Docstoc

English - Telugu- Hindi

Document Sample
English - Telugu- Hindi Powered By Docstoc
					          ం శ పద
       Gondi Dictionary

  ం - ఆంగ         -        ం -
Gondi – English – Hindi – Telugu
          ఆంగ      –   ం
                  –    ం
              ం –      ం

      మ       అరసంవరం ప క
    and Semantic Category Listing
Gondi Dictionary
Gondi – English – Hindi – Telugu

        with
English – Gondi (Telugu script)
Telugu – Gondi (Telugu script)
Hindi – Gondi (Devanagari script)
        and
Semantic Category Listing




First Published:
March 2005


Copies:
1000


Compiled by:
Mark Penny
Joanna Penny
Pendur Durnath Rao


Publishers:
Integrated Tribal Development Agency
Utnoor, Adilabad District, Andhra Pradesh


Images:
Courtesy of Asha Kiran Society, Lamtaput, Koraput, Orissa.


Copyright:
This compilation copyright © 2005. Anyone is permitted to copy and distribute copies of
this text or any portion of this text. It may be incorporated in a larger work, and/or quoted
from, stored in a database retrieval system, photocopied, reprinted or otherwise duplicated
by anyone without prior notification, permission, compensation to the holder, or any other
restrictions. All rights to this text are released to everyone and no one can reduce these
rights at any time.
                            ం   ప చయం

     ఆ              వడ వ ॓                        ం ( య)     ఉం . ఇ
               ఆ     మం . ఇ                         ం ఇం . క ం క ం
1,85,000      ం మం .        ం                      ఇం   ఇం . ఆంధప
నగ ఆ               త ం                                   వ ఆత,    ం
                 త     అల మంత.          ం          తగ     ప       ం ,
మ     ,           త   తం .
          ం   ఆ
              న                    త         యన ఇ ం.
  ంద           క వ      ం     ఇ     న       ం ంత.        (30)
           ఇ     జ     ం            ం     .       క .
      ంక ,  ర       శ    లయ      .ఎ .ఏ. అ       క     . ఎ .
  బ ణ ం, అన మౖ    శ     లయ , త ళ       ఇం           ం
ప          . ఇ      స॓ ఊ ప      యపర . ఇ         న తగ రం
  స॓న      ప             వ ఆత. ఇ      న ఆ
   వ     త   ఇ      న త     య      ఉం         ం       త.
   ఇ     డ పయత ం నగ                           ప
                                             తం                              ం
  న తగ సనగ      ం. ఉం                       ఇ ం    న తగ త
     ఇ అడ    హ . ఉం ఇ                        ప ధన       గ                య
అ ప              ఇరన ఇం                  వ పయత ం మంత.
        ం     న త           వ           ఇ ,         ం           త అస         పం
    న సంస ృ ,   స     , ఇ       ం       న               ఇ        మం ం.

                                             , భవ           ,
                                                        అ        హన          ,
                                          ం         ర
                                         మం      ల,     ఆ                ,
                                         ఆంధ ప .
                                            ॓: 05-03-2005.



                                    i
                               ె
                               ల గ ప చయం
         ఆ        పజ                        షల , ం     ష ఒక ఈ
అ       ,ఆ          వ               .           ం   ష (     ం )అ   య
  ం   ష అనబ      ం .             1,85,000 ం     , క      అ
      ం    . ఆంధప              ఆ             యం          ం    ష
   యం    యడం జ న ,                ం     ష        షకన న ం , ఉం ం , ఆస
కరౖ న షయ ఏమం         ం          ష         ప   , వ    , షౖ న ం , మ ,
  ం   డ ఉండడ       ష .
       ం    ష సం పౖ న ఘం       ష    షౖ న            యం త
        అ అ         .  వలన ం ప       ళ      ఆ        ంత     ల
         ట ఉప     గ కర గ ఉం ం మ             క రచ తల రచనల
అ      లౖ న ంస ృ క, ఆ ర వ వహ    , నమ      , చ త దౖ న ష      ల
రచన       వ ల సల ఇ న త ం న ర అ                  అ దృక థ ఒక
30 సంవత ల తం ఇద          త , ం      కరణ అ అంశ ౖ ప ధన
     .       క          ంక  ర     శ    లయ         .ఎ . ఏ క . .
  బ ణ ం అన మౖ శ       లయ త ళ        వరత క     కరణం ం      యడం
జ న              అంశ ల ఈ ఘం         యం          న బ న
జనబ ళ ం         సృత ప ర       క వడ      జరగ      మ      అ ఎవ
అం           అంద . ఇ ఆ      ల స      య         వల     సృత గ గత
సంత ర      ం అహ ష కషప       న పయత ం యడ జ గన .
                   ఈ   ద పయత ం           న అం                  ఉన ప    ల
     త           త      యడ    జ న , ఇంక        ఏౖ న           సవరణ , త
స            ట    సలహల    చనల ఆహ        ం. ఇంక ఈ              ష యం ప ధన
                 న ష    ల పపం           ల     పయత             ం.
         ం ంఘంట        త        యడం వలన     ం  ష  క అస          తన       ,
ఉ        సంస ృ ,           ట    హద పడగల     అ ప డ   స                 ందర
ఉం            .
                                             భవ        ,
                                                      మ         హన
                                            ం        ర          .
                                           మం       ల    ఆ        ఆంధ ప   .
                                              : 05-03-2005.


                                      ii
                               Introduction

       The Gondi spoken in Adilabad District of Andhra Pradesh, India,
(commonly referred to as Koyang) is spoken by approximately 185,000
Gonds, or Koitor as they call themselves. Though written here in the Telugu
script, one can clearly see that the Gondi language is very distinct from
Telugu. An interesting feature of this variety of Gondi is the high level of
borrowing from the neighbouring Indo-Aryan languages, Hindi and Marathi.
       We have yet to come across a comprehensive Gondi dictionary in the
regional script (Telugu) which could be used in schools, to encourage local
writers to be more actively involved in committing their cultural stories,
beliefs, and local history to paper, and to encourage development of literature
in Gondi. However, more than 30 years ago, two scholars worked on the
grammar of this dialect of Gondi: Dr. Neville John Lincoln, Cornell
University, wrote A Descriptive Analysis of the Adilabad Dialect of Gondi
and Dr. P. S. Subrahmanyam, Annamalai University, wrote A Descriptive
Grammar of Gondi. This dictionary is based on, but not limited to, the
wordlists contained in these two publications. In addition, hundreds of
example sentences with their meaning translated into English have been
added to illustrate usage of the language. The final section shows the entries
sorted by semantic domain (e.g. plants, animals, occupations, actions, parts of
the body, home, relation) which is an invaluable resource.
       We are very much aware of the limitations of this first edition and
welcome feedback and corrections. It is our intention to continue working on
this resource: to increase the number of entries – especially including words
that are unique to the Gondi language and culture; to have more example
sentences; to add Gond-specific pictures; to fill in the missing Hindi and
Telugu entries; and to correct the occasional wrongly translated sense. A
website containing the complete dictionary, along with a downloadable
interactive version containing photos and audio clips, is also planned.
      Our hope and prayer is that this dictionary will be an important step
toward long-term Gondi language and culture preservation which should go
hand in hand with development and modernisation in the region.

                                             Mark and Joanna Penny
                                             with Pendur Durnath Rao
                                             Mancherial, Adilabad, A.P., India.
                                             5th March 2005




                                       iii
                            Foreword




                                FOREWORD


      Gonds of Adilabad have been inheritors of a splendidly rich cultural
heritage. Language plays a vital role in preserving the cultural heritage for
posterity. Gondi dialect of the Adilabad variety is spoken by nearly 2 lakh
Gonds of Adilabad. Though there is no Gondi script as such, attempts are
underway to evolve a Gondi script. In order to further develop and enrich the
dialect, a dictionary of Gondi – English – Hindi – Telugu has been a long felt
need. The present work has been a commendable effort to address this long
felt need.


      This work is indeed an effort worthy of rich commendation. It would
indeed go a long way in mainstreaming the Gondi language. It is an enduring
contribution to the Gondi culture and is a significant step forward in the
direction of preservation of Gondi language and culture.


      I hope the work gets further expanded and more and more words get
added to it. I heartily congratulate Mr. Mark Penny who has endeavoured to
compile this dictionary. I hope it would be of immense use to Gondis and also
to other connoisseurs of Gondi dialect.




                                   iv
                                                                     ొడ

        ఆ                            త                           ( ం ) బ                                    డ            సంస ృ
    ంప               ఆ                       .                   ఇన                      నవ            గ కత              సంస ృ ,
    ంప య                 ,                   త ,                          ఉం                 ధన ఆం .                వ
 హవ              ధన ఆం                   ం                           ఆ                             తగ క ం, క ం రం
    ॓        ం                                           వ                   మం          .         డ       మత ఇ
        ॓ మన                                     త               .           ం                         ప                       ం
ప                    ం -ఇం           -           ం                   -           న   బ                 అవసరం మంత ఇం
     న త                                                 పయత ం బ                              ట             .


        ఇ            ం       ం                   ప న సవం నగ త వ                                   ఆంత. అ             ం
సంస ృ ,              ష                           ప           ఇ               . భ ష             నగ                          ప
                         ఆంత. ఇ                      ర       ధ            కృ                                               న గ
పయత                      అ నంద                           మ                       ఇ             న       ఉప          గం నగ త
    ం            ం               అ       స                   ం        క వ                          స       య               మందంత
ఇం          ఆస                   .

                                                                                     . .                ఐ.ఏ.య .
                                                                                             ॓అ                 ఐ. . .ఏ.
                                                                                     ఉ             .




                                                                         v
                                                     మ ందుమ ట

        ఆ                                  ం          ఎం         ౖ భవ సంస ృ                        ర        .        ష అ
     నవ          గ కత                      ంప         ల ,             ంస ృ క              రసత                          లక
    ధన          . భ ష             త                          ప          ధన        .           ం         ష        ఆ
                             ం             ల ల మం             ం                                            . ఆ             ం
ఉన ఈ                ష                       ఆ        నఇ                 త                         కృ        న          ం .
    ం           ష        సృత ప ర                 న               ట ,          ష           ఇంక అ వృ                     ట
    ం                   ండ కల                    ం -ఆంగ           -     ం -                        ఘం                 ఎం
అవసర            న       . ప త                   ఘం           త                య                            న పయత
ఎం                       త న           .


        ఈ ప                    డ            వలన        ం          ష      ప న సవం                                 క వడ
జ                మ                 ం             ష         సంస ృ            సంబం ం న                   ష         ల             ప
ప       న       రల                 .


                వలన భ ష                          సర          ఎ         వ ప ల                      ర డ       జ          ం .
ఈ           ర       ధన       కృ                 న వం                                          క     గ       పయత
అ నం                      . ఈ               ఘం             అ ర                        క                          ం    పజల
    క       ం           ండ                       న                డస        య                     ఉం ంద ఆ              !


                                                                            . .                   ఐ.ఏ.య .
                                                                                ॓అ                  ఐ. . .ఏ.
                                                                         ఉ                .


                                                                 vi
                Acknowledgement – దం ో                 మజ
          అ             య             ఇ      ం                     . ఉం     ఇ
     త   ం యన ఇం                .ఊ           వ దం            .
    ఇ  ం ( య)    న    స॓ త          య                                       ఆసర
(సహ )    .        ప      ॓      ,                                 ఇ
ఆసర   . సం ం , అర      ॓      , చహ    ధ ,                          క    డసం
చం , సం మ హ ,   ంఅ .     స     ఇ    ం   న                          స॓ త
 య      ం ప    న ఆసర      . ఇ     న   స॓                                ంద
ఆయ ,     త    య     ,     ఆసర     .     స                             దం
    .
     . .             ఐ.ఏ.య .   ॓ ఆ స ఐ. . .ఏ. ఉ                    , ఆ
     మత అ          క   త. ం స        ం    న త                               వ
      త   .       ం స         .ఓ.    త వ      మ                    .ఇ       ం
   న    స         దణ     .          .ఓ.      దం                         .

      We would like to express our thanks to Benny and Mary Kurian for
introducing us to the Gondi language and making us aware of the need for
language development in the region.
      Many people have helped prepare this Gondi (Koya) dictionary. Having
gone from village to village the words were checked. Even the villagers
themselves have helped with this work. In addition, Dr. Thodasam Chandu,
Shri Mesram Somji, Shri Arka Manik Rao, Shri Mesram Manohar, Shri
Sidam Arju and Shri Chahkati Dasru have all contributed to the words in this
dictionary. This dictionary has not come about by the work of one person. In
order to prepare it, all these people have helped. To all of you a hearty thank
you!
     Shri V. Sheshadri (I.A.S.), Project Officer, I.T.D.A. Utnoor, is very
understanding towards the tribal people. He has been very pleased about the
preparation of a Gondi dictionary for the Gondi community. The Gondi
community will never forget this Project Officer. He has made it possible to
publish the Gondi dictionary. A hearty thank you to our Project Officer,
‘Sheshadri saab’!


                                       vii
                                   సంకలనకరల
                     ,    మ         హన             , అ    ం       ర           ఇ
    ం   ( య)        న     స॓ ౖ      ం ,           ం ,   ల ం       స     ం         .
ఇ       ం           సంగ                              మం .
                     :            రత శం         ॓: 29-11-1970         షం
నగ ం జన ఆ                 .          డ         , కర ట॓, త ళ        షం నగ
క     . ఇంగం              వ        తగ కం      ట ఇంజ ం         . ఉం    ం॓
నగ కం    ట   ం                .
        మ       హన            :అ              ం      శం       ॓: 26-02-1972
    చ        నగ జన ఆత. అ ఇంగం                 వ      తగ ఎం.ఏ. ఙ    ॓   త.
        మ ం
         రం            ం ఆతం . మ ం ఆ           త     మ
ఆ        నగ    .      1999        రత శం     య . ఐ. ఎ .
సంసత కం   ట క స       మ     .    ం     , ౖ ద     ,    ॓
కం  ట ౖ   ం  హం     . ఆంధ ప ఆ              2003
  ం     క య        ఉం            వ            న
                 .   , ఆ      ,   హన అ       ం      ం
అ   , యఆ               మం    మందం .
         ం        ర       : వల          ం       స    డ ( బ       డ).
   ॓: 09-07-1982        జన ఆ     .                   ం ం       .
       మ          డ క       ం         ట   లం           ం     . అ
             స         డ ఆ    తగ      ॓     . అగ స
మం     .     డవ తరగ త పదవ తరగ                ర     ఆ    తగ క       .
    ఆ          ౖ           నగ క      . ఉం ఉ        ఐ. .ఐ. తగ       -
   మ       .       . ఆ . అం       ఒ         వ       గ నగ క         .
         అ       హన                 ం     న    ం     మం    .
        ఇం          ఖ అ    జన సం మ ఖ ఐ. . .ఏ. త                               తృ
              డ క     న ఇం  ఉం      ఆంధప     స                          త      గ
             ॓ ం           , స॓ త        మం     .



                                           viii
                         About the compilers
     This dictionary was developed, typed and checked by Mr. Mark Penny,
Mrs. Joanna Penny and Mr. Pendur Durnath Rao. They happily do this work
on behalf of the Gondi community.

     Mr. Mark Penny was born in Ranchi (Bihar, India) on 29 November
1970. He completed his schooling in Bihar, Karnataka and Tamil Nadu. In
England he gained a Computer Engineering degree, and later worked in
computing at the headquarters of a major bank.

     Mrs. Joanna Penny was born in Christchurch, New Zealand on
26 February 1972. She completed her M.A. in Linguistics in England in 1995.

      They were married in New Zealand. After their marriage they both
completed a Diploma in Applied Linguistics in Australia. In 1999 they
returned to India with S.I.L. International to do linguistic related computing
work. Mark instructs courses for specialized linguistic software training in
Bangalore, Hyderabad and Nasik. Joanna specializes in Grammar. In 2003,
they came to Adilabad district of Andhra Pradesh to learn the Gondi language
and to help advance the work of producing Gondi books such as this
dictionary. They presently live in Mancherial, Adilabad District, with their
two daughters, Abigail and Priya.

      Mr. Pendur Durnath Rao, son of Motiram, of Bheemuguda
(Dubbaguda), was born on 09 July 1982. His (late) father was a farmer. When
he was small he used to walk 3 kilometers to go to school. Then his father
enrolled him at the Government Ashram school. The children lived there
together. From the 3rd class right up until class 10 he studied at the Marlawai
Ashram School. He then studied at a private college in Adilabad. Later, at the
I.T.I in Utnoor, he completed a Diploma in Stenography. He is presently
enrolled at B.R. Ambedkar University, Kagaznagar. He works (very hard!)
with Mr and Mrs Penny on the Gondi dictionary project.

     The Andhra Pradesh Goverment is currently implementing a programme
through the State Education and Tribal Welfare (I.T.D.A.) Departments to
teach children in schools in their own mother-tongue. Mark is involved in that
programme – preparing books for small children.




                                       ix
                                      ి
      Contact Information – సంప ంచ వల న                   ర    మ

Please send any corrections,             దయ ఏౖ న సవరణ          చన
suggestions for improvement, and         ఉన        అ వృ ప       ట
additional words to be included in       మ     త ప ప రణ
future editions to:                      పంపవల న గ మన :

    Mr. Mesram Manohar                         సం మ హ
    P.M.R.C., I.T.D.A., Utnoor              .ఎ .ఆ . ., ఐ. . .ఏ. ఉ
    Adilabad District                         :ఆ
    Andhra Pradesh                         ఆంధ ప
    Pin code: 504 311                            : 504 311

    Mr. Arka Manik Rao                       అర       ॓
    S.C.E.R.P.                             ఎ . .ఈ.ఆ . .
    School Complex                                 ం ॓
    Mahagaom, Sirpur (U)                   మహ ం,           (   )
    Adilabad District                         :ఆ
    Pin code: 504 313                            : 504 313

    Mr. Pendur Durnath Rao                     ం      ర
    Bheemuguda (Dubbaguda)                  :        డ( బ      డ)
    Post, Mandal: Jainoor                     : మండలం: ౖ
    Adilabad District                         :ఆ
    Andhra Pradesh                         ఆంధ ప
    Pin code: 504 313                            : 504 313

    or by e-mail:
    mark_penny@sil.org




                                     x
                                 Contents –                 షయ సూ క

   ం ప చయం.....................................................................................................i
  ెల గ ప చయం ................................................................................................ii
Introduction ......................................................................................................iii
Foreword...........................................................................................................iv
      ొడ    ........................................................................................................v
మ ందుమ ట ......................................................................................................vi
Acknowledgement – దం ో మ జ ................................................................vii
సంకలనకరల .................................................................................................. viii
About the compilers .........................................................................................ix
                                                      ి
Contact Information – సంప ంచ వల న ర మ..........................................x
Pronunciation – ఉ రణ .................................................................................xii
Grammatical Abbreviations ...........................................................................xiv
Gondi Grammar Sketch...................................................................................xv
  ం గమ .......................................................................................................xx


Dictionary – పద శం
  ం – ఆంగమ –                  ం – ెల గ
Gondi – English – Hindi – Telugu ...............................................................1-88


Reverse Listing
English – Gondi........................................................................................89-139
  ెల గ – ం ..........................................................................................141-163
िह दी – ग डी.............................................................................................165-181


మ య అరసంవరం పటక
Semantic Category Listing .....................................................................183-258




                                                           xi
                      Pronunciation – ఉ             రణ

 ం :ఇ       ం ( య)         న       స॓నగ అ , ఇ డబ న
మంతం .       డ డబ తగ               మంతం అ అ    , ం తం అ ర                   ల
ఆం ం .
    :ఈ ం             ఘం         సకం   వ         పబ న ప కల       ల బ న
  ద వ స              నఅ           ం అ       .
English: These are the sounds of the Gondi language, with a pronunciation
guide for English speakers referring to the romanized script.

   అ         अ        a   cut                   ట        ट      ṭ   sty
 ఆ/ ా      आ / ◌ा     ā   far                   డ        ड     ḍ    ladle
 ఇ/ ి      इ / ि◌     i   hit                   డ        ड़      ṛ   adapt
 ఈ/ ీ      ई / ◌ी     ī   feet                  త        त      t   bath
 ఉ/ ు       उ / ◌ु    u   put                   ద        द     d    there
ఊ/ ూ        ऊ / ◌ू    ū   cool                  న        न     n    net
 ఎ/ ె       ऎ / ◌ॆ    e   pet                   ప        प     p    special
 ఏ/ ే       ए / ◌े    ē   pair                  బ        ब     b    bubble
 ఒ/ ొ      ऒ / ◌ॊ     o   cot                   మ        म     m    man
 ఓ/ ో      ओ / ◌ो     ō   court                 య        य      y   yellow
   క          क       k   sky                   ర        र      r   run
   గ          ग       g   good                  ల        ल      l   leg

  ◌ంగ        ◌ंग     ng   song                  వ        व      v   wind
   ఙ          ङ       ṅ   singing               స        स      s   sun
   చ          च       c   chilli                హ        ह     h    hand
   జ          ज       j   jug



                                      xii
    ం :బ        బ       ప            త        ం         తగ       తం . అ
ప                య           ఇ డబ తం అ         ప    .   ం          తగ ఇ అ
క            ంతం .
          :అ డ    ప     షల               ం     ం        ష వ       న .ఆప
          ట ఈ ప కల ఉన అ                   ం     ష       ఈఅ          త వ
వ          .
English: These sounds are not native to Gondi, but are found in some
borrowed words from Indo-Aryan languages such as Marathi and Hindi
(and Sanskrit). Many of these sounds are not found in English either.
Aspirated consonants (kh, gh, ch, jh, ṭh, ḍh, th, dh, ph, bh) are said with
emphasis almost as if the h is pronounced.

    ఐ / ై     ऐ / ◌ै   ai   buy               థ             थ     th thing
ఔ/ ౌ          औ / ◌ौ    au how                 ధ             ध     dh          –
      ఖ         ख       kh kite                ఫ         फ         ph pot
     ఘ           घ      gh         –           భ          भ        bh          –
      ఛ         छ       ch check               శ          श        ś    shop
     ఝ          झ       jh         –           ష             ष     ṣ    pursue
     ఞ          ञ       ñ    newt              ళ         ळ         ḷ    silk
      ఠ          ठ      ṭh top                                     kṣ action
      ఢ          ढ      ḍh         –           ఱ             र     ṟ           –
     ణ          ण       ṇ    round




                                       xiii
Grammatical Abbreviations

adj     adjective
adjl    adjectival
adv     adverb
advl    adverbial
attr    attributive
conj    conjunctive
corr    correlative
int     interjection
n       noun
ppn     postposition
ppnl    postpositional
ppt     past adverbial participle
pron    pronoun
vc      causative verb
vi      intransitive verb
vt      transitive verb

(sg.)   singular
(pl.)   plural

(m.)    masculine (human)
(f.)    feminine (human)
(nm.)   non-masculine

(prox.) proximate (nearby)
(dist.) distal (further away)

(incl.) inclusive
(excl.) exclusive




                    xiv
                            Gondi Grammar Sketch
                       Basic Tips for Understanding Gondi Morphology
                              by Joanna Penny, MA Linguistics

The word order in Gondi is subject, object, verb (SOV). Subjects and objects are nouns (or
pronouns) which can take different suffixes which show pluralisation or case. Verbs also
have suffixes marking the tense, aspect, or person to which the verb refers. A brief
explanation of these suffixes follows, with examples to demonstrate how the language is
used in context.

1. The Structure of the Noun

1.1     Plurals
           There are three suffixes to indicate the plural in Gondi. –ṅg is added to nouns
           ending in a vowel, for example, kōpā ‘pot’, kōpāṅg ‘pots’; kapḍi ‘cloth’,
           kapḍiṅg ‘clothes’. –k is added to nouns ending in a consonant, for example, pal
           ‘tooth’, palk ‘teeth’; janvār ‘animal’, janvārk ‘animals’; mīn ‘fish’(sg), mīnk
           ‘fish’(pl). –īr is added to masculine nouns to show the plural, for example,
           maynal ‘man’, maynalīr ‘men’, kānḍi ‘son’, kānḍīr ‘sons’. However, there are a
           number of exceptions to the rule, as in menj ‘egg’, mesk ‘eggs’; rōn ‘house’,
           rōhk ‘houses’; kēvi ‘ear’, kēvk ‘ears’; puṅar ‘flower’, puṅak ‘flowers’.

