? O by 9tO63Vo

VIEWS: 12 PAGES: 12

									              ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ
                 ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΥ Ν. ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

                                            Μαρία Γκράτζιου

      Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών
                    Βασ. Σοφίας 12, 67100 Ξάνθη, email: mgratzi@civil.duth.gr

                                                Περίληψη
Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η παρουσίαση εναλλακτικών προτάσεων με σκοπό την ορθολογική δια-
χείριση των υγρών αποβλήτων στο N.Καρδίτσας. Παρουσιάζεται εν συντομία η νομοθεσία με την οποία καθορίζε-
ται σε ποιους οικισμούς απαιτείται επεξεργασία λυμάτων και σε ποιο βαθμό επεξεργασίας. Αναφέρονται οι σύγχρο-
νες διεθνείς τάσεις στην διαχείριση των λυμάτων. Παρουσιάζονται επιγραμματικά τα Συστήματα Επεξεργασίας Λυ-
μάτων που είναι κατάλληλα για Μονάδες Μικρής Κλίμακας με συγκριτικά στοιχεία κατανάλωσης ενέργειας, κατα-
σκευαστικού κόστους και παρούσας αξίας συνολικού κόστους κατασκευής-λειτουργίας-συντήρησης για χρονικό
ορίζοντα 40 ετών. Δίνονται στοιχεία, από την εφαρμογή Φυσικών Συστημάτων σε άλλους Νομούς της χώρας, σχε-
τικά με την ποιότητα των εκροών και την δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης τους. Παρουσιάζεται ακόμη η δυνατό-
τητα επεξεργασίας λυμάτων ζωοπαραγωγικών μονάδων με Φυσικά Συστήματα. Περιγράφεται η μεθοδολογία δια-
χείρισης λυμάτων σε επίπεδο νομού τόσο όσον αφορά την χωροθέτηση όσο και την επιλογή του πιο κατάλληλου
συστήματος επεξεργασίας και προτείνονται εναλλακτικές λύσεις που αφορούν την επεξεργασία λυμάτων στο Ν.
Καρδίτσας.

1. Εισαγωγή
Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η παρουσίαση εναλλακτικών προτάσεων με σκοπό την
ορθολογική διαχείριση των υγρών αποβλήτων στο N.Καρδίτσας.
      Ο Ν. Καρδίτσας αποτελείται από 20 δήμους και ένα κοινοτικό διαμέρισμα. Οι περισσότεροι δήμοι
απαρτίζονται από διάσπαρτες κοινότητες, γεγονός το οποίο μας οδηγεί να εξετάσουμε τη λύση της απο-
κεντρωμένης λογικής διαχείρισης, χωρίς, όμως, να αποκλείουμε και τη συγκεντρωτική λογική διαχείρι-
σης που εφαρμόζεται μέχρι σήμερα.
      Στην εργασία παρουσιάζονται γενικές πιθανές λύσεις που μπορούν αμβλύνουν το πρόβλημα διά-
θεσης των υγρών αποβλήτων στο Νομό. Μια σωστή και ολοκληρωμένη πρόταση απαιτεί επιτόπιες επι-
σκέψεις στους δήμους και στην περιοχή, συναντήσεις με τους αρμόδιους φορείς για την ακριβή συλλογή
στοιχείων υποδομής, χρήσεων γης, εντοπισμό βιομηχανικών και κτηνοτροφικών μονάδων με καταγραφή
της δυναμικότητας τους και συνεπώς τον υπολογισμό του ρυπαντικού φορτίου που εκβάλλουν στους φυ-
σικούς αποδέκτες, την κατάσταση των φυσικών αποδεκτών, και τη συγκέντρωση διαφόρων άλλων πλη-
ροφοριών για τη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εικόνας της εξεταζόμενης περιοχής.

2. Νομοθετικό Πλαίσιο Διαχείρισης Υγρών Αποβλήτων
Η ελληνική νομοθεσία που ισχύει στην περίπτωση της διαχείρισης αστικών υγρών αποβλήτων βασίζεται
στην κοινοτική οδηγία 91/271 της ΕΕ που είναι δεσμευτική και έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο
(ΚΥΑ 5673/400/1997). Σύμφωνα με την οδηγία, ο βαθμός επεξεργασίας των υγρών αποβλήτων προσδιο-
ρίζεται σε συνάρτηση με τον φυσικό αποδέκτη και το μέγεθος του πληθυσμού. Σύμφωνα με το άρθρο 3
της οδηγίας, οι οικισμοί με πληθυσμό άνω των 2.000 κατοίκων απαιτείται να διαθέτουν δίκτυο αποχέ-
τευσης (ΔΑ), ομοίως σύμφωνα με το άρθρο 7 και οι οικισμοί με πληθυσμό κάτω των 2.000 που λύματα
τους απορρίπτονται σε γλυκά νερά και εκβολές ποταμών. Σύμφωνα με το άρθρο 4, τα αστικά λύματα
που διοχετεύονται σε ΔΑ πριν την διάθεσή τους σε υδάτινο αποδέκτη, υποβάλλονται σε δευτεροβάθμια ή
ισοδύναμη επεξεργασία Σύμφωνα με το άρθρο 7, σε οικισμούς κάτω από 2.000 κατοίκους που τα λύματά
τους διοχετεύονται σε ΔΑ πριν την διάθεσή τους σε υδάτινο αποδέκτη απαιτείται κατάλληλη επεξεργα-
σία λιγότερο αυστηρή από την δευτεροβάθμια. Συγκεκριμένα έχουμε τις ακόλουθες κατηγορίες:
Κατηγορία Α: Αφορά πληθυσμούς 10.000 Μονάδων Ισοδύναμου Πληθυσμού (ΜΙΠ) και άνω, που απoχε-
τεύονται σε ευαίσθητους αποδέκτες. Απαιτείται αποχέτευση και επεξεργασία λυμάτων ανώτερη της δευ-
τεροβάθμιας με αφαίρεση Ν ή Ν και Ρ (Άρθρα 3 και 5).
Κατηγορία Β: Αφορά πληθυσμούς 10.000 ΜΙΠ και άνω, που αποχετεύονται σε κανονικούς αποδέκτες.
Απαιτείται αποχέτευση και δευτεροβάθμια επεξεργασία των λυμάτων (Άρθρα 3 και 4).
Κατηγορία Γ: Αφορά πληθυσμούς 2.000-10.000 ΜΙΠ που αποχετεύονται σε αποδέκτες γλυκού νερού και
εκβολές ποταμών. Απαιτείται αποχέτευση και δευτεροβάθμια επεξεργασία λυμάτων (Άρθρα 3 και 4).
Στην κατηγορία αυτή κατατάσσονται και οι οικισμοί 2.000-10.000 ΜΙΠ που αποχετεύονται στους θα-
λάσσιους αποδέκτες που έχουν χαρακτηρισθεί ευαίσθητοι.
Κατηγορία Δ: Αφορά πληθυσμούς 2.000-10.000 ΜΙΠ, που αποχετεύονται σε παράκτια νερά και πληθυ-
σμούς κάτω των 2.000 ΜΙΠ, που αποχετεύονται σε αποδέκτες γλυκού νερού και εκβολές ποταμών. Απαι-
τείται αποχέτευση και κατάλληλη επεξεργασία λυμάτων λιγότερο αυστηρή από την δευτεροβάθμια
(Άρθρο 7).
Κατηγορία Μ: Αφορά μικρούς οικισμούς κάτω των 2.000 ΜΙΠ, που έχουν παράκτιους αποδέκτες. Οι
οικισμοί αυτοί δεν έχουν υποχρέωση να έχουν δίκτυο αποβλήτων. Εφόσον, όμως, διαθέτουν θα πρέπει να
έχουν και κατάλληλη επεξεργασία. Το ίδιο ισχύει και για οικισμούς οποιουδήποτε μεγέθους, σε υψόμε-
τρο άνω των 1.500 m.
      Οι εκροές των εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών λυμάτων, σύμφωνα με τα άρθρα 4 και 5,
πρέπει να πληρούν τις εξής προδιαγραφές: Βιοχημική απαίτηση οξυγόνου ΒOD5 25mg/l, Χημική απαί-
τηση οξυγόνου COD 125mg/l, Σύνολο αιωρούμενων στερεών SS 35mg/l και σε ορεινές περιοχές με
υψηλό υψόμετρο για οικισμούς κάτω από 10.000 κατοίκους 60mg/l. Επιπλέον οι απορρίψεις προς ευαί-
σθητες περιοχές με κίνδυνο ευτροφισμού πρέπει να πληρούνται και οι ακόλουθες απαιτήσεις: για
πληθυσμό 100.000 κατοίκων και κάτω σύνολο φωσφόρου (Ρ) 2 mg/l ανά κάτοικο και σύνολο αζώτου (Ν)
15 mg/l ανά κάτοικο.
      Τα βιομηχανικά υγρά απόβλητα που διοχετεύονται σε σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων
πρέπει να υποβάλλονται στην απαιτούμενη προκαταρκτική επεξεργασία σύμφωνα με την ΚΥΑ
5673/400/1997. Ο τρόπος διάθεσης αστικών και βιομηχανικών λυμάτων στα επιφανειακά νερά και οι
απαιτούμενες διαδικασίες για τον καθορισμό ενός αποδέκτη, ανάλογα με τις προβλεπόμενες χρήσεις των
νερών στην περιοχή, καθορίζονται σε επίπεδο νομαρχιών, με την υγειονομική διάταξη «Περί διάθεσης
λυμάτων και βιομηχανικών αποβλήτων» Ε1β/221/65. Με την ίδια διάταξη καθορίζονται οι όροι διάθεσης
λυμάτων και βιομηχανικών αποβλήτων στο έδαφος (επιφανειακή ή υπεδάφια) και απαιτούμενες διαδικα-
σίες για τη χορήγηση αδείας διάθεσης λυμάτων και βιομηχανικών αποβλήτων.

