Яруу сэтгэгч сонин №30

Document Sample
Яруу сэтгэгч сонин №30 Powered By Docstoc
					1

2008/12 (30)

ÈÕ ÇÀÑÀÃ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ õàìòðàí á¿òýýâ
14 õîíîã òóòàì
Íîì Õýâëýë Ëåêö Ñóðãàëò

¿íý 500¥
“Õºãæèë” õ¿íèé õºãæëèéí êëóá Ǻâëºãºº

2008/12ñàð ¹12 (30)
Ìýäëýãèéí áàíê www.yaruus.amjilt.com

YÍÄÝÑÍÈÉ ÒYYÕ ÑΨËÛÍ ÒÝÐÃYYËÝÕ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ
Ðåäàêöèéí çóðâàñ
ªºðèé㺺 õ¿íäýòãýäýã, ººðèéíõºº ¿íý öýíèéã ìýäðýã÷ ýðõýìñýã óíøèã÷èääàà øèíý îíäîî ÿðóóãààð ñýòãýæ, ÿðóóõàí ìýäðýìæýýð õºãëºãäºæ, ÿðóóõàí õàéðààð õºòëºãäºæ, ÿðóó òàíñàãààð áóðàì õèéæ, ÿðóóõàí ¿ãýýð óðàì õèéæ ÿðóóõàí àìüäðàõûã õ¿ñýí åðººå. Õàðèí õ¿íèé õºãæëèéã äýýäëýã÷ õàìòðàí àæèëëàã÷ áàéãóóëëàãóóääàà øèíý îíäîî ÿðóó ñàíààãààð æèã¿¿ð õèéæ, ÿðóó ñàéõíààð çàð÷èì õèéæ ÿðóó àëäàðàà áàäðóóëàõûã õ¿ñýí åðººå!

1-ð óëèðëûí çàõèàëãà îðîí äàÿàð ÿâàãäàæ áàéíà
Óëèðàëä 6 äóãààð ãàðàõààð áîëæ

Çàõèàëãûí ¿íý 3000

òºã áîëëîî

Ýðõëýã÷ Æ.Ëóâñàíäîðæ

Ìîíãîë øóóäàí 322049 Óëààíáààòàð øóóäàí 70127027

ÕªÃÆÈË
ÕYÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉÍ ÊËÓÁ

à ժÃÆÈÖ ÒÝÉ ÕªÃÆÈË
Ìàíàé êëóáò:

ªªÅ

ªäºð á¿ð:
07:3011:0014:0017:0020:0008.30 “ªã뺺íèé ýð÷ õ¿÷” ýìýãòýé÷¿¿äèéí óóëçàëò 13:30 (3- 5) íàñíûõàíä çîðèóëñàí “Õºãæ¿¿ëýõ” õºòºëáºð 17:00 Çàëóó÷óóäàä çîðèóëñàí ÷ºëººò õºòºëáºð¿¿ä (íýýëòòýé) 20:00 Õóâü õ¿íèé ¿íäñýí óð ÷àäâàðûí ñóðãàëò 21:00 ׺뺺ò õýëýëö¿¿ëýã, ìýòãýëöýýí, èëòãýë

Øèíý òàíèë, ÷ºëººò ÿðèëöëàãà, óóëçàëò, íîì, ìýäýýëëèéí ¿éë÷èëãýý, êèíî, õºãæèì, òîãëîîì, ñóðãàëò, çºâëºãºº ã.ì-ýýð ÷ºëººò öàãàà çºâ áîëîâñîí ºíãºð¿¿ëæ, ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæòîé.

Õóâü õ¿íèé ¿íäñýí óð ÷àäâàðûí ñóðãàëò
1. Îþóí óõààí, ñýòãýëãýýíèé ÷àäâàð - Òàðõèíû òóõàé - Ñýòãýëãýýíèé ¿íäýñ - Ìýäýýëëèéã àøèãëàõ ÷àäâàð - Ñóðàëöàõ, ñóäëàõ ÷àäâàð - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý - Ýåðýã ñýòãýëãýý 2. Ñýòãýëç¿éãýý óäèðäàõ ÷àäâàð - Ñýòãýëèéí õ¿÷ - Ìýäðýìæýý õºãæ¿¿ëýõ íü - Ñýòãýëç¿éí íºëººëºë - Òºñººëºë, ìºðººäºë - Àéäàñ áà èòãýë - Çàí àðàíøèí, ººð÷ëºëò 3. Ýð¿¿ë àæ òºðºõ ÷àäâàð - Ýð¿¿ë àìüäðàõ õýâ ìàÿã, õýìíýë - Ǻâ çîõèñòîé õîîëëîëò - Ñòðåññ ìåíåæìåíò - Àæèë, àìðàëò - Ýíåðãèéí ýõ ¿¿ñâýð¿¿ä 4. Õàðèëöààíû ÷àäâàð - Õàðèëöààíû ñýòãýëç¿éí ¿íäýñ - Õàðèëöààíä òóëãàðàõ áýðõøýýë - Õàðèëöàõ àðãà áàðèë - Õàðèëöààíû õ¿ðýýëýë, íºëººëºë - Áàãààð àæèëëàõ ÷àäâàð 5. ªºðèé㺺 óäèðäàõ ÷àäâàð - ªºðèé㺺 òàíèõ íü - ªºðèé㺺 èëýðõèéëýõ ÷àäâàð (áè÷èã, ¿ã) - ªºðèé㺺 çîõèîí áàéãóóëàõ ÷àäâàð - Õàíäëàãà - Ìóó çóðøèëàà ººð÷ëºõ íü - Àìüäðàëûí ¿íý öýíý - Çîðèëãî, òºëºâëºãºº

àõ èãä àâ ðò ò ãæ¿¿ëíý á¿ õº õ¿í íû ðóóäûã Ñóðãàëòûí õýëáýð: Õýëýëö¿¿ëýã, ìýòãýëöýýí, òîãëîîì, ñîðèë, òóðøèëò, âèäåî, àóäèî õè÷ýýë çóó äâà Õóãàöàà: Äàâàà- Áÿìáà ãàðèãóóäàä 17:00- 20:00 (Íèéò 24 öàã) 1-ð 2 ÷à Õààíà: Ä.Íàöàãäîðæèéí íýðýìæèò Õîòûí Òºâ Íîìûí ñàí, 2-ð äàâõàð í óð ý Óòàñ: 99278174, 99158825, 96709937 ¿íäñ E-mail: luka_itgel@yahoo.com, nyamaa_71@yahoo.com

ÕYÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉà ÄÝÌÆÈÃ× FM
Òóí óäàõã¿é... Á¿õ ìýäýýëëèéã ãàçàð äýýðýýñ íü
Óòàñ: 7011-4440, 9666-4440 E-mail: jagaa_58@yahoo.com Õàÿã: Ñî¸ëûí òºâ ºð㺺 402 òîîò

ÕYÍÈÉ YÍÝÒ ÇYÉË

2008/12 (30)

2

Òýðã¿¿í ºã¿¿ëýë

Áàãø

Ìîíãîë óëñûí èðãýí Ö.Äýìáýðýë

ÀÕÛÍ ÇÀÕÈÀÑ
Àéëûí áàãàíà, íî¸í íóðóó ãýãääýã ýð÷¿¿äèéí òóõàé Àð÷ààòàé ýð õ¿í áàéõ òóõàé
Y¿íèé àðä òîì óõààí áóé. Ýíý óõààíûã àëäàæ òààðàõã¿é ýý. Ýä¿ãýý ìàíàé çàëóóñ ìîíãîë ºðõ ãýðèéí íàíäèí ºâ óëàìæëàëàà ñ¿ðõèé ìàðòàõ àÿñòàé áîëîâ. Y¿íä àõìàäóóä ÷ áóðóóòàé. Àõìàäóóä íü ñóóäëàà îëîõã¿é áîëîõîîð çàëóó÷óóä íü ã¿éäëýý îëîõã¿é áàéíà. Àõìàä, çàëóó ¿åèéí õîîðîíä àíãàë çààã ¿¿ñëýý. Ýíý òóí àþóëòàé. Ǻíä íü îðõèñîí çàëóóñ þó ÷ áîëæ ºñ÷ ìýäíý, á¿òýýã÷ áîëîõîîñîî ºìíº íóðààã÷ áîëîõ âèé. Áèäýíä õèéõ àæèë ìºí ÷ èõ áàéíà äàà. Áè âýýð ýíý óäàà ñàéí ìýäýõ àõààðàà òºëººë¿¿ëæ ìîíãîë ýð õ¿íèé íýã òàëûã ¿ãýýð çóðúÿ ãýæ áîäîâ, ñýäýâ íü “... Äýìáýðýë ýý ÷è àéìàãòàà ìàòåìàòèêèéí îëèìïèàäàä õî¸ðò îðñîí ãýýä ë áàÿðëààä áàéõ þì, óã íü ÷èíèé ºìíº íýã õ¿¿õýä áàéíà ø¿¿ äýý, àõ íü ÷àìàéã àéìàãòàà ò¿ð¿¿ëáýë ìºí ÷ èõ áàÿðëàíà äàà, áè ººðºº ò¿ð¿¿ëñíýýñ ÷ èë¿¿ áàÿðëàíà, àõ íü 12-òîéäîî ÷àìàéã ¿¿ðýõ ãýæ 4 ä¿ãýýð àíãèàñàà ãàðààã¿é áîë óëñàä ò¿ð¿¿ëýõ ÷ áàéñàí áàéæ ìàãàä ...” Îí÷èéã íü îëæ õýëñýí öººí ¿ã ñýòãýëä òýð öàãèéíõàà ä¿ðýýð õîíîãøèí ¿ëäæýý. Áè ýä¿ãýý ýíý ¿ãèéã, õýëæ áàéñàí òýð ìº÷èéã ÿã ä¿ðñëýí õàðæ áàéíà. Àõ õîéìîðò, ýýæ çóóõíû äýðãýä, áè áîîâ ë èäýæ áàéñàí äàà ... Ò¿¿íýýñ õîéø áè òîãëîõîî áàãàñãàâ, ìýðèéäýã áîëëîî, ãóðâàí æèë àõ áèä õî¸ð îëèìïèàäàä áýëòãýâ, òîîíû ñàéí íîìûã õîòîîñ íàä ðóó îëæ ÿâóóëàõ àæëûã Óíäàà õèéíý, ÿâóóëñàí íîìûã ººðèéí áîëãîõ àæëûã áè õèéíý, ¿ð ä¿í íü 1972 îíä ãàð÷, Óíäàà ìààíü óëñûí 8 äóãààð îëèìïèàäûí àâàðãà áîëæ áàéëàà. Àëáàí áàðèìòààð Äýìáýðýë ãýõ áîëîâ÷ óã ÷àíàðòàà àõ ìààíü ò¿ð¿¿ëñýí þì ø¿¿ äýý. Àõûí ñóðãààëü àëò áóþó. 4. 1971 îíû çóí ìàíàéä íóòãèéí õýäýí õ¿í èðæ, áèä õàìòðàí õºçºð òîãëîëîî. Õî¸ð òàë áîëæ, ýõëýýä ìàíàé òàë “Èëæèã” áîëîâ, áè áàãèéí àõëàã÷ íü, õîæñîí çàëóóñ èëæãýý óíàíà, àõëàã÷èéã íü öºìººðºº óíàíà ãýýä íàìàéã áààõàí áààëëàà, ä¿¿ õ¿¿õýä ãýæ òýãæ ë äýý. Äàðàà íü ìàíàé áàã ãóðâàí óäàà íºãººä¿¿ëèéãýý “Èëæèã” áîëãîâ, áè ÷ ¸ñòîé õàðèóãàà àâëàà äàà, òýäãýýð àõ íàðûí òîëãîé äýýð íü ñóóõ, òýäíèéã õýâò¿¿ëýõ ãýõ÷èëýí ... Õ¿ì¿¿ñ ÿâñíû äàðàà Óíäàà “×è õîæèãäñîíûõîî õàðèóã àâíà ãýæ ººðèéí äóðààðàà õýòýðõèé äýãã¿éòëýý. Óã íü ÷è òýäíèéã äóóðàéãààã¿é áîë ¸ñòîé õàðèóãàà àâàõ áàéñàí äàà. Çàðèì ¿åä õ¿ëýýæ ñóð, äóóã¿é áàéæ ñóð. Õ¿í á¿õíèéã äóóðàéõ àëáàã¿é, ººðººñºº èë¿¿ õ¿íèéã ë äóóðàéæ áàé. ×è ºíººäºð îþóíû õóâüä òýäãýýð õ¿ì¿¿ñýýñ èë¿¿ ÷ ãýëýý õ¿ì¿¿æèë óõàìñðûí õóâüä àäèë ãýäãýý õàðóóëëàà. ªºðèéíõºº ñýâèéã äàð ...” ãýæ õýëñýí äýý. Òýð öàãààñ õîéø áè àëèâààä õÿíóóð õàíäàõ ãýæ îðîëääîã áîëñîí áºë㺺. Àõûí çàõèàñ àìüäðàëä õýðýãòýé. 5. Àõ ìààíü 50 ãàð÷, áè 40 ø¿ðãýëýý, ìèíèé àìüäðàë àõóé æèãäðýâ. Y¿íä Óíäààãèéí õóâü íýìýð îíöãîé èõ. 1995 îíû ºâºë þì äàãàà, ä¿¿ íü àõäàà öàãààí ñàðààð î÷èæ çîëãîëîî, øºíº îðîéòòîë õî¸óë õýñýã ÿðèâ. Àõ ìààíü “Ä¿¿ ìèíü ÷èíèé ¿ñýíä ñîð ñóóõ íü ýý, èõ óíøñàíààð ýðò áóóðàëòàæ áàéãàà áèç. Àæèë àìðàëòàà çîõèöóóëæ ñóð, ÷àìàéã ìàãòàõ äýâýðãýõ õ¿í îëîí áèé. Õ¿í ÷èíü õ¿íýýð ñàéí, ìóó õýë¿¿ëýõ ãýæ àìüäàðäàãã¿é þì ø¿¿, ¿ã áîë ¿ã, ¿ã îëîí ÿíç, õ¿íèéã ñàéí ÿâàõàä, ìºíãºòýé ÷èíýýëýã áàéõàä îéðòîõ, çóñàðäàõ õ¿í îëîí, ÿäðàõààð òýä õîëäîîä ë ÿâ÷èõíà, àõ íü ìýäíýý. ßëàíãóÿà õ¿¿õí¿¿ä, ýìñ îõèäòîé çóóðàëäàæ áîëîõã¿é, íýðä, áèåä, àæèëä õàëòàé, áàñ ìºíãºíä ÷..., õ¿íèé õ¿í ãýäýã óãààñàà ë õ¿íèéõ áàéäàã. Èë¿¿ þì èë¿¿ ë áàéäàã þì ø¿¿ ä¿¿ ìèíü ...” Y¿íèéã áè ìºðäñººð ýä¿ãýý íàñ 50 ãàðëàà. Àõ ìààíü àðãàëä ÿâæýý. Àõ ìààíü õîë îäñîí ÷ ãýëýý çàõèàñ ¿ã íü çàìûí ãýðýë áîëñîîð... 6. Ýíý ìýòýýð ¿ðãýëæë¿¿ëýýä áàéâàë “Àõûí çàõèàñ” ¿ë òàñàðíà. Ýð÷¿¿ä ýý! Òà íàð ä¿¿òýé áîë ìèíèé àõ øèã àõ áàéãààðàé... Ýð÷¿¿ä ýý! Òà íàð ààâ áîë òîì õ¿¿ãýý ìèíèé àõ øèã ñàéí àõ áîëãîîðîé... Ýð÷¿¿ä ýý! Òà íàð àõòàé áîë àõûíõàà çàõèàñûã ¿ð à÷ íàðòàà äàìæóóë... Ýíý åðººë áàò îðøèã. Ìîíãîëûí óõààíò àõ- ýð÷¿¿äèéí ºëìèé áàò áàéã.

Àíãèéíõàà íýã õ¿¿ã ãóòëàà ºìñºõºä íü òóñàëñàí öýöýðëýãèéí áàãøèéí òóõàé òà äóóëñàí óó? Òýð õ¿¿ ãóòëàà ºìñºõ ãýæ áàãøààñàà òóñëàìæ ýðæýý. ¯íýõýýð ÷ ò¿¿íä òóñëàõààñ ººð àðãàã¿é áàéâ! Áàãø íü ò¿ëõýýä, õ¿¿ òàòààä ë, õºë íü áÿöõàí ãóòàëä îðîõ øèíæã¿é ýý. Ýöýñò íü, íºãºº ºðººñíèéã íü àðàé ãýæ ºìñãºñºí áàãøèéí õºëñ á¿ð öóòãàæýý. “Áàãø àà, áè ãóòëàà áóðóó õàðóóëààä ºìñ÷èõñºí áàéíà ø¿¿ äýý” ãýæ õ¿¿ã õýëýõýä áàãø çîëòîé ë óéë÷èõñàíã¿é. Íýýðýý ÷ òèéì áàéëàà. Ãóòàë ÷àíãààæ òàéëàõ íü ºìñºõººñ èë¿¿ àìàð áàéñàíã¿é. Áàãø àðàéõèéí áèåý áàðüæ, äàõèí õ¿¿ãèéí ãóòëûã òàéëààä ýíý óäààä çºâ õàðóóëæ ºìñãºâ. Ãýòýë õ¿¿: - Ýíý ÷èíü ìèíèé ãóòàë áèø ýý ãýâ. - ×è òýãýýä ÿàãààä õýëýýã¿é þì áý? ãýæ í¿¿ðýí äýýð íü îðèëìîîð ñàíàãäñàí áîëîâ÷ áàãø õýëýý õàçààä õ¿¿ãèéí õºëíººñ òààðààã¿é ãóòëûã òàéëàõàä òóñëàí äàõèí òàòàæ ÷àíãààæ ãàðàâ. Òýãòýë, ãóòëûã íü òàéëàíãóóò õ¿¿: - Ýíý ÷èíü ìàíàé ä¿¿ãèéí ãóòàë þì àà. Ýýæ ìààíü íàìàéã ºìñ ãýñýí þì ãýæýý. Áàãø óéëàõ, èíýýõèéí àëèíàà ÷ ìýäýõýý áàéæýý. Ãýâ÷, òýð àðàé ãýæ õ¿÷ëýí ñàéõàí ñýòãýëýý øàâõàæ õ¿¿ãèéí õºëºíä äàõèàä ë ºíººõ ¿éëòýé ãóòëûã ÷èõýõ ãýæ ¿çýæ òàðàâ. Ýöýñò íü, õ¿¿ã ãàäóóð õóâöñàà ºìñºõºä íü òóñàëæ áàéõäàà: - Çà, áýýëèé ÷èíü õààíà áàéíà? ãýæ àñóóõàä õ¿¿: - Áè áýýëèéãýý ãóòëûíõàà óðä òàëä ÷èõ÷èõñýí ãýæýý.

Ýä¿ãýý Àðä ò¿ìíèé äóíä, áàñ òºðèéí ¿çýë íîìëîëä Ýð õ¿íèéã çºâõºí “áóó àãññàí öýðýã”, “íîõîéä áàðüäàã ìîä” ãýæ îéëãîõ ÿâäàë ýëáýã òààðíà. Ýíý áîë õ¿éòýí äàéíû ¿åòýéãýý õàìò

Ýðõëýã÷ Æ.Ëóâñàíäîðæ 99278174, luka_itgel@yahoo.com Åðºíõèé ìåíåæåð Æ.Õîðëîî 99158825, horloo_j@yahoo.com Ìåíåæåð Ð.Íÿìäàâàà 96709937, nyamaa_71@yahoo.com Á.Õàëèóí 99168934, lead_hanna@yahoo.com Á.Àëòàíãýðýë 88610610 Èäýâõèòýí ñóðâàëæëàã÷ Æ.Îþóíäàðü jocky_3ntoo_mylover@yahoo.com Ǻâëºõ ÍÑÌÒÕ-íû òýðã¿¿í Æ.Áýãçñ¿ðýí Ìîíãîë ñóäëàà÷ Á.Áàòçîðèã Îíëàéí ðåäàêö Á.Áàçàðõàíä buuya_0222@yahoo.com (Àâñòðè) Ñ.×óëóóí histoty_chuluun@yahoo.com (Àíãëè) Í.̺íõçóë zulaanaa513@yahoo.com (Ñîëîíãîñ) “ßðóó ñýòãýã÷” êëóáûí õ¿íäýò ãèø¿¿ä Ï.Íàðàíõ¿¿, À.ªëçèéñàéõàí, Î.Áóëãàíõàíãàé, Á.Áýëã¿òýé Ë . Ç î ë ç à ÿ à ,Á.Äàøõ¿¿, Ò.Æàâõëàí, Ý.Îäáàÿð, Ñ.Áàòñóóðü Ö-õóóäàñ: Ö-õóóäàñ http://www.acic.edu.mn/yaruusetgegch Õàÿã: Õàÿã Ä.Íàöàãäîðæèéí íýðýìæèò Óëààíáààòàð õîòûí òºâ íîìûí ñàí 8 òîîò, Ѻ¿ëèéí ãóäàìæ-7, ÓÁ 28 Èõ Çàñàã Èõ Ñóðãóóëèéí ñîíèíû çºâëºë Ïðîðåêòîð Ã.Ãàíáàäðàõ 88007059 I öîãöîëáîð õàðèóöñàí ã/ç Ì.Äàâààäîðæ 88007064 II öîãöîëáîð õàðèóöñàí ã/ç Ë.Ñ¿õáààòàð 88007038 Õýâëýë ìýäýýëëèéí òºëººëºã÷ Ä.Õóðö 99934118 Ìýäýýëëèéí àæèëòàí Á.Îäîíòóíãàëàã odnoo.1210@yahoo.com Ãýðýë çóðãèéí ñóðâàëæëàã÷ Ì.̺íõçóë 96656915
ÍÎÌÛÍ ÑÀÍ ÁÀ ÌÝÄÝÝËËÈÉÍ ÒÅÕÍÎËÎÃÈÉÍ ÕÎËÁÎÎ ýðõëýí ׺뺺ò õýâëýë ÑÕY-ä õýâëýâ

Óëñûí á¿ðòãýëèéí äóãààð 1536, Èíäåêñ 101536, ISSN 1995-0004 Ñîíèíû íýðèéã äóðüäàí íèéòýä ò¿ãýýõèéã çºâøººðíº

Ñîíèíû íàéçóóä
* * * * * * * * * * * “Äàéð Ýò¿ãýí” íèéãýìëýã “Ñýòãýëèéí òîëü” ñýòãýëç¿éí òºâ “VIP êëóá” ÒÁÁ Ð3 ðàäèî FM 100.9 “Ëàâàéí ýãøèã” ðàäèî FM 97.5 Çàíãèàòàé ðàäèî FM105.5 Äîòíî FM103.6 “Òºãñ ãàðö” ñàí Ìîíãîëûí Ëåêòîð òºâ “À÷” ÀÓÄÑ- ÎÝØÍèéãýìëýã Ïîëüø äàõü Ìîíãîë îþóòíû õîëáîî