1.2     Case
           Case refers to the morpheme that identifies the role of the noun. Case can be
           nominative (subject), accusative (object), dative (indirect object), and genetive
           (possessive). In Gondi the nominative case is unmarked.
1.2.1   Oblique form
           Before case markers and post-positions the noun takes an oblique form. For
           human nouns the suffix is –n . For sonorant ending words (ie. l, ṛ, r, n, ṅ, v, y)
           the oblique suffix is –d, elsewhere –t is used. In –r ending words the –r drops
           and the oblique suffix becomes retroflex –ḍ, or –ṭ. For example,

           suffix       regular noun       oblique form              meaning
           –n           bābāl              bābān                     ‘father’
                        ātī                ātīn                      ‘father’s sister’
           –d           mal                mald                      ‘peacock’
                        māv                māvd                      ‘deer’
           –t           kāsō               kāsōt                     ‘tortoise’
                        rōn                rōt                       ‘house’
           –ḍ           sovōr              sovōḍ                     ‘salt’
           –ṭ           nār                nāṭ                       ‘village’

           For plural nouns the obliques are as follows: –ṅ ending nouns become –n, –k
           ending nouns become –kn, and –ir ending verbs remain the same for singular
           and plural.


                                               xv
1.2.2     Possession
              Possession is indicated by adding the suffix –a to the end of the oblique form of
              the noun, as in:
              bābāna pusṭak                           ‘father’s book.’
              khētidarana kāsur                       ‘farmer’s bullock cart.’
              kāsuḍa gāre                             ‘bullock cart’s wheel.’
1.2.3     Case in pronouns
              Pronouns take a different form according to their case. The first person
              pronouns are presented below according to case.
                                  Nominative Accusative Dative Genetive Oblique
              singular            nannā         nākun        nāk        nāva         nā
              plural (inclusive) maraṭ          mākun        māk        māva         mā
              (exclusive)         momoṭ         mākun        māk        māva         mā

1.3       Noun Phrase
              Nouns occur with other words such as adjectives. The adjective is also inflected
              for number and gender to agree with the noun it modifies. There are two main
              sets of suffixes: (1) –al for singular and –īr (masculine) or –ik (non-masculine)
              for plural. (2) –or (masculine) or –a (non-masculine) for singular and –er/-ur
              (masculine) or –aṅg (non-masculine) for plural. An example of each is shown.

               singular                        plural                             meaning
               –al     deṅgāl maynal           –īr        deṅgalīr maynalīr       ‘tall man/men’
               –al     deṅgāl veylo            –ik        deṅgālik veylōk         ‘tall woman/women’
               –or     persōr dādāl            –er/-ūr    persūr dādālīr          ‘big brother/brothers’
               –a      persa yēni              –aṅ        persaṅg yēniṅg          ‘big elephant/elephants’

              Post-positions come after the noun and express relationships such as location of
              the noun (karum ‘near’, roppo ‘inside’), accompaniment (saṅga ‘with’),
              benefactive (sāṭi ‘for’), etc.
              id pustak priyan sāṭi manta              ‘This book is for Priya.’
              vōr sōptan saṅga karser mantōr           ‘He is playing with his friend.’
              moḍḍe rōt roppo narumser manta           ‘The baby girl is sleeping inside the house.’


2. The Structure of the Verb
          Verbs are made up of several morphemes:
                 verb stem – tense/aspect marker – person number gender agreement
           In the dictionary only the verb stems are listed, although most verbs do not occur in
      this form without any inflectional morphemes. The verbs are classified as transitive (vt,
      ie. has an object), intransitive (vi, ie. does not have an object) or causative (vc, ie. cause
      to do action).
           All the examples will be given for the verbs sūḍ- ‘see’ and kī- ‘do’ with the first
      person singular ending meaning ‘I’, to enable easy comparison.


                                                   xvi
2.1     Person-number-gender Agreement
           There are three sets of personal endings that are required for finite verbs. Set I
           occurs in the present and past tenses. Set II occurs with the imperfect tense.
           Set III occurs with the future tense. (See section 2.2). These suffixes indicate
           the person (first, second, third), number (singular or plural) and gender
           (masculine or non-masculine) of the subject. Even if the subject is not stated
           with a separate pronoun it can be deducted from this person-number-gender
           agreement suffix.

                                                I               II               III
           1     singular                      -ōn             -ūn              -ā(n)
                 plural (inclusive)            -aṭ             -ūṭ              -aṭ
                 plural (exclusive)            -ōm             -ūm              -ōm
           2     singular                      -i              -i               -i
                 plural                        -iṭ             -iṭ              -iṭ
           3     singular                      -ōr             -ūr              -ūr/-er
                 plural                        -ēr             -īr              -īr
                 singular                      -a              -ū               -ār
                 plural                        -aṅg            -ūṅ              -ūṅ

           For example, the past tense (using set I, above) is expressed in the following
           way for the verb sūḍ- ‘see’.

           subject      object     verb (stem+past+png)
           nanna        mal-d-un   sūḍ-t-ōn                      ‘I saw a peacock’
           maraṭ        mal-d-un   sūḍ-t-aṭ                      ‘We (incl.) saw a peacock’
           mommoṭ       mal-d-un   sūḍ-t-ōm                      ‘We (excl.) saw a peacock’
           nimme        mal-d-un   sūḍ-t-i                       ‘You (sg.) saw a peacock’
           nimmeṭ       mal-d-un   sūḍ-t-iṭ                      ‘You (pl.) saw a peacock’
           (v)ōr        mal-d-un   sūḍ-t-ōr                      ‘He saw a peacock’
           (v)ūr        mal-d-un   sūḍ-t-ēr                      ‘They (m.) saw a peacock’
           ad           mal-d-un   sūḍ-t-a                       ‘She/it saw a peacock’
           av           mal-d-un   sūḍ-t-aṅg                     ‘They (nm.) saw a peacock’

           The agreement is between the pronoun (subject) and the final suffix on the verb.

2.2     Finite Verbs
           Finite verbs require a person-number-gender agreement suffix.
2.2.1   Present tense
           The present tense morpheme is –nt for vowel ending verb stems and –ānt for
           consonant ending verb stems. This suffix is also used to indicate present
           habitual actions, as in English.
           sūḍ-ānt-ōn                       ‘I see.’
           kī-nt-ōn                         ‘I do.’


                                               xvii
           The present negative tense has no morpheme (-ø), except when it occurs before
           –ī/–īṭ as in second person agreement suffixes.
           sūḍ-ø-ōn                                    ‘I don’t see.’
           kīy-ø-ōn                                    ‘I don’t do.’
           sūḍ-v-ī                                     ‘You don’t see.’
           kīy-v- ī                                    ‘You don’t do.’
2.2.2   Past tense
           The past tense morpheme is –t .
           sūḍ-t-ōn                                    ‘I saw.’
           kī-t-ōn                                     ‘I did.’
2.2.3   Imperfect tense
           The suffix –nd is used for vowel ending verb stems and -ānd is used for
           consonant ending verb stems to indicate a past habitual (imperfect) action.
           sūḍ-ānd-ūn                             ‘I used to see.’
           kī-nd- ūn                              ‘I used to do.’
2.2.4   Future tense
           The future tense suffix is –k.
           sūḍ-k-ān                                    ‘I will see.’
           kī-k-ān                                     ‘I will do.’



2.3     Non-finite Verbs
           Non-finite verbs do not require a person number gender agreement suffix.
2.3.1   Past Participle
           The past participle is formed by adding the suffix -sī to the verb stem. When the
           verb stem ends in the consonants –d, -j, -t, -h, -c the past participle suffix -cī is
           used.
           sūḍ-sī                                   ‘having seen’
           kī-sī                                    ‘having done’

2.3.2   Continuous aspect
           The continuous suffix is -sēr (or -cēr after –d, -j, -t, -h, -c ending verb stems).
           sūḍ-sēr                                  ‘on seeing’
           kī-sēr                                   ‘on doing’
           The continuous sense is also used with the auxiliary verb man- in past present
           and future tenses.
           sūḍ-sēr ma-tt-ōn                         ‘I was seeing’
           sūḍ-sēr ma-nt- ōn                        ‘I am seeing’
           sūḍ-sēr man-k-ōn                         ‘I will be seeing’




                                               xviii
2.3.3   Gerund
            The suffix -māḍ is used when a verb is nominalized.
            sūḍ-māḍ                          ‘(the) seeing’
            kīy-māḍ                          ‘(the) doing’
2.3.4   Gerund-Actor
            The gerund-actor refers to the person who does the action. The suffix -vāl is
            added to the verb stem.
            sūḍ-vāl                            ‘the one who sees’, ‘seer’
            kī-vāl                             ‘the one who does’, ‘doer’
2.3.5   Supine
            The supine suffix is -lē.
            sūḍ-lē                             ‘in order to see’
            kīy-lē                             ‘in order to do’
2.3.6   Infinitive
            The infinitive suffix is -ā.
            sūḍ-ā                             ‘to see’
            kīy-ā                             ‘to do’
2.3.7   Obligatory
            The obligatory suffix is -ānā.
            sūḍ-ānā                            ‘one should see.’
            kīy-ānā                            ‘one should do.’
2.3.8   Imperative and Prohibitive
            The imperative suffix -ā is used for commands. For most verbs this is the same
            as the infinitive form of the verb. The verb kī- is irregular. Some verbs don’t
            take any suffix, for example tin ‘eat’ and un ‘drink’.
            sūḍ-ā                               ‘Look!’, ‘See!’
            kī-m                                ‘Do (it)!’
            The prohibitive suffix -mā is used when the command is negative. The plural
            imperative can be formed by adding the plural suffix -ṭ to the singular form.
            sūḍ-mā (-ṭ )                        ‘Don’t look!’
            kīy-mā (-ṭ )                        ‘Don’t do (it)!’




                                               xix
                                  ం    గమ
      ఇ     ం ( య)      న         స॓నగ గ   ఇ మంత. ఇ               స॓నగ
పదం         య .ఇ        ప            న తగ మంతం . అ                 ఇ
   ం. ఇ       ర                       కర   .

ఉ : - అ రం నగ ప               క .“ ”     ,            ,             , ం        ,
    ంత, ంతం , ఇ           ఉం ప       “ ” తగ                       ఆంతం .

ఉ : ఆ- అ రం నగ ప                   క . “ఆ” ఆత, ఆంత, ఆతం , ఆయ                   ,
    ఆ    , ఆ    , ఆ         , ఇ     ఉం ప          “ఆ” తగ
    ఆంతం .

ఉ :       - అ రం నగ ప           క .“ ”         క,             ,    య ,
              , ం ం,      ంతం ,    ం ,              , ఇ           ఉం ప
           “ ” తగ         ఆంతం .

ఉ : - అ రం నగ ప                క .“ ”    ,                ,        ,     ,
       ం , ంత, ఇ            ఉం ప      “ ” తగ                      ఆంతం .

ఉ :       - అ రం నగ ప                 క .“ ”     ,   ం,   ం,
              , క ,           ,         ం , ంతం , తం , ం ,
             .ఇ    ఉం ప                “ ” తగ      ఆంతం .

ఉ : ఇ - పదం నగ ప         క . “ఇ ” ఇ    , ఇ                     , ఇ         ,
    ఇ తం , ఇ     , ఇ   , ఇ     , ఇ క , ఇ                      ఉం ప
    “ఇ ” తగ       ఆంతం .

ఉ :     - అ రం నగ ప         క .“             ”అ     త,              త,
      స    త, హ     త, స   త, ల              త, ఇ    ఉం ప
      “ ” తగ        ఆంతం .

ఉ :-       పదం నగ ప                క .“ ”    ॓      , ॓           , నన ,
                , ఊ  ,             ,     , అ         , ఇ          ఉం ప
          “ ” పదం నగ              ఆంతం .


                                        xx
ఉ :-         పదం నగ ప                                 క .“        ”            ,               ,       ,
              , ఊ      , అ                             ,           , అ                   , ప           ,
         మ న      ,                                 , ం            ,                   , ఇ         ప
           “   ” పదం నగ                              ఆంతం .

ఉ :         - ఇ పదం న క                             ఇ                     యవ           . ఇ ప కతగ
         ఉ హర మంతం :
    ం                                               ం గ                        అరం
నన             మ                                (        - -ఓ )                మ
మర             మ                      త         (        - -అ )       మన           మ
               మ                          ం     (        - -ఓ )                మ
               మ                                (        - -ఇ)                 మ
               మ                                (        - -ఇ )                మ
ఓ (       )    మ                                (        - -ఓ )       అత           మ
ఊ (           ) మ                               (        - -ఏ )                మ
అ              మ                      త         (        - -అ)        అ        మ          ం
అ              మ                      తం        (        - -అం ) అ             మ

ఉ :ఇ           బ            పదం                      క           యవ        .
నన                                        -
                                  -
                                          - ం
                                  -
మర                                        -త
                        ఖ       - -
                                          -
                            -     -
                                          -
                            -     -
     /                                    -
                    త           -ఆ-
     /ఊ                                   -
                                -ఆ-
ఇ /అ                                      -త
                            క - -
ఇ /అ                                      -తం




                                                         xxi
అం ె                                                                                 అట - -




                                              అ

అం ె [aṇce] n. small basket. న గంప.               అ      ం [aksīdāṅg] n. rice mixed with
అంట        [aṇṭit rōj] n. that day.                   vermilion thrown at a wedding, or on
అంట [aṇṭī] adv. on that day.                          cattle (e.g. during 'laxmi pooja') in
అందూ [andūn] n. gift (of cattle such as               order to bless. మ మండ                , వ
    cows, goats or buffaloes) for marriage            స      అ         ం   ాటం ే . Everyone
    usually from the bride's parents to the           throws rice on the bride and groom in
    couple. బ     బబ         యడ           ,           the wedding shelter. ం పం ల
    మ ర ీ ె          అందూ ఇం ే . It is                వధు, వర లక అ ం ల                ార .
    called * when a father and mother give        అగట [agaṭal] n. someone (nm.) or
    goats and cows to their daughter (for             something from there. అక డనుం .
    marriage). తం క త ర క ఇ ె                     అగ [agga] adv-ppn. there. वहा. అక డ.
       కలను ,ఆవ లను కట మ అంట ర .                    అ ాట [agāṭōr] n. man from there.
    See: అ     .                                      మ న అ ాట . This man is from
అం - [and-] vt. to reach. అందడమ .                     there. ఈ మ ి అక            ార .
అం య [andrīyāl] adj. night-blind.                 అఙ [aṅē] n. elder brother's wife. వ న.
    నర               అం య ఇం ే . He               అచంద [achandral] adj. night-blind.
    who cannot see at night is called *.                  కట ఆయన. See: అం య .
     ా ప ట క ించ           ా      కట ార           అ      [accōr] pron. that much, that many
    అంట ర . See: అచంద .                               (nm.). అం .   ె
అంబ [aṁbaṛi] n. rosella.                            అ                 [accōḍ roppō] adv.
అక       (-మ        ) [akurpōk (-mahinā)]             meanwhile.
    n. month 6 of the Gond year (August-          అ      [acvīr] pron. that many (m.).
    September).                                   అజ -బ జ [ajaḍ-bujaḍ]
అ ా    [akkāl] n. wisdom. बु .                        See: కబ - బ .
                                                  అ     [ajūk] adv. even now.
                                                  అ - [aṭ-] vt. to cook. వండ ట.
                                                    అట            [aṭval yēr] vc. water for
                                                      cooking. रसोइया.
                                                    అట           [aṭtā yēr] n. boiled (cooked)
                                                      water. ాట అట ల ి             త అటం ే .
                                                      To cook food we boil water. అన మ
                                                      వండ టక ట ఎసర ట ర .
అ    [akkō] n. maternal grandfather.                అట           [aṭval rōn] n. cooking house.
      తయ .                                            వంట ాల.
అ ా [akrā] num. eleven. यारह. పద ండ .             అట - - [aṭkī-kī-] vt. to hang. टाँगना.



                               Gondi - English – Hindi – Telugu                              1
అట                                                                                      అవ

అట         [aṭṭēcālīs] num. forty-eight.        అ       న [ayina] n. the day after the marriage
    अड़तालीस.                                            day.
అట ా [aṭṭēsāt] num. sixty-eight. अड़सठ.              అ     న జ వ [ayina jāva] n. porridge
అటహత [aṭṭēhatar] num. seventy-eight.                which is made on the first day after
    अठह र.                                          marriage and given to the 'avval'
అట వ [aṭthāvan] num. fifty-eight.                   goddess.
    अ ठावन. య ౖ ఎ            .                  అ     [ayō] int. expression of surprise, hurt
అట       [aṭthāvīs] num. twenty-eight.              or displeasure, ouch!
    अ ठाईस.                                     అ      ా [ayt vār] n. Sunday. र ववार.
అట         [aṭyānov] num. ninety-eight.             ఆ ారమ .
    अ ठानवे.                                    అ       [ayyō] int. oh no! (expression of
అట       [aṭyānsī] num. eighty-eight.               disappointment). అ          .
    अ ठासी.                                     అ     [arīl] n. chest. संदक़. మ ,
                                                                          ू             .
అట [aṭrā] num. eighteen. अठारह.                 అ -     - [arī-sond-] vt. to take away, take
అ ం [aḍāṁ] n. shelter. आड़.                          with. Usage: archaic.
అ     [aṛic] ండ న ర.                              అ - ా- [arī-vā-] vt. to bring. लाना.
అడ ా [aṛusāṭ] See: అట ా . num. sixty-               Usage: archaic.
    eight. अड़सठ.                                అ -క ట [arē-kuṭṭa] n. spoke of a wheel.
అ ె    [aṛetīs] num. thirty-eight. अड़तीस.       అ - [ar-] vi. to fall. िगरना. ాం అ
అడం [aḍḍam] adv. across. అడమ ా.                     మం . The boy is falling. బ ల డ
    స                త ా అడం ాత. While              పడ త         డ.
    going on the road, a snake came               అర - [arūs-] vc. to cause to fall.
    across. వల నడ సు ళ ం ా ామ                   అ - [arg-] vi. to melt, dissolve, wear out.
    అడం వ ం .                                        पघलना.
అడ ట        [aṛmuṭyāl] adj. foolish. दबु .
                                       ु        అర [arta] పడ .
అ ే         [adēn mōṛi] adjl. like that,        అ     [artōr] ప డ .
    similar to that. उस तरह. అల ంట .            అ [art] n. meaning. मतलब. అరమ .
అ [ad] pron. she, it, that (nm.).               అ [ardo] adjl. half. आधा. సగమ .
  అ ే ల ి [adēn lāsi] corr. therefore. उस       అలం [alam] n. ginger. అలం గడ.
    िलये.                                       అల ా [alavāṭ] n. habit, custom. आदत.
అ మ - ా ె [admad-rātne] n.                          అల ాట .
    midnight. आ द रात. అర ా .                   అ - [alj-] vi. to lean against.
అద - [adma-] vt. to press, squeeze. दबाना.      అల [allē] clitic. reportative.
అ [adlī] n. a measure. మ క.                     అ - [avī-] vi. to be tired. थकना.
అ [anī] conj. and. और.                          అ [av] pron. they, those (nm.). అ .
అ [an] num. ఎ           .                       అవ 1 [avval] n. mother. త , అమ .
అ      [annis] num. ఎనుబ .                        అవ -బ బ [avval-bābō] n. parents,
అ      [anmān] n. hesitation. అనుమ నం.              father and mother (pl.).
అ -మ - [apṭē -mā-] vi. to hit against.          అవ 2 [avval] n. the mother god, smallpox
అ ా [appā] పదు            .                         goddess. చమ ేవత. మ న అ న
అబ [abbā] int. oh! (expression of                   జవ          డ       ా ర్ అవ       దగ
    surprise). अरे ! అబ .                              ం ే . At the beginning of a wedding,


2                             Gondi - English – Hindi – Telugu
అ ీ                                                                                    ఆ -మ -

    for doing pooja, the beat drums and go             అసూ - ా     [astūrī-kāl] n. sole of foot.
    to the * goddess place (temple). ం                   एक मा .
    ప జ ేయ              చమ ేవత దగర                 అ ీ   [aslī] adj. good. अ छा. అందమ .
    బజబజం ల             ళ     ర . It is            అ ా      [assāl] adj. good. अ छा. అంద న.
    believed that this goddess inflicts            అహ       [ahan] advl. in that way, thus.
    smallpox, chickenpox or other similar          అ      [ahēr] n. gift (of things excluding
    'spotty' diseases on people.                         cattle, such as clothes and household
అ ీ [asī] num. eighty. अ सी. ఎ బ.   ౖ                    items) for weddings or housewarming
అ     [askē] adv. then. तब. అప డ .                       ceremonies. చుట బందు , మ           గ
అ - [ask-] vt. to cut, carve, cut throat (as                     , వ బ          బ బ క ిం
    in sacrifice). काटना.                                అ        ం ే . Family members, during
                                                         marriage give the brides and grooms
                                                         gifts of clothes. చుట ల , బంధువ ల
                                                           ం ల వర డ ,వధువ త , దండ లక
                                                         బటల కట మ ే ార . See: అందూ .
                                                   అ      -1 [ahc-] vt. to push or shove.
                                                   అ      -2 [ahc-] n. to make a thumb
                                                         impression.
అసూ -         [astūrī-key] n. palm of hand.


                                               ఆ

ఆ- [ā-] vi. to become, happen, be (by              ఆ ా [ākāṛi] n. a festival held in July.
    nature).                                             పండ గ ర .
  ఆంత [ānta] adjl. to be enough, sufficient,           ఆ ా (-మ         ) [ākāṛi (-mahinā)] n.
    ample. ల .                                         month 4 of the Gond year (June-July).
ఆంగ     ాహ [āngun kāhṭal] n. lazy                      ఆ ాడం ( ల ౖ).
    man. See: ఆ ా ా .                              ఆ [āki] n. leaf. प ा. ఆక .
                                                     ఆ -     [āki-pēn] n. one of the Gond
                                                       gods, the that stays in the centre of a
                                                       village. ామ ేవత, చమ .
                                                   ఆ [ākīri] adj. in the end, finishing. अंत मे.
                                                         వ .
                                                   ఆక     [ākūṛ] adj. short.
                                                   ఆక -ఆ- [ākūṛ-ā-] vi. to be insufficient
ఆం [āṅgṛē] n. shirt. అం , క .                          to wear.
ఆం - [āṇj-] vt. to catch. पकड़ना.                   ఆ -మ -1 [ākṛē-mā-] vi. to shrink (as in
ఆం [āndrā] n. Andhra. ఆంధ.                             cloth).
ఆకడ [ākada] n. alphabet. అ రమ .                    ఆ -మ -2 [ākṛē-mā-] vi. to become numb
                                                       from cold.