3. Σύγχρονες Τάσεις στη Διαχείριση των Υγρών Αποβλήτων
Η σημερινή λογική, που επικρατεί στην Ελλάδα, στο θέμα διαχείρισης αστικών υγρών αποβλήτων είναι η
εξυπηρέτηση από κεντρικές Μονάδες Επεξεργασίας Λυμάτων (ΜΕΛ), οι οποίες τροφοδοτούνται από
εκτεταμένα δίκτυα για τη συλλογή και μεταφορά ακαθάρτων, που λειτουργούν, ως επί το πλείστον, με τη
μέθοδο της ενεργού ιλύος ή με μια παραλλαγή της τον παρατεταμένο αερισμό.
      Όλοι περίμεναν ότι θα έλυναν το πρόβλημα της διαχείρισης των λυμάτων, αφού τα ΔΑ με την κεν-
τρική μονάδα θα μπορούσαν πλέον να εξυπηρετήσουν ακόμα και τις πιο απομακρυσμένες περιοχές.
Όμως προβλήματα όπως (i) το υψηλό κόστος και η πολυπλοκότητα των εγκαταστάσεων, (ii) το υψηλό
κόστος των εκτεταμένων δικτύων συλλογής και μεταφοράς των αποβλήτων, καθώς και οι δυσκολίες και
καθυστερήσεις στην κατασκευή τους (με συνέπεια να μη λειτουργούν ολοκληρωμένα ήδη έργα επεξερ-
γασίας), (iii) η έλλειψη σημαντικού χώρου για την ανέγερση των εγκαταστάσεων, (iv) τα μεγάλα έργα
πέρα από τη χρονική καθυστέρηση των προ-δημοπρασιακών διαδικασιών, παρουσιάζουν και καθυστέρη-
ση λόγω δυσκολιών χρηματοδότησης μέσα στο χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους, (v) προβλήματα δυ-
σοσμιών όταν τα λύματα μεταφέρονται με δίκτυα σε μεγάλες αποστάσεις, (vi) δυσκολίες συνένωσης δια-
φόρων περιοχών (vii) έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των τοπικών φορέων, κ.ά., οδηγούν σε μια αποκεν-
τρωμένη λογική διαχείρισης.
      Η αποκέντρωση σε συνδυασμό με φυσικά συστήματα επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίηση των
επεξεργασμένων αποβλήτων στη γεωργία, αποτελεί εποικοδομητική λύση, η οποία έχει δοκιμαστεί σε
πολλές χώρες, όπως οι ΗΠΑ, η Γαλλία, η Αυστραλία Κίνα κ.ά. Σύμφωνα με την αποκεντρωμένη λογική
(i) πολλές μικρές μονάδες κατασκευασμένες μέσα στα όρια ενός ή μιας ομάδας οικισμών, μπορούν να
εξυπηρετήσουν μια μεγαλύτερη γεωγραφικά περιοχή, (ii) oι επιμέρους μονάδες είναι ικανές να πετυχαί-
νουν υψηλή ποιότητα επεξεργασμένων αποβλήτων, κατάλληλη για διάθεση και στον πιο δύσκολο αποδέ-
κτη όσο και για επαναχρησιμοποίηση των λυμάτων, (iii) oι μονάδες αυτές καλύπτουν μόνο την επεξεργα-
σία των λυμάτων, χωρίς επεξεργασία ιλύος και χωρίς προσωπικό και εγκαταστάσεις για τη διοίκηση, τον
εργαστηριακό έλεγχο και τη συντήρηση του εξοπλισμού τους, (iv) υπάρχει ένας κεντρικός φορέας (Δη-
μοτική ή Διαδημοτική επιχείρηση), ο οποίος θα έχει την έδρα του σε μία από τις παραπάνω μονάδες. Ο
ρόλος του θα είναι να συλλέγει και να εξετάζει τα δείγματα που θα συλλέγονται με αυτόματη δειγματο-
ληψία από κάθε επιμέρους μονάδα στο εργαστήριο της έδρας του κεντρικού φορέα. Η συνολική περίσ-
σεια της ιλύος και τα άλλα απόβλητα υλικά από όλες τις μονάδες θα μεταφέρονται στην έδρα του φορέα,
όπου θα υπάρχει ένα κεντρικό σύστημα επεξεργασίας με ή χωρίς μονάδα κομποστοποίησης. Για το λόγο
αυτό πρέπει να προβλεφτεί μονάδα αποθήκευσης ιλύος στην αποκεντρωμένη ΜΕΛ και μια μονάδα υπο-
δοχής στην κεντρική ΜΕΛ. Σε περίπτωση που η κεντρική μονάδα βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από
την αποκεντρωμένη, τότε είναι πιθανή η αφυδάτωση της ιλύος με σκοπό να μειωθεί ο όγκος της και άρα
το κόστος μεταφοράς. Η αφυδάτωση μπορεί να γίνει σε μία αυτοκινούμενη μονάδα αφυδάτωσης, εφόσον
η κατασκευή μιας τέτοιας μόνιμης μονάδας σε μικρά συστήματα επεξεργασίας θεωρείται αντιοικονομι-
κή. Συνεργείο εγκατεστημένο στην έδρα του φορέα, θα είναι υπεύθυνο για την τακτική και έκτακτη συν-
τήρηση του εξοπλισμού όλων των αποκεντρωμένων μονάδων.
       Στην αποκεντρωμένη λογική η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου και τεχνολογίας για την επεξερ-
γασία των λυμάτων πρέπει να είναι απλή στη λειτουργία, να υπακούει στις προδιαγραφές που καθορίζον-
ται ενίοτε για την διάθεση των λυμάτων και να είναι περιβαλλοντικά αποδεκτή, να απαιτεί μικρό χρόνο
κατασκευής, να έχει χαμηλό κόστος κατασκευής, λειτουργίας και συντήρησης, επίσης να καταλαμβάνει
τη μικρότερη δυνατή επιφάνεια. Μερικά από τα πλεονεκτήματα της αποκεντρωμένης διαχείρισης είναι
(i) το συντομότερο χρονικό διάστημα κατασκευής, (ii) η μεγαλύτερη ευελιξία στην κατασκευή του συνό-
λου των μονάδων καθώς είναι δυνατή η άμεση ένταξη στο σχεδιασμό νέων οικισμών, έστω και αν αυτή
δεν είχε προβλεφθεί στον αρχικό σχεδιασμό, (iii) μικρότερο μήκος δικτύων και συνεπώς ελάττωση του
κόστους και του χρόνου κατασκευής αλλά και συντήρησης (τα μοναδικά δίκτυα που είναι απαραίτητα
για τους οικισμούς είναι αυτά της συλλογής λυμάτων), (iv) η λογική του εκτεταμένου έργου μπορεί να
αντικατασταθεί από τη χρήση προκατασκευασμένων μονάδων ως συνολικό έργο, (v) κάθε οικισμός επι-
βαρύνεται με τα απόβλητα που ο ίδιος δημιουργεί, με αποτέλεσμα να μην τίθεται θέμα «κοινωνικής απο-
δοχής», να αποφεύγονται διαμαρτυρίες και εντάσεις ως προς το χώρο εγκατάστασης με συνέπεια την κα-
θυστέρηση ή και ματαίωση του έργου, (vi) η επαναχρησιμοποίηση των λυμάτων γίνεται πιο εφικτή, και
αποφεύγονται τα έξοδα καναλιών μεταφοράς της ποσότητας αρδευτικού υγρού (vii) δεν απαιτείται μεγά-
λη ηλεκτρική ενέργεια ανά μονάδα επεξεργασίας έτσι ώστε το υπάρχον αστικό δίκτυο διανομής χαμηλής
τάσης μπορεί να παρέχει την απαιτούμενη ενέργεια, χωρίς να απαιτηθούν πρόσθετα έργα (Σ. Κόκκινος
2000).

4. Συστήματα Επεξεργασίας Λυμάτων κατάλληλα για Μονάδες Μικρής Κλίμακας
Οι τεχνολογικές δυνατότητες που προσφέρονται για την επεξεργασία των λυμάτων είναι αρκετές. Όμως
κάθε λήπτης απόφασης οφείλει, στα πλαίσια της βιώσιμης ανάπτυξης, να επιλέγει τεχνικές λύσεις που
ικανοποιούν τους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς περιορισμούς, έχουν τις μικρότερες ενεργειακές
απαιτήσεις και κοστίζουν το ελάχιστο δυνατό. Το εύρος συνεπώς της επιλογής είναι εξ αρχής περιο-
ρισμένο, από διάφορους παράγοντες, εκ των οποίων πλέον σημαντικός είναι το κόστος.
      Για μονάδες επεξεργασίας αστικών λυμάτων δυναμικότητας 100 έως 20 000 ισοδυνάμων κατοίκων
(ΙΚ), τα πλέον κατάλληλα συστήματα είναι η Οξειδωτική Τάφρος (Ο.Τ) (Kotsovinos N. et al 2005), το
οικονομικότερο σύστημα από όλες τις παραλλαγές της Ενεργούς Ιλύος, εντός του εξεταζόμενου εύρους
ΙΚ, τα τυποποιημένα έτοιμα συστήματα Compact Sequential Batch Reactor (SBR), τα συστήματα
μεμβρανών (ΜΒΡ), οι Λίμνες Σταθεροποίησης (Λ.Σ) και Τεχνητοί Υγρότοποι υποεπιφανειακής ροής
(Τ.Υ) με λίμνη σταθεροποίησης (Λ) ή δεξαμενή χλωρίωσης (Χλ) (Gratziou M. et al 2005 α). Η O. τά-
φρος, τα SBR και τα ΜΒΡ είναι συστήματα εντατικής τεχνικής και περισσότερο ενεργοβόρα έναντι των
φυσικών συστημάτων Λ.Σ και Τ.Υ που οι απαιτήσεις τους σε ενέργεια είναι μηδαμινές (Διάγραμμα 1).
      Το κόστος κατασκευής μιας μονάδας ΜΒR είναι περίπου το ίδιο με αυτό της Οξειδωτικής τάφρου
(Πίνακας 1), αλλά η ποιότητα των επεξεργασμένων αποβλήτων είναι καλύτερη και μπορεί να επιτύχει
πλήρη νιτροποίηση. Βασικό πλεονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι μπορεί να κατασκευαστεί εντός
μιας κτιριακής εγκατάστασης, γεγονός που την καθιστά ελκυστική σε τουριστικές περιοχές με ακριβή
κτήση γης. Το κόστος λειτουργίας και συντήρησης (ενεργειακό και αντικατάσταση μεμβρανών) είναι
105% με 110% μεγαλύτερο μιας αντίστοιχης μονάδας Ο.Τ. Το κόστος συντήρησης και λειτουργίας των
φυσικών συστημάτων είναι μικρότερο καθώς δεν απαιτούν μεγάλο αριθμό και εξειδικευμένο προσωπικό
καθώς και αντικαταστάσεις μηχανολογικού εξοπλισμού (Gratziou M. et al 2005 β).
                                        Ετήσια Κατανάλωση Ενέργειας



