B16_Doan Van Hung_DH Qui Nhon by girlbanks

VIEWS: 175 PAGES: 7

									PHẦN MỀM MICROSOFT POWERPOINT VỚI VIỆC THIẾT KẾ BÀI GIẢNG LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

(Minh hoạ qua thiết kế 01 tiết giảng: “Cuộc tấn công chiến lược đông xuân 1953-1954 và chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ” ở lớp 12) ĐOÀN VĂN HƯNG(*)

1.VẤN ĐỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở PHỔ THÔNG Đổi mới phương pháp dạy học bằng CNTT là một chủ đề lớn được UNESCO chính thức đưa ra thành chương trình hành động trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI. Ở nước ta, tổ chức này đã có kế hoạch tài trợ cho các hội thảo khoa học, các dự án ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo, chẳng hạn như hội thảo khoa học lần II về ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục và đào tạo, tổ chức tháng 3/2004 ở Hà Nội. UNESCO còn dự đoán: với ảnh hưởng của CNTT sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản vào đầu thế kỷ XXI. Trong thập niên cuối của thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ này, nắm bắt kịp thời xu thế tất yếu của thời đại, Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm đến vấn để ứng dụng CNTT trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục. Sự quan tâm trên thể hiện rõ trong tinh thần của Chỉ thị 58-CT/TW của Bộ Chính trị (17/10/2000) và được cụ thể hoá trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo với Chỉ thị 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo (30/07/2001) về việc tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2001-2005. Hiện nay, các phần mềm được thiết kế sẵn để phục vụ giảng dạy chuyên ngành (tutoring) đang được triển khai rộng rãi chủ yếu trong dạy học các môn khoa học tự nhiên, ngoại ngữ, riêng đối với môn lịch sử là còn rất hạn chể. Nói như vậy không có nghĩa là không thể triển khai ứng dụng CNTT trong dạy học lịch sử ở phổ thông. Giáo viên lịch sử vẫn có thể khai thác tốt các phần mềm công cụ (authoring) một cách sáng tạo (Word, các phần mềm đồ hoạ, nghe nhìn...) hay khai thác thông tin trên Internet. Trong bộ Microsoft Office, PowerPoint là một trong những phần mềm công cụ phổ dụng, mạnh về trình diễn, có thể đáp ứng rất tiện ích, hiệu quả các yêu cầu nghe – nhìn trong dạy học bài nội khoá cũng như hoạt động ngoại khoá lịch sử ở trường phổ thông. Thấy được ưu điểm của PowerPoint, GV nhiều trường phổ thông đã mạnh dạn làm quen và tự thiết kế bài lên lớp với phần mềm này cùng thiết bị đa phương tiện. Tuy nhiên, qua dự giờ và trao đổi với giáo viên phổ thông ở một số địa phương, chúng tôi thấy vẫn còn những ý kiến khác nhau về hình thức dạy học mới này: + Một số giáo viên tuyệt đối hoá việc soạn giảng bằng PowerPoint và gần như phủ nhận các hình thức dạy học truyền thống. Thuật ngữ “Giáo án điện tử” được một số giáo viên sử dụng và quan niệm là một hình thức soạn giáo án mới bằng PowerPoint, có thể thay thế hoàn toàn giáo án truyền thống lâu nay.

(*)