                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                   3
ఆ -                                                                                         ఆ

ఆ - [āg-] vi. to stop, stand. रोकना. ఆ ం .              sides. ఇంట ా ాల ఇట అట ట టక
ఆఙ [āṅī] See: ఆం .                                      ఆ ే కట ఎ గర తయ ర ే ార .
ఆ డ ా [āṅūṛasṭān] n. ritual bath.                 ఆ   - [āḍ-] vi. to cry, weep. रोना. ఏడ ట.
ఆ దు [āṅduḍī] n. bathroom. ా నమ                                ె అ ె మంత. The baby is crying.
      గ .                                                 ాప ఏడ సూం .
ఆ     ా ా    [āṅrāsyāl] n. lazy man.              ఆ   మ ో [āṛmāṛsō] n. husband and wife.
    See: ఆంగ        ాహ .                                   ర భర.
ఆ    -         [ācār-vicār] n. religious          ఆ     -        - [āḍvā-son-] vi. to go and fetch
    observances (pl.).                                  the bride for the wedding ceremony
ఆ - [āc-] vt. to choose.                                (lit. don't cry and go).
  ఆ నట [ācongaṭal] n. choose from                 ఆ         [ātāp] adjl. dark. अँधेर.
    these. चुनाव.                                 ఆ         [ātāl] adj. of that kind (nm.).
ఆ [ājī] n. father's mother. నమ .                        అట వంట .
ఆట - ా- [āṭā-pā-] vt. to twist something.
    ऐंठना.      ె క ా       ఆట ాం ే . We
    twist the rope to make reigns. డ ను
    పగం ేయ టక అల ర .
ఆట- ా- [āṭi-pā-] vt. to strangle something
    (the way a constricting snake kills its
    prey).
ఆట-మ - [āṭē-mā-] vi. to evaporate, to dry
    up (river, etc). ఎం     వడమ .                 ఆ  [ātī] n. father's sister, mother's
ఆట ా [āṭērā] n. attic, store area above              brother's wife. అతమ .
    rafters of house, loft. అట క . తగ,            ఆ   [ātōr] adj. of that kind (m.).
    బ ం -మ ం                ఇ ఆట ా ం ే .          ఆద [ādat] See: అల ా .
    In order to put pots and things up, * is      ఆనం ే -ఆనం [ānaṇdnē-ānaṇd] advl.
    made in the house. ఇంట ామ ను                     with great pleasure. సం షం. చుడూ
    ఉంచుటక ఇంట అట క తయ ర ే ార .                       ాం క క వ బ మ త ే
ఆ [āṭ] num. eight. आठ. ఎ             .               ఆనం ే - ఆనం ఆం ే . Little children
ఆ [āḍā] n. oath.                                     are so pleased when a playing doll is
  ఆ - ి- [āḍā -piy-] vi. to take oath. खसम           brought. న ిలలక ఆటల ెందు
    खाना.          తం కల         ఇంజ ఆ               బమ ల ె            ల ఆనంద పడ ర .
       ియం . Take an oath if you say you          ఆప - [āpūs-] vt. to stop. रोकना.
    didn't steal the money. వ డబ ల                   ఆపడమ .
        ొంగతనమ ేయల ద ఒట                           ఆ [āpē] adv. with that.
        సు ంట ా.                                  ఆ [āp] clitic. like, in the manner.
ఆ ే [āḍē] n. main horizontal wooden beam          ఆమ [āmus] See: ఆవ .
    to support the roof of a dwelling.            ఆ [āmt] అవ ం .
        ాసం     ంద హంద          ాయ ాట ఆ ే         ఆయ [āyar] adj. it is enough, (no more!).
      ట ాటం ే . A main beam is put up so             काफ़ . ల .
    that the rafters can be nailed to both        ఆ   [āyi] clitic. even, also. भी. నన
                                                     ఆ ,స ం ఆ ,                    . Even eggs


4                               Gondi - English – Hindi – Telugu
ఆర                                                                                             ఇ -

    (and) even meat I eat. ను ేపల , ా              ఆల     [ālmāri] n. almirah, metal cupboard.
    మ ంసమ , ా          ంట ను.                          ఆల .
ఆర [ārū] n. iron spike at the end of a             ఆ ా [āvāj] n. sound. आवाज़. శబమ .
    driving stick.                                 ఆ ా ా [āvārā] n. fence or compound.
  ఆర -బ ే [ārū-beḍḍē] n. stick with an             ఆవ     [āvus] n. new moon. మహ ఉం
    iron spike, goad.                                  జ క ఆవ         ాంత. The new moon
ఆర - [ārūs-] vt. to cool.                              comes once monthly. లక ఒక ా
ఆ - [ār-] vi. to become cool, quench thirst.           అమ ాస వసుం .
    చల ం .                                           అవ సు        ట [avusun nēṭi] advl. on the
ఆ [ārti] n. a plate with a burning oil lamp            day of the new moon.
    that contains copper coins, betel nuts,        ఆవ     [āvūk] n. life. जीवन.
    dried coconut kernel, etc offered at the       ఆ - [āv-] vt. to cross.
    time of settling a marriage.                   ఆ - -1 [āvrī-kī-] vt. to embrace.
ఆ ా [ārsā] n. mirror. दपण. అదమ .                   ఆ - -2 [āvrī -kī-] vt. to tie down.
ఆ (మ ా) [ālī (marrā)] n. peepal tree. पेड़.         ఆ ా- - [āśā-kī-] vi. to hope.
      ా ( ెట ).                                    ఆసర [āsara] సహయం.
ఆల [ālū] n. potato. आलू. ఆల గడ.                    ఆసు     [āskuṛ] n. axle. ఇర .



                                               ఇ

ఇం [iṅkē] adv. right now. ఇప ె.                            bricks are used. ఇండ డల కట టక
ఇంగ     [ingum] n. kind of round tablet fed                మట ఇట కలను తయ ర ే ార .
    to animals during monsoon. ఇంగ వ.              ఇ           - [ittāl kī-] vt. to announce, make
ఇంజ [in̄jēr] attr. therefore. अतः.                         known.
ఇ [iggē] adv. here. ఇక డ.                          ఇ ె       [ittekē] ppt. (PPt of 'to say' used to
  ఇ ట [iggēṭal] n. someone (nm.) or                        mark topic or quotation) ‘if-say'. అంట.
    something from here. ఇక నుం .                                 ాం ీ       ఇ ె           . He said
ఇఙ [iṅē] adv. now. ఇప డ .                                  bad things (swore?) and went away.
ఇ - - [icā-kī-] vt. to desire.                             ఆయన ట డ అంట                     డ.
ఇచు [iccuk] advl. a little. ంత.                    ఇ ే              [idēn mōṛi] adjl. like this,
ఇ       [iccōr] pron. this much, this many                 similar to this. इस तरह. ఇల ంట .
    (nm.). ఇంత.                                    ఇ       [id] pron. she, it, this (n). ఇ .
ఇ       [icvīr] pron. this many (m.).                  ఇ    ే ల ి [idēn lāsi] corr. therefore. इस
                         ू
ఇ - [iṭ-] vt. to touch. छना. మ ట ట.                        िलये.        రక .
ఇట [iṭkē] n. brick. ఇట క.          , డం ,          ఇ ే     [iddē] vt. (here) take this. సు .
    ఉం ే ల రం నం ొహ ాట                 త           ఇ -     [in-] vt. to say. कहना. అను .
    ఇట ం ే . In order to make houses,              ఇ -     [in-] vt. to say. कहना. See: వ - ;
    walls and many structures, clay/mud                          -.




                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                   5
ఇయం                                                                                       ఉట- -

ఇయం       [iyaṇd] adv. this year. ఈ                     ఇ    [isōb] n. counting. गणना. ల క .
    సంవత రమ .                                           ఇ బ [isōbne] adv. carefully. परवाह.
ఇ - [ir-] vt. to put, keep. ఉంచు.                       ఇసుగ ం [isrugundi] adj. smallest. అంద
ఇ (మ ా) [irp (marrā)] n. gul-mahua                          కంట న ాడ .
    tree. पेड़. ఇప ( ట ). bassia longifolia.
                        ె                               ఇ     [ihin] advl. thus, in this way.
ఇ [iv] pron. these (nm.). ఇ .                             ఇ    బహ [ihin bahan] adv. how so?




    ఇ       [ivvīr] pron. these two men.


                                                 ఈ

ఈ - [īc-] vt. to blow nose.                             ఈ [īpē] adv. with this.
ఈ ం [ītāṅg] adj. of this kind (nm., pl.).               ఈ - [īr-] vi. to accumulate.
ఈ     [ītāl] adjl. like this, such a, of this           ఈ ా [īsā] n. part, piece. भाग.
                                                                                     గమ .
        kind (nm.). ఇట వంట . మ న                         ఈ ాం - ా - [īsāṅg-vāṭ-] vt. to split up,
          న ఈ            ల ప       ఆ     . People          divide. గల ేయ ట.
        don't eat green frogs like this.                ఈసు [īsul] n. flying ant. ఉసుల .
        మ నవ ల           కప ఆక పచ కప ాదు.
ఈ        [ītōr] adj. of this kind (m.).


                                                    ఉ

ఉం ే [uṇḍē] attr. and, also. और. మరల.                   ఉ -మ - [ugrē-māy-] vi. to melt.
    ఉం ే-మర [uṇḍē-marla] advl. once                         క - బండం ఉ - మ ంతం . the hail
    again.                                                  melted. వడబండ కర గ             .
ఉం [undi] num. one (nm.). ఒకట.                          ఉ - [uṅ-] vt. to swing a cradle. डोलना.
ఉం జ క [undi jōka] adv. once. ఒక ా .                    ఉచూ ట [uccūṭī] n. date palm. ఖర రమ .
ఉ [ukṛē] n. sweat. पसीना. ెమట.                          ఉజ-మ - [ujṛē-mā-] vi. to dawn.
  ఉ -మ - [ukṛē-māy-] vi. to sweat. पसीना.               ఉట                        ँ
                                                               [uṭāṛ] n. camel. ऊट. ఒంట.
ఉగ - - [ugaṛī-kī-] vt. to found, begin,                 ఉట- - [uṭī-kī-] vt. to clean.
    start, open.



6                                   Gondi - English – Hindi – Telugu
ఉ -                                                                                        ఉ     -

ఉ - [uḍī-] vt. to spit something out (like           ఉ         [unnōḍā] n. the hot season,
    seeds from fruit etc.), let fall from                summer. ఎండ ాలం. See:            - ాల ం.
    mouth. थूकना.                                    ఉప - [upus-] vc. to seat, put sitting.
  ఉ - - [uḍī-kī-] vt. to strike a target             ఉ       [upyōg] n. use. योग. ఉప         గం.
    (with a bullet, stone, marble).                  ఉ - - [ubrī-kī-] vt. to discard liquid (by
ఉడూం [uṛūṁ] n. a white, large, tick found                pushing over container).
    mainly on cattle.                                ఉమ [umar] వయసు .
ఉ -1 [uṛ-] vt. to comb (hair).                       ఉ - [um-] vt. to pull, drag. खींचना. ాం
      ాం - నం తలం ఊడంతం . After                               ె ఉ       మం ే . The children are
    bathing boys and girls comb their hair               pulling the rope. ిలల        డ ను
    (lit. head). ా నం ే ం            ిలల తల              గం త          ర.
    దూ ార . See: కం ా .                              ఉయ -ఆ- [uysār ā-] vi. to become
ఉ -2 [uṛ-] vt. to plough. जोतना. ా                       active.
           ఙ ే ఊడం ే . The plough ploughs            ఉర ం - [uruṅg-] vt. to break off.
    the field.      ా      ేనును దును ర .            ఉర ం [urūṁ] n. scaly pangolin, iguana,
ఉ - [uṛk-] vt. to urinate.                               ant-eater. డ , ప ె       గ, మర నం
ఉ - [uṛp-] vt. to scrape up.                               ోబ గ, ఉర ం మందంతం . The *
ఉ     [utār] n. mountain path, steep                     lives in fields, anthills and hollow
    downward slope.                                      trees. అడ ల , ప టలల ెట ఱలల
ఉ     [udār] n. to have something on                     ఉడ మ ల ఉంట            .
    credit. ఉ ర.ె                                    ఉర - [urūs-] vt. to break, or snap. तोड़ना.
ఉ - [ud-] vt. to sit, take place. बैठना. క     .     ఉ - [ur-] vi. to be caught (in a trap) usually
      ాం బ         ఉ మం ే . The boys are                 by the neck.
    sitting on the ground. ిలల ంద                    ఉ - [urs-] vt. to plant, place, put, set up.
    క         ఉ ర.                                       रोपना.
  ఉదు - [udus-] vc. to seat.                         ఉ    ా [ursvāl] n. transplanting.
ఉ [udri] n. white ant. త ా , ొ ం                     ఉ [ulli] n. onion. ఉ గడ.
    మన ప                ఉ మందంత. White               ఉ ీ ా (మ ా) [usīrkā (marrā)] n. kind of
    ants live in the places (anthills) where             tree (the roots of which are used for
    snakes and lizards live. ామ ల ,                      curing snake bite).
       ండల ఉం ే ప టల ెదల ఉంట                 .       ఉ ీ - - [usīr-kī-] vi. to be late.
ఉ - [un-] vi, vt. to drink, smoke (cigarette).       ఉసు - [usum-] vt. to wipe away, dust off.
    पीना, पलना. గ . ియ మ ర గ ా                           प छना.
    ఉంట . The calf is drinking milk from             ఉ - [us-] vt. pound, crush. ఇ క ే
    the cow. దూడ ఆవ దగర ాల                               వం ం ఉ          మంతం . They are
       గత ం .                                            pounding grain with a pounding stick.
  ఉండన [unḍana] vt. drink (in the                          ర క         వడ దంచుత          ర.
    infinitive form). पीना. గ .                      ఉ     [uskē] n. sand. बालू.
      ాం - ం స ా ఉండన. Boys                          ఉ - [usk-] vi. to spit. थूकना.
    and girls [should] drink milk in the             ఉ - [uh-] vc. to cause to drink, water
    morning. ిలల         దున ాల          ా .             (animals).
                                                     ఉ - [uhk-] vt. to blow (horn).


                                   Gondi - English – Hindi – Telugu                               7
ఉ       -                                                                            ఎక       సత

ఉ       - [uhc-] vt. to lean heavily on a stick
        as an old man does.


                                                  ఊ

ఊం - [ūṅg-] vt. to swing. डोलना.                           rivers, where there is much
ఊం    [ūncā] See: ఊచ.                                      growth/greenery, quails live.
ఊం - [ūnd-] vt. to snatch something                          ాగ ల ా , బషరం రకలల ా
        away. खींचना.                                      ప డ ిటల బ ా ఉంట              .
                                                      ఊ - [ūt-] vt. to suck. चूसना.
                                                      ఊ - [ūm-] See: ఉ - .
                                                      ఊ ల [ūyil] ఓ ారమ .
                                                      ఊ [ūr] pron. they, those (m.). ార .
                                                       ఊర [ūra] pron. their (dist.). ా .
                                                      ఊ [ūl] n. urine. మ తమ , ఉచ .
                                                      ఊస [ūsa] n. flood. तूफ़ान. వరద. డగ          ి
ఊక [ūkaṛ] n. swing, cradle. ఉయ ల.                            ా ె ల త ఊస ాంత. The river
ఊచ [ūca] n. height.                                        gets flooded after much rain. ద ాన
ఊ [ūc] n. spittle. थूक. ఉ .                                ప ే ాగ ను- ాగ ం ం అంట ర .
    ఊ       ేం ే [ūc ḍēṇḍē] n. sugar cane. ईक.        ఊ -1 [ūs-] vi. to boil over while cooking.
ఊటడ [ūṭeṛa] n. a pre-marriage ceremony                ఊ -2 [ūs-] vt. to smear floor with cow
        where turmeric is applied to the bride             dung solution.
        and groom. వధువర లక ా పసుప                    ఊ ీ ( ిట) [ūsrī (piṭṭē)] n. kind of bird. प ी.
          ిం .                                             నల ిట.
ఊ       [ūtī] n. quail. ప డ ిట. ల        ,
        బసం          ా, ఊ ం మందంతం . In


                                                  ఎ

ఎకంద [ekanda] Variant:          కం . corr. if.        ఎక              [ekkūn tīs] num. twenty-nine.
        अगर.                                                उनतीस.
ఎ    [ek cāṛ] num. forty-one. इकतालीस.                ఎక          వ      [ekkūn novvad] num.
ఎ ా [ek sāṭ] num. sixty-one. इकसठ.                          eighty-nine. नवासी.
ఎక    [ekkūnis] num. nineteen. उ नीस.                 ఎక        ప         [ekkūn pannās] num.
ఎక  అ      [ekkūn ansī] num. seventy-                       forty-nine. उनचास.
        nine. उ यासी.                                 ఎక        సత [ekkūn sattar] num. sixty-
ఎక                 [ekkūn cālīs] num. thirty-               nine. उनह र.
        nine. उनतालीस.



8                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
ఎక        ా                                                                                  క -

ఎక         ా [ekkūn sāṭ] num. fifty-nine.          ఎక త [ekyattar] num. seventy-one.
     उनसठ.                                               इकह र.
ఎ    అ    [ekkē ansī] num. eighty-one.             ఎ ా         [ekyā nov] num. ninety-one.
     इ यासी.                                             इ यानवे.
ఎ       [ekkē vīs] num. twenty-one.                ఎ      [ettīs] num. thirty-one. इक ीस.
     इ क स.                                        ఎ     [erce] చమట ాయ.
ఎ     ా [ekkēvān] num. fifty-one. इ यावन.

                                               క

కం ా [kaṅgvā] n. comb. దు న. See: ఉ - .            క   [kaṭ] n. spleen.
కం ట ల [kaṇjuṭi kōlā] See: ి          .            క - [kaṭ-] 1) vt. to meet. िमलना. 2) to join.
కం - [kan̄jk-] vi. to dream. కల.                   కట [kaṭṭā] n. embankment, dam.
క - [kak-] vi. to vomit.                                 ఆప స        ాట ల      ే కట ొహం ే . In
క ాం [kakrān̄j] n. kind of partridge.                    order to stop the water an
క ా ( ిట) [kakrānj (piṭṭē)] n. kind of bird.             embankment/dam is built in the river.
    కమ ల ( ిట).                                            ట ఆప టక ాగ క అడం కట
క - [kac-] vt. to hold between teeth.                    కట ర . See: ం - - .
కచూ       [kackūṛ] n. flat pan for bread           కటయ (త ా ) [kaṭṭiyāl (tarās)] n. kind
    making. స ాతమ .                                      of snake with stripes over the body.
క   [kacci] n. iron, steel, sword. लोहा.           కట       (      ) [kaṭṭūṛī (mīn)] n. kind of
    ఇనుమ . క దుక తం క                   సం ,             fish. జల .
      ా       య ాట క              తం ే . We        కట [kaṭṭē] n. stick (for firewood etc.). కట.
    bring iron from the iron shops to make             ే
                                                   కట -మ - [kaṭṭēṛē-mā-] vi. be exhausted,
    plough tips and blades. ఇనుమ                         tired.
    దు ాణమ ల కర రక ఇనుమ                            కటనూ ి [kaṭṭē nūsi] n. woodworm.
      సుక ంట ర .                                   క     [kaṛā] See: ఖ .
  క - ి [kacci-vīsi] n. large green fly.           క       [kaṛāk] See: ఖ      .
  క -ట         [kacci-ṭukḍe] n. steel piece        క - [kaṛi-] vi. to become rotten,
    used with flint.                                     decompose, to go off.
క -         [kacci-tāvi] n. cast iron frying       క     [kaṛī] n. curry made with ground
    pan. ఇనుప నం.                                        channa.
కచు [kaccuri] n. office. ఆ ీసు,                    కడూ - [kaḍūs-] vc. to cause to rot.
      ార లయమ .                                     క ే [kaḍē] n. handle (round, usually
క - ా [kacṛā-kāḍi] n. rubbish, waste,                    attached to large cooking vessels).
    litter, trash. कचरा. ెత దరమ .
                                ె                  క     [kaṛ] n. eye. आँख. కను .
కట [kaṭin] adj. difficult. मु कल. కషం.               క - ం          [kaṛ-koṇḍā] n. eyebrow. కను
కట      [kaṭūl] n. bed, cot. पलंग. మంచమ .                బమ .
కట        [kaṭōṛāl] n. clan priest.                క - [kaṛ-] 1) vi. to go through narrow
  కట ె [kaṭōṛe] n. priest's wife.                        space. 2)


                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                   9
క                                                                                         కర

     — vt. to thread a needle.                        క        -జ     [kayser-jāṛi] n. kind of
క      [kaṛcā] n. stick twisted in rope or              grass used for brooms. ా దుర ,
     string for bringing two things together            క       -జ       ిరంత. On the boundary
     (for example in tightening a drum).                of fields * grass grows (lit. appears, or
క      [kaṛbā] n. dried stalks of millet, etc           comes up). ేనుల ( ప ర )గ             ల
     used as fodder. ప .                                  రగత ం .
క ే      [kaṛvēṛcī] adv. in the light, broad       కరం ా [karaṅgāṛī] n. metal pin or bolt
     daylight. चाँदनी.                                  fitted to a cart to prevent the axle
కత - - [katam-kī-] vt. to kill. मारना.                  slipping. ాసూడ ఆసు డ
     చంప ట. See: జ - ;             -.                      ంద - హంద          ల ి వ ,
క ె ా [katterā] n. scissors. कची. క ర.  ె               కరం ా ం ొసం ే . To prevent
క    [kaddī] adv. whenever. जब क.                       slipping bolts are fitted to the sides of
     ఎప ై .                                            the cart's axle. ఎడ బం అట ఇట
క ి [kapṛī] n. cloth (as in clothes to wear).             ర గక ండ ఇర ను కట ర .
     कपड़ा. బట, ర.                                  కరల - -కర [karalē-kī-karal] n. to be true
కప [kappar] n. forehead. माथा. నుదుర .                  or not, to question the truth.
క ( ిట) [kappē (piṭṭē)] n. kind of bird.                  ాసవ న.
     प ी. ప ర .                                    కర [karal] జమ .
కబ - బ [kabuk-kibuk] advl. here and                క య [kariyā] n. bud of flower.
     there.                                        క - [karī-] vt. to learn. सीखना, िसखाना.
కబ-మ - [kable-mā-] vt. to agree. कबूलना.                  ర     . నన ఇం        యం క
     ఒప వడం.                                            మం       . Now I am learning Gondi.
కమ -పట [kamar-paṭṭā] n. rainbow. इं –                   अभी मै ग ड सीख रहा हंू ను ఇప డ ం
     धनुष. ఇందధనుసు .                                      ష ర క ంట            ను.
కమ [kamka] n. turmeric. పసుప .                       కర - [karūs-] vc. to teach. पढ़ाना.
  కనూ య [kankūrīyāl] adj. yellow.                             కంప ట కర           మం . He is
     पीला.                                              teaching them computing. ఆయన
కమ        - - [kammay-kī-] vt. to earn.                 ఆ క కంప ట ర త                    డ.
     कमाना.                                        కర - [karu-] vi. to be burnt. जलाना.
క      [kammi] n. deficiency, want of                   మ          .
     money. తక వ.                                  కర ం [karum] adv-ppn. near. नजद क. దగర.
కయ (మ ా) [kayūr (marrā)] n. kind of                కర క వ [karunkuvari] n. unmarried
     tree. पेड़.                                         person (bachelor, spinster). क या.
                                                        See: ట         ;ట .
                                                   కర [karū] n. hunger. भूख. ఆక .
                                                     క వ ా [kar vastā] hunger strikes. ా
                                                          ాం ె బ         క వసంత. Having
క        [kayser] n. broom. ప ర .        ి              worked in the fields one gets very
      చ ిం రచ ం ి         క        ాం ీంత. A            hungry. ేనుల ప ే             ల
      broom is used to clean the house,                 ఆకల సుం .
      porch and courtyard. ఇల      భ               కర       [karūj] n. itch. గ .
      పర చుటక ప ర ప వసుం .


10                               Gondi - English – Hindi – Telugu
కర                                                                              క     ం (మ ా)

కర            [karūmnēr] n. neighbours.                ి ా -క - [sikār-kars-] vt. to hunt
    దగర ార .                                           (game).
క ం [karent] n. electricity, power.               క    [kal] n. liquor, wine. ా ా .
      దు త .                                        కల        [kalāṛī] n. winemaker. కల
క -మ - [karē-mā-] vi. to be known,                       ీం త,        మరత క హం . The
    understood. ెల సు.                                 winemaker taps liquor from the 'sindi'
క       [karkōḍā] n. plane. మ నం.                      and 'tadita' trees. డ ఈత ెట ,
క ి [karstī] n. game, match. ఆట.                          ెట నుం కల ంచు డ .
                  కబ క ి Your game of             క - [kal-] vt. to steal. चुराना.
    'kabadi' was good. వ న             ల            కల [kalle] n. thief. चोर. ొంగ. తం ఆ
    మం ా కబ ఆ              వ.                                , ఉం ే బత        కల కల ఇం ే . A
క ా ట [karkāṭā] n. scraps of food left on a            thief is someone who steals money,
    plate for several days (get stuck on and           gold and other things. డబ ల ా
    dry). ాట ం          ె ే ర ఇ క ా ట                  బం ారం, ఇతర వసువ లను ొంగ            ొంగ
      ియంత. After eating food if the plate             అందుర .
    is unwashed the dried scraps get stuck.         కల [kaltā] adj. stolen.
    అన మ            ప ం కడ క       ే పల ం         క -బం [kal-baṇḍā] n. hail stone.
      ాడవ త ం .                                        See: ా - బం .
కర [karja] n. debt, loan. कज़. అప .                కల - - [kallā-kī-] vi. to shout. झ लाना.
    See: బ .                                           See: ల - - .
క     [kardōḍā] n. ornamental belt. గ ా           క - [kallī-] vt. to embrace, greet.
    న త ా ఘ ంగ            ొహ    ాట క              కవ - [kavūs-] vc. to cause to laugh.
      ొహం ే . In order to tie bells, the               నవ ట.
    'gusadi' dancers tie an ornamental belt       క - [kav-] vt. to laugh. हँ सना. నవ . ాం
    on their waist. గ ా        ార గజల కట               కవం ే . The boys are laughing. ిలల
         ా       నడ మ క        ల డ కట                  నవ        ర.
    క ంట ర .                                      క ా (మ ా) [kavṭā (marrā)] n. kind of tree.
క ా     [karnāṭ] n. kind of stringed                   feronia elephantum.
    instrument.         త క ా         కస          క    ం (మ ా) [kavṛī liṁ (marrā)] n. a
    పరం ే . Only the Gond people play                  variety of margosa the leaves and the
    the *. ం మత క ా అ సం తం                            bark of which are used in medicine.
      ా దం ా            ార .                               ప ( ెట ).
క ా [karpā] n. flock of birds. प ीय का
    झुंड. ిటల గ ంప .
కర జ [karbuja] n. watermelon. ప చ
      ాయ.
కర         [karbūj] n. watermelon. కర జ .
కర [karsa] n. expenditure. కర ల .
క - [kars-] vi, vt. to play. खेलना. ఆడ ట.
            ేండ క      మం ే . They are
    playing [with the] ball. ర బం
    అడ చు ర .