* Óâñ àéìàã “Øèíý èðýýä¿é” öîãöîëáîð “ßðóó ñýòãýã÷” êëóá

òýðòýý àðä õîöîðñîí, õîöðîãäñîí îéëãîëò. Ìîíãîëä “Ýð õ¿í” ñóäëàëûã õºãæ¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áàéíà. Ýð õ¿éñòýé òºðºõ, Ýð õ¿í áîëîõûí õîîðîíä èõ çàé áèé. Ýöýã áîëîõ àìàðõààí, õàðèí Ààâ áàéõ ë àìàðã¿é. Äîðîî ä¿¿òýé á¿õýí àõ áîë÷èõã¿é. Àõ øèã Àõ áàéõ íü õàìãààñ ÷óõàë. Áàñ ñàéí ä¿¿ ãýæ áèé. Ààâ øèã ÀÀÂ, Àõ øèã ÀÕ, ä¿¿ øèã ÄYY. ÝÐ ÕYÍ ýíý ¿ã þóòàé õ¿íäýòãýëòýé ñîíñîãäîíî âý? Àæëûí õàòóóã ýð÷¿¿ä ë ¿¿ðäýã, àìü áèåý ¿ë õàéõðàí ýõ îðíûõîî òºëºº òýä ë ç¿òãýäýã. Ýð õ¿í àéë ãýðèéí ýçýí, óëñ îðíû ìèíü òóëãóóð áàãàíà. Ìîíãîë ýð õ¿í íóãàðøã¿é ÷àíàðòàé, õóãàðøã¿é íî¸í íóðóóòàé. Ìîíãîë ýð õ¿íèé îþóíû ÷àíàð, ¿éë õºäëºëèéã áàðàã ñóäàëñàíã¿é ºäèé õ¿ð÷ýý. Ýíý òóí ìóó. ªºðººð õýëáýë ýä¿ãýý õ¿¿õýä çàëóóñ ìààíü “ßìàð ýðèéã ýð õ¿í ãýõ âý?” ãýäýã äýýð áàðèìæàà áàãàòàé, õºäººãèéí õ¿¿õä¿¿ä “Òóíãàëàã òàìèð” çîõèîëûí Òºìºðººð, õîòûíõîí íü Èòãýëòýýð, ýðäýìòýä íü õ¿éñýýð Ìîíãîë ýð õ¿íèéã òºñººëæ áàéõ øèã. Èéì áàéæ òààðàõã¿é ýý. Õîò õºäººãèéí õîîðîíä ¿ë îéëãîëöîë ¿¿ñâýë ÿàíà, ... åð íü ¿¿ñ÷èõýýä áàéãàà þì áèø áèç! Ìîíãîë÷óóä áèä “Ýð õ¿í”-èéã çºíä íü õàÿñààð óäëàà. Ýð õ¿í ãýõýýð öààíà íü öýðýã ë õàðàãääàã, öýðãèéí áàÿð ãýõýýñ ýð÷¿¿äèéíõ ãýõã¿é, ãýòýë ýä¿ãýý óëñ îðíûã áóó àãññàí öýðýã õàìãààëàõààñàà èë¿¿òýé îþóí íü õºãæñºí ýðäýìò ýð õ¿í õàìãààëäàã áîëëîî. “Ýð õ¿í”èéã õýò æèæèãð¿¿ëæ, áóóíû íîõîé ìýò áîëãîñîí îí æèë¿¿ä àðä õîöîðëîî. Õàðàìñàëòàé íü áèäíèé îþóí ñýòãýõ¿é õóó÷íààðàà ... õ¿¿õí¿¿ä õ¿÷ òàìèðòàé áîëîîã¿é ÷ ãýëýý ººðòºº èòãýëòýé áîëæ áàéíà. Ýíý ñàéí. Ãýòýë ýð÷¿¿ä áèä ... Ìîíãîëä “Ýð õ¿í” ñóäëàë ¿ã¿éëýãäýæ áàéíà. Ýð õ¿í ñóäëàëûí õ¿ðýýíä “Ààâ” ñóäëàë, “Àõ” ñóäëàë, áàñ “Ä¿¿” ñóäëàë ãýæ áàéìààð... áèäíèé õîé÷ ¿å ýöýã áîëîõîî ìýääýã, Ààâ áîëîõîî ìýääýãã¿é áîëîõ âèé, òýä åð íü Àõ ãýæ ÿìàð õ¿í áàéäàãèéã ìýäýæ áàéãàà áîëîâ óó? Ìîíãîë ýðèéã ñóäëàâàë ìºí ÷ èõ þì ãàðíà äàà, áàéãàëèàñ çàÿàñàí áèëèã àâüÿàñ, ¿ã¿é ÿäàæ, õóãàðøã¿é íî¸í íóðóó ... ýíý áîë çºâõºí ýð õ¿íä çàÿàãäñàí îíöãîé ÷àíàð. Ýíý îíöãîé ÷àíàð ìàíàé ýð÷¿¿äýä ãîéä èõýýð äóòàãäàõ áîëîâ. Ìîíãîë÷óóä òîì õ¿¿äýý ãîéä íàéäíà. Ààâ õ¿í òîì õ¿¿ãýý èë¿¿òýé õàðæ, ãîë ýðõ ìýäëýý øèëæ¿¿ëæ, òîì õ¿¿ ä¿¿ íàðòàà ¿ëãýð áîëíî. Èíãýæ ààâààñ òîì õ¿¿ä, òîì õ¿¿ãýýñ ä¿¿ íàðò ãýõ÷èëýí ìîíãîë àéë ãýðèéí àìüäðàë ¿ðãýëæèëñýýð èðñýí óëàìæëàë áèé. Ýíý áîë çºâõºí óëàìæëàë òºäèé ç¿éë áèø.

áîë? Àõ íü ä¿¿ãýý õýðõýí ñóðãàäàã áîë
Äîðîî ä¿¿òýé “Ýð õ¿í”-èéã àõ ãýíý. Ãàçàð äýýð íàäàä çàÿàñàí ãàíö àõ ìààíü Óðòíàñàí áºë㺺, áèä Óíäàà ãýíý. Òýðýýð 1942 îíû ìîðü æèëòýí. Àõ õ¿íèéã õàðèóöëàãà äàãàíà, ÿëàíãóÿà òîì àõûí õóâüä ... ìèíèé àõ ¿¿íèéã ã¿í ìýäýðäýã, õýðýãæ¿¿ëäýã õ¿í áàéâ. Õýäýí æèøýý õýëüå, õ¿ì¿¿ñò, ÿëàíãóÿà àõ íàðò, áàñ ä¿¿ íàðò íü ÷ õýðýã áîëæ ìàãàä, ààâ íàðò ÷ õýðýãòýé, ó÷èð ãýâýë õ¿¿õäýý õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõýä íü. 1. Àõ ìààíü Çàâõàí ñóìûí áàãà ñóðãóóëèéã îíö òºãññºí, õºðø ªìíºãîâü ñóìûí äóíä ñóðãóóëüä äýâøèí ñóðàëöàõ ¸ñòîé áàéæ. Ãýòýë áè ãýäýã õ¿í ýýæèéí ãýäñýíä ... ÿäàæ ä¿í ºâºë ýýæ ìýíäýëíý, äºðâºí íàñòàé ãàíö îõèíòîé, àéë áàðààäàõ ýõ îõèí õî¸ðûí ò¿øèã òóëãóóð íü 12-òîé òîì õ¿¿, ÿàëòàé áèëýý, àõ ìààíü ñóðãóóëüä ÿâàõàà áîëèëîî, ... 1954 îíû ìîðèí æèëèéí ºìíº îí ñîëèãäîõ çààãààð ýýæ ìààíü ìýíäýëæýý. Õîæèì íàìàéã îþóòàí áîëäîã íàìàð àõ ìààíü “1955 îíû íýãä¿ãýýð ñàðûí 1-íèé ºã뺺 ýðò ýýæ íàìàéã äóóäëàà. “Óðòíàñààí, áîñîîðîé. ×è ýðýãòýé ä¿¿òýé áîëñîí ø¿¿. Àðãàë îðóóëààä ãàë ò¿ëýýðýé, ýýæ íü áîñîîä èíãýý ñààíà” ãýñýí ñýí. Îäîî ÷ àõàä íü òýð ºã뺺 õàðàãäñààð áàéíà, áè ¿íýõýýð áàÿðëàæ áèëýý. Ýýæýýñ ýðýãòýé ë ä¿¿ ãàðààñàé ãýæ äîòðîî èõýä õ¿ñýìæèëäýã áàéâ, áè ÿã òýð ìº÷èä òîì õ¿í áîë÷èõ øèã ñàíàãäñàíñàí...” õýìýýí õóó÷èëæ áèëýý. Ä¿¿ãýý îëîí óëñûí ìàòåìàòèêèéí îëèìïèàäàä ñàéí îðîëöëîî ãýæ óðàìøóóëæ áàéãàà íü òýðýý. 2. Àõ íýã ºäºð íàìàéã çýìëýâ. “×è íîì áàãà óíøèæ, èõ òîãëîæ áàéíà, óõààí ñóóõàä ÿàíà âý?, íîì äîòîð àìüäðàë áàéäàã, àìüäðàëûã çààâàë ººðèéí áèåýð òóóëæ áàéæ ìýäýõ àëáàã¿é, óõààíò ìýðãýäèéí íîì ñóðãààëèàð äàìæóóëàí èõèéã ìýäýæ áîëíî, ñàéí íîì óíø. Îðîñûí øèëäýã ðîìàíóóä áèé,... ¿¿íýýñ õîéø àõûíõàà ¿ãèéã ìàðòóóçàé, ìèíèé ä¿¿ àõûãàà áîäîîðîé, àõ íü õàðààä ë áàéãàà ø¿¿. Áè ä¿¿ ÷àìäàà ë íàéääàã õ¿í ø¿¿, òîãëîõîî áàãàñãààðàé ìèíèé ä¿¿” ãýýä äóõàí äýýð ìèíü ¿íñëýý. Áè ãýíýò óõààðàâ, óéëàâ, 14-òýé ë áàéæ äýý. “Áè àõòàé õ¿í, àõûíõàà ¿ãýíä îðíî ... íàéäâàðûã íü çààâàë áèåë¿¿ëíý ...” Ò¿¿íýýñ õîéø áè óðàí çîõèîëûí íîì óíøäàã áîëñîí äîî, îäîî ÷ óíøñààð áàéíà, ... àõûí çýìëýë ¿íýòýé. 3. Õîéòîí æèë íü õàâðûí íýã ºäºð õè÷ýýëýýñ èð÷èõýýä óíä óóæ áàéòàë Óíäàà

Ñîíèíòîé õîëáîîòîé ñàíàë õ¿ñýëò, õàìòðàí àæèëëàõ ñàíàë áîëîí íèéòë¿¿ëýõ ñîíèðõîëòîé á¿òýýëýý luka_itgel@yahoo.com õàÿãààð èëãýýíý ¿¿

3

2008/12 (30)

ÕYÍ ÕYÌYYÆÈÕYÉ

“Õ¿í áîëãîíî” ãýäýã èõ õÀÐÈÓÖËÀÃÀ
Íýã ë ìýäýõýä, ººðèé㺺 ìýäýöãýýñýí, áóñäûã ¿ë òîîìñîðëîñîí “òîì òîëãîéò” áîëñîí áàéäàã. Òýð ¿åä áèä íàñàíä õ¿ðñýí õ¿¿õäýý õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ãýæ õýð èõ ýíåðãèý áàðäàã áèëýý äýý? Õàðàìñàëòàé íü òýð ¿åä áèäíèé ¿ã ¿íýëýãäýõã¿é áóþó ¿íýä õ¿ðýõã¿é áîëñîí áàéäàã. Òýãâýë íîéð, õîîëîî õàñàí áàéæ, ººðèé㺺 ¿ë òîîí, ºãëººíººñ ¿äøèéí á¿ðèé áîëòîë ç¿òãýí áàéæ ºñãºñºí ¿ðñ ìààíü èðýýä¿éä ÿìàð õ¿í áîëæ, õýðõýí ÿàæ àìüäðàõ íü áèäíèé õè÷ýýë ç¿òãýëèéí ýöñèéí ¿ð ä¿í áèëýý. Áèä “¿ð ä¿í”-ã¿é àæèëëààä áàéñàí ãýæ ¿¿... Õýðõýí èë¿¿ ¿ð ä¿íä õ¿ðýõ âý? Õ¿¿õäèéí èðýýä¿éä ÿìàð “Õ¿ì¿í” áîëîõ íü ýõèéí óìàéä óðàã áèé áîëñíîîñ õîéøèõ 45 õîíîãèéí äàðàà áóþó áèåèéí ä¿ðñ ¿¿ññýí òýð ìº÷ººñ ýõýëäýã àæýý. “Ìàíäàõ íàðíû òóÿà” õýìýýõ ñóðãààëä: Àíõàí ýõèéí óìàéä áèåèéí ä¿ðñ îëñîí öàãò ìýðãýí ýõ íü áèå øàëòãààíòàé áîëîîä äàðóé õàæóóëàí àìðàõã¿é, äàëæèéí ñóóõã¿é, õýëáèéæ çîãñîõã¿é, íèéëýìæã¿é þìûã èäýõã¿é, îãòîëñîí íü òýãøã¿é áîë èäýõã¿é (áóðóó õýëáýð ä¿ðñòýé ç¿éë èäýõã¿é), ò¿øëýãòýé ñàíäàë òºâã¿é áîë ñóóõã¿é, í¿ä ìóó ºíãèéã ¿çýõã¿é, ÷èõ õóðüöàíãóé äóóã ñîíñîõã¿é, ºã뺺, ¿äýø óÿíãàò ø¿ëýãëýëèéã äóóäóóëàí òºâ ÷èã÷ õýðãèéã õýë¿¿ëýí ñîíñîæ ÿâáààñ õºâã¿¿í òºðººä áàéäàë òºëºâ òºâ, øóäàðãà, ýðäýì õ¿íýýñ èë¿¿ áîëìóé õýìýýæýý.

Èíòåðíýò àøèãëàí ìýäëýãýý ºðãºæ¿¿ëýõ íü Èíòåðíýò ãýäýã àãóó òîì ñ¿ëæýý áèäýíä àñàð èõ ìýäýýëëèéã ÷ºëººòýéãýýð àâàõ
áîëîìæèéã îëãîäîã. Èíòåðíýòýýð äàìæóóëàí ìýäëýã áîëîâñðîëîî ºðãºæ¿¿ëíý ãýäýã ñàéõàí ñàíàà. ñàéõàí ýõëýë áîëíî. Ãýâ÷ òà õààíààñ ÿàæ ýõëýõýý ìýäýõã¿é, íýìýëò ìýäýýëýëä òºëºõ ìºí㺠áàéõã¿é áàéãàà áîë ýíý çºâëºìæ òàíä òóñëàõ áîëíî.
îëæ àâàõààñ ãàäíà îëîí ñàéõàí õàìòëàãóóäûã òààëàõ áîëíî. ¯íýã¿é ìð3 äóóã Download.comýýñ òàòàæ àâ÷ áîëíî. Ìîíãîë äóóíóóäûí õóâüä www.amjilt.com, www.ontoli.com, www.horom.com, www.hehe.mn, www.mongolduu.com çýðýã âåáñéòóóäààñ òàòàõ áîëîìæòîé. Èõ ñóðãóóëü, 4. Îíëàéí õè÷ýýë. ñóðãóóëèóäûí ºðãºòãºëä íü ëåêö ìàòåðèàë íü ¿íýã¿é òàòàæ àâàõààð òàâèãäñàí áàéäàã. Ýíý íü òàíä ìýäëýãýý ºðãºæ¿¿ëýõýä àñàð èõ áîëîìæèéã îëãîæ áàéãàà áºãººä ººðèéí ìýðãýæëèéí äàãóóõ õè÷ýýë¿¿äèéã òàòàæ àâ÷ ñóäëàõ áîëîìæòîé. http://www.oculture.com/ 2006/10/university_podc.html ýíýõ¿¿ âåáñàéòûã ñîíèðõîæ ¿çýýðýé. ̺í òà èíòåðíýòýý𠺺ðèéí õàéëòûã õèéñýí ÷ áîëíî. ¿ç. 5. Áîëîâñðîëûí õîëáîãäîëòîé êèíî ¿ç Èõ ñóðãóóëèóä ººðñäèéí ëåêö, ìàòåðèàëàà òàòàæ àâàõàä çîðèóëæ âèäåî êèíî áîëãîí èíòåðíýòýä òàâèäàã áîëñîí. ̺í òà educational film ãýñýí õàéëòûã youtube, google-èéí âèäåî õàéëòààð õàéí øèíæëýõ óõààíû ìýäëýãèéã òàíü ºðãºæ¿¿ëýõ âèäåîã ¿íýã¿éãýýð ¿çýõ áîëîìæòîé. Äîîðõ âåá¿¿äèéã ñàíàë áîëãîæ áàéíà. http://www.filmannex.com/movie/film/, http://www.atomfilms.com/home.jsp 6. Ãàäààä õýë äýýð êèíî ¿ç. Àëèâàà îðíû ñî¸ë, õ¿ì¿¿ñ ãýýä îëîí ç¿éëñèéã ìýäýõýä òàíü õýë çàéëøã¿é õýðýã áîëíî. ªºðèéí ñîíèðõîë äýýð ¿íäýñëýí ìºí èðýýä¿é õýòýý òºëºâëºí òà ÿìàðâàà íýã ãàäààä õýë ñóäëàõ õýðýãòýé. Ñóäàëñàí õýë äýýðýý êèíî ¿çíý ãýäýã íýã òàëààðàà ìýäëýãò òàíü äóñàë íýìýð, ñýòãýëä òàíü òîðãîí ìýäðýìæ íýìíý. http:// www.word2word.com/coursead.html ýíýõ¿¿ âåáñàéòàä õýë ¿íýã¿é ñóðàõ áîëîìæòîé çî÷ëîîä ¿çýýðýé. Ǻâëºãºº: • Îíëàéíààð õàéëò õèé, òà þóã îëæ ìýäýæ áîëîõîî ìýäýõã¿é ø¿¿ äýý. Òà òºñººëæ ÷ áàéãààã¿é èõ ìýäëýãèéí äàëàéä óìáàõ ÷ þì áèë¿¿. • Wikipedia ãýõ ìýò âåáñàéòààð çî÷èëæ ìýäýýëë¿¿äèéã óíø õîëáîãäîõ âåáñàéòóóäààð àÿëààðàé. • Òºëºâëºãºº á¿õèé æàãñààëò ãàðãààðàé èíãýñíýýðýý òà ñóðãóóëü àæèëäàà ÷ áàñ àíõààðëàà õàíäóóëæ ÷àäàõ áîëíî. Áè÷ñýí: Ý.Õàëèóí

Åðòºíöºä õ¿í áîëæ òºðíº ãýäýã èõ õóâü çàÿà áîëîâ÷ õ¿íèéã ºñãºí õ¿ì¿¿æ¿¿ëæ “õ¿í áîëãîõ” íü ò¿¿íýýñ ÷ èõ õóâü çàÿà áèëýý. Æèíõýíý õ¿í ãýäýã áîë õ¿ì¿¿íëýã, õ¿ì¿¿íæñýí õýí á¿õíèéã õýëíý. Õ¿ì¿¿ñ áèä “Õ¿ì¿¿íëýã, õ¿ì¿¿íæñýí õ¿í” ºñãºæ ÷àäàæ áàéãàà áèë¿¿? Ýìýãòýé÷¿¿ä áèä ¿ðýý 9 ñàð òýýæ, áèåèéí çîâëîíã óìàðòàí òýñâýðëýæ, àìèíä õ¿ðòýë ºâäºí àëòàí ÿñíû çààäàë ñàëãàí áàéæ àëäðàé ¿ðèéíõýý ÷àñõèéí îðèëîõ äóóíààð ñýòãýë àìðàí, ¿ðèéí çóëàé ¿íýðëýäýã áèëýý. Èéíõ¿¿ àìü òàâèõ øàõàì áàéæ òºð¿¿ëñýí, áèäíèé ìàõ öóñíû òàñàðõàé áîëñîí ¿ð õ¿¿õä¿¿ä ìààíü õýðõýí ºñ÷ õ¿ì¿¿æèæ áàéãàà áèëýý... Áèä õ¿í òºð¿¿ëñýí áîëîâ÷ “õ¿í áîëãîæ” ÷àäàæ áàéãàà áèë ¿¿?

ÕªÃÆÈË-òýé Õºãæèö㺺å
Ãýðòýý ãàíö íýãýýðýý ýìýý, ºâºº áîëîí ààâ, ýýæòýéãýý ºñ÷ õ¿ì¿¿æèæ áóé õ¿¿õä¿¿ä ººðèéí õààí÷ëàëàà òîãòîîõ áóþó õýòýðõèé äóðààðàà àâèðëàõ, àæëààñ õîéø ñóóõ, çºð¿¿ä àâèðëàõ, ººð õ¿¿õä¿¿äèéí äóíä îðîõîîðîî è÷èìõèé, á¿ðýã, íýýëòòýé áóñ áàéõ, òîãëîîìîî õàðàìëàõ, íàéçàðõàã áóñ áàéõ ãýõ ìýò îëîí ñºðºã çàí ãàðãàäàã áà èðýýä¿éä èäýâõè ñàíàà÷ëàãàã¿é, ººðòºº èòãýëã¿é, áîëîõã¿é ç¿éëä áàéíãà ººðèé㺺 áóðóóòãàäàã, óäààí õºäºë㺺íòýé, õàðàì÷, õàìòà÷ áóñ, áóñäûã ñîíñäîãã¿é õ¿í áîëæ òºëºâøèõ ìàãàäëàë ºíäºð áàéäàã. Õ¿¿õäèéí õºãæèë 3-5 íàñàíä íü õàìãèéí îðãèë ¿åäýý õ¿ðòýë ÿâàãääàã áºãººä òýð ¿åä èðýýä¿éä ÿìàð õ¿í áàéõûí ¿íäýñ ñóóðü á¿ðýí òàâèãääàã. Îðîñûí íýðò ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ À.Ñ.Ìàêàðåíêî: “Õ¿¿õýä 5 õ¿ðòëýõ íàñàíäàà çºâ õ¿ì¿¿æëèéí 90%-èéã îëæ àâäàã” ãýæýý. Ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä 17 íàñòàé õ¿¿õäèéí ìýääýã á¿õ ç¿éëèéã 100% ãýæ ¿çâýë, ¿¿íèé 50%-èéã õ¿¿õýä 4- 5 íàñàíä ýçýìøèæ àâäàã àæýý. Õ¿¿õýä òîãëîíãîî, òýð òóñìàà îëóóëàà áàéõäàà áèå áèåýñýý ìàø èõ ç¿éëèéã ñóð÷, áèå áèåäýý ìýääýã ç¿éëýý çààæ ºãºõ ãýõ ìýò áóñàä õ¿¿õä¿¿äòýé õàðèëöàõ õàðèëöààíààñ ãàíöààðàà áàéñíààñ èë¿¿ èõ õºãæäºã áàéíà. Òèéìýýñ 3-5 íàñíû õ¿¿õä¿¿äèéã ÕªÃÆÈË êëóáòýé õàìò õºãæèõèéã óðüæ áàéíà. “Õºãæèë” êëóá. Õ¿¿õýä õºãæëèéí àëáà. Óòàñ: 99158825, E-mail: horloo_j@yahoo.com

Àëõìóóä: 1. Óíø. Íîì ãýäýã åðòºíöèéã õàðàõ öîíõ ãýäýã òýãâýë áèä èíòåðíýòýýð äàìæóóëàí òýð åðòºíöèéã õàðàõ áîëîìæòîé. Îíëàéíààð íîì óíøèõ áîëîìæòîé âåá ñàéòóóäûã æàãñààëàà. • http://www.elibrary.mn/ • http://sit.num.edu.mn/ • http://www.internom.mn ýíýõ¿¿ âåáñàéòààñ òà øèíýýð îð÷óóëàãäàí ãàðñàí áîëîí óíøèõ øààðäëàãàòàé íîìóóäàà àâàõ áîëîìæòîé. Õýðýâ òà àíãëè õýë äýýðõ íîìíóóäûã ñîíèðõîæ áàéâàë: http://www.adherents.com/ people/100_novel.html âåáñàéòààñ 100 òîï çîõèîëûã óíøèõ áîëîìæòîé. Òà ñîíèðõîëòîé ñàíàãäñàí íîìîî ñîíãîæ àâñàí áîë ¿¿íèéã õóäàëäàæ àâ÷ áîëîõ áóþó êîìïüþòåðòàà òàòàæ àâ÷ óíøèæ áîëíî. íîì. 2. Àudio íîì Õýðýâ òà íîì îíëàéíààð óíøèõààñ áàãà çýðýã òºâºãøººæ áàéãàà áîë àíãëè õýëíèé ìýäëýãò òàíü äàâõàð òóñ áîëîõîîð audio íîì á¿õèé âåáñàéòóóäààð çî÷èëîîðîé. Òà àæëàà õèéõèéí õàæóóãààð íîìîî ñîíñîõ áîëîìæòîé. http://www.podiobooks.com/title/nocturnal http://librivox.org/ 3. Èíòåðíýòýýð õºãæèì ñîíñ. Ǻâõºí ººðèéí ñîíèðõäîã òºðºë æàíðààñ ãàäíà jazz, classic, ðîê, õèï õîï, R&B á¿õ òºðëèéí õºãæìèéí óðñãàëûã ñîíèðõîí ñîíñ. Òà äóó õºãæ캺ñ øèíý òºðëèéí ìýäðýìæ, ýð÷ õ¿÷èéã

