Docstoc

Divan-e-Bekus

Document Sample
Divan-e-Bekus Powered By Docstoc
					 ‫ديوان بيڪس‬
           ‫سوانح عمري ۽ ڪالم‬


‫حضرت فقير محمد محسن ”بيڪس“ صوفي القادري‬




          ‫عبدالحسين شاهه موسوي‬




                    ‫سنڌ ادبي بورڊ‬

                    ‫ڄامشورو سنڌ‬



          ‫ڪمپوزنگ: فقراهه درگاه بيدل بيڪس، روهڙي‬
                                  ‫پيش لفظ‬
‫سن 1954ع ۾، سنڌي ادبي بورڊ جي سهاري هيٺ، ”ديوان بيدل“ نهايت آب تاب‬
‫سان شايع ٿيو. ”ڪالم بيڪس“، يعني انهيَء سلسلي جي ٻي ڪڙي، به ان جهي‬
   ‫پٺيههان جلههد چههي ادههه نههد هههو. ازان سههوا ”ديههوان بيههدل“ جهها بولوليههت ا ه‬
‫ڪئي، تنهنڪري ت هيڪاري ڪه تيهَءيَء سهان ٿهيه نهد ههو. پهر دهدرک هي‬
 ‫ڪجه ٻيو بنظور هو، جو ڪن بجلورين سلب، گهربه بجوووهو پهيش ٿهي نه‬
‫سگهيو، جنهن ال ادب نواز ضراک بؤلف ي بعذ ر سوجهندا. بهر ال، ’دير‬
‫آيد درست آيهد‘ جهي بدهدا ، اههو ههادي ادب جهي دهدردانن جهي پهدبت ۾ پهيش‬
                                               ‫ڪجي ٿو، جو ُابيد ت پسند پوند .‬

‫”بيڪس“ جي ڪالم گڏ ڪرڻ جو طريوو ب له ڳه اههڙ چهي رهيهو، جهو ههن‬
‫ان اڳ ”ديوان بيدل“ جي ڳيري رهيو هو، پر هن در يهش جهي ڪهالم جهو پ هو‬
                                             ‫ُ‬              ‫ُ‬
‫ندارد. جيئن بالهي، گ ُ ڪٿان ۽ ٻ گ َ ڪٿان ڪري، گلدس و تيار ڪند آههي،‬
‫تيئن ڪافي ڪٿان ۽ ٻ ڪافيون ڪٿان ڪري، بهون ههيم بجوووهو تيهار ڪيهو‬
‫آهي. انهيَء ڪري حيح انداز نٿو لڳاچي سگهجي ت ڪالم سڀ ادي يو يا‬
      ‫ڪجه رهجي يو، پر دياس اچين دوي ٿو ت ڪالم اي ر چي هئه گهرجي.‬
‫ڪجه دت ٿيو ت در يش ههه فت ۽ فوير ههه د سهت، آراچهين تعلوهي سهير جهي‬
‫زبيندار، بيان غالم سر ر پان پٺاڻ ي تڪليف ڏني ت گڏ ڪي ڪالم نظر‬
‫بههان ڪ ه ي ۽ پنهنجههو بفيههد ب،ههور ڏچههي، سههو ت ه ههيس ٻڌسههڌ د ههي آهههي. هههو‬
   ‫هها ب تڪليههف يههي آيههو، ۽ گف گههو جههي د ران، يسههي بههان ڪههنهن س يهه‬
‫ڪ اب جو هڪڙ ر ڪ ياچين، جنهن ۾ ’بيڪس‘ جون سه ڪافيون هيون،‬
‫جي بون ٽ اڳ چي بوجود هيون. ر ڪهڙي ڪ اب جو هو، سو هو ا ب‬
‫پاڻ ب ن ٻڌاچي سگهيو. پر اچهين سهوجهجي ٿهو ته يها ته ”ڪليهاک بهيڪس“ اڳهي‬
‫س ي آهي، جهو هينئهر وهدم پيهدا آههي، يها ته اههو ڪهن شهاورن جهي ڪهالم جهو‬
‫بجوووههو آهههي، جههنهن ۾ ’بههيڪس‘ جههون ڪههافيون به آهههن. بهههر ههورک، ” ههال‬
‫اضههر“ جههي پرادههي بوههولي تههي ووه ڪيههو اٿه . ”ڪليههاک بههيڪس“ جههي برتههب‬
‫ڪرڻ ان پو ، غيلي ابداد دئجي يا فوير ها ب جهو تدهرٻ، ٻه دلوهي نسه ا‬
‫بليهها، جههن ال ديههو ٿههو مههي ت ه بڪو ه آهههن. پههر انهههن سههان ڳيههوه ههان پههو ب ه ،‬
‫جي وديڪ ڄادجي ٿو ت بون ٽ ڪجه ڪافيون زياده هيهون، پهر تهڏهن به ٿهي‬
‫سگهي ٿو ت ڪجه دو زباني جهي دسه لرد جهو نظهر ٿيهو هجهي. ٻه سهال هن‬
    ‫ٿيندا ت پهو دسهو يَء سهان فويهر ’بيهدل‘ جهو ديهوان فويهر ’بهيڪس‘ جهي هه‬
                ‫ا رين ه آيو، جنهن جو وڪس په بناسب جا تي ڏنو يو آهي.‬
‫’بيڪس‘ فارسيَء ۾ ب طلع آزباچي ڪئهي آههي، پهر بلڪه ٿهور ڪهالم اٿهس.‬
                              ‫جيڪي بلي سگهيو آهي، سو په هن گڏ ورض آهي.‬

 ‫ر هههڙيَء جههو شهههر ب ه ، يوههي انگههر، ول ه ادب ۽ اليههت جههو گهههر رهيههو آهههي‬
‫تنهنڪههري هههر د ر ۾ هههن شهههر ۾ در يههش بههَءر،، پههدا رسههيده، اديههب ۽ شههاور‬
‫رهيا آهن. جيڪڏهن پدا گهريو ت رف ي رف ي سڀني در ي،ن جو ڪهالم پهيش‬
                                                                      ‫ڪيو يند .‬

                                   ‫ُ‬
‫جيههئن ”ديههوان بيههدل“ جههي تههاليف دههت بههربي سههيد وههها سههين شههاه هها ب‬
‫بوسوي، دابت برڪاتہ، جي هداي ن ب،ع راه جو ڪ ڏنهو، تيهئن ههن ڳيهري‬
                                           ‫ب سندن ساڳي ذره نوازي رهي.‬

‫بان انهن سڀني ا لن جو شڪر گذار آهيان، جن بون ي پنهنجا دلوي نس ا‬
‫يا بياض بهرباني ڪهري ڏنها آههن، يها جهن يهي ڏيهه ۽ ڪهالم گهڏ ڪهرڻ ۾ بهدد‬
‫ڪئي آهي. انهن بان ڪن جا ناال آپر ۾ ڏن آهن، ۽ ڪهن جها سهندن پهواهش ۽‬
                   ‫ا رار تي سڏيا يا آهن، جو اهي نام نوود جا داچ ن آهن.‬

‫بان پنهنجي پياري د ست، بسور ولي بحوهد بههر شهڪارپوريَء جهي شهڪريي‬
‫ادا ڪرڻ ان سوا رهي نٿو سگهان، جنهن ا ب پنهنجو ديوت دت بچاچي،‬
‫تعهالي شهال‬
     ‫ش‬        ‫بون ي ڪالم ڳيواچه ۽ ليه ۾ بدد ڪئي آهي. پدا ند تلهار‬
                            ‫سڀني بذڪور ا لن ي باجور فرباچي، آبين!‬
                                                             ‫ر هڙي،‬
                        ‫ههههههه بؤلف‬                  ‫1 ههه آگسٽ، 1954‬
                                   ‫تعارٻ‬


                         ‫”بيڪس“ جي زندگي‬

‫پليفي بحود بحسن جي گهر ۾، سالن ان پو ، در ي،ن ۽ لين جي دوا سان‬
‫َ سنو ٿي ۽ پٽ ڄاچو، جو دادر ب ش ’بيدل‘ جي نهالي سهان ب،ههور ٿيهو. اههڙي‬      ‫َ َ‬
‫طرح، ’بيدل‘ جي گهر ۾ ب بدک بديد ان پو بلار ههه بلار جهو آ از آيهو.‬
                  ‫ُ‬
  ‫پٽ ڄوه تي هر گهر ۾ يثيت آهر شادبانا ٿيندا آهن، پر هيم پهٽ، سهين بهه‬
‫جلين ۽ سڀني طر ين سهڻو هو ۽ ازان سوا گهڻي ور ي ان پهو پيهدا ٿيهو‬
‫هو، سو چي ري هڪ سن پرست جي گهر ۾، تنهن فوير ا ب جي پوشيَء‬
‫۾ ايههڏ اضههافو ڪيههو، جههنهن جههو انههداز ڪههرڻ ابڪههان ههان ٻههاهر آهههي. فويههر‬
‫هها ب بههٿس پنهنجههي الههد بَءرگههوار جههو نههالو، بحوههد بحسههن، ر يههو. سههندس‬
                                            ‫تاريخ الدک هيٺينَء ريت ليي اٿس:‬

          ‫بيست ش، جواد ثاني زاد، بحسن بولد بلار باد،‬
         ‫پنج هف اد يڪ هَءار د د، بدز بحري رسول شاه رشاد،‬
             ‫ق تعالي بحق سنينش، از وادث زبان بدون داراد.‬
                                                 ‫ش‬

‫يعني فوير بحود بحسن تاريخ 26 جواد الثاني، سن 9264 هجريَء ۾ ب ولد ٿيو.‬
    ‫ُ‬
‫سندس پير سد ر ٿيو، ۽ ٻن سالن ان پو فوير ها ب جهي گههر ۾ ٻيهو پهٽ‬
‫ب پيدا ٿيو، جنهن جو نالو بحود فريد ر يو يو. دون ٿا ت بحود فريهد ڄونهدي‬
‫ڄام هو، ۽ نن ي هوندي چي اهڙيون ڳالهيون ڏييارڻ ۽ ڪارنابا ڪرڻ لڳو، جو‬
‫سههوجهجي پيوت ه ’اِنهها الحههق‘ جههي نعههري هههڻه ۾ ڪهها ڪوتههاهي ن ه ڪنههد . دضهها‬
                         ‫اِالهي، ُاهو نن ي چي هوندي رباني راه ڏانهن راهي ٿيو.‬
‫بحود بحسن ي آپونهد ولهداو ٽ پهڙهه يههاريو يهو، جهنهن هيس زبهاني‬
‫جهي دسه ور بوجهب، فارسهيَء جهي تعلههي ڏنهي ۽ ”سهڪندر نهابو“ په ڪرايههو.‬
  ‫آپوند ا ب سندس ذهن ۽ ذڪام ڏسي، پيال ڪيو ت يس اسڪول ۾ تعلي‬
‫ڏياري، ڪو سرٽيفڪيٽ يي، نوڪري ڪراچجهي. پهر اڳئهين زبهاني جها باسه ر‬
‫ٻارن ي پر ه ۾ باهر هئا، تن نينگر ڏانههن غهور سهان نههاري ديهو ته ’آپونهد‬
                                            ‫ا ب، هن ال اهوچي بس آهي!‘‬

‫سڀڪنهن ٻار تي گهر، سهنگت ۽ اسهڪول جهو اثهر پهوي ٿهو. فويهر ها ب ڏي‬
‫ٽ هر دت وفين ۽ بريدن جي آبد هئي. سهندس ڪچههريَء ۾ هق ۽ سهن‬
  ‫جي تذڪري ان سوا ٻيو ڪجه ٻڌڻ ۾ ن ايند هو، اللهت راڳ گهڻهو هونهد‬
‫هو. انهيَء بها ول ۾ فويهر بحوهد بحسهن پنهنجهي زنهدگيَء جها پهريهان دهوڏهن‬
‫سال گذاريا، جنهن ان پو سندس الد بَءر گوار جو سايو سندس سر تهان لٿهو.‬
            ‫ِ‬
‫سال ن ان پو هو سيوهه شريف، دلندر شهلاز جي درگاه تهي يهو. بوڪهن‬
‫آهي ت انهيَء باري ۾ پنهنجي الد بَءر گوار ان يس ڪو اشار بليو هجهي.‬
‫بهر ورک، پنهنجي الد باجد انگر، شعر دوڻ ُاتانهون شر ع ڪياچين. دهون‬
                        ‫ٿا ت اتي يس دار در يش بليا، جن بابت فربايو اٿس:‬

                             ‫َ‬
                       ‫بيٺا بنجه بازار، الهوتي بون لييا.‬
                      ‫پيرين پرادا ر ڻا، زرد سندن رپسار،‬
                 ‫ڪنهن ن انهان ڪون لييا، ساري بنجه سنسار...‬
                       ‫بيٺا ها بازار ۾، درسن ڪن ديدار....‬
               ‫سابين ي سهيون ڪري، طالب ڪو تڪرار...‬
                      ‫ڏسي هن نڌر ي، ڪياچون تند تنوار،‬
                      ‫دوي شال داه بان، پرين جي پيَءار...‬
                   ‫ب ،ياچون”بيڪس“ ي، و،ق ار آزار،‬
                     ‫سناسين سڌاريو، ڪريان شڪر هَءار....‬

‫”بيڪس“ تي ڪنهن جهواثر پيهو جهو سهندس دلهب ُ ليهو ۽ شهعر دهوڻ لڳهو، سهو‬
‫د يَء طرح بعلوم ٿي ن سگهيوآهي، پر سهندن بناجهاتن ۽ بد يه ڪهافين بهان‬
‫جن ۾ دلندر شهلاز جي تعريف ۽ تو يف ڪئي اٿس ۽ يس وايهت ڪهرڻ ۽‬
‫سادي ٿيه ال سڏيو اٿس، سهوجهجي ٿهو ته جيهئن ”بيهدل“ هيس ر هاني رهلهر‬
       ‫ڪري رتو، تيئن هن ب سندس نوش ددم تي هلي، ان جي اد دا ڪئي.‬

‫سيوهه ان بوٽه هان پهو ، ڪجهه دهت آپونهد ولهداو جهي بڪ هب ۾ مهي‬
‫يهند هو ههه گويا اما ڪجه ڪوي رهي هئي، جنهن جي پوراچيَء جي ان ظهار‬
‫۾ هوڪجه دت ان بيران ور (جهو ) شريف جي درگاه ڏانههن ر انهو ٿيهو.‬
‫دوڻ ۾ ادي ٿو ت هن سفر ۾ ڳاچي ڪ،نوب ۽ سيد رسول ب ش شهاه ٿهرَءيَء‬
‫ار سههادس شههريڪ هئهها. درگاههه تههي پهچههه ههان پههو هيٺيههون فارسههي غههَءل‬
                                                                        ‫دياچين:‬
                       ‫بن نعره اناالحق دم دم زن بسوزي،‬
                  ‫بن ڪوس ذاک بهلق، دم دم زن بسوزي.‬
                                             ‫ِ‬             ‫ُ‬
                      ‫سلهان بلڪ اولي، بيرنگ بي ن،ان ،‬
                                         ‫ش‬      ‫ِ‬    ‫ِ‬
                      ‫طل ِ پداي اوظ دم دم زن بسوزي.‬
                         ‫شهلاز آشيان ، الهوک البڪان ،‬
                      ‫آ از ”بن پداي “ دم دم زن بسوزي.‬    ‫ِ‬
                   ‫بن تحت فو هس ، بوجود زير باال،‬
                     ‫طنلور و،ق وال دم دم زن بسوزي.‬     ‫ِ‬
                      ‫اندر جهان بي،ڪ ڪردم بهان ”بيدل“،‬
                  ‫”بيڪس“ نواره دک دم دم زن بسوزي.‬

   ‫پاڻ ڏاڍ سهڻو هو. سندس بوڪري، ڪڻڪ رنگهي پهر زيهاده اسهاڻ ڏانههن باچه‬
                      ‫َ‬
‫بنهن تهي دهاپئين سهونهاري هونهدي هئهي. سهندس ر تهي ادليها بهاچي جها دادها،‬
‫پگهر اده تي بوتين انگر پيا جرڪندا هئا. دهد جهو پهور پنهو، بهت ۾ ڳريه ۽‬
‫ياهوڪو جوان هو. سهاڄي پيهر جهي ٻها اس ههيس. لوهي ڪ هڙي جهو شهودين ههو.‬
     ‫ڏينهن ۾ ٻ ٽي دفعا تي ڦلي سهان هنجنهد ههو، ۽ ڳيهري ڳيهري سهان پوشها‬
‫بواچيند هو. پوڪي جو ڳير اهڙ ر ند هو، جهڙ ڏاَءههونَء جهو ٽڙيه گه .اههو‬
‫بعضي اسو، بعضي گالبي ت بعضي ري سهت رنگهو به هونهد ههو. ڏي فويهر‬
‫ا ب اريَء ٽ تي پٿراديَء جهي بٿهان اسهي دهادر سهاچي، ههادي هي ٽيهڪ‬
‫ڏيئي يهند هو. گهٽ ڳالهاچيند هو. جي وديڪ راڳ سهندس ر ح جهي را هت‬
‫۽ جيَء جو جياپو هو، تڏهن ب ڏينهن جون ڳاچيند هو،اللت راک جو اڪيالچهيَء‬
‫۾ ٻاهر مهي آالپينهد ههو. جيڪهو دهت يٺهو هونهد ههو، دهت جهون راڳڻيهون پيهون‬
 ‫ڳاچليون هيون. اگر سن جي پٺيان يران ۽ پري،ان هو، ۽ سندس شهعر بهان به‬
                                                 ‫ا‬
                                                ‫اچين چي پيو نظر ادي ه ه بثال:‬

                                               ‫ُ‬
             ‫ورک ساڏا سڀ ڳاليا، و،ق دي ڪي ي فر تي آيا،‬               ‫\‬

                    ‫”بيڪس“ سوز گداز، دل دا جابا س يا ههه‬

                                                           ‫َ‬
‫پر هوس ي اهڙ باري باک ڪيو هئاچين ۽ نفس تي اي ري ددر دادر ۽ دابض‬
   ‫ُ‬
‫هو، جو هڪ ل ا ڪنهن ڪڃريَء گسه اپي ڪئهي ته هڪهدم جنهٿيَء لٿه ر ل،‬
                        ‫۾ هوند هو، هاچي ڪ ياچينس:‬           ‫جو هر دت سندس ه‬

                 ‫”جي سورين ڏنا سال، ت ب الهوتي لنگهي يا.“‬
‫(شاه )‬

‫فوير ا ب ي ڏي نن ي جي ڏاڍي شناس هوندي هئي. پنهنجي الد انگر،‬
‫سههيدن جههي ڏاڍي وههَءک ڪنههد هههو. دههون ٿهها ت ه هههڪ دفعههي شهههرجا د هها بههڙس،‬
 ‫ڪجه ساداک ساڻ ڪري، ٽس يا ۽ يس شادي ڪرڻ ال گذار ڪياچون، ت‬
                                                                         ‫ُ َ‬
‫بههن پههٺ پههڌري ٿئههي، پيڙهههي دههاچ ٿئههي. فويههر هها ب ههين بهههت ڏنههو ۽ شههادي‬
‫ا ب رادي وري، شاديَء جي سلسلي ۾‬                ‫ڪياچين. بح رم بولوي بحود اد‬
‫بر ههوم داضههي جههان بحوههد لههد داضههي ولههدالر ٻ هها ب ر هههڙيَء اري ههان‬
 ‫را ي آهي ت فوير ا ب فربايو ت ”اسان جي رڳ رڳ اِالهي و،ق جهي آَءاهه‬
                                      ‫۾ سڙي يئي آهي ۽ ڪجه ن رهيو آهي.“‬

‫فوير ا ب ظاهري طرح بجاز ڏانهن باچ نظهر اينهد ههو، پهر در ويوهت ههو‬
‫ويوت ڏانهن راغهب ههو. ڏسهه ۾ سهن ال بيحهال، پهر سهب پهب با هال. ٻهاهران‬
‫ديوانو، اندر ۾ فرزانو، ٽس ڏينهن جو سهڻن جو ذڪر، راک جهو سهونهن جهي‬
‫سربايي جو فڪر هوند هو، ڏيهنهن جهو ڏاڍي يهٺ سهان هلنهد ههو، ته راک جهو‬
‫النگههوٽ ٻههڌي، رلهههي ڪلهههي تههي ر ههي، پيههو در ي،ههن ۽ لههين جههون درگههاهون‬
 ‫گهوند هو. اهڙي بادهوَء هي شهاديَء بهان ڪههڙي شهاد بهانيو اسههو َ جهه ته‬
‫يهيو، پر پيهال به ڪونه رههيس. پليفهو سهلحان ب هش، بوجهوده سهجاده ن،هين،‬
 ‫را ي آهههي ته آپونههد ولههداو، فويههر هها ب ههي دههت بودههت پيههو دونههد هوته‬
‫شاديَء جو بودد آهي ا الد، پر ا هين انهيَء طرٻ توجه چي نٿها ڪريهو. تهنهن‬
‫تي فوير ا ب هڪ دفعي ب،ڪي فربايو ت ”اسان ي ا الد آهي.“ سيڪ پڇا‬
‫تي پاڻ اضح ڪياچين ت غالم لهيهف، يعنهي بوجهوده پليفهي ها ب جهو الهد‬
‫باجد، اسان جو نينگر آهي. دون ٿا ته فويهر ها ب جهي هال هان پهو غهالم‬
       ‫لهيف ي پ ٻڌاچي يئي جنهن جي ان دت وور نهايت ٽي سال هئي.‬

‫افسوس جو سندس زندگيَء فا ن ڪئي، پر انهيَء ٿوري ور ي ۾ ڪهافين ۽‬
 ‫ڏ هيڙن جو د و ذپير سڏيو اٿس. نثر ۾ ڪو ڪ اب ڪونه لييهو اٿهس، ۽ نه‬
                 ‫ري فارسيَء ۾ پنهنجي پيم انگر ا ب ديوان ٿي سگهيو.‬

‫بسههور تلوڪچنههد، رٽههاچرڊ اڪاچونونههٽ پههي. ڊبليههو. ڊي، سههاڪن ر هههڙي، فويههر‬
                         ‫ا ب جي فاک بابت هيٺيون ادعو بيان ڪري ٿو:‬

‫پرادي ب يارڪار، جا هادوڪيَء بيونس آفيس جهي ڳرسهان هئهي، تهنهن جهي‬
 ‫ا له ۾، ان سان ل بسور بولراج بئريسور پيرپوريَء جي جا هئهي ۽ امها به‬
‫آهههي، جههنهن ۾ هرڪههو نئههون ب يارڪههار ادههي رهنههد هههو. فويههر هها ب، جههو‬
‫هوي،ههہ اسهها ُاجههرا ڪ ههڙا پههاچي، جنههٿيَء لٿه ر ل هه ۾ ڻههي پيههو هلنههد هههو ۽‬
‫جنهن سان گهڻو ڪري ٻ دار بادهو هوندا چي هوندا هئا، سو ادهي ان جها جهي‬
                                                                        ‫َ َ‬
‫ڳرسههان، تههڙ تههي بيهنههد هههو. هڪههڙ سههن، ٻههي جههواني، ٽههين شههودينن اري‬
‫پوشا ، سو هر ڪو ظاهربين آدبي ڳلجي سگهيو ٿي. تن ڏينهين ر هڙيَء جهو‬
‫ب يارڪهههار بسهههور بولسهههنگه ههههو، تهههنهن هڪهههڙي ڏيهههنهن پنهنجهههي وههههدي ۽‬
‫وولداريَء جي انڌ ۾ ان او اري هي، جهو ههر دهت پنهنجهي ا هليت ظهاهري‬
‫للاس ۾ لڪاچيند تند هو، ن سڃادو، ۽ غدهي ۾ ادهي يهو. ددهو شهايد امها‬
‫ڪجه اڳ ي هلي ها، پر فويهر ها ب سهان جهو ههر دهت هنهد ۽ بهرهوه د هي‬
‫انداز ۾ هوندا هئا، تن بن بيڙ ڪري ياري سڏيو. فوير ا ب ُان ڏانهن ڪهو‬
‫توجه ڪون ڪيو، ۽ پنهنجي بعوول بهابق دهار د،هويَء ال ٻئهي طهرٻ هليهو‬
                                                                                 ‫يو.‬
     ‫ُ‬
‫ددرک پدا جي اهڙي ٿي، جو ساڳئي ڏينهن انهيَء ب يارڪار ا ب جي پٽ،‬
                                ‫ُ‬                              ‫َُ‬     ‫ََ‬
‫انهيَء ساڳئي تڙ تي تڙ ڪندي، جان ٽٻي هنئهي ته گه ! هوهن جها اک بنهد ٿيها‬
‫آهن، پر بادهن جها نه . ڪهنهن ڪيهئن ديهو، ڪهنهن ڪيهئن. ههر ڪهنهن پنهنجهي‬
 ‫نوههوني پيههال ظههاهر ڪيههو۽ ديههاس آراچههي ڪئههي، پههر بههادهن جههو يوههين ٿيههو ت ه‬
‫ب يارڪار ا ب هڪ در يش جي دل نا ق ڏ وچي آهي، سو جيسين در يش‬
                                                ‫دوا ن ڪند ، تيسين سوڪر ن لڀند .‬

‫پيم ههه بام جي دل، پنهنجي ا الد ال سڀڪجه ڪرڻ ال تيار، سوادي فوير جهي‬
‫پيههرن تههي ڪريهها. پههر فويههر بههنهن چههي ن ه ڏچههي! آپههر، بههادهن جههي ههالح سههان،‬
                                                                          ‫ِ‬
‫”ڪنهيي“ جي باچون ي ۽ پود ڪنهيي ي مي س اياچون. ڪنهيي سان فوير‬
‫ا ب جي دللس گي هئي، ۽ هو سندس شاوريَء جهو ”بحلهوب“ ههو. (ڪنهيهي‬
‫جو ا وال اڳ ي ايند .) ٻن ڏينهن جي بن بيڙ ان پهو ، ٽئهين ڏيهنهن ڪنهيهي‬
‫ي ڪه پيئي، سو ادي فوير ها ب هي وهرض ڪيهاچين. فويهر ها ب دوها‬                    ‫َ‬
‫ڪئي، ۽ سوڪر لهڌ . پهر ڪهنهن هي پلهر ته سها بهان سها ٿهي سهگهي ٿهو! فويهر‬
‫ا ب ڪنهيي هي ديهو ته ”تهو اسهان بهان ڪجهه نه پرايهو، پهر اسهين تهو بهان‬
 ‫سههڀڪجه ا ه ڪههري مههون ٿهها.“ راک جههو سههوهه دهت ههيت ڪيههاچين ته‬
‫”اسان جي هينئر بوڪالدي آهي: اسان جو جناز بحلوب جي در ازي تي هلي‬
‫الهجو ۽ يس د يَء طرح بنهن ڏييارجو، ۽ جيسين اجهازک نه ڏچهي، تيسهين‬
‫نه ڻجههو.“ فوير هها ب هههڪ ڪههافي انهههيَء بضههوون جههي دئههي آهههي، جههنهن ۾‬
                                                       ‫ُ‬
‫ڪانههڌين ههي ”سه ه جههي ڪههودي ۾“ جنههازي ڻههي مههه جههو تاڪيههد ٿيه آهههي.‬
                                                                            ‫فرباچي ٿو:‬

                              ‫ُ‬
                 ‫جنازا لي دلو، يار ، سجن ڪي ڪودي ۾ بيرا،‬
                ‫جئندي برندي گلي ُاس ۾، بيرا هي رين دن ڦيرا.‬
                           ‫َ‬

                                        ‫ُ‬             ‫ُ‬
 ‫بههس، فويههر هها ب جيههئن سه و، تيئههين س ه و رهيههو. سههندس جنههازي سههان هنههد‬
     ‫َ‬
‫توَءي بسلوان توام گهڻهي انهداز ۾ هئها. هيت بههابق، سهندس جنهاز ، ٽڪهر‬
‫تي، ڪنهيي جي گهر ٽ الٿو يو. ڪنهيي جا باچٽ راٻ هئها ۽ پئسهي ارا‬
 ‫بادهو هئا، تن هڪڙ ديو ي ڪ ڙ ادي جنازي بٿان س . هن ادعي ان پهو‬
                                              ‫ڪنهيو ر چند رهيو.‬

‫فوير ا ب ي سندس الد جي ڳر ۾ جا ڏناچون، جنهن جو پاڻ هوي،ہ واشق‬
‫۽ بريد هو ۽ سندس تعريف ۾ ڪئهين ڪهافيون ديهون اٿهس. ههڪ هنهڌ فربهاچي‬
                                                                ‫ٿو:‬

     ‫بنهنجا پير برشد شهن،اه ’بيدل‘، هي ”بيڪس“ بيوس پرتو ٿي بلڪ :‬
                             ‫وور ٻاجهون تنهنجي بون گوندر گذاري.‬

                                          ‫سندس فاک جي تاريخ آهي:‬

                ‫ان يار نوجوان ڪہ پو بود حل ش،‬    ‫َ‬
                                             ‫ِ‬
                 ‫رفت از جهان بواند از داغِ سرتش،‬
                 ‫سال ر ي آن ز پود جست، گفت آن:‬
               ‫با ف پا بحود بحسن شهيد شودش.‬
                             ‫1564 ه‬

                  ‫”بيڪس“ فوير جي آپرين آرابگاه‬
                           ‫ٻاهريون بنظر‬
                              ‫نينهن جو نظار‬

                       ‫”د لت جلوه جانان بلار باشد.“ههه‬
                                                 ‫ِ‬
               ‫”آيا ’بيڪس‘ هويا بلل ، ييو گل،ن سن سارا.“‬


‫جيئن بلل ۽ ڳؤنر گلن جي اس يه جي تعريف ال پلويا يا آهن، تيئن ڪي‬
‫انسههان ب ه آهههن، جههن جههي ت ليههق جهو ا ه باوه ته پههدا ڄههادي ڪهههڙ هههو، پههر‬
‫ظاهري طرح اچين پيو ڳاچنجي ت اهي سن جي تعريف ۽ تو هيف ال پيهدا ٿيها‬
‫آهن: ”بيڪس“ ب انهن بان هو. پرجن ال ن هيٺ ”بيڪس“ جن رتو ۽ جهنهن‬
‫بهها ول ۾ هههن پههر ر پههاتي، تههنهن سههندس انهههيَء پههداداد ليادههت ههي اجههاريو ۽‬
‫ياهيو. سربو ت هرڪا پاچي، پر اک اک جو ڦير. سن ت هر ڪنهن ي دي ٿو.‬
‫پههر ان جههي ويوههت جههاده ۽ ههانع جههي ههنعت جههي سههاراه دلڪههش پيرايههي ۾‬
‫پههيش ڪههرڻ اگههر ”بههيڪس“ ههي بيههراث ٿههي بليههو، پههر هههن انهههيَء جههو ههحيح‬
‫اس عوال په ڪيو. دون ٿا ت سهڻن ال اي ري سڪ ۽ پيهاس هونهدي ههيس، جهو‬
‫سندن ديداربازيَء بان ڍاپند چي ڪون هو. ڪي رن سينن سان نينهن جو ناتو‬
‫ڳن ياچين. ر ايت ٿا ڪن ت پهرياچين پهرياچين هڪڙي ڪرپارام نالي نينگر تي‬
‫نظار پچاياچين. پر ان جي ڪنهن ب شعر ۾ تعريهف ڪانه ڪئهي اٿهس. بوڪهن‬
‫آهي ت اهڙا ٻيا ب هجن، جن جو ذڪر ن ڪيو هجيس، پر ڪهن جها نهاال پنهنجهي‬
                                                               ‫ا‬
                                                              ‫شعر ۾ آندا اٿس. بثال:‬

                ‫”هيرا“! سدا تون هوندين، جيَء جا جيارا جاني،‬
                  ‫هڪ دم ن سار ٿي تون، اي باه بدر ثاني.‬
                                       ‫هههه‬
                          ‫سيري سيري د ، َءي ”ديا“!‬
                                       ‫هههه‬
                                ‫َ‬
         ‫”بوهن“ باهي تون هين بٺڙا،توجيها بين ڪوچي نهين ڏيڙا،‬
                                            ‫ُ‬    ‫َ‬
       ‫ڪيهي گناهون تون بين ڪنون ريڙا، ڪيهي سلب دت دا ين دا ين.‬
                       ‫ِ‬
                                   ‫هههه‬
             ‫”بيڪس“ بالي يار سان، ”هوندي“ بٺي بنٺار سان،‬
             ‫دللر پنهنجي دلدار سان، جنهن لئ ٿيس ب،هور َءي.‬

              ‫ّ‬
‫پر سندس ساه جو سههار سهاجن ۽ جهيَء جهو جيهار جهاني ”ڪنيهو“ ههو، جهنهن‬
 ‫سان اي ريودر بحلت هوندي هيس جو ان ان هڪ پ ب جدا رههي نه سهگهند‬
                                                          ‫هو. فرباچي ٿو:‬

                                               ‫َ‬       ‫َ‬       ‫َ‬
           ‫ال ادف يار هودم، هج هوي،ہ هوودم، دم ن هڪڙ ٿيم تون سار،‬
                             ‫آم ت پردون پاڻ ۾.‬

‫ههلح ههان شههام تههاچين، بره ه ۾ بيراڳههي، گهوههيَء گهوههيَء ۽ بههازار ۾ بسههت ۽‬
                                                ‫ديوانو پيو هلند هو. فرباچي ٿو:‬

                       ‫َ‬
               ‫بازار، ”بيڪس“ ييو بردا يار.‬           ‫َ ّ‬
                                                    ‫ڪاڻ ڪنيي‬

‫بعضي، نازڪري، يس ڪ ڪند هو ت ’اڄ شام جو ٻيٽ تهي اِٽهي هههه ڏڪهر‬
‫يڏنداسهون‘، ته فويهر هها ب ان ظهار ۾ بوهرر دهت تههي ُاتهي بيٺهو هونهد هههو.‬
                                                                     ‫بهلب ت‬
                    ‫اسين ايوين ڪر ن، جيوين ريجه رهين.“‬
                                 ‫ِ‬

                                                                ‫ّ‬
‫ڪنيي تي اي ري ددر اڪن سڪن هو جهو سهندس نهالي جهي ا هرن سهان توشهيح‬
                                                           ‫ليي اٿس:‬

                                                       ‫(ڪافي ر پ بر )‬
               ‫ه ه يار ديان سيريان سوڪن، دال ڳيا ٿيا ال.‬
                         ‫ُ‬             ‫ُ‬
         ‫( ) ه ه ڪانهڪ ٻيلي، يلي ڪويلي، بينهان دريندا شاه سويلي،‬
                           ‫يک جوڳي دا جوال.‬
           ‫شهر فاتي،‬                                    ‫ُ‬
                            ‫(ن) ههه نور نيارا ظاهر ذاتي، سير ڪري‬
                            ‫وجب ا هيندي دال.‬
         ‫(ي) ه ه ياد هوي،ہ سانون سانول، ٻاجهون سهڻي دي جيوڻ جنج ،‬
                                    ‫َ‬
                             ‫سڪندي ٿيا ٿ سال.‬
           ‫فرادين باچ هوچي،‬        ‫(ه ) ههه هير يچاري ڪاه هوچي،‬
                           ‫درس دا ڪريندي سوال.‬
                         ‫َ‬
              ‫(ل) ههه الابالي يک س ه دي،جند جان بيڏي تڙڦندي،‬
                               ‫جلوه جوال جالل.‬
         ‫(ع) ههه وين بيرنگي رنگ ۾ آيا، ت ت هَءارا جهنگ بين آيا،‬
                              ‫پوب س ه دا پيال‬
                       ‫ُ‬
          ‫(ل) ه ه ”ليس في الدارين اِالّهو“، ”بيڪس“ بلل گ دي گهن بو،‬
                         ‫پيو و،ق دا ڪيف ڪالل.‬

                  ‫د ي سندس فرا ۾ دل جي اجه درد ۽ سوز بان دوي ٿو:‬

          ‫”ڪنيي ڪون ڪوچي سوجها ي، بيري اس شام دل ُلوي“‬

                                                         ‫ري ٻئي هنڌ دوي ٿو:‬

                   ‫”ڪنيا ڪول آ بيري، اتنا باڻ ڪيا ڪرنا.“‬

                                  ‫ّ‬
‫ڳاله ٿا ڪن ت هڪ ڏينهن ”بيڪس“ ي ڪنيي رس ي تي ديهو ته ا ههين ههت‬
‫ترسو ت بان جهٽ ٿو ادان. بحلوب جو دوڻ، سو چي بع،هودان انهداز ۾، ري‬
‫فويههر هها ب جهههڙي پاڪلههاز بههادهوَء ههي، سههو يچههار ابههر ۽ ان ظههار ۾ بيٺههو‬
‫رهيو. ڪنيو ن ادڻو هو، ن آيو، پر انهيَء دل جي د ۽ هفاچيَء سهان ترسهه‬   ‫َّ‬
      ‫۽ ان ظار ڪ ڻ ڪري، ”بيڪس“، دنيوي دللر ماچي، ويوي بحلوب لڌ :‬

                             ‫پنهنجي الد انگر، جن جو ب اهو چي ا ول هو ت :‬

              ‫پوَءي ويوي الشڪ هويا، ”بيڪس“ بره بازاري.‬
‫تنهنڪههري ”بههيڪس“ ب ه ، پنهنجههي پههيم جههي تلوههين بوجههب، بجههازي بوه ه ههي‬
                                                  ‫باري، ويوت سان هڪ ٿيو.‬

 ‫اهو ادعو، پنهنجي پنهنجي پيرايي ۾، بح هرم سهاس اسهواديَء ’ ‪The Vision‬‬
              ‫َ‬       ‫ُ‬
‫‪ ‘of a Village Singer & Desert Voices‬۾، ۽ بح ههرم گرديههال بلههڪ ’ ‪Divine‬‬
                                 ‫ُ‬
‫‪ ‘Dwellers in theDesert‬۾ آند آهي. بح رم گرديال ا ب انهيَء سان گڏ هيئن‬
 ‫ب لييو آهي ت انهيَء ادعي ان پو فوير ا ب راک جو ڏيئهو ٻهاري يهنهد‬
‫هو. بادهو سندس انهيَء غير بعوولي وو تهي وجهب هاچه لڳها. پڇها تهي ههڪ‬
‫دفعي دوڻ لڳو ت ”پهاڻ ادهه جهو وهد ڪيو اٿهس، سهو ب هي رڳهو انههيَء ڪهري‬
                 ‫ٻاريان ٿو ت ب ان ا نده ۾ ادي ۽ بان يس ڏسي ن سگهان!“‬

‫سرڳواسي ڳڳت د ارڪاداس ڳاٽيا، جنهن فويهر ”بيهدل“ ۽ فويهر ”بهيڪس“ جهون‬
‫ڪچهريون ڏييون، سادس حلت ڪئهي ۽ بنجههانئن فهيض پرايهو، تهنهن ههڪ‬
                      ‫َ‬
‫دفعي ڳاله ڪئهي ته ”فويهر ننه (بهيڪس) ادهي بنهنجهي ههٽ تهي يهنهد ههو.‬
  ‫هڪ ڳاٽيو، لع دند نالي، اتي پادي ڳراچي ر ند هو، جو ڳاٽين ۽ ي،نوچن ال‬
‫ب دوص هوند هو. بون ي فوير ا ب گهڻي ور ي ان دوند ايند هو‬
‫ت ’سوجهاچينس‘. بان ورض ڪند هوس ت ’دلال، ڪنهن ي سوجهايانو‘ پاڻ‬
‫جواب ۾ دوند هو ت ’نالو ڳنهه د و نه آههي، تهون ڳهوال ڪهري پهاڻ سهوجه .‘‬
‫ڏينهن گذرندا رهيا. فوير ا ب ب دل ۾ سڪ ۽ سوز سان يند رهيو. هڪهڙي‬
                                   ‫ُ‬            ‫ُ‬                         ‫َ َّ‬
‫ڏيههنهن ڪنيههو، جههنهن جههو دهههري ڪههان سههندس ڪههک ۾ لڳه هههو ۽ جههنهن جههي‬
       ‫ُ‬
‫جهههوريَء ۾ پيههو جه نههد ۽ جهرنههد هو، سههو پههادي پيههئه آيههو. جيههئن چههي گههرَءي‬
                                                                   ‫ِ‬
‫ڪياچين، ته ُان جهون ڦينگهون، اتفها االههي، مهي فويهر ها ب جهي پيهرن تهي‬
‫پيون، فوير ا ب ان ي نيڪ فال سوجهي، ب،هڪند ، ُاٿهي هليهو يهو. بهون‬
                          ‫َ‬
‫سوجهيو ت اهو چي ڪاريهر آهي، جنهن هن جوان ي ڪييو آهي، سو سندس‬
 ‫جهها تههي يههس. وههرض ڪههي ت ه ’دههلال، اهههو بههادهو بههون لههڌ آهههي!‘ ديههاچين ت ه‬
                                                       ‫ّ‬
‫’ڪيرو‘ بون ورض ڪيو، ‘ڪنيهو‘. آپهر سهوڪر سهان بلهيس. سهادس ا ڳهاريون‬
‫لهواريون ڳالهيون ڪي . هڪ ههه ٻه ڏيهنهن سهانده بلهه هان پهو ، فويهر ها ب‬
 ‫جي ڳاله دوري ت ’ههڙي د ي بڙس سهان ڳهال سهو نٿهو ڳالههاچينو‘ پهر ههو ته‬
                                                                 ‫َ‬
‫يٺو هو نڪ تاچين ڳريهو، سهو ادهي ڪها َء ۾ سوڪيهو. دئهي، ’ج هي ٿهو مهان،‬       ‫َ‬
‫اتي پاسي انگر پوچ ان لڳو ٿو تي! سنجها جهو ا هو پهاچه ٿهو مهان ته اضهر‬
                                                           ‫ُ‬
 ‫ناظر آهي جي راک جو ڪ ي ي ر ٽي ڏيه ال گهر ان ٻاهر ٿو نڪران، ته به‬
‫ه ٻڌيو بيٺو آهي ري ڏسو ت اسان جي گهر جهي ڳهر اريَء بسهجد ۾ يٺهو‬
‫آهي! بان ت ادي ڦاٿو آهيان، ههر دهت پيهو سه اچي ۽ سهاچين هههه سهاچين ڪهري!‘‬
‫تنهن تي بون يس سوجهايو، ۽ آپرڪار هڪ راک جو انجام ٻهڌي، هيس پهاڻ‬
‫سان يي آيس. فوير ها ب ههونئن راک جهو ڏيئهو ڪونه ٻارينهد ههو، ان راک‬
‫ڏيئو ٻاري ر ياچين. جڏهن اتي ياسون، تڏهن آدرڳام ڪرڻ ال پاڻ ٽ تهي اٿهي‬
                          ‫ّ‬
‫بيٺو، ۽ ساڳي چهي هٽ تهي يههه ال آا ڪيهاچين، پهر ڪنيهو بهوَءي تهي يههي‬
‫رهيههو. فويههر هها ب پيههر وافيههت پڇههه ههان پههو گس ه اپيَء ال بعههافي رتههي.‬
‫ٿههوريَء ديههر ههان پههو ڪنيههو ُاٿيههو، ۽ فويههر هها ب ههيس در تههاچين ُابههاده آيههو.‬
                                                             ‫ّ‬
                                                           ‫بولوي ’جابي‘ فرباچي ٿو:‬