                                Gondi - English – Hindi – Telugu                            11
క ాట                                                                                         ా

                                                        and ropes on their shoulder. అర క
                                                            ళ కట సు ళ            ర.
                                                    ాం [kāṇḍi] n. boy. बालक. బ ల డ ,
                                                        క మ ర డ , ిల ాడ .
                                                    ాం [kāntī] n. twig. మ . మర ాం ం
                                                              హ        ంతం . The twigs of a tree
                                                        go this way and that way. ెట మ ల
                                                        అట ఇట ళ                .
క ాట [kasāṭī] n. brass animal bell. గంట.            ాక [kākaṛ] n. crow. कौवा. ా .
       ంద      ర            (స        ) ట           ా ా [kākāl] n. father's younger brother,
     క ాటం ొహం ే . During month 5                       mother's younger sister's husband.
     (July-August), having prepared, we tie               ా ాయ , న న .
     bells on the necks of bullocks. ఎడ               ా [kākī] n. father's younger brother's
        డల గజల ల ల పండ గ                                wife, mother's younger sister.
     కట ర . See: ట ప .                                     న మ . See: య య .
కసూం [kasūṁ] adjl. straight (down).                 ా [kākō] n. mother's mother. అమ మ .
     లత .                                           ా [kāk] n. side. ओर.
క - [kask-] vt. to bite, sting.                         ల ం ా [nālūṅg kāk] adv. on (all)
క ా [kasrā] పగమ .                                       four sides.
క ా [kassā] n. deep pool. See: థ .                  ా [kākṛē] n. cucumber. खीरा. ోస ాయ.
క - [kah-] vt. to calculate, count,                     cucumis melo-utilissimus.
     measure. ల ంచుట. బ               ె             ా -1 [kāc-] vt. to dig, bore. खोदना. తవ డం.
       తం ీత జ కహం ే . Having been                           మ న          ొ ొం ా ే మం ే .
     given money, labourers count (it)                  The men are digging holes. ర
     while going. క        ళ ే బబ ల                     మనుష ల త ల తవ చు ర .
     ఇ న తర ాత ల క ట ర .                            ా -2 [kāc-] vt. to string (as beads,
 ాం [kāṁ] n. work. काम. ప .                             flowers).
   ాం-దం       [kāṁ-dandā] n. work. काम.            ా       [kājūḍi] n. eye colour. ాట క.
   ామ [kāmna] adj. important, crucial,                ా        ొ - [kājūḍi dos-] vi. to put on
     useful. मह वपूण.                                   eye colour.      ం బ        క క
   ాం అ - [kāṁ ar-] vt. to be used (or be                 ా       ొసంతం . Girls and ladies put
     useful) for.                                       on eye colour (mascara) on their eyes.
   ాం ీ- [kāṁ sī-] vt. to be used (or be                అమ ల కళ ల ాట క ట ర .
     useful) for.                                   ాట 1 [kāṭā] n. sting of the bee.
   ాం ా- [kāṁ vāy] vt. to be used (or be            ాట 2 [kāṭā] n. 1) pointer (of weighing
     useful) for.                                       scales). 2) hand of watch.
   ామ                  - [kāmūn roppō yēt-          ాట [kāṭī] n. a decorated ritual bamboo
     ] vt. to make use of.                              pole used during worship of the great
 ాం - [kān̄j-] vt. to shoulder, carry on                god.
     shoulder. రం          ం ాం         ం ే .       ా [kāṭ] n. hem of cloth. క ిత ,
     They carry (take and go) the plough                  ో ెత , ల ం త         ా మందంత.
                                                        Clothes, 'dhoti', and 'lungis' have a


12                               Gondi - English – Hindi – Telugu
 ాడ                                                                                         ాసూ

      hem. బటలక , ోత లక ,ల ం లక ,                    ా (-మ           ) [kārti (-mahinā)] n. month
      అంచు ఉంట ం .                                       8 of the Gond year (October-
                                                         November). ా కం.
                                                     ా ా        [kārvāyi] n. planning. ార మ .
                                                     ా [kāl] n. leg. टाँग. ాళ .
                                                       ా        [kālknē] advl. on foot.
                                                       ా -వ [kāl-vaḍḍā] advl. north (in
                                                         ceremonies), direction of feet.
                                                      క -అ - [kalk-ar-] vi. to prostrate
                                                         oneself.
                                                      క - - [kalk-kēr-] vi. to worship (by
 ాడ    [kāḍal] n. bee hive (nest). ే తట .                folding hands and touching forehead).
    ాడ - ీ [kāḍal-vīsī] n. bee that lives in                      త ం స భ మత ా
     the bee hive (nest). ే టగ, త         ద.              రం ే . Daily, after bathing in the
    ాడ -         [kāḍal-niy] n. honey. शहद.              morning, we worship the [God of the]
 ా -క       [kāḍi-kacṛā] See: క - ా .                    earth.       ా నం ే ి దున
 ా 1 [kāḍī] n. dried stalk (waste).                      భ మ తక దండం ట ర .
 ా 2 [kāṛī] n. thin spoke of wheel (cycle).          ావ [kāvaṛ] n. door made of wood.
 ా ే [kāḍēl] n. tear. आँस. క ళ .
                             ू                           दरवाज़ा. తల ప . See: ట ట.
- ా [- kāḍkī] conj. because (used after a            ా ా [kāvṭā] n. end of a sword.
     past adj ). य क. రక .
 ా - - [kātrī-kī-] vt. to cut with teeth or
     scissors. काटना. క ంచుట.
 ా            [kānār tōṛī] n. dark (black) soil
     - ideal for growing cotton. నల మట.
 ాప      [kāpus] n. cotton. ई. ప .
 ా [kāpē] n. shell of a mahua flower.
 ాయ [kāya] n. unripe fruit. ాయ. మర
     మర        ాయం మంతం . There is
     unripe fruit in the mango tree. మ               ా  [kāvṛī] n. carrying yoke with slings at
       ెట దగర ాయల ఉంట               .                   each end for carrying things. సర
 ా ా ఉ - [kārā ud-] vt. to hatch (eggs).                బ డ గ - గ డ ా గ ఉప ీ ి
 ా - ె [kāri-pette] n. black ant. నల మ.                   ా ే       . Serwan Badal seated his
 ా [kārī] adjl. black. काला. నల ప .                     blind parents in a carrying yoke and
    ా య         [kāriyāl] adj. blackish. काला.          took them to the 'Kashi' river. శవణ
     నల ప గ.                                            క మ ర డ తన త దండ లను ా ా ల
 ార      [kārun] కర ాండ,          ల.                      ా     ెసు ళ డ .
 ా [kārē] n. small louse.                            ాసూ [kāsūr] n. bullock cart. ఎదులబం .
 ా ల [kārēlā] n. the gourd Balsam pear.                   డత టం త ాసూ ాం ీంత. A
       ాకర ాయ. momordica charantia.                     bullock cart is useful for bringing
 ా - [kār-] vt. to hatch.                               wood from the forest. అడ నుం



                                  Gondi - English – Hindi – Telugu                             13
 ా                                                                                               -

     కటల సుక ావ     ఎడబం                            ర [kirak] n. silverfish, Silver-grey
     ప సుం . See: ఝ   ాసూ .                            wingless insect found in houses
                                                       feeding on book bindings and starched
                                                       clothing. అ బ            ర . నం ప స
                                                                !. It has lots of silverfish. Don't
                                                       take books from her!. ఆ             ల
                                                       ఆ         ాల ఆ ప స ాల సు క .
                                                    ర ట [kirūṭī] n. metal peg used on the end
                                                       of the bullock cart wheel to keep the
 ా   [kāsō] n. tortoise. ంబల . గం ా ే                  axle on.
       ా ం        తగ        మందంతం . Many                [kireṭk] n. thread on a screw.
     tortoises live in the water of the big         ల [kilcā] n. joint (of limb).
     river. గం ా యందు టల                             - [killī-] vi. to scream, cry out. चीख़ना.
        ంబల ఎక వగ ఉంట           .                      [kis] n. fire. आग. అ .
     See:           .
 ా - [kās-] vi. to heat, become hot, to be
     boiled.      .          రనగ ద
       ాసుసం . He is heating the branding
     iron in the fire. ి ల ౖన అ ల
     ఇనుమ            ే ార .
    ాసూ - [kāsūs-] vc. to make hot.
    ాస [kāsta] adj. hot, warm. ఉష న.
  ా (-జ ) [kikālī (-jāṛi)] n. kind of grass.              -డ   [kis-ḍabbī] n. matchbox. అ
     घास.                                                ట.      ె ాత        ర స ాట           డ
   - [kic-] vt. pick vegetables leaves. డం ,             ాం ే . To light the stove we strike the
     గ ె ా ి                 బ          ం ే .          matchbox.           ల అ ే టక అ
     In smaller villages we pick greens                  ట            ార .
     [vegetables] during the wet season.                - ల [kis-kōlā] n. matchstick.
     గ ెలల వర ాలం వ న తర ాత ఆక                           డ ల - - [kis dabbī lāvī-kī-] vi.
     క రల ంట ర .                                       to clear jungle or a field using fire.
                                                          వజ        బ       డ ల - ే ?
                                                       Who has burnt my grass (cleared my
                                                       field) with fire? గ ఎవర అ
                                                         ట ర.
                                                      - [kisk-] vt. to pinch. చు ట. ఉం జ గ
                                                       స      చుడూ ాం              మ ె
 ట      [kiṭkūr] n. cockroach.
                                                       ఒ       స ం ే . Little boys gather
      [kinnān] adj. wet, cool. చల.
                                                       together in one place and pinch each
      [kinnītā] adj. very cold. చలట.
                                                       other. ఒక ట ిలల గ గ                 ే ఒక
  ట [kipṭyā] n. mucus crust in nose.                     కర చు ంట ర .
 ప [kipṭa] n. scab. ప ండ ౖన ఎం న ల .                   [kī] pron. whether, that.
                                                    - [kī-] vt. to do. ెయ ట.


14                               Gondi - English – Hindi – Telugu
    ా                                                                                            క

    ా [kīkrā] n. chisel for cutting wood.                      flooded. వరం వ        ాగ ల ంగ          .
       [kīkri] n. 3-stringed violin-like                       See: ీల ; ల .
       instrument played with bow.                      క        [kuṛkā] n. ear-ring.
       [kīṛā] n. nail (for carpentry etc.).             క   త       [kuttūl] n. bench, seat. चौक . ీట.
             లల .                                       క   దు      -ఆ- [kudurknē-ā-] vi. to be
     ం - ం [kīṛiṅg-gōṛiṅg] adj. zigzag,                        surprised. భయపడ ట.
       jagged. వంకరటంకర.                                క   దూ - ొ          [kudūr-ḍokke] See: ొ .
       [kīr] n. line. लीक.                              క      [kun̄jī] n. key. లమ ే .
        ఉం- [kīr uṁ-] vi. to draw a line.                   క -డబ [kun̄jī-ḍabbā] n. lock (lit. key
       [kīv] n. disapprove.                                    container). లమ .
     ా [kīsā] n. pocket. जेब. జబ .                      క        [kunbī] n. farmer. कसान.
క   ం (-జ ) [kundā (-jāṛi)] n. kind of                         వ వ ాయమ ేయ ాడ .
       grass. घास.                                      క   ప [kuppa] n. heap. క ప .
క   క       [kukkū] n. vermilion powder (used               క ప - - [kuppa-kī-] vt. to heap.
       to apply a mark on the forehead).                క      -మ - [kupsē-mā-] vi. to enter into
       క ంక మ.                                                 something to hide one self. రడమ .
    కక గల              [kukkū gulval] n.                క   బ [kubrē] n. cucumber. खीरा. ోస ాయ.
       vermilion and pink powders used for                     See: ా .
       worship. ను ప జ య ాట                             క   మ       (మ ా) [kumūṛ (marrā)] n.
       కక గల               ట మ తరం ే . In                      gourd-bearing tree. पेड़.
       order to worship the gods, they bring            క   మ                               ु
                                                                    [kummāl] n. potter. क हार.
       red and pink powder from the market.                    కమ         ాడ . క మ బ
         ేవ ళ ప జ రక క ంక మ గ ల ల                              మం . The potter is making a pot.
       అంగ నుం          ె ార .                                 కమ          ాడ క ండ తయ ర సు డ . ే
క   క క           ( ిట) [kukkū kumrī (piṭṭē)]               క       [kummē] potter's wife.
       n. Indian cuckoo. మర ా .                         క       2 [kummē] n. hornet.
క          - [kuccī kī-] vt. to strike with the fist    క    ా [kurāṛī] See: మ .
       (not necessarily ‘to punch').                    క        [kurkī] n. animal's thigh. ి ె ా
క   టమ          [kuṭumyāl] n. fellow clan                      ( ార ంత ా)                 క   అల
       member. బంధువ ల . ా ం ను                                ఇరం ే . For the 'pitren / karum'
       అట ం క ట మ             స           మం ే .               ceremony the goat's thigh is cut and
       During [worship of the] 'big god' all                   kept aside. ార ాండమ ే              న
       the fellow clan members meet                               క ాల ను ర గ ఉంచు ర .
       together. ద ేవ దగర చుట ల ,                       క   ర ం [kurkūṁ] n. spot on skin.
       బంధువ ల అందర కల ార .                             క   ర [kurpa] n. cutting hook, small sickle.
క   ట [kuṭṭā] n. stubble (dried stem of                        క . చుడ ర టడ క ర ఇం ే . A
       maize, millet, etc.), tree stump. య .                   small sickle is called a *. న డవ
క   డూ - [kuḍūs-] vc. to take off (draped                      క ర అంట ర .
       clothing).                                           క - - [kurpī-kī-] vt. to weed.
క     ె [kuḍeṛ] n. river, large stream. नद .            క    ా [kurmā] n. chaff.
          ాగ . ి ా ె క ెడ ఊస ాంత.                       క    ా [kurrā] n. bull calf. కంక.
       Having rained the river becomes                  క        [kurvī] n. pot. भाँड़ा. క ండ.


                                      Gondi - English – Hindi – Telugu                               15
క                                                                                                -

క            [kursi] n. chair. कस . క .                  క ట      [kūṭāl] n. lame man, disabled,
క            [kurs] n. deer. కృష ంక.                      cripple. ా ఆ ,              ఆ      ల
క     ా          [kusāy] adv. in a low tone,              క ట ఇం ే . We call someone
           secretly. गुप–चुप.                             without legs or arms 'disabled'. ాళ
క      ీ [kusī] adj. liking, happy. च. అనందం.               ేత ల ల        ా క ంట ారంట ర .
     క ా [kusāl] adj. happy. खुश.                       క ట [kūṭi] n. lame woman. క ంట.
     క ీ-క ీ ే [kusī-kusītē] advl. happily.           క     [kūṛī] n. leaf plate. స (ఆక ల ).
     క ీ-గమ ే [kusī-gamatnē] advl.                        క         ాట ా మరతం ఆ ం
           happily.                                       మం ే . They are picking leaves for
క       - [kus-] vi. to fall, or drop (leaves, or         making leaf plates. ర ఇ ా ాక ల
           fruit etc.).                                      రక ా ెట ఆక ల ెంప త                ర.
క       మ          మ - [kusmūs man-] vi. to be        క - [kūṛ-] vi. to roll over, topple over.
           silent.                                      క డూ - [kūṛūs-] vc. to push over.
క    స          ే [kuskavīṛē] n. bat (nocturnam       క     [kūtlī] n. armpit. చంక.
           mouselike mammal). గ లమ .                    క - - [kūtlī-kī-] vt. to tickle. गुदगुदाना.
           Nocturnal mouselike mammal with                చుడూ ాం క కవ స                  ాట
           forelimbs modified to form                     క - ం ే . In order to laugh we tickle
           membranous wings and anatomical                little boys. న ిలలను న ంచుటక
           adaptations for echolocation by which          గ లగ ల ( త తల ) ట ర .
           they navigate.                             క       ా [kūysā] n. steel tip of plough.
క       -క -వ - [kus-kus-vaṛk-] vi. to                క ా [kūrā] n. silver. चाँद . ం .
                         ु
           whisper. फसफसाना.ु                         క   [kūrī] n. hoof.
క       ీ [kusrī] n. seasoned vegetables. క ర.        క   [kūr] n. dead body. मुरदा मुदा. శవమ .
క                              ु
             [kuhi] n. well. कआँ. బ .                 క                             ँ
                                                           - [kūrk-] vi. to doze. ऊघना. ద.
క            (      ) [kuhcē (mīn)] n. kind of            చుడూ ాం             బసు న ా ి       ఉ ె
           fish. ఆల గ ( ేప).                              క ర ం ే . While in the bus small boys
క         - [kūc-] vt. to scrape off, strip. తల గ         doze off while sitting on a lap.
              క            మ     డబ త క చం ే .               న ిలలను బసు ల పట క ర ంట
           When the head rubbing oil is finished             ద      ర.
           we scrape the container. తల నూ             క ల [kūlā] n. buttock. ిర.
           అ          ే నూ డబ ను చూ ార .              క ల ం [kūlūṁ] n. pus. ప , గడం ఆ ె
క    జ [kūjā] n. pitcher. कलसा.                           క ల ం ియంతం . After getting
క    ట [kūṭā] n. cubit (the length of one's               wounds or tumours pus comes. ప ండ ,
           forearm).                                      గడల అ          ే మ పట
క    ట [kūṭār] n. millet heads fed to                 క - [kūs-] vi. to crow.
           animals. జ న , త       క ట       ంద ,       ంజ [ken̄jkā] n. intestine.
           మ ర ,            - ాల ం ాటం ే . During         [key] n. hand. हाथ. ఖరమ , ేత .
           summer we scatter 'millet', and 'dhal'        - [key-] vi. to be bitter in taste. ే య
           straw for the bullocks and cows. జ న             ాయ బ         యంత. 'theriya' is very
              ప కం         ప ఎడక ఎండ ాలంల                 bitter. బ         ాయ బ ా ేదుగ
               త ట ర.                                     ఉంట ం . క ి                 లఆ ె
క         - [kūṭ-] vi. to limp, be lame. लँगड़ाना.           యంత. If there is too much salt in the


16                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
య                                                                                              ం

    'dhal' it is bitter. క రల ఉప ఎక ౖ ే,                 and mud. మనమ ఇసుకల , బ ర దల
    ర        త ం .                                       న       అడ గ ల పడ            .
  య          [keymūl] adj. bitter. कटु , क ठा,       ట        [koṭūṛī] n. 1) room, sometimes used
    कड़वाहट. ేదు.                                         to refer to a side room for women in
య [keyṭā] n. thick or long piece of                      childbirth or menstruation. कमरा. గ ,
    firewood. కట.                                        ఖ ప ేశం. బ            బ లం ఆ            తగ
 - [ker-] vt. to wear (not said of draped                ఉం ా          ట       ం ే . A room is
    things). డ క ం . నన ఆం                   .           made on one side of the house where a
    I am wearing a shirt. ను క             ాను           lady gives birth.        జన సమయంల
    [kel] n. hair. बाल. ంట కల .                          ఆడ ా ప ే క సలమ ఏ ా ట ే ార .
    [kevvī] n. ear. कान. ె , కరమ .                       2) shed for goats.       ం     ం
        [kevk] n. ears (plural). ెవ ల .                    య ాట ట              ( ట ) ం ే . An
  - [keh-] vt. to shut, close. मीचना.                    animal shed is made to keep the goats
    మ య ట.                                               in. కలను ఉంచ                 టమ తయ ర
ం - [kēn̄j-] vt. to hear. ను. ాం - ం                       ే ార .
      ంజం ే . The children are listening.             - [koṭ-] vt. to poke, sew, pierce, hoe.
    బ ల ర , బ కల ంట ం ర .                                కట.
ం ే [kēṇḍēr] n. hump.                                   ట - [koṭūs-] vc. to prick, stab.
    [kēṛā] See: ఖ .                                  ట - ిట [kotka-piṭṭē] n. sparrow. ిచు క.
 - [kēp-] vt. to guard, keep watch, wait.            ట [koṭkā] n. cowshed. టమ ,
   - [kēy-] vt. to call, summon. बुलाना.                 ప వ ల ాక. మ రం ,               ం ,       ం
      ిల ప .                                                 ం య ాట ట                ం ే . To keep
    [kērī] n. spine.                                     all the cows, goats, and buffaloes
                            े
    [kēre] n. banana. कला. అరట.                          together a cowshed is made.
     (మ ా) [kēre (marrā)] n. plantain                    జంత వ లను, ఉంచ                 టమ
    tree. पेड़. అరట ( ెట ).                                  ే ార . See: ొ ; ట ; ట - ిట.
    [kēl] n. drama, play acting. ఆట.                 టల [koṭṭela] n. threshing stick shaped
సూ ( ీ ) [kēskūṛ (sīṛi)] n. ladder,                      like a cricket bat. గ ట.
    steps. सीढ़ .       ె న.                          ట (           ) [koṭval (mīn)] n. kind of
సప       [kēslapudi] ానప ర గ .                           fish. జల .
 ా (మ ా) [kēslā (marrā)] n. kind of tree.              ో [koṛōp] n. receptacle made by joining
    पेड़.                                                 both hands.
ండ బ డూ ం [koṇḍa buṛkūṁ] n. water                       ల [koḍkēlā] adj. tender, young,
    snail. ండ బ డూ ం గం ా ే                              unripe. ల తగ.
    మందంతం . Water snails live in the                    [koḍḍi] n. point, crest. नोक. న, మ ల.
    river. శంక ల నదులల , సమ దంల                            ా దగ ా గం ె సు ద                    ే
    ఉంట        .                                         టండం ే . If a thorn goes into the foot
        [kokkōr] n. cock's comb.                         they remove it with the point of a
ఙ బం [koṅāl baṇḍā] n. big rock.                          needle. ాలక మ ల గ              న సూ
    [kojji] n. footprint. మర దుబ          ా                   ార .
       క గ                ం అరంతం . When                ం [koṛvīn̄j] n. fat.
    we walk we leave footprints in the dust


                                 Gondi - English – Hindi – Telugu                               17
     -                                                                                                 -

           ం      [koṛvīn̄j niy] n. oil                    -క [korē-kal] n. earwax. ె ల          .
     prepared out of fat.                                                    - క మందంత. There is
    - [koṛs-] vt. to sprout, bud green.                      earwax inside the ear. ె ల
 త [kotta] n. coin. िस का. సల .  ౖ                           ఉంట ం .
   తం [kottaṅg] n. money. पैसा. డబ ల .                        [korop] vt. buttermilk. సల. ద త
 దం [koddaṅg] n. the seeds of the                            క ా ా           ం ే . Buttermilk is
     'mahka' fruit which can be eaten.                       made by churning curd. ర గ ను ఒక
     మ       పం           దం         -                         ాతల చల ే ార .
     ఇంతం . When eating the 'mahka' fruit                    [kor] n. hen, fowl.    .
     the seeds make a noise. మ డ పండ
          టప డ పండక          క     .
   - ా- [kodā-pā-] vi. to stumble.
         [konoḍā] n. niche in wall.
    - [koy-] vt. to cut (with sawing action),
     reap, pluck. య డం.
                                                              -     [kor-pōri] n. young fowl,
 య [koyyā] n. part of seed drill (tipun).
                                                             chicken.        ిల.
       ా    ప తం        య        స ం
                                                              - ం [kor-pōnj] n. pullet, young
       ాటం ే . With the [vertically down
                                                             hen.
     part of the] seed drill we make furrows
                                                            - [kork-] vt. to gnaw, bite.
     in the fields. ేనుల మ డ ాళ
                                                           -గ       [kor-gūḍā] n. chicken nest - for
     ( గడల )         ల       ార .
                                                             hens to lay and hatch their eggs.
  ా [korāl] n. wild boar. మ ల .
                                                               ళగ డ.
  -1 [korī-] vi. to scuff (scrape) along the
                                                                                  ँ
                                                             [kortē] n. thistle. ऊटकटारा. మ ల ద.
     ground.
                                                             [korrī] n. bean. క డ .
                               ँ
  -2 [korī-] vt. to shave. मूड़ना.
             మం . The man is shaving.
     ఈయన గడం సు డ .
  -3 [korī-] vi. to bend while dancing.



