ezaugarri garrantzitsu:



       Fisikak sortu duen kontzeptu abstraktu bat da
       Bere esanahi zientifikoa eta eguneroko bizitzan erabiltzen
      duguna ez datoz bat
AURKIBIDEA:


              A) Sekuentziazioa:
                      A.1) DBH 1. zikloa
                      A.2) DBH 2. zikloa
                      A.3) Batxilergoa
              B) Helburu didaktiko orokorrak
              C) Edukiak:
                      C.1) Kontzeptualak
                      C.2) Prozedurazkoak
                      C.3) Balio-jarrera-arau edukiak
              D) Jarduerak
A.1) DBH 1. ZIKLOKO SEKUENTZIA DIDAKTIKOA

            1. Energia eguneroko bizitzan
                 1. Identifikazioa
                 2. Non aurki dezakegu
            2. Energiaren ezaugarri nagusiak
                 1. Ezaugarriak
                 2. Definizioa
            3. Energia mota desberdinak
                 1. Identifikazioa
            4. Energiaren kontserbazioa
                 1. Sistemak, aldagaiak eta sistema-egoera
                 2. Energiaren kontserbazioa
            5. Energia iturri nagusiak:
                 1. Berriztagarriak
                 2. Berriztaezinak
            6. Energia eta jasangarritasuna
     A.2) DBH 2. ZIKLOKO SEKUENTZIA DIDAKTIKOA




                                      5.    Energiaren kontserbazioa
1.   Energia eguneroko bizitzan
                                           a) Energiaren kontserbazioa
2.   Energiaren ezaugarri nagusiak
                                           b) Azterketa matematikoa sistema itxi
      a) Ezaugarriak                            sinpleetan
      b) Definizioa                   6.    Entropiaren kontzeptua
3.   Energia eta lana desberdintzen   7.    Barne-energia, beroa eta tenperatura
4.   Energia mota desberdinak               desberdintzen
      a) Identifikazioa               8.    Energia iturri nagusiak:
      b) Azterketa matematikoa             a) Berriztagarriak
                                           b) Berriztaezinak
                                      9.    Energia eta “jasangarritasuna”
                                           a) Zer da
A.3) BATXILERGOKO SEKUENTZIA DIDAKTIKOA


           1. Energiaren ezaugarri nagusiak
               a) Ezaugarriak
               b) Definizioa
           2. Energia eta lana: azterketa matematikoa
           3. Energia mota desberdinak
           4. Termodinamikaren legeak:
               a) 1. legea: Energiaren kontserbazioa
                   Sistema desberdinen azterketa matematikoa
               b) 2. legea: Entropia
               c) 3. legea
               d) 0. legea
A.3) BATXILERGOKO SEKUENTZIA DIDAKTIKOA



            5. Energia nola transmititu: beroa eta lana:
                a) Sistemen azterketa matematikoa
            6. Sistema errealak:
                a) Energiaren kalitatea
                b) Etekina
            7. Energia iturri nagusiak:
                a) Berriztagarriak
                b) Berriztaezinak
            8. Jasangarriasuna:
                a) Zer da
                b) Kasu praktiko baten azterketa
B) HELBURU DIDAKTIKO OROKORRAK


        Energia zer den ulertu
        Energia mota desberdinak identifikatu
        Energiaren kontserbazioa asimilatu
        Energia iturri desberdinak identifikatu
        Energia berriztagarrien onuraz jabetu
        Energiaren kontsumo jasangarriaz kontzientziatu
C.1) EDUKI KONTZEPTUALAK:




      Energiaren ezaugarri batzuk:

       Energia gorputz guztiek duten propietate bat da.
       Energia mota desberdinak daude
       Energia mota batetik bestera eraldatu daiteke.