Thạc sĩ, Khoa Lịch sử – Đại học Qui Nhơn

2

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC- 4/2004

+ Một số giáo viên khác tỏ ra e ngại, thậm chí cực đoan, không quan tâm và cho rằng hình thức dạy học này là không khả thi trong điều kiện Việt Nam hiện nay. Nếu thực hiện thì cũng không thể phổ biến rộng và không đem lại hiệu quả cao hơn bao nhiêu so với trước. + Còn lại, một số giáo viên thì thận trọng cho rằng sử dụng PowerPoint một cách khoa học như là một phương tiện dạy học hỗ trợ hợp lý việc thực hiện kế hoạch của giáo án lên lớp sẽ đem lại kết quả cao cho nhận thức của HS cả về mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển các năng lực tư duy, thực hành. Vị trí, ý nghĩa quan trọng của việc sử dụng các đồ dùng trực quan nói chung, phương tiện kĩ thuật dạy học nói riêng, đã được khoa học giáo dục và thực tiễn dạy học trong và ngoài nước khẳng định từ lâu. Do đó, có lẽ không cần phải bàn luận nhiều việc nên hay không nên sử dụng PowerPoint trong dạy học, nhất là khi phần mềm này có khả năng tích hợp tốt chức năng nghe – nhìn của các phương tiện dạy học trực quan trước đó. Vấn đề cần đề cập ở đây là sử dụng PowerPoint để thiết kế nội dung hỗ trợ bài lên lớp như thế nào là khoa học, hợp lý và hiệu quả. 2. MỘT SỐ YÊU CẦU CƠ BẢN KHI THIẾT KẾ CÁC SLIDE CỦA POWERPOINT TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ + Các dạng văn bản cần trình bày ngắn gọn, chủ yếu là các tiêu đề và dàn ý cơ bản. Không nên đưa vào các nội dung mở rộng, quá chi tiết. Nên dùng một loại font chữ phổ biến, đơn giản. Ngoài ra, trên một slide, có thể tận dụng cách viết đậm, nghiêng, chữ hoa, thường, cỡ chữ lớn, nhỏ (không nên quá 3 cỡ chữ và size nên từ >20) hay màu sắc (không nên quá 3màu) để làm rõ các nội dung trọng tâm khác nhau. + Nên sử dụng khung, nền (backround) thống nhất trong các slide. Nền thường dùng màu xanh nhạt, hạn chế dùng các màu sẫm, quá tương phản với các đối tượng trình bày. Trên cùng một slide không nên đưa vào nhiều đối tượng trình bày sẽ dễ làm cho HS bị rối và khó nhận ra nội dung trọng tâm. + Cần biết sử dụng hợp lý các ứng dụng tiện ích của PowerPoint, nhất là đối với việc thiết kế các dạng sơ đồ, biểu đồ, đồ thị (PowerPoint có sẵn chức năng thiểt kế các dạng này nhưng một số giáo viên vẫn làm thủ công), trình diễn sinh động tranh ảnh, âm thanh, phim tư liệu (có chọn lọc cho phù hợp với nội dung giảng dạy và thời gian có hạn trên lớp). + Không nên lạm dụng chọn các kiểu trình diễn (Add Effect) chủ yếu thu hút thị hiếu tò mò với những kỹ xão biến đổi phức tạp,” bay lượn” không cần thiết mà cần phải chú ý làm nổi bật các nội dung trọng tâm và nhất là làm sao khai thác tốt các ý tưởng tiềm ẩn bên trong các đối tượng trình diễn thông qua việc nêu vấn đề, hướng dẫn, tổ chức hoạt động nhận thức nhằm phát triển tư duy tích cực của HS. Nói cách khác, khi sử dụng PowerPoint để trình diễn trong dạy học, ngoài sự tương tác giữa HS với màn chiếu hình, giáo viên phải lưu tâm đến sự tương tác thầy – trò, trò – trò và cả mối quan hệ mật thiết giữa nội dung trình chiếu với việc thực hiện giáo án văn bản (không thể thiếu khi lên lớp). + Nên chú ý khai thác chức năng Hyperlink để tạo ra những sự liên kết nhằm làm cho nội dung trình bày phong phú, mà GV có thể nhanh chóng truy cập để mở rộng kiến thức, ra bài tập... khi điều kiện cho phép hoặc tiến hành đối chiếu, liên hệ tuỳ chọn mà không phải lùi hoặc tới theo trình tự của các slide. Chức năng này còn có thể giúp GV thiết kế một số nội dung trong hoạt động ngoại khoá lịch sử (trò chơi ô chữ theo kiểu “Đường lên đỉnh Olympia”, kiểu “Chiếc nón kì diệu”; sắp xếp lại các hình ảnh lịch sử cho đúng trình tự; nhận diện hình ảnh lịch sử; minh hoạ bài nói chuyện về một sự kiện hay giai đoạn lịch sử...)

PHẦN M ỀM MICROSOFT POWERPOINT VỚI VIỆC THIẾT KẾ BÀI GIẢNG...