                                                              - ఙం     [korrī-sēṅāṅg] n. bean pods.
                                                              క డ ాయల .
                                                          [korvī] n. cheek. गाल. ెంప.
                                                         ల - [kolūs-] vc. to forge (implements).
                                                          ఖ మర            ల సం . The ironsmith
                                                          forges axes. కమ          డళ పదును
                                                             ే ార .
                                                            (మ ా) [kohkā (marrā)] n. bhilwa
     య         [korīyāṛ] n. son's wife, daughter-         tree. पेड़.        ె
                                                                         ( ట ).
         in-law.                                           -1 [kohk-] vt. 1) to pound (in a
                                                                     ू
                                                          mortar). कटना.        . 2) to beat (stalks of


18                                   Gondi - English – Hindi – Telugu
   -                                                                                        య

    millet wheat, etc. with a stick so that            [kōḍā] See: ఖ .
    the seeds fall off). 3) to grind into a               ా [kōḍā sāp] n. a thorn bush.
    paste.                                             गोख . బ మ జమ డ .
    -2 [kohk-] vt. 1) to gore. 2) to pierce                   [kōtlāl] n. watchman. चौक दार.
    (when having a tattoo).                               ావ ాడ .
                                                        ే [kōtlē] n. watchman's wife.
                                                       [kōnā] n. room. कमरा. గ .
                                                    అట                [aṭval kōnā] n. kitchen.
                                                       रसोई. వంటగ .
                                                       [kōn] n. direction. ओर. మ ల. మ వ
                                                          ే          లం         మంతం : ఖ ల ,
                                                            ె ఙ , ి          ం ,ఫ ా      ం . Our
                                                       country has four directions: North,
   [kohrē] n. pumpkin. గ మ          ాయ.                South, East, West. మ న ేశ               లగ
   beninkasa cerifera.                                      క ల            , త ర , పడమర,
ం - - [kōṇḍī-kī-] vt. 1) to block off, or              ఉతరం, ధ ణ.
   restrict. See: కట . 2) to keep a person           ా [kōpā] n. earthen pot, clay vessel.
   forcibly.                                           క ండల . మ బ ల                  లం      పం
ంద [kōnda] n. bull. साँड़. ఎదు.                         ఇరం ే . At the wedding place four
  ంద- ా [kōnda-vāḍā] n. cattle section                 small pots are kept. ం పం ల
   or division. ంద ట ం ఉదం .                                 ల గ న క ండల ఉంచు ర .
      ంద- ా ఇం ే . The place were the               మ [kōmṭā] n. corner. कोना. మ ల.
   bullocks sit in the market is called the             - మ [pēn-kōmṭā] n. corner set
   *. ఎడ అంగ ఉంట ం . ఎడ ఆ                              aside for worship.                ఉం
   సల        ఎడ ా అంట ర .                              మ ల              - మ ఇం ే . Inside the
   [kōkō] n. younger brother, also used as             house, one corner is set aside for
   a term or endearment (e.g. father to                worship. ఇంటల ఒక మ ల ేవ డ
   son). తమ డ .                                        సలం ఉంట ం .
      డ        [sernḍu kōkō] n. wife's                 [kōmṭi] n. a Telugu caste name.
   younger brother. మ .                                      మట డ .
 ా- - [kōklā-kī-] vi. to cough. खाँसना. దగ .        యం [kōyaṅg] n. Gondi language. ం
ట [kōṭā] See: ట .                                            ష.
డమ        [kōḍamāv] n. wild horse. దు ి .           య [kōyā] adjl. Gond. ం .
డ [kōṛal] n. religious mask. నృత ేవత                               [kōytōr] n. Gond man. డం ,
     ర .ఆ ా         ట డ         దప జ                   గ ె ా మన                    త . Those
    ం ే . On the day of the 'akadi' festival           who live in small villages (lit. forest
   we worship the 'mask god'. ఆ ా                      habitations) are called 'koitor' (Gonds).
   పండ గ          డ అ        ేవ ప జ                    అడవ లల , గ ెలల ఉం ే ార
     ే ార .                                                 ండ ార .
  డ -         [kōṛal-pēn] n. one of the
   Gond gods.
   [kōṛā] n. room. कमरा. గ .


                                Gondi - English – Hindi – Telugu                               19
      ల                                                                                      ఖ     ప

                                                         ర ం [kōrūṁ] n. lateness, delay. ఆలస ం.
                                                            ర ం- - [kōrūṁ-kī-] vi. to be late.
                                                              [kōr] n. horn. सींग. మ ల .
                                                              [kōrsē] n. charcoal. బ గ .
                                                         ల [kōlā] n. 1) stick. छड़ . ప ల. చ
                                                                ల ం ా ర్ డం              ందం ే . They
                                                              hit sticks together for the 'chachoy'
                                                              dance for 'dandari'. చ
                                                                ల టమ దం             నృత ం ే ార .
                                                              2) peg of stringed instrument.
                                                              3) arrow. तीर. బ ణం.
          త     [kōytaṛ] n. Gond woman.
                                                         ల క - ల [lekkan-kōlā] n. piece of
        ల [kōylal] n. fox. నక . ల         నర
                                                              chalk.
        ఆ ే గ నం       ం         -           ల
                                                         ల        [kōylāl] See:      ల .
        ఇం ే . At night at the river it howls
                                                              [kōvē] n. red-faced monkey. बंदर.      .
        and eats crabs from their holes - that is
                                                           ి [kōsi] n. slough of snake, the skin that
        called a fox. ాగ ల ా ప ట
                                                              is cast off.
        ఎం ాయ ల            జంత వ ను నక
                                                            ి - - [kōsis-kī-] vt. to attempt.
        అంట ర .
                                                              పయత మ ేయ ట.
     ా1 [kōrā] n. folded arms (in order to
                                                              [kōs] n. a distance of two miles.
        cradle a baby). ార.
     ా2 [kōrā] See: ఖ ా.
     1 [kōrī] n. valley. घाट . పలం.
      ( )2 [kōrī (kōlī)] n. weaver caste.

                                                    ఖ

ఖం       [khaṇḍī] 1) num. twenty of                     ఖ ే [khaṛē] n. ornament for arm or ankle.
       something (used particularly for                   మత         ా నగ         నగ ఖ ేం
       animals). ఇర వ . 2)                                  రంతం . Old ladies wear bracelets on
       — n. a measure.                                    their ankles and wrists. మ స ా
ఖ        [khajur] ఖర రమ .                                   ేత లక ాళ క క య ల ఉంట               .
ఖ      [khaṛā] n. threshing floor, special            ఖడ ట ట [khaḍga ṭāṭī] n. large basket for
       surface for ceremony. జ న , వం ం ,                 transporting manure by bullock cart.
       త ం ెడ ాట ా ఖ                 ం ే . To         ఖ       [khaḍyāl] n. jungle cat (panther?).
       remove [thresh] the 'jowar', rice, and             See: డ ా .
       'dhal' we make a threshing floor in the        ఖబ      [khabūr] See: ఖ ప .
       field. జ న ల , వ , కం , య టక                   ఖ ప [khaypat] n. news. ख़बर. ార,
         ేనుల కలం ే ార .                                  కబ ర .
ఖ        [khaṛāk] n. small stone. प थर. న               ఖ ప - - [khaypat-sī-] vt. to spread
                                                                   ీ
       బండల .                                             news. ార ెప ట.


20                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
ఖ ా                                                                                     ఖబ

ఖ ా [kharāb] adjl. bad. बुरा. ెడ .
  ఖ ా - - [kharāb-kī-] vt. to spoil.
      बगाड़ना.
  ఖ ా -ఆ- [kharāb-ā-] vi. to be spoiled.
ఖ ా [kharāl] adj. true. स चा. జం.
ఖ ట [kharēṭā] n. dried stalk (used as a
    broom, or for firewood).
ఖ ండూం [khāṇḍūṁ] n. piece of flesh,
    chunk of meat. మ ంసప మ క .                    ఖ [khēkṛē] n. crab. ఎం ాయ.
ఖం      [khāndā] n. branch of a tree. మ .         ఖడ-    [khēṛa-hermi] n. wild buffalo
ఖం        [khāndān] n. dynasty, race.                 (lit. forest buffalo). అడ బ .
ఖ జ [khājē] n. a function when the relatives      ఖ [khēṛā] n. jungle, forest. जंगल. అడ .
    of the bridegroom go to the bride's           ఖ (-బ ) [khēti (-bāṛī)] n. farming. खेती.
    house for presenting her a sari before            వ వ ాయం.
    marriage.                                       ఖ - య [khēti-kīyval] n. farmer.
ఖ [khāti] n. blacksmith. लोहार. కమ .                   कसान. ఖ - య మ              గ ాం
ఖ [khāt] n. manure. खाद.                              మం . The farmer is working in the
  ఖ      ా - [khāt vāṭ-] vi. to spread                fields. వ వ ాయమ ే ాడ మ ళ ల
    manure. ా ాప ఉర                 ాట ఖ              ప ేసు డ .
      ాటం ే . In the fields they spread           ఖ [khōgrī] n. saddle.
    manure when planting cotton. ేనుల             ఖ జ [khōjā] n. bowl.         .
    ప పంట య టక ఎర వ                  ార .         ఖ 1 [khōḍā] n. 1) horse. घोड़ा. గ రమ .
ఖ ీ [khāprī] n. ritual dance while putting a          2) horizontal horse-shaped beam
    god back in place after a festival.               which sits atop a marriage pole.
ఖ ల [khālān] n. north.                                3) minature earthenware horse used for
ఖ [khās] adjl. important, main.                       worship.
    मह वपूण. అవసర న.                              ఖ 2 [khōḍā] n. trigger of gun.
    [khiḍḍī] n. anus. गुदा. గ ద.                  ఖ 3 [khōḍā] n. grasshopper.
ఖుం [khuṇḍi] n. kind of small clay pot.           ఖ 4 [khōḍā] n. stilt.
    भाँड़ा.                                        ఖ 1 [khōṛ] n. log, horizontal part of seed
ఖుల [khullō] adjl. open.                              drill to which the tubes are attached.
ఖు ా [khuśā] See: క           ా.                  ఖ 2 [khōṛ] n. bundle of dried chickpea
ఖూజ [khūjā] n. bow of stringed                        plants.
    instrument.        కస        ాట ఖూజ           ఖ బ [khōbrē] n. inner white part of
    మందంత. In order to play a 'kikri'                 coconut. ना रयल. క డ క. See:         .
    (stringed instrument) there is a bow.
        అ సం త ాధనమ                 ంచుటక
    ఖుజ ఉంట ం .
ఖూ [khūb] adjl. very. बहत. ల ఎక వ.
                            ु
ఖూ [khūrī] See: క .




                                Gondi - English – Hindi – Telugu                          21
ఖ ా                                                                                           గ

                                                           from the drains with a digger.      ల
                                                              భపర చుటక ా ా ఉప               ార .
                                                    ఖ      [khōrī] See:        .
                                                    ఖ      [khōlī] n. room. कमरा. గ .
                                                    ఖ      [khōl] adjl. deep. गहरा. ల త .
                                                    ఖ    ీ
                                                         - - [khōsī-kī-] vt. 1) to hang clothing,
                                                           rope, or bag on something. 2) to tuck
ఖ ా [khōrā] n. small digger, tool for                      in clothing (like the end portion of a
      gathering up soil. ా ా. ఖ       ఖ ా                  'sari' or 'dhoti').
       ాం ీంత. To spread manure a small
      digger is used. ఎర వ ను(ఆవ డ)
        సుర టక ా ా ఉప           ార . ఖ ర ే
          న     ా ెడం ే . They remove mud


                                                గ

గం ా [gaṅgā] n. Ganges (stream in Utnur             గట [gaṭṭi] n. knot, bundle, clump, parcel
    Taluk), river. న (గం ా).                              (usually bound together in a piece of
గం ా [gaṅgār] n. large earthen vessel.                    cloth). गांठ, गठर . మ .
    గం ాళమ .                                        గ   ంచ [garinca] ం ల ట బల.ె
గం [gan̄j] n. cooking vessel. बरतन. గం .            గ   - [gaṛī-] vi. to come together.
గంట [ganṭel] n. ear-ring.                           గ   ోల [gaḍōlā] n. kind of small metal (steel,
గం - [gaṇḍ-] vt. to pierce, prick, stab,                  bronze) pot or vessel. भाँड़ा.
    become embedded (thorn). चुभना.                 గ     [gaḍḍā] n. kind of edible root.
గం      [gandāl] n. kite (bird). గద. గం             గ     [gaḍḍī] n. black-faced monkey.
    న నం           క      ి      ంత. In             గ        [gaṛyāl] n. servant, ritual food
    villages, the kite (bird) having caught a             server. హ ట న ా ( ా ) దు నగ ాం
    hen goes (flies) away. గద ఊ ల         ళ                 య         గ      ఇం ే . Those who
      ిలలను ఎత           త ం .                            work in hotels (or in the fields) [for
గ ా [gagrā] n. bronze pitcher. ం .    ె                   pay] are called *. హ టలల , ేను
    బ      , ద క త, బ ంగ గ ా                              ఇతర ల దగర ప           ేసున ా
          తరం ే . Ladies and men use a                      త ాళ అంట ర .
    bronze pitcher to bring water from the          గ    - - [gaḍsī-kī-] vt. to pack into a small
                            ీ
    well and bore well. ల , ప ర ష ల                       space (too many people on a bus, or
    బ , బర ళ            ం ెల      ె ార .                  too many clothes into a trunk).
గ ే [gacnē] advl. suddenly. अचानक.                  గ     [ghaddī] n. hole. छे द. రందమ .
    అక ి త గ.                                           గ అర - [ghaddī arūs-] vt. to bore
గ - జ-మ - [gaj-bijē-māy-] vi. to get                      hole.
    crowded.                                        గ     [gunne] n. knot in wood, joint between
గట [gaṭkā] See: ఘట .                                      sections of bamboo.



22                               Gondi - English – Hindi – Telugu
గ   (గ   )                                                                                   ం

గ (గ         ) [gap (gapnē)] advl.                  ా    [gādī] n. donkey. गधा; गदह . ా ద.
     down(wards).
  గ అ - [gapnē ar-] vi. to fall down.
  గ మ డ ం - [gap muṛuṅg-] vi. to dive
     down, sink down.
గ    [gamḍī] n. thick (usually black)
     blanket, used by shepherds to shelter
     from rain and cold. ం ా .
గమ [gammat] n. happiness, fun. खुश.
గ    [garī] n. fish hook.                           ా ే [gādē] n. cylindrical framework of
గ -గ [gar-gar] advl. round and round.                   bamboo or sticks. జ న త          క ట
గ ట-బం [gargōṭī-baṇḍā] n. flint stone.                           ా ే ఇరం ే . The shells/peels
గ -మ - [garjē-māy-] vi. to thunder.                     of 'jowar' and 'dhal' are put in the *.
     गरज़ना.                                             జ న , కందుల క ట            ం ిగ      ల
గ ా [gardān] n. nape (back of the neck).                ఉంచు ర .
గర [garbaṛ] See: గ బల .                             ాబ [gābā] n. the hard interior of a stick or
గ    [garsē] n. stair.                                  tree trunk.
గ బల [galbalā] n. children's noise,                 ా మంత [gābṛimanta] ట ఉన .
     racket. See: ల .                               ా         [gāykī] n. cowherd. ప వ ల
గ ీ- - [gasī-kī-] vt. to rub with hands.                  ాప .
గ    [gahī] n. measurement for the                  ా ా [gārā] n. mahua fruit.
     foundation of a house.                         ా [gārē] n. wheel. च . చకం.
 ాంజ [gānjā] n. a drug. న         మత                ా [gār] n. eyeball. కను గ బ. క ద ా
       ాంజ ఉ           ా   ఊతం ే . Old men                య        వ - వ ా మంత. An
     in the villages smoke/inhale 'ganja' (a            eyeball is the white-white round thing
     drug). ఊరల మ స ార గంజ                              inside the eye. కళ ల గ ండం ా ెలట
             టప డ గ ీల క ంట ర .                         కను ాప ఉంట ం .
 ాగ [gāgrā] n. sacred brass ankle bell. గజ.           ా -బం       [gār-baṇḍā] n. hail. ओला.
       ెమ          ాగం ా నగ ొ                           See: క - బం .
            ందం ే . During Demsa they tie           ా ా [gārkā] n. a kind of cake prepared
     ankle-bells on their legs and dance.               out of black gram. ా ల .
        ె      ా నృత ంల ాల గజల కట నృత ం             ా ా (జ ) [gārkā (-jāṛi)] n. a kind of
          ే ార .                                        grass. agrostis linearis.
 ా [gāgrī] n. metal pitcher.                        ా     [gārnī] n. strainer, sieve. See:      .
 ా [gājlī] n. bangle. ా . ఇ ా ం                       ా - - [gārī-kī-] vt. to strain, sieve,
              ె మంత. She is buying bangles.             filter.
     ఈ          ా ల నుచు        .                   ాల ం [gāluṁ] n. season. ऋतु.
 ాట [gāṭō] n. boiled rice. అన మ ,                   ా ా [gāvāṛ] n. cattle shed.
     ఆ రమ .                                         ా [gās] n. morsel, food given to cattle
 ా 1 [gāḍvā] n. an abusive word for a                   during festival (a small taste). ास.
     bad person.                                    ం     [gindā] n. small piece of cloth. कपड़ा.
 ా 2 [gāḍvā] n. a measure.                                ల క. ాస గం ం            ే ి


                                 Gondi - English – Hindi – Telugu                                23
     ా                                                                                         గ

            హంతం . Ladies use a small cloth to              traps (by noose). అడ     ఱ వలల
          put hot vessels down [from the                    ప        ం .
          fireplace].       వంట ాతను బట పట               గ - [gud-] vi. to quarrel. झगड़ना.
            ంచు ర .                                      గప      [guppūṛ] n. slingshot. ఒ ల.
     ా [girkā] n. winding mechanism on
          well.
     ా [girrā] n. framework of branches used
          for dragging loads along the ground
          and for breaking in (training) young
          bullocks to pull a plough. క రం
          కర స        ాట ా ం ే . For young
          bullocks to learn, a * is made. కంకలను
            ర ట రక ర అ                   తయ ర
            ే ార .
      - ా- [gīṛī-pā-] vi. to lie in coils (snake,        గబ      [gubūṛ] n. owl. గ డగ బ .
          rope).                                         గ బ [gubṛa] n. grove, orchard, collection of
          [gītō] n. line. लीक. అ రమ , ల ౖ         .             cultivated trees.
            ఉం- [gītō uṁ-] vi. to draw a line.           గ   బ [gubbē] n. lobe of the ear. గ బ .
గ    ంజ (మ ా) [gun̄jē (marrā)] n. kind of                గ   మ మ ా [gumul marrā] బ ర ( ెట ).
          tree. पेड़.                                     గ      ల [gumēlā] n. small drum. ా ద
గ    ం - - [guṇḍī-kī-] vt. to wrap, roll up.                    వసువ ర .
          िलपटना.                                        గ     గ [gulgul] n. tickle.
     గ ం -మ - [guṇḍē-mā-] vi. to be
              ే                                              గ గ - - [gulgul-kī-] vt. to tickle.
          wrapped, rolled up.                            గ   ల [gullēr] n. catapult.
గ    ండూ ాయ [guṇḍūr kāya] n. internal                    గ   ల [gulval] n. pink powder used for
          organ.                                                worship. See: క క .
గ    ం            [guṇḍrāl] adj. round. पराँठा.          గ     ా [gusāṛī] n. clown (in rituals, in
గ    ం [gunti] n. small bow and arrow. ల .                      Dandari festival).     ా .          ట
     గ ం - ల [gunti-kōlā] n. arrow. బ ణం.                       గ ా ఆం ే . On the 'bhogit' festival
గ         [gugrī] n. cooked (boiled) seeds or                   day the * dancers come.           న
          grain. बीज.                                           గ ా       శం      ార .
గ    ట [guṭṭa] n. hill. पहाड़. ండ.                        గ     ా [gusrāl] n. wolf. भे ड़या.     ేల .
గ         [guḍi] n. temple. मं दर. మం రం.                       గ ా డ ె మందంత,             ం మ
          See: మటం.                                               ం . The wolf lives in the forest and
గ    డ ఙ [guṛuṅā] n. adam's apple. ంత క,                        secretly eats goats.    ేల అడ ల
          కంఠమణ.                                                ఉంట ం        కలను ట        ంట ం .
గ         [guḍḍi] adj. blind. अंधा. గ .                  గ       [guh] n. mushroom. దుమల .
గ      ే [guṛsē] n. hut. గ .                                 గ       [guhk] n. mushrooms (plural).
గ      -మ - [gutē-mā-] vi. to be caught (in a
        ే                                                గ   డ [gūṛa] n. small village, hamlet. गाँव.
          trap) usually by a limb. డ            ాస గ              న ఊర , గ ెమ .
          గ - మ త. Wild sheep are caught in
                ే                                        గ       [gūḍā] n. nest. घ सला. ప గ డ .
                                                         గ           [gūnāl] n. dwarf. గ     ాడ .


24                                     Gondi - English – Hindi – Telugu
గ                                                                                               బ

గ      [gūrē] n. wall or partition usually of
       mud with wooden pillars for re-
       inforcement. ఇంట చుట కటన తడకల .
       ప న తగ గ ం ొసం ే . They put up
       walls for the new house. త ఇంట
       మ ందు పవహ డ కట ర .
     ా [gegṛā] n. woman's underskirt. ం
         గం రంతం . Girls wear underskirts.
       అమ        ల ను డ గ ర .
                                                           [gorē] n. deer (gazelle?). ంక.
    ండ [gēṇḍur] See: నడ ం .                              ప [gorē puṛī] n. kind of centipede
    చూ [gēcūṛī] n. a small black tick found                (reddish brown in colour and usually
       on cattle, particularly buffaloes.
                                                           found in big groups, rarely alone).
    ం [gondā] n. sacred thread worn around                 పరగ.
       waist.     ల డ.
                                                      ల [golkā] n. corn of paddy.
                                                      ల [gollal] n. shepher (m.). ల ాడ .
                                                         ల [gollē] n. shepherd (f.).
                                                      వ        [govūr] n. compost. गोबर. ఎర వ .
                                                        ి [gosṭi] See:       .
                                                             [gohk] n. wheat (pl.).
                                                           [gohṭi] n. word, news, matter,
                                                           language (in pl.). भाषा. మ టల .
                                                             ాట గ       మం స           ఉం     ి
                                                           (     ) వడ వ మంత. Gather together
      [gogṛī] n. rooster. मुगा.    పం .                    at the headman's house; there is news
    ట [goṭṭā] n. pipe (for liquid), quiver,                to be told. పట దగర అందర కలవం
                    ु
      cylinder. बाँसर . ా          ఇంజ ే                   ఒక షయమ మ ట                .
         ట సుట ం ే . The pipe is used to                 - - [gohṛī-kī-] vt. to soil clothes (by
      let water into the fields from the pump.             sitting in mud etc ).
        ేనుల ట        ౖప ల      ర వధుల ర .               -మ - [gohṛē-mā-] vi. to become
      ా [gopērā] n. spider. ాల ప ర గ .                     soiled.
         ా ( ిట) [gopērā (piṭṭē)] n. common           క        [gōkūṛ] n. itch. గ .
      bird.                                                [gōcī] n. kind of small round bread.
    ప [goppa] n. cowpat (fecal matter of a                 रोट . న ట.
      cow).                                           డ [gōṛa] n. cement wall. द वार.
         ా [gommērā] n. cow dung cake                      [gōṛ] adj. sweet. िमठाई. యట.
      (used as a fuel for burning). ిడక.                       ం (మ ా) [gōṛ liṁ (marrā)] n.
      ట బ క [goyita bokka] n. ankle. ల                     curry-leaf tree. murraya koenggii.
      బ క . See:      ట.                              బ [gōbē] n. generic word for cabbage.
     ా [gorkā] n. spear. भाला. బల మ .                    ా      బ [pān gōbē] n. cabbage (leafy).
                                                             ా     బ.
                                                       పఙ          బ [puṅār gōbē] n. cauliflower.
                                                           ప ల బ.