ÇÎÕÈÑÒÎÉ ÕÎÎËËÎËÒ ÀÌÜÄÐÀËÛÍ ×ÀÍÀÐ “ÂÈÏ êëóá” ÒÁÁ-ûí òýðã¿¿í, “Ñî¸îëæ” çîõèìæèò õîîëíû ãàçðûí çºâëºõ áàãø Á.Ãýðýëìàà
(Yðãýëæëýë, ò¿ð¿¿÷ íü 29-ð äóãààðò) ªâ÷èí ãýäýã áîë ãàäíûí áîëîí äîòîðõ õîðíû ýñðýã òýìöýæ áóé áèå ìàõáîäûí õàìãààëàëòûí èëðýë þì. Ýíý õàìãààëàëòûã äàðõëààíû ñèñòåì óäèðääàã. Áèå ìàõáîä áîõèðäîí ëàãòàõ ÿâöûã äàðààõ ¿å øàòóóäàä õóâààæ ¿çäýã. ßëãàðóóëæ ÷àäàæ áóé ¿å øàò áóþó ýð¿¿ë ¿å: áîäèñûí ñîëèëöîîíû ÿâöàä ýä¿¿äýýñ á¿õ òºðëèéí ëàãóóä ôèçèîëîãèéí æàì ¸ñîîð ÿëãàðàõ /õºëñ, ø¿ëñ, öóñ, øýýñ, öºñ, ºòãºí/. Õàðèó óðâàëûí ¿å øàò áóþó ëàã õóðèìòëàãäàõàä õàðèó ¿ç¿¿ëýõ ¿å øàò ýä¿¿äýýñ á¿õ òºðëèéí ëàã ÿëãàðàõ íü ýìãýã áàéäëààð èõñýõýä ¿ðýâñýõ õàðèó óðâàëûã äàãóóëäàã /ãàéìîðûí õºíäèéí, ºíäãºâ÷íèé, öºñíèé õ¿¿äèéí ãýõ ìýò ¿ðýâñë¿¿ä ¿¿ñýæ, ýñ¿¿äèéí ôåðìåíò ÿëãàðóóëàõ, èñýëä¿¿ëýõ

àæèëëàãàà àëäàãäàæ, äàðõëààíû ñèñòåìèéí õÿìðàë ýõýëäýã/. Ëàã õóðèìòëàãäàõ áîëîí äàõèí õóâààðèëàãäàõ ¿å øàò ãýæ áàéíà. Èõ õýìæýýíèé ëàãààñ ººõºí óð, øèðõýãëýã ýäèéí õàâäàð, óð, ìýíãý, óóëèíõàé, øàìáàðàìûí çàíãèëàà çýðýã ¿¿ñäýã. Ýäãýýð ¿å øàòóóäàä áèå ìàõáîä ÿìàð íýãýí àðãààð ÿàæ èéæ áàéãààä ëàãààñàà ¿å ¿å õîðîîæ ÷àääàã áºãººä ýíý ¿åä áèå õÿìàðäàã. Äýýð äóðäñàí ¿å øàòóóäûã õàìòàä íü áèå ìàõáîä ýñèéí ãàäíàõ ò¿âøèíä ëàãòàõ ¿å ãýíý. Õýðýâ ýñ áîëîí ýñ õîîðîíäîõ îðîí çàéä öýâýðëýãýý ÿâàãäàõã¿é áàéâàë õîðëîí ñ¿éòãýõ ÿâö äàðààãèéí ¿å øàòóóä ðóóãàà øèëæèíý. Ýíý ¿åä ëàãóóä ýñýä íýâòýð÷, ýñèéã, ýñèéí äîòîðõ á¿òö¿¿äèéã, ôåðìåíò¿¿äèéã, ãåíèéã ýâäýëæ ýõýëíý. Ýíýõ¿¿ õî¸ðäàõü ¿åèéí ýõíèé ãóðâàí øàòûã ýä ëàãòàõ ãýæ íýðëýæ áîëîõ áºãººä äàðààãèéí øàòóóäûã ýñ áà ìîëåêóë ëàãòàõ ãýæ íýðëýíý. Õàíàæ ä¿¿ðýõ /”÷èìýýã¿é” áóþó “ä¿ëèé”/ ¿å øàò íü ñóáúåêòèâ øèíæ òýìäã¿¿äýýð èëýðäýã. Áîäèò /îáúåêòèâ/ øèíæ òýìäã¿¿ä áàãà ó÷èð òîäîðõîéã¿é îíîø òàâèãääàã. Æèøýý íü: ìýäðýë-ñóäàñíû ñóëüäàë /âåãåòî-ñîñóäèñòàÿ

äèñòîíèÿ/, òîëãîé òàëëàæ ºâäºëò /ìèãðåíü/, ýðò öýâýðøèëò, äààâðûí òýíöâýð àëäàãäàëò, íóãàëàì õîîðîíäîõ çýýðýíöãèéí ýìãýã / îñòåîõîíäðîç/, ÿäàðãàà /íåâðàñòåíè/ ãýõ ìýò. Ѻíºðºë, ýâäðýëèéí ¿å øàò. Ýíý ¿å øàòàíä áîäèò èëðýë¿¿ä ìºí ñóë áîëîâ÷ ëàáîðàòîðûí øèíæèëãýýíä ýìãýã ººð÷ëºëò¿¿ä èëýðäýã. Ýíý ¿åä õàìðûí õàòèíãèðò ¿ðýâñýë, õàãàñ ñààæèëò, í¿äíèé ìýäðýëèéí õàòèíãèðøèëò, ýëýãíèé õàòóóðàë çýðýã õî¸ðäîã÷ ýìãýã¿¿ä ¿¿ñíý. Ýöñèéí ¿å øàò - õîðò õàâäàð áîëîõ ¿å øàò. Ãåí-äàðõëààíû ººð÷ëºëò¿¿ä ÿâàãäàíà. Á¿õ ëàãóóä íýãýí çýðýã ¿éë÷èëæ ýõëýõýä ýíý ¿å ýõýëäýã. Ýñ íü ÄÍÕ, õðîìîñîìûí ò¿âøèíäýý ìýäýýëëèéí ãàæóóäàëòàé áîëñíîîñ õóâèð÷, ãàäíûí ìýò áîëæ ýõýëíý / ìóòàöè/. ªºðèé㺺 óñòãàõ ïðîãðàììóóä àæèëä îðíî. Áèå ìàõáîäîä ëàã áàéíãà íýìýãäýõýä òýäãýýð íü ýäèéí á¿òöýýñ õàìààð÷ òîäîðõîé äàðààëëààð õóâààðèëàãääàã. Ýõýíäýý ýä¿¿äèéí ºíãºí ãàäàðãàä /õó÷óóð ýä¿¿äýä/, äàðàà íü õîëáîîñ ýä¿¿äýä. Òèéìýýñ áèåèéí öýâýðëýãýýã ìºí èéì äàðààëëààð, ººðººð õýëáýë ãàäíàõ ýðõòíýýñ äîòîð ýðõòí¿¿ä ð¿¿

õèéõ ¸ñòîé. Öóñ, òóíãàëàãèéí ýðãýëòèéã ñàéæðóóëæ, ëàãèéã ýä õîîðîíäûí îðîí çàéä ãàðãàíà. Äàðõëààíû õàðèó óðâàëóóä èäýâõæèæ, èíòåðôåððîí ¿¿ñíý. Öýâýðëýãýýíèé íýâ÷¿¿ëýí ø¿¿ð¿¿ëýõ ñèñòåì /àðüñ, óóøèã, ãýäýñ, Ẻð/ àæèëä îðíî. Öýâýðëýãýý ýõýëæ, õýëáýëçýë ººð÷ëºãäñºíººð áèîìýäýýëëèéí òàëáàé ººð÷ëºãäºæ ýõýëäýã. Ãýõäýý äîòîîä áàéäëûã çàñàõ íü òóõàéí õ¿íèé ÷èí õ¿ñýë, ãýìøëýýñ ¿íäñýíäýý õàìààðäàã ãýäãèéã ìàðòàæ áîëîõã¿é. Ýñ á¿õýí ººðèéí ¿åëçýëòýé áºãººä ýäãýýð ¿åëçëýýñ áèä òîãòäîã. ªíºº öàãèéí ìýäýýëëèéí áîõèðäëûí ýðèíä áèäíèé áîäîë ñàíàà, õ¿ñýë ñýòãýë, òåëåâèç, èíòåðíåò ãýõ çýðýã ìýäýýëëèéí ìàíãàñóóä ýñèéí ò¿âøèíä ìýäýýëëèéí ¿åëçýë äîëãèîíûã ãàæóóäóóëæ áàéíà. Òèéìýýñ ýíýõ¿¿ ãàæóóäëûã çàñàõã¿éãýýð áèå ìàõáîäûí öýâýðëýãýý, çàñâàð àìæèëòòàé áîëîõã¿é áèëýý. Ýð¿¿ë ìýíäýýðýý ãî¸öãîî¸ Óòàñ: 99143123, 90151060 à Õàÿã: ÑÁÄ, “Èäýð” öîãöîëáîð, 2-ð äàâõàð

“Àëñûí õàðààã¿é õ¿ì¿¿ñ ººðèéíõ íü ìýäëýãèéí õ¿ðýýíýýñ õýòýð÷ ãàðñàí á¿õíèéã ø¿¿ìæëýí áóðóóøààäàã” Ëàðîøôóêî

ÓÕÀÀÍÛÃ ÓÍÄÐÓÓËÍÀ

2008/12 (30)

4

ÃÀËÓÓÍÀÀÑ ÑÓÐÀËÖÀÕ ÍÜ
Áàðèìò 1: Ãàëóó á¿ð ººðèéí äàëàâ÷àà íàìèðóóëàí íèñäýã, ýíý íü äàãàæ ÿâàà áóñàä øóâóóäàä óðàì çîðèã ºã÷, äýìæëýã ¿ç¿¿ëäýã. Ãàëóóíóóä V õýëáýð ¿¿ñãýí íèñäýã íü íèñ÷ ÿâàà íèéò ñ¿ðýãò ãàëóóíû ãàíöààðàà íèñ÷ õ¿ðýõ çàéíààñ 71%-èàð èë¿¿ õîë çàéã òóóëàõ ýð÷ õ¿÷ ºãäºã áàéíà. Õè÷ýýë 1: Íèéãìèéí óõàìñàðòàé, àëèâàà óäèðäëàãà, çààâàð, çºâëºãººã áóñàäòàé õóâààëöäàã õ¿ì¿¿ñ ººðèéí õ¿ðýõ ãýñýí ãàçðàà èë¿¿ õóðäàí, àìàðõàíààð õ¿ð÷ ÷àääàã ÿàãààä ãýâýë òýä íýã íü íºãººãèéíõºº òóñ äýìýíä àìüäàðäãèéã ìýääýã. Áàðèìò 2: Ñ¿ðãýýðýý íèñ÷ áóé ¿åä ãàëóó öóâààíààñ õîöðîõäîî, ãàíöààðàà íèñýõýýñ òàòãàëçàí õîöðîõã¿éã õè÷ýýí ÷èðýãäýí íèññýýð áàéäàã. Ýíý íü õóðäàí öóâààíû áàéðàíäàà áóöàæ î÷èæ ººðèéíõ íü ºìíº íèñ÷ ÿâàà øóâóóíû ºðãºõ õ¿÷èéã àøèãëàí àëñûí çàìûã òóóëàõ ýðìýëçëýëèéã òºð¿¿ëæ, ººðèé㺺 õàòóóæóóëàõàä äýì áîëäîã áàéíà. Õè÷ýýë 2: Õýðýâ áèä ãàëóó øèã èéì óõàìñàðòàé áàéæ ÷àäâàë ººðèéí î÷èõûã õ¿ññýí ãàçàðëóó ÿâæ áóé òýðã¿¿ëýã÷äèéí öóâààíä òýäýíòýé õàìò ¿ëäýæ ÷àäíà. Áèä áóñäûí òóñûã äóðòàéãààð õ¿ëýýí àâäàã áà áóñäàä ÷ áàñ òóñ õ¿ðãýäýã. Áàðèìò 3: Õýðýâ öóâààíû ò¿ð¿¿íä íèñ÷ áóé ãàëóó ÿäàðâàë àðä ÿâæ áóé ººð ãàëóóòàé áàéðàà ñîëèí íºãºº øóâóó òýðã¿¿ëýí íèñäýã. ÷àäâàë íýã íýãíèéõýý ìýäëýã ÷àäâàð, õ¿÷ ÷àäàë, àâüÿàñ áèëýã, íººö áîëîëöîîí äýýð òóëãóóðëàí áèå áèåíäýý òóñëàæ, õàìààðàëòàé áàéæ ÷àäíà. Õè÷ýýë 4: Áèä õýí íýãíýý óðàìøóóëæ, çîðèãæóóëàõ ¿ãèéã áàéíãà õýëæ áàéõ õýðýãòýé. Àëèâàà á¿ëýã õ¿ì¿¿ñò óðàì ºãºõ íü òýäíèé á¿òýýìæèéã äýýøë¿¿ëäýã. Õýí íýãýíä ÷èí ç¿ðõíýýñýý óðàì õàéðëàñàíààð ò¿¿íèéã ìàãòñàíààð çîãñîõã¿é, ò¿¿íä ýð÷ õ¿÷ ºã÷, õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé áîëãîäîã. Áèäíèé óíøñàí ãàëóóíóóäûí ãóàãëàõ íü òýðã¿¿ëýã÷äýý òºäèéã¿é íèéò ñ¿ðýãòýý ýð÷ õ¿÷òýé íèñýõ óðàì çîðèã ºã÷ áàéíà. Áàðèìò 5: Öóâààíä ÿâàà ãàëóóíóóäààñ íýã íü ºâ÷ëºõ ýñâýë øàðõäàõ òîõèîëäîëä õî¸ð ãàëóó ò¿¿íä òóñëàí, õàìãààëàõààð öóâààíààñ ãàð÷ ò¿¿íèéã äàãàí íèñäýã. Òýä ãàëóóã ¿õýõ ýñâýë äàõèí íèñ÷ ÷àäàõ õ¿ðòýë ò¿¿íòýé õàìò ¿ëääýã. Õàðèí äàðàà íü òýä ººð öóâààíä íýãäýõ ýñâýë ººðèéí ñ¿ðãèéã ã¿éöýæ ò¿ð¿¿ëýõýýð íèñýí îääîã. Õè÷ýýë 5: Õ¿ì¿¿ñ ãàëóó øèã íýãíèéãýý õàéðëàæ, òóñëàäàã áàéæ ÷àäâàë áèå áèåíäýý ò¿øèãòýé áàéæ, õ¿íä õýö¿¿ áàéäëààñ àìàðõàí ãàðãàæ ÷àäíà. Õè÷ýýë 3: Ýíý íü õ¿ì¿¿ñò õ¿íä àæèë õèéæ áàéãàà ¿åä ýýëæëýí ñîëèãäîõ, óäèðäëàãûã õóâààí ýçýìøèõ íü äàâóó òàëòàé áàéäãèéã ñàíóóëäàã. Õýðýâ õ¿ì¿¿ñ áèä èéì áàéæ Áàðèìò 4: Öóâààíä ÿâæ áóé ãàëóóíóóä ãóàãëàí íèñäýã áà èíãýñíýýð òýðã¿¿íäýý ÿâàà íýãýíäýý íèñ÷ áóé õóðäàà õàäãàëàõàä íü óðàì çîðèã ºãäºã áàéíà. Áè÷ñýí: Æàãàà

Øàòàð áà Ìîíãîë îþóí
Øàòàð ãýäýã ãàéõàëòàé òîãëîîì. Õ¿í òîãëîæ áàéõäàà ë õ¿í áàéäàã ãýñýí ¿ã áèé. Õ¿í øàòàð òîãëîæ áàéõäàà ë æèíõýíý õ¿íèéõýý ¿íäñýí øèíæ áîëîõ îþóíò ÷àíàðàà ãàðãàæ áàéäàã. Øàòàð òîãëîõîä çààâàë îþóí óõààí õýðýã áîëíî. Òýíýãä¿¿ õ¿ì¿¿ñ øàòàð òîãëîäîãã¿é þì áèëýý. ªíãºö ñýòãýäýã, õºíãºìñºã õ¿ì¿¿ñ áàñ øàòðààñ õîëóóð ÿâäàã. Òýãýõýýð øàòàð Øàòàð õààíà ¿¿ññýí áîë?...Øàòàð îþóí óõààíûã äýýäýëäýã àðä ò¿ìíèé äóíäààñ òºðñºí áàéæ òààðíà. Øàòàð ãýíýò ¿¿ñýýã¿é, íýã ºäºð õýäýí õ¿í ñóóæ áàéãààä øóóä ë øàòðûã çîõèî÷èõîæ àðàé äèéëýõã¿é, øàòàð çîõèîãäîõ óðüäà÷ íºõöºë áîëñîí îëîí ÿíç òîãëîîìóóä áàéñàí, òýäãýýðèéí ýöñèéí òºãñ øèéäýë íü áîëæ øàòàð ¿¿ññýí. Ýíý òàëààð ãàéõàëòàé ñàéõàí ñýòãýìæèéã ×.Ýðäýíý “Èõ ãóðâàëæèí”-äàà õèéæýý. Òýðýýð “îþóíû õºëºãò òîãëîîìûí èæ á¿ðäýë á¿õèé ò¿¿õýí ñèñòåì ºíºº ¿åä çºâõºí Ìîíãîëä ë ¿å óëèðàí ¿ëäñýí áàðèìò”-ûã àøèãëàí øàòàð Ýíýòõýãò ¿¿ñýýã¿é, Ìîíãîëä ¿¿ññýí ãýäãèéã õîëîîñ óãøóóëàí íîòîëñîí áàéíà. Õàìãèéí áàÿëàã, òýð òóñìàà çºâõºí ¿íäýñíèé íýð òîìú¸îòîé øàòàð íü ìîíãîë øàòàð þì. Õ.Äàðàìáàçàð àãñàí îëîí æèëèéí õýýðèéí ñóäàëãàà, ãýðèéí áîëîâñðóóëàëòààðàà õîé÷ ¿åèéíõýíäýý ¿íýòýé ìàòåðèàë ¿ëäýýñýí à÷òàé õ¿í. Øàòàð Ìîíãîëîîñ ýõ àâ÷ Ìàéÿ, Õàðàïïà, Ñ¿ìýð ñî¸ëä óãøèæ, Ýíýòõýã ð¿¿ íýâ÷èæ, Àðàáààð äàìæèí Åâðîïò òàðõñàí àæãóó. Øàòàð ¿¿ññýí íü ¿íýí, òîãëîäîã íü ¿íýí, àñóóäëûí ãîë íü ¿íäýñíèé òîãëîîì áîëãîæ óó, ¿ã¿é þó ãýäýãò ë áàéãàà þì. ßìàðòàà ÷ øàòàð áîë ìîíãîë÷óóä áèäíèé ¿íäýñíèé òîãëîîì. Ýíý ë õàìãààñ ÷óõàë íü. Ýä¿ãýý òîãëîîìûí ãýõ Ç.Ò¿ìýí-ªëçèé ãóàé îëîí îðíû îëîí ÿíç øàòðûí öóãëóóëãàòàé áîëæýý. Òýðýýð äýëõèéí 50 ãàðóé îðîíä ìîíãîë øàòðûã ñóðòàë÷ëàí ¿çýñãýëýí ãàðãàñàí áºãººä “Øàòðûã ìîíãîë÷óóä øèã áàðàã á¿ãäýýðýý ìýääýã ¿íäýñòýíòýé òààðñàíã¿é” ãýæ áàéíà ëýý. Ýíý áàðèìò þó㠺㿿ëíý âý. Ìîíãîëä øàòàð õºãæèõ ñóóðü óãààñàà áàéñàí ãýñýí ¿ã... áàéíà ãýñýí ¿ã. Ìîíãîëûí áàðàã àéë á¿ðä øàòàð áàéñàí. Áàéõ áàéõäàà îëîí õóâèëáàðòàéãàà õàìò áàéñàí. Õàðèí îäîîãèéí ìîíãîë÷óóä ýíý òîì îþóíû ñóóðèà ìàðòàõ àÿñòàé áîëîâ,... ¸ñòîé ìóó. Øàòàð ìîíãîë õ¿íä ýýëòýé. Ìîíãîë õ¿í ÷ øàòàðò òàëòàé. Øàòàð íü îþóí áîäîë øààðääàã. Îþóí áîäëîî ÷èëýýõ íü õ¿íèé îíöãîé íàíäèí ÷àíàð ÷ ãýëýý õ¿í á¿ð, ¿íäýñòýí á¿ð èíãýæ ÷àääàãã¿é àæýý. Îð÷èí íºëººëäºã áàéõ, áàñ óãààñàà îþóíû à÷ààëëààñ õºíäèéä¿¿ õ¿ì¿¿ñ, ¿íäýñòýí áàéäàã. Ìîíãîë÷óóä áîë òèéì áèø. Ìîíãîë÷óóä àëü ýðòíýýñ îþóíàà ÷èëýýõ ñîíèðõîëòîé áàéæýý. Òàðõèíû òîì íü, îþóíû ºíäºð ÷àäâàð íü ¿¿íä ò¿ëõýö áîëîî áàéõ. Ìàíàé øàòðûí õîðõîéòíóóä áàñ ÷ ãýæ äýëõèéí òîì÷óóäòàé îþóíû õ¿÷ýý øàòðààð ñîðüæ, ºãºº àâààòàé áàéñàí þì. Ò.Yéò¿ìýí Ð.Ôèøåðòýé òîãëîîä òýíöýæ áàéâ. Õýðâýý Yéò¿ìýíãèéí áýëòãýëèéã äýëõèéí ò¿âøèíä Àôðèê ãàðàëòàé õ¿ì¿¿ñ ÿàãààä îëèìïèéí ã¿éëò õàðàéëòàä ºíäºð àìæèëò ãàðãàõ àòëàà øàòàðò òàã áàéíà âý? Îëîí ¿íäýñëýë áèé, íýã íü: òýäíèé òàðõèíû õýìæýý áèäíèéõýýñ äàðóé 102 ãðàìì áàãà, áàãà òàðõèíààñ áàãàâòàð îþóí ãàðíà. Ãýòýë áèäíèé õºë øèëáý òýäíèéõýýñ áîãèíî. Òîì òàðõèéã àãóóëæ õàìãààëàõàä òîì ÿñ øààðäàãäàíà, òîäðóóëáàë, ìîíãîë õ¿íèé òîëãîé òîì, òýãýõýýð óðò ÷àöòàé æèæèã òîëãîéòîé õàð õ¿íèéã òîì òîëãîéòîé áîãèíî ÷àöòàé øàð õ¿í ã¿éöýõ íü ¿ã¿é. Íýãèéíõ íü à÷àà õ¿íä, äóãóé æèæèã,íºãººõ íü à÷àà õºíãºí, äóãóé òîì. Òàðõè òîëãîé òîìòîé ìîíãîë õ¿íä øàòàð èë¿¿òýé çîõèõûã ýíý ìýòýýð ¿íäýñëýæ áîëîõ áàéíà. Àæèãëàñíàà õýëüå. Äýëõèéí øàòðûí àâàðãóóäûí òîëãîé -òàðõè àðãàã¿é ë òîì þì øèã õàðàãääàã,òýäíèé áèåèéí åðºíõèé õýëáýð íü åâðîï÷óóäûíõ ãýõýýñýý Àçèéíõàí øèã, ÿëàíãóÿà ìîíãîë÷óóäûíõòàé èë¿¿ òºñòýé þì áèëýý. Òèéì ÷ áàéõ ¿íäýñòýé. Øàòðûí õºëºã äýýðõ îëîí çóóí õóâèëáàðûã òîîöîæ, îí÷òîéã íü îëíî ãýäýã òîì òàðõèíû õèéõ àæèë. Òîì òàðõèòàé - Çàíòãàð òîëãîéòîé -Øàòàð÷èí ìîíãîë. Áè ÿìàð ñàíàà õýëýõ ãýñýí áîë? Ìîíãîë õ¿í øàòàð õî¸ð òààðàìæèéí õóâüä áóñàä ¿íäýñòýíòýé õàðüöóóëàõàä èë¿¿ ãýñýí ñàíààã õýëýâ. Ìîíãîë÷óóäààñ Ôèøåðèéí çèíäààíû øàòàð÷èí òºðºõ ìàãàäëàë íü Åâðîï, Àìåðèêààñ òºðºõ ìàãàäëëààñ èë¿¿ ãýæ õýëýâ. Òºðºõ ñóóðü áîëîìæ áàéíà ãýæ õýëýâ. Áè þó ãýæ óðèàëàõ ãýñýí áîë? Øàòàð áà ìîíãîë îþóíû õîîðîíäîõ íàíäèí õîëáîî íü ìîíãîë÷óóä òà áèäíèé áàõàðõàë, òà áèäíèé áóñäààñ èë¿¿ðõýõ òóéëûí äàâóó òàë þì. Ìîíãîë îþóíû äàâóó òàëûã þì þìàí äýýð ãàðãàæ äýëõèéä äóóðñãàìààð áàéíà. Ñóóðü áîëîìæîî ñàéòàð àøèãëàìààð áàéíà, ¿íäýñíèéõýý òîãëîîì øàòàðò àíõààðàõ öàã èðëýý õýìýýí ñàíóóëæ, óðèàëæ áàéíà. Äîêòîð, ïðîôåññîð Ö.Äýìáýðýë

íü õ¿íèé îþóíûã øàëãàõ ãîéä õ¿÷òýé õýðýãñýë ãýäýã íü èëýðõèé þì. Øàòàð õ¿íèé îþóíûã øàëãàíà ÷, áàñ õºãæ¿¿ëíý ÷. Øàòàð ñàéí òîãëîäîã õ¿ì¿¿ñ ñ¿ðõèé îþóíëàã-îí÷òîé ñýòãýäýã, ãàéã¿é IQ -òýé áîëîõ íü ìýäðýãääýã. Òýä øàòàð òîãëîñîîð îþóíàà õºãæ¿¿ëñýí áàéõ. Áàñ óãààñàà îþóíëàã òºðñºí áîëîõîîðîî øàòàð ñîíèðõîæ òîãëîñîí áèç. Øàòàð íü ñïîðò ÷, øèíæëýõ óõààí ÷, áàñ îþóíû òîãëîîì ÷. Øàòðûí õºëºã äýýðõ á¿õ áàéðëàë 120 îðîíòîé òîîãîîð èëýðõèéëýãääýã àæ. Ãýõäýý øàòàð íü øèéäýëòýé òîãëîîì þì. Èéì ó÷ðààñ êîìïüþòåðò øàòðûí í¿¿äëèéí õóâèëáàðóóäûã îðóóëæ áîëíî, õóâèëáàðóóäûã æèëýýñ æèëä àõèóëàí áàÿæóóëñààð õýð áàðãèéí õ¿íä õîæèãäîõã¿é êîìïüþòåðòýé áîëæ áîëíî. Êîìïüþòåð äýëõèéí àâàðãà Ã.Êàñïàðîâûã õîæñîí áºãººä ýä¿ãýý øàòðûí áýëòãýëèéã êîìïüþòåðýýñ àíãèä òºñººëºõ àðãàã¿é áîëîâ.