              14000
              12000
              10000                                                                    O.Τ.
               8000
        kWh




                                                                                       Λ.Σ
               6000
               4000                                                                    Τ.Υ.+Λ
               2000
                                                                                       SBR
                  0
                      0          1000          2000       3000          4000           Τ.Υ+Χλ.
                                          Παροχή m3/d



      Διάγραμμα 1. Ετήσια κατανάλωση ενέργειας συστημάτων επεξεργασίας αστικών λυμάτων

                           Πίνακας 1: Κόστος Κατασκευής ανά ισοδύναμο κάτοικο
                                                 Κόστος Κατασκευής ανά Ι.Κ (Ευρώ/Ι.Κ)

 Μέθοδος                  Ι.Κ.
                                         100          1000        5000         10 000         20 000
 Επεξεργασίας
    Οξειδωτική Τάφρος                     7049        1039            361       248            187
    ΜΒR                                   6939        1049            379       267            201
    Compact SBR                           2174        403             228       210            202
    Λίμνες Σταθεροποίησης                 1743        429             217       169            137
    Υγροβιότοπος-Λίμνη                    1031        325             250       244            235
    Υγροβιότοπος-Χλωρίωση                 1827        463             302       260            246

                            Πίνακας 2: Συνολικό Κόστος ανά ισοδύναμο κάτοικο
                                        Παρούσα Αξία Συνολικού Κόστους ανά Ι.Κ (Ευρώ/Ι.Κ)

 Μέθοδος                  Ι.Κ.
                                         100          1000        5000         10000          20000
 Επεξεργασίας
    Οξειδωτική Τάφρος                   14.300        1950            598       390            281
    ΜΒR                                 14.900        2020            630       409            390
    Compact SBR                          6.394        1024            460       387            350
    Λίμνες Σταθεροποίησης                6.010        1010            366       255            187
    Υγροβιότοπος-Λίμνη                   4.107        729             352       300            267
    Υγροβιότοπος-Χλωρίωση                5.905        975             434       335            290

       Στον πίνακα 2 παρουσιάζεται το συνολικό κόστος ανά κάτοικο, κατασκευής και έξοδα λειτουργίας-
συντήρησης για χρονικό ορίζοντα 40 ετών. Παρατηρούνται θετικές οικονομίες κλίμακας οι οποίες είναι
πολύ ισχυρές μέχρι τους 5000 Ι.Κ., ιδιαίτερα για τα συμβατικά συστήματα. Τα συστήματα της Οξειδω-
τικής τάφρου, Λιμνών σταθεροποίησης και των Τεχνητών υγροτόπων έχουν το πλεονέκτημα ότι δεν
επηρεάζονται από τις μεταβολές του οργανικού φορτίου. Το μειονέκτημα των φυσικών συστημάτων
είναι ότι καταλαμβάνουν πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια σε σύγκριση με τα συμβατικά.
5. Η Εμπειρία από την εφαρμογή Φυσικών συστημάτων στην Ελλάδα
Τα τελευταία χρόνια τα Φ.Σ. για την επεξεργασία υγρών αποβλήτων αρχίζουν να εφαρμόζονται και στη
χώρα μας καθώς οι επεξεργασμένες εκροές τους πληρούν τα προτεινόμενα όρια όπως φάνηκε από την
μέχρι τώρα λειτουργία τους. Το πρώτο φυσικό σύστημα που κατασκευάστηκε στη Ελλάδα βρίσκεται
στην κοινότητα Σιτοχωρίου του Ν. Σερρών (M.Χαλάτση et al, 2006). Κατασκευάστηκε το 1982 για δυνα-
μικότητα 1000 Ι.Κ. Αποτελείται, από τρεις λίμνες στη σειρά, μια επαμφοτερίζουσα ακολουθούμενη από
δυο ωρίμανσης. Στον πίνακα 3 παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικά με τη δυναμικότητα, τον αριθμό
λιμνών και την κατάσταση λειτουργίας Λιμνών Σταθεροποίησης στη Β. Ελλάδα (Γκράτζιου Μ. 2006).
                         Πίνακας3: Λίμνες Σταθεροποίησης στην Β. Ελλάδα
                                     Δυναμικότητα
Περιοχή           Έτος λειτουργίας                        Λίμνες**        Κατάσταση
                                         Ι.Κ. *
Ν. Σερρών
Άνω Πορόϊα              1992             2000        Ε.Ω.Ω.ΧΦ             Σε λειτουργία
Βαμβακόφυτο             1989             2000        Ε.Ω.Ω.ΧΦ             Σε λειτουργία
Θερμά                   1989              600        Ε.Ω                  Σε λειτουργία
Ίβηρα                   2007              800        Ε.Ω.Ω.Ω.ΧΦ           Σε λειτουργία
Λευκοθέα                1987              500        Ε.Ω                  Σε λειτουργία
Μαυρόλοφος              1991              500        Ε.Ω.                 Δε λειτουργεί
Μεσοράχη                1999              500        Ε.Ω.Ω.               Δε λειτουργεί
Ν. Σκοπός               1980             1000        Ε.Ω.Ω                Σε λειτουργία
Πεντάπολη               1989             3000        Ε.Ω.Ω                Δε λειτουργεί
Σιτοχώρι                1982             1000        Ε.Ω.Ω                Δε λειτουργεί
Χαρωπό                  1994             2300        Ε.Ω.Ω                Σε λειτουργία
Ν. Καβάλας
Κοκκινόχωμα 1           1995              900        Ε.Ω.Ω.ΧΦ             Σε λειτουργία
Κοκκινόχωμα 2           1998              900        Ε.Ω.Ω.ΧΦ             Σε λειτουργία
Ν. Θεσσαλονίκης (Πιλοτική Μονάδα)
Σίνδος 1               1996               200        Α.Ε.Ω.Ω.Χ.Φ          Σε λειτουργία
Σίνδος 2               1996               600        Α.Ε.Ω.Ω.Χ.Φ          Σε λειτουργία
Σίνος 3                1996               330        Ε.Ω.Ω.Χ.Φ            Σε λειτουργία
Ν.Φλώρινας (12 υπό κατασκευή)
Βεγόρα                 2001               800        Α.Ε.Ω.Ω.Χ.Φ          Σε λειτουργία
Φαράγγι                2001               400        Α.Ε.Ω.Ω.Χ.Φ          Σε λειτουργία
Ν. Λήμνου
Δ.Μούδρου               2002             4000        2Α.Ε.Ω.Ω.Χ.Φ         Σε λειτουργία
Ν. Ξάνθης
ΣΕΒΑΘ                 1985          βιομηχανικά    2 Αεριζόμενες, Ω    Σε λειτουργία
* Μελέτης, **Α: Αναερόβια, Ε: επαμφοτερίζουσα, Ω: Ωρίμανσης, ΧΦ: Χαλικόφιλτρο

     Στον Πίνακα 4 παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικά με την δυναμικότητα, και την κατάσταση λει-
τουργίας Τεχνητών Υγροτόπως στη Β. Ελλάδα