                                  Gondi - English – Hindi – Telugu                              25
      [gōli] n. pill, tablet. गोली.  .                  వ              ట ం [gōvardān gōṭāṁ] n.
      [gōl] adjl. round. पराँठा.                            place in the centre of a village where
     ల       [gōlyāl] adj. round. पराँठा.                   people meet (especially for marriages).
     ల [gōlā] n. ball. गद. గ ండ .                              [gōhṛāl] adj. male of animals. नर.



                                                ఘ

ఘంట [ghaṇṭā] n. hour. घंटा.                                ర    ట ందనం ట గ ఘ ంగ
ఘ [ghaṭ] adj. hard, strong.                               ొహం ే . On the 'pora festival' day (in
                                                        August) they tie bells to the necks of
                                                        the bulls. ల ల పండ గ           న ఎడ
                                                           డలల గజల కట ర .
                                                      ఘ - - [ghusī-kī-] vt. to plant. रोपना.
                                                        ీ
                                                      ఘ ీ [ghūsī] n. bandicoot, large rat.
                                                        పం క .
ఘట [ghaṭkā] n. time, hour. बार, बारा.                  ఙ ా [ghoṅērā] n. bumble bee.
ఘ [ghaṛi] n. a watch, timepiece. घड़ .                  ట [ghoṭṭī] n. ankle. टखना. లమండ.
       గ య రమ .                                        ం [ghōndī] n. 1) large forest. 2) place
ఘ     ోల [ghaṛōlā] See: గ ోల .                          where the god 'jangubai' lives.
ఘ         (మ ా) [ghannēr (marrā)] n. kind              ట [ghōṭī] n. throat. गरदन. డ.
       of tree, oleander. nerium odorum.               ట- - [ghōṭī-kī-] vt. to rub 'pan' in palm.
ఘ     -మ - [ghasrē-mā-] vi. to slip.                        (-జ ) [ghōnāḍī (-jāṛi)] n. kind of
ఘ       [ghāṛī] n. smell. गंध. ాసన.                     grass. घास.
       See: ా .                                           [ghōr] n. worry, sorrow.
ఘ       [ghāv] n. scar.
ఘ    ంగ [ghuṅgur] n. small spherical
       animal bell usually made of brass.




26                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
చం                                                                                            ట - -



                                               చ

                                                   చవ  [cavūr] See: చహ .
                                                   చ ర [cavvēra] n. kind of short green
                                                          bean. చ ర ఙ ం క ి అట ం ే .
                                                          They cook and eat the green beans.
                                                            ర క డ ాయలను క ర ే ి
                                                            ంట ర .
                                                   చహ           [cahūr] n. ceremonial fly-whisk
                                                          with long hair or strips of cloth ties to
                                                          one end (used for giving blessing).
చం     [can̄ci] n. bag. झोरा. సం .                        సవ రమ .
చం        [caṇḍkāl] n. man of the Harijan          చ        [cahkī] n. mortar for grinding spices.
     caste.
                                                            ల.
  చం ే [caṇḍkē] n. woman of the Harijan              ం [cāṅglō] See:              .
     caste.                                                                          ु
                                                     క [cākū] n. small knife. छर . క .
చం [candī] n. provisions, supplies.                             ంద [cācgōyindal] ప ర .
చం ో      [candōṛā] n. kind of trap for                   [cāṭ] n. whip. कोड़ा. క       .
     catching small animals (rabbits, pigs,             ే [cāḍē] n. funnel part of seed drill.
     deer, etc.). ి ా వసువ .
                                                            [cāḍnī] n. sieve. See: ా .
చంబ ా [cambārāl] n. cobbler.                         న [cānal] n. chisel for use with rocks.
  చంబ [cambārē] n. wife of cobbler.                     ా బం [cāpā baṇḍā] n. large slab of
చ ా - ా- [cakkār-vā-] vi. to swoon.                       stone (typically used as a place for
చ ల [caccola] adv. completely. पूणतः.                     bathing or laundry, also used as part of
     ప గ.                                                 a trap for rats). See: డ ా .
చ - - [caṛi-kī-] vt. to hoist (a flag), pull            ా [cāprā] n. mat.
     something up.                                   బ          [cābuknē] n. a prod or poke.
చ [caṛṅā] n. drumstick.                                   [cārō] n. animal feed (grass, hay, etc).
చ ి [capṛi] adj. tasteless, insipid, bland,               జంత వ ల (గ ).
     flavourless. చప ౖన, చప ా.
                                                            [cālīs] num. forty. चालीस. నల బ.     ౖ
చ ీ [caprī] n. roof, covering. छत.                        - [cāh-] vi. to stretch. तानना.
చ     - - [camki-kī-] vt. to shine, polish.                - [cāhk-] n. thorn(s), fishbone(s)
     चमकना. ాజ తన             డ బ       చ                 (same word is used for s. and pl.).
          . The king shines his horse very            ా       [cikkāl] n. mouse.
     much. ా తన గ ఱమ ను ల భం
                                                      ా [ciklā] n. mud (often used in pl.).
       ే ాడ .                                             क चड़. బ రద.
  చ      -మ - [camkē-mā-] vi. to shine,                    -బ ట [cicāl-boṭṭā] n. little finger.
     polish. चमकना.
                                                              వ       [ciccāl vaṛnj] n. little finger.
చమ [camcā] n. spoon. ెమ .                            ట - - [ciṭkī-kī-] vi. to snap fingers.
చ [carvī] n. brass container for liquids.

                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                    27
  ట                                                                                          చూ

     ట [ciṭṭē] n. half pound (approx.)               చు -చు -మ - [cuk-cuke-mā-] n. the
      measure.                                            noise one makes when disappointed by
     ట ం - [cip ṭuṇḍ-] vi. to stick, fix, join,           something, or upexpectedly missing
      bond, attach, glue. िचपकना.                         something.
   ీ [cipṛī] n. dried rheum of eye, dry nose         చు ా (-జ ) [cukḍā (-jāṛi)] n. kind of
      mucus, dry secretion. కంట ల.                        grass. घास.
      - - [cipnē-kī-] vt. to hide from harm,
      protect (in the way a mother hen hides
      her chicks under her feathers). िछपना,
       ु
      छपना.          ంచుట.
 మ [cimṭā] n. pincers, tongs.
         [cimni] n. kerosene lamp. िचराक.
         పమ . See:         .
   ా 1 [cirāl] n. ring-worm.
   ా 2 [cirāl] n. cricket insect.                                             ु
                                                     చుట [cuṭṭā] n. pipe. बाँसर .
   ా       [cirkāl] n. kind of insect. చు ా   .         చుట -ఆ      [cuṭṭā-ākī] n. leaf for smoking
   ా [cirnā] n. kind of bell. గంట.                       used to wrap tobacco in. చుట - ఆ
 లట (మ ా) [cilaṭī (marrā)] n. kind of tree.              తమ               ఉంట . They put tobacco
      पेड़.                                               in the 'cuta' leaf and smoke (drink) it.
 ల [cillal] adj. unripe, green. ఆక పచ .                  చుట ఆక లల తంబ క ం ి గ ర .
 ల -ఆ- [cilkē-ā-] vi. to be finished (work).         చుడూ [cuḍūr] adj. small. छोटा. న .
      ख़ म होना.                                        చుడూ బ          [cuḍūr beyē] n. mother's
 ల ల ట [cilkōlāṭī] n. kind of game. बाज़ी.                sister.
 హ [ciho] n. lion. िसंह, शेर. ింహం.                    చుడూ బ బ            [cuḍūr bābāl] n. father's
    ే [cīcē] n. immature, young fruit, fruit             younger brother.
      just formed after blossom.                     చున [cunna] సున మ .
      ా [cīcōkā] n. seed of tamarind.                చుబ -చుబ            [cubūk-cubūk] n. a
      ా-బం [cīcōrā-baṇḍā] n. kind of rock                person who habitually goes from one
      (usually white, sometimes black).                  house to the next gossiping.
 త [cītaṛ] n. cheetah, leopard.                                    ంగ చుబ చుబ ఇం ే .
         [cītāki] n. bead necklace (long).               Someone who goes visiting from
   ా [cīpā] n. splint.                                   house to house is called a *. ఇంటంట
   - - [cīrī-kī-] vt. to cut open, incise.                 ర      ా ,అ       ర గ డ అంట ర .
      [cīrnī] n. file.                               చుమ         [cummār] n. head pad (for
 ల [cīlā] n. peg for keeping wheel on the                carrying pots). చుట.
      axle.                                          చు -మ           -ఆ- [cuy-muy-ā-] vi. to
చు - [cuk-] vi. 1) to commit a mistake.                  shrivel up.
      2) to be avoidable.                            చు - - [curī-kī-] vt. to massage to relieve
చు చు -మ - [cukcukē-mā-] vi. to repent,                  pain.
      feel sorry.                                    చు - [cuhk-] vt. to suck, smack ones'
చు       [cukkī] n. mistake.                             lips. चूसना.
చు -మ - [cukkē-mā-] vi. to get lost.                 చూ [cūcō] n. penis.


28                                 Gondi - English – Hindi – Telugu
చూ                                                                                                               ేఅ

చూ [cūn] n. chickpea curry. ిట.                                                    ద ార న                    ి
                                                                                                      గ,ఆడ లలను ళన
 ెం - - [cen̄cī-kī-] vi. to farm.                                                  ే ార .
  ెక ం [cekkaṅg] n. wood chips (pl.).                                 ే ే [cēḍē] See:              ే.
        ెక ల .                                                         ే [cētō] adjl. awake. ల .
 ె ా [cekṛā] n. small bullock cart for                               ే [cēv] n. wakefulness. ళ క వ.
                  carrying people. న ఎదుల బం .                          ే ం [cēsṭēṅg] n. acts of fun.
                    ను                          ెకం , ాసూ                ే - [cēh-] vi. to make jokes at a
                  ప          ం ే . During the time to take                       marriage. During the marriage
                  the gods for a dip in the water they                           ceremony, the women sing songs
                  take *s and bullock carts and go.                              while showing mirrors to each other.
                    ేవ ళ ను ా           ఎడ బండ గట                         ై (-మ            ) [cait (-mahinā)] n. month
                     సు ళ      ర.                                                1 of the Gond year (March-April).
           ెప         [ceppul] n. sandal. च पल.                             ం        [coṇḍkā] n. musical instrument.
      ెర ా [cerupān] num. fifty-four. चौवन.                                        [cokoṭ] advl, adjl. good, well. अ छा.
  ె                       [cerecālīs] num. forty-four.                           మం గ.
                  चवालीस.                                                         ట [cokoṭnā] adj. beautiful, proper.
 ె ం [cercōṇḍā] n. plait of hair. జడ.                                            అంద న.
            ె ా [cevṭāl] See: ె ా .                                         ర ా [coru sāṭ] num. sixty-four. च सठ.
       ె ా [cevṛāl] n. deaf man.                                                       [corē nov] num. ninety-four.
                  See: బ య .                                                     चौरानवे.
                 ె [cevṛī] n. deaf woman.                                     య           [corēyānsī] num. eight-four.
    ె ా [cevbāli] n. earring worn on the top                                     चौरासी.
                  of the ear (in contrast to those that                       హత [corēhattar] num. seventy-four.
                  hang below).                                                   चौह र.
     ెహ [ceha] n. tea. चाय, चाय–वाय. ే ర ,                                             [covtīs] num. thirty-four. च तीस.
                     య.                                                              [covdā] num. fourteen. चौदह.
        ె               [cehtīs] num. thirty-six. छ ीस.                              [covvīs] num. twenty-four. चौबीस.
             ె [cehlī] n. coarse flour of millet.                             ీ
                                                                              - - [cōpṛī-kī-] vi. to pat on the back.
              ేండ [cēṇḍu] n. ball often made out of                              [cōri] n. blouse.
                  rags. गद. బం .                                                       ిట [cōrcōr piṭṭē] ప ర .
          ే - - [cēḍī-kī-] vt. to tease. छ लना. డగ                            ా [cōrnā] n. short pants, shorts.
                  చుడూ ాం - క                 ే - ం ే .                         - [cōh-] vi. to itch.
                  People tease little boys and girls.


                                                             ఛ

  ట [chāṭī] n. the side of a drum which is                           ె ా [chekṛā] See: ె ా.
      beaten by hand (rather than with a                         ె   [cheḍī] n. cane stick. छड़ .
      drumstick).                                                ెప     [cheppan] num. fifty-six. छ पन.
         [chānov] num. ninety-six. िछयानवे.                       ే అ [chē ansī] num. eighty-six. िछयासी.


                                          Gondi - English – Hindi – Telugu                                            29
 ే                                                                                                     జ

     ే            [chē cālīs] num. forty-six.                  ే హత [chē hattar] num. seventy-six.
              िछयालीस.                                            िछह र.
         ే   ా [chē sāṭ] num. sixty-six. िछयासठ.

                                                       జ

                                                           జ       [janvār] n. animal. జంత వ ల .
                                                               See:        ా .
                                                           జ ీ [jappī] n. kind of green slime in water
                                                               or on stone, moss.
                                                           జమ- - [jama-kī-] vt. to gather. उमड़ना.
                                                               See:         - -.
                                                             జ -మ - [jamē-mā-] vi. to gather.
                                                               उमड़ना.
                                                           జమ         [jamānā] n. period, time.
                                                               ల -జమ              ే [tollētā-jamānātē]
జం [jaṅgō] n. moon. चाँद. చందుడ .                              advl. at an earlier time, a long time
     ీ
జం - - [jaṇg-pī-] vi. to rust. క                   ా           ago.
    ఆ ె జం - ియంత. Having got                              జ య [jamiyā] n. large knife. క .
    muddy, the cycle will rust. ౖ బ రద                     జ [jar] corr. if. अगर.
    అ        ే త ప పట త ం .                                జర-జర [jarra-jarra] adv. a little. గ,
జక [jakmak] n. lighter (usually using                               గ.
    flint and steel together).                             జల - [jalū-] vt. to chew. चबाना.
జగడ [jagaṛa] n. fight, argument, quarrel.                  జ [jal] n. underground water (like a
      డవ.                                                      spring, or stream). జలమ .
జ ా ( ిట) [jagrās (piṭṭē)] n. kind of                      జల ర [jalkara] n. lampstand. ఇత              ే ిన
    bird. प ी.                                                    పమ ల సమ హమ .
జట        [jaṭumnē] adv. carefully.                        జ ా [javāb] n. answer. उ र. జ ాబ .
జ - - [jaṛī-kī-] See: ఝ - - .                                జ ా - ీ- [javāb-sī-] vt. to answer. उ र
జత [jatta] n. stone for grinding flour. सान.                   दे ना.
    ఇసు ా .                                                జ - [javk-] vt. to kill. मारना. చంప .
జత      [jattūr] n. kind of stringed musical                   See:            -.
    instrument.                                            జ -          [jav-gohk] n. barley (pl.). जौ.
జ ే [jattē] n. fresh-water shrimp. య .                         బ .
జ [jatrā] n. travelling fair, market,                      జ ంప [jāmpar] n. blouse. ర క.
    bazaar. मेला. య త.                                     జ గ [jāga] n. place. अ डा. సలమ .
జ     [jank] n. people (pl.). लोग. పజల .                   జ [jāgli] n. watching or guarding of
జ     [janmā] n. birth. ज म. ప ట క,                            crops. ా ావ , జ గరణ. నర               ా
    ఉద వం.                                                     మ దు                 ం ే -       జ ఇం ే .
                                                               Going to the fields at night to guard


30                                     Gondi - English – Hindi – Telugu
జట                                                                                           జ

     the crops - that is called *. ా ప ట          జం      పఙ    [jeṇḍā puṅār] n. kind of
     పంటలను ా ాడ టక ళ                    ర ా          flower. బం ప వ ల .
         ా ాల ర ల అంట ర .                         జ [jēvi] n. meal.
   జ ం - ీ- [jāglīṅg-pī-] vi. to take spells        జ - - [jēvi kī-] vt. to eat, have a meal.
     of guard duty over crops.                        खाना, खलना.
జ ట [jāṭā] n. kind of bean. అనుమ ల .                జవ [jēvun] n. feast.
జ [jāṛī] n. grass. घास. గ .                       జౖత    [jaitūr] n. minor Gond god.
జ [jāti] n. caste, kind, sort. जाित. క లమ .       జ న [jonnā] n. millet. जोवार. జ న ల .
జ నూ ా [jānūsā] n. lodging of                     జ [jol] n. saliva. ల .
     bridegroom's party.             గృహమ .       జ -మ - (ఝ -మ -) [johrē-mā-
జ        [jāmi] ద .                                   (jhūrē-mā-)] vi. to feel sorry, repent.
జ     (మ ా) [jām (marrā)] n. guava tree.              पछताना.
     జ మ ( ెట ).                                  జ [jō] corr. if. अगर.
జ [jār] n. flame, spark, hot coals.               జ క [jōka] n. time, occurrence. बार, बारा.
జ - [jār-] vt. to trample, tread on.                మ ం జ కం [mūṇd jōkaṅg] adv. three
జ వ [jāva] n. kind of porridge. అంబ .                 times.
జ ా -            [jāvaṛd-pōṛd] n. morning,
     before 9 O'clock.
జ ా [jāstā] adjl. more, too much, too
     many. बहत. ఎక వ.
                  ु
        - - [jingānī-kī-] vi. to live. जीना;
        जलाना.
    ా [jivrās] n. animals, living things.
           ु
     जंत. జంత వ ల . See: జ             .
      ీ
  క- - [jīka-sī-] vi. to lean on.                 జ - - [jōkī-kī-] vt. to weigh.
  ల [jīlā] n. small cattle bell used on the       జ    [jōknē] advl. slowly, carefully, in
     necks of cattle, but also tied to the
                                                       measured steps. धीरे . ల ా.
     waist or ankles for ceremonial
                                                  జ - - [jōḍī-kī] vt. to join, fold. जोड़ना.
     dancing.
                                                       జంట ేయ ట.
  ట [juṭṭi] n. 1) frayed end of a rope. ట .          ే
                                                  జ -మ - [jōḍē-mā-] vi. to be suitable,
     2) the tuft of hair remaining after a
                                                       similar, fitting, proper.
     head has been shaved.
                                                  జ      [jōtā] n. a pad which is tied around
  ల        [juluk] adv. a little while.
                                                       the neck of a bullock for plowing. జ ె.
    ా [juvvā] n. yoke (for oxen).                 జ డ [jōtāṛa] n. beam. ल ठा. దూలమ .
         [jūḍā] n. bunch of hair. జడ.
                                                  జ ా [jōpā] n. compound gate. గల తడక.
     [jūḍ] n. shrub.
                                                  జ ప [jōpu] n. sleep, rest, snooze. ద.
         [jūnā] See: ప        .
                                                  జ [jōrte] advl. with force, loudly,
             [jūnōr] See: ప        .
                                                       strongly, quickly. జ ర ా.
జం [jeṇḍā] n. flag. జం .
   జం -          [jeṇḍā-pēn] n. flag god.




                                Gondi - English – Hindi – Telugu                             31
ఝ     -మ -                                                                                టట



                                               ఝ

ఝ     -మ - [jhakkē-mā-] vi. to become               ఝల     [jhalkā] n. swaying movement
    very tired, exhausted.                             (hips) while dancing.
ఝ ా [jhagā] n. bloom, blossom.                      ఝ - [jhalk-] vi. to be spilt.
ఝగ ం-ఝగ ం [jhagūṁ-jhagūṁ] adv.                      ఝ [jhārī] n. kind of bronze vessel. ప జ
    onomatopoeic word for glittering,                  మ ంత.
    (cat's eyes reflecting, stars shining).         ఝ [jhār] n. fishing net.
ఝ - - [jhaṛī-kī-] vt. to shake off (dust            ఝ నూ [jhunjūr] adj. dense, thick (of
    from clothes, or fruit from tree), thresh          forest). सघन.
    lightly.                                        ఝ మ [jhumka] n. bell (often used on
ఝడూ [jhaṛūn] post. whole. सारा.                        heads of cattle).
  ే
ఝ -మ - [jhaṛē-mā-] vi. to collapse,                 ఝల        [jhuluknē] advl. in short steps,
    wither, fall. ढहना.                                dragging one's feet (in dancing).
ఝ [jhaṛtā] n. shudder.                              ఝ ల -మ - [jhūlē-mā-] vi. to swing.
 ఝ         ీ- [jhaṛtā sī-] vi. to shudder              डोलना.
    (animals have to do this before they            ఝ      [jhūl] n. decorative bullock blanket
    can be sacrificed).                                on which patterns are embroidered.
ఝ      [jhaṛpā] n. bamboo mat.                        ల 1 [jhēlā] n. the free end of a woman's
 ఝ           ాసూ [jhaṛpā kāsūr] n. bullock             sari which is worn over the shoulder
    cart with a bamboo mat covering.                   and wrapped around the back.
ఝ - [jhaṛp-] vt. to fan air (for a fire, or           ల 2 [jhēlā] n. the flower that stands at
    to cool someone or thing).                         the top of the maize plant.
ఝ - - [jhalī-kī-] vt. to catch (something)               -మ - [jhomē-ma-] vi. to embrace.
    while if falls down. पकड़ना.                          [jhōp] n. sleep. नींद.
                                                         [jhōrī] n. shoulder bag.



                                                ట

ట    -మ - [ṭakkē-mā-] vi. to be wearied (as         ట      (మ ా) [ṭahkā (marrā)] n. behera
      in old persons).                                  tree. पेड़.
ట     ం     [ṭacpāntā] adv. shining brightly        ట ం - - [ṭāṅgī-kī-] vt. to hang meat (a
      (beam of light).                                  sheep or goat in order cut it up into
ట           [ṭacpāyō] adv. shining dimly                pieces). टाँगना.
      (beam of light).                              ట క [tāka] n. crore, one hundred lakhs, (ten
ట        ి
      ( ట) [ṭavvē (piṭṭē)] n. Indian roller             million). ట.
      bird. ాల ిట.                                  ట ట [ṭāṭar] ౖకప ల ఇల .

32                               Gondi - English – Hindi – Telugu
టట                                                                                         ావ

ట ట [ṭāṭā] n. vessel made of metal                 టబ [ṭēbal] n. table. मेज़. బల. See: .
     sheeting.                                     ట [ṭēṁ] n. rain drop.
ట ట [ṭāṭī] n. 1) bamboo matting used for           ట ం [ṭoṅgī] n. elbow, kneecap. మ ంజ .
     walls. తడక. 2) door made of bamboo               ట ం ా [ṭoṅgrā] n. knee. घुटना.      ాల ,
     matting. See: ావ .                                       ా - ల.
ట        [ṭāḍvā] See:          .                   ట ా            ి
                                                            ా ే ( ట) [ṭoksā vāḍē (piṭṭē)] n.
ట ప [ṭāpūr] n. 1) stick used for making                wood-pecker. వడ ట.     ి
     noise to frighten away animals from           ట ఙ [ṭoṅāl] adj. tallest. ఎత . See: ెఙ .
     crops. ధ ం ే కటగంట. See: .                      ట ఙ ( ిట) [ṭoṅāl (piṭṭē)] n. stork bird
     2) cow bell made of wood.                         (lit. tall bird).
ట      [ṭārēl] n. churning stick.                  ట ట [ṭoṭṭē] adjl. female of animal. ఆడ .
ట [ṭārō] n. fontanelle, the soft or weak           ట [ṭoḍḍi] See:         .
     spot on a child's head. త ాలమ .               ట ీ [ṭoplī] n. basket. टोकर . గ ల, గంప.
     Usually when a baby's hair is shaved, a           ట ీ డత             ర త ే మంతం .
     tuft of hair is left to remain over the           They are bringing 'hirp'-fruit from the
     fontanelle (weak spot on head).                   forest in baskets. గ లలల అడ నుం
ట ా [ṭiklā] n. forehead mark. ట ా (బ ట ).              ఇప ప ల సు        ె     ర.
  ట ా మ ద [ṭiklā mudda] n. signet ring.            ట [ṭovrī] n. small earthen pot which is
ట ా [ṭipkā] n. spot, blot. చుక .                       used to make a lamp 'diva' for 'pooja'.
ట - ండూ [ṭiplī-dāṇḍū] n. kind of game.
   ీ                                               ట సూ [ṭosūr] adj. thick, fat. मोटा. ొడ .
     िग ली डं डा.                                  ట ట         [ṭohṭuṛi] n. a musical instrument
       ి
టట ( ట) [ṭīṭrī (piṭṭē)] n. crane bird.                 made of bamboo which is hit with a
ట ం - [ṭuṇḍ-] vi. to stick, be stuck (to               stick. ధ       ఇ ే బ ంబ ా ద ం.
     clothing). िचपकना.                            ట ం [ṭōṇḍrī] n. tondla vegetable.
                          ु
ట [ṭukṛē] n. piece. टकड़. మ క .                           ొండ ాయ.
  ట - - [ṭukṛē-kī-] vt. to break into              ట [ṭōkrē] n. 1) eggshell. 2) shell of crab.
     pieces.                                           3) stone of fruit.
ట ి [ṭupsi] adj. short in height. ట.               ట ట [ṭōṭkā] n. turai vegetable, sponge
     See: ల ం .                                        gourd. ర ాయ.
టం - [ṭeṇḍ-] See: ెం - .                           ట     [ṭōḍmā] n. point where stem joins
ట ా [ṭeppā] n. cloud. बादल. ఘం.                        fruit.         .
ట ీ (        ) [ṭepsī (mīn)] n. kind of fish       ట ి [ṭōpi] n. hat. टोपी. ట .  ి
     (flat). బ డ పరక.                              ట       [ṭōyī] n. stone of fruit (used
ట      [ṭēḍpā] n. wooden peg used for                  primarily for mangoes). See:         ే.
     snares.