      Definizioa:


          “Energia edozein gorputz edo sistemaren propietate bat da;
          energia eraldatu edo aldatu egin daiteke beste gorputz edo
          sistema batean aplikatu eta bertan eraldaketak eraginez”
C.1) EDUKI KONTZEPTUALAK:


  Energia-motak:

  2.1. Energia zinetikoa (Ek): abiaduragatik sortzen den energia.
           Ek = ½ m v2
  2.2. Energia potentzial grabitatorioa (Ep): altueragatik:
           Ep = m.g.h
  2.3. Energia kalorikoa: atomoen mugimenduagatik; tenperaturarekin erlazionatua.
  2.4. Energia kimikoa: atomo arteko lotura kimikoetan metaturik.
  2.5. Energia elektromagnetikoa: mugitzen diren karga elektrikoek duten energia.
  2.6. Energia nuklearra: nukleo atomikoa da energiaren iturri. Bi motatakoak:

           •Fisio nuklearra: pisu atomiko handiko atomo nukleoen banaketa.
           •Fusio nuklearra: pisu atomiko txikiko atomoen elkartzea.
Energiaren kontserbazioa:


“Sistema itxi batean, energia totala kontserbatzen da; energia
eraldatu daiteke, baina kantitate totala ez da aldatzen.”


Energia mekanikoaren kasuan:


                             ET = kte




                E0 = E1 = Ek,1 + Ep,1 = Ek,2 + Ep,2
C.1) EDUKI KONTZEPTUALAK:



  Energi-iturri nagusiak:



                            Berriztatzaileak:
   Ez-berriztatzaileak:
                             Eguzkia
    Ikatza
                             Haizea
    Petroleoa
                             Ura (mareak, ibaia, …)
    Gasa
                             Biomasa (materia organikoa, energian
    Nuklearra              bihurtzea)
                             Geotermikoa
C.2) PROZEDURAZKO EDUKIAK



            Egoera jakin bat modu zientifikoan identifikatu
            Informazioa bilatzen ikasi: liburutegiak eta internet
            Aurkezpenak jende aurrean:
                • Informazioa bildu
                • Edukiak egituratu
                • Aurkezpena prestatu
                • Aurkezpena
            Unitateen garrantziaz jabetu eta erabiltzen ikasi
            Testuak modu kritikoan irakurtzen ikasi
            Eskemak egiten ikasi
            Mapa kontzeptual bat egiten ikasi
            Eztabaida konstruktiboak eramaten ikasi
            Laborategiko esperimentu bat burutzen ikasi
C.3) BALIO-JARRERA-ARAU EDUKIAK:




      • Energiaren kontsumo egokiaz jabetu
      • Energia berritzaileen onuraz jabetzea
      • Laborategiko funtzionamendua ikasi
      • Taldeko lana burutzen ikastea, denek parte hartuz
      • Esku-lana taldeka burutzerakoan, denek parte hartzen ikastea
      • Jende aurren hitz egiten ohitutzea
      • Denen iritziak errespetatzen ikastea
D) DBH 1. ZIKLOKO JARDUERAK
1. Energia eguneroko bizitzan


     1. Jarduera:

           Esplorazio fasea.

           Jarduera: aparatu batzuen funtzionamenduaren azalpena

           Helburua:

            Ikaslearen interesa piztu
            Ikasleen aurreideiak antzeman
1. Energia eguneroko bizitzan


     2. Jarduera:



         Esplorazio fasea

         Jarduera: ikasleek proposatu egoerak eta energiarekin erlazionatu.

         Helburua:

          Ikasleek energian huts-hutsean pentsaraztea.
          Aurreidein esplorazioa


         Gizartean erabiltzen dugun energiaren kontzeptua dela eta,
            ikasleek energiaz aurreideia okerrak dituzte.
2. Energia ezaugarri nagusiak:




     3. Jarduera:




       Esplorazio fasea

       Jarduera: Taldeka inkesta bat bete.

       Helburua:

        Energiaren zenbait propietateren aurkezpena
Inkesta:

      a) Erlazionatu irudi hauek Energiarekin




           b) Azaldu zer ulertzen duzun Energia terminoarekin
           c) Gorputz guztiek al dute energia?
d) Zeinek du energia?




e) Energia gastatzen al da? Adibideak jarri
2. Energia ezaugarri nagusiak:



     4. Jarduera:


       Ideia berrien fasea

       Helburua:

        Energia eraldatzen dela ikusi
        Testu bat irakurri eta aztertzen ikasi

       Jarduera: Irina egiteko ur errota baten azalpena testua irakurri, eta
          eskema bat egin