õèéñýí ñýí áîë Ôèøåðèéã õîæèõ áàéæ. Ôèøåð ãýõýýð õîë òàñàðõàé óõààí,... XX çóóíû øèëäýã øàòàð÷èí, øàòðûí ò¿¿õýíä ãàéõàëòàé ãýäýã òîäîòãîëòîéãîîð áè÷èãääýã, õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí àâàðãà. Äýëõèéí øàòðûí àâàðãà ãýäýã áîë ¿íýíõ¿¿ òîì çèíäàà. Íýã ë õ¿í õ¿ðòýíý, ...òýìöýýí íü ä¿ðýìñýýä áàéõ þìã¿é, õàæóóãèéí ø¿¿ã÷èéí íºëºº, æèíãèéí ÿëãàà, öóãëóóëñàí îíîî ãýæ áàéõã¿é. ßìàð ÷ íàéðààã¿é ýä. Îëîí ìÿíãààð òîîëîãäîõ ¿çýã÷ã¿é. Õºëáºìáºã ìýò ººð ñïîðòûí ¿çýã÷èä áàÿñàæ äýâõðýõ ãýæ èðäýã, ãýòýë øàòðûí ¿çýã÷èä áîë òýñ îíäîî, îþóíëàã ñïîðòûã îþóíëàã õ¿ì¿¿ñ ë ñîíèðõîíî. Ìàíàé ̺íãºíòóóë äýëõèéä øàòðààð äýýã¿¿ðò áè÷èãäýæ áàéíà. Èéì çèíäààíû îõèä õºâã¿¿ä Ìîíãîëä ìºí ÷ îëîí áàéãàà äàà. Òýãýõýýð ìîíãîë÷óóäàä øàòðûí äýëõèéí àâàðãà ãýäýã ýðõýì öîë õîëã¿é áàéãàà àæýý.

ßðóóõàí ë áàéë äàà

5

2008/12 (30)

ÑÝÒÃÝËÈÉÃ ÑÝÐÝÝÍÝ
Çîõèîë÷, ñýòã¿¿ë÷ Õ.Áîëîð- Ýðäýíý

Íýâòðýõ á¿ñ
“Õ¿ì¿¿ñò òààëàãäàõ õýðýãòýé þó? Òýãýõ àëáàòàé ãýæ ¿¿?”. Èéì áîäîëòîé ÿâäàã òóë íàäàä íàéç íºõºä ãýýä áàéõ þì ¿ã¿é. Ýõýíäýý õýíýýñ ÷ õàìààðàõã¿é, õýíòýé ÷ îðîîöîëäîõã¿é àìàð ë áàéëàà. ßâààä ë áàéëàà. Àìüäðààä ë áàéëàà. Íýã ìýäñýí ÷èíü áèø ýý. Á¿õ ç¿éë íýã ë áèø. “Õýíýãã¿é, èõ çàíòàé, õ¿éòýí, òýíýã, õºëä¿¿” þó þó ãýíý âý? ¨ñòîé áóðæ ºãäºã ñóðàãòàé, òýä. Èíãýýä áîäëîî. “Õ¿ì¿¿ñò òààëàãäàõûã õè÷ýýæ ýõëýõ õýðýãòýé þì áàéíà äàà” áàéëàà. Ñ¿¿ëäýý çàðèì íü õýëæ áàéíà ø¿¿. “Óõààíòàé, òýâ÷ýýðòýé, ÿðèëöàõàä ñîíèðõîëòîé, öààíàà ë íýã åð áóñûí òàéâàí, ò¿øèãòýé, ãýì íü õýòýðõèé äàðóó”. ¯ã¿é ýý, áîëîî ø äýý. Áè ºìíºõººñºº øàò àõèñàí ë áàéíà. Èéì áîäëîîð íýëýýä ÿâàâ. Áîëîîä ë áàéëàà. Õ¿ì¿¿ñ ÷ îâîî îéðòîâ. ªºðèéí ãýñýí äýìèé äîíãîñîã÷èäòîé ÷ áîëëîî. Ãýòýë áè äàõèàä ë òýäíèé äóíä ãàíöààðäàæ ýõýëäýã þì áàéíà. Õ¿ì¿¿ñ ÿðèàä ë áè ñîíñîîä ë… “Õààøàà þì áý, áè îäîî äóó õóðààã÷,

ÀÑÓÓÄËÀÀ ÕÓÂÀÀËÖ (ºã¿¿ëëýã)
Ñýòãýë ñóäëàà÷ Ã.Àëòàíçàãàñ

ãýæ. Òààëàãäàõ òóõàé õè÷ýýëò ìýðèéëò. Óãààñàà ñóðààã¿é þì ãýäýã áóñäûã çàëõààæ îðõèäîã þì áèëýý. Óã íü ÷àìã¿é ç¿òãýñýí ø¿¿. Íýã ñîíññîí ÷èíü “Áàëàé, óòãàã¿é, çàëõìààð, õýëáýðäýã÷, ýâ ä¿éã¿é, èòãýë ¿íýøèëã¿é” ãýñýí òîäîðõîéëîëòûã ç¿¿÷èõýæ. Çàðèì íýã íü óéäàõààðàà ìèíèé óòãàã¿é ÿðèàã ñîíñîæ, èíýýä äîîã õèéõ ãýæ óðüæ çàëäàã áàéñàí ãýíý. “¯ã¿é åð, ãàéã¿é áàéëã¿é. Åð íü òýä íàäàä ÿìàð õàìààòàé þì áý. Áè ººðèéíõººðºº áîëîîä ë áàéñàí”. Èíãýæ áîäîîä äàõèàä ë ººðèéíõºº áóñäààñ õàìààðäàãã¿é àìüäðàëäàà áóöàæ èðëýý. ªã뺺 ýðòèéí ñýð¿¿íä òîëãîé í¿öãýí çóãààëæ, øàð îðîîëò, øàð ìàëãàé, øàð îéìñûã õàð øóáàí äýýð ºìñººä õýíèé ÷ îéëãîäîãã¿é ãàæ àðàíøèíãààðàà ººðèé㺺 õýñýã çóãààöóóëàâ. Íýã äóóëñàí ÷èíü “¨ñòîé áàëàé õ¿¿õýí, òýð îäîî þó âý? Øàð îéìñ áàéõäàà ÿàõàâ äýý” ãýëöýí äîîã òîõóó õèéæ, á¿ð àì äàìæóóëàí ìóóëöãààæ, ¿äèéí çîîãîí äýýð ìóóã¿é äåñåðò áîëîí õà÷èðëàãääàã ñóðàãòàé. Äàõèàä ë çîãñëîî. Òýãñãýýä ÿâààä áàéæ áîëîõ ÷ ýíý á¿õýí àæèë àìüäðàë, õóâèéí õàðüöàà, àìæèëò äýâøèë ãýýä îëîí ç¿éëä ñààä òîòãîð áîëîõ øèíæòýé. Øàð îðîîëò, ìàëãàé, ãóòàë, îéìñîî ãàë ðóó õèé÷èõýâ. Òýãýýä õ¿ì¿¿ñèéí îéëãîìæã¿é åðòºíöºä äàõèàä ë ÿâæ îð÷èõëîî. Òýíýãëýõýýñ ýìýýæ ýõëýýä íýëýýä ñîíñëîî. Þó ÷ ÿðüñàí ñîíñîîä ë áàéëàà. Óéëñàí ÷ ñîíñîîä, èíýýñýí ÷ ñîíñîîä, ìóóëñàí ÷, ìàãòñàí ÷ ñîíñîîä ë

àìíûõàà õèéã ãàðãàäàã, àãààð þì óó?”. -Áè ÷ áàñ ÿðèìààð áàéíà ø¿¿ äýý. Õ¿ì¿¿ñò ººðèé㺺 õýí áîëîõûã õýëìýýð áàéíà. Òýãýýä áè áàãà áàãààð ÿðèàíä îðîëöîõ áîëîâ. Òýä òèéì ÷ òààòàé õ¿ëýýæ àâñàíã¿é. “Ýíý ÷èíü îäîî þó ãýýä áàéíà àà” ãýñýí ãàéõñàí õàðöíóóä ìèíèé àìûã äàãóóëàí ìýëýðíý. Ìèíèé õýëýýä, ÿðèàä áàéãààã îéëãîæ áàéãàà øèíæ ÷ àëãà. Áàðàã ë íàäààñ “×àìä áàñ çîâëîí æàðãàë áàéäàã þì óó” ãýæ àñóóõ íü õàëàã. Áîäîîä áàéñàí ÷èíü íàäàä íýã õ¿ñýë áàéæ ø¿¿. Ãýõäýý ººðºº ÷ òýðíèéãýý îëæ õàðàõààðã¿é ìàø íóóö ãàçàð áàéæ. Àðàé ãýæ òýðíèéãýý îëñîí áîëîâ÷ “Õýðõýí, ÿàæ?” ãýñýí àñóóëò ãàðààä èðëýý. Àñóóëòûã

àñóóëòààð õàðèóëàâ. “×è ¿íýíýý ÿðüäàã áèë ¿¿?”. Ýíý àñóóëòûã ººðººñºº àñóó÷èõààä áîäñîí ÷èíü “Òèéì” ãýñýí õàðèóëò äóóëäàæ áàéíà, õàà íýãòýéãýýñ. “Òýãâýë õ¿ì¿¿ñ ¿íýíä äóðòàé áèë ¿¿?”. ¯¿íèé õàðèóëòûã õàðèí “òîéðîí õ¿ðýýëýã÷äýýñýý” îëîõ ãýæ íýëýýä öàãèéã áàðëàà. Ýõëýýä ÷èí ¿íýí ò¿¿õèéã ÿðèâ. Ñîíèðõîë íü íýëýýä áóóð÷ áàéíà àà, òýäíèé. Äàðààõàí íü æààõàí õ¿÷ îðóóëñàí õóäëàà áààõàí ò¿¿õ ÿðèëàà. Àíçààð÷ áàéíà ø¿¿. “Òèéì ¿¿” ãýæ èðýýä ë í¿ä íü òîì áîëöãîîí àìàà àíãàéëäàíà. /õý õý õý/ Õººðõèéñ, ãýæ. Çà, èíãýýä çàëæ ýõýëëýý äýý. ¨ñòîé ñàíààíäàà îðñíûã æèíõýíý þì øèã ë çàëæ ãàðëàà. Áè ãýäýã àìüòàí õîéìîðò çàëàãäàæ, ýãýë æèðèéí ãýõýä äýíä¿¿ ýãýë áèø àìüäàðñíûõàà òºëºº /õóäëàà ÿðüæ ÷àäñàíûõàà òºëºº ãýõ ¿¿ äýý/ æèíõýíý ñîíèðõîë òàòñàí õ¿í áîëæ õóâèðëàà. Ãàð áàðèõ ãýæ, ìýíäëýõ ãýæ, íàäòàé íàéç áàéõ ãýæ ºðñºëäºí äàéòàõ áîëîâ, íºãººä¿¿ë ÷èíü. Çàðèì íýã íü ãàð äàëëàí ã¿éæ èðýýä, õ¿ç¿¿äýí àâ÷ øîâõèéòýë ¿íñýõ íü ýí¿¿õýíä. “Õººðõèéä òóñëàõñàí, íýã ñàéõàí ÿðèëöàõñàí, õàìò áàéõàä ñàëìààðã¿é ãýý÷…” Çîðüñîíäîî õ¿ð÷ýý. Áîëæ. “Îëîíòîéãîî ÿâàõ ÷èíü äàæã¿é ÷ þì óó?”. Àìüäðàëààñ èõ ç¿éë ñóð÷ýý. Ñàéõàí õóäëàà ÿðèõ ÷ ñàéõàí ø¿¿. Ãýòýë…ãýòýë…ãýòýë… ßàñàí ãýý÷? ªºðèéíõºº æèíõýíý àìüäðàëûã ìàðò÷èõàæ. Á¿ð òàã ìàðòàæ îðõèæýý. Ñàíàõ ãýæ õè÷íýýí ÷ õè÷ýýâ÷ çàðèì íýãèéã íü ìóíäàã õ¿í áîëîõ ãýæ óéëæ áàéãààä ÿðüäàã áàéñàí çîõèîìîë àìüäðàëòàéãàà õîëüæ õóòãààä áîëäîãã¿é ýý. Õýòýðõèé õóäëàà ÿðüñíààñàà áîëîîä õ¿ì¿¿ñèéí ÷èí ñýòãýëä ÷àìã¿é òîì áàéð ýçýëñýí ÷ õàðèí ººðºº ººðèéíõºº äîòîð áàéñàíã¿é. Á¿¿ð ñ¿¿ëä áîäñîí ÷èíü ººðººñºº ººðèé㺺 õàéõ ÷èíü ë õàìãèéí íýâòýðøã¿é á¿ñ áàéñàí þì áèëýý.

ßàãààä áèä ñýòãýë ñóäëàà÷èä õàíääàã âý?
Ýíý åðòºíöºä ýðãýëçýýòýé àñóóäëóóä èõ îëîí áàéäàã. Õ¿¿õýä áàéõààñàà ë ýíý èõ ýðãýëçýý á¿ðèéí öààäàõ ó÷èð øàëòãààí ò¿¿íèé õàðèóëòóóäûã îëîõ ãýñýí ýðìýëçëýëýýð ä¿¿ðýí áàéæ äýý. íü îëîõûã ýðìýëçýí, ýöñèéí ýöýñò ýíý á¿õýí ýðãýëçýý áîëæ óëàì óëìààð äààìæèðñààð ó÷ðàà îëîõã¿é áàéõ íü ýëáýã òîõèîëäîõ. Õîòæèëò èõñýõ òóñàì õ¿ì¿¿ñ õîîðîíäûí õàðèëöàà õîëäîæ, õàðèëöààíä ýðãýëçýýòýé, àëäààòàé ç¿éë ãàðàõ íü èõýñäýã. Ýíý áîë ºíººäðèéí õóâüä íàäàä, õàðèí ìàðãààøèéí õóâüä òàíä ÷ òîõèîëäîæ áîëîõ àñóóäëûí íýã íü. Ìàãàäã¿é ÷àäàìæòàé õ¿ì¿¿ñò / ººðºº ººðòºº êàòàðñèñ õèéæ ÷àääàã õ¿íä/ èéì àñóóäàë òîõèîëäîõã¿é áàéõûã ¿ã¿éñãýõ àðãàã¿é ÷ ìàññûí õóâüä ýíý íü ýñðýã ¿çýãäýë þì. Áèä èéì íºõöºë áàéäàëä õýíä õàíäàõ âý? Óëñ òºð÷äºä þì áîëîâ óó? Óðëàã ñî¸ëûíõîíä þì áîëîâ óó? Àëü ýñâýë õýí ÷ ¿¿íèéã õèéõ áîëîìæã¿é þì áîëîâ óó..? Ýíý á¿õ õàðèóëòûã ýðæ õàéñààð õ¿ì¿¿ñ õ¿ì¿¿ñ äýýðýý ë èðäýã. Õ¿íèé àñóóäëûã õ¿íýýñ ººð õýí ÷ øèéäâýðëýæ ÷àäàõã¿é. Áèä ýíý òîõèîëäîëä /äýýð çºâõºí íýã ë æèøýýã äóðüäñàí áîëíî/ ñýòãýëç¿é÷äýä õàíäàõ ë õýðýãòýé. Àìüäðàë á¿õ þìñàä òààðñàí áýëýí ç¿éëèéã õ¿í á¿ðò áýëäýæ ºãäºãã¿é. Õýí íýãýí õ¿íèé õóâüä õýçýý íýãýí öàãò àëäàà ãàðãàñàí ë áàéäàã. Õàðèí ò¿¿íýýñýý ñóðàëöàæ ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëñýí íü õýä áàéãàà áîë? Áèäíèéã àìüäðàëûí ýíý îëîí áàðòàà, äàâààã òóóëàõàä õýí íýãíèé îðîëöîî, òóñëàìæ äýìæëýã çàéëøã¿é ÷óõàë áàéäàã. Èõ äàëàéí õºë àëäàì óóäàì ýíý èõ îðîí çàéä õ¿íèé àìüäðàëûí áè÷ñýí ò¿¿õ ò¿¿íýýñ ÷ èë¿¿ ã¿í óë ìºð ¿ëäýýäýã. Áèäíèé ýíý èõ àÿëàëûã çºâ ÷èãë¿¿ëæ, ¿íýíä îéðòóóëàõ õ¿ì¿¿ñ áîë ñýòãýë ñóäëàà÷èä þì. Õ¿ì¿¿ñ áèä çºâõºí ñàéí ñàéõàí, àç æàðãàëòàé àìüäðàõûã ë áîääîã. Õàðèí áèä º÷¿¿õýí òºäèé çîâëîí ãóíèã, ýðãýëçýý, òººðºãäºë人 á¿äýð÷èõýýä ÿàæ áîñîõîî ìýäýõã¿é äýìèé ë ñýòãýëýý øàíàëãàõ íü öººíã¿é. Àìüäðàëûí àç æàðãàë, çîâëîí ãýñýí äýíñèéã òýíöâýðæ¿¿ëýí áàðüæ áàéõàä àñàð èõ óðàì çîðèã, ñýòãýëèéí èõ òýíõýý, ºðãºí öàð õ¿ðýýòýé ñýòãýõ, áîëîìæ á¿ðèéã õàðàõ ýð¿¿ë ñàðóóë óõààðëûã õ¿ì¿¿ñ áèäýíä ñýòãýë ñóäëàà÷èä ë ºãäºã. Èíãýñíýýðýý òýð õ¿íä áàéõ äîòîîä íººö, áîëîìæ áîëîëöîî, ñîíãîëòûã õèéõ òýð íºõöëèéã íü á¿ðä¿¿ëæ ºãäºã. Ýðãýëçýý á¿ðèéã ñîíãîëò õèéõ ÿìàð íýãýí õóâèëáàðóóä õ¿ëýýæ áàéäàã. Áèä òýð áîëîìæèéã ë àëäàëã¿é îëîõ õýðýãòýé. Óòàñ: 331175 E-mail: setgeliin_toli@yzhoo.com www.uugantsetseg.bblog.mn

Þìñ á¿ðèéí íàðèéí ó÷ðûã îëîõ ãýñýí õ¿ñýë ýðìýëçýë õ¿¿õýä á¿ðò ë àäèëõàí áàéäàã ç¿éë øèã. Õàðèí áèä íàñàíä õ¿ðñýí õîéíîî ýíý èõ îëîí ýðãýëçýýíèéõýý íýãýýõýí õýñãèéã ÷ áîëîâ “ òàéëæ” ÷àäñàí áîëîâ óó? ãýýä áîäîõîîð ¿ã¿é ÷ þì øèã. Åðòºíöèéã òàíèí ìýäýõ ãýñýí îðîëäëîãî õ¿¿õýä íàñíààñ íàñàíä õ¿ðýõ ¿å õ¿ðòýë “ýðèéí öýýíä õ¿ð÷” ýðãýëçýý á¿ðèéí “òàéëàë” òàéëáàðóóä áýëýí áàéõ ìýò ñàíàæ ÿâñàí áîäîë ñàíààíóóä õ¿ðòýë îäîî ÷ ýðãýëçñýí õýâýýð. ªºðèé㺺 îëîõã¿é øàõàì áàéñàí ºñâºð íàñ õ¿í á¿ðèéí àðä ¿ëäñýí ÷ ¿íýíäýý ººðèé㺺 ÷, ººðººë áóñäûã ÷ òàíèí ìýäýæ ÷àäñàí ãýõ áîäîë, ñàíààíóóä íü áàñ ë ¿íýíýýñ õîëóóð ÿâæ áàéæýý. Ñýòãýë ç¿éí ýíý èõ çºð÷èë, áîäîë ñàíààíû àñàð èõ ÿëãààíóóä íýã ë ìýäýõýä áèä á¿õíèéã “áè ÷óõàì õýí áý? áè ÿàõ ãýæ ýíý õîðâîîä òºðñºí þì áîë..?” ãýñýí îëîí îëîí àñóóëòóóäûã õàðèóëòã¿é ¿ëäýýãýýä ººðºº ñýòãýëèéí ìèíü õàà íýãòýý, äàëäûí äàëä íóóãä÷èõààä áèä á¿õíèé îþóí ñàíààã çîâîîíî. Ãóäàìæààð çºðæ ºíãºðºõ õ¿ì¿¿ñèéã õàðàõ çóóðàà èéí áîäîæ ñóóõ... Òýä ÷ áàñ ýäãýýðèéí íýãýí àäèë “áè...” ãýñýí áîäîë òýýæ ÿâàà áîëîâ óó? ¯ã¿é áîëîâ óó? Áîäîë ñàíàà á¿ðèéí öààäàõ õî¸ðäìîë àãóóëãà á¿ð õ¿íèéã 2 õýñýãò õóâààí áèå, ñýòãýë íü ýíý õî¸ðûí àëèéã íü äàãàõàà øèéäýæ ÿäàí çºâ, áóðóó ãýñýí õýìæ¿¿ðò ñýòãýëýý äýíñëýõ á¿ðò çîâëîí èðýõ... “Ãýðëýõ ¿¿, áîëèõ óó? ßàæ ìºí㺠îëîõ âý? ªºðèéíõººðºº ÿâàõ óó? áóñäûí çºâëºãººã äàãàõ óó? ...” ãýõ ìýòýýð ñîíãîëò á¿ðýýñ çºâèéã

“Óâàéã¿é õ¿ì¿¿ñ ãýäýã áîë õàéðëàõ ñýòãýëã¿é õ¿ì¿¿ñ þì. Òýäýíä è÷èõ í¿¿ð ãýæ ¿ã¿é. Òýäýíä þó ÷ õýðýãã¿é ó÷ðààñ õàéðûã ãóéæ ÷àääàã. Ìºí ºãºõ þì îãò ¿ã¿é áîëîõîîð õàéð àìëàõäàà ÷ ñóðàìãàé” Áåðíàðä Øîó

2008/12 (30)

6

7

2008/12 (30)

Èõ Çàñàã Èõ Ñóðãóóëèéí ìýäýýëýë

ÈÇÈÑ-èéí îþóòíóóäàä 50% õºíãºëòòýé

2008 îí 12 ñàð ¹06

Ìýíä÷èëãýý
¯íäýñíèé ò¿¿õ ñî¸ëîî ýðõýìëýí äýýäëýæ ¯éëñ áàÿí ýðäìèéí àÿíûã õàìòðàí òóóëæ ̺íõ õºõ òýíãýðèéí äîð ̺ðººäºë õ¿ñëýý áèåë¿¿ëýõ Ýðäìèéí èõ óóðõàé Èõ Çàñàã èõ ñóðãóóëèéíõàà ò¿¿õèéã áè÷èëöýæ ÿâàà Ýðäýìòýí áàãø, îþóòàí ñóðàã÷èääàà Èðæ áàéãàà øèíý îíû ìýíäèéã äýâø¿¿ëüå. Áèä á¿õíèé îþóí ñàíààíû ñàäàí áàéæ Äýìæèí òóñëàæ õàìòðàí àæèëëàäàã “ßðóó ñýòãýã÷” ñîíèíû çºâëºë, óíøèã÷ Îþóí áèëýãò ýðõýì íºõºä人 Øèíý îíäîî àìæèëò á¿òýýëýýð àðâèí áàéæ Õèéìîðü çîëáîî òàíü òºãñ òºãºëäºð áàéõûí åðººë ºðãºå.