            Πίνακας 4: Τεχνητοί Υγρότοποι επεξεργασίας υγρών αποβλήτων στην Β. Ελλάδα
                     Έτος          Δυναμικότητα Ι.Κ.
Περιοχή                                                        Τύπος*       Κατάσταση
                  λειτουργίας     Μελέτης     Σημερινή
N.Θεσ/κης
Ν.Μάδυτος            1995          3000        2500      Κ.Ρ, Λ.Ω          Λειτουργεί
Ν.Χαλκιδικής
Γομάτι               2003          1000         800      Κ.Ρ, Κ.Ρ, Ο.Υ.Ρ   Λειτουργεί
Λ.Βάσσοβα            2004         Αγροτικές απορροές     Επιφανειακής Ρ    Λειτουργεί
Δ.Κορεστείων (Ν.Καστοριας)          600                  Ο.Υ.Ρ.            Μελέτη
* Κ.Ρ:κατακόρυφης ροής, Ο.Υ.Ρ: οριζόντιας υποεπιφανειακής ροής, Λ.Ω.:Λ.Ωρίμανσης
      Μετρήσεις και αναλύσεις, σχετικές με την ποιότητα των λυμάτων και την απόδοση των ανωτέρω
συστημάτων, έγιναν από διάφορες ερευνητικές ομάδες και εργαστήρια (Μάδυτος: Γ. Κατσώνης, Ν. Κωτ-
σοβίνος, 2004 - Χ.Άκρατος, Γ.Γκίκας, Β.Τσιχριντζής, 2006), (Βαμβακόφυτο, Κοκκινόχωμα: Μ.Χαλάτση,
Μ.Γκράτζιου, Ν.Κωτσοβίνος, 2006), (Γομάτι: Χ.Ακράτος, Β.Τσιχριντζής, 2006), (Σίνδος:Γ.Παρισόπου-
λος, Α.Παπαδόπουλος, 2002-Μ.Τσαλκατίδου, Μ.Γκράτζιου, Ν.Κωτσοβίνος, 2007), (Βεγόρα, Μούδρος:
Α.Παπαδόπουλος, Γ. Παρισόπουλος, 2006), (ΣΕΒΑΘ: Σ.Γιαλαμίδης, 1990). Παρόλο που ο σχεδιασμός,
εν γένει, είχε γίνει για μεγαλύτερες θερμοκρασίες από τις πραγματικές, η απόδοση των συστημάτων θεω-
ρείται αρκετά ικανοποιητική ως προς την αφαίρεση SS, BOD, COD, TKN, αμμωνίας και φωσφόρου.
      Η απόδοση στην αφαίρεση στερεών είναι μεγαλύτερη του 83% και μπορεί να φτάσει έως 98%.
Όπου προηγείται εσχαρισμός και επεξεργασία με αναερόβια δεξαμενή, η απόδοση στην αφαίρεση στερε-
ών είναι βελτιωμένη. Μετά από έντονες βροχοπτώσεις, παρατηρήθηκε ότι υπήρξε σημαντική αύξηση του
ρυπαντικού φορτίου των SS και COD στην είσοδο των λιμνών, ενώ το φορτίο του αζώτου έδειξε να είναι
μικρότερο έως και 50% (Μ. Γκράτζιου et al, 2006). Η απόδοση στην αφαίρεση του ΒΟD5 είναι, γενικά,
μεγαλύτερη του 90%, με συγκεντρώσεις στην έξοδο μικρότερες των 15 mg/L. Η απόδοση στην αφαίρεση
του COD, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι ικανοποιητική (πάνω από 83% για τις Λ.Σ. και 90% για
τους Τ.Υ.) καθώς οι συγκεντρώσεις του διηθημένου COD στην έξοδο των λυμάτων είναι μικρότερες του
επιτρεπτού ορίου. Η αφαίρεση του αζώτου ήταν πάνω από 64% για τις Λ.Σ. και 85% για τους Τ.Υ. με
συγκεντρώσεις μικρότερες των ορίων και η αφαίρεση του φωσφόρου ήταν πάνω από 31% φτάνοντας έως
53% στον συνδυασμό Τεχνητών Υγροτόπων με Λίμνη Σταθεροποίησης. Η μείωση του μικροβιακού
φορτίου ήταν πάνω από 99,9% και οι συγκεντρώσεις μικρότερες των ορίων.
      Τα συστήματα των Τ.Υ. έδειξαν σαφή υπεροχή έναντι των Λ.Σ. ως προς την απομάκρυνση του
COD και του αζώτου, ενώ οι Λ.Σ. υπερτερούν ως προς την απομάκρυνση του μικροβιακού φορτίου. Ο
συνδυασμός σειράς Τεχνητών Υγροτόπων με λίμνη ωρίμανσης έδειξε καλύτερες αποδόσεις από τον
συνδυασμό Τ.Υ ή Λ.Σ ή ενός Τ. Υ. με σειρά λιμνών σταθεροποίησης. Βελτίωση της απόδοσης και της
λειτουργίας των Λ.Σ. μπορεί να επιτευχθεί με ένα συνδυασμό ενεργειών (Μ.Χαλάτση, 2006). Όσον
αφορά τα βοθρολύματα, η επεξεργασία τους με Λ.Σ. δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα. Αυτό θα δώσει
την δυνατότητα σε πολλές μικρές αγροτικές κοινότητες να αποφύγουν την κατασκευή ενός δαπανηρού
αποχετευτικού συστήματος, διατηρώντας το σύστημα βόθρων που διαθέτουν, επιτυγχάνοντας στην συνέ-
χεια την επεξεργασία των βοθρολυμάτων με Λ.Σ. (Παπαδόπουλος A. et al, 2006).

6. Δυνατότητα επεξεργασίας λυμάτων ζωοπαραγωγικών μονάδων με Φυσικά συστήματα
Τόσο τα λύματα όσο και οι κοπριές των ζώων των ζωοπαραγωγικών μονάδων περιέχουν μ/o και χημικές
ουσίες (άζωτο και φώσφορο), οι οποίες απειλούν την υγεία του ανθρώπου και μολύνουν το περιβάλλον.
Τα λύματα των ζωοπαραγωγικών μονάδων προέρχονται από τον καθαρισμό των εσωτερικών χώρων της
μονάδας, του χώρου συλλογής των στερεών αποβλήτων, καθώς και από στάσιμα νερά τα οποία μπορεί να
έχουν μολυνθεί από ζωοτροφές ή περιττώματα των ζώων.
      Η συνήθης τακτική που ακολουθείται από τις ζωοπαραγωγικές μονάδες στη χώρα μας, αναφορικά
με τα υγρά απόβλητα που παράγουν, είναι η απόθεσή τους στο έδαφος, χωρίς καμία προεπεξεργασία.
Στην περίπτωση, όμως, που το υγρό αυτό βρει μία εύκολη δίοδο προς μία αρδευτική τάφρο κατά τη διάρ-
κεια της επιφανειακής του ροής ή της ροής του σε κάποιο αποχετευτικό κανάλι, είναι πολύ πιθανό να δη-
μιουργήσει σοβαρό πρόβλημα μόλυνσης της γης. Στις Η.Π.Α., αναφέρεται ότι, το ποσοστό των ζωικών
αποβλήτων είναι 130 φορές υψηλότερο από ότι εκείνο των αστικών αποβλήτων (www.astecinternatio-
nal.com/astegr/water). Για παράδειγμα για κάθε ζώο βοοτροφικής μονάδας αντιστοιχούν 4000 kg BOD/
έτος ή για κάθε ζώο αιγοπροβατοτροφικής αντιστοιχούν 1100 kg BOD/έτος, ενώ για κάθε άτομο αντι-
στοιχούν από 16 έως 20 kg BOD/έτος (A.Economopoulos 1992). Υπάρχει, συνεπώς, ανάγκη για αποτελε-
σματικές οικονομικές διαδικασίες επεξεργασίας για τα υγρά απόβλητα αυτών των μονάδων αν και προς
το παρόν δεν υπάρχουν κάποια Εθνικά πρότυπα για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.
      Συστήματα βασιζόμενα στο έδαφος αποτελούν μία πιθανή λύση. Στην περίπτωση εδαφών με από-
τομες κλίσεις, που η κατακόρυφη διήθηση (φιλτράρισμα) είναι περιορισμένη, προτείνεται ένα σύστημα
επεξεργασίας επιφανειακής εφαρμογής. Τα συστήματα επεξεργασίας επιφανειακής εφαρμογής είναι επι-
φάνειες καλλιεργημένες, επικλινείς, αποτελούμενες από εδάφη συνήθως χαμηλής διαπερατότητας, στα
οποία αποτίθενται τα λύματα. Στην περίπτωση λυμάτων με ισχυρό οργανικό φορτίο, η επιφανειακή ροή
μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα είδος ανακυκλοφορίας. Σε ένα τέτοιο σύστημα, τα λύματα αντλούνται
πάνω στην επιφάνεια επεξεργασίας από μία λίμνη ανακυκλοφορίας και επιστρέφουν πίσω σε αυτή
(Σχήμα 2). Η διαδικασία της ανακυκλοφορίας συνεχίζεται για μέρες ή και για εβδομάδες μέχρι ολόκληρη
η παρτίδα των λυμάτων που βρίσκεται στη λίμνη να φτάσει κάποιο επίπεδο, το οποίο θεωρείται ασφαλές
για μία συμβατική εδαφική διάθεση. Μακροχρόνιες μετρήσεις σε ένα ανάλογο σύστημα (Tyrrel S.F.
2004) επεξεργασίας λυμάτων από ζοωτροφική μονάδα έδειξαν ότι μετά από μέγιστη χρονική περίοδο 3
εβδομάδων η αφαίρεση του BOD5, του NH4-N, των ολικών στερεών και του φωσφόρου ήταν 90% και ότι
οι εποχιακές διακυμάνσεις της θερμοκρασίας δεν επηρέασαν τις διαδικασίες επεξεργασίας. Σε ένα εδαφι-
κό σύστημα ανακυκλοφορίας τίθεται, βεβαίως, ένα θέμα - κλειδί σχετικά με την ποιότητα εκροής η οποία
εξαρτάται από την περίοδο ανακυκλοφορίας και ως εκ τούτου έχει αντίκτυπο στο κόστος άντλησης,
χαρακτηριστικά που πρέπει να καθοριστούν με ακρίβεια.
      Συνδυασμός δεξαμενής καθίζησης, τεχνητού υγροτόπου και επιφανειακής εφαρμογής για την επε-
ξεργασία λυμάτων ζωοπαραγωγικής μονάδας δίνει ικανοποιητικά αποτελέσματα (Thurston Enriquez J.
A. 2004) στην μείωση του ρυπαντικού φορτίου, ιδιαίτερα στην μείωση των εντεροκόκκων 93% και των
Ε.coli 83%. Επί πλέον έχει το προτέρημα να ελαχιστοποιεί το μέγεθος της καταλαμβανόμενης επιφάνει-
ας. Η λύση αυτή είναι χαμηλού κόστους και ενδείκνυται για μονάδες εκτροφής έως 100 περίπου ζώα και
σε περιπτώσεις περιορισμένης διαθέσιμης επιφάνειας.