                                               ఠ

 ా ా [ṭhāvā] n. leg of a bed.
 ావ     [ṭhāvuk] n. knowledge. ె యడం.


                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                 33
డం                                                                                        డమ



                                                డ

డం       [ḍaṇḍāri] n. Gond ritual song and               [ḍāv] n. time or turn to cast or play.
      dance. నృత బృందమ .                                 बार, बारा.
డండ [ḍaṇḍug] adj. good-for-nothing.                      [ḍiḍḍi] n. backyard. ఇల చుట సలమ .
  డండూ [ḍaṇḍūl] n. good-for-nothing                  బ      [dibbal] బ రగల ాడ .
      person.                                               [ṛiyōr] n. young man. య వక డ .
డ -మ - [ḍakrē-mā-] vi. to roar. दहाड़ना.                  డం         ి      య దు           ట     ం ె
డగ       [ḍagūr] adj. big. बड़. ద.                           ం ే . Having gathered (everything)
  డగ ఆ- [ḍagūr ā-] vi. to grow up.                       together for 'dandari' the young men
డ ా [ḍaggārī] n. male samba. దు ి .                      go to a different village in order to
డ [ḍap] n. tambourine shaped drum.                       dance. దం         పడ చుల         ఊ
      డప .                                                 ళ చు         ర.
డ ా [ḍapkā] n. falling stone trap (used to              య [ṛiyā] n. young woman. య వ .
      kill small animals such as rats and                మ న బ ల యం ాటంతం . The
               ं
      birds). फदा. క తంతం.                               young women make the wedding
డబ [ḍabbā] n. container. డబ .                            platform. ం పం , గ ల ఆడ ార  ె
డ [ḍarḍī] See: ద .                                           ార .
డ ా [ḍavrā] n. grass-pulling tool attached           ల - - [ḍillal-kī-] vt. to loosen something
      to bullocks like a plough. ాప న ా                  that is tight.
      జ ఆ ె డ ా ాం ే . When grass                    వ [ḍivral] n. fisherman. मछआ. ేపల ु
      comes between the cotton they make                 పట ాళ . See: య .
      use of the *. ప ల గ        ల న                     [ḍivvē] n. kerosene lamp. िचराक.
      గ ంట క ట ర .                                       See:         .
డ ా ం - - [ḍavvāriṅg-kī-] vt. to make                  ా [ḍīvā] n. earthen oil lamp. పమ .
      fun of.                                       డ ం - [ḍuṇḍ-] vi. to burn. जल गया.
  ండ [ḍāṇḍa] n. handle, shaft (of tool such           డ ండూ - [ḍuṇḍūs-] vc. to burn. जलाना.
      as an axe, or digger).                        డ డూ [ḍuḍūs] n. dust. धूल. దుమ .
  ం ె [dānde] వదు.                                  డ ే [ḍuḍḍē] n. young of a buffalo.
  ం [ḍāṇḍ] n. compensation. ర మన.                        బ బక .
  ం      [ḍāṇḍvī] n. barber. మంగ .                  డ డ [ḍuṛma] n. cattle bell. ధ ఇ ె
      See: మం ా .                                        ఇత గంట.
    ా [ḍākā] n. heel. एड़ .                          డ - - [ḍubī-kī-] vt. to sink, drown.
         [ḍāṅuṛ] n. a horizontal pole used to         డ బ-మ - [ḍubē-mā-] vi. 1) to sink,
      hang clothes on while drying. దం ెమ .              drown, set (of sun). 2) to make a loss
      [ḍāṭ] adjl. much, many. बहत.ु                      (either on an investment, or a loan to
      [ḍāri] n. pulses. పప .                             someone).
  ల [ḍālā] n. basket. टोकर . గ        .             డమ        [ḍumāl] n. uncovered head.
                                                         ర మ ల ల ాడ .            దగ తల ొ


34                               Gondi - English – Hindi – Telugu
డ          ా                                                                                         ో య

      ా             డ మ ఇం ే . Those                         ె    - [ḍehk-] vi. 1) to jump. उछलना.
    that don't tie/cover their heads and                            దునుక . నన ె             మం      . I am
    worship at their god are called *.                              jumping. ను ఎగ ర చు           ను. 2) to
      ేవ దగర దండం టటప డ తల ాగ                                       bubble while boiling. 3) to beat (as in a
    కట       క      ా బ తల అంట ర .                                  person's heart or pulse).
    During worship, it is expected (and                      ె
                                                             హ [dehṛa] n. mud. బ రద.
    usual practice) to cover one's head                        ేం ే [ḍēṇḍē] n. stalk.
    (hair) with a scarf or handkerchief.                        ొ [ḍokke] n. lizard. ండ.
డ       ా [ḍummērā] n. 1) partially ripe                          క దూ ొ          [kudūr ḍokke] n. house
    fruit. ఇప ప వ . 2) mahua flowers                                lizard (usually found within houses).
    that have just fallen down from the                             బ .
    'hiruk' tree.                                                 త ా     ొ     [tarās ḍokke] n. snake-like
డ ా [ḍurḍā] n. dust. धूल. దూ .                                      lizard (usually found outdoors, under
డ ల [ḍullē] n. grain store. గ     . See: ి .                        stones, logs etc.).
                                                             ొ [ḍoggi] adj. old (of cattle). पुराना.
                                                                    మస ప వ.
                                                               ొ [ḍoḍḍi] n. open-roofed enclosure for
                                                                    animals. ప వ ల ాక.
                                                                ొ ొ [ḍoḍḍo] n. pit. गत. బ ంద.
                                                                ొ     [ḍoppo] n. cup or bowl made of
                                                                    leaves.
డ      ా            [ḍuvāl] n. tiger. बाघ. ప .                  ొబ     [ḍobbal] adj. fat, plump, chubby.
డ                   [ḍuhkī] n. bamboo fish trap.                    मोटा. ొడ .
       ెగ [ḍeggal] n. parrot. ామ ల క.                           ొహ       [ḍohūn] n. 1) water mixed with
                See: ా .                                            chaff, etc given to animals for
        ెఙ [ḍeṅāl] adj. tall, high. ఎత .                            drinking. 2) a wooden tub for holding
            ెఙ బ ట [ḍeṅāl boṭṭā] n. middle                          water given to animals. 3) food scraps
                finger (lit. tall finger).                          fed to cattle.
      ెబ [ḍebṛā] n. sweet made from water and                  ొహ [ḍoho] n. deep pool in a stream.
                cooked rice.                                        మడ గ .
     ెమ [ḍemmā] adjl. left. ఎడమ.                               ో ా [ḍōkā] n. mind. మనుసు .
             ెమ               ే [ḍemmā keydē] n. on the      ో ెర (మ ా) [ḍōndera (marrā)] n. kind of
                left hand.                                          tree. జ      ( ెట ).
           ెమ          ా [ḍemmā kāk] adj. on the left           ోబ [ḍōbrā] n. 1) a hollow space or cavity
                hand side.                                          that birds, and insects can live in.
         ె [ḍerī] n. pole (vertical). గ ంజ.                         2) fireplace, brazier. చ మంట          ట.
    ెర [ḍerka] n. belch. ేను .                               ో య [dōriyal] n. beast. ప వ .
              ెర - - [ḍerka kī-] vi. to belch.




                                         Gondi - English – Hindi – Telugu                                 35
ఢ - -                                                                                        తమ



                                                ఢ

ఢ - - [ḍhaglī-kī-] vt. to push. ढकेलना.                    'demsa' dance.            ా ప ట
ఢ - [ḍhay-] vi. to jump, leap, hop.                          ెమ నృత మ ే ార .
      उछलना.                                          ే ా [ḍhēklā] See: ె ా.
ఢ      [ḍhahki] n. a small double-sided                ో ాల ం [ḍhōkālūṁ] n. the hot season,
      drum. ఢమ ర .                                         summer. ఎండ ాలం. See:        - ాల ం.
      [ḍhās] n. big jungle fly.                        ోక ం [ḍhōkūṁ] n. vulture. िग . ాబందూ.
ఢూట [ḍhūṭī] n. fish basket.                            ో ా [ḍhōrkāl] n. man who tends cattle.
   ెం [ḍheṇḍkī] n. back, trunk. पीठ. శ ర                   ప వల         ప ాడ .
        నుక గమ .                                          ో [ḍhōrke] n. woman who tends
 ె ా [ḍheplā] n. clump of earth (as in soil).              cattle.
  ెమ [ḍhemsa] n. kind of dance. నృత మ .                ో [ḍhōl] n. large drum.
      ల      ట నర ెమ           ందం ే . On the             ో [ḍhōlkī] n. small drum.
      third marriage day night they do the                ో ా      [ḍhōlkyāl] n. drummer, person
                                                           who drums.



                                                త

త ా [takkā] n. elder sister. అక .                       reference to second and third persons).
త [takdīr] n. luck. అదృషం. See: న ీ .                   వ న.
త     [taklīb] n. difficulty. क ठनता. కషం.          త - [taṭ-] vi. to get stuck (choke on food,
త - [tag-] vi. to last, wear well.                      or clothing gets caught on a protruding
త     [tagtōr] vi. to become weak. दबल.ु                object).
    మ న               ే జర ి త . After              త     [taṛākī] n. liver. ారమ .
    fever, the man became a little weak.            త        [taṛāyī] n. dam. ెర వ .
    మ ి జ రమ వలన             గత డ .                 త - [taṛī-] vi. to think, occur to mind to
తఙ ా [taṅōrāṛ] n. wife's elder sister.                  come to mind. सोचना.
త మ [taṅmarī] n. grandson. డ                        త ెంజ      [taṛen̄jāl] n. wolf. भे ड़या.    ేల .
    క మ ర డ మన డ .                                  త -        [taṛ-key] n. palm of hand.
  త    య [taṅmiyāṛ] n.                                  See: అసూ -          .
    granddaughter. డ క త ర మన ాల .                    త - ా [taṛ-kāl] n. sole of feet.
తఙ -మఙ [taṅṅāṛ-maṅṅāṛ] adv.                         త [taṛmi] n. fire. आग. అ , ప .
    hurriedly (work not done well). ప               త     [tanvā] pron. his own, her own.
    ఆశ గ ేయ ట.                                        త -త              [tanvā-tanāy] pron. by
తఙ [taṅṅē] n. spouse's elder sister; elder              oneself.
    brother's wife (used only with                  తమ [tamma] n. copper. ా .

36                               Gondi - English – Hindi – Telugu
తమ      -ఆ                                                                                న

తమ       -ఆ [tammuk-āki] n. tobacco leaf.                  market. జనమ అంగ ల
          తమ       ఆ ం            మం . He                  నడ చుక ంట ఉ ర .
     is selling tobacco. ఆయన గక                            క - [tākūs-] vc. to drive, to lead.
     ఆక ల అమ త              డ.                             చుడూ ాం                  ి       క సం ే .
తమ         [tammur] n. younger brother.                    They hold the little boy’s hand and
     తమ డ .                                                lead him along. న ిలలను ేత ల
   తమ - య                [tammun-korīyāṛ] n.               పట న ి ార .
     younger brother's wife. తమ            ర.              క ా         [tākūsvāl] n. beater (when
త     -త           [tammō-tammok] pron.                    hunting).
     reflective pronoun - themselves.                      [tāgṛī] n. plate used in weighing scales.
తమ [tamva] pron. their own.                                త ా , సు. See: ా .         ీ
   తమ -తమ            [tamva-tamāy] pron. by                (మ ా) [tāṛi (marrā)] n. a very tall
     themselves.                                           palm tree from which country liquor is
తయ - - [tayār-kī-] vt. to make ready.                      extracted. ట ( ెట ).
     డం           ర రం ా          ర ాట                       -క [tāṛi-kal] n. palm liquor.
     తయ         ం ే . The relatives of the                 [tāḍī] n. ear-ring with bells.
     Dandari (dancers) get water ready in               - [tāḍ-] vt. to burrow.
     order to wash their feet (lower legs).                 - [tāṛk-] vt. to scratch. नोचना. క ట.
     దం ల చుట లక ాళ కడ గ టక                                    [tāḍvā] n. chin. ठु ड . గద గమ .
       ళ ఉంచు ర .                                          గ ఆ ె మ           ం ఇంజ
   తయ -ఆ- [tayār-ā-] vi. to be ready.                         ియం ే . Having done wrong they ask
తయ [taylā] n. bag. झोला. సం .                              for forgiveness and hold (stroke?) the
తర-తర-ఆ- [tara-tara-ā-] vi. గజ గజ                          chin. తప అ          ే మ పన అడ గ త
     వణ ండ .                                               గడం పట ర . The guilty party
త ా [tarās] n. snake. साँप. ామ .                           holds/strokes the chin of the non-guilty
   త ా - ొ       [tarās-ḍokke] See: ొ .                    party as they plead for forgiveness.
త - [tar-] vt. to bring. लाना. ెచు ట.                      [tātō] adjl. fresh food or water (not
త - [targ-] vt. to climb. चढ़ना.                            used for fruit).
-త     [- tarsō] post. amongst. ట.                     ద [tādal] See: ద .
తల            [talūr kor] n. young hen, pullet.          ో [tādō] n. father's father.       ( యన
త - [talk-] vt. to beg, ask for. అడ గ ట.                   తం ..). బ వ       బబ          ో ఇంత .
తల [talla] n. head. िसर. తల.                               Father's father is called *. న తం
   తల- ం [talla-nōntā] n. headache.                               అంట మ .
   తల-వ [talla-vaḍḍā] n. south. द ण.                         ో-బ బ [tādō-bābāl] n. ancestors
తల       [talvār] n. sword. अिस.                           (pl.). ప     కల.
త - [task-] vt. to scrape.                              -మ య [tād-murīyāl] n. elder
త - [tah-] vt. to raise the position                       brother in law. బ               ద
     something.                                                 - మ య ఇంత . The wife's
    - [tāk-] vi. to walk, be in progress.                  elder brother is called *. ఇల
     నడ చుట. మ న               ట                           అన దమ లను, బ వ, బ మ అంట ర .
     మం ే . The man is walking to the                  న [tāna] pron. her, its. ఆ .
                                                       న            [tānari tōṛī] See: ా        .


                                  Gondi - English – Hindi – Telugu                               37
      ి                                                                              త మ       (మ ా)

          ి  [tān pirnē] n. four days from               హత [tiri hattar] num. seventy-three.
     now, (or possibly even later). ఎల ం .                ितह र.
    ా- ా- [tāpṛā-pā-] vt. to slap.                      - [tirī-] vi. to turn. मुड़ना.
     [tār] n. 1) wire. 2) web of a spider.               ర        [tirūs] vc. to cause to turn. मुड़ना.
       ాల గ డ . 3) instrument string.                        ంద జ న             ద ా బం      ర ీ ి
        ం          [pensiṇg tār] n. fencing               జ న ం టండం ే . Having made the
     wire (usually barbed).                               bullocks go around on the 'jowar'
   - [tār-] vt. to spread something out                   heads at the threshing place, they
     (blanket, paper, etc.).                              remove the 'jowar'. ఎడను జ న ె ల
     [tāli] n. pail, jug, tumbler. మ ంత.                  కట బం         ంప ర .
    ా [tāvā] n. earthen frying pan. నం.               ర ా [tirupān] num. fifty-three. ितरपन.
     [tāvī] n. iron frying pan. నమ .                  ర ా [tirusāṭ] num. sixty-three. ितरसठ.
    - [tāv-] vt. to dish up, spoon out. క ి                       [tirēcālīs] num. forty-three.
     గం న సుఖు ే వం ే . 'dhal' is                         ततालीस.
     dished out of the pot with a                       - [tiv-] vi. to break off while cutting.
     spoon/ladle. క రను గం నుం             ెడ             तोड़ना.
          ార .                                           వ - [tivūs-] vc. to break off while
     [tās] n. furrow dug along by the                     cutting. तोड़ना.
     plough.                                              [tisrō] adj. third. ितहाई.
     - [tāh-] vt. to raise, lift. उभारना.                - [tih-] vt. to feed. खला.
 క             [tikal yēr] n. clean water.            క       [tīkūr] n. kind of fly (wasp, or
         భ న ర.                                           hornet).
  ా (-జ ) [tikāḍī (-jāṛi)] n. kind of                  ా [tīkyā] n. mustard seed. राई.
     grass from which scented oil is                      See:         ర.
     extracted.                                         -       [tīj-bīj] n. thunderbolt. ిడ గ .
   ం [tiṛīn̄j] n. claw, nail. ర . ం                   ర       [tīrūnī] n. a blackish centipede. జ .
          ం న ాన - ా               కంతం . Girls           [tīr] n. kind, sort. कार. ర ాల .
     put nail polish on their fingernails.                 -            [tīr-tīrknā] all kinds of. అ క
     అమ          ల ర ళక ంట                                ర ాల . మ           గ న          -
       సుక ంట ర .                                         అటం ే . For weddings they cook all
     [tittī] See:           .                             kinds of food. ం ల రకర ాల
   - [tin-] vt. to eat. खाना, खलना. నుట.                  వంట ాల ే ార .
       [tinnā] adjl. right. दा हना. క .                  - [tīrp-] vt. to sift, removing small
                   ే [tinnā keydē] adj. on the            stones from rice.
     right hand. క        ే   .                           [tīs] num. thirty. तीस. మ ౖ.
            ా [tinnā kāk] adj. on the right         త ం - [tuṅg-] vt. to do. ెయ ట.
     hand side.                                     త డూం [tuṛūṁ] n. drum. డంక.
 ప       [tīpūn] n. seed drill. ప         ేజన ,     త           [tuṛkāl] n. Muslims. మ ిం ాడ .
        య              దం ే . 'jowar' and soya-     త - [tut-] vt. to suck. चूसना.
     beans are sowed using a *. మ డ                 త        -బ ే [tuttāri-beḍḍē] See: బ ే.
       ాళ ల గడ జ న త ల                              త మ (మ ా) [tummā (marrā)] n. babul
        ట ర.                                              tree. पेड़. త మ ( ెట ). acacia arabica.


38                                Gondi - English – Hindi – Telugu
త      (మ ా)

త       (మ ా) [tumri (marrā)] n. ebony                      క -క - ె - [kas-kas-ter-] vt. to uproot
           tree. पेड़. త     ( ెట ). diospyros                                   many things quickly. స
           tomentosa. త        మరతం ఆ             ం ,                           క -క       ెరం ే . They uproot the
           చుటం ం ే . They make 'beedis' and                                    channa plants. శనగ        క లను ందర
           leaf-pipes from the leaves of the * tree.                               ందర ా      ార .
           త       ఆక ల         ల తయ ర ే ార .                  ె - [terg-] vt. to climb up, mount.
త ా [turrā] n. blowing horn. ఊ ె మ .                                            స      మర            ె ే . They all
త           (మ ా) [tulsi (marrā)] n. sacred                                     climbed up the tree. రందర ట ౖ      ె
           Tulsa tree. पेड़. త       ( ెట ). బహ                                  ఎ      ర.
           ( ందు)          త     త       మరత                        ె (జ ) [tervī (jāṛī)] n. kind of grass,
           ప జ ం ే . Daily, after Brahmins                                      the root of which is a fragrant bulb.
           (Hindus) take bath, they worship the                                 cyperus rotundus.
           'Tulsa' tree. ందువ ల ా నం ే ి                             ె ఙ             [telṅāṛ] n. south. द ण.
           త           క ను ( ెట ను)                                       ె - [teh-] vt. 1) to rouse from sleep.
           ప       ార .                                                         ల ప . 2) to revive to life. 3) to build.
త ా [tuvāl] n. towel. త ాల.                                     ె                    [tehtīs] num. thirty-three. ततीस.
త            - [tuhk-] vi. to sneeze. छ ंकना.             ె - [tehc-] vt. to clean rice or lentils
త - [tūḍ-] vi. to blow away.                                                    using an open-ended basket.
         త డూ - [tūḍūs] vt. winnow.                               ే [tē] attr. emphatic particle.
త ం [tūrin] n. kind of lentil, pulse.                      ే [tē] corr. if. अगर.
           కందుల . cajamus indicus.                         ేక (మ ా) [tēka (marrā)] n. teak tree. पेड़.
త - [tūr-] vi. to spill, drop.                                                  టక ( ెట ). tectona grandis.
         త - [tuh-] vc. to cause to spill, drop.                      ే - [tēd-] vi. to rise, get up, fly up. ల మ .
త - [tūs-] vt. to share, divide.                                              ేదూ - [tēdūs-] vc. to raise, cause to
   ెం - [teṇḍ-] vt. to take out, remove, draw                                   rise. उभारना.
           (water). िनकालना. య డమ .                          ే [tēnā] pron. her, its. ఈ .
           See: టం - .                                             ే ా [tērā] num. thirteen. तेरह. ీక .
    ె        [tegtōr] vi. to get ready. दबल.
                                           ु            - ే [- tērī] attr. (so)ever.
             ాయ        ాట ె . He is getting ready             ే [tēr] attr. also. भी. క డ.
           to hit him. ఈయన ఆయనను ట                                     ే [tēr] corr. although. य प.
             ె ం డ.                                     - ే [- tēr] clitic. 1) than. 2) even though
  ె - [terī-] vt. to open. खोलना. ెర ట. నన                                      (used after a past or negative
             ావ      ె    మం       . I am opening the                           conditional form).
           door. ను తల ప సు              ను.                            ే ా [tēryā] n. bitter gourd (looks
      ెర - [terūs-] vc. to fight, quarrel. लड़ना.                                somewhat like a cucumber). ోస ాయ.
           ఉం బ                మ న బ                                     ే        [tēvīs] num. twenty-three. तेईस.
              ెర    . One woman and man fought                              క      -బం [tokkuṛ-bandā] n. a
           much. ఒక మ ి ఒక ఆడ ఆ                ల                                children's game.        బండ.
               టడక        ర.                                                    [toḍḍi] n. beak, mouth. ర .
       ె - [ter-] vt. to pull out, uproot. ీక .                                   ం - ా- [toḍḍiṇg-vā-] vi. the tonsils
         క - ె - [kasnē-ter-] vt. to uproot                                     (pl.) have come.
           something.