       Testu posible bat:
       http://www.molinodeabajo.com/funciona.htm
2. Energia ezaugarri nagusiak:



     5. Jarduera:



       Formalizazio fasea

       Energia-ren definizioa:



         “Energia edozein gorputz edo sistemaren propietate bat da;
         energia eraldatu edo aldatu egin daiteke beste gorputz edo
         sistema batean aplikatu eta bertan eraldaketak eraginez”


      Jarduera: klase expositiboa
2. Energia ezaugarri nagusiak:

     6. Jarduera:


       Aplikazio fasea:

   Helburua: aurreko faseetan azaldutako kontzeptuak finkatu.

   Jarduera: gezurra edo egia den adierazi.

        Energia gorputz edo sistema guztiek izan dezakete
        Energia izaki bizidunek eduki dezakete, baina gorputz inerteek ez.
        Energia gastatu edo desagertu egiten da
        Energia transformatu egiten da.
        Energia mota desberdinak daude, baina ezin da mota batetik bestera
         pasa.
        Energia mota desberdinak daude, eta modu batetik bestera eraldatu
         daiteke.
        Petroleoak energia asko dauka, baina urak inoiz ez du aprobetxatu
         daitekeen energiarik.
3. Energia motak:


    7. Jarduera:


  Esplorazio fasea:

  Helburua: ikasleek informazio bilatzen ikastea

  Jarduera: Talde txikitan energia-motei buruzko informazio bilatu liburutegian.

      Energia mota horren definizio labur bat
      Dagokionean, energia mota ze magnituderen menpe dagoen
      Magnitude horien unitateak adierazi.
      Adibide bat


  Taula batean bildu informazioa
3. Energia motak:


    8. Jarduera:

  Ideiak finkatzeko fasea:

   Jarduera: aurreko jardueran bildutako informazioa klase aurrean azaldu, eta
 irakasleak informazioa osatu

  Helburua:


          Energia mota desberdinak ulertu eta asimilatu
          Ikasleek informazio antolatu, egituratu eta azaltzea
          Jende aurrean hitz egitea
3. Energia motak:


     9. Jarduera:



  Egituratze fasea:

  Helburua: energia mota desberdinak ondo bereiztea

  Jarduera: hurrengo bi zutabeetako lerroak lotu.


   Energia nuklearra                                Elektrizitatea
   Energia kalorikoa                                Petrolioa
   Energia potentziala                              Bizikleta bat
   Energia kimikoa                                  Paraxuta
   Energia zinetikoa                                Uranioa
   Energia elektromagnetikoa                        Pertxa bat
 3. Energia motak:

          10. Jarduera:

 Aplikazio fasea:

 Helburua: energia mota egoera berri batean detektatzea

 Jarduera: energia-mota desberdinak ageri diren testua aztertu.

Un ejemplo interesante es el de una planta generadora de energía, la energía química almacenada en el combustible, se
transforma por combustión en energía térmica. La energía térmica cambia el agua líquida a vapor. La energía del vapor es
transformada en parte en energía mecánica en la turbina. Esta energía mecánica se transforma en energía eléctrica en el
generador de corriente alterna. Esta última es transferida por los cables eléctricos en varios puntos en donde se usan para
diferentes transformaciones. Nuestro entorno está basado económicamente en el suministro eléctrico y está vinculado a la
transferencia y transformación de la energía, en la cual sin duda juega un papel clave en la transformación a otras formas previa
a su generación y transferencia generalmente a distancias considerables.
Los procesos detallados de la digestión de alimentos es un asunto complicado, pero se realiza una transformación de la energía
química localizada en los alimentos a energía térmica para mantener el cuerpo caliente y ene energía mecánica para que el
cuerpo realice trabajo moviendo las diferentes partes del mismo como un todo. Hay también alguna transformación en energía
eléctrica y otros tipos de energía química que permiten establecer comunicación entre las diferentes partes del cuerpo y facilita
la función del sistema nervioso. Aquí de nuevo se involucra transferencia y transformación. Todos los procesos biológicos a
través del dominio de los seres vivientes pueden ser interpretados en términos del concepto de energía.
Los vientos y los huracanes constituyen otro ejemplo de la transformación de energía térmica comunicada a la atmósfera a
través de energía mecánica; los movimientos resultantes son amplificados por la transferencia de energía mecánica de la tierra
en rotación. La energía también juega un papel característico en los terremotos. Cuando una masa de rocas se desliza a lo largo
de una falla, la energía potencial es transformada en energía cinética o energía de movimiento, la cual produce cambios en las
vecindades. La energía puede llegar a producir graves destrucciones cerca de la superficie y cerca de la fuente. Este fenómeno
puede ser detectado a grandes distancias de la fuente por medio de instrumentos sensibles denominados sismógrafos. La
propagación por ondas es un ejemplo muy importante de transferencia de energía, lo mismo que la luz y el sonido.
3. Energiaren kontserbazioa:

     3.a) Sistemak, aldagaiak eta sistema-egoera


           11. Jarduera:


  Explorazio/ideia berrien fasea:

  Bi jarduera:


      i.     Sistema bat nola definitu. Arbitrarioa da, baina argi eduki behar dira
             bere osagaiak


      Jarduera: Imajinatu arrautza bat egosi behar duzula. Azaldu
         horretarako behar dituzun elementu edo osagai guztiak.
3. Energiaren kontserbazioa:

     3.a) Sistemak, aldagaiak eta sistema-egoera


   11. Jarduera:

        ii. Sistema motak




      Irekia                    Itxia              Isolatua
3. Energiaren kontserbazioa:

     3.a) Sistemak, aldagaiak eta sistema-egoera

   12. Jarduera:

         Ideia berrien fasea

              Sistemak hartu ditzaken egoera desberdinak eta bere aldagaiak


   presioa



   Kaferaren                                            Kafearen kolorea
   tenperatura



       Kafearen                                       Kafe bolumena
       konzentrazioa
3. Energiaren kontserbazioa:

     3.a) Sistemak, aldagaiak eta sistema-egoera

   13. Jarduera:


          Aplikazio fasea


    Galdera hauei erantzun:

 Sistema mota zehaztu.
 Ze elementuk osatzen dute sistema
 Sistemaren aldagai nagusiak adierazi
 Hasiera eta bukaerako egoerak zeintzuk diren adierazi
 Egoera horietan, energia zinetiko, potentziala edo biak existitzen duten adierazi.




                     Irudiak ????
3. Energiaren kontserbazioa:
     3.a) Energiaren kontserbazioa

   14. Jarduera:

            Esplorazioa fasea.

            Jarduera: energiaren kontserbazioa ematen
               den zenbait sistemen azterketa, taldeka.




   Noraino iritsiko da bolatxoa? Zergatik?
  Non geratuko da?Zergatik?
3. Energiaren kontserbazioa:

     3.a) Energiaren kontserbazioa


   15. Jarduera:


      Ikuspuntu berrien sarrera fasea.

  Helburua: energiaren kontserbazioa azalpen matematiko sinplea.


               ET = kte = E0 + E1 = Ek,1 + Ep,1 = Ek,2 + Ep,2 =

                   = ½ m.v12 + m.g.h1 = ½ m.v22 + m.g.h2


  Azalpenerako ondorengo adibidek lagunduko lezake:

         http://www.phy.ntnu.edu.tw/ntnujava/viewtopic.php?t=27
3. Energiaren kontserbazioa:

      3.a) Energiaren kontserbazioa


    16. Jarduera:




    Egituratze fasea.

Jarduera: irudia aztertu ondoren, hurrengo galderei erantzun:

                    Puntu horietatik (1-5), non aurki dezakegu energia zinetikorik
                    handiena?        Zenbat balioko du?
                    Eta energia potentzialik handiena? Zenbat balioko du?
                   Airearen marruskadura zero baldin bada, zenbat aldatuko da
                    sistemaren energia totala? Zergatik?
                    Eta airearen marruskadura kontutan hartu ezkero, zer
                    gertatuko da?
3. Energiaren kontserbazioa:

     3.a) Energiaren kontserbazioa

  17. Jarduera:

    Aplikazioa fasea.

     Helburua: errealitatean energiaren kontserbazioa azterketa.