                                                 Εφαρμογή
                                                 Αποβλήτων


                                         ΠΕΡΙΟΧΗ
                                       ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ



                                                 Απορροή
                                                                 Αποθήκευση
                                          Λίμνη                 Ανεπεξέργαστου
                                      Ανακυκλοφορίας               λύματος




                                  Αρδευόμενη παρτίδα λυμάτων
                                   στο έδαφος όταν η ποιότητα
                                         είναι αποδεκτή


Σχήμα 2: Διάγραμμα συστήματος επεξεργασίας λυμάτων, ζωοπαραγωγικής μονάδας, με ανακυκλοφορία

7. Δυνατότητα Επαναχρησιμοποίησης των Εκροών
Το μεγαλύτερο μέρος των αροτριαίων εκτάσεων, στο Ν.Καρδίτσας, καλλιεργείται με κριθάρι, καλαμπό-
κι, ποτιστικό βαμβάκι και μηδική, φυτά που δύνανται να αρδευτούν με εκροές επεξεργασμένων αποβλή-
των. Πειράματα στην Κύπρο (Παπαδόπουλος και Στυλιανού, 1988) έδειξαν ότι η παραγωγή βαμβακιού
ήταν 2775 kg/ha με άρδευση με γλυκό νερό, ενώ με άρδευση με επεξεργασμένα λύματα ήταν 3585 kg/ha
– δηλαδή αύξηση της τάξεως του 29%. Στην Βραζιλία καλλιέργειες βαμβακιού που αρδεύτηκαν με επε-
ξεργασμένα λύματα Λ.Σ. παρουσίασαν αύξηση στο βάρος της βαμβακόμπαλλας και μείωση των ινών με
συνέπεια την αύξηση της παραγωγικότητά τους κατά 85%, ξεπερνώντας τα 3300 kg/ha βαμβακόμπαλας.
Για αντίστοιχη παραγωγή σε καλλιέργεια που αρδεύεται με νερό απαιτείται λίπανση 180 kgΝ/ha (König
A. et al 2004).
       Για να χρησιμοποιηθούν όμως οι εκροές ενός συστήματος για την άρδευση των προαναφερομενων
καλλιεργειών (κατηγορία περιορισμένης άρδευσης) πρέπει να πληρούν ορισμένα ποιοτικά κριτήρια. Για
τα κριτήρια αυτά, στην χώρα μας, υπάρχουν προτάσεις από ομάδες επιστημόνων (Angelakis A.N.et al,
2004). Σύμφωνα με αυτές τις προτάσεις, για περιορισμένη άρδευση πρέπει να πληρούνται τα ακόλουθα
ποιοτικά χαρακτηριστικά: για το 80% των δειγμάτων BOD5< 25mg/L και SS< 35mg/L, FC/100ml < 200
cfu/100ml, I.N < 1eggs/100ml. Οδηγίες της Ε.Ε. για την άρδευση θέτουν όριο διηθημένου BOD5 για αρ-
δεύσεις 30 mg/L και SS < 35 mg/L και 150mg/L όταν πρόκειται για εκροές από λίμνες σταθεροποίησης
και για διηθημένο COD <125 mg/L (91/271/EEC). Για την διατήρηση της απόδοσης και της πα-
ραγωγικότητας των καλλιεργειών θα πρέπει να ικανοποιούνται επιπλέον και τα ακόλουθα κριτήρια: επι-
τρεπτό πεδίο τιμών pH 6.5-8.4, ολικό άζωτο για τις περισσότερες καλλιέργειες έως 30 mg/L και για τις
ευαίσθητες έως 5 mg/L (Rhoades et al 1992).
       Εξετάζοντας την ποιότητα των εκροών, των φυσικών συστημάτων που επεξεργάζονται αστικά λύ-
ματα στην Ελλάδα, ως προς την καταλληλότητα για χρήση περιορισμένης άρδευσης διαπιστώνεται ότι οι
περισσότερες εκροές ικανοποιούν το κριτήριο των SS (<150, 80% <35 mg/L), του διηθημένου BOD5 (<
30 mg/L), του διηθημένου COD (<125 mg/L ), του pH (7.30-8.17), και του ολικού αζώτου (< 30 mg/L).
Η αφαίρεση του μικροβιακού φορτίου ήταν πάνω από 99,9%, οι συγκεντρώσεις μικρότερες των ορίων
και λίαν ικανοποιητικές και κατάλληλες για περιορισμένη άρδευση. Η μέγιστη συγκέντρωση 9.700
F.Coli/100 ml στις εκροές και μέση τιμή 2750/100ml δίνουν ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα που επιτρέ-
πει την άρδευση δέντρων, σπαρτών, οπωροφόρων δένδρων και βοσκοτόπων που έχει όριο ≤ 100.000
FC/100ml (Pearson et al 1987) αν πληρούνται και οι άλλες περιοριστικές παράμετροι όπως αυγά λεβί-
θων, αν και είναι γνωστό ότι οι Λ.Σ. είναι λίαν αποτελεσματικές στην απομάκρυνση τους.
      Τα επεξεργασμένα λύματα μπορούν ακόμη να χρησιμοποιηθούν για πυροπροστασία στις ορεινές
δασώδεις περιοχές του νομού.

8. Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων σε επίπεδο Νομού
Στην διαχείριση Υγρών αποβλήτων ενός νομού αρχικά (i) Καταγράφονται οι πηγές ρύπανσης που παρά-
γουν τα απόβλητα και προέρχονται από δραστηριότητες του αστικού, του πρωτογενούς, δευτερογενούς
και τριτογενούς τομέα (π.χ. πληθυσμός, ζωοπαραγωγικές μονάδες, βιομηχανικές, ξενοδοχεία κ.λ.π.), και
η δυναμικότητά τους. (ii) Υπολογίζονται τα ρυπαντικά φορτία κάθε πηγής και ανάγονται σε ΙΚ. (iii) Κα-
ταγράφεται η υφιστάμενη κατάσταση του Δικτύου Αποχέτευσης (ΔΑ) η ύπαρξη ή όχι ΜΕΛ και οι από-
δέκτες των υγρών αποβλήτων. (iv) Εντοπίζονται οι οικισμοί στους οποίους απαιτείται η κατασκευή
ΜΕΛ. (v) Συλλέγονται πληροφορίες για το φυσικό περιβάλλον. (vi) Συλλέγονται πληροφορίες για τις
χρήσεις γης σε κάθε Δήμο που χρήζει κατασκευή ΜΕΛ και αναγνωρίζονται οι χέρσες εκτάσεις, τα έλη ή
βοσκοτόπια όπου δύνανται να κατασκευαστούν οι μονάδες. Για κάθε κατηγορία χρήση γης, προσδιορίζε-
ται η έκταση και στις καλλιεργούμενες το είδος καλλιέργειας. (vii) Σε κάθε περίπτωση συλλέγονται στοι-
χεία για την πλήρη περιγραφή του είδους εδάφους, με σκοπό την επιλογή των κατάλληλων συστημάτων
επεξεργασίας. (viii) Με βάση το φορτίο, την διαθέσιμη έκταση και το είδος του εδάφους επιλέγονται τα
κατάλληλα συστήματα επεξεργασίας.
      Αφού προταθούν τα εναλλακτικά σενάρια διαχείρισης (συστημάτων επεξεργασίας και αποκεντρω-
μένης ή όχι λογικής), ακολουθεί η επιλογή της βέλτιστης δυνατής τοποθεσίας της εγκατάστασης των νέ-
ων ΜΕΛ στηριζόμενοι σε διάφορα κριτήρια όπως: Χρήση γης (καλλιέργειες, αμπελώνες, βοσκότοποι,
χέρσα τμήματα, έλη, δάση, εκτάσεις καλυπτόμενες από νερά), Χαρακτήρας περιοχής (τουριστική, αγρο-
τική, αρχαιολογικός χώρος, περιοχές που υπόκεινται σε περιορισμούς λόγω συμβάσεων), Μορφολογία
εδάφους-Τοπογραφικό ανάγλυφο (χαρακτηρισμός περιοχών ως προς το υψόμετρο, υψομετρική διαφορά
εδάφους μεταξύ των οικισμών, κλίσεις εδάφους), Χαρακτηριστικά εδάφους (είδος εδάφους, διαπεραότη-
τα, ηλεκτρική αγωγιμότητα, βάθος υδροφόρου ορίζοντα, πρoβλήματα υφαλμύρινσης), Ύπαρξη φυσικού
αποδέκτη, Απόσταση των οικισμών, Διαθεσιμότητα απαιτούμενης επιφάνειας, Κόστος συνδετήριων αγω-
γών και άντλησης. Και σε τελική φάση μετά τον υπολογισμό του κόστους κάθε εναλλακτικού σεναρίου
γίνεται η επιλογή της πλέον ενδεδειγμένης μεθόδου επεξεργασίας υγρών αποβλήτων, χρησιμοποιώντας
ως εργαλείο επίλυσης του προβλήματος την πολυκριτηριακή ανάλυση με μέθοδο την Αναλυτική Ιεραρχι-
κή Διαδικασία (ΑΗΡ) ή τη Fuzzy Ανάλυση.

9. Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στο Ν. Καρδίτσας
 Ν. Καρδίτσας, εκτός του Δήμου Καρδίτσας, περιλαμβάνει άλλους 19 δήμους, με διάσπαρτους μικρούς
οικισμούς με μέγιστο πληθυσμό τους 6.500 κατοίκους και μία κοινότητα. Αυτό μας οδηγεί στο να εξετά-
σουμε διάφορα σενάρια διαχείρισης, με κυρίαρχο αυτό της αποκεντρωμένης λογικής διαχείρισης. Η συγ-
κεντρωτική λογική πρέπει να εξεταστεί επίσης, ως μία πιθανή εναλλακτική λύση με την οποία καταρ-
γούνται οι δαπάνες κατασκευής, λειτουργίας, συντήρησης και ενέργειας των επιμέρους εγκαταστάσεων,
προκύπτει, όμως το κόστος για την άντληση και τους αγωγούς μεταφοράς.