          ‫”ن تنها و،ق از ديدار پيَءد، بساڪين د لت از گف ار پيَءد“‬

‫پو ت جيئن جيئن سندن بالداک ٿيندي رهي، تيئن تيئن بحلهت بچنهدي رههي.‬
                                           ‫ّ‬
‫هڪ دفعي، ڏياريَء جي بودعي تي ڪنيو بون سان گڏجي فوير ها ب ڏانههن‬
 ‫بٺاچي ڻي هليو. فوير ا ب پرينَء جي پار جي بٺاچي ڪنهن هي به هاچه نه‬
‫ڏچي! دي، ’ههيَء پهاص بٺهاچي آههي، ۽ ا ههان ال نه آههي.‘ پهر در ويوهت فويهر‬
‫ا ب ظاهر ۾ باهو هو، ۽ باطن ۾ بي هو . ٻاهران بحلت ۾ لڪ بيحال، پر‬
‫اندر ۾ با ال ٿيند رهيو. ’بيدل‘ جي وولي هدايت بوجب: ’بيدل ڪئي تلوهين‬
‫اهاچي، بيڪس ي بعد بجاز.‘ يس ڪنهن ن ڪنهن نوهوني انههيَء بنهَءل تهان‬
‫بٿي دڙهڻو هو، اتفا ب اهڙ ادي بڻيو جو هڪ ش ص، جنهن ي وام طرح‬
                                       ‫ّ‬
‫پير ڪادو ڪري سهڏيندا هئها، تهنهن ڪنيهي جهي بهوسه هي سهڪ ڏنهي. سهوڪر‬
                    ‫ِ‬
‫ي ُاهها ڳالهه نهاگوار لڳهي، ۽ بهنهن ۾ سهونٿ پهاچي ’سهڏ سهڏ‘ ديهاچين، پهر فويهر‬
                                         ‫ُ‬     ‫ُ‬
                        ‫ا ب ڏسي رتو، تنهن غيرک دان هيٺيون بيت ديو:‬

                                               ‫َ‬           ‫َ‬
          ‫ک هه تيڏي اسانڏي هه بس هوچي، اِهين بس دون ڪوچي رس نهين،‬
         ‫جو لييا آها، سا ڪنهن دي بيوه دي بس نهين،‬       ‫انگ ازل‬
             ‫سالگ تساڏي دي تانگ اتان، اٿان ڪوچي جس نهين،‬
         ‫جي تون سؤ اري سونا ٿيوين، ت ساڳاچي ُاهو ”بيڪس“ نهين.‬

                                   ‫ّ‬
‫ڪن ا لن جو دوڻ آهي ت فوير ها ب ڪنيهي جهي سهڪ ۾ يهران پري،هان‬
‫پيههو ڦرنههد هههو، ۽ جيههڏانهن ينههد هههو، تيههڏانهن سههندس پٺيههان پيههو هلنههد هههو.‬
‫ههلح جههو جههڏهن هههو اسههڪول ينههد هههو ت ه سههندس پٺيههان ينههد هههو، ۽ ري‬
                    ‫اسڪول بان نڪرڻ به اڳي چي دڳ جهليو بيٺو هوند هو.‬

                    ‫يار بن در بڪ ب بن برسر ره بن ظر،‬
                              ‫ِ‬                      ‫ِ‬
                    ‫بن ظر بودم ڪہ يارم باڪ اب آيد بر ن.‬
‫(جابي)‬

                                                                 ‫ّ‬
  ‫پر ڪنيو، ڪجه شهرم هان ۽ ڪجهه پلهق جهي پهواريَء هان، ڳالههاچه ته بجها‬
                           ‫ّ‬
‫پود، پر ڏانهس نهاريند ب ڪون هو. اتفا سان ڪنيو بيوهار ٿهي پيهو. طليهلن‬
                                    ‫ُ‬    ‫ُ‬
‫۽ ڪيون جو والج ڪارگر ن ٿيو. س ين ڦڪين فر ن آند . بايوسيَء بهنهن‬
‫ڪ يو. د ا جي بجا دوا جي درڪار ٿي. اهڙن د ن تي در ي،ن ۽ فويهرن جهي‬
‫پڇهها ٿينههدي آهههي. فويههر هها ب جههي ر زبرهه جههي ا ڃ ههيس ڪههافي شهههرک‬
‫ڏني هئي.سو، سندس الدين ديهو ته فويهر ها ب هي يهي ادهو ته هيس دوها‬
‫ڪري، بن سندس پير سد ر ٿئي! آپر فوير ا ب ي بن ڪري يهي آيها،‬
‫۽ پو دسو يَء سان نينگر جي طليعت ر بدحت ٿيه لڳي. باچون ي هينئر‬
 ‫هن جي در ي،يَء ۾ ڪاب يوين ٿيو، جنهن ڪري پٽ ي تاڪيهد ڪيهاچون ته‬
‫ر زاني فوير ا ب ڏي يند ڪر. فويهر ها ب سهندس چهي بحلهت ۾ جهابو‬
                                              ‫بوايو.“ ههه او اول بالدواب.‬

                                                             ‫بحلوب جو تدور‬

‫ا سن ال الوين جي هر ب لهو ۾ ڪها نه ڪها پهوبي آههي، جهنهن ڪهري ڄهادن‬
‫ٽ ان جو ددر ٿئهي ٿهو. گه ۽ بلله ، دنهٿ ۽ دڪهور، شهوع ۽ پر انهي جها پرادها‬
            ‫َ‬            ‫ُ‬                ‫َ‬      ‫َ‬
‫ددا آهن. پر َ جر هجي يا شجر، درند هجي يها پرنهد، گه هجهي يها ڦه ، يهوان‬
                              ‫َ‬
‫هجي يا انسان، بهلب ت ههرڪنهن ۾ اههڙ جهوهر آههي، جهو دهدردانن ٽ پهاس‬
                                                            ‫پوي ٿو.‬

                          ‫سر ب ازلي در هو اشيا ساريست،‬    ‫ّ‬
                           ‫رن برگ نَءدي بلل ِ بيدل فرياد.‬

‫اگههر ظههاهري طههور تههي هههر ڪههنهن جههي پههوبي ال ه ۽ هههر ڪههنهن جههي ر نههق‬
                ‫ولحدي، پر بعرفت جي اک سان ڏسلو ت ا ليت هڪ چي آهي:‬

                          ‫بر، درپ ان سلَء، در نظر هوشيار،‬
                                  ‫ِ‬            ‫ِ‬      ‫ِ‬
                         ‫هر ردي دف ريست بعرفت ڪرد گار.‬
                                    ‫ِ‬

‫فويههر بحوههد بحسههن به ظههاهري نوههاَء ۾ ويوههي سههن جههو ڳوالچههو رهيههو. ننه ي‬
‫هوندي ان يس سن جي ب ۽ ان جي تال جي تعلهي بليه هئهي، جهنهن‬
‫هي وولههي جهابو پنهنجههي الهد بَءرگههوار جههي جهابي بوههاچه هان پههو پهرايههاچين.‬
‫جيئن اڳي ڏيياريو يو آهي، هو گههڻن بحلهوبن جهو پياسهي رهيهو. پهر سهندس‬
                                                               ‫ّ‬
                                                      ‫آپرين بحلوب ڪنيا لع هو.‬

‫ڪنيالع ر هڙيَء جو رهاڪو، ڳاٽيو، سوني پهاَءي جهو ههو. سهندس ڏا ڳاٽيها هههه‬                   ‫ّ‬
   ‫پنچاچت جا بيهي هئها. ڍ بهازار ۾ هرافڪو دڪهان ههون. پهاڻ بهدن جهو پهور‬
                        ‫ِ‬                                                      ‫ُ‬
‫پنهههو، دهههد پهههنج فهههوٽ ٻههه انهههب، رنهههگ جهههو ڳهههور ، الالڻ تهههي باچههه ههههو. ا هههين ۾‬
                 ‫َ‬
‫بوناطيسي ڪ،ش هيس، بوول”بيڪس“، ”جاتي لڳيون، تاتي ٻييهون.“ سهندس‬
                                  ‫َ‬
    ‫هلڻهي دلڻههي بهان پانههداني ليادهت ۽ شههرافت پئهي بينههدي هئهي. پوشهها بلڪه‬
‫سههادي، انهههن ڏيههنهن جههي ر اج بهههابق، س تههي ۽ ڳههاَءهي پڳههڙي. سههن 1254ع ۾‬
  ‫يعني فوير ا ب جي ڄوه ان دريلاا پنج سهال پهو ڄهاچو، ۽ اٽڪه دو نجاهه‬
‫رهين جي ڄوار ۾، ڊسولر 2454ع ۾، الڏادو ڪيهاچين. گويها فويهر ها ب جهي‬
‫ر لت دت سندس وور له ڳه ارَءههن سهال هئهي. پهاڻ ڏن جهو سنهڌ سهڏي،‬
      ‫ڪ ڙي جو دڪان ڪ ياچين. گويا فوير ا ب جي ر لت دت سندس وور ل‬
‫ارَءهن سال هئي. پاڻ ڏن جو سنڌ سڏي، ڪ ڙي جو دڪهان ڪه ياچين، ۽ تهنهن‬
‫ان پو ڳانساليَء جو. برڻ دت ٻ پٽ ۽ هڪ نيادي سڏياچين. سندس ڏ پهٽ،‬
‫راسا ڪرشن، انئس ههڪ سهال پهو گهذاري يهو، ۽ سهندس نيهادي به 2654ع ۾‬
‫داالدو ڪيو. بادي سندس هڪ پٽ، لڇيهرام، ههن دهت بولئهيَء ۾ آههي، جهنهن‬
                           ‫بهرباني ڪري اهو ب در ا وال بوڪليو آهي.‬

‫”بههيڪس“ فويههر پنهنجههي بنظههور نظههر جههي تدههوير، جهها ب لههف هنههڌن تههي دوههي‬
      ‫ُ‬
‫آههي، سها ههيَء آههي: پوشها بسهن ي پهاچي ٿهو بٿهي تهي شهو گالبهي يها گلنههار‬
  ‫دير ، ت بعضي سر شرابي رنهگ جهو شهولو اٿهس بهنهن تهي ڪهارا ار ار‬
‫سهان‬        ‫پيا ڪن، ت زلف زنگي پيا لوڪن هٿن تي بينهدي لڳه ، نهاز جهي نها‬
‫نهوَءينههدَء، ته غوههَءي جههي گههها ن سههان بيگنههاهن ههي گهاچينههدَء ا يههون، هوي،ههہ‬
‫شڪار ال شاچق ۽ شوريون تن. انهيَء هوندي به ، بهادهو بحلهوب جهي ڳهوال ۾‬
‫پيرن سان پنڌ ڪن، ا ين سان هلن، پر اسان جو فوير ا ب ر ح سان رَءهي:‬
        ‫ِ‬
                                         ‫”ڪويني ڪيچين لئ ر اني رَءهندي.“‬
                                                   ‫ِ‬

‫جڏهن سالڪ جي دل تي ا د و، بنا ارادي ۽ بنا اڪ ساب، اهڙي ڪيفيت طاري‬
‫ٿئي، جنهن ۾ ڪجه دت ال سرک سوام ن رهيس ۽ سندس الڳاپا با ول هان‬
                                                           ‫ُ‬
‫لهههي مههن، اسههها ٽوههي پههون، ته اهههڙي بي ههوديَء جههي الههت ههي ههوفين جههي‬
‫ا هالح ۾ ” ال“ سڏين ٿا. پو توَءي اها برشهد جهي بههر سهان هجهي، يها ههادي‬
‫جي اشهاري سهللان، يها ڪهنهن جهذبي جهي باتحهت، يها ڪهنهن ٻئهي سهلب ڪهري‬
‫هجي. اهڙيَء طرح، جڏهن ڪو ش ص رٻ ظهاهري وله جهي ا هرن ۾ اَءجهي‬
‫بيهي ٿو ۽ جيڪي پڙهي، ٻڌي يا دوي ٿو، سو رٻ زبهان تهاچين بحهد د آههي‬
‫۽ دل جي در ازي تاچين نٿهو پهچهي، ته دئلهو ته اههو ” ها ب دهال“ آههي، ۽ نه‬
   ‫” ا ب ال“ گويا، ” ال“ ا دو ۽ اتاهون درجو آهي.بوالنار بي فرباچي ٿو:‬

                      ‫ول رسوي سربسر دي است دال،‬
                        ‫ن ال.‬  ‫ني از ا ڪيفيت ا‬
                                  ‫ِ‬

  ‫ڪريو:‬        ‫تنهنڪري چي وارفن تاڪيد ڪيو ت ”دال“ ي سڏيو، ۽ ” ال“ ا‬
                      ‫دال را بگذار، برد ال شو، پيش برد ڪابلي پابال شو.‬
                                      ‫ِ‬   ‫ِ‬          ‫ِ‬
                                                      ‫ش ّ‬
‫ضههرک بوسههي ولههي نلينهها وليههہ السههالم ۽ ري ه ار ار ددههو بيههان ڪنههدي،‬
                                                                ‫ش‬
                                              ‫بوالنا ر بي هڪ هنڌ فرباچي ٿو:‬

         ‫ال را.‬       ‫دال را، با در ن را بنگري‬   ‫با بر ن رانہ نگري‬

                         ‫سندس پيال بوجب، ’ ال‘ پدا تعالي ٽ بولول آهي.‬
                                      ‫ش‬

‫جڏهن ’ ال‘ داچوي ورک اپ يار ڪري ۽ بسه و ٿهي مهي، ته اههڙيَء بنهَءل‬
                           ‫ي وفين جي ا هالح بوجب ”بوام“ سڏين ٿا.‬

‫سنڌ جي شاورن ب ’ ال‘ ۽ ’دال‘ پنهنجي پنهنجي نووني د و سوجهايو آههي،‬
                    ‫ا‬
                   ‫پر ”بوام“ لفط شايد ڪنهن اس عوال ن ڪيو آهي. بثال:‬

                    ‫جوڳي جالون جال، پر الهوتي لنگهي يا،‬
                      ‫هو هلي يا ال ۾، هي دابو بٿي دال،‬
                  ‫هي هي بنهنجي ال، جو ال ن پيو ه بون.‬   ‫َ َ‬
                                       ‫(سچ )‬
                                         ‫هههه‬
                                                   ‫ا‬
                        ‫طهورا تحويق جو، جنين پي و جال،‬
                  ‫” سوا ه ربه شرابا طهورا“، نانگا ٿيا نهال،‬
                     ‫ڪري ال، دالؤن دڪا ڪاپڙي.‬         ‫ا‬
                                       ‫(بيدل)‬
                                         ‫هههه‬
                                                ‫ۡ ۡ‬
                           ‫جان جان بهلق بحو ن ٿيوين،‬
                                ‫دال.‬     ‫درب نهين‬
                                       ‫(بيدل)‬
                                         ‫هههه‬
                          ‫ه ه يار د يان سيريان سوڪن،‬
                                  ‫دال ڳيا، ٿيا ال.‬
                                    ‫(بيڪس)‬

‫ههه يعني يار جي سيرين جهي دنهدَء آ از ۾ اههڙي جاذيهت آههي، جهو هڪهدم دهال‬
          ‫َ‬
‫ي بيوي ال پيدا ڪري ٿو. ان جو اثر سهحي ن آهي، بلڪ اي ر گهر آهي،‬
‫جو بي ودي طاري ٿئي ٿي. بهلب ت هي اهو بحلوب آهي، جنهن جهي ادنهي ادا‬
    ‫ش‬
 ‫ُ‬
‫۽ اشاري تي دنيا ۽ بافيها سهريو مهن. نه رڳهو اي هر ، پهر ٻيئهي جه به جهد‬
‫ار ڪري، اِالهي بحلت جو جو ۽ جذبو جاڳي. هيَء اها هس ي آههي، جهنهن‬
                                              ‫جي در تي ليَء ڪاد هجن:‬

                                 ‫”بيڪس“ ساهي! در تنهنجي تن ليَء ڪادا.‬

 ‫”بيڪس“ پنهنجي بحلهوب هي بسهن ي پوشها پهراچهي ٿهو. ٿهي سهگهي ٿهو ته‬
‫يس اهو رنگ دند هجي. پر دون ٿا ت اڳي هندس ان ۾ راج وتن ۾ دسه ور‬
‫هوند هوت جڏهن هو لڙاچيَء ال تياري ڪندا هئها، ته ڪيسهري پوشها پاچينهدا‬
‫هئا ههه جنهن جي بعنهي اِهها هونهدي هئهي ته ههو گويها ڪرشهن بههراج جهي پها ر‬
                                                          ‫ش‬
 ‫پاچن ٿا ههه پو بهت يا بوک، يا وندا يا يٽ ۾ پيا هونهدا. سهو، ههي بع،هو به‬
                                                                 ‫َ َ‬
 ‫ڪيسري يا بسون ي پوشا پهاچي نڪهري ٿهو هههه انههيَء بهلهب ۽ بهراد سهان، ته‬
‫جيڪو سابهون ادي، سهو شهه هاچي ۽ بهاک ٿئهي. ازان سهوا بسهنت جهو بيلهو‬
‫هندس ان جي گهڻن بَءرگن جي درگاهن ۽ ديوتهاچن جهي بنهدرن تهي لڳنهد آههي،‬
‫جو يساک جي بهينهي ۾ سهياري گهذرڻ بعهد ٿينهد آههي، جهنهن ۾ سهرنهن جها‬
‫هيٿا گ بادهو ڳيوا طور ڏيندا آهن. ه ي اما ب ڪن هنهڌن تهي اههو ر اج آههي،‬
‫جو طليعت جي پوشيَء ۽ شگف گيَء ال هڪ نيڪ فهال آههي سهاال ته ان هان‬
  ‫پههو بهههار شههر ع ٿئههي ٿههو ۽ سنههد رهههي ٿههو. بع،ههو جههو سههن ب ه واشههق ال‬
‫هوي،ههہ سنههد رهههي ٿههو، ۽ سڻ گهرج هي. ” ههافظ“ ان ههي ” سههن ر ز افههَء ن“‬
                 ‫ِ‬
                                                                      ‫سڏيو آهي:‬

               ‫بن از آن سن ر ز افَء ن ہ يوسف داشت دانس ،‬
                                             ‫ِ‬
                ‫ہ و،ق از پرده ودوت بر ن آرد زلي ا را.‬
 ‫”فرهنههگ آ ههفي “ ۾ ”بسههنت“ جههي ٻههين بعنههاچن سههان گههڏ هههي ب ه ليي ه آهههي ت ه‬
‫”نغواک جو افَءا تع،ق انگيَء ڪي آني ڪا بوس “. ٻين لفظن ۾، ُاها رک،‬
     ‫ُ‬                                                                          ‫ِ‬
‫جنهن ۾ ر ح پيو راڳ ال ريال ڏچي ۽ سن جي ڏسهه ال ههر ههر هيال ڪهري.‬
‫بوڪهههن آههههي تههه اهڙيهههون ۽ اي ريهههون ڳهههالهيون، فويهههر ههها ب پيهههال ۾ ر هههي،‬
                         ‫پنهنجي جان جان جي جلوه نواچيَء جي تعريف ڪئي آهي.‬ ‫ِ‬

‫سندس بع،و ديهر يها شهولو پهاچي ٿهو. ”فرهنهگ آ هفي “ جهي ها ب ”ديهرا“‬
                                                              ‫ِ‬
‫لفظ جون هيٺيون بعناچون لييون آهن: ”زپ ، شگاٻ ن، ر، ايهڪ دسه ڪهي‬
                          ‫ِ‬
‫بنوش پگڙي. بعض فارسي شعراني بهي ديهره بانهدها ههي. بڪهارک، د شهيَءگي‬
‫۽ بڪر.“ ازانسوا ليي ٿو ت بيگواک ديري ي ’ يد ۽ ڪي يا بعهالج‘ جهي‬
‫بعني ۾ ڪ آدينديون آهن. سن اتفا اهڙ آهي جو فوير ا ب جي سهاجن‬                ‫ش‬
                                                                ‫ّ‬
‫جو نالو ”ڪنيا لع “ آهي.’ڪنهي ‘ هڪ سنسڪرک لفظ آهي، جهنهن جهي بعنهي‬
 ‫ش‬
‫آههي باودهوت سهوڪري. بهلهب ته ”بهيڪس“ جهو بحلهوب نه فوهط هوهہ گيههر ۽‬
‫ر زافَء ن سن جو بالڪ آههي، پهر سهاڳئي دهت بعدهوبيت جهو بجسهوو پهه‬
‫آهي، جنهن جو ديدار هر درد جي د ا ۽ جنهن جي ياد هر برض جي شفا آهي، ۽‬
‫جههنهن جههي تههاک هيس دنيهها ههان تههار ڪههري، طالههب الوههولي ڪههري سههڏي ٿههي،‬
                  ‫ش‬
                                         ‫جنهن جي در تي ليَء ب سوالي آهن.‬

                                                       ‫”بيڪس“ جي ش ديت‬

‫وفي بَءر، هر دس جي بذهلي بت ڳيد توَءي ذاک پاک جي سوک ساک ان‬
‫بلنههد ۽ بههي نيههاز هئهها سههندن در از غريههب پواه ه غنههي، هنههد پواه ه بسههلوان،‬
‫سڀني ال هڪجهڙ لي هو. سندن نظر ۾ سڀ انسان برابر، هڪڙي چي پهالق‬
‫جي جوَء هئا. سندن اهڙن نيڪ ارادن ۽ اووالن ڪري بادهو ٽن سڪجي ايندا‬
‫هئا، ۽ هرڪو پنهنجيَء بنَءل آهر انهن ي پنهنجو سوجهند ههو. پهر، ” هوفي‬
‫الڪهههوفي، ڪونههه ڳهههانئين ڪيهههر!“ شهههيخ بحوهههد اڪهههرام، پنهنجهههي ڪ هههاب ”آب‬
                                                        ‫ِ‬
‫ڪههوثر“ ۾، د، ه ي پانههدان جههي هههڪ ب،هههور بههَءر،، شههيخ ڪلههي او جههون‬
‫بلفوظاک ڏنيون آههن. ههڪ هنهڌ فربهاچي ٿهو: ”در آن بايهد ڪوشهيد ڪهہ هورک‬
 ‫ِ‬
                                         ‫اسالم سيع گرد د ذاڪرين ڪثير“ ههه‬
‫يعنههي ڪوشههش ڪريههو جيههئن اسههالم جههو داچههر يڪههر ۽ سههيع ٿئههي، ۽ ذڪههر‬
‫ڪندَء گهڻا ٿين. ٻئي هنڌ فرباچي ٿو: ”در آن بايد ڪوشيد ڪهہ اڪثهر اهه ِ د ل‬
‫از دنيههاي د ن دل ڪننههده بيه بهههرٻ وولههي پيههدا ڪننههد ههههه ههههه ددههد ڪنيههد ڪههہ‬
                                            ‫ش‬
‫ب لدان شوا از سير دنيا پرس ي ”بر پيَءند“ ههه ههه يعني ڪوشش ڪهرڻ گهرجهي‬
                                                                    ‫ِ‬         ‫ِ‬
‫ت دنيادار ۽ شاهوڪار هن نيب ۽ ڍ نه دنيها هان بهنهن بهوَءي ۽ دل پلهي آپهرک‬
‫ڏانهن الَء ڪن، ۽ اراد ڪريو ته ا ههان جها د سهت دنياپرسه يَء هان دل هڻن.‬
     ‫ساڳيو بَءر، پنهنجي ڏي پليفي ي هيٺين ريهت ليهي ٿهو: ” هلح يها هنهد‬
‫بسلوان سازند ههه هرڪہ ازين د فردہ ڪهہ او وهاد ب،هوا داشه ہ، ذڪهر فڪهر‬
‫ِ‬
‫برادلہ تعلي ا را بگويند ذڪر ب ا يت پود ا را ب راغلہء اسالم پواهد‬
                                              ‫ِ‬
‫ڪ،يد- باغير بع ود، اگردہ سهيد زاده باشهد، تعلهي نه بايهد ڪهرد“ هههه هههه يعنهي‬
‫هندن ۽ بسلوانن سان ياه ڪرڻ گهرجي. انهن ٻنهي فردن بان جيڪو ب ا هان‬
‫۾ ارادک ر ي ۽ الَء ڏيياري، تنهن ي ذڪر فڪر ۽ برادلي جي تعلهي ڏيهو‬
‫۽ تلوين ڪريو، ساڪاڻ ت ذڪر پنهنجيَء پا يت ۽ اثر جي ڪري ين پاديهي‬
  ‫اسالم ڏانهن سڪيند . پهر جيڪهڏهن ڪهو ا ههان ۾ او وهاد نه ر نهد هجهي ته‬
                                    ‫يس تعلي ن ڏيو، پو توَءي اهو سيد زاد هجي.‬

    ‫وههين بههين انهههيَء نوههوني، سههنڌ ۾ ههوفين سههڳورن پنهنجههو اثههر ڪيههو. سههچ‬
‫سربست، جهو شريف، شاه ندير، ندير فوير، ساچين دهب شاه ، ڪنٿَءيَء‬
‫۽ ر هڙيَء ۾ جان او شهاه ، بيهدل، بهيڪس هههه هههه بهلهب ته هرههڪ درگاهه تهي،‬
‫بئرسههور، جههج، پر فيسههر ۽‬         ‫اد ڙهي ه ت ه سههڏيو، پههر داب ه فاض ه هنههد ، جهههڙ‬
‫پرنس ال، ادي پنهنجي وويدک جي جلين جهڪاچيندا آهن. ساال ت انهن بَءرگن‬
‫جههي رهڻههي ڪردههي اهههڙي هئههي، جههو بنجهههانئن د چههيَء جههي بههو به نٿههي آچههي، ۽‬
‫سههندن اپههال اي ريوههدر بلنههد ه هو، جههو بههادهو ٻههارين ٻچههين بنهها ڪههنهن هوههڪ ۽‬
  ‫جاب جي ٽن ايندا هئها. اڄ به انههن درگهاهن تهي اههڙي چهي رجووهاک آههي. نه‬
‫رڳو اي ر ، پر ڪن هند ا لن ۾ اسالم تهوَءي اسهالم جهي بهانيَء ۽ ٻهين بهر‬
‫گَءيده هس ين ال بيحد پو او وهادي پيهدا ٿهي، جهنهن جها انيهڪ بثهال بوجهود‬
‫آهن. ڪن جو ڪالم ب بوجود آهي، پر طوالت جي پوٻ ان هڪ ههه ٻن بثهالن‬
                                                                ‫تي اڪ فا ڪجي ٿي.‬
‫ڪجه دهت ٿيهو ته داضهي بحوهد هاشه ، سهاڪن ر ههڙي، ٽ دلوهي ڪ هاب ۽‬
‫بياض ڏسه يس. ڪ ابن جا ر اٿالچيندي، هڪ ا ب، بن،ي دنهدا سهنگه ،‬
‫ب لص ب ”بف ون“، جا ٻ ههه ٽي غَءل نظر دڙهيا، جن بان هڪڙ ضهرک ولهي‬
                  ‫وليہ السالم جي شان ۾ آهي، جو هن هيٺ پيش ڪجي ٿو:‬

                    ‫بي آبد ب گو از طارم سينا دا،‬
                                          ‫ِ‬                                             ‫د‬
                                 ‫ۡ َ‬              ‫ََ‬
                       ‫العلي بف اح ابواب الڪرم ال اه دا.‬         ‫ِ‬
                            ‫داطع نس ِ دغا دالع ا ِ دغ ،‬                   ‫ِ‬
                        ‫ُ‬                   ‫ُ‬
                  ‫فدر پد افگن بر ب ڪش پيلر ڪ،ا.‬
                      ‫ابيء دين ب ين نا ر اسالم ا ست،‬
                                                   ‫ِ‬                 ‫ِ‬
                                      ‫ِ‬       ‫ِ‬
                           ‫ڪاشف ربَء هديش شافع ر ز جَءا.‬ ‫ُ‬              ‫ِ‬
                                                             ‫ِ‬
                                         ‫ِ ِ‬
                        ‫سينئ اشرار بدطينت نيام تيغ ا ست،‬           ‫ِ‬
                  ‫در دل ڪفار برتد پوٻ ا ڪرده است جا.‬ ‫ِ‬                            ‫ِ‬
                          ‫در ف هيجا گريَءد هر دليري پيل َ ن،‬
                                    ‫ِ‬                                       ‫ِ‬
                     ‫هوچو ر بہ پيش آن ضرغام بيدان غا.‬
                               ‫ِ‬                           ‫ِ‬
                                        ‫ِ ِ‬
                       ‫ف آن بدلاح بَءم بعرفت،‬          ‫ِ‬               ‫بن دہ گوي‬
                     ‫”ه آتي“ نازل شده درشان ا از ڪلربا.‬
                                                ‫ِ‬                             ‫ش‬
                    ‫وَءک ديگر ن وا هد، ف ر ”بف ون“ اين بس است،‬                      ‫ّ ِ‬
                       ‫داڪر درگاهِ تست بنولت پوان شوا.‬         ‫ُ‬
                                  ‫ِ‬                                             ‫ِ‬

‫بهههاهوار رسهههالي ”نئهههين ي هههي“ يهههدرآباد، جهههي بئهههي 9954ع اري پردهههي جهههي‬
‫فحي ٻئي تي ”تلرڪهاک“ جهي ونهوان سهان ٻه ڪهافيون س يه آههن، جهن بهان‬
                                                ‫پهرين هن هيٺ ورض ر جي ٿي:‬

‫( ضرک درگاه جههو شهريف جهي هنهد بريهدن جهو ڪهالم هههه بر هوم سهاچين‬
                                   ‫هريرام ا ب ”بسڪين“ ههه راڳ سناسري)‬
                     ‫هر جا ق بوجود، سا ي ساه سڪاچيا.‬
                             ‫ِ‬
                           ‫ُ‬
                ‫ه ت ، ت ه ايڪ ٿيوسي، غير هوا نابود...‬
                    ‫”انا ا ود بال بيوي“، بحض ٿيو بودود...‬
               ‫” نحن ادرب“ ق سڀوچي، وفي سير سجود...‬
                  ‫جابع جابون جلوه پداچي، يڙا ه جود...‬
            ‫”بسڪين“ بوج بڙياچي بعني، رڳ رڳ ٿي آسود...‬
                                  ‫ش‬

                        ‫ٻيو بثال ههه فوير ايسرداس ر هڙيَء اري جي ڪافي:‬
                         ‫ُ‬
              ‫اڱه ه ه ، پسي گ گ ، نليَء جو نور نوراني.‬
             ‫نئون مي نينهن اليوسي، تڪڙ ڪر تاج پايوسي،‬
                  ‫او دا يار دايوسي، لڳي جيَء ۾ پري،اني.‬
        ‫ا يون تنهنجون ڪاريون ڪجليون، ڏين ٿيون باه جيان تجليون،‬
                                  ‫َ‬
               ‫جيئن بادل تيئن بجليون، پسايون پا پي،اني.‬
          ‫پڪيون هِت ڪرَء ڪنٿيون الدا، ريَء بارن ڪهڙا بادا،‬‫َ‬
               ‫ڪٿي بوب ڪٿي رادا، بيهر ڪاڻ آه بس اني.‬
             ‫دوي ”اِيسر“ اها ڪافي، ڪند ڏ ه بڙچي بعافي،‬
                                                ‫ّ‬
                 ‫سچو سيد ٿيند شافعي، برشد شاه جيالني.‬

‫”بيڪس“ ب اهڙي چي بَءر، جي گههر ۾ جهن رتهو، ۽سهندس سهاس طليعهت‬
‫اي ريودر اثر پذير ٿي، جو ڪن ڳالهين ۾ ت پيم ان ب ٻ ددم اڳ ي سي يهو.‬
‫سندس سڀ بنظور نظر هند هئا. سڀ ڏڻ باداودي بلهاچه ۾ اينهدا هئها. ههوليَء‬
                                      ‫ِ‬
‫جي بودعي تي هولي ٿيندي هئي، ۽ سڀ گڏجي ڳاچيندا ڄاچيندا هئا، جنهن جو‬
                               ‫ذڪر ”بيڪس“ جي هيٺينَء ڪافيَء ۾ ڪي آهي:‬

                                                          ‫(ڪافي ر پ هوري)‬
                            ‫َ‬                    ‫َ‬  ‫َ‬
                      ‫جاچون بين ٻلهار، نت نت س ڻان اتون.‬
                                                ‫َ ُ‬
               ‫وهر ونلير بين ب،ڪ بليسان، پيئا آيا بيري پار...‬
                                      ‫ِ‬
                                    ‫ُ‬
              ‫هر گهٽ هوري يلن ز ري، سر سر دس ار...‬
                          ‫ُ‬
                               ‫َ ِ‬
                  ‫جابا بسون ي يار ڪريندا، سر ديرا گلنار...‬
                                  ‫َ‬                    ‫ُ‬
                  ‫ساز سرندا طل طنلورا، آپ بجا ندا يار...‬
                                ‫ُ‬
                   ‫”بيڪس“ هوري يار يليندا، هر ڪودي بازار...‬
                                                            ‫ُ‬
          ‫بسنت جي بند ۾ بسنت پنچوي بلهاچيندا هئا. هڪڙي هنڌ فرباچي ٿو:‬
                                                ‫َ‬
         ‫يس بسنت ۾ ڏنو ڏيياري، گهٽ گهٽ تنهنجي نيه پواري،‬
                           ‫شان ر يو تو شاهي.‬
                                   ‫ههه ههه‬
              ‫بره بسنت ليو دوساري، ڪاٿي دام، ڪاٿي باري،‬
                             ‫بند وجاچب آهي.‬ ‫ُ‬

                                                              ‫ٻئي هنڌ فرباچي ٿو:‬

                                                               ‫(ڪافي ر پ بسنت)‬
                 ‫پيئا بسون ي ڪر يس آيا، آپ وجب رنگ اليا!‬             ‫ِ‬
                     ‫جابا زرد بسون ي ڪي س، ر گالبي پايا...‬
                       ‫دست پياال بحلت اال، ُاتون پنجر لڳايا...‬
                 ‫نين س اهي پوني پواري، بسڪين بار س ايا...‬          ‫َ‬
                                   ‫َ‬
                 ‫ابر ڪوانان، سين بين س ر بنايا...‬          ‫بَءگان نا‬
             ‫”بيڪس“ يک نظارا بسون ي، ”بيدل“ سرب سوايا...‬

‫فوير ا ب جي انهيَء برتاَء ڪري، ن رڳو سهندس ڪچههريَء ۾ ذاک پهاک جهو‬
‫سيڙهو سنڌ ڪون هو، پر س ي شهر ۾ هند بسلوان ڳهاچرن انگهر هلنهدا هئها،‬
‫ڪو يڇو ڪون هو. شادي غويَء تي هڪٻئي سان برادريَء جو پير ڳريندا هئا.‬
‫ا نهههاري ۾ دريههاَء ڳههر تههي گههڏجي بحفلههون ڪنهدا هئهها. بح ههرم سههاس اسههوادي،‬
‫پنهنجههي ڪ ههاب ”‪ “Desert Voices‬۾، سههنڌ جههي بسههلوانن ۽ هنههدن جههي پههاڻ ۾‬
                       ‫پوشگوار تعلواک جي باري ۾ هن ريت رد طراز آهي:‬

‫”اڄ ان ٿور زبانو اڳ، هند ۽ بسلوان پاڻ ۾ سٺا پاَءيسهري ٿهي رهنهدا هئها،‬
  ‫۽ هڪٻئي تي اهڙ او لار هون جو جيڪڏهن ڪو هند اتفا سان ٻاهر يند‬
                                                  ‫ِ‬
‫هو ت پاَءي اري بسلوان ي پنهنجن ٻهارن ٻچهن جهي پهارک ڪنهد ههو. هنهد ،‬
‫بسههلوان ههاڪون سههان سههچاچيَء ۽ ههفاچيَء سههان هليهها، ۽ بسههلوانن هنههدن جههي‬
‫دوڪيداري ب ايوانداريَء سان ڪئي. شادين جي بودعن تي هڪٻئهي ٽ اينهدا‬
                              ‫َ‬
‫ينههدا هئهها، ۽ هنههدن ههي بسههلوان اهههڙن بههودعن تههي ڪچ هو سههيڌ گهههر ڏيههاري‬
‫بوڪلينههدا هئهها. بحههرم جههي بههودعي تههي هنههد باداوههدي نههذر نيههاز ڏينههدا هئهها، ۽‬
 ‫بسلوانن ي شربت پيئاريندا هئا. نئين ڄا ل ٻار ي تابوک ڏانهن دوا پهنه ال‬
                                                           ‫َ‬
‫ڻي يندا هئا، ه ي جي سن ن، در ي،ن ۽ لين ي هند ۽ بسلوان وَءک جي‬
‫نگههاهن سههان ڏسههندا هئهها، ۽ ڪههن درگههاهن تههي بسههلوانن ۽ هنههدن ال پههاديَء جههو‬
‫ان هام چي هڪ هنڌ هو. جي هنڌ اما ب شهري اثهر هان آجها رهيها آههن، اتهي ههن‬
                                                 ‫دت ب سندن تعلواک توام سٺا آهن.“‬

‫بذڪور ڪ اب 6654ع ۾ س يو آهي، پهر هِ هي ان هان پهو به هنهد ۽ بسهلوان،‬
‫ڏاڍي ذ شههو سههان گههڏ اچينههدا پيئنههدا ۽ ڳاچينههدا ڄاچينهدا هئهها. ر هههڙيَء جههو‬
‫شهر د و بودار پري ههه نگر هو. ڪو گهر و،ق، واشق ۽ بع،و ان پالي‬
‫ڪون هو گويا دنيا جا غ ۽ ال ، رص ۽ هوس، يران پري،ان ٿي پاسي ٿيا.‬
‫اها ر چيداد پاڪس ان داچ ٿيه تاچين رهي، جي وديڪ اڳي ان گهٽ. تڏهن ب ،‬
‫جڏهين بسجد بنَءل گاه جي سلسلي ۾، سير شهر ۾، جو بنه دريهاَء جهي ٻهيَء‬
‫ڪنڌيَء تي آهي، فساد ٿيو، پونريَءي ٿي، هندن ۽ بسلوانن جي پاڻ ۾ سڪ هاڻ‬
‫۽ بنافرک پيدا ٿهي، ڪهر َءن جهو بهالي نودهان ٿيهو ۽ گهڻيهون بهي بهها جهانيون‬
‫تلف ٿيون، ڪو سلب ڪون هو جو ان جو اثر سابهون اري شهر تي نه پهوي،‬
‫پر پو ب ر هڙيَء ۾ ڪنهن ب دس جي ڪ،يدگي ڪان ٿي، ۽ هند ههه بسلوان‬
‫اڳي انگر ير ههه نٿ رهيا. هينئر به ، پواجه غريهب نهواز اجويهريَء جهي وهرس‬
‫جو نيهاز اسهان جها هِ هان يه هنهد ڳهاچر ههر سهال پيها بهوڪلين. پليفهو سهلحان‬
‫ب ش را ي آههي ته اڄ ڏيهنهن تهاچين دهلهيَء ۽ ٻهين هنهڌن تهي، هرسهال 24 هههه ذي‬
‫ا ب ”بيدل“ فوير جو بيلو باداوهدي لڳاچينهدا ادهن ٿها، ۽‬                ‫الوعد تي، ه ان ي‬
            ‫ُ‬
‫جيئن انهيَء بودعي تي ههت سهندس ڪهالم ديهو ينهد ههو، تيهئن ههت به اِههو‬
                                        ‫سلسلو جاري آهي. اِهو آهي بَءرگن جو اثر!‬

‫”بيدل“ ۽ ”بيڪس“ جو ڪالم بوسيويَء جي بڙني ا ولن تي پور آهي، ۽ ان‬
‫۾ سوز ۽ گداز، بحلت ۽ بس يَء جو وندهر توهام گهڻهو آههي، تهنهن ڪهري نه‬
‫فوههط سههابعين ههي ههظ اينههد هههو ۽ سههندن غه غلههط ٿينههد هههو، پههر انهههن بههان‬
‫سڀڪو پنهنجي پنهنجي پري جي پري ۽ تدور ۾ بحو ٿي ينهد ههو. ڪهي‬
                                                     ‫ُ‬
 ‫ت ري راڳيندَءن ي سهر يهاچه ۾ ب،هغول هونهدا هئها، جهي پهو رف هي پهاڻ به‬
             ‫ُ‬
‫راڳ جا د ا ڄادو ثابت ٿيا. هنن بَءرگن جي بحفلن ۾ دت جون شهڌ راڳڻيهون‬
‫ڳاچه ۾ اينديون هيون. اڄوڪي زباني انگر، ن بال ک هئي ۽ ن ري ڪهنهن‬
                                                           ‫َ‬
‫راڳ جي ڪا سانو چي ڏني يندي هئي. انهيَء جو اثر اهو ٿيو، جو ر هڙيَء جها‬
                  ‫َ‬
‫بادهو، نن ا پواه ڏا، ٻن ڳالهين ان ب،هور ٿي يها: ههڪ تهرڻ، ۽ ٻيهو ڳهاچه.‬
                                                                   ‫ََ‬
‫ٻاهريان گو يا ايندا هئا، ت به ه هي سرڪهي ڳاچينهدا هئها. اڄڪلهه جي وديهڪ ُاهها‬
‫ڄاڻ پڇاڻ ن رهي آهي، پر تڏهن ب ڪو ڳاچڻو آيو، ته ڏي پيهال ۽ يچهار سهان‬   ‫َ‬
                      ‫ڳاچيند ، ت ب ان ددردانن جي ڪسوٽيَء تي پور ن بيهان.‬

‫ههڙن بَءرگن جي رهڻيَء ڪهڻيَء ان ڪي را هند ب اثر ٿيا، ۽ ڪن انهنن بان‬
 ‫گهڻو چي فيض رتو. دون ٿا ت انهيَء سوي پود ر هڙي شهر ۾ ب د ا هند‬
    ‫ڳاچي سڻرام، ڳاچي پار شاه ، ڳاچي اِيسرداس غيره.‬            ‫در يش هئا ههه جهڙ‬