3

3. QUI TRÌNH THIẾT KẾ NỘI DUNG TRÌNH DIỄN CỦA MỘT TIẾT HỌC LỊCH SỬ CỤ THỂ BẰNG POWERPOINT (Minh hoạ qua thiết kế tiết 1 của bài 11 ở lớp 12: "Cuộc tấn công chiến lược đông xuân 1953 – 1954 và chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ”). a. Nắm vững mục đích yêu cầu của tiết học về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển HS (đã được xác định trong giáo án lên lớp). b. Dựa vào sách giáo khoa để xác định những kiến thức cơ bản và sưu tầm, chọn lọc các nguồn tư liệu liên quan những kiến thức cơ bản đã được xác định trên (văn bản, số liệu, tranh ảnh, phim tư liệu...). c. Xử lý, chuyển các tư liệu trên sang dạng kỹ thuật số (sử dụng một số phần mềm đồ hoạ, xử lý phim ảnh phổ dụng: ACD See, PhotoShop, Hero...). d. Dự kiến hình thức thể hiện và kiểu hiệu ứng (Add Effect): Sơ đồ hoá các văn bản; thể hiện các số liệu dưới dạng biểu đồ, đồ thị, bảng so sánh; hệ thống, khái quát nội dung lịch sử bằng băng thời gian, niên biểu; xây dựng bản đồ câm để trình bày diễn biến lịch sử, ... cùng ý tưởng sư phạm ( kịch bản) để trình bày và khai thác chúng trên các slide của PowerPoint. e. Dự kiến số slide thích hợp với số lượng đối tượng được lựa chọn để trình diễn, đồng thời phải tương ứng với kế hoạch cụ thể của giáo án lên lớp. f. Tiến hành thiết kế và xem trước (có đối chiếu với giáo án) để điều chỉnh các slide, kiểu và thời gian trình diễn các hiệu ứng cho hợp lý hơn với kế hoạch sư phạm của giáo án. Dưới đây, chúng tôi đề xuất ý tưởng sư phạm có tính chất tham khảo nhằm làm cơ sở thiết kế nội dung hỗ trợ một tiết lên lớp lịch sử ở phổ thông bằng PowerPoint.( Ở đây chúng tôi không nêu toàn bộ nội dung và những hoạt động cụ thể trên lớp mà GV đã soạn trong giáo án )
Thời Gian Đối tượng được trình bày trên các Slide Đồ hoạ, hình ảnh, Văn bản âm thanh, phim TL Biện pháp sử dụng - Yêu cầu HS trình bày ngắn gọn các chiến dịch ta mở từ 1951 – 1953 -GV cho hiện lần lượt tên, thời gian các chiến dịch +Trình diễn nhanh theo thứ tự thời gian ảnh các tướng Pháp,số liệu + ảnh Nixon Nêu vđ: Nhận xét về thế lực thực dân Pháp sau 8 năm xâm lược? Âm mưu của Mỹ? Mục đích sư phạm

(07’)

-Bản đồ câm Bắcbộ

-Kiểm tra kiến thức bài cũ và kỹ năng đọc bản đồ.

Bài 11:Cuộc kháng chiến thắng lợi (tiết 1) I.Cuộc tấn công chiến lược đông xuân 19531954 và chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ 1. Kế hoạch Nava và chiến lược của ta trong đông xuân 1953-1954

+Ảnh các tổng chỉ huy Pháp từ Lơ Clec đến Xa Lăng. +Số liệu về sự can thiệp Mỹ ở ĐD từ 1950-1953. Ảnh Nixon đến Đông Dương.

(13’)

+Giúp HS hiểu sự sa lầy của thực dân Pháp trong giai đoạn sau của chiến tranh và âm mưu của sự cấu kết Pháp-Mỹ.

4

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC- 4/2004

a/ Tình hình Đông Dương sau 8 năm Pháp xâm lược.

-Ảnh Nava đến Đông Dương 5/1953. -Bản đồ câm ĐD, số quân Pháp tăng viện. +Ảnh Bộ Chính Trị họp bàn chiến lược đông xuân 1953-54.

-Kết hợp trình diễn ảnh, tóm tắt kế hoạch Nava+ Sơ đồ với mũi tên động và số liệu.

b/ Kế hoạch Nava (Tóm tắt nội dung)

-Làm rõ âm mưu địch tập trung binh lực diệt chủ lực ta nhằm xoay chuyển tình thế có lợi cho chúng. +Hiểu được sự đồng lòng, quyết tâm và sáng suốt của Bộ CT trong việc đưa ra chủ trương chiến lược đông xuân 53-54.

+Sử dụng kết hợp ảnh Bộ CT-tóm tắt chủ trương của ta. Nêu vđ: Đối chiếu với kế hoạch Nava, em có nhận xét gì về chủ trương của ta ?

c/ Chủ trương của ta (Tóm tắt nội dung)

Thời gian (18’)

Đối tượng được trình bày trên các Slide Văn bản Đồ hoạ, hình ảnh, âm thanh, phim TL 2.Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi a/ Chiến trường Đông Dương đông xuân 19531954 -Bản đồ câm chiến trường Đông Dương đông xuân 1953-1954

Biện pháp sử dụng

Mục đích sư phạm -Sự phối hợp tốt của chiến trường cách mạng Lào Việt nhằm thực hiện chủ trương của Bộ CT đã làm kế hoạch Nava bước đầu phá sản. +Tạo biểu tượng địa lý về ĐBP và giúp HS hiểu được vị trí chiến lược quan trọng của ĐBP đốI với cục diện chiên tranh Đông Dương. Nếu ta chiến thắng ở ĐBP sẽ tạo nên thế lực mới để ta nhanh chóng kết thúc cuộc kháng chiến thắng lợi.