9.1 Καταγραφή της Υφιστάμενης κατάστασης στο Ν. Καρδίτσας
Στους πίνακες 5 και 6 που ακολουθούν παρουσιάζονται τα πληθυσμιακά στοιχεία κάθε δήμου, σύμφωνα
με την επίσημη απογραφή του 2001, η έκταση του σε στρέμματα, η έδρα κάθε δήμου με τον πληθυσμό
της και τον πληθυσμό ολοκλήρου του κοινοτικού διαμερίσματος, ο αριθμός των δημοτικών διαμερισμά-
των (Δ.δ) και των οικισμών κάθε δήμου, η ύπαρξη ή μη δικτύου αποχέτευσης (ΔΑ), η ύπαρξη ή μη μονά-
δας επεξεργασίας λυμάτων (ΜΕΛ), η ύπαρξη ή μη οργανωμένων κτηνοτροφικών μονάδων (ΟΚΜ) και η
απαίτηση για κατασκευή ΜΕΛ, σύμφωνα με την νομοθεσία (§2). Στον πίνακα 5 παρουσιάζονται οι ορει-
νοί δήμοι. Όλοι οι οικισμοί τους βρίσκονται σε υψόμετρο κάτω από 1500 μέτρα. Οι δήμοι Μουζακίου,
Ιθώμης και Καλιφωνίου χαρακτηρίζονται ως ημιορεινοί. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι δήμοι που ανέ-
πτυξαν τουρισμό (Αργιθέας, Αχελώου, Ρεντίνας, η κοινότητα Αθαμάνων και οι παραλίμνιοι δήμοι Ιτά-
μου, Νεβρόπολης και Πλαστήρα) παρουσίασαν έντονη αύξηση στον πληθυσμό, όπως φάνηκε από τις δύο
τελευταίες απογραφές. Στον πίνακα 6 παρουσιάζονται οι πεδινοί δήμοι. Αύξηση στον πληθυσμό πα-
ρουσίασαν μόνο οι δήμοι Καρδίτσας και Μητρόπολης. Στους ορεινούς δήμους ο πληθυσμός των οικι-
σμών ξεκινά από τους 10 κατοίκους και φτάνει τους 2200 και στους πεδινούς από 60 έως 6100
κατοίκους.
         Πίνακας 5: Καταγραφή υφιστάμενης κατάστασης στους ορεινούς δήμους του Ν. Καρδίτσας
Δήμος         Πληθ. Έκταση Έδρα               Πληθ.         Δ.δ/οικ ΔΑ Μ.Ε.Λ Απ ΟΚΜ
Αργιθέας        2.627    150.377 Ανθηρό              349/988 8/29 οικ      -        -     Όχι
Αχελώου         1.690     87.430 Βραγκιανά           158/748 4/20 οικ      -        -     Όχι
Ιθώμης          3.125              Φανάρι            722/804 8/12 οικ      -        -     Όχι   1Β,1Α
Ιτάμου          4.726    234.384 Καλλίθηρο             1.114 8/20 οικ      Ν     Μελέτη Ναι
Καλιφωνίου      3.246    154.623 Καλλιφώνι             1.244 6/8 οικ       -        -     Όχι   1Α
Μεναλαϊδος      2.687              Κέδρος                897 6/8 οικ       -        -     Όχι
Μουζακίου      10.148    179.521 Μουζάκι               2.190 14/46 οικ     Ν     Μελέτη Ναι
Νεβρόπολης      3.600    105.184 Πεζούλα             248/633 7/18 οικ      -        -     Όχι
Πλαστήρα        3.791     93.166 Μορφοβούνι       1.139/1204 5/11 οικ                     Όχι
Ρεντίνας          756     56.968 Ρεντίνα             749/756 1/1 οικ       -        -     Όχι
Ταμασίου        4.050              Λεοντάρι            1.167 6/8 οικ       -        -     Όχι
Κ.Αθαμάνων      1.756              Πετρίλιο          112/765 8/19 οικ                     Όχι
 Β: Κτηνοτροφική μονάδα Βοοειδών , Α: Κτηνοτροφική μονάδα αιγοπροβάτων, Ν: Ναι, Απ: Απαίτηση

         Πίνακας 6: Καταγραφή υφιστάμενης κατάστασης στους πεδινούς δήμους του Ν. Καρδίτσας
Δήμος         Πληθ. Έκταση Έδρα               Πληθ.        Δ.δ/οικ    ΔΑ Μ.Ε.Λ Απ ΟΚΜ
Άρνης           3.300     89.185   Ματαράγκα         1.725      4/4 οικ   -       -      Όχι
Κάμπου          5.470     90.400   Σταυρός             908      7/7 οικ   -       -      Όχι
Καρδίτσας      37.770    110.086   Καρδίτσα         32.252      6/8 οικ   Ν      Ναι     Ναι
Μητρόπολης      4.760     57.894   Μητρόπολη         1.587      7/8 οικ   -       -      Όχι
Παλαμά         10.050    154.077   Παλαμάς           5.807     8/10 οικ   Ν     Μελέτη   Ναι
Παμίσου         4.622     53.854   Αγναντερό         1.932      5/6 οικ   -       -      Ναι    1 Β,1Α
Σελλάνων        5.051     89.490   Προάστιο          1.833      5/6 οικ   -       -      Όχι
Σοφάδων        12.215    241.255   Σοφάδες       6045/6106    14/15 οικ   Ν     Μελέτη   Ναι
Φύλλου          4.043    139.155   Ιτέα              1.431     7/11 οικ   -       -      Όχι
     Η μοναδική μονάδα επεξεργασίας λυμάτων που υπάρχει και λειτουργεί στον νομό είναι αυτή του
Δήμου Καρδίτσας. Η μονάδα σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε για να επεξεργάζεται τα λύματα πληθυ-
σμού 36000 ισοδυνάμων κατοίκων (Ι.Κ) και μικρή ποσότητα βοθρολυμάτων. Πρόσφατα η μονάδα επε-
κτάθηκε για να δέχεται λύματα 45000 Ι.Κ και βελτίωσε την δεξαμενή υποδοχής και προεπεξεργασίας βο-
θρολυμάτων. Κατασκευάσθηκε επίσης και μια αυτόνομη μονάδα αντιμετώπισης πλημμυρικής παροχής.
Η βιολογική επεξεργασία γίνεται με το σύστημα της οξειδωτικής τάφρου και η μονάδα διαθέτει σύστημα
επεξεργασίας και αφυδάτωσης της λάσπης με κλίνες ξήρανσης.
9.2 Κλιματολογικές συνθήκες
Σύμφωνα με στοιχεία των Μετεωρολογικών υποσταθμών της περιοχής, το κλίμα θεωρείται ηπειρωτικό
με εναλλαγή υγρής και ξηρής περιόδου. Η μέση ετήσια θερμοκρασία, στην πεδινή περιοχή, είναι περί-
που 15οC και μέση θερμοκρασία ψυχρότερου μήνα περίπου 3 οC. Βροχοπτώσεις σημειώνονται κυρίως
από Νοέμβριο έως Μάιο. Οι ημέρες βροχής ανέρχονται, σε ετήσια βάση, περίπου στις 48. Χιονοπτώσεις
και παγετοί σημειώνονται από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο.

9.3 Εδαφολογικές Συνθήκες
Στο πεδινό τμήμα του νομού οι κλίσεις είναι μικρές της τάξης του 0-4%. Τα εδάφη είναι κυρίως αζωικά-
αλλουβιακά με βραδεία διαπερατότητα και με έλλειψη ασβεστίου. Τα επίπεδα της οργανικής ουσίας είναι
χαμηλά με εξαίρεση τις «μαυρογαίες». Η αντίδραση των εδαφών είναι ελαφρά όξινη έως ισχυρά αλκα-
λική. Σε περιορισμένο βαθμό έχουν εντοπισθεί παθογενή αλατούχα εδάφη, αλκαλιωμένα σε βαθύτερους
ορίζοντες. Η υγρασία των εδαφών έχει χαρακτηριστεί μέτρια έως χαμηλή με συνέπεια οι απαιτούμενες
ποσότητες αρδευτικού νερού να είναι γενικά μέτριες. Στο ορεινό τμήμα το έδαφος είναι κυρίως σχιστολι-
θικό και ασβεστολιθικό. Οι παρυφές των βουνών καλλιεργούνται και στα υψηλότερα μέρη τους υπάρ-
χουν βοσκότοποι και δάση.

9.4 Υδρογραφικά και Γεωλογικά Χαρακτηριστικά
Το υδρογραφικό δίκτυο της περιοχής μπορεί να χαρακτηριστεί και ως αρκετά πλούσιο. Την περιοχή δια-
σχίζουν ποτάμια και πολλοί χείμαρροι. Υπάρχει επίσης η Λίμνη Πλαστήρα. Στο πεδινό τμήμα υπάρχει
μεγάλος αριθμός ιδιωτικών και κρατικών βαθιών υδρογεωτρήσεων που εκμεταλλεύονται τον υδροφόρο
ορίζοντα.
      Το γεωλογικό υπόβαθρο αποτελείται από σύστημα αργιλικών σχιστολίθων και ασβεστόλιθους. Οι
λεκάνες απορροής των υδατορευμάτων καλύπτονται από ιζηματογενή και εκριξηγενή πετρώματα. Στην
πεδινή περιοχή υπάρχει μεγάλο πάχος ιζημάτων από εναλλαγή αργίλων-μάργων, ιλύος και λεπτομεσό-
κοκκης άμμου-χαλίκων.
      Στην περιοχή υπάρχουν ρήγματα. Το γεωλογικό υπόβαθρο παρουσιάζει μεγάλες κλίσεις και έντονο
τεκτονισμό. Από τους σεισμολογικούς χάρτες της Ελλάδας προκύπτει ότι υπάρχουν επίκεντρα που έχουν
δημιουργήσει επιφανειακούς, κυρίως, σεισμούς έως 7 βαθμούς της κλίμακας Richter.