‫بح هرم سهاس اسهوادي پنهنجهي ڪ هاب ”‪ “The Vision of a Village-Singev‬۾،‬
‫فوير ”بيڪس“ جو ذڪر ڪندي فرباچي ٿو ت ”هڪ دفعي بيلي جي بودعي تهي‬
‫درگاه تي يس. ُاتي هڪ هند وورک پنهنجي بيوار ٻار ي ڻي آچي، هرٻ‬
‫انههيَء او وهاد سهان ته هيس پهواب ۾ نيهام بلنههد ۽ ههدايت ٿينهدي ته ڪيههئن ۽‬
                                                     ‫ڪهڙ والج ڪجي.“‬


‫بح ههرم سههاس اسههوادي، پنهنجههي ڪ ههاب ”‪ “Desert Voices‬۾، هههڪ ٻيههو ادعههو‬
‫بيان ڪيو آهي، جو فويهر ها ب جهي ش دهيت ۽ شهاوريَء جهي بولوليهت تهي‬
‫ر شني جهي ٿو. فرباچي ٿو ته ”ههڪ دفعهي ههڪ ڳهور ۾ راک جهو رههه ٿيهو.‬
‫بنهنجههو ان ظههار ٽڪههادي ۾ ڪيه هههو. بههان، پنهنجههي بعوههول بهههابق ههلح جههو‬
‫دئين بجي به ُاٿيس. بنهنجي ُاٿه ان ٿور پو ، پهاَءي بهان ههڪ هنهد َء جهي‬
                                                           ‫َ‬
‫پرارٿنا جو آ از ڪن تي پيو. انهيَء د ران ۾ ههن ها ب ”بهيڪس“ فويهر جهي‬
‫ڪههافي ڏاڍي بٺههي ۽ بههڌر آ از سههان آالپههه شههر ع ڪئههي. راک جههي ڳههڙي ۾‬
‫هرهڪ لفظ دوو ۽ بوثر نووني ۾ ٻڌڻ ۾ پئي آيو.بون ي ُان دهت جهو لههف‬
   ‫آيو، سو هڪ ته يجههيَء سهڪ نه سهرند ، ٻيهو ته ان جهو بيهان ڪهرڻ ب،هڪ‬
                 ‫ُ‬
‫آهي، سو ت ”بيڪس“ جو ڪالم بحض راڳ آهي، سهو فوهط ٻهڌڻ ال آههي، ۽ نه‬
                                                        ‫پڙهه ال .“‬


                                                            ‫بيڪس جي شاوري‬

‫”بيڪس“ فوير، هڪ الچق پيم جي الچق پٽ انگر، پنهنجي پيم جي نوش ددم‬
‫تي هله جي بوڪن ڪوشش ڪئي، ۽ سندس بعاشرتي پواه بعاشوي زندگي‬
  ‫اهههڙي چههي رهههي، جهههڙي سههندس الههد بَءرگههوار جههي هئههي. ”بيههدل“ جيههان، ههن به‬
                                      ‫ُ‬
‫دلندر شهلاز ان ر اني فيص رتو. جيئن هن درگاه تي پهچه ان پو شعر‬
                                        ‫ُ‬
‫دوڻ شر ع ڪيو، تيئن هن ب ڪيو. جيئن ههن ويوهت هي پهچهه ال بجهازي‬
  ‫و،ق پوَءي ڪري رتو، تيئن ههن به ڪيهو. پهر جيڪهڏهن غهور سهان ڏسهلو ته‬
    ‫بعلوم ٿيند ت پيم جي ر ضابهو پاڻ تي ڪونهيس. ڪڏهن ڪڏهن ٻاهر ٻها‬
‫ڪ ي ٿو، ۽ بجازي واشق انگر، سوَءي ۽ تڪليفن جهي شهڪايت ۽ جهداچيَء‬
‫ي جلد پ ڪرڻ جي تونا ڪري ٿوههه ههه بره ي ’بره بهاري‘ ب جابجها سهڏي‬
‫ٿو۔ بحلوب ي بنت ڪري ٿو، ۽ انهيَء بيوراريَء ۾ يس ’بيوفا‘ ن سڏي ٿو،‬
‫جو هن ان اڳ گهڻو ڪري سنڌي شاورن جهو شهيو نه رهيهو آههي، ۽ سهاڳئي‬
                                           ‫ا‬
                                          ‫دت رديلن جي ب شڪايت ڪري ٿو. بثال:‬

                            ‫(ڪافي ر پ آسا يا سورر)‬

                                                 ‫ُ‬
                   ‫از بحرم رس ن يار، آم ت پردون پاڻ ۾.‬
                                     ‫ُ‬
                   ‫ال ادف يار هودم، هج هوي،ہ هوودم،‬
                          ‫دم ن هڪڙ ٿي تون سار.‬
              ‫ڪيئن ڪيئ جاني جداچي، بون سان ڪيئ بيوفاچي،‬
                              ‫نانم بوال جي نهار.‬
                                       ‫َ َ‬
               ‫هيَء رديلن راه باري، تن ۾ تنهنجي طلب طاري،‬
                          ‫ا ڙيون تنهنجون گ انار.‬
              ‫”بيڪس“بيوس سا ڪري، جو تو لئ دبدم ٿو بري،‬
             ‫ددي ار ار.‬       ‫َ‬
                            ‫تو تؤن‬



                   ‫(ڪافي ر پ ڪلياڻ)‬
     ‫ڪر ن جداچي يار، گهوريو سوَء ، َ ر تون.‬
           ‫ُ‬
         ‫دريا درد جو دل ۾، هي تار ن تار،‬
     ‫ڪر ن بون سان بابر ، ورک جا سينگار.‬
               ‫َ َ‬       ‫َُ‬
          ‫بٺا بادا سا ڪجن، بٺن جا بن يار،‬
                 ‫َ‬
         ‫دم ٻ ههه ٽي دنيا ۾، گڏ ٿي يار گذار.‬
                                     ‫ِ ُ ُ‬
      ‫هت هت هج هنئين ۾، دم ن ٿي تون سار،‬
    ‫”بيڪس“ و،ق انڌير ڪيا، غازي غوَءي دار.‬

                                      ‫هڪڙي هنڌ فرباچي ٿو:‬

                                  ‫َُ َ‬
  ‫سب االيو يار ٻين سان، بون سان ڪوَء ڪوايو تو،‬
                       ‫َ‬               ‫َ‬      ‫َ‬
‫يار جاد گر ”بيڪس“ سان، هي، ه جو نينهن نڀايو تو!‬

                                         ‫ٻئي هنڌ فرباچي ٿو:‬

 ‫جلي ٿي هيَء جان، جيڏيون! س ه ي ڪو سوجهاچي.‬

                                         ‫ٻئي هنڌ فرباچي ٿو:‬

‫’ڪني ‘ ڪون ڪوچي سوجها ي، بيري اس شام دل ُلوي.‬

                                         ‫ٻئي هنڌ فرباچي ٿو:‬

       ‫’ڪني ‘! ڪول آ بيري، اتنا باڻ ڪيا ڪرنا،‬
    ‫ُ َ‬                                ‫ُ‬
‫اي سانورا سه س ن بيرا، پدا ڪولون ڪي ڪڇ ڏرنا.‬
            ‫َ‬             ‫ُ‬
     ‫د ي هي جان جي بيرا، سيي الغرض تن تيرا،‬
                                                  ‫َ‬
                ‫گلي ۾ رين دن ڦيرا، اي دللر سيان ڪي سرنا.‬
                                                    ‫َ‬
              ‫”بيڪس“ بردا تيرا بيوس، هواري دلڙي ت لي س،‬
                 ‫ن بادا ڪر بيرا جاني، اي دللر وادلت برنا.‬

‫اڳئهههين طلوهههي جهههي شهههاورن جهههو ڪهههالم بوسهههيويَء تهههي بهههوز ن ڪيههه آههههي،‬
‫تنهنڪري ُان ۾ وربي ور ض اريون پابنديون ڪينهن، اللت دافيي جو پيال‬
‫ر يو يند هو. سو ب ، ڪافين تهوَءي ڏ هيهڙن ۾، ان جهو نوونهو نرالهو ههو پهر‬
              ‫ا‬
             ‫”بيڪس“ ت ٻوليَء جي ٻنڌدن ان چي پاڻ ي آزاد ر يو آهي. بثال:‬

               ‫ناه بناسب جاني تو ي، ”بيڪس“ سان بي ر اهي.‬

‫هن ڪافيَء جون ٽي بدراوون سنڌي ۽ ٽي سراچڪي آهن. اهڙيَء طرح، هيٺين‬
  ‫ڪافي سنڌي آهي، پر ان ۾ ڪي ڪي سراچڪي لفظ اس عوال ڪيا يا آهن:‬

              ‫بون سان جاني جاد اليو تو، دام زلف ۾ ڦاسايو تو.‬

                                ‫اهڙيَء طرح، هيٺينَء ڪافيَء جو ٿله سنڌي آهي:‬

                             ‫َ‬                  ‫ُ‬
                ‫سا ؤن رسي چين رادا، ڪڏهن پردندين پيارا!‬

                                    ‫پر ان جون ٻ بدراوون س يون فارسي آهن:‬

                 ‫(4) باديگران ن،س ي، دست از ي ي شس ي،‬
                    ‫پيوان پود شڪس ي، ديدار ده پدا را.‬

                  ‫(6)ڪردي وها فراد ، شب ر ز سين داڪ ،‬
                      ‫فربرده هالڪ ، گاهي نوا نظارا.‬

                             ‫ا‬
                            ‫پر ڪن بدراون ۾ اس فارسي ۽ اس سنڌي آهي. بثال:‬

                    ‫ا وال بابلين تو، دين در جلين دنين تو،‬
                                                    ‫ِ‬
                 ‫گاهي شوي درين تو، دل جا س ه سونهارا.‬

‫اهڙيَء طرح، جنهن دهت بهٿس جهذبو طهاري ٿئهي ٿهو، تهڏهن سهنڌي، سهراچڪي،‬
‫ارد ، هنڌي، فارسي، وربي ۽ سنسڪرک ٻولين جا لفظ بنها ڪهنهن اب يهاز جهي‬
‫ڪ آدي ٿو. اهها ڳالهه ٻهوليَء ۽ زبانهدانيَء جهي نوهه نگاهه هان اللهت بعيهوب‬
‫آهي، پر هيم در يش انهن ي بالچي، اهڙي نووني پيش ڪري ٿو جو انهن ۾‬
‫پاڻ زياده رس ۽ بيٺاج پيدا ٿئي ٿو. بعضي ڪن لفهن ي پاڻ ۾ بالچي، نوان‬
                       ‫ا هالح ياهيا اٿس، جن پاڻ ٻوليَء ۾ اضافو ڪيو آهي.‬

‫شاوري جهذباک نگهاريَء جهو ٻيهو نهالو آههي. شهاور تهي جهنهن دهت جههڙ جهذبو‬
‫طاري ٿئي ٿو، اهڙ چي لفظ يا ا هالح سهندس ذههن ۾ ظهاهر ٿئهي ٿهو، جيڪهو‬
‫سندس انهيَء جذبي جي حيح ترجواني ڪري ٿهو. ”بهيڪس“ يهار جهي جهداچيَء‬
‫جو بيان ههه ههه جنهن ي هو ”بره “ سڏي ٿو ههه ههه اهڙي پو اسلوبيَء سان ڪري‬
              ‫ٿو، جنهن ۾ سندس بودد جا ٻئي پاسا ر شن ٿين ٿا. فرباچي ٿو:‬

                  ‫(4)_ بره بازاري، و،ق آزاري، هڪ بيوراري ٻي پلق جي پواري.‬
                                                                   ‫َ‬
                                   ‫(6)_ ڳئي بوس پَءان الي، آيا بره بهار.‬
                                                                 ‫ِ‬
                                  ‫(1)_ فض ٿيو، فر پيو، بره ڪيو باران.‬
                                ‫(1)_ آچي بند بيالپ جي، بره ڪئي برساک.‬

        ‫”فرهنگ آ في “ ار ، ”بازاري“ لفظ جي بعني هيٺينَء ريت ليي ٿو:‬
                            ‫ش‬

‫”بازار سي نسلت ر ني اال ههه وام ههه بعوولي هههه بهازار ڪهي بيٺنهي اال هههه بهي‬
                                                                      ‫او لار“.‬

‫”بيڪس“ جي ”بره بهازاري“ ۾ ڪيهڏي سهعت آههي! هافظ شهيرازيَء جيڪهو‬
‫پيههال هيٺئههين بيههت ۾ آنههد آهههي، سههو ل ه ڳ ه فويههر هها ب انهههيَء هڪههڙي‬
                                 ‫ا هالح، ”بره بازاري“، ۾ ادا ڪيو آهي:‬

            ‫بن از آن سن ر ز افَء ن ڪہ يوسف داشت دانس ،‬
                                           ‫ِ‬
              ‫ڪہ و،ق از پرده ودوت بر ن آرد زلي ا را.‬
                                   ‫انهيَء ڪري بره ال تونا ب ڪري ٿو:‬

                      ‫داتار تون دال ر، آسار هي گداگر،‬
               ‫ب ،ين بره بهادر، پنهنجي ڪرم جا ڪي توال.‬

‫ازان سوا فوير ا ب سوز ۽ اثهر پيهدا ڪهرڻ پهاطر ڪهي پنهنجها ا ههالح به‬
            ‫ا‬
           ‫ياهيا آهن، جي سندس ذهانت ۽ طلاويَء جو ر شن دلي آهن. بثال:‬

               ‫(4) بحلت باريو بسڪينن ي، ”بيڪس“ بره بڇاچين ٿو.‬
                                    ‫ُ‬                    ‫َ‬
                         ‫ڄاچي درد دبابون، پنهنجا پيارا ڪهاچين ٿو.‬  ‫(6)‬
                                        ‫(1) تون دادر دلندر بهر جا اضر،‬
                                      ‫او ل ڪا ب ،و سڪ جي سواچي.‬
                                       ‫َ ُ‬                 ‫َ‬   ‫َ َ‬
                          ‫(1) ته ته جهلندا تون دللر، گهت ڏ ان دي ڏ ر.‬
                      ‫(9) نين دي گهوَءي د َءاڪي، سري يوان اندي هو.‬
                ‫(2) درد سبالون ڪيون دل اندر، ناز سان لڳو ناتو بون.‬
                                  ‫ُ‬
            ‫”بيڪس“ دسوت بنجه دل جي، سر سورن جو ڳاتو بون.‬           ‫(2)‬
            ‫ڏ ر ڏ ن جي بن بنهنجي ي، سورن سان تون ساهين ٿو.‬         ‫(1)‬

‫”بيڪس“ پنهنجي الد بَءرگوار هي ُاسه اد ۽ برشهد ڪهري رتهو ههو، ۽ جهڏهن‬
‫جڏهن يس تڪليف ٿِي ٿي، تهڏهن تهڏهن هيس بهدد ال سهڏياچين ٿهي. جيهئن ته‬
                                                             ‫فرباچي ٿو:‬

                       ‫(4) ”بيڪس“ ’بيدل‘ ؤن لڌي، بحلت اري بام.‬
                                    ‫(6) بنهنجا پير برسد شهن،اه ’بيدل‘،‬
                                       ‫هي ”بيڪس“ بيوس پرتو ٿي بالڪ ،‬
                                   ‫وور ٻاجهون تنهنجي بون گوندر گذاري.‬
                          ‫(1) له سنڀار ن سيگه ۾، ’بيدل‘ بنهنجا ڳ ار،‬
                                ‫’بيدل‘ نان او جي، ”بيڪس“ جي له سار.‬
‫پر، ساڳئي دهت، ضهرک شههلاز دلنهدر هي به سهادي ٿهيه ال سهڏي ٿهو، جيهئن‬
                                           ‫هيٺين ڪافين بان بعلوم ٿيند :‬

                        ‫دلندر باَء ڪر بنهنجي، سگهو ٿي راه ۾ رهلر.‬               ‫(4)‬
                                ‫سڀني جو سردار، ا ب سيوهادي تون.‬                 ‫(6)‬

‫ازان سههوا ٻه بناجههاتون به ديههون اٿههس. پههر ساڪههاڻ ت ه نيههنهن ههي ضههر ري ٿههو‬
       ‫سوجهي، تنهنڪري انهن بان هڪ ۾ ان ال ب دوا گهري ٿو. فرباچي ٿو:‬

                     ‫(4)_ ڪر ڳالچي بره جي يا سيدا، ڪر نواز نينهن جي يا سيدا،‬
                  ‫ڪر ونايت و،ق جي يا سيدا، ڪر بهر ڪا درد جي يا سيدا.‬
                 ‫(6)_ دال ڪ ۽ ال ڏي يا سيدا، و،ق دک ڪر وها تون ل پدا.‬
                    ‫آهين تون هر جا سيلو پا ندا، اه َ بنهنجي ڪر سگهو تون سيدا.‬

                                                          ‫ٻئي هنڌ ري دوي ٿو:‬

        ‫يا شاه ’بيدل‘ بره جون بهيران، سڀن سالڪن جو تون آن پير پيران.‬

‫هن ڪافيَء ۾ ب ’بيدل‘ فوير ي فوط برهه ال نه ، پهر برهه جهي بهيهرن ب ،هه‬
‫ال اس دوا ٿهو ڪهري. ”فرهنهگ آ هفي “ ار ”بهيهر“ لفهظ جهي بعنهي ههن ريهت‬
         ‫ش‬
                                                               ‫ڪري ٿو:‬

‫”فوج ڪهي پيچههي پيچههي جهو سهاچيس، گراسهڪٽ ا ر بهرد بهان شهاگرد پي،ه‬
‫ڪي دهار جاتي هي، اسهي ’بهيهر‘ ڪه هي ههين، اس بهين فهوجي آدبيهون ڪهي‬
                  ‫بيويان ا ر هر دس ڪي د ڪاندار غيره بهي داپ هين.“‬

‫بهلب ت اسان جي فوير ”بيڪس“ ي بره پنهنجي وولي اٽهالي ۽ سهاز سهابان‬
‫سان گهرجي، جيئن ڪا ڪوي ۽ ڪوتاهي ن رهي. شاه ها ب به ’بهيهر‘ لفهظ‬
                      ‫ل ڳ اهڙيَء بعني ۾ اس عوال ڪيو آهي. فرباچي ٿو:‬
                                                    ‫ش‬
              ‫(4)_ تون يسر ِ ير، ساٿين سنلت پنڌ جي،‬
                           ‫َ َ‬                ‫ُ‬
               ‫جوَءي جنگ جهاز ي، ڪوڏ هڻاچج ڪير،‬
                    ‫ِ‬
                   ‫هِي دجارن جي، بندر ڏانهن بهير،‬
                                                ‫َ َ‬
                ‫گهر تنين جي ير، جن الڳيدار لنگهاچيا.‬

                           ‫(سر سريراڳ)‬
              ‫(6)_ آته ۾ يهي، سڀ دوا ڪريجا جيڏيون،‬
               ‫ڪانهي بس بهير ي، ه د پئي پيئي،‬
                ‫راه بسافر سڀڪو، ڪون ڏيوسون هت ڏيهي،‬
              ‫ساريندا لواک ي، بنجه دلر سڀ پيهي،‬
                ‫ڪوياچو ڪري جو، ڳاله پڇند ڪيهي،‬
               ‫نوازيند نور سين، ناددن ي ُاک نيئي،‬
                                          ‫ُ‬
                                        ‫ّ‬
              ‫او هڪ بحود بر ق، شال دوان بان ايهي.‬

     ‫”بيدل“ فوير انگر، ”بيڪس“ ب ”هو ا ست“ جو داچ آهي، جيئن هيٺين‬
                                          ‫ڪافين بان بعلوم ٿيند :‬

                            ‫آهيان پاڻ او، و،وون ٿو ولد سڏايان.‬     ‫(4)‬
                  ‫ساجن ساچين سير ڪرڻ لئ ، ٿي آيو انسان، بيان.‬      ‫(6)‬
              ‫بناچي ساز ورک جو، ڪهڙا اري لڪ لڪاچين ٿو.‬             ‫(1)‬
                         ‫يار س ه جو ڪ اهوچي، ڪاٿي ناز نياز.‬        ‫(1)‬

                                                    ‫ٻئي هنڌ فرباچي ٿو:‬

        ‫رٻ هِڪو هوہ ا ست جو، ٻيا سڀ پام پيال، پام پيال.‬

‫انهن سڀني ڳالهين بان ظاهر آهي ت ”بيڪس“ هر طرح پنهنجي الد جي اد هدا‬
‫ڪئي، جهنهن ال هيس ڪوهال وويدتونهدي هئهي، ۽ هيس ههادي، رهلهر، برشهد،‬
‫بلڪ ان ان بٿي سهوجهند ههو ۽ انههيَء جهوچي رنهگ سهندس شهعر تهي غالهب‬
‫آهي. سندس ڪالم جو بٿس اي ر اثر آهي جو بعضي سندس پيالن جوترجوهو‬
                                                   ‫ا‬
                                                  ‫ڪيو اٿس. بثال:‬

         ‫(4) يار س ه دي ڳالهين، سانون ياد جو پئيان. (بيدل)‬
         ‫يار س ه تنهنجون ڳالهيون ڳالهيون، ري ياد پيون پيون. (بيڪس)‬

                       ‫َ‬    ‫َ‬     ‫َ‬    ‫َ‬             ‫َ‬
            ‫(6) بين ت بيراڳن ٿيان ٿيان، ٿيان ٿيان. (بيدل)‬
                                               ‫َ‬
             ‫بين ت بيراڳه ٿيان، رانجهن ڪي ي َءي سنيان. (بيڪس)‬

       ‫رانجهو الي ربَء اسان ڏي ساه سيلادي، سنيان ي!‬                  ‫(1)‬
             ‫پئيان...‬‫َ‬     ‫ورک بيک بنا ڪي آيا، يرک دي‬
                   ‫َ‬
           ‫يک جوال انهين جوڳي دا، برهين بيوس ٿئيان...‬
                       ‫َ‬
             ‫گهور گنوايا هو اساڏا، بوج نينان دي نئيان...‬
                         ‫َ‬
         ‫آٌء ادانڪ لڳيان اسان نون، ’بيدل‘ بره ديان بهيان... (بيدل)‬

                     ‫رانجهن الي راز، بيڏا بن بوهيا.‬
          ‫ت ت هَءاري داشاه سيالني، جهنگ سيالين آيا جاني،‬
                  ‫هويا.‬      ‫بجاز، سانون ا‬    ‫ورک‬
           ‫غوَءان ربَءان بارڪي سانون، بيغرض هي يار اسان نون،‬
                 ‫بي ودي دا باز، سر اساڏي ا ب سويا.‬
          ‫ورک ساڏا سڀ ڳاليا، و،ودي ڪي ي فر تي آيا،‬
              ‫”بيڪس“ سوز گداز، دل دا جابا س يا. (بيڪس)‬

     ‫آج پيئا هوري يلن آيا، سهسين رنگ بيرنگي سوايا. (بيدل)‬ ‫(1)‬
          ‫”بيڪس“ هوري يار يليندا، هر ڪود بازار. (بيڪس)‬

             ‫(9) ب،ربت دا ڪر بهانا، آپ ٿيا اظهار. (بيدل)‬
              ‫بازي وجب بناچي، آدم نام سرا ڪي. (بيڪس)‬

           ‫ساجن ساچين سير ڪرڻ لئ ، ٿي آيو انسان. (بيڪس)‬
           ‫بناچي ساز ورک جو، ڪهڙا تون لڪ لڪاچين ٿو. (بيڪس)‬

                            ‫ّ‬
            ‫(2) آهيان اسرار وجاچب، ٿي آيس سر سلحان...‬
                   ‫نوح نليَء جي يس ۾، تار ڪي طوفان...‬
                        ‫آيس ابراهي ٿي، باه ڪي بس ان...‬
                        ‫بيک بناچي ويساچي، ُاڏادس آسوان...‬
             ‫”بيدل“ نالي ٿي ڪي ، سجد سيوس ان... (بيدل)‬
                      ‫آهيان پاڻ او، و،وون ٿو ولد سڏايان.‬
                                          ‫ُ‬
               ‫ه ڙي ٻانهون ٻانهن جو، هت هوس شاهن،اه ...‬
                                        ‫ُ‬
             ‫ه ڙي بايو بار هان ٿو، هت ده،ت جودرياه ...‬
                                            ‫ُ‬
            ‫ه ڙي بايو بار هان ٿو، هت ده،ت جو درياه ...‬
                                                 ‫ّ‬
                     ‫”االنسان سري آناسهّهره“، و،ادن آگاه ...‬
          ‫”بيڪس“ رک تون دل ۾ بلڪ ، دک جو يساه .... (بيڪس)‬

                  ‫ب ش بيڏي تودير، رانجهن ساچين!‬                   ‫(2)‬
                  ‫در تيڏي تي آهي ڪادي، هيَء نڪارَءي هير...‬
                        ‫اِٿان ُاٿان تيڏَءي آهيان، دللر دابنگير...‬
              ‫جيئندي برندي سر ن يسي، پوب تيڏي تدوير...‬
           ‫تيڏي ٻاجهون ڪون ڪريسي، دردبندان دي دل ههه سير...‬
         ‫’بيدل‘ سندا، سالڪ سوَء سرير... (بيدل)‬               ‫سن يرک‬
                                            ‫َ‬
                  ‫ڪيهي پيئي تودير، بين ڪنون جانب ساچين!‬
                                     ‫َ‬
               ‫ر ز ازل ڪنون در تيڏي دي، بين ڪنيَء هير...‬
             ‫اِٿانهون اٿانهون ياد اسان ڪون، سهڻا تيڏي تدوير...‬‫َ‬
                    ‫اينوين، تير لييا تودير...‬     ‫جان جگر ساڏي‬
          ‫”بيڪس“ بي،ڪ و،ق اليان ڪنون، ڳ ڳئي تدبير.... (بيڪس)‬

‫بٿين ٿورن بثالن بان ڏسلو ت ٻنهي ا لن جو ن فوط پيال سهاڳيو آههي، پهر‬
                         ‫ان جي اظهار جو طريوو ب ل ڳ هڪجهڙ آهي.‬
‫”ديوان بيدل“ جي س جه ان پو ڪنهن ديو ت هڪڙي ڪافي فويهر ننه ي جهي‬
‫س جههي يئههي آهههي، سههو ٻئههي سههاپي دههت اههها ڪ ه ڻ گهرجههي. ”ديههوان بههيڪس“‬
‫برتب ڪرڻ دت انئس اها ڪافي پڇهي يئهي. اهها ڪهافي پههرچين سهاپي جهي‬
              ‫ضويوي نولر 6، فحي 591 تي آي آهي، جا هن هيٺ ڏجي ٿي.‬

                                  ‫(ڪافي ر پ رادو)‬
               ‫پاڻ ڏاڍن سان نينهن ن اليو، جنج نينهن نڀايو بون،‬
                 ‫آٌء ايادي و،ق ن ڄادان، و،ق وجب سر آيو بون...‬
                                      ‫َ‬              ‫َ‬
            ‫س ي پئي هس سيج پلنگ تي، ج ن ڪين جاڳايو بون...‬
                                    ‫َ‬
                     ‫دڙهي جل دوٽ تي، تيرن تن ت ايو بون...‬
               ‫”بيدل“ ي ادي ب پيارا، تنهنجي طلب ت ايو بون...‬

‫”بيڪس“ جي جنهن ڪافيَء سان يس بن،له ڪيهو يهو آههي، سها هيهٺ ڏجهي‬
                                                            ‫ٿي:‬

                              ‫(ڪافي ر پ سورر)‬
             ‫پاڻ ڏاڍن سان لنون ن الچجي، جنج جيم ڦاسايو بون.‬  ‫َ‬
              ‫سڌ ن هيڙي ڪا سورن جي، و،ق وجيب ُايايو بون...‬
                 ‫آٌء ايادي نينهن ن ڄادان، سورن ساٿ سوايو بون...‬
            ‫”بيڪس“ سان ب بٺڙا اڄ تون، ڏاڍ طلب ت ايو بون...‬

‫بٿهي ڏنه بثههالن، پهاص طهرح بثههال نولهر 2 پهڙهه ههان پهو اچهين دههوڻ بيجها نه‬
            ‫ٿيند ت ساڳئي بضوون جي ڪافي ٻنهي ا لن جي جدا جدا آهي.‬

                                                         ‫وجيب جون ا يون‬

‫بع،و جي هر ديَء ۽ هر ادا بع،و آهي. سا بنهن سا ا يهون، سها ار، سها دهد‬
‫۽ سا ري سندس نهارڻ، برڪه ۽ ب،هڪه، ڳالههاچه ۽ گهوهه: بهلهب ته هرڪها‬
‫رڪههت پنهنجههيَء پنهنجههيَء جهها تههي دنههدَء ۽ بوهينههدَء آهههي. هههرڪنهن شههاور،‬
‫پنهنجههي در ۽ درجههي، پيههال ۽ تدههور آهههر، انهههن بههان هرهههڪ جههي جههدا جههدا‬
‫تعريف ڪئي آهي. پدو اا ا يون، جي پنهنجهو ڪهاري ار ڪهري، و،هق جهي‬
‫الف ههه ب جو آغاز ڪراچي، بيوراريَء ۽ ان ظاريَء جو باب پڙهاچه شهر ع ٿيهون‬
‫ڪن، تن جي دهري ڪارنابن سان ت بياض ڳريا پيها آههن. ساڪهاڻ ته و،هق جهي‬
 ‫َ‬                                    ‫ُ‬
‫اب دا ا ين بان ٿئي ٿي ۽ داه د،ون بان دهري ٿهو، تنهنڪهري هرههڪ شهاور،‬
‫پو توَءي اهو ال ار هجهي يها دهال ار ، پنهنجهي س آههر، ان جها ب لهف‬
‫اثر ۽ ب لف ڪيفي ون بيان ڪيون آهن. بحلت جي باريلن ال ت وجيب جهي‬
   ‫اک بنگال جو جاد آهي. جنهن دت ا يون ا ين ۾ ُ ن ٿيون، ت بوهول سهچ‬
                                                                          ‫ساچين:‬

                                          ‫َ‬
               ‫”وينان وينن ساڻ اَءيون، هادي بٿو ڪير بوَءي!“‬

‫ان هاچي بجلهوري ۽ الدهاري اديهو مهي. بهار ک اههڙ بڇهين ٿيهون، جهو بهادهو‬
                                            ‫َ‬
‫سير ِ سل ڪڪڙ انگر پيو ڦٿڪند ۽ سڙيون هڻند . اهي ڪهاريون ڪجليهون،‬                  ‫َ‬
‫ا ڇنههڀ ۾ ديابههت بچههاچي ٿيههون سههڏين. پههر وجههب ت ه هههيم آهههي ت ه ُانهههيَء دم‬
‫ديههرين، دچههرين، ڪهههن ۽ ڳ ههرا ڳ ههرا ڪههن، ته ُانهههيَء دم دالسههي جههو دام هڻههي،‬
                                                                  ‫ُ‬
‫رساچن ۽ الچين! گويا رنج ۽ را ت، آزار ۽ آرام، زهر ۽ زهر بهر ، يا ڻي‬
                         ‫اچين دئجي ت بوک ۽ ياک، ٻيئي انهن جي اپ يار آهن.‬

     ‫بحلوب جي ا ين ي شهاورن ب لهف شهين سهان ت،هليه ڏنهي آههي، جههڙ‬
‫ووابي ، الوهاس، تيهر، ڳهاال، بڙسيهون، غيهره. بي هودي پيهدا ڪهرڻ ڪهري، انههن‬
‫ي پواري، شرابي، ني پوابي، ڪيفي غيره سڏياچون. پر گهڻو ڪهري فوهط‬
‫هڪ پهلو بيان ڪياچون ۽ ٻيو ههه ههه جياريندَء، آٿهت ڏينهدَء، دل بههار بههار ڪنهدَء‬
‫غيره ههه ههه نظرانداز ڪياچون. هن دت تاچين ڪوب انههن هي هحيح انهداز ۾‬
‫سههوجهاچي ڪونه سههگهيو آهههي. بهلههب ته ”شههاه “ جههي دههول بوجههب، ”ٻههاري بههب‬
                                          ‫َ‬
              ‫بجاز جو، ا تياچون اڱار“... د،ون جو دريو ٿي ، ن جيئي ن بري!‬

 ‫َ‬                     ‫َ‬
‫ڪن بَءرگن جو پيال آهي ته جيڪهي ههت آههي، سهو پرتهو يها وڪهس آههي ان‬
                                                           ‫ُ‬
‫جو، جيڪو هت آهي: ”هو اسواء بظاهر ذاک اند، هو اشياء بظهاهر اسهواء،“ هق‬
                                     ‫ِ‬
‫تعههالي، جههو بيوث ه ۽ بيوثههال آهههي، تههنهن جههو ظهههور اسههواي ههفاک ۾ ٿيههو، ۽‬
                                                                               ‫ش‬
                     ‫ُ‬
‫اسواء فاک جا آثار ڪاچناک ۾ بوجود آهن، ۽ جو ڪجه ه ي آههي، تهنهن جهو‬
‫ظهور هت آهي. انسان ق تعالي جهو ُاته بظههر آههي، ۽ انسهان ۾ ڪابه اههڙي‬
                                                     ‫ش‬
     ‫َ‬
‫شي ڪانهي، جا ق تعالي جي ذاک ۽ فاک جو بظهر ن هجهي. ا يهون، نهڪ،‬
                                                          ‫ش‬
 ‫ده،، ڏنهد، پهط ۽ پهال، انسهاني ُ سهن ههي بڪوه ڪهن ٿها، ۽ انههن هان سههوا‬            ‫َ‬
‫انساني ورک ۽ شڪ ۾ چي نوهص نظهر ادهي ٿهو. تهنهن ڪهري، الزبهي طهور‬
‫ق تعالي جي فاک ۾ هئه گهرجي، جن جهو نوه ههي آههن، ۽‬           ‫ش‬             ‫انهن جو ا‬
‫انهن جي اظهار ان سوا ڪوال االهي جو اظهار ب،اهدي ۾ ادي نٿو سگهي.‬
                                                   ‫ِ‬
‫جهڙيَء طرح بجاز جو باري ، بع،و جي ا ين، ڏندن، د ن، ارن غيره ي‬
‫سههاري نٿههو سههگهي، اهههڙيَء طههرح جوههال االهههي جههو ب والههو ب ه انهههن باڪوههال‬
                                          ‫ِ‬
‫فاک ي نظرانداز ڪري نٿو سگهي، سو ت انهن جي چي سيلي جوال اِالهي‬
                                                         ‫جو اظهار ڪري سگهي ٿو:‬

                       ‫”هر دند هو ب،اهده ق ي گف گو،‬
                    ‫بن ي نهين هي ساگر بينا ڪهي بغير.“‬
                                  ‫ِ‬

‫تنهنڪهههري هههوفياچي ڪهههرام بههه پنهنجهههيَء هههق پرسههه ان شهههاوريَء ۾، بجهههازي‬
‫شاورن انگر، اهي ساڳياچي لفظ ههههه زلف، د، ، پال، پط، دد ۽ دابت غيهره‬
‫هههههه ڪه آنههدا، پههر ب دههوص بعنههاچن ۾، ۽ نه انهههن بعنههاچن ۾، جيڪههي ر اجههي‬
‫بادهو ڪن ٿا، سو ت ذاک باري تعالي انهن ان پا ۽ بلهّهرا آهي. تدهوٻ جهي‬
                                               ‫ش‬
 ‫شههاوريَء ۾ ”د، ه “ لفههظ، بعضههي ’بدههارک ازليه ‘ ڏانهههن اشههار ٿههو ڪههري، ته‬
                                       ‫ِ‬
‫بعضههي سههالڪ جههي ليادههت ۽ اسه عداد آهههر ’شهههود ههق‘ ڏانهههن، ته بعضههي ري‬
                                ‫ِ‬
                                            ‫’نظر ق تعالي‘ ۽ ان جي اثراک ڏانهن.‬
                                                                     ‫ش‬         ‫ِ‬

‫دللر جي اک جهو ههڪ اثهر ههيم به آههي ته بهي او نهاچيَء ۽ پهوديَء جهي ڪهري،‬
‫واشق ڳارادي ۾ پيو ڳرند : ”واشون اند ه ، سدا بع،ودن جو.“ ڪڏهن سندس‬
‫ان بيهو ڪند ، ۽ ڪڏهن ت پاڻ ڏانهن‬             ‫پوار هن ي ب وور ڪند ۽ هو‬
‫رغلت جو ا ساس پيهدا ڪهري، بهنجهس پوشهي ۽ بسه ي پيهدا ڪنهد . وجيهب‬
‫جههي اک ۾ جيڪههڏهن اس ه غنا، بههي ال فههاتي ۽ بيرپههي آهههي، جنهنڪههري جههنهن‬
‫ڏانهن نهاري ت هس يَء بان نيسه يَء ۾ نئهيس، ته ري سهاڳئي دهت بهنجهس‬
‫شوپي ۽ دلرباچي ب آهي، جنهنڪري سوز جا سڙي ب،اهد بادين ٿها، ۽ سهندن‬
‫جس ۽جان ۾ گويا نئون ر ح پئجيو مي. گويا، بحلوب جي اک ۾ ٻ ب ضاد‬
‫پا ي ون آهن: هڪ اس غنا ۽ بي ال فاتي، ته ٻهي شهوپي ۽ دلربهاچي. جهنهن جهو‬
‫ن يجو اِهو ٿو نڪري ت وال هڪ نظر سان نيسهت ٿهو ٿئهي، ته ٻهيَء نظهر سهان‬
‫هس يَء ۾ ادي ٿو: هڪ سان فنا، ت ٻيَء سان فيضان جود سهان سهرفراز، ههڪ‬
                            ‫ِ‬
        ‫ُ‬                                                  ‫ُ‬      ‫ُ‬
‫سهان سسهي ۽ بسهي ٿهو، ته ٻهيَء سهان ٽِهڙي ۽ ڦونهٿجي ٿهو ههڪ سهان سهڪي ۽‬
‫سڙي، ت ٻيَء سان سرسلَء ۽ ساچو ٿئي هڪ سان بهري ٿهو، ته ٻهيَء سهان جيئهي‬‫َ‬
‫ٿو. اسان جي پا بين ۽ پا پيال فوير ”بيڪس“ جن ا ين جي طفيه و،هق‬
‫جي الف ههه ب پڙهي، تن جي تعريف جنهن بيساپ نووني ۽ سادن لفظن ۾ هن‬
                       ‫پاڻ ڪئي آهي، تنهن جو بثال ب،ڪ بلند . فرباچي ٿو:‬

                 ‫َ‬
           ‫” ه ه س ه تنهنجون ا يون، جاتي لڳيون تاتي ٻييون!“‬

‫بحلههوب جههي بي ناهه جاذبيههت ۽ دلڪ،ههيَء اريههن ا ههين جههي بههي ان ههها تعريههف،‬
‫جنهن جي بيان ڪرڻ ان زبان ۽ دل دا ر آهن، سهوا ” ه ه سه ه تنهنجهون‬
‫ا يون“ جي، ٻين لفظن ۾ ٿي نٿي سهگهي. ازانسهوا ههي ُاههي ا يهون نه آههن،‬
‫جن جو جاد ناپاچدار هجي، يا جي رٻ ف نو پيدا ڪن، جنهن جهو اثهر ڪهنهن‬
‫تي ٿئي ت ڪنهن تي ن ٿئي: بگر ههي ُاههي آههن، جهي پواسه ناپواسه ، ج هي‬
‫پهچن، ت ِ ي هرهڪ ي بالاب ياز پنهنجي دلضي ۾ آدين، ۽ ن ري سهندن اثهر‬
                                               ‫ال ڪنهن اهليت جي ضر رک آهي:‬

                   ‫آنک اال تيري جوڳن ڪا تواشا دييي،‬
             ‫جس ڪو آنيين هي نهين، تجه ڪو ڳال ڪيا دييي!‬

‫نه نه ، هِههت جيڪههو آيههو، سههو ادههي يههو ۽ ري نه ريههو: ” ه ه سه ه تنهنجههون‬
                 ‫ُ‬
‫ا يون“! س ن بيساپ ، ن تدنع ن بنها ٽ، لفهظ ب دهر پهر پهر بعنهي. سهندس‬
          ‫ش‬
‫شاوريَء جو درجو ڪهڙ ب هجي، پر ٻوليَء جي سالست، لفظن جي سادگيَء ۽‬
‫جههذباک نگههاريَء جههي پيههال ههان اِههها هڪههڙي سههٽ، جهها بحلههوب جههي ا ههين جههي‬
‫ان هاچي ۽ بي ناه دلرباچيَء، دلسه انيَء ۽ دلڪ،هيَء جهي دهدرک ڏييهاري ٿهي، جها‬
‫بال اب ياز هر ڪنهن تي ها ي آههي ۽ جها هين دهدرتي بليه آههي ۽ نه ڪهنهن‬
     ‫ڪج ، سربي يا ٻئي سازسينگار جي بح اج آهي، سا داب داد ضر ر آهي.‬  ‫ُ‬     ‫َ‬


                                      ‫باپذ‬

                 ‫ديق بيوه‬     ‫”سنڌي ادب جي تاريخ“، جلد 6، از پانلهادر بحود‬
                                ‫از لهف او بد ي‬            ‫”تذڪره لهفي“، ڳاڱو 1،‬
                ‫”سنڌ ۽ هند جا سنت ۽ در يش“، از رنجيت پريوچند اسوادي‬
                                                 ‫.‪Desert Voices, by T. L. Vaswani‬‬
       ‫,‪Divine Dwellers in the Desert, by Gurdial Mallik, Nalanda Publications Coy‬‬
                                                                      ‫.9491 ,‪Baroda‬‬
                                ‫.‪Sind and its Sufies, by Jethmal Parsram Gulrajani‬‬
                                  ‫.‪The Soul of Sindhi Literature, by T. L. Vaswani‬‬
                                ‫.‪The Vision of a Village Singer, by T. L. Vaswani‬‬
                             ‫از شيخ بحود اڪرام.‬               ‫”آب ڪوثر“، ( ُارد )،‬