ÈÇÈÑ- èéí ðåêòîð, Ìîíãîë óëñûí áîëîí Îðîñûí õîëáîîíû Áóðèàä óëñûí ãàâúÿàò áàãø, äîêòîð ïðîôåññîð Í.Íÿì-Îñîð

Îþóòíû õºäºëìºðèéã çºâ çîõèîí áàéãóóëàõ íü ñóðëàãà ñàéæèð÷, õ¿ì¿¿æèë òºëºâøèõèéí ¿íäýñ áîëäîã
×èíãèñ õààíû íýðýìæèò ÈÇÈÑ- èéã ìîíãîë ¿íäýñòýí óãñààòíû ¿ëãýð çàãâàð áîëñîí áàéãóóëëàãà, ¿íäýñíèé ò¿¿õ ñî¸ëûí òýðã¿¿ëýõ èõ ñóðãóóëü ãýäãèéã ìýäýýã¿é, ñîíñîîã¿é õ¿í íýãýýõýí ÷ ¿ã¿é áèç ýý. ÈÇÈÑ- èéí õàìãèéí ýðõýì ñàéõàí ÷àíàð íü îþóòàí ñóðàëöàãñàäûíõàà òºëºº ýöýã, ýõèéí íýãýí àäèë õ¿÷èí ç¿òãýæ áàéäàã. Îþóòíóóäûíõàà òºëºº áîë õè÷íýýí ÷ õºðºí㺠ìºí㺠çàðàõààñ áóöäàãã¿é.

ÈÇÈÑ- Áèåèéí òàìèð ñïîðòûã äýýäëýã÷ áàéãóóëëàãà
ÈÇÈÑ Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé ò¿¿õ ñî¸ë, ºâ óëàìæëàëûã äýýäýëñýí Ìîíãîë ¿íäýñòýí óãñààòíû ¿ëãýð çàãâàð áîëñîí áàéãóóëëàãà, ¿íäýñíèé ò¿¿õ ñî¸ëûí òýðã¿¿ëýõ èõ ñóðãóóëü á à é õ û í çýðýãöýý áèåèéí òàìèð ñ ï î ð ò û í õºãæèëä ¿íýòýé õ ó â ü í ý ì ý ð îðóóëæ áàéãàà ¿ëãýð æèøýý áàéãóóëëàãóóäûí íýã áèëýý. ÈÇÈÑèéíõàà âîëåéáîë, ñàãñàí áºìáºã, ¿íäýñíèé áºõèéí àâàðãà øàëãàðóóëàõ òýìöýýíèéã æèë á¿ð áàãø îþóòàí ñóðàã÷äûí ñïîðòûí èõ íààäàì áîëãîí çîõèîí áàéãóóëæ áàéãàà íü ýíäýýñ îëîí øèëäýã òàìèð÷èä ºñ÷ ºíäèéõèéí óã ñóðâàëæ áîëæ áàéíà. Îäîî ÈÇÈÑ- ä ñïîðòûí äýä ìàñòåð, ìàñòåð, îëîí óëñûí õýìæýýíèé ìàñòåð öîëòîí 50 ãàðóé ñóðàëöàæ áàéíà. ̺í 500-ààä çýðýãòýé òàìèð÷èí ñóð÷ áàéíà. ÈÇÈÑ- èéí òàìèð÷èí çàëóóñ îëîí óëñûí áîëîí, óëñ, àéìàã, õîò, ä¿¿ðãèéí ÷àíàðòàé óðàëäààí òýìöýýí¿¿äýä ÿìàãò äýýã¿¿ð àìæèëò ¿ç¿¿ëæ ñóðãóóëèéíõàà òºäèéã¿é óëñ ýõ îðíûõîî íýð àëäðûã öóóðàéòóóëñààð èðñýí þì.

Ñïîðòûí ñàëáàðààñ ÈÇÈÑ- èéí õ¿íäýò ïðîôåññîð òºð뺺
Ìîíãîë óëñûí õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã, Áèåèéí òàìèð ñïîðòûí óëñûí õîðîîíû äàðãà Ìîíãîë óëñûí ãàâúÿàò äàñãàëæóóëàã÷ ×.Íàðàíáààòàðò ÈÇÈÑ- èéí “Õ¿íäýò ïðîôåññîð” öîë îëãîâ.

ÈÇÈÑ-ä òîãòìîë çîõèîãäîæ, óëàìæëàë áîëñîí îëîí àæèë áèé. Îþóòíû óðëàã, ñïîðòûí èõ íààäàì, ÿðóó íàéðãèéí áàÿð, ýðäýì øèíæèëãýýíèé õóðëóóä, îëèìïèàä ãýýä ãàíö Èõ Çàñãèéíõàí áèø, ýíý ñóðãóóëüä øàâü íàðàà èëãýýñýí áàãø íàð, îþóòíóóäûí ààâ, ýýæ, àõàí ä¿¿ñ íü õ¿ðòýë õ¿ñýí õ¿ëýýäýã óðàëäààí òýìöýýí îëîí. Îþóòíóóäûí äóíä çîõèîõ àæèë á¿õýí ñóðãóóëèéí åðºíõèé òºëºâëºãººíä òóñãàãäñàí áàéäàã íü ñóðãàëò õ¿ì¿¿æëèéí àæëûí óÿëäààã ñàéæðóóëæ áàñ îëîí àæèë äàâõàðäàæ îþóòíóóä ñàìãàðäàõ, ò¿¿ðòýõ, àëü ÷ ¿ã¿é õîöðîõ ÿâäëààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ ÷àääàã áàéíà. Èíãýñíýýðýý àæëûí äàâõàðäàë ãàðàõã¿é, íýãäñýí áîäëîãî çîðèëò çºð÷èëäºõã¿é, îþóòíóóääàà õýò õ¿íä à÷ààëàë áîëîõã¿é, õàðèí ÷ îþóòíû õºäºëìºðèéí íÿãòðàëûã õàíãàæ, ñóë öàã ãàðãàõã¿é, õ¿ì¿¿æèë òºëºâøèëä íü ÷ ñàéí íºëºº ¿ç¿¿ëæ áàéíà. Íèéãìèéí èäýâõèòýé îþóòíóóä á¿õ àæèëä îðîëöîîä íèëýýä õýñýã íü õîéø ñóóæ õîöîðäîã òàë áàéäàã. Òóñ ñóðãóóëüä õàðèí èéì áàéäàë õàðàãäàõ íü òóí õîâîð. Íèéãìèéí õýðýãöýý øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí îþóòàí ñóðàã÷äûíõàà ñîíèðõîëûã òàòñàí îëîí àæëûã çîõèîñíîîð ìýäëýã áîëîâñðîëòîé, õ¿ì¿¿æèë òºëºâøèëòýé, ººðèé㺺 íýýæ ÷àäñàí àëñûí õàðààòàé, õîëûí áîäîëòîé õ¿í áîëæ õºãæèõ ¿íäýñ ñóóðèéã íü òàâüæ ºã÷ áàéíà. Îþóòàí íàñàíäàà àâúÿàñ ÷àäâàðàà á¿ðýí ìýäýð÷, ººðèé㺺 íýýæ õàìò îëíûõîî äóíä õ¿÷, íººö áîëîìæîî ñîðüæ øàëãàíà ãýäýã áîë ¿íýõýýð ÷óõàë. ÈÇÈÑ-èàñ áàéíãà çîõèîäîã îëîí òºðëèéí àæèë, óðàëäààí òýìöýýí¿¿ä íü áèäíèéã ÿìàð õ¿í áîëîõ, ÿìàð àæèë àëáàíä òýìöýõ, àëü ÷èãëýëýýð ò¿ëõ¿¿ õººöºëäâºë àìæèëòàíä õ¿ð÷ áîëîõ òºñººëëèéã ñóóëãàæ ºãäºã ãýæ òóñ ñóðãóóëèéí îþóòíóóä, òºãñºã÷èä íü áàõäàí ÿðèõ äóðòàé.

“×.Íàðàíáààòàð íü Ìîíãîëûí áèåèéí òàìèð ñïîðòûí òºâ áàéãóóëëàãûã ÷àäâàðëàã óäèðäàæ ñïîðòûí õºãæëèéí øèíý ¿åèéã á¿ðä¿¿ëæ ÷àäñàí øèëäýã çàëóó óäèðäàã÷ þì. Ò¿¿íèé áèåèéí òàìèð ñïîðòûí õºãæèëä îðóóëæ áàéãàà ãàâúÿà ç¿òãýë, ìîíãîëûí á¿õ øàòíû ñóðãóóëü, òýäãýýðèéí äîòðîîñ ÈÇÈÑ- èéí îþóòàí ñóðàã÷äûíõàà äóíä ÿâóóëæ áàéãàà áèåèéí òàìèð ñïîðòûí áîäëîãî ¿éë àæèëëàãààã áàéíãà äýìæèæ òóñëàæ èðñýí ýðäýìëýã ÷àíàðûã íü ºíäðººð ¿íýëýí ýíýõ¿¿ ýðõýì öîëûã îëãîæ áàéãàà þì” ãýæ ÈÇÈÑ-èéí ðåêòîð Í.ÍÿìÎñîð õ¿íäýò ïðîôåññîðûí öîë ãàðäóóëàõ õ¿íäýòãýëèéí öóãëààí äýýð õýëñýí ¿ãýíäýý îíöëîí òýìäýãëýëýý.

Ìîíãîëûí áèåèéí òàìèð ñïîðòûí àëäàðòíóóä çî÷èëëîî
Ìîíãîë óëñûí çàñãèéí ãàçðûí õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã, Ìîíãîëûí áèåèéí òàìèð ñïîðòûí óëñûí õîðîîíû äàðãà Ìîíãîë óëñûí ãàâúÿàò äàñãàëæóóëàã÷ ×.Íàðàíáààòàð, Àðäûí áàãø, ãàâúÿàò äàñãàëæóóëàã÷ Íàñàíòîãòîõ, Ìîíãîë óëñûí õºäºëìºðèéí áààòàð äàðõàí àâàðãà Æ.̺íõáàò, Áèåèéí òàìèð ñïîðòûí óëñûí õîðîîíû àõìàäûí õîðîîíû äàðãà Ìîíãîë óëñûí ãàâúÿàò òàìèð÷èí Äàðæàà, Ìîíãîë óëñûí õºäºëìºðèéí áààòàð, îëèìïûí àâàðãà, ãàâúÿàò òàìèð÷èí Áàäàð-Óóãàí, Ìîíãîë óëñûí ãàâúÿàò òàìèð÷èí îëèìïûí ìºíãºí ìåäàëüò Ñýðäàìáà, ãàâúÿàò òàìèð÷èí îëèìïûí õ¿ðýë ìåäàëüò Áàÿðñàéõàí íàðûí Ìîíãîëûí áèåèéí òàìèð ñïîðòûí àëäàðòíóóä, ñïîðòûí øèíæëýõ óõààíû ñóäëàà÷ ýðäýìòýä çýðýã íýð õ¿íäòýé çî÷èä ÈÇÈÑ- ä çî÷èëñîí þì. Òýä ñóðãàëòûí îð÷èíòîé òàíèëöàæ çàðèì õè÷ýýë ñóðãóóëèéí ÿâöûã ¿çýæ áàãø îþóòíû òºëººëºëòýé óóëçëàà. Ìîíãîëûí áèåèéí òàìèð ñïîðòûí óëñûí õîðîî ÈÇÈÑ- èéã “Áèåèéí òàìèð ñïîðòûã äýýäëýã÷ õàìò îëîí”-îîð ºðãºìæèëñºí áàéíà. Õ¿íäýò ºðãºìæëºëèéã Áèåèéí òàìèð ñïîðòûí óëñûí õîðîîíû äàðãà ×.Íàðàíáààòàð óíøèæ ðåêòîð Í.Íÿì-Îñîðò ãàðäóóëëàà.

ÈÕ ÇÀÑÀÃ ÑÓÐÃÓÓËÈÉÍ ÑÎÍÈÍ ÑÀÉÕÀÍ Ýäèéí çàñàã íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí ñóðãóóëü àìæèëò àðâèíòàé áàéíà
ÝÇÍÁÁÑ 2002 îíîîñ ýõëýí Áèçíåñèéí ýäèéí çàñàã, ìåíåæìåíò, Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, Ãààëü òàòâàðûí ýäèéí çàñàã, Áàíêíû ýäèéí çàñàã, Äààòãàëûí ýäèéí çàñàã÷ ìýðãýæëýýð ñóðãàëò ÿâóóëäàã. Îäîî 1000 ãàðóé îþóòàí ñóðàëöàæ áàéãàà á¿ðýëäýõ¿¿íèé òîìîîõîí ñóðãóóëèóäûí íýã þì. 2008-2009 îíû õè÷ýýëèéí æèëä Àðäûí áîëîâñðîëûí òýðã¿¿íèé àæèëòàí Ë.Îþóí çàõèðàëòàé, Æ.Áàäàìõàíä äåêàíòàé òóñ ñóðãóóëü óðëàã, ñïîðò, ìýäëýã îþóíû èõýýõýí îëç îìîãòîé áàéíà. Èõ Çàñàã èõ ñóðãóóëèéí “îþóòíû íàìàð-2008” óðëàãèéí íààäìûí “Øèëäãèéí øèëäýã” ê î í ö å ð ò ò î é ñ ó ð ã ó ó ë è à ð øàëãàðñàí áîë ñàÿõàí áîëæ ºíãºðñºí Èõ Çàñàã èõ ñ ó ð ã ó ó ë è é í âîëåéáîëûí àâàðãà ø à ë ã à ð ó ó ë à õ òýìöýýíä Ýäèéí çàñàã íÿãòëàí áîäîõ á ¿ ð ò ã ý ë è é í ñóðãóóëèéí îþóòàí Ä . À ë ò à í ñ ó â ä àõëàã÷òàé îõèäûí áàã àâàðãààð òîäîð÷ òóñ ñóðãóóëèéí õºã溺í äýìæèã÷èä øèëäýã õºã溺í äýìæèã÷ ãýñýí ºðãºìæëºëèéã õ¿ëýýæ àâñàí þì. ̺í ÝÇÍÁÁÑ- èéí áàãø îþóòíóóä îäîî æèë á¿ð óëàìæëàë áîëãîí çîõèîí áàéãóóëäàã íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëèìïèàäàä ýð÷èìòýé áýëòãýæ áàéíà. Óëñ, õîò, ä¿¿ðãèéí ÷àíàðòàé ìýðãýæëèéí óðàëäààí òýìöýýí¿¿äýä ÿìàãò äýýã¿¿ð áàéð ýçýëäýã ýíý õàìò îëîí íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëèìïèàäûí íýãä¿ãýýð øàòíû øàëãàðóóëàëòàíä 2-îîñ 4-ð êóðñèéí 900 ãàðóé îþóòíàà îðîëöóóëæ òýäíýýñ 50 îþóòàí 2-ð øàòíû øàëãàðóóëàëòàíä îðîëöîõ áîëñîí áàéíà.

2008/12 (30)

8

ÈÇÈÑ-ä ìýðãýæëèéí 10 ãàðóé òýíõèì àæèëëàäàã
Ìýðãýæëèéí òýíõèì íü òóõàéí ìýðãýæëèéí ñóðãàëòûí áîäëîãî çîðèëòûã àíõàí øàòàíä õýðãýæ¿¿ëæ, áàãø îþóòíóóäûã ýð÷èìæ¿¿ëýõ, ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû àæèë, ¿éëäâýðëýëèéí äàäëàãûí òàéëàí, êóðñèéí áîëîí äèïëîìûí àæèë áè÷¿¿ëæ õàìãààëóóëàõ àæëûã óäèðäàæ çîõèîí áàéãóóëàõ òºâ øòàá áàéäàã þì. ÈÇÈÑ-ä òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí, ýð¿¿ãèéí ýðõ ç¿éí, èðãýíèé ýðõ ç¿éí, ìîíãîë îðîí ñóäëàë- àÿëàë æóóë÷ëàëûí, îëîí óëñûí õàðèëöààíû, ìàòåìàòèê ìýäýýëýë ç¿éí, ò¿¿õ ìîíãîë ñóäëàëûí, àíãëè õýëíèé, ÿïîí õýëíèé òýíõèì¿¿ä àæèëëàæ áàéíà. Òýíõèìèéí ýðõëýã÷ýýð õóóëèéí áàéãóóëëàãûí àõìàä àæèëòàí äýä ïðîôåññîð Ç.̺íõæàðãàë, äîêòîðàíò äýä ïðîôåññîð ×.Íýðã¿é, àõëàõ áàãø Þ.Ìàéöýíãýë, Ã.Ýíõáîëä çýðýã òóõàéí ñàëáàðòàà òýðã¿¿ëýõ áàéð ñóóðüòàé, áàÿëàã òóðøëàãàòàé, ïðîôåññîðûí áàãèéí ãèø¿¿í, áàãø ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷èä àæèëëàäàã.

Òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõèì
ÈÇÈÑ-èéí ò¿¿õ ýõëýõýä òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõìèéí ò¿¿õ áè÷èãäýæ ýõýëñýí áàéäàã. Òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõèìèéí àíõíû ýðõëýã÷ íü ÈÇÈÑ- èéí ðåêòîð Ìîíãîë óëñûí ãàâúÿàò áàãø äîêòîð ïðîôåññîð Í.Íÿì-Îñîð áàéñàí. Îäîî òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõèì íü 18 áàãøòàéãààð ñóðãàëò ýðäýì øèíæèëãýýíèé ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà. Òóñ òýíõèìèéí ýðõëýã÷ýýð àõëàõ áàãø Þ.Ìàéöýíãýë àæèëëàæ áàéíà. Òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõèìä ñóðãàëòûí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí ãàçðûí ìýðãýæèëòýí äýä ïðîôåññîð Æ.Òóÿà, Á.Äàâààñ¿ðýí àõëàã÷òàé áàã, ÕÇÑ- èéí ýðõ ç¿éí 102-ð á¿ëãèéí Á.Îòãîíöýöýã àõëàã÷òàé áàã, ×èíãèñ-Ñîîñý - Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí 132ð á¿ëãèéí À.Çîëçàÿà àõëàã÷òàé áàã ýõíèé 3-ð áàéðò øàëãàðñàí þì.

“Ìîíãîë óëñûí ¿íäñýí õóóëèéí ýðõ ç¿é” õè÷ýýëèéí áîîöîîò òýìöýýí
Òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõìèéí 7 õîíîãèéí àæëûí õ¿ðýýíä Õóóëü ýðõ ç¿éí ìýðãýæëýýð ñóðàëöàæ áàéãàà 2-ð êóðñèéí îþóòíóóäûí äóíä çîõèîí áàéãóóëëàà. “Ìîíãîë Óëñûí ¿íäñýí õóóëèéí ýðõ ç¿é” õè÷ýýëýýð îëæ àâñàí îíîëûí áîëîí ýðõ ç¿éí ìýäëýãèéã ïðàêòèêò àøèãëàõ äàäëàãà ýçýìø¿¿ëýõ, ò¿¿í÷ëýí Ìîíãîë Óëñûí ¿íäñýí õóóëèéí çîõèöóóëàëòûã á î ë î â ñ ð î í ã ó é áîëãîõîä õóóëü ýðõ ç¿éí ÷èãëýëýýð ñóðàëöàæ áàéãàà îþóòíóóäûí ñàíàëûã ñîíñîæ, äýâø¿¿ëæ áóé àñóóäëóóäàä íü ä¿ãíýëò õèéõýä ýíý òýìöýýíèé çîðèëãî ÷èãëýãäñýí þì. Óã òýìöýýíä ÕÇÑ- èéí 204-ð á¿ëãèéí Á.Áàòöýíãýë àõëàã÷òàé áàã ò¿ð¿¿ëæ, ìºí ñóðãóóëèéí 208-ð á¿ëãèéí Áàÿðìàãíàé àõëàã÷òàé áàã õî¸ðäóãààð áàéð, 201-ð á¿ëãèéí Ö.Áîëä-Ýðäýíý àõëàã÷òàé áàã ãóðàâäóãààð áàéð ýçëýâ.

Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí ñóðãóóëèàð ñîíèí þóòàé áàéíà?
Ìàòåìàòèê, Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí ìýðãýæëýýð ñóðàëöàíà ãýäýã áîë îð÷èí ¿åèéí øèíæëýõ óõààí òåõíèêèéí õàìãèéí øèëäýã îëîëòóóäûã ýçýìøèæ, äàÿàðøèæ áóé äýëõèé åðòºíöèéí õ¿ì¿¿ñòýé õºë íèéë¿¿ëýí àëõàõ áîëîìæèéã îëæ àâäàã õýäèé ÷ õ¿í á¿õýí ñàíààíû çîðãîîð ýçýìøèæ ¿ë ÷àäàõ ºíäºð øàëãóóðòàé äàâàà áàéäàã. Áàãø íü òîðäîæ, øàâü íü õè÷ýýõã¿é áîë ýçýìøèõýä òºâºãòýé ýíý ìýðãýæëýýð ñóðàëöàæ áàéãàà îþóòíóóäàà Àðäûí áîëîâñðîëûí òýðã¿¿íèé àæèëòàí Ä.Äóëàìñ¿ðýí çàõèðàëòàé, àõëàõ áàãø Ì.Òóíãàëàã äåêàíòàé Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí ñóðãóóëèéí áàãø íàð îíöãîé àíõààðàë òàâüæ òºðºë á¿ðèéí àæèë, óðàëäààí òýìöýýíýýð òýäíèé àâúÿàñ ñîíèðõîëûã õºãæ¿¿ëæ, óðàì çîðèãèéã íü ñýðãýýæ áàéíà.

Äýýä ìàòåìàòèêèéí “5+1” òýìöýýí
ÌÒÑ îþóòíóóäûíõàà äóíä Äýýä ìàòåìàòèêèéí “5+1” òýìöýýíèéã æèë á¿ð çîõèîäîã þì. “5+1” òýìöýýíä Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí ìýðãýæëýýð ñóðàëöàæ áàéãàà 1-3 äóãààð êóðñèéí îþóòíóóä 4-ð êóðñèéí íýã îþóòíààð àõëóóëàí 6 õ¿íèé á¿ðýëäýõ¿¿íòýé íýã áàã áîëæ îðîëöëîî. Íèéòäýý 11 áàã ºðñºëäñºíººñ Ì ý ä ý ý ë ë è é í ò å õ í î ë î ã è é í ñóðãóóëèéí 147-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ýíõñàéõàíû àõàëñàí 224-ð á¿ëãèéí áàã íýãä¿ãýýð áàéð, î þ ó ò à í Ìÿãìàðñ¿ðýíãèéí àõàëñàí 222-ð á¿ëãèéí áàã 2-ð áàéð, 415-ð á¿ëãèéí îþóòàí Áóääîðæèéí àõàëñàí 323-ð á¿ëãèéí áàã 3-ð áàéð ýçýëæ îþóòàí Ãàíï¿ðýâèéí àõàëñàí 223-ð á¿ëãèéí áàã òóñãàé áàéðò øàëãàðëàà.

Ìîíãîëûí ºì㺺ëºã÷äèéí õîëáîîíû ãèø¿¿í ºì㺺ëºã÷, äýä ïðîôåññîð Ã.Íàöàãäîðæ, II öîãöîëáîð õàðèóöñàí ã¿éöýòãýõ çàõèðàë äýä ïðîôåññîð Ë.Ñ¿õáààòàð, ïðîðåêòîð Ã.Ãàíáàäðàõ, àõëàõ áàãø Í.Öýäýíáàëæèð, Á.Áîëîðòîãîñ, áàãø Ö.Àçáàÿð, Æ.Ñ¿õáàÿð, Ö.Àëòàíãýðýë íàð àæèëëàæ áàéíà. ̺í çàëóó áàãø ß.Áàòõàíä , Ý.ĺë㺺í, Ï.Áàòáààòàð, Ä.Òºð-Àìãàëàí, Á.̺íãºííàõèà, Ï.Áàÿðñàéõàí, Ä.Ãàíæàðãàë íàð àæèëëàäàã. Òóñ òýíõèì íü æèë á¿ð ÕÇÑ, ×èíãèñ-Ñîîñý ÎÓÕÑ, Ýðäýì ñóðãóóëèéí íýãä¿ãýýð êóðñèéí îþóòíóóäûí äóíä Ýðõ ç¿éí îíîë õè÷ýýëýýð, ìºí 2- ð êóðñèéí îþóòíóóäûí äóíä ¯íäñýí õóóëèéí ýðõ ç¿éí õè÷ýýëýýð òýìöýýí çîõèîæ, Òºðèéí îíîë õè÷ýýëýýð óíøèã÷äèéí áàãà õóðàë õèéäýã óëàìæëàëòàé. Óëñûí áîëîí õóâèéí èõ äýýä ñóðãóóëèóäûí äóíä ÒÈÍÇ íèéãýìëýãýýñ æèë á¿ð çîõèîí áàéãóóëäàã “Òàòâàðûí õóóëèéã õýí ñàéí ìýäýõ âý” óðàëäààíä òóñ òýíõèìèéí áýëòãýæ îðîëöóóëñàí îþóòíóóä æèë á¿ð àìæèëòòàé îðîëöîæ 2008 îíä íèéñëýëèéí òýðã¿¿í áàãààð øàëãàðñàí þì.