    Jarduera: energiaren kontserbazioaren azterketa laborategian.



                                               Marruskadura beti berdina
       h                                       denez d  h

                             d
     Bi jarduera proposatzen dira:

            1. Bolatxoa altuera desberdinetatik bota, eta h vs d diagrama burutu
            2. Altuera berdina izanik, planoaren material aldatzen joan.
18. Jarduera:




   Formalizazio/egituratze fasea.

 Helburua: Orain arte aztertutako jakintza guztien egituratzea.

 Jarduera: ikasleak talde txikitan bildu eta mapa kontzeptual bat
 prestatzea.

 Egindako mapak beste taldeekin trukatu eta ebaluatzea ikasleek beraiek.



 Egin beharreko mapa kontzeptuala horrelako zerbait izan daiteke:
motak    magnitude/aldagaiak


   Sistema
                        Legea
                                                     Definizioa
        Kontserbazioa                  Ezaugarriak



                            ENERGIA
                                Zinetikoa

                                Potentziala

                                Kimikoa
                    Motak
                                elektromagnetikoa

                                kalorikoa

                                nuklearra
5. Energi-iturriak:


      19. Jarduera:


       Esplorazio fasea.

       Helburua: energia iturrien deskripzioa.

       Jarduera: talde txikitan, ikasleek bila ditzatela energia-iturri
            nagusiak eta deskripzio labur bat egin.

      Bi multzotan banatuak:

       Berritzaileak.
       Ez berritzaileak.



      Ondoren, klasearen aurrean azaldu beharko dute
5. Energi-iturriak:


      20. Jarduera:



       Ideia berrien fasea.

  Helburua: energia-iturrietaz ikasteaz gain, informazio bilatu, egituratu eta
     azaltzen trebatzea.

  Jarduera:

   Talde bakoitzak energia iturri bat hartu eta sakonki prestatzea (nola lortzen
    den, bere abantaila eta desabantailak, etekina, erabiltzeko zailtasuna).

   Klasearen aurrean aurkeztu
5. Energi-iturriak:


      21. Jarduera:




          Egituratze fasea.

          Eztabaida.

          Helburua: informazio asimilatu eta defendatzen jakitea.


      Jarduera:
      Energia berritzaile eta ez berritzaileen arteko egokitasunari buruzko
         eztabaida.
5. Energi-iturriak:


      22. Jarduera:

          Egituratze fasea.
          Jarduera:
          Ikasle bakoitzak, aztertutako energia iturri mota bakoitzaren lau
          ezaugarri nagusi adieraztea.


      23. Jarduera:


         Aplikazio fasea.

         Jarduera:

          Irteera. Energia lortzen den zentru batera bisita bat egitea.
     hidroelektrika, parke eoliko, zentral termiko bat, …
6. Energi eta “jasangarritasuna”:

       Energiaren kontsumoa azterketa.
       Gure gizarteak jasaten duen gehiegizko kontsumoaz ikasleak jabetu.
       Energia berritzaileen etorkizunaz ohartarazi.

24. Jarduera:

     Esplorazio fasea:

     Helburua: energia berritzaileak benetan erabilgarriak izan daitezkeela azaldu.

     Jarduera: eguzki-sukalde bat eraikiko da.
6. Energi eta “jasangarritasuna”:

     25. Jarduera:




     Ikuspuntu berrien fasea.

     “jasangarritasuna” aztertzen duen testu bat irakurri eta laburpen bat egin
         Taldeka burutu daiteke.
6. Energi eta “jasangarritasuna”:


     26. Jarduera:


 Aplikazio fasea.

 Helburua: ikasleak gehiegizko energia kontsumoaren arazoaz kontzientziatu

 Jarduera:
 Energia kontsumoaren azterketa.

  Taldeka, kide baten etxeko energia kontsumoa neurtu denboraldi batez
   (elektrizitatea, gasolina, gasa).
  Datu horiek abiapuntu hartuta, mundu osoko biztanleriaren kontsumoaren
   estimazioa.
  Zenbait energia-iturri ekoiztaileen kantitatea estimatu.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:0
posted:2/3/2013
language:Basque
pages:44