-Lần lượt làm nổi rõ 5 địa điểm mà ta buộc địch bị động tập trung binh lực đối phó Nêu vđ: Đến đầu năm 1954, kế hoạch Nava đã đạt được kết quả như thế nào? +Kết hợp trình bày nhanh ảnh toàn cảnh ĐBP, ảnh Đờ- Catx tơri và đưa nội dung vào sơ đồ câm , giớI thiệu tập đoàn cứ điểm ĐBP. +Trình chiếu nhanh một vài hình ảnh ta chuẩn bị chiến dịch và đoạn phim ta kéo pháo vào trận địa.

b/ Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ

+Ảnh toàn cảnh, sơ đồ câm tập đoàn cứ điểm ĐBP, ảnh Đờ- catx tơri.

PHẦN M ỀM MICROSOFT POWERPOINT VỚI VIỆC THIẾT KẾ BÀI GIẢNG...

5

+Một vài hình ảnh ta chuẩn bị chiến dịch, đoạn phim ta kéo pháo vào trận.

Nêu vđ: Tại sao cả ta và địch đều quyết tâm giành chiến thắng ở ĐBP?

+Lần lược đưa các mũi tên tiến công, vòng vây các đợt 1, 2, 3 vào sơ đồ thể hiện diễn biến chiến dịch, kết hợp chức năng Link để trình chiếu các hình ảnh có liên quan.

+ Sơ đồ câm tập đoàn cứ điểm ĐBP +Ảnh trận Him Lam – Phan Đình Giót +Ảnh Mỹ tăng viện cứu nguy cho Pháp +Ảnh ta tấn công khu Trung tâm và bộ chỉ huy Pháp ở ĐBP đầu hàng. c/ Kết quả (Lấy số liệu trong SGK)

+Nắm được diễn biến chiến dịch, đồng thời hiểu được tính chất cam go, quyết liệt của cuộc chiến. Từ đó, giáo dục lòng yêu nước, tự hào về truyền thống dân tộc.

-Trình bày các số liệu kết hợp trình chiếu đoạn phim.

-Thắng lợi của ta ở ĐBP có ý nghĩa quyết định đối với cục diện chiến tranh Đông Dương và ảnh hưởng lớn đối với phong trào cách mạng thế giới.

-Đoạn phim nhân dân ta và thế giới mừng chiến thắng ĐBP - Đưa lên màn hình câu - Củng cố hỏi thảo luận - Trình bày trên Slide - Hướng phụ lục

(05’) - Tại sao thực dân Pháp được sự hỗ trợ mạnh mẽ bài của Mỹ nhưng vẫn thất bại ở Điện Biên Phủ? (02’) – (Giới thiệu một số tác phẩm, website chọn lọc dẫn HS liên quan đến kháng chiến chống Pháp, ĐBP ) tự học ở nhà.

Ngoài ra, có thể xây dựng thêm một số Slide có nội dung mở rộng kiến thức bài học: giới thiệu về một số nhân vật lịch sử; tranh ảnh, phim tư liệu, bài hát, lời trích dẫn các nhận định, các bài tập nâng cao hoặc các trò chơi... liên quan đến chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. 4. KẾT LUẬN Việc thiết kế các Slide trình diễn bằng PowerPoint trong một tiết học cụ thể không có ý nghĩa thay thế hoàn toàn giáo án lên lớp mà cần được xem là phương tiện hỗ trợ đắc lực việc thực hiện giáo án nhằm làm cho bài học đạt hiệu quả cao hơn. GV lên lớp cần thiết chuẩn bị giáo án văn bản như thường lệ, điều này giúp GV vừa chủ động trong việc tổ chức hoạt động nhận thức của HS một cách có kế hoạnh, đồng thời,