9.5 Φυσικό και Ανθρωπογενές Περιβάλλον
Η πανίδα των πεδινών περιοχών χαρακτηρίζεται μάλλον ως υποβαθμισμένη σε σχέση με το παρελθόν. Οι
κύριοι λόγοι περιορισμού ορισμένων ειδών είναι η λαθροθηρία και η καταστροφή των τόπων διαβίωσης
και αναπαραγωγής των ειδών με την υπερεντατική γεωργία και την ρύπανση του περιβάλλοντος από τη
χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.
       Οι περισσότεροι ορεινοί δήμοι βρίσκονται στην νότια πλευρά της Πίνδου. Στην περιοχή αυτή αλλά
και στην περιοχή που γειτνιάζει με το Ν. Τρικάλων υπάρχουν δάση από οξιές, καστανιές, κέδρους, βελα-
νιδιές και έλατα. Οι ασχολίες των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία, κυρίως αιγοπροβάτων, μελισσοκομία
και γεωργία. Οργανωμένες κτηνοτροφικές μονάδες (ΟΚΜ) υπάρχουν στους δήμους Ιθώμης (1 βοοειδών
και 1 αιγοπροβάτων) και Καλιφωνίου (1 αιγοπροβάτων). Στους παραλίμνιους δήμους, τα τελευταία χρό-
νια, οι κάτοικοι ασχολούνται και με τον τουρισμό και την ιχθυοκαλλιέργεια πέστροφας. Στην πεδινή
περιοχή η κύρια ασχολία των κατοίκων είναι η γεωργία αλλά και η κτηνοτροφία επίσης. Το μεγαλύτερο
μέρος των καλλιεργειών είναι βαμβάκι, σιτηρά, καλαμπόκι, μηδική και καπνός. ΟΚΜ υπάρχουν στον
δήμο Παμίσου (1 βοοειδών και 1 αιγοπροβάτων). Αναμένεται ότι ο αριθμός των ΟΚΜ θα αυξηθεί και ότι
θα δημιουργηθούν σύντομα νέες μονάδες και σε άλλους δήμους, της πεδινής και της ορεινής περιοχής.
9.6 Επιλογή Εναλλακτικών Συστημάτων Επεξεργασίας
Σύμφωνα με την υπάρχουσα νομοθεσία οι Δήμοι που υποχρεούνται να έχουν ΜΕΛ είναι στην Ορεινή πε-
ριοχή οι Δήμοι Ιτάμου και Μουζακίου, οι οποίοι έχουν μελέτη, και στην πεδινή οι Δήμοι Καρδίτσας, που
διαθέτει ήδη μονάδα, Παλαμά και Σοφάδων που έχουν μελέτη και ο Δήμος Παμίσου. Αυτό όμως δεν
σημαίνει ότι οι άλλοι Δήμοι και οικισμοί δεν θα πρέπει να έχουν συστήματα επεξεργασίας λυμάτων, όταν
αυτό αφ΄ ενός προστατεύει το περιβάλλον και τους υδροφορείς αφ΄ ετέρου μπορεί να αποτελέσει μια πη-
γή υδατικών πόρων και φυσικής λίπανσης για τις καλλιέργειες (§ 7) και προστασίας των εδαφών από τις
επιπτώσεις των υπεραντλήσεων.
      Με βάση τo εύρος του πληθυσμού των οικισμών του νομού τα πιο κατάλληλα συστήματα είναι τα
φυσικά συστήματα, λιμνών σταθεροποίησης και τεχνητών υγροτόπων καθώς και τα συστήματα SBR
σύμφωνα με τους πίνακες 1 και 2 και όσα αναπτύχθηκαν στην παράγραφο 4. Στους ορεινούς οικισμούς
με έντονο τουριστικό ενδιαφέρον και ανάπτυξη το σύστημα μεμβρανών ΜΒR, καίτοι είναι πιο ακριβό
και πιο ενεργοβόρο, μπορεί να προταθεί λόγω του μικρού χώρου που απαιτεί και της δυνατότητάς του να
εγκατασταθεί σε κλειστό οίκημα. Σε περιοχές όπου η εδαφική κλίση είναι μεγαλύτερη του 5% η
χωροθέτηση των φυσικών συστημάτων αποκλείεται.
9.7 Σενάρια διαχείρισης –Προτάσεις
Οι ορεινοί δήμοι λόγω της γεωμορφολογίας τους απαιτούν ακριβές εργασίες συνδετηρίων αγωγών λυμά-
των. Αυτό μας οδηγεί σε μια αποκεντρωμένη λογική. Εξετάζουμε συνεπώς τους δήμους αυτούς και τους
οικισμούς τους μεμονωμένα. Αν ο πραγματικός πληθυσμός και όχι αυτός της απογραφής είναι άνω των
500 κατοίκων και υπάρχει διαθέσιμη έκταση τότε πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο εγκατάστασης ενός
απλού φυσικού συστήματος. Η ιλύς αυτών των συστημάτων, που είναι περιορισμένη σε όγκο και αφαι-
ρείται μετά από χρονικό διάστημα ετών, μπορεί να μεταφέρεται για επεξεργασία στην πλησιέστερη κεν-
τρική μονάδα. Η παρακολούθηση και συντήρηση των αποκεντρωμένων μονάδων μπορεί να γίνεται
σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην παράγραφο 3. Ακολούθως, στον πίνακα 7 παρουσιάζονται διάφορα
δυνατά σενάρια διαχείρισης, για κάθε δήμο. Σε κάθε περίπτωση η επεξεργασία μπορεί να γίνεται και με
βόθρους τα λύματα των οποίων θα συγκεντρώνονται σε μια κεντρική μονάδα.
      Μετά την διαμόρφωση των εναλλακτικών σεναρίων ακολουθεί η επιλογή του χώρου εγκατάστασης
σύμφωνα με τα κριτήρια που αναφέρθηκαν στην § 8. Υπολογίζεται το Κόστος κάθε εναλλακτικού σενα-
ρίου (κόστος γης, κόστος κατασκευής, κόστος συνδετηρίων αγωγών και άντλησης, κόστος λειτουργίας
και συντήρησης) και γίνεται η επιλογή του καλλίτερου σεναρίου με κριτήρια οικονομικά, περιβαλλοντι-
κά-απόδοσης του συστήματος και κοινωνικά (αισθητική, οχλήσεις), χρησιμοποιώντας ως εργαλείο επίλυ-
σης του προβλήματος την πολυκριτηριακή ανάλυση. Η ολοκλήρωση των προτάσεων δεν είναι δυνατόν
να γίνει στα πλαίσια της παρούσας εργασίας . απαιτεί συναντήσεις και συνεργασία με τους αρμόδιους
φορείς, για τη συλλογή όλων των απαραίτητων στοιχείων και τον ακριβή υπολογισμό, και ιδιαίτερα με
τους λήπτες απόφασης για τη βαθμολόγηση των κριτηρίων της πολυκριτηριακής ανάλυσης.
                   Πίνακας 7: σενάρια διαχείρισης Υγρών Αποβλήτων στον Ν.Καρδίτσας
Δήμος                                   Εναλλακτικά Σενάρια                            Επ. Λάσπης
Αργιθέας                                           -
Αχελώου                                            -
               Ενιαία ΜΕΛ για τα Δ.δ. Φαναρίου, Λοξάδας και Καναλίων (2000 ΙΚ) με     Καρδίτσας     ή
Ιθώμης          Φυσικό σύστημα (Λ. Σ. ή Τεχνητό Υγρότοπο) ή SBR   και                  Μουζακίου
               ΜΕΛ στις 2 οργανωμένες κτηνοτροφικές Μονάδες
Ιτάμου                                     Υπάρχει Μελέτη
Καλιφωνίου    ΜΕΛ στα Δ.δ Καλλιφωνίου + Ζαϊμίου (2000 ΙΚ) , Φ.Σ. ή SBR και            Ιτάμου    ή
              ΜΕΛ στα Δ.δ Δαφνοσπηλιάς + Παλιουρίου (1000 ΙΚ) , T.Y.
                                                ή                                      Σοφάδων
              Μια ενιαία ΜΕΛ (3000ΙΚ) ,Φ.Σ ή SBR
                                                ή
              Λύματα Δ.δ Καλλιφωνίου + Ζαϊμίου στη ΜΕΛ Ιτάμου ή Σοφάδων
              ΜΕΛ στην οργανωμένη κτηνοτροφική Μονάδα
Μεναλαϊδος    ΜΕΛ στα Δ.δ Κέδρου + Λουτρού (1300 ΙΚ), Τ.Υ.                            Σοφάδων
Μουζακίου                                  Υπάρχει Μελέτη
Νεβρόπολης  ΜΕΛ στο Δ.δ Νεοχωρίου , ΜΒR
Πλαστήρα      ΜΕΛ στα Δ.δ Μορφοβουνίου + Μεσενικόλα (2000 Ι.Κ), Φ.Σ. ή SBR            Καρδίτσας
              ΜΕΛ στο Δ.δ Μοσχάτου (510 Ι.Κ), Φ.Σ
              ΜΕΛ στο Δ.δ Κερασέας (1000 Ι.Κ), Φ.Σ. ή SBR ή ΜΒR
Ρεντίνας      ΜΕΛ (750 Ι.Κ), Τ.Υ.
Ταμασίου    ΜΕΛ Δ.δ Λεονταρίου + Ανάβρας + Αχλαδέας (3000 ΙΚ), Φ.Σ. ή SBR             Σοφάδων
                                               ή
            ΜΕΛ στο Δ.δ Λεονταρίου (1200 Ι.Κ.), Τ.Υ.  και
            ΜΕΛ στο Δ.δ Ανάβρας (1200 Ι.Κ.), Τ.Υ.
Κ.Αθαμάνων                                      -