“Ýð¿¿ãèéí áàéöààí øèéòãýõ ýðõ ç¿é” õè÷ýýëèéí àñóóëò õàðèóëòûí òýìöýýí
Ýð¿¿ãèéí ýðõ ç¿éí òýíõèì ýðõ ç¿é÷ ìýðãýæëýýð ñóðàëöàæ áàéãàà 3-ð êóðñèéí îþóòíóóäûí äóíä “Ýð¿¿ãèéí áàéöààí øèéòãýõ ýðõ ç¿é”-í õè÷ýýëýýð àñóóëò õàðèóëò òàíèí ìýäýõ¿éí òýìöýýí çîõèîëîî. Ñóðàëöàõ õºäºëìºðèéã çºâ çîõèîí áàéãóóëàõ àðãà áàðèëä îþóòíóóäàà ñóðãàõ ñýòãýõ öàð õ¿ðýýã íü òýëæ, ÿðèõ óð ÷àäâàðûã íü õºãæ¿¿ëýõ, îíîëûí ìýäëýãýý ã¿íçãèéð¿¿ëæ ïðàêòèêò õýðýãæ¿¿ëýõ äàäëàãà ýçýìø¿¿ëýõ çîðèëãîòîé óã òýìöýýíä îþóòíóóä ýð¿¿ãèéí áàéöààí øèéòãýõ õóóëèéí õèéäýë áóþó ýð¿¿ãèéí áàéöààí øèéòãýõ ýðõ ç¿é äýõ òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã òóñãàñàí ìýíä÷èëãýýã áèå áèåäýý õàðèëöàí äýâø¿¿ëæ, õîëáîãäîõ áîäëîãóóäûã áîäîæ îíîë ïðàêòèêèéí óÿëäààã õàíãàæ ºãºõèéã õè÷ýýæ áàéñàí íü òýìöýýíèéã óëàì ñîíèðõîëòîé, ºðñºë人íòýé, áàñ ¿ð ºãººæòýé áîëãîæ áàéëàà. Ýíý òýìöýýíèé òýðã¿¿í áàéðò Õóóëü ç¿éí ñóðãóóëèéí 305-ð á¿ëãèéí Ç.Òóÿàõºëºã àõëàã÷òàé áàã, Õî¸ðäóãààð áàéðò ×èíãèñÑîîñý ÎÓÕÑ-èéí 331-ð á¿ëãèéí Ö.Ýíõòàéâàí àõëàã÷òàé áàã, ãóðàâäóãààð áàéðò Õóóëü ç¿éí ñóðãóóëèéí 303-ð á¿ëãèéí Î.Ýíõæàðãàë àõëàã÷òàé áàã øàëãàðëàà.

“Õýðýãëýýíèé ïðîãðàìûí ýçýìøèëò” “Ò¿ðãýí áè÷èëò”-èéí òýìöýýí
Ìýäýýëëèéí òåõíîëîãèéí òýíõèìýýñ òóñ ñóðãóóëèéí I öîãöîëáîðò õàðúÿàëàãääàã á¿ðýëäýõ¿¿íèé ñóðãóóëèóäûí 1-ð êóðñèéí îþóòíóóäûí äóíä “Õýðýãëýýíèé ïðîãðàìûí ýçýìøèëò”, “Ò¿ðãýí áè÷èëò” ãýñýí òºðë¿¿äýýð òýìöýýí çîõèîí ÿâóóëëàà. Õýðýãëýýíèé ïðîãðàìûí ýçýìøèëò ãýñýí òºðºëä ×èíãèñ-Òóð àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñóðãóóëèéí 112-ð á¿ëãèéí îþóòàí Í.Áàòòóëãà, 114-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ï.×èìãýý, ÕÇÑ- èéí 107-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ã.Çîðèãîî íàð ýõíèé 3 áàéð ýçýëæ, Ò¿ðãýí áè÷èëòèéí óðàëäààíä 112-ð á¿ëãèéí îþóòàí Í.Áàòòóëãà ò¿ð¿¿ëëýý.

“Ýðõ ç¿éí îíîë”-ûí õè÷ýýëèéí ìýäëýã ñîðèõ òýìöýýí
ÈÇÈÑ- èéí òºð çàõèðãààíû ýðõ ç¿éí òýíõèì òóñ ñóðãóóëüä õóóëü, ýðõ ç¿éí ìýðãýæëýýð ñóðàëöàæ áàéãàà I êóðñèéí îþóòíóóäûí äóíä çîõèîí áàéãóóëëàà. Ýðõ ç¿é÷ ìýðãýæëèéí öàãààí òîëãîé ãýãääýã “Ýðõ ç¿éí îíîë” õè÷ýýëýýð îëæ àâñàí ìýäëýã, ïðàêòèêò õýðýãëýõ àðãà ÷àäâàðàà ñîðüæ ºðñºëäñºí ýíý òýìöýýíä ×èíãèñ-Ñîîñý Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí 131-ð á¿ëãèéí

“Õîâ öóóðõàëä ºãºõ õàìãèéí ñàéí õàðèó áîë ò¿¿íèéã ¿ë îéøîîí äóóã¿é áàéõ ÿâäàë þì” Èîõàíí Ýíãåëü

9

2008/12 (30)

ÈÕ ÇÀÑÀÃ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ
Yéë ÿâäàë

Øèíý íîìûí áàÿðÓíøèã÷äèéí áàãà õóðàë
ÈÇÈÑ-èéí íýãä¿ãýýð ïðîðåêòîð, ò¿¿õèéí øèíæëýõ óõààíû äîêòîð ïðîôåññîð Æàìáàëûí Öýöýãìàà “Ìîíãîë îðîíä Æàìñðàíãèéí Öýâýýíèé ºðí¿¿ëñýí ýðäýì øèíæèëãýý, ñî¸í ãýãýýð¿¿ëýëò, íèéãýì-óëñ òºðèéí ¿éë àæèëëàãàà /1911-1931 îí/ ãýñýí 10 øàõàì õýâëýëèéí õóóäàñ ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû òîìîîõîí á¿òýýë òóóðâèæ õýâë¿¿ëýâ. Íîìûí áàÿðò çîðèóëñàí óíøèã÷äûí áàãà õóðëûã ÈÇÈÑ- èéí “Àëòàí óðàã” ñî¸ëûí òºâä õèéëýý. “Ìîíãîë îðîíä Æàìñðàíãèéí Öýâýýíèé ºðí¿¿ëñýí ýðäýì øèíæèëãýý, ñî¸í ãýãýýð¿¿ëýëò, íèéãýì-óëñ òºðèéí ¿éë àæèëëàãàà” íîìûí áàÿðò çîðèóëñàí óíøèã÷äûí áàãà õóðàëä Æ.Öýâýýíèé àìüäðàë, ýðäýì ñóäàëãààíû àæëûí ò¿¿õýí çàìíàë, á¿òýýë, Ìîíãîëûí ò¿¿õ ýðõ ç¿é, àÿëàë æóóë÷ëàëûí ñàëáàðò ò¿¿íèé îðóóëñàí õóâü íýìýð çýðýã îëîí àñóóäëààð 30-ààä áàãø îþóòàí èëòãýë õýëýëö¿¿ëñýí þì. Òýäíèé äîòðîîñ ×èíãýñ-Òóð ÀÆ-ûí ñóðãóóëèéí áàãø, òýíõìèéí ýðõëýã÷

Êîìñîìîëûí äýýä ñóðãóóëèéí àíäóóä ÈÇÈÑ-ä óóëçàâ
Ñàÿõàí ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í ×.Ñàéõàíáèëýã, ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í ÕÇÄÕ-èéí ñàéä àñàí Ä.Îäáàÿð, ÁÑØÓ-íû ñàéä àñàí Í.Áîëîðìàà, Áàéãàëü îð÷èí-Àÿëàë æóóë÷ëàëûí ÿàìíû òºðèéí íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà Ò.Ãàíòóëãà, Ìîíãîëûí ñêàóòûí õîëáîîã ¿íäýñëýí áàéãóóëàã÷ áèçíåñìåí í.Åñºíìºíõ íàð ÈÇÈÑ- ä çî÷èëñîí þì. Òýä ÈÇÈÑ-èéí ðåêòîð Í.Íÿì-Îñîð, I ïðîðåêòîð Æ.Öýöýãìàà õî¸ðòîé õóó÷íààð ÇÕÓ-ûí Êîìñîìîëûí äýýä ñóðãóóëüä õàìò ñóðàëöàæ áàéñàí îþóòàí öàãèéí àíäóóä. Èõ Çàñàã èõ ñóðãóóëüä ïàðëàìåíòýò ¸ñíû óëàìæëàë õýðýãæèæ áàéãààä áàÿðòàé áàéíà “Ìîíãîë óëñûí á¿õ çàõ çýýëä ÈÇÈÑ-èéíõàí òîäîðõîé áàéð ñóóðü ýçýëäýã. Ìàíàé õ ó ó ë ü õÿíàëòûí á éóë àóä ä à ãó ë ãó à ÈÇÈÑè é ã òºãññºí î ë î í ñàéõàí çàëóó÷óóä àæèëëàæ áàéíà. Òýä íèéãìýý ìýäýðñýí, ººðèé㺺 îëæ òàíèñàí õ¿ì¿¿ñ áàéäàã ó÷ðààñ õààíà ÷ ãýñýí íýð õ¿íäòýé ñàéí àæèëòíóóä ãýãääýã. Èõ Çàñãèéí îþóòíóóä õààíà ÷ ººäðºã, îðãèëóóí áàéäàã íü ýíý ñóðãóóëèéí ¿íäñýí õýâ øèíæ þì. Òóñ ñóðãóóëüä îþóòíû ïàðëàìåíò, îþóòíû ã¿éöýòãýõ õîðîî àæèëëàæ Ìîíãîëûí ïàðëàìåíòýò ¸ñíû óëàìæëàë õýðýãæèæ áàéãààä áèä áàÿðòàé áàéíà” ÓÈÕ-ûí ãèø¿¿í Ä.Îäáàÿð

ÈÇÈÑ îþóòíóóääàà íèéãìèéí ñýòãýëãýýã òºëºâø¿¿ëæ ÷àääàã
“ÈÇÈÑ îþóòàí ñóðàã÷èääàà íèéãìèéí áîëîí áèçíåñèéí ñýòãýëãýýã æèãä òºëºâø¿¿ëæ ÷àääàã, ìàíàé îðíû á¿õ èõ äýýä ñóðãóóëèéí òýðã¿¿í ýãíýýíä íü ÿâæ áàéãàà øèëäýã ñóðãóóëü. ÈÇÈÑ-èéã òºãñºã÷èä óëñ ýõ îðíûõîî õºãæëèéã ìàíëàéëàã÷ õ¿÷èí áàéæ ÷àäíà ãýäýãò áèä èòãýëòýé áàéäàã þì” ÁÑØÓ-íû ñàéä àñàí Í.Áîëîðìàà Ýíý áîë Ìîíãîë òºðèéí ºíäºð àëáàí òóøààëòíóóäûí ÈÇÈÑ-ä ºãñºí ¿íýëãýý þì. ÈÇÈÑ èíãýæ ë õ¿í á¿ðèéí í¿äýíä íü ºíãºòýé ãýðýëòýéãýýð ºðòºæ, ñýòãýëä íü áàÿð áàõäëûã ¿ëäýýæ áàéäàã þì.

Áèäíèé áàõàðõàë

Òîðãîíû õýý øèã òîãëîëò
Èõ Çàñàã Ëèöåé ñóðãóóëü ñóðàã÷äûíõàà õ¿ñýë ñîíèðõîëûã äýýäýëæ àâúÿàñ ÷àäâàðûã íü íýýí èëð¿¿ëýõýä ãîë ¿éë àæèëëàãààãàà ÷èãë¿¿ëäýã. Èéìýýñ ÷ òóñ ñóðãóóëüä óðëàã, ñïîðòûí àâúÿàñòàé îëîí òýðã¿¿íèé ñóðàã÷ ñóðàëöàæ áàéíà. Òýäíèé íýã íü 11á àíãèéí ñóðàã÷ À.Çàÿà þì. À.Çàÿà óðòûí áîëîí áýñðýã óðòûí äóó, àðäûí áîëîí çîõèîëûí áîãèíî äóóãààð 4 æèë ãàðóé õè÷ýýëëýæ á à é í à . Òýðýýð 11ð ñàðûí 2 3 - í ä Íèéñëýëèéí õ ¿ ¿ õ ý ä çàëóó÷óóäûí ñî¸ëûí ò º â ä ººðèéíõºº “Òîðãîíû õýý” íýðòýé ò à é ë à í òîãëîëòûã õèéëýý. Òýðýýð ÿðèõäàà: “ Á è Íàðàíöýöýã áàãøèéí ø à â ü . Óðòûí äóó ã ý ä ý ã õîîëîéíû ÷ à ä à ë , öàðàà, õ¿÷ èõ øààðääàã õ¿í áîëãîí äóóëààä áàéäàãã¿é àìàð áèø òºðºë ø¿¿ äýý. Áè Èõ Çàñàã Ëèöåé ñóðãóóëüä 2 äàõü æèëäýý ñóðàëöàæ áàéíà. Ìàíàé ñóðãóóëü óðëàãèéã äýìæèæ õ¿¿õýä á¿ðèéí àâúÿàñûã íýýí õºãæ¿¿ëæ áàéãààä áàÿðòàé áàéäàã. Ìèíèé äóóëàõ àâúÿàñûí ºðíºë, ºñºëò, õºãæèë Èõ Çàñàã Ëèöåé ñóðãóóëüòàé ìààíü øóóä õîëáîîòîé þì. Îäîî ÷ ìèíèé òîãëîëòîíä ìàíàé áàãø íàð, ñóðãóóëèéí õàìò îëîí, íàéç íºõºä ìààíü á¿ãäýýðýý õ¿ðýëöýí èðæ çàðèì íü àÿ äóóíû ìýíä÷èëãýý ºðãºæ áàéãààä áè èõ áàÿðòàé áàéíà” ãýñýí þì. Óóäàì ñàðóóëõàí ìîíãîëûí äýëãýð òàëä Óÿíãà óòãûí ã¿í óõààí áîëñîí óðòûí äóóãààðàà æèã¿¿ðëýæ äýëõèéä äàíñòàé äóó÷èí áîëîîðîé õýìýýí Èõ Çàñàã Ëèöåé ñóðãóóëèéí õàìò îëîí äóó÷èí îõèí À.Çàÿàäàà õ¿ñýí åðººæ áàéíà.

Èðýýä¿éí îëèìïèéí àâàðãà
×èíãèñ-Ñîîñý- Îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí 132-ð á¿ëãèéí îþóòàí Áàÿðààãèéí Íàðàíãýðýë. 2008 îíä Íèéñëýëèéí ãóðàâäóãààð äóíä ñóðãóóëèéã òºãññºí. Æóäî áºõèéí ñïîðòîîð ýð÷èìòýé õè÷ýýëëýæ äîîðõ àìæèëòóóäûã ãàðãààä áàéíà. • 2004-2008 îíä Íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí Óëñûí àâàðãà øàëãàðóóëàõ òýìöýýíýýñ 2 ìºíãº, 2 õ¿ðýë ìåäàëü. • Çàëóó÷óóäûí ó ë ñ û í àâàðãà øàëãàðóóëàõ òýìöýíýýñ 3 àëò 2 ìºíãºí ìåäàëü • 2004-2007 î í û ªñâºðèéí ó ë ñ û í àâàðãà øàëãàðóóëàõ òýìöýýíýýñ 4 àëòàí ìåäàëü • Õ¿¿õäèéí è õ íààäìààñ 4 àëòàí ìåäàëü • Korea Open- 5 Îëîí Óëñûí òýìöýýíýýñ õ¿ðýë ìåäàëü • Õÿòàä óëñàä áîëñîí äýëõèéí àâàðãà øàëãàðóóëàõ íýýëòòýé òýìöýýíýýñ àëò, õ¿ðýë ìåäàëü, 2004-2006 îíû ßâãàí àÿëàëûí óëñûí àâàðãà øàëãàðóóëàõ òýìöýýíýýñ 2 ìºíãºí ìåäàëü õ¿ðòñýí. Ìîíãîëûí Õ¿¿õäèéí îðäîíû àâúÿàñ àëòàí ìåäàëüòàé, ñïîðòûí ìàñòåð öîëòîé øèëäýã òàìèð÷èí þì.

Ã.Ýíõáîëä, Ýðäìèéí ñóðãóóëèéí ò¿¿õ àÿëàë æóóë÷ëàëûí 314ð á¿ëãèéí îþóòàí Á.Àëòàíõóÿã, ìºí ñóðãóóëèéí 315-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ï¿ðýâäàâàà íàð ýõíèé 3 áàéð ýçýëæ îþóòàí Ä.Òºìºðõóÿã òóñãàé áàéðò øàëãàðñàí þì.

“×èíãèñ õààíû ã¿í óõààíû ¿çýë” îëèìïèàä
ÈÇÈÑ-èéí Ò¿¿õ ìîíãîë ñóäëàëûí òýíõèì 1-ð êóðñèéí á¿õ îþóòíóóäûí äóíä “×èíãèñ õààíû ã¿í óõààíû ¿çýë” îëèìïèàäûã çîõèîí áàéãóóëëàà. Îëîí àðâàí æèëèéí øóðãóó òýìöýë, îþóí óõààíû ýð÷ äàëàéö, äàéí òóëàëäààíû ÿëàëò àìæèëòûí ¿ðýýð XIII çóóíû Ìîíãîëûí íýãäñýí òºð óëñûã áàéãóóëæ XX çóóíû Äýëõèéí øèëäýã óäèðäàã÷ààð òîäîðñîí Ýçýí ×èíãèñèéí ã¿í óõààíû ¿çëèéã òîâîéëãîí ãàðãàæ ºãºõºä ýíý îëèìïèàäûí ¿íäñýí çîðèëãî ÷èãëýãääýã þì. ×èíãèñèéí ã¿í óõààíû ¿çýë îëèìïèàäûí òýðã¿¿í áàéðò ×èíãèñ-Ñîîñý ÎÓÕÑ- èéí îëîí óëñûí õóäàëäàà ýäèéí çàñãèéí 135-ð á¿ëãèéí îþóòàí À.Ìÿãìàðñ¿ðýí øàëãàð÷ ÕÇÑ- èéí ýðõ ç¿éí 103-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ø.Öýíäï¿ðýâ, ×èíãèñ-Ñîîñý ÎÓÕÑ- èéí îëîí óëñûí ýðõ ç¿éí 132-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ñàìáóóæèä íàð 2, 3-ð áàéð ýçýëëýý. Îëèìïèàäûí òóñãàé áàéðûí øàãíàëûã ÕÇÑ- èéí 101-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ñ.Öýöýãäýëãýð õ¿ðòñýí þì.

Ýññý áè÷ëýãèéí óðàëäààí
ÈÇÈÑ- èéí á¿õ îþóòíû äóíä ñàð á¿ð òîäîðõîé ñýäâýýð ýññý áè÷ëýãèéí óðàëäààí ÿâóóëæ áàéãàà áèëýý. 10-ð ñàðä “Îþóòàí ìèíèé áàõàðõàë” ñýäâýýð ýññý áè÷èæ ä¿ãíýãäñýí áîë 11-ð ñàðä “Ýõ îðíûõîî õºãæèëä îþóòàí ìèíèé îðóóëàõ õóâü íýìýð” ñýäâýýð ýññý áè÷èæ óðàëäëàà. “Ýõ îðíû õºãæèëä îþóòàí ìèíèé îðóóëàõ õóâü íýìýð” ñýäâýýð áè÷ñýí ýññý áè÷ëýãèéí óðàëäààíä 282 îþóòàí ýññý áè÷ëýãýý èð¿¿ëñíýýñ ÝÇÍÁÁÑ- èéí 142-ð á¿ëãèéí îþóòàí Á.Õ¿ðýëáààòàð íýãä¿ãýýð áàéð ýçýëæ, ×èíãèñ-Òóð ÀÆÑ- èéí 316-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ä.Áàòò¿øèã, ÝÇÍÁÁÑ- èéí 140-ð á¿ëãèéí îþóòàí Á.Àççàÿà, ×èíãèñ-Òóð ÀÆÑ- èéí 112-ð á¿ëãèéí îþóòàí Á.Óóãàíöýöýã, ÕÇÑ- èéí 101-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ñ.Öýöýãäýëãýð íàð óäààëëàà. Ýññý áè÷ñýí îþóòíóóä õýí íü ÷ ãýñýí óëñ îðíûõîî ºíººãèéí áàéäàëä ä¿ãíýëò õèéñýí, ñàíàà çîâíèñîí àñóóäëóóäûã õºíäºõººñ ãàäíà õºãæëèéí çºâ ãàðöûã îëîõûã ýðìýëçñýí, ò¿¿íä ººðèéíõºº îðóóëàõ õóâü íýìðèéã òîîöñîí îëîí ñîíèðõîëòîé ñàíààíóóäûã äýâø¿¿ëýí ãàðãàæ èðñýí áàéíà. 12-ð ñàðä ÈÇÈÑ- èéí îþóòíóóä “Ýõèéí õàéð” ñýäâýýð ýññý áè÷èæ óðàëäàõ þì.

“Àìüäðàë äóóñàõûí öàãò ë á¿õ àìüäðàë ÷èíü óðòààñ óðò õè÷ýýë áàéñíûã, ÷è òóí òààðóóõàí ñóðàã÷ ÿâñíàà îéëãîõ áîëíî” Âàñèëèé Ðîçàíîâ

ÈÕ ÇÀÑÀÃ ÈÕ ÑÓÐÃÓÓËÜ ÈÇÈÑ- ÿðóó íàéðãèéí äàëëàãàòàé ãýð á¿ë
ÈÇÈÑ- èéã ÿðóó íàéðãèéí ºãººìºð ãýð á¿ë õýìýýí õýëæ áîëíî. ÈÇÈÑ- ä Ìîíãîëûí çîõèîë÷äûí ýâëýëèéí øàãíàëò ÿðóó íàéðàã÷ Ëîìáûí Íÿìàà, çîõèîë÷ Í.Íàãààíáóó, ÿðóó íàéðàã÷ Ä.Õóðö, çàëóó ÿðóó íàéðàã÷ Ì.Äàâààäîðæ, Í.Ãàíõóÿã, Í.Áàçàðäýðýã íàð áàãøèëäàã. Òóñ ñóðãóóëèéí õî¸ðäóãààð öîãöîëáîðò ÿðóó íàéðàã÷ Ë.Íÿìààãèéí óäèðäñàí “Îíîí Õàòàí èæèé” ÿðóó íàéðãèéí äóãóéëàí, íýãä¿ãýýð öîãöîëáîðò çàëóó ÿðóó íàéðàã÷ Í.Áàçàðäýðýãèéí óäèðäñàí “Ìýëìèé” ÿðóó íàéðãèéí êëóá àæèëëàæ áàéíà. ÈÇÈÑ Ìîíãîë óëñûí òºðèéí ñî¸ðõîëò ÿðóó íàéðàã÷ Íÿìáóóãèéí Íÿìäîðæèéí íýðýìæèò ÿðóó íàéðãèéí íààäìûã æèë á¿ð çîõèîí áàéãóóëäàã. ßðóó íàéðãèéí íààäìààð àâúÿàñ áèëèã íü öýãöýðñýí ÿðóó íàéðàã÷ îþóòíóóäûí óðàí á¿òýýëèéí èõ öýíã¿¿í áàéõûí çýðýãöýý îëîí àðâàí çàëóó àâúÿàñòíóóäûã òºð¿¿ëýí ãàðãàõ íýýëòòýé õààëãà íü áîëæ ºãäºã þì. Òóñ ñóðãóóëüä ñóðàëöàæ, Òºðèéí ñî¸ðõîëò Íÿìäîðæèéí íýðýìæèò ÿðóó íàéðãèéí íààäìààð òîäîðñîí ÿðóó íàéðàã÷ Á.Ìàãñàðæàâ, Áàòòîãòîõ, Áàòõîëáîî, Í.Ó÷ðàë, Á.Àðèóí-Ýðäýíý, Ø.Öýðýíïèë íàðûí îëîí àâúÿàñòíóóä Ìîíãîëûí ÿðóó íàéðàãò ººð ººðèéí ºí㺠àÿñòàé îðæ èðæ áàéíà. ÈÇÈÑ- ä ÿðóó íàéðãèéí ¿ðèéã òàðüæ îëîí àðâàí àâúÿàñëàã îõèä õºâã¿¿äèéí óðñãàë, Ìîíãîëûí óðàí çîõèîëûí èõ ìºðºíä íèéëýí öààø ¿ðãýëæèëýõýä òóñ ñóðãóóëèéí ðåêòîð ÿðóó íàéðàã÷ Íàìñðàéí ÍÿìÎñîðûí íºìºð íººëºã àñàð èõ. Òýðýýð ÿðóó íàéðãèéí àâúÿàñòàé çàëóóñûã íýýæ, äýìæèæ òóñëàõûí çýðýãöýý ººðºº ÷ óðàí á¿òýýëèéí îëç îìîã èõòýé ÿâíà.