                                ‫شڪري اداچي‬
‫بؤلههف نهايههت پلههوص ۽ شههڪري سههان انهههن هها لن جهها نههاال ڄادههاچه فههرض ٿههو‬
           ‫سوجهي، جن يس پنهنجا ڪ اب ڏنا يا بواد يي ڏيه ۾ بدد ڪئي:‬
                                                    ‫4. سيد ابام ولي شاه ، ر هڙي‬
                                                    ‫6. پليفو سلحان ب ش، ر هڙي‬
                                                     ‫1. سيد ر ي ڏنو شاه ، ٿرَءي‬
                                                  ‫1. سيد ليه شاه بر وم، ر هڙي‬
                                                   ‫9. بسور رجب ولي بغ ، ر هڙي‬
                         ‫2. سيد پير ڏنو شاه ، ر هڙي‬
                   ‫2. بسور جهابنداس ڳاٽيا، شڪارپور‬
                           ‫1. سيد سوبر شاه ، ر هڙي‬
                            ‫5. بسور پيرالدين، ر هڙي‬
                      ‫14. داضي بحود اسواوي ، ر هڙي‬
                     ‫44. بسور تلوڪچند ري، ر هڙي‬
                          ‫64. بسور گورسنداس، ر هڙي‬
                       ‫14. غالم سر ر پان پٺاڻ، آراچين‬
                         ‫14. بسور لڇيرام ڳاٽيا، بولئي‬
                    ‫94. بسور لهف او بد ي، شڪارپور‬
                   ‫24. بسور وها بحود ” ابي“، پيرپور‬
      ‫24. ڊاڪور داضي نلي ب ش، ر هڙي ( ال يدرآباد)‬
                                          ‫ت فيفون‬
                     ‫غ = داضي غالم بهديَء جو نس و‬
                      ‫ع = سيد ولي گ شاه جو بياض‬
                      ‫ا = سيد ابام ولي شاه جو نس و‬
                       ‫م = الهورايي بهرڪند جو بياض‬
                         ‫ڀ = جهابنداس ڳاٽيا جو بياض‬
                    ‫= ولي ب ش ’ڪو ر‘ جو بياض‬
                          ‫ل = ليويچند ڳاٽيا جو بياض‬
                               ‫= ير ب جو بياض‬
‫س = پليفي سلحان ب ش، سجاده ن،ين پانواه ، جو نس و‬
                    ‫ر = سيد ر ي ڏني شاه جو نس و‬
                      ‫ج = وها بحود ” ابي“ جو بياض‬
                        ‫ب = لهف او بد يَء جو نس و‬
          ‫سنڌي ڪافيون‬

                                                 ‫اف ا ي بثنوي‬

    ‫بحوداو، ڪريان تعريف رب جي،‬
    ‫جنهن جوَءي آهي ر زي سڀ جي.‬
     ‫اهو پا ند، ا ب، شاه ، سلهان،‬
        ‫هِ ي ظاهر ٿي آيو آهي انسان.‬
  ‫ڪڏهن دياچين جو آهيان ا د پا ،‬
 ‫ڪڏهن ا د ن ا ود ٿي پيو بي با .‬        ‫َ‬
           ‫”انا ا ود بِال بي “ دياچين،‬     ‫َ‬
 ‫”فودرايء الحق“ ي بنظور ڪياچين.‬
   ‫دياچين نور بنهنجو ڪ شيء آه ،‬    ‫ُ‬
 ‫سڻج ”بيڪس“ اهو ساڳيو ب تون آه .‬
            ‫االياچين ”پلق آدم ههه“ يويناا‬
    ‫” ههه ولي ورتہ“، دياچين ٿي بينا.‬ ‫ش‬
       ‫ناه انسان، بي،ڪ آه سلحان،‬
     ‫ناهي هي پا ، آهي پا ر وان.‬
      ‫ه يڙهيو ادا تو ي جو آهين،‬
                  ‫ُ‬
   ‫جي ٿئين هوشيار، ساڳو نور آهين.‬
          ‫ڏسو درآن ۾ جو اٻ آهي،‬
         ‫اهو ابر شرع جو بعاٻ آهي.‬
     ‫اشار آهي ” جه او جو“ اٻ،‬
 ‫”تولههّهواث “ سه تون جي شرع بعاٻ.‬       ‫ُ‬   ‫ُ‬
  ‫ڳال ’بيڪس‘، سگهو ڪر ِ ير ار ،‬
                         ‫ّ‬
    ‫دک و،ق جو سر سوجه سار .‬
   ‫توسان ’بيدل‘ ڪند بي،ڪ ڳالچي،‬
‫ڪجان ”بيڪس“ سدا دک جي اچي.‬
       ‫تنهنجو دلدار برشد آه ’بيدل‘،‬
     ‫ڪند تو ي بدابي شاه پوشدل.‬
     ‫تنهنجو پير بغان بي،ڪ آ ’بيدل‘‬
                          ‫ِ‬
   ‫ڪند ش دس گيري تنهنجي بادل.‬
 ‫ڏسو، اي طاللو، جو وجب ڪار آهي،‬
      ‫ت ڪيئن بندور برسر دار آهي.‬
    ‫ن پيال آهي، ن ه جي جا آهي،‬
         ‫بگر يساه دک ال آهي.‬
     ‫”اناالحق“ دئ درد دل بدابي پود،‬
  ‫ڪ ي سڏ تون بنجهؤن پنهنجي د چي بد.‬
     ‫ديو هيئن بوج ۾ آ غوث اوظ ،‬
        ‫ت ”انهههّا دادري سلحان اوظ “.‬
 ‫ڏسو ڪيئن شوس تلريَءي ڏنو پو ،‬
        ‫گنواياچين س و ظاهري هو .‬
    ‫وهاري شيخ ديو هو ”بن پداي “،‬
      ‫ههه پداي ، بن پداي ، بن پداي !‬
       ‫اي ڳاله ن آهي جو دم زباني،‬
     ‫ڏاڍي ب،ڪ آهي هيَء يار جاني.‬
‫ن دئو ”بيڪس“ زباني تون ”اناالحق“،‬
       ‫اهو تون درد دل ۾ رک بحوق.‬
   ‫جڏهن ٿيندين نفي، اي يار، ر زي،‬
 ‫تڏهن اثلاک ”اناالحق“ دوندين ز ري،‬

  ‫ڳال ”بيڪس“، سڻج هي ال سار ،‬
     ‫فنا ٿج، پو بارج نينهن نعر .‬
‫تون دئ ”هو ا ست“، جول يار بوجود،‬
   ‫يويناا پسه جو ب، ا آه بودود.‬
   ‫ناه بوجود ٻيو ڪوچي، بگر يار،‬
    ‫پاڻ چي واشق ٿئي ٿو، پاڻ دلدار.‬
    ‫ڪٿي ڪافر سڏاچي بيد برهوان،‬
     ‫ڪٿي بسل پڙهي ٿو ياد درآن.‬
  ‫ديو پير بغان بون ي هي اسرار،‬ ‫ِ‬
  ‫جو جول ا ست، اي طالب، پلردار.‬
    ‫ن آ ڪا ديَء دک و،ق جهڙي،‬
     ‫ن آ ڪا اٽ دک سه اهڙي.‬
   ‫ديثي را بڪن اطوال ”بيڪس“،‬
‫بيان ڪن ال پود را، نال ڪن، بس.‬   ‫ُ‬
                           ‫ِ‬
        ‫ب اريخ، دهار يست رجب،‬
      ‫ب سيوس ان ن،س بود بغرب.‬
    ‫د ازده نه نود دهارم بالشڪ،‬
      ‫بد آن دت شہ الريب الشڪ.‬      ‫ُ‬
       ‫دوان تعريف شهلاز دلندر،‬
        ‫سيني بير بر ندي دلندر.‬
       ‫ن هو ٻانهو بگر بولي دلندر،‬
                ‫ش‬
      ‫لي وثوان دهلب الدين دلندر.‬
       ‫ظاهر باطن آهي سلهان دلندر،‬
          ‫ب سرتاج االهي شہ دلندر.‬
    ‫شهي بلڪ، بڪان ا البڪاني،‬
 ‫لر ڪن، زاهدا، ربَء ابن دہ داني.‬
         ‫بچ،وان يوين بنگر دلندر،‬
                             ‫ِ‬
        ‫دلندر نيست، االهيت دلندر.‬
   ‫ڪوچي طالب سوالي جو ادي ٿو،‬
 ‫بوهلب پويش پو گ، مي ٿو.‬
         ‫آهي سلهان بلڪ جا داني،‬
                   ‫ِ‬    ‫ِ‬
 ‫جنهين جي ور ڪرسي ۾ ن،اني.‬
         ‫دلندر آ سچو سر ر دلندر،‬
          ‫دلندر بلڪ سلهاني دلندر.‬
                        ‫ِ‬
      ‫دلندر شاه شهلاز است ب د م،‬
        ‫ڪند هس ي ز طاللان بعد م.‬
          ‫دلندر سر ر ا تار ابدال،‬
         ‫دلندر پير پيران شاه افضال.‬
     ‫آهي بحي الدين سلحان بي،ڪ،‬
      ‫ن آ تنهن ۾ فر الريب الشڪ.‬
    ‫آهي بردد سندن ر شن ب سيوڻ،‬
       ‫بث شاهِ نجف جي آهي سيوڻ.‬
        ‫الدک گاه آهي سندن بر ند،‬
   ‫ناهي ٻيو اهڙ ڪوچي شهر فرپند.‬
‫جڏهن بنجه شهر سيوڻ جي ددم پيو،‬
         ‫پڇه آيو ُاتي در يش هرڪو.‬
   ‫هو هڪڙ غوث، نالي شاه اوظ ،‬
  ‫بڪو هڪ جام جنهن ۾ ير سال .‬        ‫ُ‬
     ‫پيالي ير جي ۾ پئسو هڪڙ ،‬
‫جهي بنجه جام جي ان بوڪليو هو.‬
       ‫دواياچين شاه شهلاز ڏي تان،‬
  ‫’اسان هون ير، تون پئسو، بيان!‘‬
    ‫دلندر شاه ضرک بوڪليو گ ،‬
   ‫ڪري داپ انهيَء ۾ بوڪليو ڦ .‬
                           ‫ُ‬
     ‫’ا هان ڪ ير آهيو، بان گ ،‬
 ‫اچين ترندس جئن بنجه ير جي ڦ ،‬
  ‫’ا هان جو ڪو سالبي ڪون ٿيند ،‬
        ‫سار وال پياد سوار ايند ،‬
      ‫بڙي ايند پجالت ۾ ا ان پير،‬
‫جو پ وو ڪون ب ،يند ب ست سير.“‬
    ‫ددم بردار ٿيو پو شاهِ پنج گنج،‬
 ‫بهرٻ شاه بحوود شڪر گنج.‬
‫ب ڪوهس ان تڪ نعر هنياچون،‬
       ‫َ‬
‫بنهن د ران بگورس ان بوياچون.‬
             ‫هههههههههه‬
                                                    ‫رديف الف‬

                ‫4. ڪافي ر پ آسا‬

         ‫پالين ٿو ننگ نوادن، برشد بٺا تون بوال!‬
      ‫بيڪار، ڪ جا ناهيون، بدڪار ٿا ڪوايون،‬
    ‫بوال بيٽ تون بدايون، ڪر بعاٻ جهڪا جهوال.‬
                  ‫ِ‬
     ‫ديوان درد ڪياسي ، بي ودپوديَء ون ٿياسي،‬
        ‫”بوتوا دل “ جيئاسي ، الهين ا ين جا ا ال.‬
            ‫توريَء آهيون بيگانا، ديدار لئ ديوانا،‬
        ‫هر جا ڦر ن يرانا، ڪٽ غير جا تون ڳوال.‬
               ‫داتار تون دال ر، آسار هي گداگر ،‬
    ‫ب ،ين بره بهادر، پنهنجي ڪربا جا ڪي توال ،‬
‫تون پير دس گير بنهنجو، بان ”بيڪس“ فوير تنهنجو،‬
  ‫ٻيو در تڪيون ن ڪنهن جو، گولن سندا هون گوال.‬



                ‫6. ڪافي ر پ آسا‬

  ‫سا ون رسي چين رادا ، ڪڏهن پردندين پيارا!‬
      ‫ا وال با بلين تو، دين در جلين دنين تو،‬
     ‫گاهي شوي درين تو، دل جا س ه سونهارا.‬
         ‫فرياد آه زاري، تنهنجي فرا باري،‬
      ‫دلڙي ٿي آ يچاري، ري سو ڪيئ سارا.‬
      ‫با ديگران ن،س ي، دست از ي ي شس ي،‬
         ‫پيوان پود شڪس ي، ديدارده پدا را.‬
      ‫ڪردي وها فراد ، شب ر ز سين داڪ ،‬
            ‫فربوده هالڪ ، گاهي نوا نظارا.‬
                 ‫ُ‬
‫ڳالهيون تنهنجون ٿيون ڳارن، دلريَء بٺيَء ي بارن،‬
    ‫وينون ٿيون آب هارن، ه ه ِ ره ڪيا ارا.‬
       ‫ب وور دل نوادي، بيوس تان يڳادي،‬
   ‫اي دل تون ٿي سيادي، ڪر ڪوَء ون ڪنارا.‬
 ‫دل بيورار بسڪين، ”بيڪس“ شده پئي تسڪين،‬
    ‫غيرک ڪيو آه غوگين، گاهي بلين تو بارا.‬


               ‫1. ڪافي ر پ نڀاک‬

               ‫ڪڏهن راضي ٿي بلندين، رادا!‬
  ‫ڪا ڪوبادي ، ي هادي، ڳينگ ٿيا سڀ ڳادا...‬
‫جاڪون رادا تون رسي چين، س يون سور سوادا...‬
  ‫پيال پاطر ي ٻيوڪو ناهي، ڄاديون تو ي ڄادا...‬‫ُ‬
       ‫هينئن سارڻ ناهي الچق، سوڍل يار سيادا...‬
                      ‫ُ‬
‫توريَء ڪنهن سان ڪندين جاني، بئٺي بوب بادا...‬
  ‫”بيڪس“ ساهي تنهنجي در تي، تن ليَء ڪادا...‬


              ‫1. ڪافي ر پ جهنگلو‬

     ‫نينهن ارن جي ن،اني، جي هوندا سورهي سچا،‬
       ‫سر ڏيه، سوريَء دڙهه، هي آه ب، ادن بدوا.‬
         ‫سڪ ارا جي، سوز آتش ۾ پيا ڏيئي ٽ ا،‬
              ‫َ‬
           ‫پارجي پنَءير بالن ، جي بر ن اچي ب ا.‬
            ‫ال ۾ الج جي آهن، ُاهي ڪوَءا ڪچا،‬
                  ‫َ‬
                ‫دين دنيا د ر ۾، آهن ٻياچيَء جا ٻچا.‬
   ‫شو جي شو،ير سان، الشڪ سيئي ت شهيد ٿيا،‬
                               ‫َِ‬
          ‫بره جي بازار ۾ جن، سر ڏيئي سودا ڪيا.‬
      ‫جان جند دربان ڪئي، بي،ڪ انهن بحلوب تان،‬
   ‫ُ‬
‫”بيڪس“ پادم ٿيو تنين جو، جي دين بذهب ون سوا.‬
                                                   ‫رديف ک‬

              ‫9. ڪافي ر پ پورب‬

     ‫دنٿ ن دوڏينهن راک، بليس بار چڙن ي.‬
     ‫جي اک...‬        ‫درد سڀيئي د ر ٿيا، اچي‬
        ‫بحلت بب بچايو، و،ق وجب ا داک...‬
  ‫”بيڪس“، ’بيدل‘ سان بليو، پره ڦوي پرڳاک...‬


             ‫2. ڪافي ر پ سارنگ‬

      ‫سارنگ سير ڪرڻ لئ آيو، بره ُايي برساک.‬
‫ڪو ن سگهدا، جنهن سر آ ندا، و،ق اال ا داک...‬    ‫ُ‬
                                      ‫ُ‬
    ‫دم دم ڪئهندا سانون يار ، نينان اال ڪاک....‬
‫”بيڪس“ وام ون ٿي ا لي ۾، ر ر ڏينهان راک...‬
                                                     ‫رديف ر‬

               ‫2. ڪافي ر پ پورب‬

               ‫َ‬
          ‫بيٺا بنجه بازار، الهوتي بون لييا.‬
             ‫ِ‬
        ‫پيرين پرادا ر ڻا، زرد سندن رپسار،‬
    ‫ڪنهن ن ُانهان ڪون لييا، ساري بنجه سنسار.‬
           ‫بيٺا ها بازار ۾، درسن ڪن ديدار،‬
     ‫سابن ي سهيون ڪري، طالب ڪو تڪرار.‬
         ‫ڏسي هن نڌر ي، ڪياچون تند تنوار،‬
        ‫دوي شاب داه سان، پرين جي پيَءار.‬
      ‫ب ،اچون ”بيڪس“ ي، و،ق ار آزار،‬
                                  ‫ُ‬
         ‫سناسين سڌاريو، ڪريان شڪر هَءار.‬

               ‫1. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

      ‫جاني جلويدار، باهي بندلدار، آيا سجن آيا آيا.‬
                             ‫ُ‬
      ‫ون هئي، سو ٿيو باغ بهار...‬       ‫يرانِي جا ا‬
‫اه ُ سن جون فوجان دڙهيون، شو ارا ٿيا شڪار...‬
  ‫”بيڪس“ بره جي اه ڳالچي، سر ٿيو سَء ون سار...‬

               ‫5. ڪافي ر پ پورب‬

     ‫پونيَء جون پودار زلفان، ز ر َءهن ٿيون.‬
           ‫ا ب وبا جي هئا، پرک ڪيا پينارههه‬
                           ‫ِ‬
          ‫ادن و،ق ۾ سورهي ڪي سردار.‬          ‫ا‬
                         ‫ُ‬
       ‫نينهن جا، ڪهه سندن ڪارههه‬         ‫هڻن نا‬
              ‫ب ،ن و،افن ي و،ق سند آزار.‬
   ‫”بيڪس“ ب ،ي بره ٿو، سورن جو سينگار ههه‬
       ‫درد ُاهين ر زرد ڪيا، طالب جي تڪرار.‬
                 ‫14. ڪافي ر پ آسا‬

         ‫دلربا دلدار يار، ڏس يچاريَء ڏي ري.‬
    ‫ياريڪدل ٿيم ن ياڪي، پيوو تنهنجو آهي پاڪي،‬
                   ‫و،ق جا اسرار يار.‬
    ‫تون بنهنجو دلدار جاني، تنهنجو يوسف ناه ثاني،‬
                     ‫بحل ي بنٺار يار.‬
       ‫س ڦيري فريلن،‬                   ‫ُ َ‬
                               ‫رهَءنن رلين رديلن،‬
               ‫يڙهي يچاريَء ي هار.‬
 ‫ُِ‬
‫”بيڪس“ تنهنجي در گداگر، جاني بنهنجا ر تون هي سر،‬
                 ‫اي بنهنجا غو وار يار.‬

                 ‫44. ڪافي ر پ آسا‬

                                      ‫ُ‬
        ‫رازبحرم رس ن يار، آم ت پردون پاڻ ۾.‬
                         ‫ُ‬
        ‫ال ادف، يار هودم، هج هوي، هوودم،‬
               ‫دم ن هڪڙ ٿي تون سار.‬
 ‫ڪيئن ڪيئ جاني جداچي، بون سان سو ڪيئ بيوفاچي،‬
                   ‫نانَء بوال جي نهار.‬
                           ‫َ َ‬
    ‫هيَء رديلن راه باري، تن ۾ تنهنجي طلب طاري،‬
               ‫ا ڙيون تنهنجون گ انار.‬
   ‫”بيڪس“ بيوس سا ڪري، جو تو لئ دبدم ٿو بري،‬
                ‫تو تون ددي ار ار.‬

                ‫64. ڪافي ر پ پورب‬

         ‫سابي ۾ سنسار راک رسي ٿيا رام سان.‬
         ‫ڪيو سداچين سابيڙن، دک جو اپار...‬
      ‫”بن پداي “ دبدم دياچون، و،ق جو هي اسرار...‬
   ‫له سنڀار ن سيگه ۾، ’بيدل‘ بنهنجا ڳ ار...‬
   ‫’بيدل‘ نانَء او جي، ”بيڪس“ جي له سار...‬


             ‫14. ڪافي ر پ پورب‬

      ‫سڀني جو سردار، ا ب سيوهادي تون.‬
        ‫بي اني بحلت جو، سادي تون ساالر،‬
   ‫طالب توَء پهچاچئين، تون پنهنجا سڀ پنيار.‬
                                    ‫ُ‬
         ‫هِت هت هادي آهين، آَءين جو آسار،‬
        ‫ادي پيا جي آر ۾،سي پهچاچئين پار.‬
       ‫جيَء جسي ۽ جان ۾، طلب ڄاچي تار،‬‫ُ‬
     ‫ڪر ا ساني و،ق جي، له سڪاين سار.‬
   ‫”بيڪس“ بيوس سا ڪري، لڏي يا غو وار،‬
         ‫لڳي نو ناز جي، اندر آر ن پار.‬


            ‫14. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

        ‫و،ق جهڙ آزار، ڪون ڏيوسي ج ۾!‬
 ‫د ا درب ناه تنهين جو، جيڪي بره ڪيا بيوار...‬
                  ‫َ‬
‫ٻئي جهان ٻن ڏناچون، هڪ د ست ر ياچون درڪار...‬
   ‫بندور جيها ڪيئي بردانا ، سوريَء تي هسوار...‬
  ‫بازر دي، ر چي زار ن زار...‬      ‫”بيڪس“ برهون‬

              ‫94. ڪافي ر پ آسا‬

      ‫و،ق ار آزار، ه ه، ب ش اسان ي!‬
   ‫پاڻ ليب پاڻ طليب، بره ڪيو هت بيوار...‬
       ‫’بيدل‘ بي،ڪ هادي آهي، و،ادن آسار...‬
     ‫دنيا دين ن آهي گهربو، درد هڪو درڪار...‬
‫ڪاٿي ’بيدل‘ ڪاٿي ”بيڪس“، ڪايي گرم بازار...‬


              ‫24. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

    ‫دلندر باَء ڪر بنهنجي، سگهو ٿي راه ۾ رهلر.‬
     ‫شهي شهلاز تون آهين، دلب بنهنجي جي ڪٽ الهين،‬
   ‫اهڙي طادت ٻئي ڪنهن ناهي، تون آهين ا ود سند انور.‬
     ‫دلندر الل بر ندي، ڪري ٿي ورض هيَء بندي،‬
  ‫و،ق جي ب ش پورسندي، دک جي سوجه ڏي، سر ر.‬
 ‫دلندر شاه سيوهادي، تون سڀڪجه ال ٿو ڄادين.‬
 ‫پيار پرک جو پادي، تون آهين سادي سند ڪوثر،‬     ‫ِ‬
   ‫ان جاه ، دک و،ق جو ساچ ،‬               ‫آهيان آٌء ا‬
      ‫بحلت سان ڪريو باچ ، تون آهين ب،ڪلڪ،ا يدر.‬
  ‫دادر تون، دلندر تون، تون بوال آهين، فدر تون ،‬
‫ڪري هادي ڳي اڪلر تون، ”بيڪس ي ڪر تون بهري ر.‬


               ‫24. ڪافي ر پ پورب‬

                                ‫َ‬
    ‫ڪر ن جداچي يار، گهوريو سوَء ، ر تون.‬
        ‫درياه درد جو دل ۾، هي تار ن تار ،‬
    ‫ڪر ن بون سان بابر ، ورک جا سنيگار.‬
                        ‫ُ‬
           ‫بٺا، بادا سا ڪجن، بٺن جا بنٺار،‬ ‫ِ‬
          ‫دم ٻ هه ٽي دنيا ۾، گڏ ٿي يار گذار.‬
                                       ‫ُ ُ‬
    ‫هِت هت هج هِنئين ۾، دم ن هِڪو ٿي سار،‬
     ‫”بيڪس“ و،ق انڌير ڪيا، غازي ووَءيدار.‬
                ‫14. ڪافي ر پ ڪوهياري‬

                          ‫ُ‬
          ‫بدد ڪر بيهار، ڪر بيهار ، ترهو ڻي آ تار ۾.‬
   ‫راتيون ڏينهان ر ح ۾، تنهنجي تانگه تنوار، تانگه تنوار...‬
                        ‫ُ‬    ‫ُ‬
‫دلڙي ٿي دانهون ڪري، تنهن جي سه ڪوڪار، سه ڪوڪار...‬
      ‫’بيدل‘ سندي در تي، ”بيڪس“ پيو ٻاڪار، پيو ٻاڪار...‬


                  ‫54. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

                                   ‫َ‬
           ‫بون ۾ ٿي ويب اپار، ڄاديون س ه ڄادين.‬
      ‫ون آهيان، آٌء هادي هڪوار...‬       ‫آٌء ا هان جي ا‬
             ‫نظر نوادي ويلن هادي، تو ۾ طوعدار...‬
      ‫ون، س ه تنهنجي تار...‬     ‫”بيڪس“ بيوس ي آهي ا‬

                                                             ‫رديف ز‬

                   ‫16. ڪافي ر پ بر ه‬

            ‫يار س ه جو ڪ اهوچي، ڪاٿي ناز نياز.‬
         ‫ڪاٿي بالن بنڪر بوذي، ڪاٿي رندي راز...‬
        ‫ڪاٿي باري، ڪاٿي ڦاهي، ڪاٿي ٿيو شهلاز...‬
             ‫ڪاٿي واشق ٻيرا ٻيرا، ڪاٿي تيرانداز...‬
    ‫’بيدل‘ ڪئي تلوين اهاچي، ”بيڪس“ ي بعد بجاز...‬

                                                         ‫رديف س‬

                  ‫46. ڪافي ر پ سناسري‬

        ‫ڪڏهن پوند دياس، سجنا، بحلت ٿي باري!‬
     ‫دل نوادي تي يڳادي، تنهنجي پرک پياس سجنا!‬
   ‫وو ول ، دين بذهب ، نينهن ڪيو بس ناس، سجنا!‬
  ‫اٿندي يهندي، ظاهر باطن، طلب ر ي آهي تاس، سجنا!‬
 ‫”بيڪس“ بيوس جو س ناهي، ڪيو و،ق ُاداس، سجنا!‬


                                                       ‫رديف ل‬

              ‫66. ڪافي ر پ ڪوهياري‬

                                           ‫َ ُ‬
        ‫گر پس گرنار ۾، هئ هئ بنهنجو ال، هيڻو ال!‬
                            ‫َ‬
 ‫پوديَء بون ي پراب ڪيو، اب ر ٿيو ا وال، ٿيو ا وال...‬
‫هادي، هٿون پانهنجي، ڏي ڪو ڪيف ڪالل،ڪيف ڪالل...‬
     ‫ڪر ا ساني و،ق جي، ٻي سڀ ڪ بوال، ڪ بوال...‬
 ‫رٻ هڪو هو ا ست جو، ٻيا سڀ پام پيال، پام پيال...‬
  ‫’بيدل‘، نانَء او جي، پنهنجو ب ش ال، ب ش ال...‬
  ‫رهلر ٿي تون راه ۾، ”بيڪس“، ي بر ال، تون بر ال...‬


               ‫16. ڪافي ر پ سناسري‬

                                ‫َِ‬
               ‫بعلوم ٿئي سڀ ال، باهي!‬
      ‫هڪواري تون آم اسان ڏي، ڏيک اسان ڏا ال...‬
      ‫طالب سر تنهنجي جو آهيان، نٿو گهرجي بال...‬
                                         ‫ِ‬
 ‫”بيڪس“ جيڪا ٿي باک بره جي، ڪر ن ٻئي ي ڳال...‬


               ‫16. ڪافي ر پ جهنگلو‬

    ‫بوج بس يَء ۾ سدا نيو، سالڪن ي سڪ سلي .‬
       ‫ايئي پهر او ۾ گ ٿيا، اهي واشق ولي ...‬
         ‫دبَءنيَء جي جا ناهي، سا ڪندا هِت جلرچي ....‬
     ‫راه ۾ يا، ا ري ا ري وَءراچي ...‬       ‫ڪيئي سڏي‬
            ‫سا مي سگهندا باڳ تنهين ۾ بيڪاچي ...‬
  ‫ٻئي ڪنهين جي جا ناهي، ڪيئي جلي يا هِت پلي ...‬
                                         ‫َ‬
      ‫سوجه سالڪ سوز ي، ڪ د چيَء جا سڀ دلي ...‬
 ‫ره سدا سڪ سوز ۾، ”بيڪس“ جس ون ٿي ر ي ...‬


                 ‫96. ڪافي ر پ پورب‬

       ‫هاديَء ي بنهنجو ال، بعلوم آهي بڙيوچي.‬
         ‫ڏيند درد فرا بون، و،ق سند ا وال...‬
           ‫سرڪو سوز گداز جو، ڳلو ڪند ڳال...‬  ‫ُ‬
    ‫ال...‬        ‫”بيڪس“ تنهنجو ’بيدل‘ سان، ٿيند ش‬


                 ‫26. ڪافي ر پ نڀاک‬

             ‫ههڙا ٿيڙم ال، سرتيون سانگين ريَء.‬
‫سن پنهنجي پيال...‬         ‫باندي بارن ريَء بران ٿي، هو پو‬
          ‫جيئري جدا ڪئي بار چڙن، هي ابادن ال...‬
     ‫سرها سانگي طن سن ٿا، ڪان لڌاچون سنڀال...‬      ‫َ‬
      ‫”بيڪس“ يڙهيچن ساريو، ساوت ڳانيان سال...‬

                                                           ‫رديف م‬

                 ‫26. ڪافي ر پ پهاَءي‬

       ‫پير بغان ب،هور آ ’بيدل‘، سدا داچ بدام،‬
       ‫اٻ افين سالڪن ۾ وارٻ هادي بدام.‬
        ‫و،ولازن جي جواوت ۾ سدا هو پي،وا،‬
                ‫َ‬   ‫َ‬
 ‫بعرفت جي بوج ۾ ڏس بئي ب و بهراڻ وام.‬
     ‫جد دک جو بدابي شاه ي پوار هو،‬
   ‫شه بو د سن جو، هر رنگ هرجا از دهام.‬
  ‫”ارجعي“ جو سڏ ٿيو، سلهان ي ذ الوعد ۾،‬
  ‫سورهين تاريخ هئي، ڪئي ر لت از اشلاه شام.‬
     ‫سال ٻارهن سو ُادانوي جڏهن ُاڳريو فا،‬
‫ڪياچون ر لت جڳت بان، يا بٿي الهوک بام.‬
 ‫ٿو ڪري ”بيڪس، گداچي در تنهين جي و،ق جي،‬
     ‫داچوا ديدار ال ٿو سڪي ”بيڪس“ غالم.‬

           ‫16. ڪافي ر پ پورب‬

  ‫و،ق انسان جو ابام، دين ڪفر سان ساهي!‬
      ‫فردت جان فنا ڪئي، بن اندر باتام...‬
  ‫شهن،اه پاڻ هيس آٌء، غوَءي ڪيس غالم...‬
   ‫طالب جي تحويق آم، ڻي گر َء ڏي گام...‬
 ‫”بيڪس“ ’بيدل‘ ون لڌي، حلت اري بام...‬

                                             ‫رديف ن‬

           ‫56. ڪافي ر پ جوڳ‬

    ‫بره ڳلي تون آچين، تنهنجا پنڌ پڇايان.‬
         ‫بندور جيهار ڪيئي باريئ ،‬
      ‫وفي ا ب ي نيَءي داَءهيئ ،‬
            ‫َ‬                  ‫َ‬
   ‫بر لا و،ق آچين، سوليَء ساه سنڀاچيان.‬
              ‫َُ‬
           ‫نعان جي جڻيان پايو،‬    ‫ڳ‬
            ‫َ َُ‬
          ‫شيخ وهار جو سيس ڪوايو،‬
                      ‫ِ‬
  ‫اهو ساڳيو تون آهين، تنهنجو طالب آهيان.‬
             ‫سر برهان جي بار بالبت جو،‬
         ‫شيخ بال ل تي ٻوجهو تهوت جو،‬
                                    ‫َ‬
      ‫رنگ ۾ يار سواچين، بيرنگي دئ آهيان.‬
          ‫ڪر بولول بي سر ”بيڪس“ جو،‬
           ‫شاه بندور جيان هن بيوس جو،‬
                 ‫َ‬
          ‫وو ايوان ُاياچين، اناالحق االچيان.‬


              ‫11. ڪافي ر پ سورر‬

                                      ‫َ‬
  ‫پاڻ ڏاڍن سان لنو ن الچجي، جنج جيم ڦاسايو بون.‬
                  ‫َ‬                        ‫َُ‬
       ‫سڌ ن هيڙي ڪا سورن جي، و،ق وجيب ايايو بون...‬
    ‫آٌء ايادي نينهن ن ڄادان، سورن ساٿ سوايو بون...‬
‫”بيڪس“ سان ب بٺڙا اڄ تون، ڏاڍ طلب ت ايو بون...‬


              ‫41. ڪافي ر پ گجري‬

           ‫جاني ا هان لئ ٿي گوندر گذاريان،‬
        ‫ا هان ي سداچين ٿي ساريان سنڀاريان.‬
            ‫جگر جو تنهنجي جاني جاليو،‬
            ‫جو پِرتون پاليو،‬     ‫ڪو پيالو‬
       ‫سوا يار تنهنجي ڏ يون گهڙيون گهاريان.‬
          ‫جان بنهنجي دل ي جداچي جياچي ،‬
          ‫ڪريو ڪا رڻ جي سگها يار اچي،‬
                         ‫ِ‬
    ‫تو ي هردم سنڀاريان، ن ڪنهن دم ساريان.‬
         ‫ري طن پنهنجي سگها اڳ اريو،‬
                           ‫ِ‬
                                  ‫ُ‬
      ‫بنهنجي دل بئيَء ي ادي جاني جيئاريو،‬
          ‫دبدم ڏ ن جا هي ڏ نگر ٿي ڏاريان.‬
         ‫هي ال ڏس تون بنهنجو، يار جاني،‬
       ‫پنهنجا دول پاَءج تون، دلدار جاني،‬
       ‫ادو ن ت اج ي ساه ٿي س اريان.‬
     ‫تنهنجو سوز سڪ هي سداچين ٿو ساَءي،‬
     ‫تنهنجو درد ”بيڪس“ ي هردم ٿو ڳاري،‬
       ‫توهان ڪاڻ پل پئي ٿي پڪاريان.‬


             ‫61. ڪافي ر پ سناسري‬

‫جلي ٿي هيَء جان، جيڏيون، س ه ي ڪو سوجهاچي!‬
     ‫دردن بنهنجي دل ۾، يار ، غ ڪيو گهوسان...‬
   ‫ڪاڻ سورن جي آٌء جو ڄاچي، جو ڪيو جوالن...‬
       ‫ڏاج ڏنو هو بادر بون ي، سورن جو سابان...‬
 ‫”بيڪس“ دي سر سن دي لوي، بره ڪيو باران...‬


             ‫11. ڪافي ر پ گجري‬

                    ‫ُِ‬
           ‫پوني پواري د،وان دون ٿيون،‬
        ‫ڏسه ساڻ واشق ڪيئي ڪهُّههن ٿيون.‬
           ‫اهي ناز پر رديون ناز نواديون‬
          ‫واشق ڪههُّههه لئ ت شايد ساباديون،‬
         ‫تيا تير بَءگن جا بي،ڪ هڻن ٿيون.‬
           ‫ڏاڍي ناز اريون، نينهن نا نڀاچن،‬
       ‫بي فا هِن،‬        ‫ديو بون ي برشد، ا‬
     ‫ز ران ز رز ري اتوريون َءهن ٿيون.‬
            ‫تيا تير بَءگن جا ابر ڪواني،‬
      ‫س ر سينو بنهنجو آ، هه هه تون جاني،‬
                  ‫ُ‬
       ‫اهي ناز اريون ڪڏهن نا بئڙن ٿيون.‬
      ‫ُاهي ڪرن سود سداچين ٿيون سر جو،‬
             ‫ََ‬
              ‫ُ‬              ‫َۡ‬
         ‫ڏسي طاللو تو ڪڏهن ڪين بڙجو ،‬
                ‫َ‬
       ‫”بيڪس“ سان بازر ۾ ابالڪ اَءن ٿيون.‬


               ‫11. ڪافي ر پ سارنگ‬

            ‫ڏ يا گذاري ڏينهن، سوا سانگين جي،‬
‫و،ق جي ده،ت والي آهي، شو پوي جيئن شينهن...‬
     ‫سن هَءاري، گ گلَءاري، ب ارن ي نينهن...‬
        ‫بره بهاري ٿي دوساري، بحلت يڙا بينهن...‬
    ‫”بيڪس“ بيوس ٿيو بازر ۾، ا و نلاهه نينهن...‬


               ‫91. ڪافي ر پ ددوري‬

                   ‫ُ‬
      ‫ڍڪي جاني! تون سوين جابا، ڪرين ه هنگابان.‬
          ‫درد بندن جي دل ۾، دللر ڄن درد دبابان...‬
    ‫آتش و،ق جي ابان...‬         ‫دلربا، ڏس سيان سري تون،‬
‫ُاال و،ق تنهنجي جي ٻاريا، سي ڪڏهن ڪين ُاجهابيان...‬
 ‫ڪيون بازر ۾، بحلت اريون بابان...‬           ‫”بيڪس“ ا‬


                   ‫21. ڪافي ر پ بر‬

                                            ‫ُ‬
       ‫ساجن ساچين، سير ڪرڻ لئ ، ٿي آيو انسان.‬
       ‫ڪاٿي ڪافر، گلر، يهودي، ڪاٿي بسلوان...‬
    ‫ڪاٿي بذهب جو بونجهار ، ڪاٿي بي ايوان...‬
      ‫ڪاٿي ”بيڪس“ طالب ٿئي ٿو، ’بيدل‘ پيربغان...‬
               ‫21. ڪافي ر پ گجري‬

          ‫سرتاج وفين سڀن جو تون آهين،‬
            ‫بدابي بريدن جو افظ تون آهين.‬
         ‫رندي ربَء تنهنجي بٿي ور ظاهر،‬
                                  ‫ُ‬
            ‫تنهنجو نور نر ار بلڪوک باهر ،‬
            ‫ساغر فا جو ڪو پرتون پالچين.‬
                        ‫ِ‬
          ‫تون جلر ک الهوک جو آهين رهلر،‬
          ‫تون باهوک هاهوک جو آهين س گر،‬
       ‫تون سلهان بيرنگ، رنگن ۾ سواچين.‬
            ‫تون بعلود، بودود، بوجود هرجا،‬
        ‫تون بلڪن سند آهين بسجود، بوال،‬‫َ‬
         ‫تون سر ر سچو، ا ب و،ق آهين.‬
       ‫تون بي اني بحلت سند آهين سادي،‬
        ‫هي ب، ا ”بيڪس“ در جو بيثادي ،‬
           ‫دک ار رس و اسان ي ب اچين.‬


              ‫11. ڪافي ر پ ددوري‬

   ‫وجب ربَءان تون يار الچين ههه الچين بره بڇاچين.‬
    ‫ليئو اللن تون جڏهن پاچين، جل طور جالچين...‬
     ‫بلڪ، وران پريون يرک ۾، س ه ساچين سيلاچين...‬‫َ‬
                           ‫ُ‬
   ‫داضي رام رام ڪرن ٿا، بالن نينهون نچاچين...‬
     ‫ري ظاهر ٿي بازر ۾، ”بيڪس“ نام سڏاچين...‬

               ‫51. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

‫بجازي بام ا ِي ٿِي، جههُّهسو جيم پانهنجون گهوريون،‬
                                       ‫ِ ََ َ‬
  ‫ڏسي تو تاب تيَءايون، ب ان بنهن يار ون بوَءين،‬
      ‫ڏاڍي ٿِي و،ق ۾ آتش، سڃادي اٽ تون َءين،‬
     ‫بٺا بحلوب دل پاهه، تنهين جي جا د ون جوَءين.‬
                ‫ِ‬                              ‫ِ‬
‫پوشيَء بون پيال دک سان، د تاچيَء جو ٽڳو ٽوَءين ،‬
 ‫دليون دللر جي ورک سان، سڳو دک سند سورين.‬
   ‫پوديَء ون پيال پنهنجي جا، پري پيوا مي وَءين،‬
  ‫”بيڪس“ ’بيدل‘ توسان آهي، اندر ۾ و،ق سان ا رين.‬

                ‫11. ڪافي ر پ سورر‬

                         ‫ُ‬
          ‫بنهن ن ڏسان ها بول چي تنهنجو،‬
             ‫پر ڄادي جي ٿي ڄاتو بون.‬
            ‫ڪوَء ڪواچه هو جڏهن دل ۾،‬
                ‫اللن لِئڙ سو پاتو بون.‬
             ‫درد سبالون ڪيون دل اندر،‬
              ‫ناز سان لڳو ناتو بون.‬
                ‫و،ق آرانڀا ڪي ا اندر،‬
              ‫ناز سان لڳو ناتو بون.‬
                ‫و،ق آرانڀا ڪي ا اندر،‬
               ‫ڏاڍي سان بن ڦاٿو بون.‬
           ‫”بيڪس“، دسوت بنجه دل جي،‬
               ‫سر سورن جو ڳاتو بون.‬  ‫ُ‬

                ‫41. ڪافي ر پ پهاَءي‬

                ‫ُ‬
‫ناه بيار بٺا ڪا ا هان تي، ب ت پنهنجي ڏنهن ٿي ڳانيان.‬
     ‫سورهي ڪيئي تن سلهاَءيا، ناز اڳيان آٌء ناهيان...‬
    ‫دبدم دلڙي ٿي ديواني، ڪنهن ون تو ي دوايان...‬
     ‫ڦٽ فرادي دا دڪن ٿا، ڪنهن ي ال ٻڌايان...‬        ‫َ‬
                                        ‫ِ‬
                         ‫ُ‬
   ‫”بيڪس“ جيئي دم جو جئندس، ڳه ا هان جا ڳايان...‬
                ‫61. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

 ‫يار س ه تنهنجون ڳالهيون ڳالهيون، ري ياد پيون پيون.‬
            ‫َ‬                ‫َ‬
‫ڪڏان اسان سان گڏ ٿي گذاريو، ڪڏهن دون ِ س َ ڏاڍيون ،‬
               ‫توَءي رهي ٿيا ت ب نيون نيون.‬
  ‫ادي ادانڪ دلڙيَء اندر، باهيون بره جون ٻاليون ٻاليون،‬
                ‫سي ت سري ڪين يون يون.‬
  ‫”بيڪس“ بيوس ٽ آٌء او ل وجب جو هيون تنهنجون داليون،‬
                    ‫َ‬     ‫َ‬
              ‫توَءي ڏنگيون ت ب سنيون سنيون.‬


                ‫11. ڪافي ر پ جهنگلو‬

              ‫يا شاه ’بيدل‘ بره جون بهيران،‬
           ‫سڀن سالڪن جو تون آن پير پيران.‬
           ‫سداچِين سنڀاليان ، ن ڪنهن دم ساريان،‬
          ‫سند سر هوي، ، تو ي ٿي س اريان،‬
            ‫او ل وهاچي، ڪريو بير بيران.‬
               ‫ند ري نهايت، ڪئي آ نڀاڳي،‬
          ‫تون هادي هٿون ڏي، هوي، سڀاڳي،‬
         ‫انهيَء داه ظلوت، ڪيئي ٿيا اسيران.‬
             ‫”بيڪس“ بيوس، پرتيون پڪاري،‬
                           ‫ِ‬
          ‫تون دادر دلندر، تنهنجي طلب تاري،‬
          ‫هي وه بون ڪ ، لڳا تير تيران.‬
                ‫11. ڪافي ر پ جهنگلو‬