Άρνης         ΜΕΛ στο Δ.δ Ματαράγκας (2000 Ι.Κ.), Τ.Υ      και                          Σοφάδων
              ΜΕΛ στο Δ.δ Κυψέλης (1000 Ι.Κ.), Τ.Υ.
Κάμπου        ΜΕΛ στο Δ.δ Μακρυχωρίου (1200 Ι.Κ.), Τ.Υ    και                          Καρδίτσας
              ΜΕΛ στο Δ.δ Μύρινας (900 Ι.Κ.), Τ.Υ.        και
              ΜΕΛ Δ.δ Πρόδρόμου+Αγ.Θεοδώρου+Σταυρού (3000Ι.Κ), Φ.Σ ή SBR
                                                 ή
              Μια ΜΕΛ σε όλο τον Δήμο (5500 Ι.Κ) Λ.Σ. ή SBR ή Ο.Τ.
Καρδίτσας                                    Έχει ΜΕΛ
Μητρόπολης  ΜΕΛ στα Δ.δ Μητρόπολης + Φράγκου +Γεωργικού + Κρύας Βρύσης +              Καρδίτσας
                 Ξινονερίου (3800 Ι.Κ.), Φ.Σ. ή SBR          και
                ΜΕΛ στο Δ.δ Αγ. Γεωργίου (600 Ι.Κ.), Τ.Υ.                 ή
                                                                                       Ιτάμου
                Δ.δ Αγ. Γεωργίου στη ΜΕΛ Ιτάμου
                                                    ή
                Δ.δ Μητρόπολης + Φράγκου +Γεωργικού + Κρύας Βρύσης + Ξινονερίου στη
                 ΜΕΛ Καρδίτσας                    και
                Δ.δ Αγ. Γεωργίου στη ΜΕΛ Ιτάμου
Παλαμά                                    Υπάρχει Μελέτη
Παμίσου       ΜΕΛ Δ.δ Αγναντερού + Παλαιοχωρίου (2500 Ι.Κ.), Φ.Σ. ή SBR και           Καρδίτσας
              ΜΕΛ Δ.δ Μαγούλας +Κρανέας + Ριζοβουνίου (2100 Ι.Κ.), Φ.Σ. ή SBR
              ΜΕΛ στις 2 οργανωμένες κτηνοτροφικές Μονάδες
                                                 ή
              Μία ΜΕΛ για όλο τον Δήμο (4600 Ι.Κ), Φ.Σ. ή SBR ή Ο.Τ.
Σελλάνων          ΜΕΛ Δ.δ Προαστίου+Καλογριανών+Αγ. Τριάδας (3500 Ι.Κ.), Φ.Σ. ή SBR                   Καρδίτσας
                    και
                  ΜΕΛ στο Δ.δ Πεδινού (720 Ι.Κ.), Τ.Υ
                  ΜΕΛ στο Δ.δ Μαραθέας (1000 Ι.Κ.), Τ.Υ
                                                      ή
                  Μία ΜΕΛ για όλο τον Δήμο (5000 Ι.Κ), Φ.Σ. ή SBR ή Ο.Τ.
Σοφάδων                                           Υπάρχει Μελέτη
Φύλλου            ΜΕΛ στα Δ.δ Ιτέας + Φύλλου ( 2200 Ι.Κ), Φ.Σ. ή SBR                                  Παλαμά        ή
                                                                                                       Σοφάδων

Βιβλιογραφία
1.    Αγγελάκης Α.Ν, Παρανυχιανάκης Ν. Β.(2004),“Υφιστάμενη Κατάσταση Επαναχρησιμοποίησης Επεξεργασμένων
      Αστικών Υγρών Αποβλήτων σε Διάφορες Χώρες: Κριτήρια και Νομοθεσία”, Εγχειρίδιο: Διαχείριση Αστικών
      Υγρών Αποβλήτων. Έργο Equal. ΕΔΕΥΑ, Λάρισα, Κεφ. 14.
2.    Ακράτος X., Β.Τσιχριντζής, Γ.Γκίκας και Ε.Κώττη (2006), “Φυσικά Συστήματα επεξεργασίας υγρών
      αποβλήτων: εφαρμογές τεχνητών υγροβιοτόπων στην Β.Ελλάδα”. Πρακτικά 1ου Συνεδρίου Μονάδες Επεξεργα-
      σίας Υγρών Αποβλήτων Μικρής Κλίμακας, Πορταριά-Βόλου, pp. 169-175.
3.    Ακράτος Χ., Β.Τσιχριντζής, Γ.Γκίκας (2006), “Παρακολούθηση της Εγκατάστασης Τεχνητών Υγροβιοτόπων
      κατακόρυφης ροής της Ν.Μαδύτου”, Πρακτικά 1ου Συνεδρίου Μονάδες Επεξεργασίας Υγρών Αποβλήτων
      Μικρής Κλίμακας, Πορταριά-Βόλου, pp. 193-199.
4.    M.Gratziou, Tsalkatidou M, Kotsovinos N. (2005) “Economic Evaluation of Small Capacity Sewage Processing
      Units”, Global Nest the International Journal., Vol 8-1 pp52-60
5.    A.Economopoulos (1992), “Effective Management Of Air, Water and Land Pollution”, Εκδόσεις Δ.Π.Θ., Ξάνθη
6.    M.Gratziou, S.Ekonomou, M.Tsalkatidou (2005), “Cost Analysis and Evaluation of Urban Sewage Processing
      Units», Water Science and Technology: Water Supply Journal. V 5 (6) , pp155-162
7.    Γκράζτιου Μ., Χαλάτση Μ., Κωτσοβίνος Ν.(2006), “Λίμνες Σταθεροποίησης στην περιοχή της Α. Μακεδο-
      νίας”, Πρακ. 1ου Συν. Μονάδες Επεξεργασίας Υγρών Απόβλήτων Μικρής Κλίμακας, Πορταριά pp. 241-249.
8.    Κατσώνης Γ.(2004), “Περιγραφή του Τεχνητού Υγροτόπου για την επεξεργασία αστικών λυμάτων Ν.Μαδύτου και
      Μοδίου” Διπλ. Εργ., Τμ. Πολιτικών Μηχ. ΔΠΘ. 150 σελ.
9.    Κόκκινος Σ. (2000), “Αποκεντρωμένη Λογική Διαχείρισης και Επεξεργασίας Λυμάτων”, Αφιέρωμα E.Δ. ΤΕΕ,
      Τεύχος 2129, Δεκέμβριος 2000, www.tee.gr
10.   König A.,O.E. Ferreira, N.E. de M.Beltrão and B.S.O.Ceballos (2004), “Waste stabilization ponds effluent as
      nitrogen and water sources for cotton growth in northeast Brazil”. Proc.of the 6th Int. Conf. on Waste Stabiliza-
      tion Ponds IWA, Sept. 28-October 1, Avignon, France, pp. 57-63.
11.   Kotsovinos N., Gratziou M., Tsalkatidou M. (2005), “Cost analysis and evaluation of conventional urban sewa-
      ge processing units’, 3rd Inter. Conf. on Ecological Protection of the Planet Earth, June 10-11, Istanbul, Turkey
12.   Παπαδόπουλος A., Παπαδόπουλος Φ., Παρισόπουλος Γ., E.Mεταξά (2006), “Έρευνα και Εφαρμογή φυσικών
      συστημάτων επεξεργασίας λυμάτων και βοθρολυμάτων σε αγροτικές περιοχές της Ελλάδας”, Πρακτικά 1ου
      Συνεδρίου Μονάδες Επεξεργασίας Υγρών Αποβλήτων Μικρής Κλίμακας, Πορταριά-Βόλου, σελ. 177-185
13.   Parisopoulos G., Papadopoulos Α., Papadopoulos F. and Karteris Α.(2002), “Comparative design and perfor-
      mance analysis of three waste stabilization ponds pilot units, different in configuration, in a Mediterranean-tem-
      perate climate”. Wat. Sci. Tech. Wat. Supl., 3(4): 193-200
14.   Pearson, H.W., Mara, D.D., Smallman, D.J. and Mills, S.(1987), “Physicochemical parameters influencing
      faecal coliform survival in waste stabilization ponds”, Water Sci. Technol., 19(12): 145-152.
15.   Rhoades, J.D., Kandish, Α. and Mashali, Α.Μ.(1992). “The Use of Saline Waters for Crop Production.
      Irrigation and Drainage” Paper Νο. 48. Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations.
16.   Thurston-Enriquez J. Α., Henry C. G., Eghball Β. (2004), “Constructed Wetlands for the Reduction of Manure -
      Borne Fecal Indicator and Pathogenic Microorganisms from Dairy Cattle Wastewater”, Proceedings of 9th
      Inter. Conference of Wetland Systems for Water Pollution Control IWA, Avignon (France), vol. 1, pp. 95-102.
17.   Tyrrel S. F., Leeds - Harrison Ρ. Β.(2004), “Treatment of Dirty Water from Dairy Farms Using a Soil - Based
      Batch Recirculation System”, Proceedings of 9th International Conference on Wetland Systems for Water
      Pollution Control IWA, Avignon (France), vol. 1, pp. 133-140,
18.   Tsalkatidou M., M. Gratziou and N. Kotsovinos (2007), “Combined stabilization ponds- constructed wetland
      system: an initial approach”, 1st Conf. on Environmental Management, Engineering, Planningand and
      Economics (CEMEPE 2007), June 24-28, Skiathos island, Greece. Vol. 2 pp 1137-1142.
19.   Χαλάτση Μ., Γκράτζιου Μ, Κωτσοβίνος Ν., 2006. Αξιολόγηση λειτουργίας Λιμνών Σταθεροποίησης
      Βαμβακοφύτου Σερρών-Δυνατότητα Επαναχρησιμοποίησης των εκροών, Πρ. 10ου Πανελληνίου Συνεδρίου ΕΥΕ
      Διαχείριση Υδατικών Πόρων και Προστασία Περιβάλλοντος, Ξάνθη, Vol A, pp 961-968.

								
To top