2008/12 (30)

10

Í.Íÿì-Îñîð ÈÕ ÇÀÑÀÃÒ ÝÕ ÎÐÎÍ ÌÈÍÜ ÁÀÃÒÀÍÀ Èõ Çàñàãò Ýõ îðîí ìèíü áàãòíàì Îìîã èõò Áààòðóóäòàéãàà Îíîí èõ Èæèéòýéãýý áàãòíàì Äîëîîí áóðõàí Îäòîéãîî áàãòíàì Äîìîã ò¿¿õò Äýýäýñòýéãýý áàãòíàì ª¿ëýí Áºðòýæèí Õàòàäòàéãàà áàãòíàì ªðëºã ò¿¿õèéí Áààòðóóäòàéãàà áàãòíàì Áºº óäãàí Îíãîäòîéãîî áàãòíàì Áººðºíõèé äýëõèé Åðòºíöòýéãýý áàãòíàì Äýë¿¿í áîëäîã Äîëîîí áîëäîãòîéãîî áàãòíàì Äýëõèéã äàãóóëñàí Ò¿¿õòýéãýý áàãòíàì Îíîí Õýðëýí Òóóëòàéãàà áàãòíàì Îðõîí Ñýëýíãý Õºâñãºëòýéãýý áàãòíàì Çóóí çóóíû Ò¿¿õòýéãýý áàãòíàì Çóðàã òàâèëàí Õèéìîðüòîéãîî áàãòíàì Àëòàé Õàíãàé Õýíòèéòýéãýý áàãòíàì Àëòàí íàð ̺íãºí ñàðòàéãàà áàãòíàì Ãó÷èí ãóðâàí Ãîâüòîéãîî áàãòíàì Ãóíèã áàÿðûí Íóëèìñòàéãàà áàãòíàì Èõ áàãà Õààäòàéãàà áàãòíàì Ýíäñýí àëäñàí Ò¿¿õòýéãýý áàãòíàì ªâºë õàâàð Çóíòàéãàà áàãòíàì ªâãºä õºãøäèéí Õóó÷òàéãàà áàãòíàì Õóëàí òàõü Çýýðòýéãýý áàãòíàì Õóéëðàõ øàðãàë Òîîñòîéãîî áàãòíàì Óðò áîãèíûí äóóòàéãàà áàãòíàì Óðàí ÿðóó Ø¿ëýãòýéãýý áàãòíàì Åðººë ìàãòààë Îíüñîãîòîéãîî áàãòíàì Åðòºíöèéí ãóðàâ Öýöòýéãýý áàãòíàì Òºðèéí ò¿øýý Äýýäýñòýéãýý áàãòíàì Ò¿ìýí îëîí Àðäòàéãàà áàãòíàì Õºðø îëîí ͺõºäòýéãýý áàãòíàì Õºõ ò¿¿õèéí Óëáààòàéãàà áàãòíàì Õºíºã ä¿¿ðýí Ñ¿¿òýéãýý áàãòíàì Õºõ öýíõýð ßðãóéòàéãàà áàãòíàì Àäóó ìàë Àí ãºðººòýéãýý áàãòíàì Àãóóæèì ñàéõàí ñýòãýë Õàéð äóðëàëòàéãàà áàãòíàì Àðøààí óñ áóëàãòàéãàà áàãòíàì Àëñëàõ öýíõýð çýðýãëýý Óóë òîëãîäòîéãîî áàãòíàì Áóÿí õèøèã Õèéìîðü ñ¿ëäòýéãýý áàãòíàì Áóðõíû òàâèëàí Çóðàã òººðºãòýéãýý áàãòíàì Èõ çàñàã õóóëèíäàà Ýõ îðîí ìèíü áàãòàíà Ýõ îðîí ìèíü Èõ çàñàã õóóëèíäàà çàëàðíà Àçèéí öýýæèéã àðãàäñàí Àëàã öýíõýð çàìáóóëèíä Àñààñàí ãàë øèã èë÷òýé Àðäûí äóó øèã óÿíãàòàé Àìãàëàí ýíõèéí áèëýãòýé Àøäûí ãýãýýí åðººëòýé Èõ çàñàã õýìýýõ õóóëü Ýõ îðíû ìèíü àëäðûã ªðãºñºí þì Èõ çàñàãòàà Ýõ îðîí ìèíü áàãòàæ Ýõ îðîíäîî Èõ çàñàã ìèíü çàëàð÷ Ýðèí çóóíû èõ õàðãóéã Èæèëäýíõýí õî¸óëàà òóóëñàí þì ̺íõ òýíãýðèéí õ¿÷èéã Îðøîîíõîí áàéæ ̺ëãºð öàãààí îð÷ëîíãèéí ̺ð íü áîëæ ãýðýëòñýí þì Òýíãýð íàð Îääûí äóíä Òýíãýðèéí çààäàñ øèã Çóðàéñàí þì Óóëñ óóëñûí õààí Àâàðãà Ãèìàëàé øèã Òîäîðñîí þì Óñ óñíû õààí Íîìõîí äàëàé øèã Òîðîéñîí þì

“Àðãàìæààíû ÷óëóó” óðàí óíøëàãûí óðàëäààí
Ä.Äàâààäîðæ ã¿éöýòãýõ çàõèðàëòàé Æýñàí-×èíãèñ õààí ñóðãóóëü Ìîíãîëûí íýðò çîõèîë÷, ÿðóó íàéðàã÷äûí á¿òýýëýýð ýõ îðíû ñýäýâò çîõèîëûí “Àðãàìæààíû ÷óëóó” óðàí óíøëàãûí óðàëäààíûã çîõèîí áàéãóóëëàà. Îþóòàí ñóðàã÷äèéã íîìòîé íºõºðë¿¿ëýõ Ìîíãîëûí óðàí çîõèîëûí ñîð áîëñîí á¿òýýë¿¿äòýé òàíèëöóóëæ ñóäëóóëàí ñóðòàë÷èëàõ çîðèëãî àãóóëñàí ýíý óðàëäààíä á¿ðýëäýõ¿¿íèé ñóðãóóëèóäûã òºëººëñºí îþóòíóóä áàãààðàà áîëîí õóâèéí àìæèëòààðàà ºðñºëä뺺. Óðàëäààíä ÝÇÍÁÁÑ, ÕÇÑ, Æýñàí-×èíãèñ õààí ñóðãóóëèàñ îðîëöñîí îþóòíóóä ýõíèé 3 áàéðò øàëãàð÷, ×èíãèñ-Ñîîñý ÎÓÕÑ- èéí îþóòàí Ð.Ýëáýã-Î÷èð, Æýñàí-×èíãèñ õààí ñóðãóóëèéí 1-ð êóðñèéí îþóòàí Ø.Íàðàíãàðàâ, Ýðäìèéí ñóðãóóëèéí 126-ð á¿ëãèéí îþóòàí Í.Õóëàí íàð õóâèéí àìæèëòààðàà 1, 2, 3-ð áàéð ýçýëæ ×èíãèñ-Ñîîñý ÎÓÕÑ- èéí îþóòàí Ã.Ýíõáàÿð òóñãàé áàéðûí øàãíàë õ¿ðòëýý. Óã óðàëäààíûã ìîíãîëûí ÿðóó íàéðãèéí íýðò òºëººëºã÷ Àëòàé íóòãèéí ãàë öîãòîé ÿðóó íàéðàã÷ Òîîìîéí Î÷èðõ¿¿ àãñíû “Àðãàìæààíû ÷óëóó” ø¿ëãèéí íýðýýð íýðëýæýý.

Îþóòíû øèðýýíýýñ

“Ìýëìèé” êëóáûí
ãèø¿¿äèéí á¿òýýëýýñ
310-ð á¿ëãèéí îþóòàí Á.Ìàíëàéáàÿð ÌÝÄÐÝÌÆ Áè íàðàí àäèë æàðãàæ Ñàðàí ìýòýýð ç¿¿äýíä ÷èíü øèíãýõ¿é Ñ¿¿äýð ÷èíü îä ìýòýýð òóíèõàð÷ Á¿ñã¿é ÿíçàà àëäàëã¿é àíèâ÷èíà Áè óðóóëûí ºí㺠ìýò ýãýëýýð Õóíäàãà äàðñ-ñýòãýëä ÷èíü ìºðºº ¿ëäýýõ¿é Õîæèìäñîí ÷èíèé ¿íýí í¿öãýëýë Á¿ñã¿é ÿíçàà ãýýñýíã¿é è÷èíã¿éðíý Áè ãóòðàë ìýò áºõºëçºõºä ×è ñàðõàäûí òýíãýð áîëæ öóòãàõóé ×èéã ¿íýðòñýí ÷èíèé æèìýýð àëõàëõàä Á¿ñã¿é åðòºíö íàäàä èòãýíý Áè èíýýä ìýò äàðóóãààð Öýöãèéí ñàâàíä áàãëàà íýìýõ¿é ×èíèé ç¿¿ä íóóöàà óìàðòàæ Á¿ñã¿é åðòºíö íàäðóó øèíãýíý

Øèíý á¿òýýë

Í.Íÿì-Îñîðûí “Ñýòãýëèéí íàðàí Îíîí ìèíü” ÿðóó íàéðãèéí íîì õýâëýãäëýý
ÈÇÈÑ-èéí ðåêòîð ÿðóó íàéðàã÷ Í.Íÿì-Îñîð Ýðäýì ñóäàëãààíû á¿òýýë¿¿äýýñýý ãàäíà “Ìèíèé ìýäýõ ×èíãèñèéí Ìîíãîë”, “Õàí Õýíòèéãýýñ Õàí Õºõèé õ¿ðòýë”, “Áóðõàí Õàëäóí I, II” ÿðóó íàéðãèéí íîìîî õýâë¿¿ëñýí àâúÿàñëàã óðàí á¿òýýë÷äèéí íýãýí áèëýý. Ãó÷ ãàðóé õýâëýëèéí õóóäàñ ÿðóó íàéðãèéí øèíý áîòèä ò¿¿íèé 230 ãàðóé øèëìýë á¿òýýë íü áàãòñàí áàéíà.

Í.Íÿì-Îñîðûí á¿òýýë¿¿ä ºâºã äýýäñèéí ò¿¿õèé㠺㿿ëäýã
Í.Íÿì-Îñîð áîë Íÿìáóóãèéí Íÿìäîðæèéí ãàðûí øàâü þì. “Çóëûí ãýðýë òîñíîîñîî, øàâèéí ýðäýì áàãøààñàà ãýæ Ìîíãîë÷óóä ÿðèõ äóðòàé. Í.Íÿìäîðæ àãñíû á¿òýýëýýñ õºäººíèé ýãýë áîðãèë àìüäðàëûí ä¿ð çóðàã, õ¿íèé íèíæèí ñýòãýëèéí ºí㺠àÿñ ìýäðýãäýæ áàéäàã áîë Í.Íÿì-Îñîðûí á¿òýýëýýñ ¿¿õ ò¿¿õýý, ºâºã äýýäñýý, ºññºí òºðñºí íóòàã óñàà ãýñýí ºð íèíæèí ñýòãýë, óðàí òàíñàã ñàíàà ÿìàãò àíõèëæ ¿íýðòýíý. Ñýòã¿¿ë÷ ×.Ñîäíîìäîðæ Í.Íÿì-Îñîðûí “Áóðõàí õàëäóí” íîìûí ºìíºòãºë ¿ãèéã áè÷èõ çàâøààí íàäàä òîõèîñîí þì. Ýíý íîì äîòðîî ýðäýíýñ àãóóëñàí àëòàí ìºíãºí áºãæòýé, çàíäàí àâäàð õýìýýí ñàíàæ óòãûí íóóöàä íü íýâòðýõ ò¿ëõ¿¿ð ¿ãèéã áè÷èæ áèëýý. Ìîíãîë óëñûí ñî¸ëûí ãàâúÿàò ç¿òãýëòýí ÿðóó íàéðàã÷ Ï.Ñàíäóéæàâ Ìîíãîëûí èõ ò¿¿õèéí ãýãýýí äóðñãàëûã õàäãàëñàí Õàí Õýíòèé íóòàã, Áóðõàí õàëäóí óóë, Îíîí ìºðíèé òóõàé ìàíàé îëîí ÿðóó íàéðàã÷èä óðàí ¿ãèéí ñýòãýëèéí õàäàã ºðãºñºí. Òýäíèé äóíä ýíý íóòãèéí óíàãàí õ¿¿ Íàìñðàéí Íÿì-Îñîðûí îëîí ø¿ëýã íàéðàã õ¿íäòýé áàéðûã ýçëýíý.Îíîí ìºðºí Ìÿíãà ìÿíãàí æèë íàð òóñàí óðñàõäàà õýäýí ñàÿ æèâàà íàðàí öàöðàãèéã ººðòºº øèíãýýí óðñæýý. Îíîí ìºðºí, Áºðòý ÷îíî, Ãîî ìàðàëààñ Ìîíãîë óäìûíõíû àëäàð íýð õóâü çàÿàíû ò¿¿õèéã óðñãàëäàà õàäãàëæ èðñýí ó÷ðààñ èõ ò¿¿õèéí õºõ ñóäàñ õýìýýí íýðëýæ áîëìîîð ñàíàãäàíà. “Ñýòãýëèéí íàðàí óðãàæ ìàíäàõààñ áèø øèíãýäýãã¿é òàâèëàíòàé àæààì. Ìîíãîëûí çîõèîë÷äûí ýâëýëèéí øàãíàëò ÿðóó íàéðàã÷, /äýä ïðîô/ Ëîìáûí Íÿìàà

321-ð á¿ëãèéí îþóòàí Î.Íàðàíòóÿà ÁYY ѪÃÄ Äóðëàë ãýñýí çóðãààõàí ¿ñýãòýé äàðñàíä á¿¿ îð Äóóòàé õ¿íèéã äóóã¿é áîëãîæ Äóóã¿é õ¿íèéã õýëã¿é áîëãîäîã þì ãýíý ëýý Äóóëèì õîðâîîä õàéð ãýæ áàñ íýãýí äàðñàíä á¿¿ îð Õàéõðàõã¿é ç¿éëýý àíçààð÷ Õàëàìöóóõàí ¿åä àìíààñ íü çîðèãëîí ãàðäàã äºðºâõºí ¿ñýã Õîðâîîä õ¿íèé óóæ äóóñààã¿é ýäãýýð äàðñàíä á¿¿ îð Õîéøäîî ÷, îðëîî ãýõýä á¿¿ ñºãä! 213-ð á¿ëãèéí îþóòàí Ö.Ãàíçîðèã ÈÆÈÉÃÝÝ ÑÀÍÀÄÀà Èæèéíõýý ºðãºñºí öàöëûí ñ¿¿ äóñàæ àìèëñàí òýð öàãò Ýãøñýí íóëèìñàà àíüñãàíäàà òýýæ ãóíèã ýâýëãýí èæèéãýý ñàíàäàã Ýíõýë äîíõîëòîé îð÷ëîíä áè çàÿàãàà áýõëýæ Çàìèëñàí áóðõàäûí ºëìèéä ñºãäºæ èæèéãýý ñàíàäàã Àìüñãàëàõ òîîëîíä ìèíü ýâëýæ ó÷èãëàãääàã Èæèéíõàà öàãààí ñ¿¿ãýýð õàðöàà äýâòýýæ íóëèìñàà óíàãàæ Èæèéãýý ñàíàäàã Ó÷ðàëûí òàâèëàíòàé õîðâîîä áè Óÿðëûí íóëèìñ óíàãàæ èæèéãýý ñàíàäàã ¯éëèéí ¿ðòýé àìüäðàëûã ºâñíèé ø¿¿äýð ìýò øèìæ ¯ã¿éëýí ñàíàõûí æàðãàëûã áè ýöýñ òºãñãºëã¿é õàéðààð òºñººëæ Èæèéãýý ñàíàäàã Àìüäðàëûí ºíãºíä áóäàãäàæ Àðãà ÿäàõäàà ñºõºð÷ èæèéãýý ñàíàäàã Çàíãèäñàí òîâ÷òîé äýýëèéí õîðìîéä áóÿí íàìæààæ Èæèéãýý ñàíàäàã Í¿ãýë áóÿí õîñëîõ õîðâîîä Í¿äíèé öºöãèé ìýò õàéðëàõ õàðöíààñ íü õàéð ýâëýõ òýð àãøèíä Èæèéãýý ñàíàæ íóëèìñàà óíàãàäàã Òèéì ýý áè á¿ëýýí ñ¿¿, á¿ëýýí íóëèìñ Á¿òýí çàÿàãààð àìèëñàí áîëîõîîð èæèéãýý ñàíàäàã

“Ìýäýæ áàéãàà á¿õíýý äàíäàà á¿¿ ÿðü, ÿðüæ áàéãàà á¿õíýý õàðèí äàíäàà ìýäýæ áàé” Ìàòòèàñ Êëàóäèóñ

11

2008/12 (30)

ÀÌÆÈËÒ

Àãóóãóóñ àãóó ñóó áèëýãòí¿¿ä
Aubrey Breadsley - Çóðàà÷ - ßðóó íàéðàã÷ - Æ¿æãèéí çîõèîë÷ - Æ¿æèã÷èí - Íàéðóóëàã÷ - ÿí óõààíòàí Àíãëèéí àëäàðò çóðàà÷ òýðáýýð 26-õàí íàñàëñàí áºãººä õ¿¿õýä áàéõäàà ààâààñàà ñ¿ðüåý ºâ÷èí àâ÷ýý. ¯ëäñýí àìüäðàëäàà õèé äýìèé ñýòãýëýýð óíàëã¿é íýã ÷ õîðìûã ç¿ãýýð ºíãºðººëã¿é õèéæ á¿òýýñýýð áîãèíîõîí áîëîâ÷ ò¿¿íèé ãàéõàëòàé àìüäðàë äýëõèé åðòºíöºä óðëàãèéí òîì öîíõ áîëæ ¿ëäñýí áèëýý. Òýð “øºíº á¿ð óíòàõäàà ºã뺺 ñýðýýñýé õýìýýí áîäîí ò¿ãø¿¿ðòýé óíòäàã áàéëàà” ãýñýí íü þóòàé ãàéõàëòàé õè÷ýýë ç¿òãýë âý. Ò¿¿íèé òºìºð áàðûí á¿òýýëýýñ òîëèëóóëæ áàéíà. Òààã¿ð - ßðóó íàéðàã÷ - Çîõèîë÷ - ÿí óõààíòàí - Ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ õ¿ì¿¿í áàéæýý. Ýíýòõýãèéí ñóó áèëýãòýí òýðáýýð õ¿¿õýä áàéõààñàà ë õîðâîî åðòºíöèéã ÷èìýýã¿éõýí àæèãëàæ ñóóõ äóðòàé áàéæýý. Ò¿¿íèé ÷èõýíä ñàëõè õ¿ðòýë ¿ã øèâíýí, íàð õ¿ðòýë ò¿¿íèéã èëäýã ìýò. Ò¿¿íèé àìüäðàë ø¿ëýã øèãýý ÿðóó õèéãýýä òàíñàã, ÿëäàìõàí õèéãýýä óÿíãàëàã àæãóó... Òýðýýð íýã óäàà “Òýä ÷èíèé ººäººñ øîðîî öàöàæ áàéíà Òýâ÷èæ ¿ç ìàðãààøèéã õ¿ëýý Òýä ÷àìä öýöýã áàðèõ áîëíî” õýìýýí ø¿ëýãëýæýý. Ýãøèã òîð Àÿà, ÿëãóóñàí ýðäýìò ìèíó. Þóòàé ÿðóó äóó äóóëíàì Àëìàéðàíõàí ãàéõàí ñîíñ÷ ñóóõààñ îíäîî áè ÿàõ þì Àÿëãóóòàéõàí äóóíû òàíü ãýðýë àëòàí äýëõèéä ò¿ãýí öàöàðíàì Àëèàõàí ýãøãèéí òàíü “àðèóí óðñãàë õàäûã õàìõëàí óðñãàæ ýð÷èëíýì. Äóóíû òàíü ýãøèã ë¿ãýý õàìñðàí ò¿ðýõèéí õ¿ñýë áàéâ÷ Äóðãàíõàí õîîëîé ìèíü õ¿ðýõã¿é äóóíä òàíü äàðàãä÷èõààä áàéíàì Àðãà áàðèë àÿëãóó ýãøãèéí ìèíü ºãººø òîð ñóë çàäãàé àæààì Àäèëòãàøã¿é áàò áýõ òîðîîðîî íàìàéã ñàéõàí áàãëàæ äýý òà Ãýðëèéí ¿åð “Õîðâîîã áÿëõààõ ãýðýë ãýðýë ãýðýë ìèíü Õàðààã áàÿñãàõ ãýðýë, ç¿ðõèéã æàðãààõ ãýðýë Àìèí ãîëä ìèíü ýíý ë ãýðýë á¿æèãëýíýì Àìðàã ñýòãýëèéí ìèíü ãýðëèéã ýíý ë ãýðýë ýãøèãë¿¿ëíýì...”

Àíãëè õýë ñóðàõ àðãà áàðèë
1. Ãàäààä õýë ñóðàõ ÿâöàä ÷àäàõ ¸ñòîé õàìãèéí ÷óõàë ç¿éëñèéí íýã áîë ñàéí óíøèæ ÷àääàã áàéõ þì. Ãàäààä õýëèéã ñàéí ÿðüæ ÷àäàõã¿é ÷ ãýñýí ñàéí óíøèæ ÷àäàõ íü ÷óõàë. ýñâýë óíøèõ óó ãýäýã íü ñóðàã÷èéí ñóðàõ ÷èãëýëýýñ õàìààðíà. Õýðýâ èõ äýýä ñóðãóóëü, àêàäåìèéí áîëîâñðîë ýçýìøèõ ãýæ áàéãàà áîë çàéëøã¿é èõ óíøèõ õýðýãòýé. Òà íîì óíøèõ äàäàëã¿é áîë, ýõëýýä ººðèéí ýõ õýë äýýð íîì óíøèæ ñóðàõ õýðýãòýé. Èíãýñíýýð òýð õýëèéã óëàì äóðëàæ ñóðàõ áîëíî. 2. ªºðèéíõºº äóðòàé äóóíû ¿ãèéã öýýæëýõ õýëáýðýýð ¿ãýý íýìýãä¿¿ëæ áîëíî. 3. Ãýðèéí äààëãàâàðàà ñàéí õèéæ, ºíººäðèéí àæëàà ìàðãààø õèéõèéí îðîíä ìàðãààøèéí àæëàà ºíººäºð íü õèéæ äàäàæ çàíøèõ õýðýãòýé. 4. Àíãëè õýë äýýð õ¿¿õýëäýéí êèíî ñàéí ¿çýõ õýðýãòýé. Õ¿¿õýëäýéí êèíîíä äàðàà íü ñàíàæ áîëîõîîð õÿëáàð ¿ã õýëëýãèéã äàõèí äàõèí äàâòàæ ¿éë õºäëºëèéã íü ÷ ¿ç¿¿ëäýã ó÷èð òîãòîîõîä õÿëáàð áàéäàã. 5. Çàðèì õ¿ì¿¿ñ àëäààòàé ÿðèõààñ è÷èæ çîâäãîîñ íýã èõ ÿðüäàãã¿é. Ãýâ÷ õýí ÷ òàíûã àëäààòàé ÿðèëàà ãýæ çàãíàõã¿é ø¿¿ äýý. Àëäààòàé áàéñàí ÷ õàìààã¿é ýâã¿é áàéäàëä îðîõîîñ ýìýýëã¿é áàéíãà ÿðèõ õýðýãòýé. Òýð á¿¿ õýë ñàéí ÿðüäàã õ¿íòýé ÿðèõäàà çàðèì ºã¿¿ëáýðèéã àëáààð àëäààòàé ÿðèõ õýðýãòýé. Ó÷èð íü òàíû ìýääý㠺㿿ëáýðèéã õýðõýí ººð õóâèëáàðààð çàñàõûã íü ñóðàõ õýðýãòýé. 6. Óäààí áîäîëã¿éãýýð øóóä ÿðèõ õýðýãòýé. Ñîíñîæ áàéãàà ç¿éëýý Ìîíãîë õýë ð¿¿ãýý îðóóëæ îéëãîõ ãýæ õè÷ýýñíèé õýðýãã¿é. Øóóä òýð õýëýýðýý îéëãîõûã îðîëä. Áóðóó áàéñàí ÷ õàìààã¿é øóóä òýð õýëýýð õàðèóëò ºãººðýé. Ýíý íü òàíûã õóðäàí áîääîã áîëãîíî. 7. Ñóðãóóëü áîëîí áàãøààñ èõèéã õ¿ëýýñíèé õýðýãã¿é. Àìæèëòûí èõýíõ íü òàíû èäýâõ ç¿òãýëä áàéäàã þì ø¿¿.