         ‫َ‬
 ‫ه ه س ه تنهنجون ا يون، جاتي لڳيون، تاتي ٻييون!‬
                      ‫ُ‬
      ‫زلف آه زنجير تنهنجو، دام اسهي واشون،‬
             ‫َ‬
    ‫پال جي دادي پوشيَء بؤن تام ڪن ڏاڍيون ت يون.‬
     ‫س ن ڪوچي آه يچاريَء جو، جا ڦاٿي دام ۾،‬
  ‫گهور گهاچه ون تييون ُاهي سوز بون شايد سييون.‬
           ‫ِ‬                                    ‫ُ‬
       ‫ڪربال ۾ د ٿيو، ڏس و،ق جو اسرار آه ،‬
    ‫”بيڪس“ بند بره جو ر يو س ن ڏاڍيون لييون.‬

                                                           ‫رديف‬

                 ‫91. ڪافي ر پ سورر‬

                         ‫َ‬                ‫َ‬
           ‫اد ادن سان يار جاد گر، ڏاڍي لنو َءي الچين ٿو.‬
       ‫س ن آهي، بيوس آهيان ، تن بن بنجه ت اچين ٿو...‬
                                               ‫َ َ‬
‫ڏ ر ڏ ن جي بن بنهنجي ي، سورن سان تون ساهين ٿو...‬
        ‫لنو َءي الچي بيوس ڪري، پانهنجو پاڻ س اچين ٿو...‬
                ‫َ‬
   ‫د ست دالسا ڏچين ٿو ا ل، پو ڪڏهين ڪين االچين ٿو...‬
    ‫بحلت باريو بسڪينن ي، ”بيڪس“ بره بڇاچين ٿو...‬

                 ‫21. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

   ‫بناچي ساز ورک جو، ڪهڙا تون لڪ لڪاچين ٿو.‬
        ‫آچين آدم ر ي نالو، ڪيئ ڪيڏ ت ڪ،الو،‬
    ‫ڪري د،ون سند دالو، واشق بع،و ياهين ٿو.‬
  ‫”ا د“ ۾ ”بي “ ٿيو بورر، پنهنجو تون پاڻ ٿئين دللر،‬
  ‫ڪري ه ٿئين ري يدر، وجب سورهي سڏاچين ٿو.‬     ‫ُ‬
                ‫ُ‬
    ‫ري جاني ڍڪي جابون، ڪيو ڪو ه هنگابون،‬
                  ‫ُ‬
       ‫ڄاچي درد دبابون، پنهنجا پيارا ڪهاچين ٿو.‬
‫وفي بندور ڪئي ساري، سوريَء نيَءي تي هوواري،‬
   ‫بههُّههال سربد تي وهاري، پنهنجن جا سر ڍاچين ٿو.‬
                     ‫َِ‬          ‫َ‬
    ‫ر هڙيَء ۾ رنگ ڪري رلو ، داچي سر بار، ٿين ”بيدل“،‬
 ‫سن بازر ڪرين ا ، هادي ”بيڪس“ سڏاچين ٿو.‬


                ‫21. ڪافي ر پ پهاَءي‬

       ‫ربَء رنديَء جو وجاچب ر هڙيَء ۾ راز هو،‬
       ‫نالي ”بيدل“ بادشاه ، بي،ڪ اهو شهلاز هو.‬
         ‫بوج بس يَء ۾ سدا سلهان سر افَءاز هو،‬
       ‫الج جي الت ۾ هردم بن پدا بو از هو.‬
        ‫پير بغان جي پيش هڪ ويوت بجاز هو،‬
    ‫هو ا ست اري ال ۾ بحوود سوچي اياز هو.‬
          ‫درد اري دين ۾ هو ير دک باز هو،‬
        ‫و،ق جي ا ٽار سان دلدار دست دراز هو.‬
            ‫هن تواشيگاه ۾ ادهٺ جي آ از هو ،‬
     ‫برضيَء بوجب پانهنجي سئر فاتي ساز هو.‬
         ‫سال ٻارهن سؤ ادانوي ۾ سوز گداز هو،‬
      ‫سورهين ذ الوعد جي هاديَء سند پر از هو.‬
       ‫”بيدل“ برشد بنهنجو، ساچين غريلنواز هو،‬
                                ‫َ ََ‬
          ‫”بيڪس“ پادم در جي ي و،ق جي آغاز هو.‬


               ‫11. ڪافي ر پ سورر‬

 ‫بون سان جاني! جاد اليو تو، دام زلف ۾ ڦاسايو تو.‬
 ‫آٌء ايادي، نينهن ن ڄادان، بحلت بون ي بارايو تو...‬
    ‫و،ق دي آتش ڪي ا آرانڀا ، بحلت بب بچايو تو...‬
             ‫َ‬
  ‫پادون ڏاڍن سان پريت ن يهندي، نا ق پاند اَءايو تو...‬
                                          ‫َُ‬
    ‫سب االيو يار ٻين سان، بون سان ڪوَء ڪوايو تو...‬
                          ‫َ‬
‫يار جاد گر، ”بيڪس“ سان، هي، ه جو نينهن نڀايو تو...‬ ‫َ‬


                                                       ‫رديف ه‬

                 ‫51. ڪافي ر پ آسا‬

           ‫آهيان پاڻ او، و،وؤن ٿو ولد سڏايان،‬
                              ‫ُ‬
           ‫هِ ڙي ٻانهون ٻانهن جو، هت هوس شاهن،اه ...‬
                            ‫ُ‬
    ‫هِ ڙي بايو بار هان ٿو، هت ده،ت جو درياه ...‬
                           ‫ُّ‬    ‫َ‬      ‫ِّ‬
          ‫”االنسان سري انا سره“، و،ادن آگاه ...‬
 ‫”بيڪس“ رک تون دل ۾ بلڪ ، دک جو يساه ...‬


               ‫19. ڪافي ر پ نڀاک‬

        ‫سرتيون هئي ڪا الح، بنهنجي بار چڙن ۾.‬
‫نيٺ بار پنهنجو ننگ ن سڏيندا، توَءي هجان بدراه ...‬
     ‫و،ق اسان جو رهلر ٿيند ، ش ن ڪند گوراه ...‬
                                 ‫ُ‬
           ‫برشد ساچين نور االهي، آهي جه او...‬
 ‫”بيڪس“، ’بيدل‘ توسان بلڪ ، هادي هوند هوراه ...‬


               ‫49. ڪافي ر پ نڀاک‬

                ‫نت نهاريان راه ، اديون ابادن جي.‬
                                 ‫ُ‬                ‫َ‬
  ‫ٻن وور جا باغ باغيچا، هت گلَءاريون ڪيون گاه َ ...‬
      ‫بارچي باندي دسوت آندي، سانگي ساري ساه ...‬
         ‫جيئري يڙهيچن ساريو، جا دين سا اه ...‬
 ‫”بيڪس“، دسوت دل سوَءيو، اهڙي ڪئي ت او...‬
                                                   ‫رديف ي‬

              ‫69. ڪافي ر پ نڀاک‬

       ‫ابادن جي ُاڪير، راتيون ڏينهن ر چاَءي.‬
         ‫ُ‬
  ‫آٌء هِت باندي تن بارن ريَء ، ينئون پيئن هو ير،‬
                  ‫ساه سنگهار سنڀاري.‬
              ‫َ َ‬
     ‫دسوت اري ڪوٽ بون ڪ ، وور ڄام ابير،‬
                      ‫ڳارادو ٿو ڳاري.‬
        ‫ابادن جي آسري، بيان، لوچي ٿيڙم ليڙ،‬
                    ‫پت پهنورجي پاَءي.‬ ‫َ‬
‫”بيڪس“ س ناهي يڙهيچن جو، توَءي هههُّهئي تودير،‬
                   ‫ڪير لِيئي ي ٽاري.‬


             ‫19. ڪافي ر پ ڪلياڻ‬

                 ‫ّ‬
        ‫ادي ٿِي راه ۾ رهلر، دلندر سر سلحاني.‬
  ‫تنهنجي دک سند نعر ، لڳو افال ۾ سار ،‬
               ‫ُ‬
   ‫ڏيياريو و،ق جو دار ، تون آهين نور نوراني.‬
   ‫تنهنجو تابع آهي الهوک، تنهنجي ابر ۾ باهوک،‬
 ‫تون آن بسند ن،ين هاهوک، ڪرايو سئر نعاني.‬
 ‫تنهنجي درگاه آ والي، تون آن دک سند الي،‬
     ‫پيئاريو پرک جي پيالي، ت ٿيان ب، ا الثاني.‬
      ‫جس جنجال آ هس ي، سڏايو، ڪا ڏيو بس ي،‬
    ‫پيئاريو جام الس ي، تون آن سادي سڀن، جاني.‬
‫”بيڪس“ بي،ڪ ُاهو جاني، ڍڪي آيو پو انساني،‬
 ‫سهي ڪج يار سيالني، سڏي ڪفر آچون بسلواني.‬
                  ‫19. ڪافي ر پ گجري‬

    ‫بره بازاري و،ق آزاري، هڪ بيوراري، ٻي پلق جي پواري.‬
 ‫بدد شال بون سان ٿر ارا ٿيندا، ڪ ي ديد هِن بؤن ش نال نيندا،‬
             ‫ڪريان ٿي هوي، جنهين ڪاڻ زاري.‬
   ‫الچه نينهن آسان نڀاچه ا و، درد و،ق ۾آ جاله دو و،‬
                ‫نيڻن ناز ارن جي ربَء نياري.‬
‫بنهنجا پير برشد شهن،اه ’بيدل‘، هي ”بيڪس“ بيوس پرتو ٿي بلڪ ،‬
           ‫وور ٻاجهون تنهنجي بون گوندر گذاري.‬


                  ‫99. ڪافي ر پ سناسري‬

                  ‫بره ڪئي باندي، ري س ڻان.‬
        ‫راک ڏينهان آهي تاک ا هان جي، دلڙي درباندي...‬
   ‫دبدم دلڙي ڪري پڪاري، هوک سان ٿيا هيڪاندي...‬
     ‫”بيڪس“ بيوس بازر دي ، دسوت ڪنهن آندي...‬


                   ‫29. ڪافي ر پ ڪانر‬

          ‫بيودران نال ياري، ش ڪنهيندي ن هو ي.‬
      ‫درد سوَءي يار ُانهين دي ، هو نيو هڪواري...‬
                ‫َ َ‬
  ‫درد بندن جي دل تي، دللر ساچين، بار ر يو ڪو باري...‬
         ‫آ زاري...‬   ‫ناهي بيار بحلوبن تي، و،ق ا‬
     ‫پوَءي ويوي الشڪ هويا، ”بيڪس“ بره بازاري...‬
              ‫29. ڪافي ر پ بسونت‬

  ‫”بيڪس“ سان بي ر اهي، ناه بناسب، بٺڙا، تو ي!‬
                    ‫َ ِ َ ِ‬           ‫ََ‬
 ‫يس بسونت ۾ ڏنو ڏيياري، گهٽ گهٽ تنهنجي نين پواري،‬
                 ‫شان ر يو تو شاهي.‬
 ‫بره بسونت ليو دوساري، ڪاٿي دام، ڪاٿي باري،‬
                   ‫بند وجاچب آچي.‬
             ‫ُ‬
    ‫ييو، سنئيان، يار پيارا، ظاهر باطن نور نيارا،‬
                 ‫شاه ڪريندا گداچي.‬
‫ت ت هَءاري دا شاه سيالني، دا سڏا ڪي آيا جاني،‬
                ‫ڪ ِ باب ، ڪ ِ باچي.‬ ‫ِ‬
                                             ‫َ‬
  ‫يس بواڪي آيا اِٿاچين، ڪاٿي ’بيدل‘برشد ساچين،‬
                  ‫ر ندا پيال پداچي.‬
                        ‫َ ُ‬
‫”بيڪس“ بيوس نينهن جو نعر ، هه تون دک ي ڪر ار ،‬
                ‫و،ق وجب هي اِالهي.‬


                  ‫19. ڪافي ر پ بر‬

 ‫ٻار د سان، َءي جيڏيون، بنهنجي ش ڪا رهي رهي.‬
                                          ‫ِ‬
   ‫جان جداچيَء هيَء جالچي، سور نٿو ساه سهي سهي...‬
                                            ‫َ َ‬
      ‫”بن طلب شيئااجد َ جد“، ڳوليندَء ٿو لهي لهي...‬
                               ‫َ‬    ‫َّ‬           ‫َ‬
   ‫ننگ نواديَء جو توتي آهي، ترک سنڀاليو تهي تهي...‬
‫جي ٿِيون سهو ”بيڪس“ اندر، درد جو دريا هي هي...‬


               ‫59. ڪافي ر پ جوڳ‬

                                 ‫ُ‬
        ‫ٻار دو ٻڌي ٻاڏايان، ش ڪا بهر ڪري.‬
      ‫باهون سال ڪيئي گوندر بنجه ٿي گذريا،‬
      ‫ساوت هڪڙي ساه ون يڙهيچادا سريا،‬
        ‫انهن ڪئي دل ڏاڍي، جو مي يٺا پري.‬
        ‫آٌء شايد هِيس ساري، ا لون بحلت باري،‬
       ‫گابوهن سان، جيڏيون گوندر دل تي ٻاري،‬
             ‫دلڙي درد ڳري، بن تي باه ٻري.‬
                              ‫ُ‬
         ‫سرتيون سور سڻيو بنهن تي ه هڻان،‬
     ‫ڏينهن ڏ ن ۾، جيڏيون، گهاريندي ٿي گهڻا،‬
  ‫سورن بنجه ٿي سڙان، بن ڪو ا ڏانهون ري.‬
                        ‫ُ‬
‫آٌء هِت هيڪلي آهيان، توهين هت پو ، َءي سرتيون،‬
         ‫وٽن ٿا سرتيون،‬    ‫بار چڙا بلير ۾ پو‬
   ‫ٻيون پيڪن ي پرتيون، ڳڳ تن ٿيون پري.‬
    ‫تنهنجي فرا ڦويو، پو ”بيڪس“ ٿيو بيوس،‬
           ‫َ‬
       ‫رندن تي پيو رَءند يي گابوهن جا گس،‬    ‫َ‬
       ‫ذري.‬    ‫ناهي طوع بال جي، باريس ذ‬


               ‫12. ڪافي ر پ آسا‬

          ‫ٻانهي ٿي ٻاڪاري، بوٽ بٺا باندي هان.‬
    ‫سوز فرا سور ا هان جو، باريو ٿو امان باري...‬
 ‫دانهون سه تون درد فرا جون، يه ن يار ساري...‬
                            ‫ُّ‬        ‫َ‬
      ‫ناهي الچق اللن تو ي، سور جداچيَء جو ساَءي...‬
                                    ‫َ‬
‫”بيڪس“ بيوس سگ سڏايو، تو ي سداچين سنڀاري...‬


               ‫42. ڪافي ر پ ڪانر‬

                             ‫َِ‬
  ‫پانڌي ادا، پر ي دئج، با د ادب سجد ڪري،‬
  ‫دا د دريلن ي دئج، با د نياز ن سڏ ڪري:‬
   ‫آ ازل ون، در ا هان جي جي غالم،‬
          ‫ِ‬                            ‫هيَء ڪنيَء‬
    ‫جي، بحلوب تو لئ ٿي بري.‬            ‫ڪر نواز‬

    ‫راتيان ڏينهان هڪ تاک ۾، اچي هوي، اک ۾،‬
   ‫رادا گهڻا چي راڄ ۾، پر تو ريَء اسان جي نا سري.‬

    ‫اي لا، دئ تون س ه ي، هڪڙ دم ديدار ڏي،‬
                           ‫َ‬               ‫ُ‬
  ‫دور ديوڪ تنهنجي ڪيڙ ، ش سوا تنهنجي نا بري.‬

    ‫’بيدل‘ بالشڪ ا ود آ، ”بيڪس“ بٿي جو وهد آ،‬
         ‫نا ياتي نا بواتي، درد فردت ۾ ڳري.‬


                ‫62. ڪافي ر پ ڪانر‬

                 ‫ُ‬                  ‫ُ‬      ‫َ َ‬
        ‫پ پ پون ٿا پور َءي، س ڻن سندا سور َءي.‬
      ‫َ‬                ‫َ‬          ‫َ‬    ‫َ‬
  ‫جوشون جگر يڙ جلي، ڪنهن ي سليان دل جي ڳلي،‬
                             ‫َ ِ‬
   ‫سوريَء س ه داَءهيو هلي، جيئن دڙهيو بندور َءي.‬
                   ‫َ‬
‫ڪنهن ڳاله ون يڙين سڏي، گولي ن نِيئي پنهنجي گڏي،‬
             ‫ُ‬                               ‫ُ‬
    ‫هِت هت آهيان تنهنجي تڏي، ديوڪ ڪيو آ دور َءي.‬
               ‫َ‬
    ‫دبدم سنڀاريان ساه َ سان، جاني جدا ڪيو پاڻ ان،‬
                                               ‫َ َ‬
‫هي هي، ن گهرجي هيئن ا هان،جو ڏچي درد يڙين د ر َءي.‬
                         ‫ِ‬
      ‫طعنا تنڪا سڀڪو سدا، ڏچي و،ق ارن ي، ادا،‬
   ‫بهڻا بالبت ج سندا، سي سڀ بون ي بنظور َءي.‬    ‫ِ‬
     ‫”بيڪس“ بالي يار سان، ’هوندي‘بٺي بنٺار سان،‬
                     ‫ِ‬                   ‫ِ‬
   ‫دلڙي پنهنجي دلدار سان، جنهن لئ ٿيس ب،هور َءي.‬
                 ‫12. ڪافي ڪوهياري‬

           ‫پنه يي يا ڪري بون سان ساَء ،‬
                  ‫ڏسو ڏيرن جي اِها ڏاڍاچي!‬
                    ‫ڳاني آيا ڏسه ڳاڄاچي،‬
               ‫ا لون بن ۾ ڪا هين بداچي،‬
             ‫بان پو ٿي ٻڌايو پنهنجو پاَء ،‬
              ‫ت ڳ ار بنهنجي جا آيا هِن ڳاچي.‬
       ‫سنجهي پئي سنڀريا، ڪيئون پئي ال ون،‬
        ‫بان ڙي هس پدبت ۾ ٻئي ٻڌي ٻانهون،‬   ‫َ‬
               ‫سورن ڏنو ٿ ساه ي ساَء ،‬
         ‫جو طن مه جي بون سوجهي ن اچي.‬
                         ‫َ‬       ‫ُ‬
                   ‫پٽ آريَء جا هيڙا اڪابر،‬‫ُ َ‬
                             ‫َ َ‬
                 ‫ذاک ز را ر، جت هئا جابر،‬
               ‫ال غرض تن ڪيو ڪون الَء ،‬
              ‫جانب نياچون ڪري ڪا جداچي.‬
            ‫”بيڪس“ ٿو َ س ڪري ت ڏاچي،‬
                                   ‫َ‬
                  ‫سڪ ت اندر ۾ ٿ سداچي،‬
                           ‫َ‬
                ‫راتيان ڏينهان اِيهو ٿ راَء ،‬
                                     ‫َ َ َ َ‬
                ‫”بن طلب شيئاا“ بلندم جاچي.‬


                   ‫12. ڪافي ر پ بر‬

‫جي تون درسن ڏين هڪواري، سؤ ڳيري ددي بين يندي.‬
                                               ‫َ ِ َ ِ‬
‫گهٽ گهٽ گهوٽ بون ي تو گهايو، تنهنجي جداچي جيم جيايو،‬
                     ‫ُ‬
  ‫جي تون د ست ڏچين دلداري، هيَء بئي ڙي جو ٿيندي.‬
    ‫َ‬                      ‫َ‬    ‫َ‬
   ‫ساه سورن سان س ه سلهايو، بادن سا بٺا جان جاليو،‬
                ‫ِ‬
                                     ‫َ‬       ‫ُ‬
      ‫ڪان ڏاڍ هنيو ڪاري، جداچيَء ۾ ن هيَء جيندي.‬
          ‫َ‬                  ‫ُ‬
  ‫بحلوبن جي ڪار ڪههُّههه آه ، و،ادن جي سوجه سهه آه ،‬
       ‫اه س ه تنهنجي ساري، سور نوادي ناهي سهندي.‬
            ‫ُ‬
     ‫دل ۾ درد د ايون د نهيون، سورن سان ٿيون دلڙيون سوهيون،‬
      ‫سدا طلب تنهنجي آه تاري، تو ان بنا هِت ن رهندي.‬
‫”بيڪس“ بيوس ورض ڪري ٿو، ورض پنهنجي جو غرض گهري ٿو،‬
                                             ‫َ‬
    ‫بون سان يار ر ي ٿو ياري، پل پٺيَء تنهنجي پوندي.‬


                  ‫92. ڪافي ر پ نڀاک‬

              ‫ڪ َ ت پنهونَء جي پنِي، ش مي ڪيب بران.‬    ‫َ‬
                                          ‫ِ‬
          ‫ڏاڍن پنهنجو ڏاڍ ڏيياريو، ڳ ي يا ڳينگ ڳِني...‬
                                    ‫ُ‬
                                ‫َ ِ‬
       ‫ننگ ت نواديَء جو بلڪ ڻندا، ڪوَءي هان توَءي ڪني...‬
               ‫ِِ‬
                                 ‫َ‬                   ‫ََ َ‬
              ‫دم دم دلڙي ڪئي ديواني، آي ِ ڳاله اِنهيَء...‬
                     ‫َ ُ‬                    ‫َ‬
 ‫ڪانگا، ڪهجان راه ِ رَءي ٿي، هوَء جا سڏيو بله ههه ڳنهي...‬
    ‫”بيڪس“ بيوس پنهنجي ساٿ ون، سا هون يڙا سني...‬
            ‫ِ‬


                ‫22. ڪافي ر پ ڪوهياري‬

  ‫ڪويني ڪيچين ڏي، ر اني رَءهندي، رند يي َءهندي.‬
         ‫ڏاڍا ڏ نگر ڏيه جا، داَءهيون هي دڙهندي...‬
        ‫ڏيئي باه ڳنڀور ي، هيَء سورن ۾ سڙندي...‬
           ‫رهي هيڪاندي راه ۾ ، برن ۾ برندي...‬
            ‫”بيڪس“ باه بره جي، ڏسي نا ڏرندي...‬

                   ‫22. ڪافي ر پ آسا‬

       ‫باريس سوَءي، َ ر تون، جيَء جا جيئارا جلدي.‬
          ‫شب ر ز ان هاري، ڪئي بره بيوراري،‬
    ‫لک لک ڪريان ٿي زاري، دل جي د ا ڪا بلندي.‬
         ‫باري فرا آهيان، ڪو دم جيئري ناهيان،‬ ‫ِ‬
     ‫سڱ تو سان ڪهڙ ساهيان، ٻانهي تو سان ٿي هلندي.‬
    ‫ڪوڪان ڪريان، پڪاريان، ٻاڏايان ٿي، ٻاڪاريان،‬ ‫ُ‬
                 ‫ُ‬
      ‫تو ي ا ين يهاريان، ڪنهن ي ن سور سلندي.‬
                        ‫ُ‬
          ‫”بيڪس“ فوير دانهان، ٻڌند او آهان،‬
            ‫ُ‬
       ‫ٻهڳه ڏيند جو ٻانهان، ٻيا در سو پو رلندي.‬


                ‫12. ڪافي ر پ سناسري‬


               ‫َ‬
       ‫بسڪين ٿو بارين، جاني ، ترس ن پيئ تِر جي ر !‬
     ‫ساڻ ڏسه جي ديد ڪرين ٿو، ڳاريو ٿو ڳارين، جاني...‬
                                     ‫َ‬
    ‫ڦاهِي زلف جي پال جو دادو، برغ دلين سارين، جاني...‬
 ‫”بيڪس“ بيوس ۾ باه بره جي،ٻاريون ٿو ٻارين، جاني...‬


                  ‫52. ڪافي ر پ آسا‬

              ‫نانَء بوال جي باهِي، آٌء ٿاڻ ري تون.‬
               ‫ِ َ‬
‫ڏس يچاريَء ڏي ري اجهاچي، تنهنجي آه سڪ ۾ سداچي...‬
      ‫يار ا هان ي هينئن ن گهرجي، جاني ڪرڻ جداچي...‬
                                   ‫ُ‬
       ‫و،ق ا هان جو ر ز رچاري، بره ڪئي آه ڳالچي...‬
                   ‫َ‬
       ‫”بيڪس“ بيوس آه نوادو، تنهنجو سگ سڏاچي...‬

                 ‫12. ڪافي ر پ آسا‬
                       ‫ُ‬                  ‫ُ‬
     ‫هِن هن ٻنهي ون ياسي، پيي و،ق جي پياسي:‬
        ‫هر بار درد غ جا دوي، سر بٿي داياسي.‬
          ‫َ َ‬                     ‫َ‬          ‫ُ‬
   ‫دس يَء جي دوٽ هه تون، هس يَء جي ا ٽ ڳڃ تون،‬
                                    ‫َ‬
   ‫بس يَء جي ڳوٽ ه تون، سوريَء جي سر هلياسي.‬
        ‫شب ر ز ڪرندي زاري، در ياد دل يچاري،‬
            ‫َ‬
     ‫سڙڳئي هي جان ساري، ڪنهن انگه ۾ اَءياسي.‬‫َ‬
                                ‫َ‬
‫”بيڪس“ ن ڪنهن ۾ اَءندا، سڪندي سوريَء تي دڙهندا،‬
                          ‫ِ‬
                                      ‫َ‬
      ‫دبدم هي سگڙا در دا، هرگَء ن ڪنهن جهلياسي.‬


                 ‫42. ڪافي ر پ آسا‬

        ‫’هيرا‘سدا تون هوندين، جيَء جا جيارا جاني،‬
      ‫هڪ دم ن سار ٿي تون، اي باه بدر ثاني.‬

                    ‫ُ‬     ‫ُ‬           ‫َ‬
       ‫دن رين پيال تيرا، جک جک جاليا جيرا،‬
     ‫دلندا ن س ڪو بيرا، در دم هوين تو داني.‬

     ‫لب لع سر اللي، رهندين تون پود پيالي،‬
     ‫تيري جو ال ُابالي، يوسف ڪيا هي ڪنعاني.‬
        ‫الچق نهين تههُّسانون، ي ٻولنا ٻِنهان نون،‬
           ‫ُ‬              ‫ُ‬           ‫َ‬
      ‫ديوداهي سر اسانون، ڪڇ دل بيري دڀاني.‬

      ‫يڪ بار ل اِالهي، اسي دي سن شاهي ،‬
      ‫واشق يچارا گاهي، ”بيڪس“ بره بياني.‬


               ‫62. ڪافي ر پ گجري‬


           ‫يا شاه ’بيدل‘ ڪريو ڪا ڳالچي،‬
        ‫سندي و،ق دک ڪريو ڪا وهاچي.‬
                    ‫َ‬
           ‫ڏيو درد، داتا، سند و،ق ورفان،‬
          ‫تون آن ر نق افَءاي ت ت پداچي...‬
            ‫تون دادر دلندر ب هر جا اضر،‬
      ‫او ل ڪا ب ،و سڪ جي سواچي...‬
              ‫او يا او تون آهين هادي،‬
      ‫آهي هر د جهان ۾ تنهنجي بادشاهي...‬
         ‫پانو پوديَء جو پراب سگهو ڪر ،‬
     ‫فا اٻ وفي تون ڪر يا فاچي...‬
       ‫آتش ڪ ي و،ق جي ۾ ت جه ُ تون،‬
            ‫سدا ير دک جي شال اچي...‬
    ‫هي ب، ا ”بيڪس“ ٿو بيوس پڪاري،‬
       ‫تنهنجي در درد جي ڪري ٿو گداچي...‬


                ‫بناجاتون‬
                      ‫(4)‬
     ‫(4) اي شهن،اه دلندر، بادشاه بينظير،‬
                ‫َّ‬
        ‫زبده درگاهِ ايَءد، بول ِ رب الودير،‬
   ‫بيوسيلن جا سيال، بيڪسن جا اه َ ِ ير،‬
    ‫بير بر ندي، سيني، پير وال جا ابير:‬   ‫َ َ‬
 ‫شاه ، بنهنجي اه ڪر ڪا، اسهي او جي،‬
     ‫ڪر نوادي تي نظر، نالي نلي او جي!‬

  ‫(6) شاه واليجاه ، تون شهلاز نههُّوري نابور،‬
   ‫اي ي يون جا اجها، تون بادشاه بحر بر،‬
     ‫ُ َ‬
    ‫پاندان بدهفي جو تون گرابي آن گهر،‬
                            ‫ش‬
      ‫َ‬
‫توتي آهي بنهنجي سڀ لڄ، بون سان الچق لهف ڪر:‬
         ‫شاه ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬
‫(1) شاه ، آٌء بسڪين بيڪس، تون لي او بحق،‬
‫پنهنجي هِن دابن ههه لڳي ي دان ڏي، د له بحق،‬
 ‫تون حي سرتاج ڪ پيرن جو شاهن،ہ بحق،‬
  ‫تون بساڪينن ۽ هيڻن جو حي هوره بحق:‬
        ‫شاه ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

                           ‫َ‬
‫(1) تو ي بنجه درگه االهي دس رس آهي وظي ،‬
‫تو ي ڪيو ب ار هر ڪنهن ابر ۾ راز ر ي ،‬
  ‫شاه ، تون نادص نوازين پير تون پالين ي ي ،‬
                    ‫ِ‬
 ‫هن پنهنجي دابن گرف تي ڪرم ڪر، اي ڪري :‬
         ‫شاه ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

                          ‫َ‬
‫(9) تو ي بنجه درگاه َ دا ر جي ڏاچي دس گاه ،‬
                                      ‫ا‬
      ‫ا ال بِا او، ه ه، تون دلندر بادشاه ،‬
          ‫ُ‬         ‫ِ َ‬
‫تون بديون ب ،ا بنهنجون، پير، آهيان پر گناه ،‬
  ‫وفو توديراک ڪر، وا يَء ُاتون اِيَءد ب واه :‬
            ‫شاه ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

               ‫ُ‬
 ‫(2) توتي هردم آه ، هادي، بهر برس ڄام جي،‬
                     ‫ِ‬
                                 ‫َ‬
 ‫هر طرٻ ڪن ها تنهنجي فيض ۽ انعام جي،‬
     ‫َ‬
‫شاه َ ڪر ڪا اه ، الي، پنهنجي هن پينام جي،‬
   ‫دين جا دشون دساچي ف ح ڪر اسالم جي:‬
        ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

           ‫ِ ِّ‬
    ‫(2) الل تون شهلاز نههُّهوري، ادف سر پدا،‬
         ‫ُ‬
      ‫تون بحود جو ضوري، هاديَء راهِ هدا،‬
‫تون رسين س يَء ۾ ساچين، پنهنجي هن پير َء سدا،‬
‫بنهنجي ڪر تون آس پوري، آٌء سند در جو گدا:‬
          ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

  ‫(1) شاه َ، آٌء ويلن ۽ وديانن سان آهيان سين دا ،‬
            ‫ُ‬
  ‫بون جهڙ وا ي ۽ بجرم ناه ڪو بر ر ي پا ،‬
 ‫تون، ڳال! ب ،ا بنهنجا ڏ ه سڀ، اي پير پا ،‬
 ‫بون جها نادص نوازين غير، تو ناهي ڪو با :‬  ‫ِ‬
         ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

 ‫(5) شاه َ ، تون بنهنجو سيلو آنهن د له دبلدم،‬
                  ‫ِ‬
 ‫ال بنهنجي تي، ُ سيني، نانَء رب جي ڪر ڪرم،‬
                ‫ّ‬
    ‫شاه َ ، ڏي تون شادبانا، دفع ڪر درد ال ،‬
  ‫جن ي تو جهڙ سيلو،تن ي غازي ڪهڙ غ :‬
         ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

            ‫َ‬
 ‫(14) تنهنجي در ڪيئي سوالي ٿيڙا فاچق، فيضياب،‬
  ‫بيورادن جون برادان تون پ اچين، بيحساب،‬
     ‫آٌء سند دابن گرف ، يا شہ واليجناب،‬
                 ‫ِ‬
                          ‫َ َ‬
   ‫بنهنجو رک دارين ۾ پرد ، بحق بوتراب:‬
              ‫ِ‬
        ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

‫(44) بنهنجي ڪر پوري دا، ديق اڪلر اسهي،‬
    ‫ڪر ڪرم فار ۽ وثوان اطهر اسهي،‬
                                      ‫َ‬
  ‫پير، ڪر بون سان بدد، زهرا ۽ يدر اسهي،‬
                         ‫َ َ‬
    ‫شرم رک دارين ۾، شلير شلر اسهي:‬
        ‫شاه َ ، بنهنجي اه ، ڪر ڪا،...‬

                         ‫َ َ‬
   ‫(64) شاه َ ، رک دارين ۾ با آبر ا سان سان،‬
       ‫َ‬           ‫ُ‬
 ‫ڪين ڪر بح اج ڪنهن جو، بهت ر جو بان سان،‬
                          ‫ۡ َ‬
     ‫دت نَءوي جان هاليو دين ۽ ايوان سان،‬
                                      ‫ِ‬
    ‫آٌء ڪلوو پڙهان ا ود ُاتي ايوان سان:‬       ‫پا‬
         ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

‫(14) بون سين هر ب،ڪ ۾ اهر ٿج ادي، والي ابير،‬
  ‫سڀ پ ايو، پيرا! بنهنجا بوددا بافي الضوير،‬
                                ‫ِ‬
  ‫ڪر ڪ،ايش دلر جي، سادي ٿيو دهب، ڪلير،‬ ‫َ‬
     ‫هر د وال ۾ ن آهي تو بنا ڪو دس گير:‬
           ‫شاه َ ، بنهنجي اه ڪر ڪا،...‬

 ‫(14) شاه َ، آٌء بسڪين، ”بحسن“ ٿيو سوالي تنهنجي در،‬
      ‫پر ب دابنگير تنهنجو آهيان از وهد سفر،‬
           ‫ِ‬                                  ‫َ‬
  ‫”بيڪس“ بي يار آهيان، بجرم وا ِ ي آپر،‬
    ‫اسهي او جي، يا شاه ، بنهنجي اه َ ڪر:‬
   ‫شاه ، بنهنجي اه َ ڪر ڪا، اسهي او جي،‬
       ‫ڪر نوادي تي نظر، نالي نلي او جي!‬

                            ‫(6)‬
           ‫يا دلندر، شاه سيوهه جا سدا،‬
      ‫ڪر نظر ”بيڪس“ بندي تي ل پدا!‬
         ‫(4) بادشاه ضرک دلندر سر را،‬
        ‫ڪر رسي تون رهلري، اي رهلرا،‬    ‫َ‬
          ‫تنهنجي آهي ابر ۾ هر د سرا،‬
             ‫بهر بولي در دل با اندر آ...‬
                          ‫ِ‬     ‫ش‬    ‫ِ‬

        ‫(6) ضرک پير طريوت شاه تون،‬
                          ‫ِ‬
                             ‫َ ّ‬
         ‫فلڪ ا دي سند آن باه تون،‬
        ‫بحود يدر سند دل واه تون،‬
           ‫هر لي او واليجاه تون...‬
‫(1) تنهنجو بندب شاه ديو بولي ولي،‬
       ‫ش‬
      ‫يدر ڪرار تون بوال ولي،‬
                         ‫ِ‬
    ‫ڪر ڪرم يڪلار تون هت هلي،‬
 ‫دل دنيا جي رص توڏنهن آ جهلي...‬

‫(1) ”جيفة“ دنيا آهي، تنهن ون نجاک،‬
   ‫ب ش بون ي يا شہ والي فاک،‬
               ‫ِ‬
 ‫تو ي دبدم ٿو سنڀاريان ڏينهن راک،‬
 ‫يا شہ شاهان تون ق جي آنهن ذاک...‬
                             ‫ِ‬

   ‫(9) ددو ناني سيداالبرار جي،‬
    ‫ددو ڏاڏي يدر ڪرار جي،‬
               ‫ِ‬
   ‫ددو ضرک بادشہ دلدار جي،‬
   ‫ددو شاهِ بجل ي ب ار جي...‬
                 ‫ش‬

  ‫(2) ڪر ڳالچي بره جي، يا سيدا،‬
  ‫ڪر نواز نينهن جي، يا سيدا،‬
               ‫ِ‬
    ‫ڪر ونايت و،ق جي، يا سيدا،‬
  ‫ڪر بهر ڪا درد جي، يا سيدا!...‬
    ‫ڪر ونايت و،ق جي، يا سيدا،‬
  ‫ڪر بهر ڪا درد جي، يا سيدا!...‬

   ‫(2) جه توجه و،ق ا ديت سند ،‬
  ‫ڪر ڪرم ڪثرک بٿي دک سند ،‬
     ‫ه َ سايو بينهڙ بحلت سند ،‬
‫ٿيان شڪاري شاه جي ضرک سند ...‬

                ‫ُ‬      ‫ُ‬
    ‫(1) دال ڪ ۽ ال ڏي، يا سيدا‬
 ‫و،ق دک ڪر وها تون ل پدا،‬
      ‫آهين تون هرجا سيلو، پا ندا،‬
 ‫اه َ بنهنجي ڪر سگهو تون، سيدا!...‬

 ‫(5) نههُّهور نرب ، ڪر نظر يڪلار تون،‬
   ‫نههُّهور بولي جو آهين نر ار تون،‬
                       ‫ش‬
    ‫ا ود يدر سند دلدار تون،‬
     ‫هر لي او جو آن يار تون...‬

 ‫(14) ال بنهنجي سان، سيني! هوودم!‬
                                 ‫ُ‬
      ‫هج تون هردم، بادشاها! دبلدم،‬
 ‫ساڻ هجن تنهنجي، سيني! ناه غ ،‬
  ‫هر د وال ساڻ ناهي بنهنجو ڪ ...‬

‫(44) ڪئي پوديَء بون سان پرابي، شاه ، پا ،‬
 ‫هن جڳت ۾ ڪيو بون ي هس يَء هال ،‬
   ‫ڪيو د چيَء جي درد بون ي سين دا ،‬
                            ‫ُ‬
 ‫پا پنهنجي نور سان ڪر بنهنجي پا ...‬

  ‫(64) تون سين شاه آن شهلاز الل،‬
                              ‫ُ‬
   ‫طور تي تنهنجو ڏيو بوسي جوال،‬
          ‫ش‬
  ‫ر يو ويسي ي ُاتي فلڪ الڪوال،‬
                      ‫ش‬
  ‫ربع فلڪ تحت ددبين پو پيال...‬

‫(14) تون آهين انع تنهين جو ضرتا،‬
    ‫ترک رس تِک تار ۾، يا سر را!‬
                         ‫ّ‬
        ‫ڪ نلين، سڀ لين بدوا،‬
    ‫تون آهين ب ار، بولي، هاديا!...‬
               ‫ش‬

   ‫(14) بير بر ندي سيني شاهلاز،‬
     ‫تون غريلن جو آهين دلنواز،‬
    ‫ه ٻڌي واجَء ڪري ٿو هي نياز،‬
‫بغَء پس ي جان تون ڪر، نا ڪر پياز...‬
                             ‫ِ‬

             ‫ّ‬
   ‫(94) تنهنجو بندب آه سارالعيوب،‬
    ‫تنهنجو ب،رب آه غفارالذ ّنوب،‬
 ‫بون ي ڪر بجذ ب يا بهلب دلوب،‬
‫بغرب جنوب...‬       ‫تحت نظر رک ب،ر‬

 ‫(24) دردبندن ي ڏچين دربان تون،‬
‫بون تي ڪر ڪو و،ق جو ا سان تون،‬
  ‫ب ش بهر بره جو سلهان تون،‬
  ‫بهر جول آهين بي،ڪ جان تون...‬

‫(24) ڪيو ظهور ذاک تنهنجي بالفض ،‬
‫بنجه فت جي نههُّهور والي بي بدل،‬
 ‫،‬       ‫بنهنجو بنظور نظر سان ڪر‬
                       ‫ِ‬
 ‫د ر ڪر دشون، جو آ ا لون تڙي ...‬

 ‫(14) ڪر نفي نر ار هي جيف جس ،‬
  ‫لک تون دل جي لوح تي ’اناالحق‘ اس ،‬
‫’هو ا ست‘ جوڏي ڪو جلو ، ڪر ڳس ،‬
 ‫ڊاه هي جسوي جهاني تون طلس ...‬

 ‫(54) توتي آهي ننگ بنهنجو بنجه ،ر،‬
  ‫ڏانهن وووبت ڏي نجاتي بنجه دلر،‬
  ‫ڪر بون ي ’بيدل‘ جيان بي پا سر،‬
‫تان ن ساَءي باه بون ي بنجه سور...‬

‫(16) يار بنهنجي ساڻ بنهنجو ڪر ال،‬
 ‫و،ق دک سان ٿيا بان پو پيال،‬
‫در تنهنجي تي درد جي يڏان سبال،‬
 ‫آن نڌر ”بيڪس“ نوادو و،ق ال...‬

    ‫يا دلندر، شاه سيوهه جا سدا،‬
‫ڪر نظر ”بيڪس“ بندي تي ل پدا!‬
                             ‫بدا ون‬