6

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC- 4/2004

tránh được tác động xấu đến hiệu quả bài học khi gặp những sự cố kỹ thuật như mất điện hay máy tính, đèn chiếu bị hỏng… Phương tiện kỹ thuật cho dù hiện đại nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò chủ động, sáng tạo của GV đối với việc tổ chức hoạt động nhận thức của HS. Thực tế giảng dạy cho thấy, GV vẫn cần tiến hành ghi bảng (chỉ ghi số ký hiệu của các đề mục; nội dung mở rộng của các tiểu mục một cách ngắn gọn), việc làm này giúp HS tránh được tình trạng bị thu hút vào màn hình mà quên không ghi chép bài (hiện nay, ở trường phổ thông nước ta việc phát tờ handouts thay cho việc HS ghi bài chưa có điều kiện thực hiện phổ biến). Chuẩn bị bài lên lớp với sự hỗ trợ của thiết bị đa phương tiện đòi hỏi GV phải đầu tư nhiều công sức hơn so với chỉ đơn thuần soạn giáo án viết tay như trước đây. GV phải làm tốt khâu sưu tầm, xử lý tư liệu, thiết kế chúng và cũng cần có những kiến thức cơ bản để sử dụng thiết bị kỹ thuật, công nghệ thông tin. Tuy nhiên, dạy học với PowerPoint sẽ giúp GV tiết kiệm được nhiều thời gian trong việc ghi bảng, trong thao tác sử dụng các loại đồ dùng trực quan truyền thống hay hướng dẫn HS thực hiện các loại bài tập, giới thiệu tài liệu tham khảo…Thay vào đó, GV có điều kiện tổ chức cho HS trao đổi, thảo luận, phát huy tính tích cực, say mê, hứng thú trong học tập lịch sử. Mặt khác, trong một tiết học với PowerPoint, GV có thể hướng dẫn cho HS tiếp cận một lượng kiến thức phong phú, sâu rộng và sinh động. Đặc biệt trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, PowerPoint càng tỏ ra có nhiều ưu điểm trong việc thực hiện chức năng nghe- nhìn, giúp HS tiếp cận tốt hơn với hiện thực khách quan, tránh hiện đai hoá lịch sử, góp phần tạo biểu tượng lịch sử rõ nét, khắc sâu kiến thức trọng tâm và có thể hệ thống, khái quát tốt nội dung của bài học. Các ứng dụng của PowerPoint trong dạy học lịch sử càng được phát huy tốt khi giảng dạy những nội dung về diễn biến các sự kiện lịch sử, các cuộc chiến tranh, cách mạng, khi trình bày về các nền văn hoá vật chất, nhân vật lịch sử hay hệ thống, khái quát các nội dung lịch sử với các hình thức thể hiện bản đồ, sơ đồ, biểu đồ, niên biểu… Hiện nay, trang bị cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật ở trường phổ thông đang có chiều hướng tích cực, do đó, nên đặt ra yêu cầu mỗi GV chuẩn bị một số tiết giảng với PowerPoint và xem đó như là một trong những tiêu chuẩn đánh giá việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Điều này có ý nghĩa lớn trong việc khuyến khích GV hưởng ứng việc sử dụng công nghệ dạy học mới để không ngừng nâng cao hiệu quả dạy học. Kinh nghiệm bản thân cho thấy việc GV tổ chức cho HS cùng tham gia sưu tầm tư liệu từ nhiều nguồn khác nhau và xử lý, xây dựng chúng dưới dạng album ảnh, audio, video lịch sử (lưu vào CD) để thiết kế bài giảng bằng PowerPoint là rất hiệu quả và thu hút nhiều HS tham gia. Ngoài ra, hàng năm các Trường, Sở Giáo dục cũng nên định kỳ tổ chức hội thao giảng có sự hỗ trợ của thiết bị kỹ thuật để GV cùng bộ môn có điều kiện học hỏi lẫn nhau kinh nghiệm dạy học với đa phương tiện, trao đổi các nguồn tư liệu chuyên môn và qua đó mà nhân rộng hình thức dạy học này ngày càng có hiệu quả hơn ./.

PHẦN M ỀM MICROSOFT POWERPOINT VỚI VIỆC THIẾT KẾ BÀI GIẢNG...

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO [1]. Phan Ngọc Liên , Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi – Phương pháp dạy học lịch sử, tập 2, Nxb ĐHSP HN 2002. [2]. Quách Tuấn Ngọc - Đổi mới phương pháp dạy bằng công nghệ thông tin – Xu thế của thời đại, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp 8/1999 [3]. Vũ Văn Tảo - Những mặt lợi và không lợi cần xét đến để áp dụng thành công công nghệ thông tin và truyền thông vào giáo dục. (báo cáo tại hội thảo khoa học “Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục phổ thông”- Hà Nội (30/11/2001).


								
To top