Óíøèæ ÷àääàã áàéõ íü õýëèéã ýçýìøèõýä íýí èõ íºëººëäºã. Òèéìýýñ ººðèéí õýìæýýíäýý òîõèðñîí íîì óíøèõ õýðýãòýé. Ãàäóóð ÿâæ áàéõäàà ÷, õè÷ýýë äýýð ÷, ìàøèí äîòîð ÷ òóõàéí õýëíèé àóäèî õè÷ýýë, ºã¿¿ëýë ñîíñîæ ÿâáàë ñàéí. Õýðýâ áîëîìæã¿é áîë FM103.1(B.B.C news), FM106.6 (V.O.A) ãýñýí 2 FM-èéí àëü íýãèéã òààðóóëàí ñîíñ÷ áîëíî. ̺í ò¿¿íèéãýý áàéíãûí äàäàë áîëãîõ õýðýãòýé. Õýëèéã ñóðàõäàà èõýíõäýý ñîíñîõ óó, àëü

Óðëàã

& Àìæèëò

English Is Easy
Áóëàíã õºòëºã÷: “Òýòãýëýãò áîëîâñðîë“ êëóáûí òýðã¿¿í Á.Õàëèóí 99168934

Áóëàíã õºòëºã÷: “ßðóó ñýòãýã÷”êëóáûí Õ¿íäýò ãèø¿¿í Á.Áýëã¿òýé bebe_0427@yahoo.com

Are parents best teachers? (essay)
Obviously, the first teachers we have in our lives in most cases are our parents. They teach us to walk, to speak, to have good manners before we reach “the real world”. More than even the professional teachers that we have at school, parents are generally the most involved in the development and education of children. Almost for sure our parents are best teachers at the beginning of our lives, which actually corresponds to the role in nature. Parents are most committed and involved in teaching their children, they have a kind of instinct to sacrifice a part of themselves for the betterment of their children. They love us and have great patience while passing down their knowledge to us. They wish us a success and thus will not teach us bad things. And of course, implicit learning occurs when children unconsciously copy some of their parents habits and style of behavior. During the second stage of child development, adolescence, parents can still be in the best position to offer advise even though the children might not accept it. In this case perhaps the child‘s friends would be the best teachers. Adolescents are notoriously rebellious in many cultures may automatically reject any advise from their parents. My first marriage for instance, was solely a matter of doing opposite when my parents tried to intrude

ÀÌÆÈËÒÛÍ ÒÎÌÚ¨Î
Àìæèëò, àìæèëò, àìæèëò ýíý áîë õýçýý ÷ äóóñàøã¿é äóíäðàøã¿é ñýäýâ áèëýý. Òèéìýýñ ýíý äóãààðòàà àìæèëòàíä õ¿ðýõèéí òóëä ººðèé㺺 õóðöëàæ èë¿¿ èäýâõæ¿¿ëýõ òàëààð ¿íýò çºâëºãºº ºãüå. 1. ªºðèé㺺 110% äàé÷èë! Áèä øàíòðàõ øàëòãàà áàéíãà áýëäýæ áàéäàã. Ãýõäýý àãóó õ¿ì¿¿ñèéí ãîë ÿëãàà íü ãýâýë 100% äàé÷ëààä 80%-ä íü õ¿ðýõ áóñ 110% äàé÷ëààä 100% ã¿éöýòãýõ þì. 2. Íýãýí àãóó ñàÿòàí õýëñýí÷ëýí “Õýðâýý àìæèëòûí òîìú¸î ãýæ ¿íýõýýð áàéäàã áîë òýð íü á¿õ ç¿éëèéã áàéæ áîëîìã¿é ìàø ò¿ðãýí ã¿éöýòãý!”. ßàæ àìæóóëààä áàéíà àà ãýõ¿éöýýð ò¿ðãýí ã¿éöýòãý. 3. Ñàõèëãà áàòòàé áàéõ. ¯¿íä ìºí㺺 çºâ çàðöóóëàõ, ºäºð òóòìûí àæëàà ò¿ðãýí õèéæ áàéõ ãýõ ìýò îðíî. Íýãýí ñóóòàí õýëñýí÷ëýí “Ñàõèëãà áàòã¿é àâúÿàñ àÿãàã¿é êîôåòýé àäèë”. Òèéìýýñ îäîîíîîñ ë ñàõèëãà áàòòàé áàéæ ñóðöãààÿ. 4. Òà ìýðãýæèëäýý ìàø èõ äóðëàõ õýðýãòýé áºãººä ìýðãýæëèéíõýý õîëáîãäîëòîé á¿õíèéã ñóð÷ ìýäýõèéí òºëºº ººðèé㺺 äàé÷èë. Æèøýý íü ìýðãýæëèéíõýý äàãóó ñîíèí ñýòã¿¿ëä ñîíèðõîëòîé íèéòëýë¿¿ä áè÷. Èäýâõòýé áàéæ áàéíãà çàðëàëûí ñàìáàð õàðæ, óðàëäààí òýìöýýíä îðîëö. ªºðèé㺺 á¿¿ ãîë. ¯ðãýëæ øèíýëýã áàéæ èõèéã ñóðæ ìýäýõèéí òºëºº õè÷ýý. Áè çàãâàðûí ÷èãëýëýýð ñóðäàã áºãººä çàãâàðûí ñîíèí ñýòã¿¿ëä íèéòëýë áè÷äýã. Áè÷èõèéí òóëä èõ þì óíøèæ ¿çýõ õýðýã ãàðíà. Ýíý ìýòýýð ìýðãýæëèéíõýý äàãóóõ ç¿éëñèéã óëàì èë¿¿ ìýäýõ áîëíî. Ìèíèé íèéòëýë áè÷ñýí çàãâàðûí ñýòã¿¿ëýýñ íàäàä “Òåàòð ìîäà”ãèéí óðèëãûã ºãñºí áºãººä ººðèéíõºº õºäºëìºðèéí ¿ð øèìèéã àìññàíäàà áè èõ áàÿðòàé áàéãàà. Òèéìýýñ á¿ãäýýðýý õàìòäàà àìæèëòûí òºëºº õè÷ýýöãýýå! Òà á¿õýí àìæèëòàíä õ¿ðýõýä òàíü áýðõøýýëòýé ç¿éëñ ãàð÷ õýíä õàíäàõàà ìýäýõã¿é íýã ãàçðàà ãàö÷èõààä áàéãàà áîë ýíý áóëàíä õàíäààðàé. ßìàð íýãýí àðãààð àìæèëòòàé õ¿ì¿¿ñýýñ àñóóãààä ÷ áîëòóãàé àñóóëòàíä ÷èíü õàðèóëò îëíî. Õàìòäàà çîðèëãî ººäºº òýì¿¿ëöãýýå! Çîðèëãîòîé õ¿íä ÿìàð ÷ ñààä ¿ã¿é. Çîðèëãî ìºðººäºëòýé áàéãààä àìæèëòûí òîìú¸îã ìýäýýä òýãýýä øàíòãàëã¿é õè÷ýýâýë òà á¿õíèéã ÷àäíà àà!

in offering their advise. So in such matters, parents should be more fixable and be rather the partners with their children. So we can see that being a teacher of growing child become more and more complicated case as the time passes and many parents are simply not able to meet the increased demands. On the other hand, I would say that parents are not professional teachers and they tend to be very biased by their love of their children. So wishing good things and easy life may prevent children from maturation. In any case, parents usually can present only one viewpoint of the world, while good teaching should be based on different attitudes. Thus, when children go to school and have a great diversity of teachers, they learn much more than their parents could probably give them. Furthermore, once our parents get older, they become more conservative and cannot always be objective in regard to modern trends and fashions. Thus we need to take their advise with caution during that period. However, some kind of intuition that I believe shared between relatives about what everybody needs an great love that exists in families still makes our parents very good teachers and advisers at any time. In conclusion, while parents are not ideal teachers, and well–rounded children will generally need a great diversity of teachers in their lives in order to have a more accurate view of the world, parents are generally the most committed of all teachers and have the greatest emotional investment in their children and their future. (409 ¿ã)

“Áè èðýýä¿éð¿¿ òýì¿¿ëäýã ýð÷ õ¿÷òýé çàëóó, ºíãºðñºí ò¿¿õ íü öýâýð öýìãýð á¿ñã¿éä äóðòàé” Îñêàð Óîëä

2008/12 (30)

12

À.Æàðãàë ÑÝÒÃÝËÈÉÍ ÃÝÃÝÝ Àëñ õîë ñóóãàà õàéðò ªíºðººäºº Æàðãàëààñ íü Ìèíèé õàéð Íàìðûí íàâ÷èñ øèã ãóíäàõã¿é ýý õàéð ìèíü Õàâðûí òýíãýð øèã øóóðàõã¿é ýý õàéð ìèíü Ìèíèé õàéð ªâºë áóäðàõ öàñ øèã øèíýõýí Õàâàð íàõèàëàõ öýöýã øèã àðèóí Çóí ýýõ íàð øèã äóëààí Íàìàð øèâðýõ áîðîî øèã íóóöëàã Ìèíèé õàéð Ãàíöõàí íàäàä èðñýí áîëîõîîð Ãàë õàëóóí ñýòãýëèéã ìèíü æàðãààñàí áîëîõîîð ĺðâºí óëèðàë ñîëèãäñîí ÷ äýíä¿¿ ãýãýýí äóðñàìæòàé áîëîõîîð Äýð ìèíü õîîñîí ÷ ç¿¿äýíäýý áè ýçýíòýé áîëîõîîð Äýðãýä ìèíü áàéõàä øàíàëàõ çîâëîíã¿é áàéñàí áîëîõîîð Õîñ ç¿ðõýý ò¿øèõ æàðãàë áèäýíä áàéíà õàéðò ìèíü Õîðâîîã õàìòäàà òóóëàõ èòãýë áèäýíä áàéíà ã¿íæ ìèíü. ªíãºðñºí á¿õíèéã ñýòãýëäýý íóóöëààä ÷èìýýã¿é ãóíèãëàÿ. Èðýõ öàã áîëãîíûã èòãýë õàéðààðàà ãýðýëò¿¿ëæ ÷èíèé òºëºº íàð øèã öàöðàÿ. Õàéð èéì ë óÿíãàëàã, õàéð èéì ë ãýãýýëýã áàéäãèéã ÷àìààñàà àíõ ìýäýðñýí áîëîõîîð Õ¿íèé îð÷ëîíä áè õ¿í øèã õ¿í áàéõûã õ¿ñíý. Îääûí äóíäààñ ÿëãàðàõ àëòàí ãàäàñ îä ìèíü ÷è ìèíü áîëîõîîð Îð÷ëîí åðòºíöºä èòãýë ñýòãýë ìèíü ãàíöààðäàõã¿é ýý. Ýâèé äýý õàéðò ìèíü ºâäºõ âèé Õ¿íèé ãàçàð î÷îîä ÿàõ áîëäîî ãýæ Ç¿éðìýãëýõ àëñààñ ÷ ç¿¿äëýõ íîéðîíäîî ÷ Õýí õýíýýñ èë¿¿ãýýð ÷àìäàà ñýòãýë ìèíü çîâíî. Ýíý äýëõèéä íàð ãàíö áàéäãèéí ó÷èð Ýíýðýõ õàéðûí ìèíü á¿õ þì áîëñîí Ñýòãýëèéí ãýãýý ÷àìäàà õàéðòàé. Ñýòãýëäýý íàðòàé ÿâàõûí öàãò Íàíäèãíàí íóóöëàõ äóðñàìæ ÷è áèä õî¸ðîîñ õºâºðíºº àìëàÿ. ¯ë îéëãîëöîõ ºäð¿¿ä ìèíü öººí áàéæ ¯ë ìàðòàãäàõ õàéðààð áÿëõñàí ºäð¿¿ä ìèíü ×è áèä õî¸ðûí õàéð øèã ìºíõ áàéã. Ç¿¿ä ýðãýõ íóòàãàà ñàíàâàë Ç¿ðõýíäýý ìýãøýýæ íóóöõàí ãóíèãëà. Ǻí㺺𺺠äàññàí íàìàéãàà ñàíàâàë Ñýòãýëäýý íàìàéãàà íóóöõàí õàéðëà. Äîòîãøîî ºìºëçºõ áîäîë áîëãîíîî Äýâð¿¿í ñýòãýëýýð íàíäèãíàí ÿâààðàé. Äààí÷ ÷àìààñàà õîëäîíî ãýæ áîäîîã¿é ÿâëàà Äàíäàà õàìòäàà æàðãàõ þì øèã ýíä¿¿ð÷ ÿâëàà. Çîâëîíä íàìàéã äàñãàõ ãýýä áóðõàí ÷àìààñ ò¿ð õîëäóóëàà þì áîëîâ óó. Ǻðººä èðýõ æàðãàëàà çºãíºæ ç¿¿äýíäýý ÷ ÷àìàéãàà õàðóóëäñààð ñóóÿ. ×è ìèíü íàääàà õóðäàí èðýýðýé. E-mail: oranje_jagaa@yahoo.com

Ýì÷, áàãø Ñ.Çàãäñ¿ðýí ÓÒÃÛÍ ×ÀÍÄÌÀÍÜ ÁÓÞÓ ÃÓÐÀÂÒ Ãóðâàí ñàéõàí Ýðãýí ýðãýí õàðàì, ãîî ¿çýñãýëýí çàÿàâàë íýã ñàéõàí Ýðäìèéã øèìòýí øàìäàõ, àâüÿàñ áèëýã çàÿàâàë íýí ñàéõàí Ýíýðýë òºãºëäºð õàéð, ýõèéí ñýòãýë çàÿàâàë òóí ñàéõàí Ýíä¿¿ðýì ãóðâàë Íàìàð îðîéí íàð ÷ çóíûõ øèã òººíºæ áîëîõ Íààëèíõàé õóóðìàã ñýòãýë ÷ õàéðûíõ ìýò ñàíàãäàæ áîëîõ Íàìàã áàë÷èã ãýëýý ÷ ç¿ëýã øèðýã øèã õàðàãäàæ áîëîõ Ãóðâàí òºðºõ Àæèæ òóíãààâàë óõààí òºðíº Àìãàëàíã ø¿òâýë áóÿí òºðíº À÷èòíûã ìàðòâàë àðààòàí òºðíº Òà áàãø Ñýòãýëèéí äàëàéã öàëãèàâàë òà áàãø Èòãýëèéí ãàëûã áàäðààâàë òà áàãø Ç¿òãýëèéí äºëèéã íîöîîâîë òà áàãø Ãóðâàí ìýäýõ Óõààí ñàéò õ¿í ¿ãíèé ¿íèéã ìýäýõ Óðàí õóðö õ¿í öýãíèé ã¿íèéã ìýäýõ Óãààñ õºãæìèéí õ¿í õºãíèé ºíãèéã ìýäýõ Ãóðâàí õºðºã Òóóëæ ãàðñàí àìüäðàë ñýòãýëä òîäðîõ ñîäîí õºðºã Òóóðâèæ ¿ëäýýñýí íîì ºâ çàëãàõ íýãýí õºðºã Òóíãààæ áîñãîñîí á¿òýýë åðòºíöºä ¿ëäýõ õ¿íäýò õºðºã Òàìõè õýìýýõ ãóðàâò Ñóäàñ ãýäãèéã õàòóóðóóëæ äàìøèãëàæ ÷àääàã íü òàìõè Ãýäýñ äîòðûã õàòèíãàðòóóëæ äààæèãíàæ ÷àääàã íü òàìõè Õºäºñ àäèë õàðëóóëæ äààïààëæ ºääºã íü òàìõè Ãóðâàí ¿íýí Ýëýãäýí ýëýãäñýýð ºòºëäºã åðòºíöèéí æàì ¿íýí Ýì÷ëýõã¿é áºãººñ äààìæèðäàã ºâ÷íèé çàì ¿íýí Ýðãýí òîéðíîî äóóðèàäàã õ¿¿õäèéí çàí ¿íýí

ÕYÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉà ÄÝÌÆÈÃ× ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÀ

“Ñýòãýëèéí øóâóóä”

ìåññåæíèé ø¿ëýã 99861326-ä èëãýý
99389821 ªºðèé㺺 õàé ªºðèé㺺 îë ªºðèé㺺 òîäîðõîéë ªºðèé㺺 ä¿ãíý ªºðèé㺺 ÿë ßðóó ñýòãýã÷ ñîíèíûã óíøèõààð íàäàä ýíý õýäýí ¿ã ñàíààíä áóóäàã þì. Òàíàé ñîíèíû õàìò îëîíä àæëûí àìæèëò, àìüäðàëûí áàÿð áàÿñãàëàí, ñýòãýëèéí àç æàðãàëûã áýëýãëýå. ßðóó ñýòãýã÷ ñîíèíû áàéíãûí, áèøðýí, àìòàðõàí óíøèã÷. 95690602 ×è ìèíèé ç¿ðõýíä ãýðýëòñýí îä ×è ìèíèé èíýýìñýãëýëèéí ýõëýë ×è ìèíèé ãóíèãèéí ¿ðãýëæëýë ×è ìèíèé íóëèìñûí ýõ ×è ìèíèé ç¿ðõíèé öîõèëò ×è ìèíèé ñàéõàí á¿õíèé îðãèë

ÒÎÑÎÍ

ÒÎÐÃÎ

88809654 Õàéðûí ãàëàíä øàòñàí ÷ ÷àì ðóó äóðëàëûí õàðöààð õàðààã¿é áè äàðóóõàí îõèí Õàðã¿é ñýòãýëäýý ÷àìààñ õýð¿¿ë ãóéãààã¿é áè òàéâàí îõèí Àíõíû áîëçîîíäîî ÿàð÷ áàéñàí ÷ öàãòàà î÷îîã¿é áè áàðäàì îõèí Àëàã ç¿ðõýíäýý ÷àìàéã ë õàéðëàñàí áè æàðãàëòàé îõèí 99647569 Ñàðíàéí äýëáýýíä òîãò÷èõîîä çóóðäõàí áàÿñàõ Ñàâààã¿éõýí ø¿¿äýð, ìèíèé õàéð Ñàëõèíû èñãýðýýíä äºíãºæ àìèëààä Ñàðíèñàí ýãøèã, ìèíèé õ¿ñýë Ѻãíºñºí õóíäàãà õºë÷¿¿ðõýí óéëàõ Ñàðõàäûí àìò, ìèíèé ãóíèã Ñàíààãààð áîëîõã¿é ÷ æàìààðàà ýðãýõ Ñàðíû òîéðîã, ìèíèé àìüäðàë 88193929 Òàâàí æèë ìåññåæýýð õàðèëöñàí ̺ºãèé人 óóëçñàí áîëîâ÷ ó÷ðàõ òàâèëàíã¿é þì äàà Ýçýíã¿é õ¿íä ø¿ëýã òýðëýíý áè áàëàé þó Ýöýõýý ìýäýõã¿é õººñðºí øóóãèíà ÷è äàëàé þó Õýçýý íýãýí öàãò óóëçàíà ãýâýë ýíý èòãýëèéíõ ¿¿ Õýðýã áîëãîí ÿðèëöàíà ãýâýë ýíý ñýòãýëèéíõ ¿¿ 99772172 Ìîíãîëûí á¿õ õîñóóäàä Çîëîîãîîñ Íóóöõàí õàéðûí õàðöàíä àðãàäóóëæ Íóëèìñààðàà äóðëàëûí çàõèàãàà òàìãàëñàí Íàìðûí íàâ÷èñ õàâðûí ñàëõèòàé Íàíäèí õàéðàà ¿¿ðä ìºíõ뺺ðýé

Á¿õ òºðëèéí òîðãî, áºñ áàðàà ºðãºí ñîíãîëòòîéãîîð
Õàÿã: 1-ð ñàëáàð Óëñûí èõ äýëã¿¿ðèéí áàðóóí òàëä 2-ð ñàëáàð Áàðóóí 4-í çàìûí óðä òàëä 3-ð ñàëáàð Íàðàí òóóë õóäàëäààíû òºâ, Òîðãîíû õóäàëäàà Óòàñ: 310098, 315882

88899288 Ãýãýýí õàéðûí ¿¿ðäèéí óíøëàãà Ãýðýëò îð÷ëîíãèéí àðèóí õýëëýã Îìîã áàðäàì ñýòãýëèéí èëýðõèéëýë Îð÷ëîíä ãàíöõàí áè ÷àìä õàéðòàé 88084812 Õàéðòàé õ¿íäýý çîðèóëüÿ Õàéðòàé ãýäýã ¿ãèéã ò¿ð¿¿ëæ õýëäýãã¿é á¿ñã¿é íýãýí Çà õàíü ÷èíü áîëú¸ ãýæ ç¿ðõýëæ õýëäýãã¿é òàâèëàí Õýçýý íýãýí öàãò õ¿ðýýä èðíý ãýæ õ¿ëýýñýýð Õ¿íèéõ áîëñîí õîéíî íü óéëæ ñóóäàã òàâèëàí 99646520 Ǻºëºí öàñ áóäðàí îðëîî Ǻðºã çàìààð áè ãàíöààð àëõëàà Ǻðººä ºíãºðºõ õ¿í á¿õýíä áàñ ººðòºº çîðèóëæ Ǻâõºí ÷èí ñýòãýëýýñýý èíýýìñýãëýâ Ǻí人í èõ ñàíàñàí í¿äýýð Ç¿ãýýðã¿é áàñ ¿ã¿éëñýí õàðöààð Ç¿ðõýíäýý ÷àìàéã õàéðëàñàí ñýòãýëýýð Ǻâõºí ÷àìàéãàà õàðàõ ãýñýí þì áè 99620576 Óñíààñ òóíãàëàã áîëîð áîëñîí Óóëíààñ ºíäºð ò¿øèã áîëñîí Ãàëíààñ õàëóóí èë÷ áîëñîí Ãàçðààñ çóçààí èòãýë áîëñîí Íàéçóóääàà õàéðòàé ø¿¿.

99616283 Òººãèéä Çîðèëãî ÿðèëöàæ õ¿ñýëä óìáàäàã Çîâëîíãîî õóâààëöàæ áàÿðàà òýìäýãëýñýí Ç¿¿äýíäýý óóëçàæ õàìòäàà áàÿñäàã Ç¿éðëýøã¿é ¿íýí÷ íàéçóóä ø¿¿ áèä 88120568 Õàéðòäàà ¯íýí ñýòãýëýý ÷àìààñàà íóóæ ÿâëàà ¯íýíäýý áè ÷àìä õàéðòàé ßàãààä ÷ þì áè ÷àìä äóðëàñàí ßàæ èë÷ëýõýý ìýäýõã¿é ÿâíà Áè íàðò õîðâîîãèéí íýãýí ó÷ðàëààð ×è áèä õî¸ð ó÷èðñàí ×è íàäàä õàéðòàé ÷ ÿàæ õàðóóëàõàà ìýäýõã¿é ãýæ ¿¿ ×àìàéã ñàíàõàä òàì ìýò øàíàëàí ×àìàéã áîäîõîä äèâààæèí ìýò ñàéõàí Øóâóó øèã íèñýõã¿é Ø¿ëýã øèã íàñëàõã¿é ×è áèä õî¸ð ...


				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:26589
posted:10/28/2009
language:Icelandic
pages:12
Description: Хүний хөгжлөөс Улсын хөгжил