                   ‫در بيان بدح بيدل فوير‬

      ‫بنهنجو برشد بڪو آه ڪاب ، سندس آه نانم هن بظهر ۾ ’بيدل‘.‬
      ‫هنياچين و،ق دک جو نغار ، سندس آه ور ڪرسيَء تي ا تار .‬
  ‫آهي پالق ور ڪرسي جو بي،ڪ، آهي راز سڀني بادهن جو بي،ڪ.‬
      ‫ساري وال ي پ اچي ٿو ر زي، توَءي پا و هجي ڪرتوَءي بوذي.‬
            ‫دک و،ق سان هو ِ ير ا ، فاتي سئر سار ذاک ا .‬
       ‫فت جي سئر جو پيڙس ڪو رايو، ادي ڪو ا د و پيس اهڙ ايو.‬
                                                    ‫ِ‬
     ‫آهي هادي بي،ڪ ابي اسان جو، آهي هر دت رهلر شه اسان جو.‬
    ‫بالشڪ پير پيران آه ’بيدل‘، بالشڪ بير بيران آه ’بيدل‘.‬
  ‫زبين آسوان تابع انهيَء جا، بڪان البڪان تابع انهيَء جا.‬
          ‫ن هو واشق، هيو بع،و بي،ڪ، ن هو ب لو ، هو پالق بي،ڪ.‬
           ‫”بيدل“ هو بادشاه بحر بر جو، تنهين ۾ ناه فر هڪڙي ذري جو.‬
            ‫غالم بحود سندس پدبت ۾ آيو، دک و،ق بي،ڪ هو بايو.‬
         ‫ابانت و،ق جي بي،ڪ ڏناچون، پنجر دک سند بي،ڪ هنياچون.‬
              ‫اليت ار داضي پير بحود، ريف سادي بئ ان بحود.‬
        ‫هيو در يش بالڪ فيض ار ، هنياچين نينهن جو بي،ڪ نغار .‬
     ‫سچو وفي فا اد هيو شير، بالشڪ بحب ڪ هو بِال ير.‬
        ‫اگر بست بجذ ب هيو پاڻ، دک و،ق جو بنجهس هو ٿاڻ.‬
   ‫ڳال هادي ڪريوڪا ڳالچي، تون آهين شهلاز جو پيار سداچي.‬
    ‫او ل پرک جو پيالو پيار ، دک جي اٽ ”بيڪس“ ي ڏيياريو.‬
          ‫االچي شاه ’بيدل‘ ڪر ڳالچي، ڏيو ڪا و،ق دک جي سواچي.‬       ‫َ‬
 ‫تون ڪر تو يد جي ر شن دراغي، درد بحلت سان ڪر بون ي دباغي.‬
‫بون ي ڏيو و،ق جو پيالو ڳري ڪو، دک جي اٽ جو رس و ڏيوڪو.‬
     ‫ا هان ٻاجهون ن آهي ڪا باَء بنهنجي، سوا تنهنجي نٿي سري سار بنهنجي.‬
         ‫ڪريو ڪا نظر جو ٻيران آهيان، َ سايو دل، جو بان يران آهيان.‬
      ‫بنهنجي يران دل بلڪ َ سايو، دک و،ق جي ڪا باه ٻاريو.‬
              ‫ُ‬
  ‫بحابي ”بي “ هاديَء جي ڏياريو، پيالو و،ق جوڪو پر پياريو.‬         ‫ُ‬
‫بنهنجي بئي دل ا هان بلڪ جياريو، جڳت هه جنجال دک سان ساريو.‬   ‫ُ‬
     ‫دک سان سداچي، بداچي درد بحلت جي ٿي اچي.‬            ‫ڪريو ا‬
   ‫پدا ل ورض هي بنهنجو اگهايو، سار ڪو پيال دک جو سڻايو.‬
 ‫غالم بحود پنهنجي بحلوب ڏي ڏس، سچي تون د ست دللر پنهنجي ڏي ڏس.‬
  ‫فوير پير بحود جي تون ددي، هادي هر دت ٿيم تنهنجي تون ددي.‬
 ‫ناهي پير بغان تو ون سوا ٻيو، سوا تنهنجي ناهي ڪو بون ي رس و.‬
   ‫ن ڪر ت،ريح ”بيڪس“ بار بلڪ ، بڙچي ڄادي ٿو تنهنجو ال ’بيدل‘.‬
      ‫ن ٿيم نا ابيد بي،ڪ شاه ٿيند ، تنهنجو رهلر هوي،ہ هادي ٿيند .‬
    ‫تون هرگَء آسر ”بيڪس“ ن الهج، بدابي ڏ ر بحلت جي تون ساهج.‬
       ‫ن ٿي باند جو بلڪ شاه ٿيند ، تنهنجو رهلر براه و،ق ٿيند .‬

                                 ‫(6)‬
    ‫آهيان در يش بان دلريش بلڪ ، ڪند هادي هدايت ساڻ پوشدل.‬
     ‫هدايت و،ق دک فيض اري، بحلت درد دک فيض اري.‬
   ‫هادي برشد بڪو آه ’بيدل‘، ٿيند رهلر، ڪند پوشنود پوشدل.‬
    ‫آهيان بد ال آٌء بددال بي،ڪ، ڪند بولول ش بحلوب بي،ڪ.‬
 ‫هيس ڪو د طفوليت ۾ الشڪ، ڳالچي پانهنجي ڪياچون بالشڪ.‬
  ‫دک جي اٽ جي بي،ڪ ڳالچي، ڪياچون ر بحلت جو سداچي.‬
   ‫بجازي اٽ ۾ ٿيو يار هڪڙ ، اڳانهون انهيَء جي آٌء هوس تڪڙ .‬
 ‫گهڻا ڳيرا بجازي راه ۾ آٌء، ڪي بازيون بجازي اک ۾ آم.‬
‫ڪي بحلوب جو ظاهر ُانهيَء ي، سڏي ٿي ڳاَء هر رنگ ۾ انهيَء ي.‬      ‫َ‬
     ‫انهيَء جو دد هو شو،اد جهڙ ، غلط بان ديو، ناهي شو،اد ُاهڙ .‬
     ‫سهي سر اڳيون ان جي شربند ، بالچڪ سا اڳيون ان جي هلند .‬  ‫ُ‬
   ‫سورج ۽ دنٿ هو بي،ڪ پري،ان، ڏسه پاطر انهيَء جي هو ت يران.‬
   ‫هههُّهيو انوار بوال جو بي،ڪ، هههُّهيو اسرار اولي شاه بي،ڪ.‬
                  ‫ش‬
                          ‫ُ‬
      ‫سن آ از بيرنگي ت آهن، بالشڪ نور بوال جو ت آهن.‬
             ‫َ‬
  ‫ن هو يوسف سند ثاني بالشڪ، نڪي وران پريون بلڪ بالچڪ.‬
   ‫ڏيو هوند جنهن، تنهن ون تاديابت، فرابوشي ن ٿيند تا ديابت.‬
‫تنهين جي و،ق جي ڪنهن ي آه طادت، بثال ر ز بح،ر آه نهايت.‬
  ‫بدابي يار ش هوند بالشڪ، پَءان جي ام ون هوند سالبت.‬
 ‫پ ادؤن سڏڻ هن جنجال جسوي، ٿيند گ جس طلس بنجه اسي.‬‫َ‬



              ‫بيان در ثنا جناب ضرک شاه‬
                ‫ونايت او وفي شهيد‬

     ‫دوان ٿو ود ضرک شاه سلهان، شهيد ق، ويوت آه سلحان.‬
                              ‫ِ‬
      ‫ونايت او بالڪ آه هادي، شه شاهان دک بلڪ ادي.‬
‫بالڪ آه بلڪ جو هر جا بالشڪ، آهي سلهان زبين افال بي،ڪ.‬
         ‫هيو سلحان سر ر شاه پالق، هيو ر وان سڀ پلوت جو راز .‬
        ‫شوس دور هيو انوار ان جو، يوسف يعووب هو اسرار ان جو.‬
   ‫ڪرسيَء جو هردم هادي آهي، بڪان البڪان جو شاه آهي.‬             ‫ور‬
    ‫هيو پالق، ن هو هرگَء ن ب لو ، ڪڏهن واشق ٿيو ٿي يار بع،و .‬
      ‫هيو هر جا تي بوجود وفي، بهر ڪنهن بلڪ تي بعلود وفي.‬
    ‫باال ۽ زير آهي شاه بوجود، بٿي افال تي آه شاه بعلود.‬
                                   ‫َ‬
       ‫دياچين ازل ۾ ”الست بربڪ “ ”بلي“ بوٽي ديو تنهن شاه ”ربڪ “.‬
         ‫ڪياچين باه بون بس ان بي،ڪ، ڪياچين آب ي آتش بالشڪ.‬
  ‫وجب اسرار بلڪ شاه جو آه ، ن ڪر تورير ”بيڪس“ بست شه آه .‬
       ‫بنهنجي بئي دل بلڪ جياريو، دک و،ق ي ”بيڪس“ سڀاريو.‬ ‫ُ‬
 ‫ڪريو ڪا نظر وظوت فيض اري، دک و،ق جي ڏيو سوجه ساري.‬
      ‫ڏيو ڪا بوج بس يَء جي سداچين، يگانوپيال ٿي دک سداچين.‬
 ‫د چيَء سندي جهو ديوار ڪيري، يهاريو دل ي بنجه دک جي يڙهي.‬
           ‫بريدن تي ڪا ڪريو بهرباني، غريلن ي ڪريوڪا ا جناني.‬
                                             ‫َ‬
            ‫نٿا جنت گهر ن ڪا پرين اري، جنهن ۾ ور رضوان بي،واري.‬
      ‫گهر ن ٿا به،ت بحلوب ويوت، سندن لت گهر ن ٿا، شه طريوت.‬
   ‫ڪريو ڪا بهرباني تا رسي هيم، انهيَء درگاه دک ي پسي هيم.‬
   ‫“بيدل“ اري ڳال چي شه ڪريو ڪا، دک و،ق جي پيالي ڏيو ڪا.‬
‫ڪريو بو ول پنجر و،ق جي سان، ڪريو بولول ٻانهيَء ي و،ق سان.‬
                                             ‫ُ‬
     ‫پيالو و،ق جو پر ڪر پياريو، جس جنجال دک سان ساريو.‬
                             ‫َ‬
    ‫ڪريان تورير ڪهڙي ال جي بان، اٿو سڀئي پلر نٿو دوان بان.‬


                            ‫دهعو‬
                                        ‫َ‬
   ‫ر ڪر شاه سلهان دل دريَء تي، ڪريو ڪا بهراني دل دريَء تي.‬
  ‫ون در ا هان جي تي ڪادو.‬       ‫آهيان ”بيڪس“ نڌر بي،ڪ نوادو، ا‬
               ‫سنڌي ڏ هيڙا‬

                  ‫سر سارنگ‬
                           ‫(4)‬
         ‫آچِي بند بيالپ جي، بره ڪيو باران،‬
   ‫بلڪن ي بس ي ٿي، وران ٿيون يران،‬              ‫َ‬
       ‫بره ڪيو بيران،”بيڪس“ ي بازار ۾.‬
                           ‫(6)‬
       ‫آچي بند بيالپ جي، بره ڪئي برساک،‬
          ‫گ ڦ باغ بهاريا، پره ڦوي پرڳاک،‬
      ‫بره اري ڪرباک، ”بيڪس“، جا ’بيدل‘ ڪئي.‬
                           ‫(1)‬
    ‫بوس ٿي بيالپ جي، بره ڪئي برساک،‬
      ‫بلڪ ب بس ان ٿيا، ورن ڪئي هيهاک،‬       ‫َ‬
     ‫بره وجاچب باک، ”بيڪس“ ڪر بازار ۾.‬
                           ‫(1)‬
           ‫سارنگ ساز سنڀاهيا، ابر باراني،‬
         ‫بلڪن ي بس ي ٿي، ورن يراني،‬       ‫َ‬
        ‫”بيڪس“ بيراني، بينهن بان بوج ٿي.‬
                           ‫(9)‬
  ‫سارنگ سرس سنڀاچيو، ڪارا ڪري ڪيس،‬
‫شو رس ي ۾ گوَء ڪريندا، د ست هوچي ش ديس،‬           ‫َِ‬
 ‫جي پرين يا پرديس، سي بينهن بوٽي بيڙيا.‬
                  ‫ِ‬
                           ‫(2)‬
                               ‫ُ ُ‬
    ‫ه پيا ِ ِ ڪ بلڪ دي، بادل ٿو برسي،‬         ‫ُ‬
                        ‫ُ‬
           ‫گ ڦ باغ بهاريا، تِر نٿو ترسي،‬
    ‫سلَءي ٿي سرسي، ”بيڪس“ ي بره جي.‬
             ‫بوب رادو‬
                      ‫(4)‬
      ‫رادي سندي بن ۾، نٿو ڏينهن گڏي،‬
          ‫َ‬
      ‫بحال باَءيون بنگال، ا ڏانهن ٿواڏي،‬
        ‫ڳينر ڳاڳ ڏي، رادو ادي راڄ ۾.‬
                      ‫(6)‬
‫بوب برچي بينڌرا! جنهن سان جيَء جڙي،‬
    ‫ِ‬
                              ‫َ‬
 ‫پاڻ هڻي ٿي پٽ تي، بنجهون ر ح رَءي،‬
  ‫تنهن جي لو لڙي، آهون سڻي ا تون.‬
                      ‫(1)‬
   ‫وَء دناتون ڪا ۾، رادا يه رهي،‬
   ‫بادهو جي بحالک جا،سوڍا ڪر سهي،‬
       ‫يند ڳاله هي، ِ ر پوند ، لها!‬
                      ‫(1)‬
       ‫رادا رسه سڏ، ا ت پردون پاڻ ۾،‬
‫ڪر ڳالچي، ”بيڪس“ دوي، گوليَء ي تون گڏ،‬
                       ‫ُ‬        ‫َ‬
    ‫هيڻي هڏ م سڏ،ن ت بئي سڻندين، بينڌرا!‬


                ‫سسئي‬
                    ‫(4)‬
  ‫ڏ نگر بون سان ر ، ڪ ي پار پنهون جا،‬
    ‫س ه هئ هڪڙ ، يو ڦوَءاچجي سو،‬
‫ڪنهن ي ڏيان ڏ ه ، بون ارادي اِچين ڪيو.‬
                    ‫(6)‬
     ‫ڏ نگر ڏهادي، پاڻ بٿاچون گهوريان،‬
       ‫تو ۾ رهادي، سدا ٻار دن جي.‬
               ‫سورر‬
                    ‫(4)‬
       ‫سورن جو ساز ڻي، ٻيج ٻڌايو،‬
  ‫سر تنهين ۾ سوز جو، ڳڙه پاسي ڳايو.‬  ‫ُ‬
  ‫”بيڪس“ باه بره جي، تنهن ي ت ايو،‬
    ‫سگهو ڪر سعيو، سر ڏيه جو، سهڻا.‬ ‫ِ‬
                    ‫(6)‬
 ‫سورر ڪهي ٻيج ي، ب ڻا ڃ بوٽي،‬‫َ‬
                                 ‫َ‬
      ‫ٻڌي تو ٻهڳه جي، دنلن ۾ دوٽي،‬
                 ‫ُ‬
‫تنهنجي بن ۾ وٽي، جو بڙين نٿو، بنگ ا!‬


                ‫بارچي‬

                       ‫(4)‬
       ‫راک اري آچيا، بار چڙا بلير ۾،‬
    ‫لڌم پواب پوشيَء جو، ڄه بوالباليا،‬
          ‫ري َ سايا، ڳلي ڳاڻ ڳِون جا.‬
                       ‫(6)‬
                ‫َ‬
       ‫وور ابادي پار ڏي، بار اڏن بڏ،‬
              ‫ِ‬
    ‫ُاٿي اسر ي ي، ڪن ساهيڙيون سڏ،‬     ‫َ‬
                           ‫ُ‬
  ‫هِت بئيَء جا هڏ، هت ر ح ابادي راڄ ڏي.‬
                       ‫(1)‬
         ‫وور ابادن جا، پل پون پور.‬
    ‫نيَءا نينهن اندر جا، گهايو من گهور،‬
‫”بيڪس“ ه ڙي بند ۾، جهليو ڪنهن ضر ر،‬
         ‫ََ‬
  ‫سنگهارن جي سور، اندر بنهنجو اس ڪيو.‬
             ‫ب فردا ڏ هيڙا‬


        ‫هند بوبن ناه ڪو، آهي پاڻ او،‬
    ‫فنا سندي فڪر ۾، ڪاهيو دل ي ڪاه ،‬
        ‫سڏ ”بيڪس“ بهانا، راهي ر راه ،‬
     ‫تنهنجو ساه پساه ، اچيند ن سرير ۾.‬
                      ‫***‬
 ‫سناسين بون سور، ”بيڪس“ پرايو بره جو،‬
  ‫ساچون جان ۾، هادي مي ٿو هلور،‬         ‫جو‬
  ‫ڪوجو پراي پور، سناسين جي سنگ بؤن.‬
                      ‫***‬
     ‫اٿي جوڳي جاڳ، سوهه بؤن سور ٿيو،‬
  ‫تون سڀاڳا سوهي پوين، ننٿ جو نانم نڀاڳ،‬
   ‫”بيڪس“ َءي ڳاڳ، ُاڳريو چي اما نٿو ٿئي.‬
                      ‫***‬
       ‫واشق سڏاچين، ر ين سانگو سر جو،‬
          ‫وجيلادي آ، ۾، پاڻ ن پچاچين،‬
‫ريجه بنا راچين، ڪيئن پرين ڪندين پانهنجو.‬
                      ‫***‬
‫”بيڪس“ ي ’بيدل‘ ڪئي توَء ن هيَء تلوين،‬
       ‫ادي ’اناالحق‘ جي، بره ڄاچي بين،‬
    ‫درد هڪو درڪار رک، سوَء ڪفر ۽ دين،‬
   ‫و،ق اري آبين، سن سان يرک ڪئي.‬
                      ‫***‬
    ‫”بيڪس“ ي بازار ۾، بره ڪيو بيران،‬
      ‫سڪي سڏاچي گهڻو، هوتن لئ يران،‬
                                 ‫ِ‬    ‫ِ‬
 ‫بحلت جو بهراڻ، سوهون ٿو سوليون ڪري.‬
                        ‫***‬
      ‫هيئن ن الچق هو ، بارڻ بسڪينن ي،‬
      ‫سوري سڏي س رين، ب ان پڇ اچين پو ،‬
 ‫اچين ن گهربو هو ، جو ”بيڪس“ ي بيران ڪيئ .‬
                        ‫***‬
     ‫ٻوي هنياچون ٻاڻ، ”بيڪس“ ي بره جو،‬      ‫ُ‬
  ‫ڏينهان ڏييارن ڏيه ي، سدا سينگاري پاڻ،‬       ‫ِ‬
      ‫راتيون ر چن ر ح ۾، ر يو ڪن رهاڻ،‬
         ‫َ‬
   ‫اهڙا جن اهڃاڻ، سي الهوتي ڪنهن ن لييا.‬
                        ‫***‬
     ‫داضي بالن سا ڪندا، آهي و،ق اسان جو ابام،‬
                  ‫ُ‬
    ‫”بيڪس“ جي بره جو، آهي بلن ۾ باتام،‬
‫لونَء لونَء بنجه لغام، ”بيڪس“ ي بره جو.‬
                        ‫***‬
‫پير ت بنهنجو بادشاه ، پاص جنهن جي پلوک،‬         ‫ِ‬
   ‫جي وادک،‬         ‫رنگ بدلي بيرنگ ڪري، ا‬
‫جڏهن شاه ڪري شفوت تڏهن بحسن بؤن ”بحسن“ ٿيو.‬
                        ‫***‬
  ‫دسوت آند ڪوٽ ۾، اڳ ن ڏيو بون هيم،‬
  ‫”بيڪس“ اله بره جو، تو جنج س جيم،‬
  ‫راجا راضي ٿيم، ت ”بيڪس“ سوي بند بؤن.‬
                        ‫***‬
 ‫ديدالوام دوي، ن ت ڪير يهي هن ڪوٽ ۾،‬
        ‫ليي آڻ لوح جي، هنڌ ڏيياريو هيم،‬
                ‫ُ‬
  ‫راجا راضي ٿيم، ت ”بيڪس“، سوي بند بان.‬
             ‫سراچڪي ڪافيون‬
                                                        ‫رديف الف‬
                 ‫4. ڪافي ر پ آسا‬

    ‫اسين ڪڏاهين، دللر، بيري ڪول تون پيارا،‬   ‫َ‬
                               ‫َ‬        ‫َ‬
      ‫دن رين پيال تيرا، بيري جيَء ڪا جيئارا.‬
                   ‫ُّ‬
  ‫ڪڏاهين نهين تون آ ندا، جگ بول نهين ڳا ندا،‬
 ‫ڏ جهان ڪون اک سوا ندا، جت نينهن باري نعرا.‬
  ‫دلڙي ڪريندي دانهون، شب ر ز و،ق دي آهون،‬
          ‫نين نگہ ايڏاهون، ڪي ا و،ق اشارا.‬
    ‫”بيڪس“ غالم داڪر، نينان دا پاص نوڪر،‬
        ‫بٺڙا ڪڏاهين آڪر، نيڻين ييو نظارا.‬  ‫ِ‬


                 ‫6. ڪافي ر پ آسا‬

  ‫آيا ”بيڪس“، هو يا بلل ، ييو گل،ن سن سارا،‬
   ‫تواشا وجب گ ڦ ڪا، سر سوسن هي زنگارا.‬
 ‫اَءي بالن ن ڪر بڪ بڪ، ن اتنا بار ت دک دک،‬
                     ‫َ‬
  ‫ه ڪا ر س يڪ يڪ، پڇي هه نينهن دا نعرا.‬
                           ‫ِ‬
‫ڪي سلي،‬                                  ‫ُ‬
             ‫ن ڪر داضي! ڪوَءي بسئلي، لوڪان دا ڪيون تَ‬
  ‫رندي هڪ ربَء تو رسلي، ڪيون ڪريندا ڪاغذان ڪارا.‬
    ‫طليلان! سوَء، ُار جاچو، اِٿي هي و،ق جو ڦاهو،‬
   ‫د ايان ڏي ن ڪر ڪايو، بحلت ڪا برض بيچارا.‬
                ‫َ‬
    ‫طب بيَءان ڪون ن ڏس، بئن هون بي ود اتي بيوس،‬
      ‫ڪي ا بئنون بره ”بيڪس“ د ا هي درد ديدار.‬
                 ‫1. ڪافي ر پ آسا‬

         ‫تيري تدوير بجڪو ياد تا بح،ر سجن هوگا،‬
        ‫ڪهان بح،ر رهيا اي دل، بدابي بر بدن هوگا.‬
                ‫َ‬
     ‫اينوين ڪهيا سر ر،‬       ‫”الووبن ي“ في الدارين‬
 ‫دون هوگا.‬         ‫سوچي بوبن جو و،وي تون دک دي‬
     ‫ڪهان ’ليلي‘ ڪهاتا هو، ڪهان ’بجنون‘ ب اتا هو،‬
  ‫ڪهان سر ’هير‘ ڪا ناال، ڪهان شيدا ’رانجهن‘ هوگا.‬
  ‫ڪهان ’شيرين‘ ڪهان ’فرهاد‘، ڪب ب، ا ڪب بع،و ،‬
      ‫زبن هوگا.‬      ‫ڪڀي ت زير ڪب باال، ڪڀي ور‬
       ‫ڪهان ’بيدل‘ بيرا برشد، دلندر شاه وال ڪا،‬
    ‫ڪهان طالب ڪهان بهلوب، ڪهان ار سون هوگا.‬
‫ن ڪي ڪڇ آک اي ”بيڪس“، سوايا رنگ بين بيرنگ،‬
         ‫اينوين پيا يار تون رايا، گ پندان دون هوگا.‬


               ‫1. ڪافي ر پ بسونت‬

     ‫پيئا بسون ي ڪر يس آيا، آپ وجب رنگ اليا.‬
         ‫جابا زرد بسون ي ڪي س، ر گالبي پايا...‬
                            ‫َ‬
           ‫دست پياال بحلت اال، اتون پنجر لڳايا...‬
     ‫نين س اهي پوني پواري، بسڪين بار س ايا...‬    ‫َ‬
   ‫بَءگان نا ، ابر ڪوانان، سين بئن س ر بنايا...‬
                   ‫ََ‬
      ‫”بيڪس“ يک نظارا بسون ي، ’بيدل‘ سرب سوايا...‬


           ‫9. ڪافي ر پ آسا گجري آبيَء‬

              ‫ُ‬
   ‫جنازا لي دلو يار ، سجن ڪي ڪودي ۾ بيرا.‬
     ‫جئندي برندي ڳلي ُاس بين، بيرا هي رين دن ڦيرا.‬
                ‫ِ‬    ‫َ‬
         ‫دييينگي جب فرادي دل، ُاسي در ازه دللر ڪو،‬
       ‫ڪرينگي سجده ا ر بولين گي بئن هون زپوي پيئا تيرا.‬
        ‫ُار بيٺي ي بڙه واشق،‬  ‫َ‬         ‫اگر داهي سجن بيرا‬
                                                  ‫ُ‬
       ‫هَءاران شڪر ڪر ا يون، دييون بيت او، ڏيئون ڦيرا.‬
    ‫جيسي بجه سي ت ني ڪي ي، ايسي ڪوچي ناڪر هي ڪس سي،‬
                                          ‫ِ‬
                                            ‫ُ‬
           ‫دالسا دي ڪي گهرايو ، جَءا او بن پيرا.‬
       ‫بلڪ بنڪر نڪير آ ي، پوسينگي ال ايوان ڪا،‬           ‫َ‬
   ‫ڪهينگي هي ڪهان ’ڪنهيا‘، ه ايوان دين هي بيرا.‬            ‫َ‬
          ‫ُاب ي ُ سن، بنده و،ق ڪا ا لون ڪيا تودير،‬
                                              ‫َ‬
          ‫هون گا جب تلڪ بح،ر دينگي ڦيرا پيئا ڏيرا.‬
           ‫ديابت دن بيچاري دل، رسول او ڪي آگي،‬  ‫ِ‬
           ‫ڪري فرياد، سه سر َ ر، ڪيا اس بيگنہ ٻيرا.‬
            ‫بال، ت نا جنازا پڙه ، جنازا ڳي پڙهي دللر،‬  ‫ُ‬
                        ‫َ‬       ‫ُ‬
          ‫جسي ڪا ب ري دل اندر هوا هي رين دن ديرا.‬    ‫ِ ِ‬
      ‫پڇيو ُاس سي ”بيڪس“ بيوس، ڪيهي تودير ڪي ِي هي،‬
                  ‫ِ‬         ‫ِ‬                                ‫ُ‬
             ‫جو ُاسڪون ت بڇوَءا هي، دل ُاسڪي بين ديرا.‬


                     ‫2. ڪافي ر پ جوڳ‬

                             ‫َ‬
                   ‫سن يرک يار، ڏاڍا دردا اليا!‬
                            ‫َ ُ‬
‫سنۡيان نيڙي رانجهن سندا، ” في انفسڪ “ دليان ڪهندا.‬
        ‫َ‬              ‫ُ‬                                    ‫َ‬
                                           ‫َ‬
 ‫” هو بعڪ “ رانول رسندا، آپي نون بيرنگي آپي پسندا:‬  ‫َ ُ‬
             ‫ديري الي دوڪار، د،وان دوٽ لڳايا.‬
           ‫َ‬
  ‫رنگ گهڙيندا، ،‬                                ‫َ‬
                            ‫ُ سن سونهارا سير ڪريندا، پيرنگي‬
                                        ‫َ‬
      ‫جنهن دي سر آ و،ق اَءيندا، ناز دا نيَءا ُايان بريندا:‬
                  ‫دل ُلوي دلدار، وينان و،ق اَءايا.‬
                         ‫َ‬
      ‫ب سيالين ڏيندي طعني، بٺي باريندي وام ايادي،‬     ‫ِ‬
                        ‫ُ‬
  ‫باک بِره دي بينون ڳادي، و،ق دا بندب واشق ڄادي:‬
                          ‫ُ‬
             ‫يوسف پدب گار، بدرين بله ڪادا.‬
     ‫شاه بندور نون سوليَء داَءهيس، ُوري پلي ڙايس،‬
                                       ‫ُ‬
   ‫’بيدل‘ شاهن،اه سڏايس، و،ق دا بندب ه ه پايس:‬
              ‫شيخ نعان زنار، ڳ ۾ پرتون پايا.‬
       ‫َ‬
‫شوس الحق دي َ َ اليس ، شاه سربد دا ڪنڌ ڪ ايس ،‬
          ‫َ‬                   ‫ُ‬      ‫َ‬
    ‫گهادي شيخ بالل پڙايس، بال شاه دا سيس ڪوايس:‬
            ‫بازار، نينهون ناز نچايا.‬     ‫”بيڪس“‬


                  ‫2. ڪافي ر پ جوڳ‬

            ‫رانجهن الي راز، بيڏا بن بوهيا.‬
 ‫ت ت هَءاري دا شاه سيالني، جهنگ سيالين آيا جاني،‬
                 ‫ِ‬
         ‫هويا.‬           ‫ُ‬
                    ‫بجاز، سانون ا‬    ‫ورک‬

   ‫ُ‬                      ‫ُ‬
‫غوَءان ربَءان بارڪي سانون، بيغرض هي يار اسان نون،‬
        ‫بي ودي دا باز، سر اساڏي ا ب سويا.‬

  ‫تي آيا،‬      ‫ورک ساڏا سڀ ڳاليا، و،ودي ڪي ي فر‬
                       ‫ِ‬
            ‫”بيڪس“ سوز گداز، دل دا جابا س يا.‬


                 ‫1. ڪافي ر پ ڪونسيو‬

        ‫شو دهراگللدن دا، د، پوني بار دا،‬
         ‫درد الي در ُاتي شب ر ز دللر ڳار دا.‬

                    ‫ُ‬               ‫َ َ‬
     ‫هي بسون ي جاب ڪي س سر شعل سر ا پر،‬
       ‫ٻار دا،‬  ‫و،ق دي آتش ادانڪ دل بيري‬
     ‫دست دللر اللِي الچِي، پون سي ي واشوان،‬
   ‫ه بجن جو ساري تيري پون ڪيو بيچار دا.‬

                             ‫َ‬
    ‫بريندچين بيگنہ بيچاره نون،‬    ‫ناز دا نا‬
   ‫ال بسڪينان دا ييو، گهر لويا يچار دا.‬


              ‫5. ڪافي ر پ گجري‬

                           ‫َ‬
   ‫شها’بيدل‘ تيرا بردا هوا هي اب تو يچارا ،‬
       ‫جس ڪا نام ”بيڪس“ بيوس يچارا.‬

                         ‫ُ‬
 ‫تيرا طالب ازل سي يون ڪري فرياد دم دم بين،‬
‫دبادم ر ڪري زاري، نهين ڪوچي سوا تجه يارا.‬

 ‫بيرا ار اح! جاچو ددبلوسي ڪر ا ر نياز اس ڪي در،‬
                            ‫َ‬
   ‫ڪهو ”بيڪس“ پڙا هي ديد، ه ه و،ق اشارا.‬

   ‫بيرا هادي هو ت اِس جگ ُا سڀي جگ بين،‬
 ‫’ڪني ‘ بارتا بجهڪو ڪي س بري دل ڪو پارا.‬
                    ‫ِ‬

‫تيري بِن ڪون غور ڪري، اي ”بيدل“ بادشاه بيرا،‬
    ‫دلندر ا ر دادر ت ، نهين ڪوچي د سرا يارا.‬

   ‫َ د ت اپني بحلوب ڪي ڪر غور ي بيرا،‬
  ‫بال ”بيڪس“ ڪو ’ڪني ‘، جو هِي دل ڪا هي دل آرا.‬
                                              ‫ِ‬
             ‫14. ڪافي ر پ گجري‬

       ‫شهن،اه دلندر، تون هين هادي بيرا،‬
         ‫سوا تيري ا ب نهين ا ر بيرا.‬

                            ‫َ‬
       ‫ڪرسي ور افال بين جو نغارا،‬      ‫ُ‬
                                     ‫َ‬
            ‫بهر جا بهر بلڪ تيرا نظارا.‬

          ‫بولول ڪرنا ي هي ورض هوارا،‬
        ‫ڪر آباد و،وون بيري دل ڪا ديرا.‬

        ‫اليت دک ڪا تو هين ِ ير الي،‬
       ‫تو ادف دلون ڪا، تيرا بين سوالي.‬

       ‫بال يار بجڪون، جو هي پود پيالي،‬ ‫ِ‬
        ‫بهر دل هي جاري، شها! ڪ تيرا.‬ ‫َ‬

                                   ‫ُ‬
        ‫پڪاري بيري دل هي فرياد ڪرتي،‬
      ‫بال يار ”بيڪس“ ڪون، جس ال برتي.‬‫ِ‬

             ‫َ‬                ‫ُ‬
       ‫سوا يار بجڪون ڪا ساوت ن سرتي،‬
       ‫ڪي ا بيري دل ڪون جسي ٻيرا ٻيرا.‬
                    ‫ِ‬                ‫ِ‬


              ‫44. ڪافي ر پ آسا‬


      ‫’ڪني ‘! ڪول آ بيري، اِتنا باڻ ڪيا ڪرنا،‬
        ‫ُ‬                              ‫ُ‬
‫اي سانورا، سه س ن بيرا، پدا ڪولون ڪي ڪڇ ڏرنا.‬
            ‫ِ‬
               ‫َ‬                 ‫ُ‬
  ‫بڇاي سيج سوالن دي، جب آچِي رين بِڇڙڻ دي ،‬
           ‫َ‬                          ‫ُ‬
   ‫اي گلر دلربا دللر، بله ڪا رٻ ڪب پڙهنا.‬
                         ‫ِ‬

         ‫َ‬          ‫ُ ِ‬
  ‫د ِي هي جان جي بيرا، سيي الغرض تن تيرا،‬
                                 ‫ِ‬            ‫ُ‬
                                   ‫َ‬
  ‫گلي بين رين دن ڦيرا، اي دللر سيان ڪي سرنا.‬‫َ‬
           ‫ِ‬                   ‫ِ‬          ‫ِ‬

‫”بيڪس“ بردا تيرا بيوس، هواري دلڙي ت لِي َ س،‬
                                     ‫َ‬
    ‫بادا ن ڪر بيرا جاني، اي دللر وادلت برنا.‬


               ‫64. ڪافي ر پ ڪانر‬

                     ‫باهِي ورض ن بندا!‬
            ‫ُ‬      ‫ُ‬         ‫ُ‬          ‫َ‬
  ‫راک آچي تب آيا سوَءا، ڪوڪان ڪو ن سڻندا...‬
          ‫َ‬   ‫ُ‬      ‫َ‬                     ‫َ‬
    ‫بِره ُ بال هي س ت دا اچي، بغَء هڏان نون ڳندا...‬
        ‫َ‬
‫”بيڪس“ گهٻراتا هي ساجن، سوز آهين نهين سڻدا...‬


              ‫14. ڪافي ر پ بال لي‬

              ‫بئن ن ڄاتا، نابئن سڃاتا!‬
                  ‫َ‬
         ‫بن ن ڄاتا ڪاچي دل ڳي ڦسندي ،‬  ‫َ‬
                    ‫ُ‬
          ‫بحلت ڪي ي يچاري بسندي،‬‫ِ‬
         ‫پو بئن ڄاتا، جڏان بن بيرا ڦاٿا.‬
                           ‫ِ‬

                 ‫َ‬
          ‫ُ سن دي بازر سودا هي سر دا،‬
              ‫و،ق دالل ُاتان آن َ ڙندا،‬
                         ‫ُ‬
            ‫سوريَء دڙهه پيا ساڏا پاتا.‬

                ‫َ‬           ‫َ‬
           ‫و،ق اج هي ا لون اڪيال،‬
                       ‫ُ‬
         ‫سر تي باريندا سوران دا سيال،‬
           ‫ناز نال ”بيڪس“ دا ناتا.‬


             ‫14. ڪافي ر پ جوڳ‬

                                 ‫ُ‬
       ‫بئنون تسانڏَءي تانگه لڳڙي، پيارا!‬
‫ناز نيڻان دي بنڙا بوهيا، مي س ه ڪنهن سانگ،‬
                 ‫ڪي ئي ِ سارا.‬ ‫ِ‬
  ‫دين ڪفر دي جا ن ڪاچي، ڏيندا و،ق اسانگ،‬
                         ‫َ‬
                   ‫پرک پسارا.‬‫ِ‬
 ‫”بيڪس“ بره دي دا بالبت، نينهن نسهرا نانگ،‬
                   ‫و،ق اشارا.‬


             ‫51. ڪافي ر پ ڳڀاس‬

     ‫بين هون فوير وير، تون ا ب ت ت هَءارا!‬  ‫َ‬
                          ‫ُ‬
   ‫غوَءي نال غالم ڪي وچي، ترک گه يو تڪلير،...‬
                                    ‫ِ‬
                 ‫تون ڳي نور نيارا...‬
  ‫دزدي ڪي ئي دل بيري دي، ڏي ڪا ساه سڌير،...‬
                                          ‫ِ‬
                     ‫بيڏا يار پيارا...‬
                                        ‫َ‬
‫تون هين سر ر سر ساري دا، بين هون پُّر تودير،...‬
                                      ‫ّ‬
                    ‫بيوس يچارا...‬
‫ڪويني ڪنيَء در تيڏي دي، بين هون دابنگير،...‬
                 ‫”بيڪس“ بيڪارا...‬
               ‫24. ڪافي ر پ گجري‬

             ‫يا شاه ’بيدل‘، ”بيڪس“ ب برتا،‬
        ‫اِسي شو پودراچي ڪون يچارا ڊرتا.‬
                             ‫َ‬
            ‫سارا دن ساري رين پڪاري بچارا،‬
                                 ‫ُ‬
         ‫اِسي ڪنيي ڪودي بين دن رين َ ڙتا.‬
             ‫يڪ دم ه برتا، يڪ دم ه جي ا،‬
           ‫ڪڀي بيحيا ه نظر نهين جو ڪرتا.‬ ‫ِ‬
        ‫ڪرانا ورض غرض بيڪون ت سين،‬
                ‫َ‬    ‫ُ‬
           ‫ه بيغرض بولي، ايوين هه ن برتا.‬
         ‫َ‬
     ‫جوچي دم دم بين جي ا، ’ڪني ‘ سين ره اچين،‬
                               ‫ِ‬
        ‫”بيڪس“ ڪا نهين س، ه آپي ڪرتا.‬


                                                      ‫رديف ب‬
               ‫24. ڪافي ر پ سارنگ‬

                         ‫ُ‬     ‫َ‬
      ‫د،وان ڏاڍي ڪا دوٽ دالچِي، ڳ ڳيا ڏ ه ثواب!‬
              ‫َ‬
 ‫شوريون شڪار جي ڪاڻ تن ٿيون، نرگس نين نواب...‬
       ‫د،وان دا دوڪار وجاچب، والي اِنهان دا تاب...‬
                                    ‫َ َ‬
       ‫آتش و،ق دي بب بچايا، دلڙي ڪي س ڪلاب...‬
                       ‫ِ‬
                                  ‫ُ‬
    ‫”بيڪس“ بيوس هِت هت توتي ، ڪوچي ناه و اب...‬

                                                      ‫رديف ٽ‬
               ‫14. ڪافي ر پ سارنگ‬

                         ‫َ‬   ‫َ‬           ‫ۡ‬
‫بيوس پئي آن، َ س نهين دلدا، د،وان لڳاچي داٽ ، بيان!‬
                                 ‫َ‬
   ‫نين نواب ڪ ڪريندا، واشق دا سر ڪاٽ، بيان...‬   ‫َ‬
                       ‫َ‬
   ‫درسن ڪي ي دل درباندي، و،ق اندر ا ساٽ، بيان...‬
                                           ‫ِ‬
 ‫”بيڪس“ بيوس پيش بحلوبان، ب ان دا ِ ين ڳاٽ، بيان...‬

                                                        ‫رديف ج‬
                 ‫54. ڪافي ر پ هاڳ‬

                            ‫ُ‬
               ‫باهي بينون ب ،ا ڏ ان دا ڏاج.‬
     ‫ول وو سڀ ڳ ُّ ڳيوسي، شرم جا سڀ نِي س الج.‬
                              ‫ُ‬       ‫َ َ‬
‫ر چيندي پويندي بين رين گذاري، ڪڙم دليلي بين ذاک ساري،‬
    ‫باب باچِي جيئندي باري، جيوين رانجهن سوَءيا راج.‬
       ‫جيم ڪريندا جاني جاني، دبدم دلڙي ٿِي ديواني،‬‫ِ‬
                        ‫َ َ‬                 ‫َ‬
       ‫جاني دا بٽ نهين ڪو ثاني، سڀين دا هي سرتاج.‬
           ‫َ‬                                  ‫َ ُ‬
      ‫بِره بال هه سر تي آيا، سوز گداز دي جو جاليا،‬
       ‫درب دار ن ڪ ن آيا، و،ق دا نهين ڪو والج.‬
  ‫”بيڪس“ بيوس ياري ياران، توَء نڀا ڻ ب،ڪ ڪاران،‬
                                          ‫َ َ‬
     ‫ڪيئي سڙ ڳئي اِٿان سرداران، تون ڳي هڪ بح اج.‬    ‫ِ‬


                                                        ‫رديف د‬
                 ‫16. ڪافي ر پ جوڳ‬

           ‫ضرک و،ق! تون آ سر بيڏي، ڏي برک داپاند‬
      ‫جنهن دل ۾ ناهي درد جو دير ، سا دل چي دواند...‬
        ‫سڏ تون دنيا وولي ٻيئي، و،ق سان ه هيڪاند...‬
                                      ‫ش‬
  ‫”بيڪس“! ’بيدل‘ ون و،ق تون سوجه ، رازن آهي راند...‬


                ‫46. ڪافي ر پ سناسري‬

                         ‫ُ‬            ‫ُ‬   ‫َ‬
         ‫بين پيان هه ديد، ڪو سڙاني اال ڳي هو!‬‫َ‬
       ‫دل يچاري اِينوين لرزي، لرزي جيوين بيد...‬
                  ‫ِ‬
                ‫ّ‬        ‫َ‬
      ‫بِره بال دي دست پيوسي، ڪڏان ياد يد...‬‫َ‬
    ‫”بيڪس“ بيوس نون بره ڪي ا، نا پيدا نا پيد...‬
                           ‫ِ‬


                                                          ‫رديف ر‬
                 ‫66. ڪافي ر پ جوڳ‬

                                        ‫َ‬
        ‫آ ب باهي! بين هان باندي، جاد گر يار جاني!‬ ‫ِ‬
    ‫بين نوادي تان ڳادي، تيڏي گرم بازار، يار جاني...‬
‫بين ڪويني تيڏي ڪنيَء ، تون بيرا سردار، يار جاني...‬    ‫َ‬
   ‫ڦٽ فرا دي هردم دڪندي، ڏي د ا دلدار، يار جاني...‬  ‫َ‬
                                     ‫َ‬
‫”بيڪس“ بي،ڪ تيڏا بردا، تون غور ڪرين غو وار، يار جاني...‬


                 ‫16. ڪافي ر پ تلنگ‬

                ‫جاني،‬      ‫ايڏا ناز ن ڪر،‬
                                       ‫َ‬
                      ‫َ ِ‬
               ‫ناز ڪريندچين، سوري سلهيندچين!‬
                                     ‫ُ‬
     ‫گوراهي ُ سن تساڏا هي سانون رهلر، جاني...‬
  ‫ناز نينان دي ييه سي ي، پوب باريا پنجر، جاني...‬
                  ‫َ‬     ‫َ‬                ‫ُ‬      ‫ُ‬
     ‫سهڻي باهِي سرپي الچِي، لع للان ا ور، جاني...‬
‫”بيڪس“ بيوس ا لون تيڏا، د،وان دا داڪر، جاني...‬


                  ‫16. ڪافي ر پ سناسري‬
                                 ‫َ‬
      ‫بِره ڪي س بيوار، سرتيون، س ن يچاريَء جو!‬
                                           ‫ِ‬
                             ‫ُ‬
 ‫سال ٿيا لڪندي س ندي لوڪون، نينهن ڪي س نر ار...‬
            ‫َ‬                  ‫َ‬     ‫ُ‬
    ‫ڪيئي سالڪ سورهي سلهاَءيا، سوريَء تي هسوار...‬
                    ‫َ‬
    ‫شيخ نعان جيهي سالڪ ڪيئي، ڳ ساچين زنار...‬
 ‫”بيڪس“ بيوس جو س ناهي ڪو، لنئون لڳي الدار...‬
               ‫96. ڪافي ر پ جوڳ‬

          ‫”ث جہ او“ آ ڪي، آپ هويا اظهار.‬
 ‫برلي، ر ندا زار ن زار...‬           ‫ُ‬       ‫َ‬
                                 ‫سر پر ڪلنگي، بک‬
                                 ‫ِّ‬
            ‫”االنسان سري“ بره دا داتس بار...‬
                                      ‫َ‬
    ‫سهسين يس ڪري بيرنگي، جانب جيَء جيار...‬
   ‫”بيڪس“ هرگَء ٿيم ن باند ، نيڙي سندا يار...‬


                ‫26. ڪافي ر پ آسا‬

   ‫پيارا پريت وجب تو الچي، بره تيڏي ڪي ا بيوار.‬
                                             ‫ِ‬
‫و،ق الي ادانڪ الچي، جو ت ت هَءاري سوَءي شاهي،‬
      ‫سيالين، ييو باهي آيا دلدار.‬    ‫دا سڏا ي‬
 ‫پوني جو جگايا آ ڪي، ياه نينان دا پوب ِ اڪي،‬
   ‫دک الي راه ب اڪي، آپ ييي د چي سنسار.‬
                       ‫ُ‬             ‫ُ‬
   ‫”بيڪس“ ڳن د چي دا بوتا، بار در ني دم دا غوطا،‬
    ‫داَءه دت ڪا ڪوچي دوتا، بي،ڪ بلسي بحرم يار.‬
                    ‫ِ‬                      ‫ِ‬


               ‫26. ڪافي ر پ هوري‬

          ‫جاچون بين ٻلهار، نِت نِت س ڻان ُاتون!‬
                               ‫َ‬    ‫َ ُ‬
   ‫وهر ونلير بين ب،ڪ بلينسان، پيئا آيا بيري پار...‬
     ‫هر گهٽ هوري يلن ز ري، سر سر دس ار...‬    ‫َ ِ‬
        ‫جابا بسون ي يار ڪريندا، سر ديرا گلنار...‬
                      ‫ِ‬
                                           ‫ُ‬
        ‫ساز سرندا، طل تنلورا، آپ بجا ندا يار...‬
                    ‫ُ‬
   ‫”بيڪس“ هوري يار يليندا، هر ڪودي بازار...‬
                ‫16. ڪافي ر پ هوري‬

          ‫سوَء جاندا دلدار، ُاس نون ڪوچي سوجها ي‬
                       ‫ۡ‬                    ‫َِ َ‬
‫پري ههه ڳلي بين ڍ ن ڪي رهي آن، ڍ ن يان هٽ بازار...‬
       ‫گ ڦ هرجا ٿي گلَءاري، ُاس بِن هر گهٽ پار...‬
               ‫َ‬
   ‫”بيڪس“، ”بيدل“ بلڪ بلسي، ڪرين طلب تنوار...‬
                          ‫ِِ ِ‬


                ‫56. ڪافي ر پ سارنگ‬

      ‫درد ن دل هي َ ڙي پڪاري، جو بره دا ڏاڍا بار.‬
                                    ‫ِ ُ‬
                                 ‫َِ‬
 ‫و،ق ٻهندا، ر چندا سو زار ن زار...‬           ‫جنهن دي دل‬
        ‫و،ق ڪريندا ڦر ُلٽ جٿان، هوندا بي اپ يار...‬
                               ‫ِ‬
                                        ‫ُ‬
           ‫بازار...‬   ‫ال ڻ نينهن نڀا ڻ ا ا، بي،ڪ‬
    ‫”بيڪس“ بيَءاري ڪر بازر ون، توتي ناه بيار...‬


                ‫11. ڪافي ر پ هاڳ‬

           ‫َ‬     ‫َ‬              ‫َ‬
     ‫دم نون سوجه سنڀار، جاڳ بسافر، رين ڳئيي!‬‫ُ‬
    ‫رين انڌيري سوچِي جاڳي، جنهن سر و،ق انڌار...‬
                   ‫ِ‬                            ‫َ‬
             ‫َ ِ َ‬   ‫ُ‬
   ‫تِير تيري ترڪش نينان دي، ڪٺڙي سهس هَءار...‬
     ‫”بن راني فود راي الحق“، و،ق دا هي اسرار...‬
   ‫”بيڪس“ بيوس هڪ بازاري، بي ود بي اپ يار...‬


                  ‫41. ڪافي ر پ آسا‬

            ‫ُ‬
 ‫دين ڪفر درڪار نهين، جي و،ق سانون گهرندا يار،‬
                         ‫َ‬                    ‫ُ‬
 ‫س گر سانون راه ب ايا، سگ بين اسڪي در دا يار...‬
  ‫جهرندا يار...‬    ‫بحلوبان دي ُالوي دالِي، جان جس‬
                                  ‫ِ‬
 ‫يک نينا دي ربَء نرالي، ول وو ُاک سڙندا يار...‬
           ‫َ‬
‫بازر دي، ”بيڪس“ ييو بردا يار...‬        ‫ّ‬
                                     ‫ڪاڻ ’ڪني ‘‬


               ‫61. ڪافي ر پ سناسري‬

                  ‫و،ق اال آزار، ب ،و، سهڻا!‬
       ‫ييه سي ي سهڻي ورک، بره ڪي ا بيوار...‬
                     ‫ِ‬
                                             ‫َ‬
        ‫ٻن ڏنا بين يار ٻِنهان نون، سر تيري درڪار...‬ ‫َ‬
                       ‫ُ‬
     ‫بين ڪنيَء تيري در دي، بيري سه ڪوڪار...‬           ‫َ‬
                           ‫ِ َ‬
  ‫بين بر يندي تيري ڪي ي، سگهڙي له ڪا سنڀار...‬           ‫َ‬
                                  ‫ُ‬
‫لڪڇ، ڪهندا، بن نون بهندا، سرس ڪري سينگار...‬    ‫ُ‬
                                    ‫ُ‬
    ‫نال ييه دي دليان ڪهندي ، جوَء ڪري جنسار...‬
                                         ‫ِ‬
         ‫بازار...‬        ‫ال ڻ نينهن نڀا ڻ ا ا، ”بيڪس“‬


               ‫11. ڪافي ر پ سارنگ‬

  ‫و،ق جيها آزار.‬              ‫ڪوچي نهين ڪو ساري ج‬
           ‫ڳئي بوس پَءان لي ، آيا بره بهار...‬‫َ‬
       ‫سيالين رانجهن ساچين، آيا سن هَءار...‬‫ِ‬
 ‫دست بع،ودان هوچي شهادک، واشق نهين اپ يار...‬
   ‫”بيڪس“ بيوس بي اپ ياري، بع،ودان ب يار...‬


                 ‫11. ڪافي ر پ ڳڀاس‬

                        ‫َ‬
    ‫ڪيهي پيئي تودير بين ڪنون، جانب ساچين!‬
                  ‫َ‬
 ‫ر ز ازل ڪنون در تيڏي دي، بين ڪنيَء هِير...‬
 ‫اِٿاهون ُاٿاهون ياد اسان ڪون، سهڻا تيڏي تدوير...‬
       ‫اينوين، تير لِييا تودير...‬ ‫جان جگر ساڏي‬
              ‫ُ َ‬
 ‫”بيڪس“ بي،ڪ و،ق اليان ڪنون، ڳ ڳئي تدبير...‬


                 ‫91. ڪافي ر پ سناسري‬

                   ‫َ‬
             ‫باهِي دلِين دا دور، سڻو سڀ، سنّيان!‬
                                         ‫ِ‬
                        ‫َ‬                  ‫َ ِ‬   ‫َ َ‬
       ‫ته ته جهلندا دل نون دللر، گهت ڏ ان دي ڏ ر...‬
    ‫ظاهر باطن جاني َ سندا، ُاس بِن نهين ڪوچي ا ر...‬
   ‫بسڪينان تي ظل ڪريندي، َءهندي ز ران ز ر...‬
  ‫”بيڪس“ بي،ڪ جاني ُاتون، جان جس سان گهور....‬


                   ‫21. ڪافي ر پ آسا‬

                      ‫ُ‬
     ‫بليا بحرم يار يار، جنهن دي ڪي ي هيس بس اني!‬
                              ‫ِ‬                           ‫ِ‬
      ‫يار ڪي ي در در ديواني، ر ندي تندي زار زار...‬‫ِ‬
                                               ‫َ‬
         ‫ل ل ڪرندا جاني جداچي، نيه ٽِوندا نار نار...‬
       ‫ڪڙم دليال سڀڪون سوَءي ، ڳام ڳِراچي ٻار ٻار...‬  ‫ُ‬
                     ‫ُ ِ‬                     ‫ُ‬
  ‫ترس تسانون ڪڇ نهين پوندا، د تساڏي ڪار ڪار...‬      ‫ُ‬
    ‫تانگها ڳي بين ڪڏهان ن ڏيا ها، طلب ايا تار تار...‬
                            ‫ُ‬
‫’بيدل‘ بيڪونڪڏهن ن سوَءسي، درس پ اسين پار پار...‬
                                 ‫َ‬
   ‫زلف س ه دي بعِين نو، ، پسيهرا آ ون يا بار بار...‬
        ‫توَءي سنگدل يار اسانڏا، ددي جا ان بار بار...‬
     ‫سرپا شوال ڪرندا وال، ”بيڪس“ دي سر بار بار...‬       ‫ُ‬
                   ‫21. ڪافي ر پ آسا‬

  ‫ناز نينان دي هو گنوايا، دين ڪفر ڪنون ڳڳيان، يار!‬
   ‫سن تيري يرک الچِي، دام زلف دون دلڙي ڦساچي،‬
                           ‫ُ‬
   ‫پيال دي پواهش ديد ڪرايا، تار تسان ڏي تڳيان يار...‬
   ‫ناگه اَءيان، نال ي يوان نا ق لڙيان،‬        ‫نين نينان دي‬
‫پوب پودي نون و،ق ني ايا، درد و،ق دي دڳيان، يار...‬
                                         ‫َ‬
          ‫تير بَءگان دا بين ن،انا، تون دال ر يار يگانا،‬
      ‫آدم دا ه بندب پايا، النگها و،ق دا لنگهيان. يار...‬
     ‫”بيڪس“ اندر ٻاهر جاچي ، نال نيازان يار ريجهاچي،‬
    ‫لنؤن لنؤن اندريار سوايا، نوبت نينهن دا ڳيان، يار...‬


                 ‫11. ڪافي ر پ سارنگ‬

      ‫نينان لڳيان بيوس پئي آن، ر چينديان زار ن زار.‬
                                          ‫ُ‬
           ‫دللر سڻدا ناهي داهين، ور پ ي ٻاڪار...‬
                      ‫َ َ‬
‫گهور نينان دي جنهن نون گهايا، پ پ ڪرندي پڪار...‬
      ‫بَءگان بارين نهين گذارين، پوني سي پون وار...‬
   ‫”بيڪس، جس دي ا لي ييين، د،وان دا دوڪار...‬


                 ‫51. ڪافي ر پ سارنگ‬

       ‫نينان ناز دا نيَءا بارينديان، د جنان دي ڪار.‬
   ‫آ ن دايون ه ِ سر اهيون، شودون ڪرن شڪار...‬
         ‫نال ي يوان نا ق لڙنديان، دريا طلب دا تار...‬
    ‫”بيڪس“ دللر تون هين بي،ڪ، دل هِڪا درڪار...‬
                                                      ‫رديف س‬
                   ‫11. ڪافي ر پ هوري‬

                            ‫َ ِ‬
           ‫دللر آيا ديس، سييئان، ڏيو بلار !‬
                   ‫َ‬
       ‫دست پياال بحلت اال، ڪي س بسون ي يس...‬
                         ‫ِ‬
                       ‫ُ‬
   ‫سر پر ديرا ڪي س گالبي، بک پر ڍاري ڪيس...‬
                                         ‫ِ‬
‫هٖهيلن هوري، ربَء ڪي ي سڀ ريس...‬       ‫گهر گهٽ دي‬
    ‫”بيڪس“ بلل هويا شرابي، نينهن ڪريندا نيس...‬

                                                        ‫رديف‬
                   ‫41. ڪافي ر پ جوڳ‬

                                   ‫َ‬
 ‫ڪيون جداچي ڪرينداچين، جاني، بارينداچين ب، ا !‬
     ‫يار اسان سان ڪر ن جداچي، بين تيرا و،ا ...‬
                                ‫َ‬
  ‫ربَءين نال ريجهايو بينون، ڏينداچين ڪيون فرا ...‬
‫”بيڪس“ بيوس ورض ڪريندا، ب ش ڪو اس غرا ...‬



                                                        ‫رديف‬

                   ‫61. ڪافي ر پ جوڳ‬

   ‫.‬      ‫دا ڪي ِي درباندي دلڙي، دا ڏتا سانون دا‬
                      ‫ِ‬                       ‫ِ‬
    ‫...‬     ‫و،ق دي ڪي ي فر تي آيا، ور سڏي افال‬
  ‫...‬                                       ‫َ‬
           ‫سر سر دٽ لوالڪي تينون، نهين تون هرگَء پا‬
  ‫...‬      ‫سن تيري دا سجدا اسان تي، فرض هويا بي با‬
‫...‬       ‫”بيڪس“ تون ڏي نام بولي دي، پرک الي پوشا‬
                              ‫ش‬
                                                          ‫رديف ل‬
                  ‫11. ڪافي ر پ آسا‬

      ‫آم بيان دنليرا، ڪر ڳاله ، رلو بيٺا رديلان نال.‬
                          ‫َ‬
       ‫رلو بيٺا نال رديلان، سر بريندي هي دريلان،‬
                   ‫ڪيهي س ه دي دال.‬
                                         ‫ُ‬
    ‫ساڏي رج گهنٿ ڪريندا، ب، ادان تون بفت بريندا،‬
                      ‫و،ق ني ا ا وال.‬
 ‫هي سڙيندي،‬                  ‫ُ‬
                    ‫هِير نوادي ورض ڪريندي، سوران دي‬
                  ‫درسن ڏي ڪر ڪو ڳال.‬
‫بره ”بيڪس“ نون ڪي انوادان، اِهين طن تي هويا ڳادان،‬
                     ‫ڪاٻ دهر دي ڳال.‬


                  ‫11. ڪافي ر پ آسا‬

    ‫’بيدل‘ بادشاه بلڪ هادي، دابن لڳيان دي لڄ پال ،‬
                ‫ِ‬
                                  ‫َ‬           ‫َ ُ َ‬
     ‫س گر بيڏا، رهلر بيڏا، لهين تون بيڏي آپ سنڀال.‬
  ‫اِٿان ُاٿان تئين پرننگ هي، ر ِين پادبان دا ڪو پيال...‬
                                           ‫َِ‬
            ‫ُ‬                       ‫َ‬   ‫ِ َ‬
    ‫آگلي رگلي بين تيڏي ڪنيَء ، ربَءين نال بڙ ڳال...‬
                                                  ‫ِ‬
     ‫يار اسان ڏا نال اسان ڏي، هوچي هوي، ، بڃ سوال...‬
                        ‫َ‬      ‫َ‬
‫”بيڪس“ جنهن دي در دا بردا، نال تنهين دي بلين شال...‬
              ‫ِ‬


               ‫91. ڪافي ر پ سناسري‬

                     ‫َ‬
                 ‫سيري سيري د ، َءي ”ديا“!‬
                                            ‫َ‬
       ‫بين بر يسان ن ت پر پيارا، پا ڳراٽي ڳ ...‬ ‫َ‬
                                        ‫َ َ‬
     ‫جه جه ٿڪيان دل اپني نون، دل دوي نا پ ...‬ ‫َ‬
                                 ‫ُ‬
  ‫”بيڪس“ جو ا وال و،ادي، س ه ٻئي ي ن س ...‬
                  ‫21. ڪافي ر پ آسا‬

 ‫طرٻ اسان ڏي آ ين ڍ ل، نال اسان ڏي ڪي ڪجه ٻول!‬
                 ‫ِ‬
       ‫َ َ‬                        ‫َ َ‬
 ‫نال ديدان دي ساَءا ڪريندچين، ظاهر باطن بفت بريندچين،‬
         ‫ِ‬                           ‫ِ‬
                   ‫بهر ڪرين د،وان دول.‬
                        ‫َ‬
   ‫سهڻا ساچين، يس بواڪي آيا اِٿاهين،‬        ‫ورک دي‬
                   ‫ول.‬     ‫رپڙا نوابون ناز‬‫ُ‬
     ‫َ‬                ‫َ‬             ‫َ َ‬
‫لحظي لحظي ناز ڪريندچين، د،وان ڪرَءي دال دليندچين،‬
                                       ‫ِ‬
                   ‫ڪرڪي انساني دي ا ل.‬
  ‫”بيڪس“ بردا تيري در دا، سانگ سويندا اپني سر دا،‬
                    ‫آم ”ڪني ّ “ بيري ڪول.‬


                ‫21. ڪافي ر پ سناسري‬

          ‫و،ق مايا افعال جاني، س ن دلندا ڪوچي!‬
                                   ‫ُ‬
         ‫شور ڪريندا ٽوَء سڙيندا، بازان انگون د ال...‬
     ‫و،ق بيڏي دا والج نهين ڪو، پرک ڪي ا پاچوال...‬
                   ‫ِ‬   ‫ِ‬
                                        ‫ُ‬
        ‫ييه سي ي سهڻي ورک، بره ڪي ا بيحال...‬     ‫ِ‬
                               ‫َ‬
  ‫”بيڪس“ سييان اِينوين ڪهندي، و،ق ني س ا وال...‬‫َ‬


                ‫11. ڪافي ر پ سناسري‬

                                   ‫َ‬
                  ‫ڪڏان ٻهسين ڪول، بٺڙا!‬‫َ‬
                                 ‫ُ‬           ‫َ‬
       ‫طالب بين تڪرار تساڏا، ٻئي در ڪنهن ن ر ل...‬
    ‫درد جو دريا دل بنهنجي ۾، سوهون ڪري ٿو سول...‬
                                         ‫َ‬
        ‫وور گذاريو يار ٻين سان، ڪي اسان سان ٻول...‬
                          ‫ِ‬
   ‫”بيڪس“ بيوس ٿيا يچارا، سگهي نواب تون ول...‬
                            ‫ِ‬
                  ‫51. ڪافي ر پ سارنگ‬

                                             ‫ُ‬
      ‫باريا سانون بحلوبان دي بالي، و،ق ني ا ا وال.‬
                    ‫َ‬
       ‫ديدان دليان ڪرن پريدان، د،وان ڪرَءي دال...‬
                ‫ُ‬
     ‫ناز نينان دي دلڙي ني ي، هيڻان ڪي ُ س هه ال...‬
          ‫دللر گيا پرديس آساڏا، نت نت پانديان فال...‬
  ‫”بيڪس“ بيوس هي سگ سوالي، ”بيدل“ سن سوال...‬


                    ‫19. ڪافي ر پ ڳاڳ‬

               ‫باهي بينون ب ،ا هي سوران دا ساز،‬
          ‫نت تو ي ساريان سنڀاريان، بره ڪي ا پاچوال.‬
 ‫ر چيندي پويندي بين وور گذاري، جند جان اپني بين جو ساري،‬
                                                      ‫ِ‬
‫جو جالل.‬               ‫در تيڏي تي بين ڪرنديان زاري، جلنديان‬
  ‫تينون ساريان ڏينهان راتيان، بره تيري ديان نت ڪرنديان باتيان،‬
     ‫تون ل بارين دهري ڪاتيان، بره ڪي ا هي بيحال.‬
      ‫و،ق الس ي ناگه آيا، بين ناز نون نيهن نوايا،‬
          ‫وال.‬      ‫ز ران ز ري بره بڇايا، ڳيا سڀ هو‬
   ‫راتيون ڏينهان دل ديواني، نت نت ڪرنديان جاني جاني،‬
      ‫جاني دا نهين ڪوچي ثاني، توَءي هي پود ههه پيال.‬
             ‫َ‬       ‫ُ‬                 ‫َ‬
     ‫نال ٻِنهان دي رلو ٻهندا، ساه ِ دارا سور ن سهندا،‬
                                   ‫ُ‬
       ‫ل ل جاني دل نون ڪهندا، دل ڪري درد سبال.‬
        ‫َ‬
  ‫”بيڪس“ بيوس س نهين دلندا، نال رديلان جاني رلندا،‬
           ‫درسن ُاهيندا ب،ڪ بلندا، و،ق نِي ا ا وال.‬
                  ‫49. ڪافي ر پ ڳڀاس‬

               ‫’بايا‘ بئنون بار ن بول، بين الداري.‬
        ‫ييه سي ي بين پرايا، سيالني ڪنول سول...‬
                                   ‫ِ‬          ‫ِ‬
                               ‫ُ‬     ‫ُ‬          ‫َ‬
      ‫دسوت بينون آڻ ڳاليا ، تهين ن بين نون ڳول...‬
           ‫بين دال ر دانا آها، و،ق ڪي ا ا ل جلول...‬
 ‫س َء درد ڪنون گه ندا ”بيڪس“، جو ڪراچيندا جهول...‬


                  ‫69. ڪافي ر پ هاڳ‬

‫نِت نِت بين پانديان فال، يڙهي اسان ڏي ڪڏهن تون آ سين،‬
                     ‫ساوت ڳانيان سال.‬
                                            ‫َ‬
   ‫بره دداچي دي ه آيوسي، ُ سن ڪي ي دربان ٿيوسي،‬
                      ‫ِ‬
                        ‫بره ڪي ا بيحال.‬
      ‫شعل شو ُايا بين اندر، جان جاليس جيوين سوندر،‬
                 ‫ِ‬          ‫َ‬             ‫َ‬
                     ‫گيا پودي دا پيال.‬
       ‫َ َ‬                                    ‫َ‬ ‫ُ‬ ‫َ‬
  ‫دل ڦسا هه باڻ ڪريندچِين، بسڪينان نون بفت بريندچين،‬
                    ‫و،ق دا هي ا وال.‬
 ‫داسون تيري ڪا داس يچارا، ”بيڪس“ بيوس ڪون ب ش نظارا،‬
                   ‫تين بِن جيوڻ جنجال.‬  ‫َ‬



                     ‫19. ڪافي ر پ بر‬

                 ‫(توشيح باس ’ڪني ّ لع ‘)‬
      ‫ه ه يار ديان سيريان سوڪن، دال ڳيا ٿيا ال.‬
                  ‫َ‬             ‫ُّ‬
 ‫ه ه ڪانهنڪ ٻيلي، يلي ڪويلي، بينهان دريندا شاه سويلي،‬
                    ‫يک جوڳي دا جوال.‬
   ‫شهر فاتي،‬                  ‫َ‬                 ‫ُ‬
                     ‫ن ههه نور نيارا ظاهر ذاتي، سير ڪري‬
                       ‫وجب ُا هيندي دال.‬
                                         ‫ُ‬
‫ي ههه ياد هوي، سانون سانول، ٻاجهون سهڻي دي جيوڻ جنج ،‬
                       ‫وجب ُا هيندي دال.‬
     ‫فرادين باچ هوچِي،‬       ‫ه ههه هِير يچاري ڪاه هوچِي،‬
                     ‫درس دا ڪرندي سوال.‬
        ‫ل ههه ال ُابالي يک س ه دي، جند جان بيڏي تڙڦندي،‬
                         ‫جلوا جوال جالل.‬
     ‫ع ههه وين بيرنگي رنگ ۾ آيا، ت ت هَءارا جهنگ ۾ آيا،‬
                       ‫پوب س ه دا پيال.‬
‫ل ههه ”ليس في الدارين اِالّ هو“، ”بيڪس“ بلل گ دي گهن بُّو،‬
         ‫ِ‬
                   ‫پيو و،ق دا ڪيف ڪالل.‬


                   ‫19. ڪافي ر پ آسا‬

    ‫جي تون طالب وين ودم، تان ڪوچي ن سوَءج دم.‬
          ‫َ‬     ‫ُ‬
   ‫و،ق جڏان آتش الچِي، هِير ڪون ِ سري سرک سڀاچي،‬
                                 ‫َ‬
                       ‫ڳيس بت شرم.‬  ‫َُ‬
                             ‫ُ َ‬
       ‫تِير لييا تودير جڏاهين، ڳ ڳئين تدبير تڏاهين،‬
                         ‫ِ‬
                      ‫ب ،يش غ ال .‬
             ‫َ‬
      ‫طل پداچي هردم ڄندا، دين ڪفر اٿاهين ڳ ندا،‬
                           ‫َ‬
                     ‫و،ق دا هويا ول .‬
         ‫ال الج اسان سر آيا، ه ه آپي آپ سوايا،‬
                     ‫بس ي ٿي بحڪ .‬
     ‫گ ڦ رلو هوچي بحالي، ليا باغ بهار الي،‬
                        ‫بلل سر بات .‬
                               ‫ُ‬
  ‫”بيڪس“ هه نعرا بندوري، سوري اري ڪر بنظوري،‬‫َ‬
                        ‫.‬        ‫وو ت‬
              ‫99. ڪافي ر پ سارنگ‬

                ‫َ‬               ‫َ‬
   ‫داڪر د،وان دا بين ا لون، و،ق اساڏا ابام.‬
  ‫بارڻ ڪي ي، درد ڪي ي سم سام...‬
                   ‫ِ‬                     ‫ناز دي نا‬
     ‫نال جهاتي دي سهڻا ڪي ا، غوَءي نال غالم...‬
      ‫ُ سن هَءاري دا ييو يار ، بن اندر باتام...‬
                     ‫َ‬
  ‫لح ال دا ”بيڪس“ ُ ليا، ڳيا فرا دا شام...‬


              ‫29. ڪافي ر پ سناسري‬

       ‫ديدان الي دام، راه بسافر ديد جو ڪي ا.‬
           ‫ِ‬
      ‫ال هِڪادي ٻوَء ٻياچي، جذبي دا پي جام...‬
               ‫ِ‬
     ‫دک اال فڪر يگانا، پيال پودي دا پام...‬
   ‫”بيڪس“ ظاهر بندا بڻيا، ر ح آ ي بين رام...‬


              ‫29. ڪافي ر پ سناسري‬

              ‫َ ُ‬
           ‫ديدان الي دام، بحڪ ڪي ا بينون.‬
                  ‫َ‬
   ‫”بيدل“ بي،ڪ سانون پاليا، جو دا ڳر ڪر جام...‬
                               ‫ِ‬
      ‫و،ق وجاچب دک اال، پيال ٻِئي سڀ پام...‬
     ‫يک نيڻان دي ناز نياري، داضي ڪهدي رام...‬
                                 ‫َ‬   ‫َ‬
  ‫تسليح ٽوَء جڻيان ڳ ِ بانڌي، سن دا يک هنگام...‬
‫”بيڪس“ سيالين سر دڙه آ ين ، بره ڪي ي بدنام...‬
                                       ‫ِ‬


               ‫19. ڪافي ر پ جوڳ‬

                         ‫َ‬     ‫َ‬
    ‫سابي سحرگر سويان سويان، بره ڪي ا بدنام.‬
               ‫ِ‬
      ‫َ‬      ‫َ‬
‫رانجهن ساچين ٿيا سيالني، بوه ڳيا دل بٺيان بٺيان،‬
                                ‫ڳيا ساڏا آرام.‬
            ‫َ‬       ‫َ‬
     ‫ابر هِاللي تير ڪواني، تير بَءگان دي ڦويان ڦويان،‬
                              ‫وو ايوان رام.‬
                                     ‫َ‬
    ‫باب اسان ڏي اِيوين لِييا، ڪربان ديان دٺيان دٺيان،‬
          ‫ِ‬           ‫ِ‬
                          ‫دل نون پيا ڪوچي دام.‬
 ‫بين ُلويان ُلويان،‬     ‫َ‬      ‫ب ش اسان نون ساجن ساچين، لحظي‬
                               ‫جذبي اال جام.‬
       ‫ُ‬        ‫ُ‬                               ‫َ‬
 ‫سهڻي ڪيئي سهان سر پر، سڀ سيالين ديان جٺيان جٺيان،‬
                                  ‫ِ‬
                          ‫بين هون باهي داغالم.‬
                  ‫َ‬                    ‫َ‬
    ‫زپ درد دي سانون گهايا، ٻڌ ساڏي سر پويان پويان،‬
                            ‫و،ق دا ڪر انعام.‬
‫”بيڪس“ نون سوجهاچين تون ’بيدل‘، تِير د،وان دي دويان د يان،‬
     ‫ِ‬        ‫ِ‬
                                            ‫ُ‬
                             ‫”بونرا“ الي بام.‬


                                                               ‫رديف ن‬

                    ‫59. ڪافي ر پ آسا‬

           ‫اسان سانگ ڪهين ڪنون آچي هون،‬
             ‫اِچان و،ق دي ٽيڪ ٽڪاچي هون.‬

          ‫َ‬         ‫َ‬                       ‫َ‬
     ‫ناگه سير دا بيا سي رايا، دسوت بينون آڻ ڦسايا،‬
                  ‫َ‬
      ‫دام زلف دي ديد ڪرايا، آڻ ا يان اٽڪاچي هون.‬

                                                 ‫ُ‬
     ‫بک باهي دي بويد ڪي ا، سر سر اه اسان ڏا نِي ا،‬
   ‫ڪاڪ ڪي س ڪوَءا سي ا، جذبي جو جالچي هون.‬
                                ‫ِ‬

        ‫َ‬
  ‫د،وان دو ي دال ِ اچي، بيڏي دل نون دوٽ دياچي،‬
                                            ‫َ‬
   ‫ه ڦسايا زلف دي ڦاهي، پال پودي ڪنون داچي هون.‬
     ‫”بيدل“ بي،ڪ س گر بيرا، گيا د چي دا انڌ انڌيرا،‬
  ‫ب ،ش جو جاليس جيسرا، گيت ”اناالحق“ ڳاچي هون.‬

   ‫، تير بَءگان دا بيري دل ،‬    ‫اِينوين لِييا يار ازل‬
                        ‫َ‬
  ‫، نين دي ربَء نِواچي هون.‬       ‫ِ ُ گه يا ري يار‬

 ‫اسان پرديسي آهون ”بيڪس“، ناز نينن دي ڪي ا بيوس،‬
‫ڪڏان ر چندي هون ڪڏان هس هس، بره دا بار ُاياچي هون.‬
                         ‫َ‬  ‫َ‬


                  ‫12. ڪافي ر پ آسا‬

                 ‫ُ‬
             ‫اسان شاهي سوَء ڪي آچي هون،‬
                   ‫ُ‬
               ‫اِٿان آدم نام سراچي هون.‬

    ‫ڪٿان وابد زهد ڪريندا، ڪٿان زناري آپ ڙيندا،‬
         ‫ُ‬
     ‫ناز دا نيَءا ڪٿان باريندا، واشق آپ سڏاچي هون.‬

                      ‫ُ ّ ش ُ‬
     ‫ڪٿان سوَء ڪي يندا بدلي، نور نيارا يک تجلي،‬
      ‫ش‬
        ‫ُ‬                     ‫ّ‬
   ‫ظلواک تي هويا بجلي، سوريَء سر دڙهاچي هون.‬
                            ‫ش‬

       ‫”بيدل“ اال ڪي بهانا، اندر ٻاهر يار يگانا،‬
       ‫ُ‬
    ‫”بيڪس“ بي ود بي لرانا، بره دا باب پڙهاچي هون.‬


                ‫42. ڪافي ر پ پهاَءي‬

      ‫آ ب باهي يار پيارا، آ س يڙهي د ست پيارا،‬
                  ‫هو گنواي اليان.‬
                                        ‫َ‬
‫سانورا سوجه بين نينهن ن اليا، شينهن دضا دي بئنون ايا،‬
                  ‫برهين باهيان ٻاليان.‬
               ‫َ‬                             ‫ُ‬
‫ڪڏان تون رسندچين رانجها رانول، ڪڏان ل پردين سهڻا سانول،‬
                  ‫نيان نيان تيريان داليان.‬
‫”بيڪس“ بيوس ڙا جو پڪاري، ر يون ر يون هنجون هاري،‬
                   ‫ياد پون جڏان ڳالهيان.‬


                 ‫62. ڪافي ر پ بسونت‬

   ‫جي تون دک پيال ڪوا ين، بندب و،ق دا پا ين.‬
                      ‫َ َ‬
    ‫فنا في ال،يخ ڪوا ين ا ل، پو تون لنو َءي ال ين...‬
                  ‫َ‬
        ‫دم دي ڦوڪه نال هوي،ہ، ُ ور طلب ت ا ين...‬   ‫ُ‬
        ‫سوا ين...‬           ‫دبدم جسوون جدا هو رهڻا، ساجن‬
     ‫جس دي جيفي ڪنون دبدم، نت نت د ڙا دا ين...‬
                    ‫ِ‬                            ‫ِ‬
          ‫آ ين...‬            ‫ُ‬           ‫َ‬
                          ‫بلل هوچِين واشق ا ل، پڇي گالن‬
                                  ‫ِ‬
                           ‫ُ ُ‬
      ‫”بيڪس“ سدا جو دم جيوين ، ڳه گالن دا ڳا ين...‬


                  ‫12. ڪافي ر پ پهاَءي‬

     ‫درد ڪنون دل باندي بيري، بره ديان ه ه بازيان!‬
                                  ‫َ‬
      ‫درد دا دريا جو ڪريندا، دانايان بيهو ڪريندا،‬
                ‫گ هوچي ڪيئي نوازيان.‬
  ‫بدنام ڪريندا،‬      ‫و،ق جنهن دي سر آن ڙيندا، شهرک‬
                                      ‫ِ‬
                                    ‫ُ‬
                 ‫ڪيا بالن، ڪيا داضيان.‬
‫بالبت، نينهن دي نال ش هوچي سالبت،‬        ‫”بيڪس“ بيوس‬
                   ‫ر ح ربَء دل راضيان.‬
                 ‫12. ڪافي ر پ سارنگ‬

           ‫درد ڪنون ر زردا پِيال، بره دا سر باران.‬
        ‫ُ سن هَءاري ييه سي ي، بس ي سر بس ان...‬
         ‫وام آ يندا ڳئي افعالون، درد ڪي ي ديوان...‬
     ‫آن گه يندا، ”بيڪس“ سوَء بيان...‬ ‫َ‬     ‫سن يرک‬

                    ‫92. ڪافي ر پ بر‬

‫دللر! دليان ديان يڳيان ڪرندچي، سو بنظور، تون آ ين آ ين!‬
  ‫دللر دل دي سوَء تون س ي، اڱه اسان ڏي آ ين آ ين!‬
                    ‫’بوهن‘بٺڙا، تون هڪ بيرا،‬
                         ‫زرپريد بين بندا تيرا،‬ ‫َ‬
                        ‫نام او دي پا ين ڦيرا،‬
                     ‫َ ل َ ل جهاتي پا ين پا ين.‬
                 ‫”بوهن“ باهي، تون هِين بٺڙا،‬
                         ‫ِ‬
               ‫تو جيها بين ڪوچي ا ر ن ڏيڙا،‬
                      ‫ِ‬
                  ‫ُ‬                ‫َ‬
            ‫ڪيهي گناهون تون بين ڪنون ريڙا،‬
               ‫ڪيهي سلب دت دا ين دا ين.‬      ‫ِ‬
                           ‫َ‬           ‫َ‬
           ‫پردندا ناهين تون، بين پئي بر نديان،‬         ‫َ‬
           ‫ورض ن ڪرنديان، بين پئي ڏرنديان،‬
             ‫غرض ورض دا بين پئي گهرنديان،‬
                 ‫آ ين، ل نهين جا ين جا ين.‬
                               ‫َ‬           ‫َ‬
                      ‫تيري در دا بين هان بردا،‬
                             ‫َ‬
               ‫بيک بيراڳي ”بيڪس“ ڪرندا ،‬             ‫ِ‬
                                     ‫َ‬
                      ‫تيري ڪي ي ڳليان ڦِردا ،‬
                                 ‫َ‬       ‫َ‬
                     ‫بان ڪڏاهِين اال ين اال ين.‬  ‫َ َ‬
                 ‫22. ڪافي ر پ سناسري‬

         ‫هي.‬                           ‫َ‬
                      ‫دللر هڪ درڪار، بينون هر د جهان دي‬
                ‫َ‬                        ‫ُ‬
    ‫واد وال ا لون آهس، جو ڪيو جنسار، بينون...‬
                    ‫َ‬                      ‫َ‬
      ‫اذ پاڻ طليب هيس آٌء، بره ڪيو بيوار، بينون...‬
                  ‫َ‬
    ‫رين انڌيري ڪاليان ڳليان، ڦِرندا بين هربار، بينون...‬ ‫َ‬
              ‫َ‬                      ‫َ‬
   ‫س نهين ڪوچي بيوس پئيان، لنؤن لڳي الدار، بينون...‬
            ‫َ‬
  ‫”بيڪس“ بيوس تيري ڪي ي، بره ڪيو بيڪار، بينون...‬


                   ‫22. ڪافي ر پ آسا‬

       ‫دلڙي ساڏي تي دم دم س ڻان ديان ڳالهيان،‬
           ‫دردي فرا ڏاڍا برهين باهيان ٻاليان.‬
                     ‫َ‬
    ‫زلف زنجير تجهڪون، جس ني ڦسايا بجهڪون،‬
                                 ‫َ‬    ‫َ‬
            ‫شهلاز نين ڏيون، سر ساڏي با ليان.‬
         ‫بيرنگ ر هي تيرا، بجر ح ساه بيرا،‬
       ‫طعني ڏيون جو بيڪون، ب ڪي سياليان.‬
               ‫ِ‬         ‫ِ‬              ‫َ‬
      ‫”بيڪس“ نڌر نوادا، ُاس سي ن ڪر تون بادا،‬
        ‫دي ونايت، سڪندي ٿيا ساليان.‬
                           ‫ِ‬                ‫ڪر‬


                  ‫12. ڪافي ر پ جوڳ‬

              ‫ڏاڍا باڻ ڪرينداچين، يار پيارل جاني!‬
                  ‫َ‬
     ‫تِير نيڻان دا ترڪش ابر ، بسڪينان نون برينداچين...‬
                               ‫ِ‬
‫ترس تسانرن ڪجه نهين پوندا، پون ڪرڻ لئ ڙينداچين...‬ ‫ُ‬
                ‫َ‬                    ‫َ‬  ‫ُ‬
   ‫”بيڪس“ بيوس نون ڏس ڏتوچِي، بره بَءار بڇينداچين...‬
                ‫52. ڪافي ر پ سارنگ‬

         ‫َ‬             ‫ُ‬        ‫َِ‬
 ‫راه هدايت و،وي الي، تئن بِن سانون سوجها ي ڪون!‬
                                            ‫ۡ‬
   ‫’بيدل‘ جان اس اد ن ٿيوي، سڪ دا سلق پڙها ي ڪون...‬
                                              ‫ۡ ۡ‬
      ‫جان جان واشق سرن ڏيوي، بهرا بره دا پا ي ڪون...‬
   ‫بحلوب سوا ي ڪون...‬          ‫پير بغان دي هوت ٻاجهون،‬
                                                   ‫ِ ِ‬
‫سانگ سفر تي دللر ڳيا هي، ’بيدل‘ ٻاجهون بال ي ڪون...‬
              ‫ِ‬
  ‫”بيدل“ بره دي سادي ٻاجهون، دک جام پال ي ڪون...‬
                                   ‫ُ‬
       ‫بِن ”بيدل“ هادي سانون، ”بيڪس“ بره ب ا ي ڪون.‬


                  ‫12. ڪافي ر پ آسا‬

                                                ‫َ‬
    ‫شوال شراب رنگ تيري، دل نون ديوانيان. ديوانيا،‬
         ‫واشوون ڪي پون بين، ت ديرا رتانيان.‬
                        ‫ِ‬
                ‫َ‬     ‫َ‬             ‫َ‬
         ‫پوني پهاب بينان، شوپون شاب وينان ،‬
             ‫نرگس نواب نينان، پيچون پيانيان.‬
       ‫شهد شڪر شفا هي، گر جور سين جفا هي،‬
            ‫بيري لييي فا هي، ربَءان رهانيان.‬
                    ‫ِ‬
          ‫سنگين دل تواري، هي بوم دل هواري،‬
           ‫بحلوب دل ساري، ”بيڪس“ بيرانيان.‬


                  ‫42. ڪافي ر پ آسا‬

                      ‫ُ َ‬
            ‫د بار ددي جا ان، ڳه تيڏا ڳايان.‬
          ‫َ‬
     ‫بع،و نهين جو بلندا، بن بوم انگي ڳلندا،‬
                                  ‫ِ‬
                         ‫ُ‬     ‫َ‬      ‫ُ‬
       ‫ڪنهن نون ن سول سلندا، سوران سيلاچيان.‬
                           ‫َ‬        ‫َ‬
      ‫بحلوب ڪي ي برندي، سر درنين جو سرندي،‬
         ‫هڪ سر ُاسي دا گهرندي، برهين بالچيان.‬
                 ‫َ‬
         ‫ب ڪي سيال آ ن، طعني جهولي ۾ پا ن،‬
                                       ‫ِ‬       ‫ِ‬
                  ‫َ‬                      ‫َ‬
           ‫سڀئي بيڪون پيا ڳا ن، و،وي االچيان.‬
          ‫فرياد سه والِي، ”بيڪس“ تيرا سوالِي،‬
                    ‫َ‬
           ‫د،وان دي دست دالِي، ’بيدل‘ ب اچيان.‬


                   ‫62. ڪافي ر پ جوڳ‬

              ‫و،ق اال اسلاب، واشق َءن.‬
     ‫دردبندان دا بندب والي، ڄادِي پودي نون پواب،‬
                      ‫يڪدم سوَءن.‬
       ‫سوريَء تي سر واشق نيندي، ڏسي و،ق وذاب،‬
                    ‫بنهن ن بوَءن.‬
                    ‫ُ‬
      ‫نفيَء دون اثلاتي دي . شودرن يندي ش اب،‬
                      ‫پيوان وَءن.‬
                                   ‫ُ‬
     ‫ددي ددي و،ادان تون، ”بيڪس“ بره دا باب،‬
                        ‫اندرا َءن.‬


                  ‫12. ڪافي ر پ بال لي‬

                                       ‫َ‬
          ‫ڪرم ڪري بان آ ين، بين نوادي دي نجهري!‬
                     ‫َ‬                   ‫ُ‬
     ‫ڪهڪون آک سڻا ان الت، پير اڱه بن پا ين پا ين...‬
 ‫دللر دلڙي ز ري ُلوي هي، دت اسان ڪنون ن دا ين دا ين...‬
                                  ‫ِ‬
  ‫اِٿان ُاٿان بين تيڏي گولڙي، نِت نِت بن ڪون ڳا ين ڳا ين...‬
                                               ‫َ‬
‫ر ز ازل ڪنون ”بيڪس“ بردا، تنهن دا نيهن نِڀا ين نڀا ين...‬
                     ‫12. ڪافي ر پ جوڳ‬

   ‫ڪيهي راچي رانجهن ساچين آ رهيا، جهنگ سيال هَءار ڪنون.‬
     ‫ييو تاب سن دي هي آب ڪي ا، ڪي س بيورار درار ڪنون،‬
                            ‫َ‬         ‫َ‬                      ‫َ‬
                                                  ‫َ ِ‬
           ‫ب يان ڏيون سياليان سڀ ت ِيان، دل ڳئي، بيڏي اپ يار،‬
                          ‫ِ‬
                                              ‫ُ َ‬
           ‫ييه سي ي دل ڳ ڳئي، بيوس هوچي هرڪار ڪنون،‬     ‫ِ‬
                                          ‫َ‬
       ‫در درديوان ڦِر رهيان، ڳيس هو وو سڀ پار ڪنون.‬
                              ‫َ‬
    ‫سڻن سي ي نجهلي رانجهن يار الي، ڳئي هِير دليلي دار ڪنون.‬    ‫ِ‬
 ‫در داِنهيڪون گهن دادر يش ڪي ا، ن ت ا ب هويا سرڪار ڪنون.‬
                                        ‫ِ‬                  ‫ُ‬
                                                      ‫ِ‬          ‫ِ‬
‫ه دس ن آندي ڪنهن ڪار ڪنون،‬         ‫”بيڪس“ س نهين دل ڦس ڳئي، هُ‬
                                ‫ُ‬           ‫َ‬
  ‫جڏان هڪ ٿيسون بين تاپڪ پئون، هه ٽٽ پيان الدار ڪنون.‬


                     ‫92. ڪافي ر پ جوڳ‬

              ‫َ‬
        ‫بين ت بيراڳه ٿيان، رانجهن ڪي ي، َءي سنيان!‬
                         ‫ِ‬                         ‫َ‬
     ‫ب سيالين بهڻي بارن، رانجهن يار ديان تند تنوارن،‬
                                           ‫ِ‬     ‫ِ ِ‬
                                     ‫ُ‬
                     ‫توَءي جٺيان نال ٿيان.‬
            ‫َ‬
  ‫رلو سنيان رنگ ردايا، بهڻي باهي دي جهولِي بين پايا،‬
                                   ‫ِ‬
                    ‫جان جس ڪنون ڳيان.‬
           ‫َ َ‬                ‫َ‬        ‫َ‬       ‫ُ‬
     ‫جٺيان ڦٺيان ڪرندي ت ِيان، ب سهيليان ڏيون ب يان،‬ ‫ُ‬
                           ‫َ‬
                     ‫”بيڪس“ بيوس پيان.‬


                           ‫22. ڪافي‬

                 ‫ه ا يار پيارا، دل نوادي َ سيندچين!‬
                     ‫َ‬
             ‫َ‬     ‫َ‬              ‫َ‬
       ‫آچندي جاچندي بره بڇاچيندچين، دللر دلڙي ڦسيندچين...‬
               ‫ُ‬
 ‫ڪڏهن اسان سان پردين پيارا، ڪڏان تون رانجها رسندچين...‬
           ‫َ َ‬                      ‫َ‬
    ‫باڻ ڪريندچين دهر ڪريندچين، ڪڏان ري يار هسندچين...‬
       ‫َ‬
 ‫”بيڪس“ بيوس ڪڏهين پيارا، بره بازار ڏسيندچين...‬
           ‫ِ‬


                                                        ‫رديف‬
               ‫22. ڪافي ر پ جهنگلو‬

   ‫ناز سن ديان فوجان داَءهيو، سر و،ادان آندي هو،‬
                   ‫ُ‬
  ‫جان ڪون بجر ح ڪرڪي، دل نون ڦرلٽ جاندي هو.‬
        ‫ڪار تيڏي د هردم، پون جگر دا اندي هو،‬
      ‫نين دي گهوَءي د َءاڪي سر ي يوان گهاندي هو.‬
      ‫يار دل جاني بيرا، جب آڪي جهاتيان پا ندي هو،‬
      ‫لر نون داندي هو.‬     ‫هوشياري وو اري، ول‬
     ‫ال بث هي سن تيڏا، بيڏي بن ڪون ڳا ندي هو،‬
                ‫ُ‬
    ‫وين ذاتي سن تيڏا، سانون ڪيون ت ڳال ندي هو.‬
       ‫الالن انگر داغ ڏتڙچي، رنگ ربَءان ال ندي هو،‬
                                  ‫ِ‬
‫سرڪا سوزدا ڪر وها، ”بيڪس“ ڪون بره بڇا ندي هو.‬      ‫ُ‬

                                                       ‫رديف ه‬
                  ‫12. ڪافي ر پ بر‬

                                         ‫ُ‬
        ‫پير بغان سانون سوجهايا، ربَءن اري راه .‬
               ‫ناهي ولدالوادر، اال، آهي وين او...‬
                                           ‫ِّ‬
         ‫”االنسان سري“ جو آهي، بٿس دول گواه ...‬
             ‫اندر ’اناالحق‘ دوي ٿو، ٻاهر ولداو...‬
      ‫ڪاٿي دک جو دجار ، ڪاٿي بي يساه ...‬
                                      ‫َ‬
   ‫ڪڏهن ”بيڪس“ سگ در ازا، ’بيدل‘ شاهن،اه ...‬
                   ‫52. ڪافي ر پ آسا‬

            ‫ڪي ا هي ت بي اب، دس او!‬
           ‫پي ا بين شو شراب، دس او!‬      ‫َ‬
‫لڳاچي آ، هجر بجهي، ڪي ا هي دل نون ڪلاب، دس او!‬
 ‫د نون ج بين ِ سهو يار ، و،ق ڪا والي جناب، دس او!‬
‫هادي بيري جيها نهين ڪوچي جگ بين، دي ا هي شو ش اب، دس او!‬
  ‫”بيڪس“ ڪون َ ک شاه پڙهايا، ”بيدل“ بره ڪا باب، دس او!‬


                                                           ‫رديف ي‬
                 ‫11. ڪافي ر پ بسونت‬

                                       ‫َ َ‬
            ‫آچي بهار بسونت بهاريو، هرجا بره بهاري.‬
‫جهٽ پٽ جهوڪي، گ ڦ ٿي گلَءاري...‬             ‫گهٽ گهٽ دي‬
                        ‫َ‬               ‫َ‬
       ‫ڦول بسونت ٻهون دن اليا، ر بين وور گذاري...‬
    ‫ٻهون دن الڪي ڦِر يار آيا، ددي ڪران جان ساري...‬
         ‫”بيڪس“ بيوس بره بهاريا، دم غنيوت ياري...‬


                 ‫41. ڪافي ر پ جوڳ‬

            ‫بازي وجب بناچِي، آدم نام سرا ڪي!‬
        ‫َ‬
      ‫ڪاٿي واشق نال نيازين، ربَءين نال ريجهايو،‬
                         ‫ُ‬
                   ‫د،وان دوٽ دالڪي.‬
          ‫َ َ‬
       ‫ناز بع،ودي ڪٿان ر ندا، ”ادرب“ آب االيو،‬
                    ‫بره دي راه ب اڪي.‬
            ‫ُ َ‬                                ‫ُ‬
           ‫نور نيارا اندر ٻاهر، آپ نون آپ ڳاليو،‬
                    ‫ناز دي ربَء رساڪي.‬
    ‫َ‬
   ‫هورنهين ڪو ٻاجهون سجن دي، ه ه ڪ هاليو،‬
                  ‫’بيدل‘ نام سڏاڪي.‬
      ‫َ‬
     ‫”بيڪس“ نالي جاني جاني، بره دا باغ بنايو،‬
                  ‫جندَءي جان جالڪي.‬


                ‫61. ڪافي ر پ آسا‬

  ‫جوسي! پوٿي سگهي ولو، ييو دلدار ڪب آ ي،‬
                              ‫ِ‬
    ‫ڪ ابان ول ڪر ڪهنا، نظر نر ار ڪب آ ي.‬

       ‫جداچي ۾ ڪيها جينا، درد ڪا پيالڙا پينا،‬
           ‫ِ‬      ‫ِ‬
                       ‫ُ‬
 ‫بيرا بهر چي تي پوش وچي، ڪلڪ رف ار ڪب آ ي.‬

‫سجن گيا هي سفر سانگي، ُاسي ڪون دل بيري تانگهي،‬
    ‫زلف جاد ڪوان ابر ، س ہ ساالر ڪب آ ي.‬

                   ‫ّ‬        ‫َ‬
     ‫جداچي ساه ن سه ا، ’ڪني دم بيرا ڪه ا،‬
                          ‫ُ‬           ‫ُ‬
   ‫وهر بوچي ڪور بسوچي، گرم بازار ڪب آ ي.‬

                                        ‫َ‬
    ‫پئي بين راه تي ر تي، سوا تيري نهين سوتي،‬
     ‫و،ق دا پيب جس پايا ، ه گ رپسار ڪب آ ي.‬
       ‫َ‬
‫بردا، ُاسي ڪون ر ح پيا ڏرندا،‬   ‫”بيڪس“ جس دا ا‬
   ‫ُاسي ڪي درنين سرسرندا ، پري اطوار ڪب آ ي.‬
                            ‫َ‬




              ‫11. ڪافي ر پ بسونت‬

  ‫ُ سن بيرنگي رنگ ۾ آيا، بيڏي بن ڪون ڳا نداجي.‬
    ‫ِ‬                   ‫َ‬
                                       ‫َ َ‬
 ‫يس بسون ي آپي ڪي س، جام شراب شهودي پي س،‬
                               ‫ِ‬
              ‫ربَءين نال ريجها ندا جي.‬
               ‫ُ‬
  ‫شاهي سوَءڪي جهنگ ۾ آيا، بيرنگي هه رنگ ۾ آيا،‬
                            ‫ُ‬
                 ‫ر ر پاند پسا ندا جي.‬
 ‫آپي ڪي س يس بسون ي، ڪ شرابي ڪ ڪلون ي،‬    ‫ِ‬
                  ‫ساز سر د بجا ندا جي.‬
                     ‫ِ‬
                                     ‫ُ‬
‫”بيڪس“ رک تون سرک سداچي، پيش سن دي ڪرتون گداچي،‬
              ‫پان پودي دا جال ندا جي.‬
                   ‫ِ‬


                ‫11. ڪافي ر پ بسونت‬

                ‫ُ‬                      ‫َ‬
        ‫د ر مي تو ٻهون دن اليا، ر ر پاند پساندي.‬    ‫ُ‬
                                 ‫َ‬
         ‫تو بِن ال پري،ان اساڏا، وور اجاچي جاندي...‬
       ‫دبدم دلڙي يچاري ڪون، تيڏي طلب ت اندي...‬
                          ‫ُ‬
    ‫گنوري دي ک الت يران سر سوران دا ڳاندي...‬
    ‫”بيڪس“ بيوس ڦِرندا اداسي، دبدم دل درباندي...‬


                 ‫91. ڪافي ر پ بال لي‬

‫ٻرندي هي، ٻرندي ڪڏهن نا يرندي هي.‬     ‫َ‬   ‫سانون باه اندر‬
   ‫سڙندي هي...‬      ‫جان ُ وري‬    ‫ڳڙڪا اليا،‬    ‫باه اندر‬
‫ڏرندي هي...‬       ‫پييَء ڪنون يوان ٿي ڳيوسي، دل يرک‬
‫پل پُّور بره دي س هوندي، بوج بس ي دي دڙهندي هي...‬
    ‫”بيڪس“ بيوس راه اِهوچي، رند يي پئي رَءندي هي...‬


                ‫21. ڪافي ر پ سارنگ‬

                                      ‫ُ‬    ‫َ ُ‬
       ‫س گر سانون َ ه سوجهايا، و،ق وجاچب ٽولي!‬
   ‫هرجا سن دي بازر ُ لي، جي ڪوچي د،وان دولي...‬
                                        ‫ِ‬
         ‫َ سندا، غَءني دا پنڌ ر لي...‬ ‫شاه بحوود ُانهين‬
                                      ‫ُ‬     ‫ُ‬
      ‫درد دا دريا سوهون سلندا، شو گه ي جنهندي شعلي...‬
    ‫ڳولي...‬        ‫آدم دا ک نانم سڏاڪي، ”بيڪس“ پيا‬


                 ‫21. ڪافي ر پ هاڳ‬

                                     ‫َ‬    ‫َ‬
                  ‫سجن بِن، رين ڪيوين جاندي!‬
                     ‫ِ‬         ‫ِ‬
            ‫ساوت ساوت سال برابر، دلڙي در باندي...‬
  ‫دوا ڪريو بون ي توهين در ي،ا، هوک سان ٿيا هيڪاندي...‬
                       ‫َ َ‬       ‫َ ِ‬
          ‫آزاد بيغرضي هس، بره ڪيس باندي...‬        ‫ا‬
                                        ‫َ‬
      ‫”بيڪس“ بيوس هي بازر ۾، دسوت ڪنهن آندي...‬



                   ‫11. ڪافي ر پ آسا‬

   ‫ڪني ڪون ڪوچي سوجها ي، بيري ُاس شام دل ُلوي،‬
        ‫ِ‬                                          ‫ّ ُ‬
      ‫ُ ِ‬            ‫َ‬
  ‫بيندي لگا ان، سهرا گا ان، بحلت ڪي ي بين جو بٺي.‬
                          ‫ِ‬
             ‫ييو يار سجن بيرا، ُلوي دل شام سندر ني ،‬
                ‫ُ‬
          ‫ن دلندا ڪوچي س بيرا، د، دي تير دل دوي.‬
     ‫پئيان بيوس، ن دلندا س، سجن بيرا هويا الغرض،‬
           ‫ُ‬
   ‫ڪر ن زاري، بهت ساري، جو نيان دي ڪاک دل ڪٺي.‬
                                  ‫َ‬              ‫ّ‬
             ‫’ڪني ‘ سه س ن بيرا، بريندي ڪان بڙگان دا،‬
                       ‫ِ‬
‫”بيڪس“ بيوس ڪون ’ڪني ! ب جو بره دي بوند سر ُايي.‬
                   ‫ُ‬            ‫ِ‬
                 ‫51. ڪافي ر پ جوڳ‬

                                              ‫ُ‬
   ‫بين ت تساڏَءي دابن لڳڙي، جيهي تيهي، بيحال، باهي!‬ ‫َ‬
                    ‫ِ‬    ‫ِ‬      ‫ِ‬
                                      ‫ُ َ‬
‫بين ڪويني ڪوَءي ڪوجهي، تون بيرا ننگ پال، باهي...‬      ‫َ‬
    ‫اپنا ننگ سڃاڻ تون آپي، ڏيک ن بيڏي بد ال، باهي...‬
    ‫ال اساڏا ڏيک ڪي ڳالين، نام بولي دي ڳال، باهي...‬
                      ‫ش‬
                                       ‫ُّ‬   ‫َ‬
‫”بيڪس“ سگ ڪودي تيري دا، بنگدا َ الجي ال، باهي...‬
                 ‫ِ‬         ‫َ‬




                 ‫15. ڪافي ر پ جوڳ‬

                                    ‫َ‬
              ‫نيَءا ناز دا باريو، د، دي دال اڪي.‬
          ‫ََ‬
    ‫سيني اندر سهڻا! سانون، بره دي باهڙي ٻاريو ههه‬
                      ‫جاني، جوک جڳاڪي.‬
               ‫َ‬
          ‫ر شن هويا راه انڌيرا، جاني جيم جياريو ههه‬
                        ‫آپ اِٿاچين آڪي.‬
            ‫َ‬             ‫َ‬
      ‫جس دا جيفا نال ييه دي، هٿان اه ساريو ههه‬
                                             ‫ِ‬
                                ‫َ‬
                     ‫”بيڪس“ سگ سڏاڪي.‬



                      ‫45. ڪافي‬

                      ‫ُ‬
          ‫بيڏي توبه توبه زاري، در تئساڏي، سهڻا!‬‫َ‬
                                           ‫ُ‬
   ‫دلڙي ڪنو ڪيندي تيڏي ڪي ي، درد ڳري يچاري...‬
                            ‫ِ‬
                                       ‫ُ‬
  ‫دلڙي نوادي، هوچي جوڳيادي، آزي ڪري لک اري...‬
       ‫ناز نيڻان دي پلر ن ڪاچي، لئؤن لڳي الداري...‬
                  ‫َ‬     ‫ُ‬
    ‫ڪوندي پوندي ڏينهن لنگهاي ، رچندي رين گذاري...‬
  ‫”بيڪس“بيوس هويا بيراڳي، بره لڳا ڪوچي باري...‬
                    ‫65. ڪافي‬

              ‫َ‬  ‫َ‬       ‫َ‬
       ‫ڪڏان بلسين، يار پيارا، رَءندي رين ڳئي، !‬  ‫َ‬
            ‫ِ‬                            ‫ِ‬
‫دل اسان جي درد ا هان جي سان، ُامي اِيوين رهي، ...‬
                                             ‫ِ‬
                                               ‫ُ‬
   ‫ڳاله ڳه اري ڳاريون ڳاري ٿي، تو جا د ي دئي، ...‬
                                           ‫َ‬
    ‫بيوس پئيان ٿي الداري، پرک ڏاڍن سان پئي، ...‬
                           ‫ِ‬
         ‫َِ‬
‫ڪنيَء ٿئي، ...‬         ‫”بيڪس“ بيوس در تيڏي دي، ا‬
                 ‫سراچڪي ڏ هيڙا‬

                            ‫(4)‬
 ‫بره ڪنون ڪوچي نهين بچا، جو هرهڪ ڪون ه اليس،‬
      ‫پاڪلازان نون ڪيها پياال پاليس،‬    ‫ڪربال‬
                        ‫ُ‬
   ‫شاه بندور دا بسئل ڪرڪي، سولي پڪڙ دڙهايس،‬
        ‫َ‬
  ‫شيخ وهار دي ف ويش ڏي ڪر، اس ڪا سيس ڪوياس،‬
               ‫ِ‬
      ‫سر سربد دا پا ن پاري ڪي ي د ڪرايس،‬
    ‫پايس،‬             ‫َ‬
                 ‫شيخ نعان جيهي سالڪ نون جڻيا ڳ‬
                          ‫ّ‬
    ‫”بيڪس“ ڪون ک ڪاڻ ’ڪني ‘ راه ر ه راليس.‬

                           ‫(6)‬
    ‫َ‬                                  ‫ُ‬
 ‫”الم“ لڄ ن آندي تسان بع،ودان نون، جو د ندي سندي س، ڳئي،‬
          ‫َ‬                     ‫ُ‬
   ‫باس دلين ب، ادن دا تسان ڪ ندي ڪ ندي ڪ، گئي،‬ ‫ِ‬
        ‫َ‬          ‫ُ‬     ‫ُ‬
 ‫اسان ڄاتا ڪجه يار رهياسين، تسان تسان ت ندي ت، ڳئي،‬
‫”بيڪس“ جيهي ڪيئي در تيڏي تي ڪلندي ڪلندي ڪنب ڳئي.‬

                         ‫(1)‬
             ‫َ‬                ‫َ‬
‫’بي ‘ بل ن ڏيندي هو واشق، ڦٽ فرا دي دڪندي دڪندي دڪ ڳئي،‬
       ‫ِ‬           ‫ِ‬
  ‫ب، ادان بسڪينان درسن ڪي ي سڪندي سڪندي سڪ ڳئي،‬
           ‫ِ‬     ‫ِ‬     ‫ِ‬
  ‫تسان نال الغرضي بي ر اهي، لِڪندي لِڪندي لِڪ ڳئي،‬  ‫ُ‬
‫”بيڪس“ جيهي ڪيئي بِچاري، تينون سڪندي سڪندي سڪ ڳئي.‬
         ‫ِ‬     ‫ِ‬     ‫ِ‬

                           ‫(1)‬
         ‫تن بن اندر تيڏيان تاران، راز رباب ڄيندا،‬
              ‫َ‬                       ‫ُ‬
        ‫شو شراب تساڏا سانون، بي اب ڪر سويندا،‬
          ‫َ‬
   ‫”بيڪس“ سگ در ازه پوبان، سوز ن سيس ڪويندا.‬
                ‫ِ‬                           ‫َ‬
                       ‫(9)‬
 ‫”بيڪس“ پادم در اِنهان دا، جنهان دين ايوان مايا،‬
                     ‫ِ‬
                   ‫ُ‬
    ‫ول وو دي جا ن ڪاچي، ڪلي هو گنوايا،‬
      ‫بدهوشي دي بنَءل ُاتي، ددي سئر ڪرايا.‬

                       ‫(2)‬
          ‫َ ِ َ‬
 ‫زلف زنجير ساڏي دللر دي، يا ک بسيهر ڪالي،‬
  ‫جاني،‬     ‫نين پواري توب نفنگان، ڪون ُانهان‬
                   ‫ِ‬
                               ‫ُ‬           ‫َ‬
 ‫”بيڪس“ َ د جا ُانهان تون، نين جنهان دي آلي.‬
              ‫ِ‬      ‫َ‬            ‫ّ‬

                    ‫(2)‬
         ‫َ‬
  ‫نين س اهي، سر سر اهي بغالن انگ بريندي،‬      ‫َ‬
              ‫َ‬   ‫َ‬
‫”بيڪس“ شهدا نون بير وان، هس هس د ڪريندي،‬
    ‫ُلٽ ڦربار ُاجاَء بنا ن، جيهي طرٻ دڙهيندي.‬

                      ‫(1)‬
 ‫”بيڪس“ بندي دا گهن ب،رب، و،ق اال رک رايا،‬
                            ‫ِ‬
   ‫ڙهايا،‬‫ڪفر ُاتي اسالم نون هڪدم، دک بحر لُ‬
     ‫بندب بندوري.... تب و،ق پودي نون ايا.‬

                      ‫(5)‬
           ‫َ‬
 ‫شام سندر دي ييه سي ي، دل دس ُ ون ڳئي بوري،‬
                 ‫َ‬
         ‫ِ‬                ‫ِ‬
                                  ‫َ َ َ‬
  ‫جه پ ٿڪيان دل اپني نون، دل سندا ز ري،‬
‫ب بع،ودان هر گهٽ دي ، ”بيڪس“ يلن هوري.‬      ‫ِ‬

                       ‫(14)‬
    ‫پار ڦِريندا هر گهٽ دي ، هوچِي نَول بهار،‬
            ‫َ‬
‫جهٽ پٽ جهوڪي ڪرندي لوڪي، هر جا بره بهار،‬
  ‫شام سندر دي سر ُاتون تون ”بيڪس“ جا ٻلهار.‬
                             ‫ُِ‬
                         ‫(44)‬
        ‫َ‬           ‫َ ِ‬                 ‫ُ‬
‫”ک“ تيڏي اسانڏي هه بس هوچِي، اِهين بس ِ دون ڪوچي رس نهين،‬
          ‫َ‬
‫جو لييا آها، سا ڪنهن دي بيوه دي بس نهين،‬        ‫انگ ازل‬
  ‫بين سانگ تساڏي دي تانگ اِٿان، ُاٿان ڪوچي جس نهين،‬
            ‫َ‬                              ‫ُ‬           ‫َ‬
‫هه جي تون سؤ اري سونا ٿيوين، ت ساڳاچي ”بيڪس“ نهين.‬       ‫ُ‬

                         ‫(64)‬
        ‫درد دي ه بيک بنگين، ره ي تواري پاس،‬
                                        ‫ِ‬
     ‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو ڪي ا و،ق ُاداس،‬
       ‫تيري پرک پياس، ”بيڪس“ ڪون بيران ڪيا.‬
                                      ‫ِ‬

                       ‫(14)‬
             ‫َ‬
           ‫آسا ڳي رام ڪي، ٻي سڀ آسا ٻن،‬
                            ‫ِ‬
                   ‫َ‬            ‫ُ‬
       ‫”بيڪس“ بِرهون بِن، ڪڏهن ن رسي رام ي.‬

                           ‫(14)‬
    ‫رانجها ساچين، سوَء ن جاچين، بين هان تيڏي گولي،‬
     ‫بيڏي بن ڪون ڳا ندي هوي، ، بٺڙي تيڏي ٻولي،‬
    ‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو بره دا الچِي هولي.‬

                         ‫(94)‬
                   ‫َ‬                ‫َ‬
    ‫اتني بي ر اچي تڏان ڪريندي جو بين پڇ لڳا تيري،‬
               ‫ِِ‬
                          ‫َ‬
      ‫دل زبانون اِيوين َ هيا، ه نهين ڪجه بيري،‬
                                       ‫ُ‬
  ‫ن ت بين ڪون تسان ڪون جو در تيري تي ل ل ڏيوان ڦيري،‬
                                         ‫ِ‬
‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو دل لڳي نون ڪون نِييڙي.‬
         ‫ِ‬

                      ‫(24)‬
    ‫َِ‬
  ‫ا ب ت ت هَءاري دا، بين جهنگ سيال دي ڄوي،‬         ‫تون‬
             ‫َ‬
         ‫تيڏي ڪي ي ت پدا ڄادي، ٻِنهان ڪي ي دوي،‬
           ‫َ‬
        ‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو دل نوادي ڦوي.‬

                             ‫(24)‬
       ‫هِير ڪنون تدبير ڳئي، جڏان رانجهن پاتِي جهاتِي،‬
           ‫بره ڪاساچي اندر َءيا، ال ڪهاَءي ڪاتي،‬
      ‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو اچي سڏيندا ساتي.‬

                             ‫(14)‬
                                ‫ُ‬
    ‫نيڻان ناز دي فوجان دڙهيندي بول ن ڪريندي ٽاال، دس تعالي،‬
        ‫ش‬
                          ‫َ‬
  ‫ييه سي ي يار س ه دي، بِره بريندي ڳاال، دس تعالي،‬
      ‫ش‬                                           ‫ِ‬
                                  ‫ُ‬
 ‫ڪي ا، بلين دا بنهن ڪاال، دس تعالي،‬
    ‫ش‬                                        ‫و،ادان ق ا‬
 ‫”بيڪس“ ڪنهن دا ڪ ن پوي بي ر اهيون سي شاال، دس تعالي!‬
  ‫ش‬

                                ‫(54)‬
                 ‫َ‬                  ‫َ َ‬
    ‫اه ڏيي پو ساه ٿيوي، ٻه هه ٻه ڪرندي سولڙيان بين گهولڙيان،‬
                   ‫َ‬
     ‫درد دا دريا دل بيري ، سوهون ڪريندي سولڙيان بين گهولڙيان،‬
              ‫َ‬           ‫َ ِ‬
‫”بيڪس“ بن باندا ن ڪرين، جو ا ب ڪرسي سولڙيان، بين گهولڙيان.‬

                                   ‫(16)‬
               ‫َ‬
 ‫اه، ڏيي پو ساه ٿيا، جت ٻه هه ٻه ڪريندي ٻولڙيان بين گهولڙيان،‬
                                              ‫ِ‬
             ‫َ‬
 ‫بلڪ هَءاري وران پريان، توَء هو ن سڀ گولڙيان، تب ٿولڙيان بين گهولڙيان،‬
                                            ‫ِ‬
                 ‫َ‬
  ‫هي جاني اليان ٻولڙيان بين گهولڙيان.‬   ‫”بيڪس“ بيوس ياد ڪرين اُ‬


                        ‫(46)‬
                   ‫َ‬                ‫َ‬
       ‫آچي بهار، ڳئي پَءان، گ ڦ ٿئي سڀ سا ي،‬
                                  ‫ِ‬
      ‫تن طنلور رڳون سڀ تار ن، ر ح رباب ڄا ي،‬  ‫َ‬
‫د ست بال ي.‬    ‫“بيڪس“، برشد ’بيدل‘ جيها هو ي، تا دم‬
                       ‫(66)‬
    ‫دللر دي دل سهي ڪي وسي، نهين هڪ ت ِ لندي،‬
               ‫َ‬   ‫َ‬                       ‫َ‬
    ‫رلو ٻهندا نال رديلان، جندجان بيڏي پئي جلندي،‬
           ‫َ‬             ‫ُ‬
 ‫رسندا سندا نال ٻِنهان دي، بئي بوم انگي بين ڳلندي،‬
             ‫ُ‬               ‫َ‬
  ‫”بيڪس“ توَءي بيوس پيان، ڪنهن نون سور ن سلندي.‬

                        ‫(16)‬
             ‫َ‬                      ‫ُ‬
  ‫سهڻي سچي بول ن ٿيون، توَءي سؤ سؤ دسوان دا ن،‬
   ‫توَءي سهڻي سنگدل دي، ت ب بي،ڪ بن ڪون ڳا ن،‬
    ‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو باس دلين دا ا ن.‬
               ‫ِ‬

                          ‫(16)‬
    ‫ُ‬                 ‫ُ‬      ‫َ‬
‫دللر دلڙي دانهون ڪريندي، بين ڪو سڻا ان ڪنهن نون،‬‫َ‬
       ‫َ‬  ‫َ‬        ‫َ‬                 ‫ُ‬    ‫َ‬
  ‫تين جيهابين ڪون هور ن ڪوچ ِي، بين جيهي لک تينون،‬‫َ‬
 ‫”بيڪس“ دي سڌ ُاس ڪون هوسي، جذبا جان جگر جنهن نون.‬

                      ‫(96)‬
           ‫َِ‬
          ‫آسا ڳِي رام ڪي، ٻي سڀ آسا ٻن،‬
                           ‫ِ‬
      ‫”بيڪس“ بِرهون بِن، ڪڏهن ن رسي رام ي.‬

                         ‫(26)‬
        ‫سجن بِڇڙا ڪب بلي، ”بيڪس“ بيٺا ر ،‬
        ‫جو ڪجه ليا لوح دل ۾، پاَءڻ پيا سو،‬
                      ‫ُ‬
   ‫ڪس ڪون ڪجه ن ڪهو، جا هو دي سا هو رهي.‬

                         ‫(26)‬
                 ‫ُ ُ‬
   ‫هِير ڪنون تدبير گئي، جڏان ڏيييس ر رانجهن دا،‬
      ‫نجهلي آڻ َ ڄايس در ُاتي، بوهيس باهي بن دا،‬
                   ‫ُ‬
    ‫”بيڪس“ بي ر اه دي در ُاتي، بوهيس باهي بن دا.‬
          ‫َ‬
                             ‫(16)‬
        ‫پار درياهان، رانجهن ساچين، نجهلي يار َ ڄندا،‬
                 ‫َ‬                ‫َ‬
           ‫بسڪينان دي دل ڦساڪر، پِڇي آپ ڳ يندا،‬
      ‫”بيڪس“ بي ر اهان دي اڳون، زار ن زار ر چيندا.‬

                            ‫(56)‬
            ‫شاهن،اه سيالين ، شودون دا سڏايا،‬
                                      ‫ِ‬
      ‫ا ب ت ت هَءاري دا آها، پر درد ڪنهين سبڪايا،‬
                             ‫ُ‬
          ‫شاهي اپني سوَء آ ڪر هه، رنگ ڳڀوک لگايا،‬
    ‫”بيڪس“ دل دا س نهين ڪو، جو دسوت دل هايا.‬

                              ‫(11)‬
                                  ‫َ‬
 ‫’بي ‘ بل ن ڏيندا ُانهان واشوان نون، جو ڦٽ فرا دي دڪندي دڪندي دڪ گئي،‬
         ‫ِ‬     ‫ِ‬        ‫ِ‬
                                    ‫ُ‬      ‫َ‬
‫باس دليان ب، ادان بنگندا، تسان ڪ ندي ڪ ندي ڪ، گئي،‬            ‫ِ‬
                               ‫ُ‬
   ‫اسان آ يا ڪجه يار رهاچيسين، پر تسان نون ت ندي ت ندي ت، گئي،‬
           ‫َ‬     ‫َ‬    ‫َ‬
    ‫”بيڪس“ بيوس ڪيا ڪري، جو دل نوادي ڦوندي ڦوندي ڦٽ گئي.‬

                         ‫(41)‬
          ‫ُ‬     ‫َ‬
      ‫گه ي گهنٿي،‬     ‫ڪيهي ڏ هون، يار پيارا، بنهن‬
       ‫ُ‬          ‫َ‬ ‫َ‬                       ‫َ‬
  ‫در تساڏا ڪڏان ن سوَءيسون، تودي لک لک ڏيون بنٿي،‬‫ُ‬
    ‫ُ‬
‫ڪن ي.‬         ‫َ‬               ‫َ‬
            ‫”بيڪس“ دا س ڪوچي ن دليسان، جو پئي ڪلي‬

                           ‫(61)‬
                       ‫َ‬
       ‫دل س ڻان دي س ت گهڻيري، ڪنون پٿر ڪالي،‬
                    ‫َ‬
           ‫لِييا انگ الس ي اال، هرڪو ٻيٺا پالي،‬
                  ‫َ‬           ‫َ‬
    ‫س ڪنهين دا ڪوچي ن دليندا، ڪون ليي نون ٽالي،‬
     ‫شيخ نعان جيسي سالڪ نون، بره ڪي ي بيحالي،‬
   ‫”بيڪس“ يچارا ڪيا ڪري، جو و،ق گهڻي گهر ڳالي.‬
                       ‫(11)‬
                     ‫ُ َ‬
         ‫وسق دي دنلي باريا، ڳ ڳيان سڀ ايان،‬
           ‫ُ‬
‫دل بسڪينان ڪون ديد ڪراڪي، سر گيس ڪ ڪايان،‬
     ‫”بيڪس“ بيوس ديد پياچين، و،ق وجب سر آيان.‬




                 ‫فارسي ڪالم‬


                        ‫غَءل‬

                         ‫(4)‬

                                  ‫ۡ‬
      ‫ز د، ِ نادص نگران بهر الت پدا افظ،‬  ‫ِ‬
                              ‫ّ‬
      ‫جوالت را بهر طوري بحود بدهفي افظ.‬
              ‫ش‬
     ‫لب لع ِ تراب،ڪين زلف ونلر ف،ان ڪان اند،‬‫ُ‬   ‫ِ‬
                                    ‫ۡ‬
       ‫بهر جايت شہ بردان ولي الورتضي افظ.‬
                  ‫ش‬                     ‫ِ‬
       ‫ددک سر دون پوبان شو،اد ڪجا زبيد،‬
         ‫بر ي آف ابت باد َ سن الوج لي افظ.‬
                    ‫ش‬                         ‫ُ‬
     ‫ترا پالي ڪہ دربان است اي بهر شہ جانان،‬
                ‫ِ‬
     ‫دہ جا جلري بي باشد، ُ سين ڪربال افظ.‬
                        ‫ِ‬
                                ‫ّ‬
      ‫بدابي ”بيڪس“ بسڪين بَءير پاي تو بادا،‬
                      ‫ِ‬               ‫ِ‬
                          ‫ِ َ‬
      ‫ب د،وش نِ ددم داچ شہ زين العلا افظ.‬
                        ‫(6)‬
    ‫ضياي ر ي زيلا را بهر ايت پدا افظ،‬   ‫ُ‬
                    ‫ّ‬
    ‫جوال بي بثالت را بحود بدهفي افظ.‬
             ‫ش‬                              ‫ِ‬
      ‫ُ‬
   ‫ترا گيسو سيہ فابي ڪہ ب،ڪين جعد ونلر بو،‬
        ‫لب لع ِ ترا بادا ولي الورتضي افظ.‬
               ‫ش‬                                ‫ِ‬
   ‫ڪہ سي اره بن بدحف بيلاشد،‬         ‫در دندانۡ‬      ‫ُِ‬
  ‫د گوهر بحر بعني را ڪہ َسن الوج لي افظ.‬
           ‫ش‬                ‫ش‬    ‫ِ‬
 ‫بهار سن گل،ن را ڪہ هر دم تازه تر باشد،‬   ‫ِ‬       ‫ِ‬
    ‫ز آسيب پَءان باد ُ سين ڪربال افظ.‬
                  ‫ِ‬                   ‫ِ‬
 ‫سر َ دابت ترا بثلي ڪہ در جنّت نلاشد ه ،‬
     ‫س ن آب ياک را بود زين العلا افظ.‬
                                   ‫ِ‬
   ‫غالم بارگہ ”بيڪس“ بدابي باد در پايت،‬       ‫ِ‬
                      ‫َ‬
  ‫فويرم شايق واشق بود ’بيدل‘ ترا افظ.‬

                             ‫(1)‬
     ‫گداي بر درک، ’بيدل‘! ونايت سازبار و،ق،‬
    ‫ڪہ طالب درد بي باس غالم ورضدار و،ق.‬
                   ‫ِ‬
                         ‫ۡ‬
       ‫در افگن آتش و،ق بسوزان باسوا او را،‬
                                     ‫ِ‬
 ‫ڪہ پربن پاطرم گردد فا افي ز نار و،ق.‬
             ‫ِ‬
                           ‫ۡ‬
 ‫شو ِ پود گردان دل ديوان از بس ي،‬          ‫بہ ذ‬
‫ر َ د هس ي زبن بير ن دو افر زي تو نار و،ق.‬
           ‫ِ‬
                              ‫ّ‬
      ‫بہ بحلوبي غالم بحود، فوير برغِ الهوتي،‬
                       ‫ِ‬
                                   ‫ّ‬
   ‫بہ داضي پير بحود بست بجذ ب پوار و،ق.‬
                 ‫ِ‬   ‫ِ‬
   ‫سگي درگاهي تو ”بيڪس“ هوي نالد ز هس يء پود،‬
  ‫ڪنش بي ود زپور پود يہ بر ا را ي دار و،ق.‬
               ‫ِ‬                 ‫ِ‬

                  ‫(1)‬
                      ‫ۡ‬
 ‫ڪايت الت هجران، تو بي داني بي دان ،‬
                            ‫ِ‬
                    ‫ۡ‬
‫شڪايت شوپيء د،وان، توبي داني بي دان .‬
                             ‫ۡ‬
‫بود يادک ڪہ پيش از اين انيس هودب بودي،‬
 ‫در ُاف اد از پوي،ان، تو بي داني بي دان .‬
                                 ‫ۡ‬
         ‫رديب راهَءن آبد وَءيَء دربيان با تو،‬
                  ‫ِ‬                                      ‫ِ‬
    ‫، تو بي داني بي دان .‬            ‫بود اتش سور جا آنۡ‬    ‫َ‬
                       ‫ۡ‬
   ‫پدايا بر سر تيغ شياطين زن ڪہ بن بين .‬
                                     ‫ۡ‬
   ‫ربوده را ت دل جان، تو بي داني بي دان .‬            ‫ِ‬
   ‫گدازي سوز با سازي بود و،ق تو جانلازي،‬
                    ‫ِ‬
                                       ‫ۡ‬
   ‫بن از ناز تو ناالن، تو بي داني بي دان .‬             ‫ِ‬
                         ‫ِ‬                 ‫ُ‬
          ‫بہ بازار بوا بردم ب اع بن فناچي را،‬      ‫ِ‬
                                         ‫ۡ‬
    ‫شده تجههّار آن جانان، تو بي داني بي دان .‬    ‫ۡ‬
       ‫ۡ‬
      ‫بہ درگاهِ شہ ’بيدل‘، بن از فرد ت ناالن،‬  ‫ِ‬
                                   ‫ۡ‬
  ‫ز شابت بد رديب آن، تو بي داني بي دان .‬     ‫ِ‬
    ‫پدارا ساو ي با ”بيڪس“ بسڪين ب، ادي،‬
                           ‫ِ‬
                               ‫ۡ‬
 ‫شراب ل ت نوشان، تو بي داني بي دان .‬                         ‫ِ‬

                        ‫(9)‬
             ‫ُ‬
        ‫سادي! بهار آبد، رنگين للاس ڪن،‬
           ‫ُ‬     ‫َ‬
      ‫بي لع فام ب ،ا، دک اساس ڪن.‬          ‫َ‬
       ‫اجي بہ بڪههّہ رف ہ، با بل الي ابر ،‬
      ‫بر دل پداچي بنَءل پوي،ت دياس ڪن.‬
       ‫د ش د ال جان در پواب گفت رف ہ،‬
                                   ‫ِ‬
     ‫ن.‬  ‫پواهي شوي تو هودم انفاس پاس ڪُ‬
               ‫ُ‬
      ‫ا وال وفيان را از دم طنلور پرسي،‬ ‫ِ‬
    ‫بازار ُ سن گرم است، بر دل دياس ڪن.‬   ‫ِ‬
    ‫وفيان اند،‬       ‫در داره سوي دک ب، ا‬
    ‫”بيڪس“ غالم پود را بعني شناس ڪن.‬
                   ‫ش‬             ‫ِ‬

                             ‫(2)‬
        ‫بن نعره انا الحق دبدم زن بسوزي،‬
    ‫بن ڪوس ذاک بهلق دبدم زن بسوزي.‬
                               ‫ِ‬
      ‫سلهان بلڪ والي بيرنگ يي ن،ان ،‬
                                   ‫ِ‬       ‫ِ‬
        ‫طل ِ پداي اوظ دبدم زن بسوزي.‬
          ‫شهلاز ههه آشيانہ، الهوک البڪان ،‬
        ‫آ از ”بن پداي “ دبدم زن بسوزي.‬
                                     ‫ِ ِ‬
  ‫بن تحت فو هس ، بوجود زير باال،‬
                             ‫َ‬
       ‫طنلور و،ق وال دبدم زن بسوزي.‬
                                 ‫ِ‬       ‫ِ‬
       ‫اندر جهان بي،ڪ ڪردم بهان ’بيدل‘،‬
   ‫”بيڪس“ نواره دک دبدم زن بسوزي.‬
                         ‫(2)‬
   ‫ربَء سري فه ، اي دل، از ه ِ پود باز آ،‬    ‫ِ ِّ‬
                 ‫ِ ُ‬
             ‫تا بيابِي ر شني از آتش بدام.‬
                                      ‫َ ۡ ُ َۡ ُ‬
   ‫”نحن ادرب“ گفت بارا ا ست از پود ز ر شو،‬
       ‫طاللا، تا تو بنوشي بي ال الل فام.‬
                  ‫ِ‬
   ‫بحو شو در باهر چي، گر بجازي واشوي،‬
     ‫تاڪہ بردارند پرده از دست شو نيڪنام.‬
      ‫نيڪنابي نام دارد، هست بدنابي بسي،‬
‫نيڪنابي دار ڪههُّن بدنام شو اي د ست ڪام.‬
  ‫ِ بولي، با هردم رند و،ق،‬
           ‫ِ‬               ‫ش‬         ‫گر تو طللي‬
                    ‫ۡ‬
   ‫ب،رب دک گَءين هند ان را رام رام.‬           ‫ِ‬
 ‫”بيڪس“ اندر جو جذبہ و،ق پو باشد لي،‬
      ‫ود و، گر بويرد در ت،و سن رام‬     ‫ِ‬




                ‫ختم شد‬
                 ‫ُ‬

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Stats:
views:50
posted:1/16/2013
language:
pages:141
Description: Sufi Books from Persian, Sindhi and Urdu Lterature