                                      Gondi - English – Hindi – Telugu                                               39
                                                                                                  ో ో

       [tottōr] adj. past, former, earlier, old        య (మ ా) [tōyā (marrā)] n. glomerous
     man. మ సలయ .                                            fig tree. पेड़.     ( ెట ). ficus
    త [totta] n. old woman. पुराना.                          glomerata.
    త       [tottūr] n. ancestors. ప     కల.                 - [tōy-] vi. to swell. सूजना. ఉబ డమ .
  ల [tollē] adjl. first, previous, earlier.                  ట [thōyṭal] adj. talkative. క లమ
     ప ర ం.                                                    ర.
    ల -జమ           ే [tollē-jamānātē] advl. in            - [tōr-] vt. to scoop liquid in order to
     earlier or ancient times. ప ర మ .                       transfer to a different container.
    - [toh-] vt. to show, point out. दखाना.               ల-ప       [tōla-puṛī] n. rash, hives.
     చూప మ .                                                    ల- ప ఆ ె          ం ో బ      దదూ
   లం        హ [nelēn̄j tohta] vi. the moon                    ాంత. After getting rash many itchy
     appeared. దు ా            లం         ాం                 spots appear on the body. లప
     బ       ం ే . When the moon appears                     అ       ే శ రమంత క ల అవ                .
     during the 'duradi' festival the boys                   An itchy skin eruption characterized
     make a noise while tapping their lips.                  by weals with pale interiors and well-
     దు ా పండ గ చందమ మ క ిం ం                                defined red margins; usually the result
       ిలల అల ే ార .                                         of an allergic response to insect bites
  హ బ ట [tohval boṭṭā] n. index                              or food or drugs.
     finger (lit. the finger that shows).                 ల [tōlē] n. tortoise. See: ా ;            .
                           ँ
       [tōkōr] n. tail. पूछ. క.                              [tōl] n. skin, hide, bark. खाल. ల ,
   - [tōc-] vt. to carry on head.                            చర మ .
     [tōḍī] n. dry earth, ground, clay, or             ెయ         [treyānsī] num. eighty-three.
     mud. िम ट . మట.                                         ितरासी.
-   ొ [- tōṛo] ppnl. with. డ .                          ే      [trēnov] num. ninety-three. ितरानवे.
   - [tōṛg-] vi. to be spilt.

                                                   థ

థ     [thaṛī] n. place at a river where there is           (e.g. Jangubai, Bheemal). ేవ ళ ను
      always water (used for immersing                       ా నమ ె ంచ              గంగక సుక
      idols). ను                  థ ే ం ే                    ళ     ర . See: క ా .
      (ఉ : జంగ బ         , మ ). In order to            ో ో [thōṛō] adjl. some. कुछ.
      immerse the gods they go to the *.




40                                 Gondi - English – Hindi – Telugu
దం



                                               ద

దం        [dan̄cvāl] n. 1) pain, ache.             ద      [dal] adj. thick (used for flat things).
    2) person threatening to hit.                         मोटा. See: ర .
దం      [daṇḍāri] See: డం       .                  ద - - [davṛī-kī-] vi. to get lost.
దం ెడ [danḍeḍa] n. wreath. దండ.                    ద ా [dhavral] adj. white. सफ़ेद. ెల ప .
దం [daṇd] n. arm. ఆయ ధం.                                    ా ితం ా దవ మందంతం . The
  దం -ఖ ే [daṇḍ-khaṛē] n. upper arm                       pages of a notebook are white. ట
    bracelet.                                             ప సకమ ల కమ ల ెలగ ఉంట                      .
  దం ో [daṇḍōs] n. greeting. नम कार.               ద ీ [dastī] n. handkerchief. ద ీ, ే గ డ.
      ాణ ాజ దం ో ంత. The queen                     దహ [daha] num. ten. दस. ప .
    greets the king. ాణ ా క వందనం                  ద          [dahān] advl. thus, in that way.
      ే ిం .                                         ద         ...అ          . . . [dahān . . . ahān .
  దం ో - [daṇḍōs kī-] vt. to greet.                       . .] advl. like . . . like . . .
దం [dandā] n. work. काम.                           ద [dahī] n. curds. ర గ .
ద - [dak-] vi. to remain, survive, be              ద - [dah-] vi. to rise, go up (as in waves).
    spared. बच गया.                                  - [dā-] vi. to go. పద. See:            -.
దక      - [dakkūs-] vc. to cause to remain,          ండ [dāṇḍa] See: ండ.
    save.                                                 [dāṭ] See:        .
దడ ఙ- [daṛuṅ-] vi. to be cold (of weather),                 [dāḍā] n. jaw. దంతమ .
    when the heat recedes.                                [dāḍī] n. beard. గడమ .
ద [daṛmi] n. shade. छाया. డ. మర                      తడ [dātaṛa] n. rake.
    మర బ                 ద మందంత.                         [dāt] ppnl. like, resemblance.
    Below the mango tree is nice shade.              ద [dādal] n. elder brother. అన .
    మ           ెట ంద మం ా డ                                [dādrā] n. lower abdomen.
    ఉంట ం .                                          న [dāna] n. grain. ంజ.
దదూ [dadūl] n. spot that appears after                 ి
                                                      -బ ే [dāpi-beḍḍē] See: బ ే.
    being stung by an insect. నుల ం                  ప           [dāpkūṛ] n. part of cart holding
    క      ె     ం ో బ       దదూ       ాంత.               body to axle.
    Having been bitten by mosquitoes                     - - [dābī-kī-] vt. to press with great
    many spots come on the body. ోమల                      force. दबाना.
    క ట ే శ రమంత క ల వ ా .                                  [dāmṛī] n. rope for leading or tying
ద [dab] adj. quiet, silent. గమ గ.                         up cattle (halter). తనుగ . మ ర
ద [darḍī] n. bank, embankment, house                               క ట గ ొహం ే . Cows are tied
    foundation. ఒడ . డగ           ి ా ె ఊస                to the stake. ఆవ లను క టలల
    ద      ం      ంత. Having rained much                  కట ర .
    the flood (water) goes to the top of the              [dikṛī] n. sari tied in such a way
    embankment. ద ాన ప ే ాగ ఒడ                            (between legs) that enables ladies to
       ండ పవ సుం .                                        work more comfortably. ర.                 ట


                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                   41
  య                                                                                                   ో ా

        యబ            జస ం            ండంతం . In         దుబ -దుబ -ఆ- [dubba-dubba-ā-] vi. to
      villages Koya (Gond) ladies usually                         be completely burnt up, reduced to
      wear local saris (a regular sari but                        ashes.
      worn differently). ఊళ ల            ల మం            దు            [dummē] n. necklace for religious
      ఆడ ాళ         రల కట ర .                                     purposes (c.f. prayer beads).
 య [diyya] n. day. दन.              .                    దుర - - [durūst-kī-] vt. to cure a
   ా             [dirmān pōṛd] n. the time of                     disease.
      sun rise.                                          దు              [durnāgi] n. kind of snake.
 ల ా         [dildāryāl] adj. generous.                               న శ రమ గల షప త న ామ .
   ా (-మ             ) [dīvāṛi (-mahinā)] n.             దు - [durs-] vt. to insert, push in, fit in,
      month 7 of the Gond year (September-                        to thrust.
      October).                                          దుల [dulāl] n. wooden cross beam of
       [divos] n. day. दन. నమ .                                   house. దూలమ .           దుల తగ ఊక
     - [divs-] vt. to tread down, trample.                            ొహం ే . We tie a swing to the
   - [dis-] vi. to appear, seem.                                  wooden cross beam in the house. ఇంట
        ...ఇ          . . . [dihin . . . ihin . . .]              దూలలక ఉయ ల కట ర .
      advl. like this.                                   దు           [dusro] pron. second, another, next.
      [dīṛi] n. interest rate. అప .                               दसरा.
                                                                    ू
   ా- [dīrā-] vi. to wait a while, or stop.              దూ [dūdī] n. wool off fruit of 'savri' tree
      ఆగ . బగ ం ? ా, నన                      ాం      .            used for fire making with 'cakmak'.
      Where are you going? Wait, I also will             దూ (మ ా) [dūdī (marrā)] n. silk-cotton
      come. ఎక            ళ త         వ ఆగ ను                     tree. eriodendron anfractuosum.
      క డ వ ాను.                                         దూ ో [dūdō] n. breast of woman. तन.
     డ [dīsōṛa] n. lampstand. పమ ాండ .                     ె ే [deṛē] n. plate.
దు ా [dukān] n. shop. दकान. దు ాణమ .
                                ु                           ే [dēgō] n. eagle, hawk. ేగ ట.       ి
దు -ల - - [duk-lāvī-kī-] vi. to work hard.                   ే [dēnā] n. ritual song.
దు [dukh] గమ .                                            ే ా [dēvārī] n. village priest. ప జ .
దుడ [duṛma] See: డ డ .                                        ొం - ం -ఆ- [doṅg-diṅg-ā-] vi. to dangle.
దు     [duniya] పపంచమ .                                           लटकना.
దు ా [dupāri] advl. at midday, in the                         ొబ [dobbā] See:              .
      afternoon. మ హ ం.                   ే దు ా              ొ - [dos-] vt. to lay (eggs), put down,
      దు ా ఆ ె             సుట ం ే . In                           apply.
      summer, after midday comes the field                    ొహ [doha] v. lash, bind, tie together. కట .
      workers (including equipment and                        ొ - [doh-] vt. to tie, attach, bind. लगाना.
      oxen etc.) take a break. స ల దు                         ోం- ోం-ఆ- [dōṁ-dōṁ-ā-] vi. to be
      ఎ ఎం ెక ౖ ే మ హ ం గ ప                                       completely destroyed.
               ట ర.                                        ో ె [dhōtre] n. 'dhoti' (cloth worn by
దుప [duppa] See: మ .                                              males, wrapped around waist). ోవ .
దుబ [dubba] n. dust, dirt. धूल. దుమ .                         ో ా [dōrnā] n. seeder.




42                                     Gondi - English – Hindi – Telugu
ధ   - ఆ-                                                                                  న



                                             ధ

ధ   -ఆ- [dhaknē-ā-] vi. to be shocked (by        ధుం          [dhundāṛ] n. storm. ా    ాన. వ ,
     bad news, etc).                                    గ వ ,         వ , ి , ే ధుం
ధ య [dhaṛiyā] n. plate for eating from.                 ఇం ే . We call the wind, thunder,
     పల మ .                                             lightening, and rain a storm.
ధ [dhaṛī] n. mountain path, steep upward                ఉర మ ల , ర ప ల ాన, జ ర ా
     slope.                                             ఉన           త ా అంట ర .
ధ ే -మ - [dhaṛkē-mā-] vi. to beat (heart).       ధూ ా1 [dhūrā] n. boundary. नाका. ా ట
ధన ా [dhanvān] n. rich man. ధనమ                           ా       ధూ ా ాటం ే . Having
     గల ాడ .                                            divided a plot of land a boundary is put
ధ [dhani] n. donor. త.                                  down. ేను పం ెటప డ హదుల
ధ [dhan] n. wealth (often specifically                       ార .
     meaning 'wealth in cattle'). धन.            ధూ ా2 [dhūrā] See: గ.
     ధనమ .                                       ధూ ా (-మ             ) [dhūrāḍi (-mahinā)] n.
ధ      [dhankā] n. stroke.                              month 12 of the Gond year (February-
ధ ా [dhapkā] See: డ ా .                                 March).
   నూ [dhānūḍī] See:         ా .                  ె య [dheṛiyā] See: ె ే.
   బ [dhābā] n. roof. छत.                          ేం ే [dheṇḍē] See: ేం .    ే
    ా [dhāvān] n. herd of cattle tethered           ోబ (మ ా) [dhōbē (marrā)] n. kind of tree.
     together by rope. See: నూ .                        पेड़.
  ర [dhirya] n. courage, daring, brave.
      ह मत. ైర మ .


                                             న

న ా [naksā] n. drawing.                          నడ ం [naḍḍum] adv-ppn. centre in terms of
నగ    [nagūr] n. city, town. शहर. పట ం.             location, in between, among, in the
నఙ [naṅā] adv. earlier.                             middle (of). నడ .
నట [naṭpē] adj. middle in terms of order         నడ ం [naṛvan̄j] n. earthworm.
    of occurrence. మధ ాడ .                            ాన ామ . నడ గ త ా ొ ీ
న [naṛī] n. waist, barrel (of gun). कमर.              ియం ే . We put an earthworm on a
    నడ మ .                                          hook and catch fish. ాన ామ లను
  న -పట [naṛī-paṭṭā] n. waist belt.                   ాల త ం           ేపల పట ర .
న - [naṛī-] vi. to swim (humans). ఈత.               See: ండ .
న [naṛ] n. bug.                                  న    [natnī] n. nose stud. న నం
                                                    బ                 న ం రంతం . In
                                                    villages the ladies put nose studs in


                               Gondi - English – Hindi – Telugu                               43
నదూ

    their noses. ామలల ఆడ ార                            -త ా     [nāg-tarās] n. cobra snake.
    మ క క మ క ప ల ట క ంట ర .                            नाग. గ ామ . పంచ              టస
నదూ [naddūr] n. a look, or glance. ट.                        ( య ం) త ా న ప జ ం ే . On
    దృ .    ి                                           the 'panchami' festival day everyone
  నదూ - - [naddūr-kī-] vt. to glance,                   does cobra snake worship. పం
    look briefly, 'keep and eye out' for                అందర       గ ామ ను ప జ ే ార .
    something. ఇ బ           ా ,      ాట                [nāṭ] n. log.
    నదూ - ం. If someone comes here,                     [nāḍī] adv. tomorrow. ప .
    keep an eye out for me. ఇక          ఎవ న          ే [nāḍē] n. a measure.
    వ ార           రక      గ చూడ .                   య ం-త ా [nāyuṁ-tarās]
నన [nanna] pron. I. ను.                                 See:      -త ా .
న - [nam-] vi. to break, be broken, snap a
    rope. तोड़ना.
  న        - [namīs-] vc. to break. तोड़ना.
నర        [naruṁ] adj. soft. कोमल. తగ.
నర - [narum-] vi. to sleep. सोना. ద .
            కట        నర మం The girl is
    sleeping on the bed. అమ           మంచం
       ౖ ద త ం                                           ఙ      [nāyṅāl] n. plough, ploughshare.
న ా [narkā] adv. at night. ా .                           हल. గ . ా ఊ ే               ఙ     ాం
  న ా -ప ం [narkā-paṛiṅg] advl. all                        ీంత. In order to plough the field a
    night long. చుడూ - డగ న ా - ప ం                      ploughshare is used. ేను దును టక
    నర ం ే . Everybody (lit. small and                       గ ప సుం .
    big) sleeps all night long. న ల ,                     చ [nāycal] n. dancer.
        దల ాతంత ద             ర.                       ా [nārāj] adj. displeased.
న ీ [nasīb] n. luck. See: త .                          - [nārī-] vt. to drill.
న 1 [nas] n. snuff.                                     ( ర ) [nārī (nārū)] n. leech.
న 2 [nas] adj. brown (the colour of snuff).             (      ) [nārī (mīn)] n. a kind of fish
  న -ప          [nas-panne] n. kind of small             that has a razor-like like back. ేప.
    brown toad.
న - [nah-] vt. to make wet.
  ం -మ - [nāndē-mā-] vi. to live. जीना.
    ే
  ం - [nānd-] vi. to get wet, become wet,
    to be soaked.
   - [nāk-] vt. to lick. चाटना. మ ర
      ియ         కంత. The cow is licking the
    calf. ఆవ దూడను క త ం .                                [nārēl] n. coconut. ना रयल.
   బ [nāgōbāl] n. a snake God                             బ      ాయ. ర        టస
    worshipped by Gonds; a temple of this               హన ంత గ                హం ే . On the
    God is in Keslapur which is situated at             'pora' festival day everyone breaks a
    about 30 kilometres from Utnoor. గ                  coconut at the Hanuman (temple).
        ేవ     ర.                                          ల ల పండ గ        న అందర


44                              Gondi - English – Hindi – Telugu
    అంజ య గ ల టం ాయ ట ర .                             - [nip-] vi. to rise, to stand up.
    This happens in the morning, whereas               ప     - [nipūs-] vc. 1) to raise, put
    the offering of food happens in the                standing, to make erect. उभारना. 2) to
    evening of the same day. See: ఖ బ.                 cause to stop (a moving vehicle).
        (మ ా) [nārēl (marrā)] n. coconut                 [nimme] pron. you (s.). ర , వ .
    tree. బ ( ెట ).                                           [nimmeṭ] pron. you (pl.).
                                                         [niy] n. oil. तेल. నూ .
                                                      ా -           [pāl-niy] See: ా .
                                                        గ [niy gaḍḍā] n. part of the honey-
                                                       comb where the honey is.
                                                    ర - [nirū-] vi. to burn, light. जलना.
                                                      ర - [nirūs-] vc. to burn, light. जलाना.
                                                       స         ె
                                                                 డ ాత          ర సం ే . In the
   [nār] n. village. गाँव. ామమ .                       morning we light fire in the fireplace.
    - ట (- ట ) [nār-nāṭē (-nāṭēn)]                        దున            ల అ ే ార .
   advl. from village to village.                    - [nil-] vi. to stand, to rise. खड़ा हो.
   ట [nāṭna] n. villager (nm.).                          ల ండ . ాం                కల     కర ం
   ట      [nāṭnōr] n. villager (m.).                         మం ే . The boys are standing
   మ న మ             ట . That man is our               beside their cycles. ిలల ౖకల పకన
   villager (of our village). ఆయన మ                      లబ ఉ ర .
   ఊ మ ి                                              ల - [nilūs-] vc. to put standing, to
                                                       stop.
                                                         [nivōd] n. food offering. ౖ ద మ .
                                                          ర        ట హన ంతన ా             ం ే .
                                                       On the 'pora' festival day they bring a
                                                       food offering to the Hanuman
                                                       (temple). ల ల పండ గ
                                                       అంజ య               ౖ ద మ చూప ర .
లం       [nāluṅg] num. four (nm.). चार.
                                                       This happens in the evening, whereas
      లగ.
                                                       the coconut breaking happens in the
           [nālvīr] pron. four (m.). चार.
                                                       morning of the same day.
    [nālli] n. ditch, trench. ग ढा.
 వ [nāva] pron. my, mine.          .
                                                     -మ - [nivṛē-mā-] vi. to be ready.
                                                       తయ న .
 వ [nāvkari] n. service. नौकर .
                                                        - - [nivṛī-kī-] vt. to make ready.
    ఉ ో గమ .
ం - [nind-] vi. to be full.                           - [nih-] n. to fill. भर. నల
                                                         హం ే . They are filling water at the
  - [nit-] vt. to be standing.
                                                       tap. ర నల దగర ళ
   త - [nitūs-] vc. to put standing.
                                                         ంప క ంట           ర.
    కట      అ       త సం ే . The bed,
                                                           [nīṛāl] adj. dark blue. नीला.
    having fallen over is put standing.
                                                       రంగ .
    మంచం ప ే ల ప ర .
                                                       [nīṛ] n. kind of deer or antelope.
     [ninnē] adj. yesterday. న .
                                                       [nīrē] adj. last year. గత సంవత రమ .


                                Gondi - English – Hindi – Telugu                               45
                                                                                                గ

     [nīr] n. ash. బ ద.                                  and lamps. ఎడ బం         రక      పమ
 వ [nīva] pron. your (sg.). तव. .                            రక ఆమ దమ నూ              ార .
ను ా      [nuksān] n. destruction. नाश.              ల ం (ల ల ం ) [nelēn̄j (lelēn̄j)] n. moon.
ను     [nurme] సూ         న.                             चाँद. చందుడ . న ా        ల ం ఉం ే
నుల [nulkā] n. webbing for bed. కట డ                     సుక         సంతం . At night the moon
     నుల ే స యం ే . They weave the                       and stars are seen. ా ప ట చందుడ
     webbing for/on the bed. మంచంను                      న తల క ి ా .
     నుల       అల ర .                                  (మ ా) [nellī (marrā)] n. kind of tree.
నుల [nulpē] adv. during the evening, after               पेड़. ఉ ి ( ెట ). emblic myrobalan,
     the sun has set. ాయంతం.                             phyllanthus emblica.
నుల [nullē] n. mosquito. ోమ.                                [nehālī] n. meal - breakfast, lunch or
నూం [nūṅg] n. sesame. నువ ల .                            dinner.            ి      . Having eaten
     sesamum indicum.                                    he went out. అల రమ ే ి
నూ [nūṛī] n. the powder that is produced                         డ.
     by woodworms in wood or weevils in                  [nehrī] n. eating. స            ? Have
     food. బ ంతప ర గ .                                   you had breakfast? (lit. Is your
నూ [nūr] num. hundred. వంద.                              morning eating done?) దున
నూ [nūl] n. thread. దరమ .                                అల రమ ే ా ా. See:                  .
నూ ి [nūsi] n. insect rust on plants, weevil.        ం - [nēṅg-] vi. to enter. घुसना. చు ట.
     నూ ి.                                             ం        [neṇgnekē] n. inauguration.
 ం [neṁ] adv. straight. सीधा. జనమ గ.                 ం [nēṇḍ] adv. today. आज. ఇ ా ల.
    - [neṭk-] vt. to cut down (a tree, or            ం - [nēṇḍ-] vi. to take root.
     grass), split (wood).                            - [nēk-] vi. to sound.
 త      [nettūr] n. blood. ख़ून. రకమ .                  క - [nēkūs-] vc. to play (musical
                      ु
       [ney] n. dog. क ा. క క .                          instrument ).
                                                          -     [nēk-neke] advl. at the time of
                                                         sound (O'clock).
                                                     ట [nēṭi] clitic. used after the name of a
                                                         day.
                                                        - [nēsk-] vi. to breathe, pant.
           ోం [ney noṛōn̄j] n. chameleon.                   [nēhār] advl. slowly. धीरे . ల ా.
                 ోం డ ె ల మందంత,                            ెహ ాస మంత,            ఉ . The tea is
          డూం రం మ యంత. The                              hot, drink it slowly. య             ా ఉం
      chameleon which is green exists in the                  ల ా గ.
      forest, it changes into seven colours.           - [nēh-] vt. to put in.
      ఊ ిర        అడ ల ఉంట ం ఏడ రంగ ల                గ [nogga] n. part of the chassis of a
      మ ర సుం .                                          bullock cart (main length-wise piece of
     ం [nerōṇḍā] n. castor plant.                        wood; two are required for each cart).
       ాసూ ాట,             ాట     ం న                       ాసుడ , ెక ం - రం              ాం
        ెండం ే . Oil is extracted from the               మందంతం . Bullock carts and small
      castor plant (beans) for bullock carts             carts have two length-wise pieces of



46                               Gondi - English – Hindi – Telugu
      -                                                                                            ప

       wood (each) [for the chassis]. ఎడ                         -    ా      [novrī-novrāl] n. bride and
       బం , ండ డ ాట కటల ఉంట                   .                  groom, the wedding couple.
       - [noṛk-] vi. to crawl (on stomach).              వ          [novvad] num. ninety. न बे.
       रगना.                                                 ా         [novvānov] num. ninety-nine.
     - [nor-] vt. to wash (not used for                          िन यानवे.
       washing clothes). కడ గ ట.                         -       [nō-] vi. to hurt.
      ం [nōvōṅg] n. kind of agricultural                 ం        [nōntā] n. pain.      ి .
       ceremony (pl.). స         కటమ                         -   [nōṭ-] vt. to make rope by twisting,
       ఉం              మ ి        ం ం ే . All                    entwine. బ      త     ే టం ే . Hemp is
       the members of the clan (family, saga)                    used to make (twist) rope. జనుమల
       gather together to perform the *                            డ అల ర .
       ceremony. ఒ క ట ం క లందర క ి                          ే   [nōḍē] n. rope. र सी. డ .
         త నుసుల పండ గ ే ి ంట ర .
       [nov] num. nine.            .
     ా [novrāl] n. bridegroom. द ू हा. వరడ ,
         ం డ క . ఇఙ మ ం అ వ
            ా ఇం ే . The man getting married
       is called the bridegroom. ఇప డ
       అ      అబ             ం     డ క అంట ర .
           [novrī] n. bride. दलहन. వధువ ,
                               ु
         ం క త ర . ఇఙ మ ం ఆ
       ఇం ే . The woman getting married is                   - [nōr-] vt. to grind. पीसना. ఇసుట.
       called the bride. ఇప డ          అ                     ా [nōskā] n. yam.
       అమ             ం క త ర అంట ర .


                                                   ప

పంగ        [paṅgad] n. feast.                          పం ే హత [pan̄cē hattar] num. seventy-
పం            [pan̄cānov] num. ninety-five.                five. पचह र.
         पचानवे.                                       పం - [pan̄j-] vi. to be replete, satisfied,
పం       వ [pan̄cāvan] num. fifty-five.                    filled, full up.
         पचपन.                                         పం             [panḍi miccō] See:         .
పం         [pan̄cīs] num. twenty-five. प चीस.          పం - [paṇḍ-] vi. to ripen.
పం     ేఅ        [pan̄cē ansī] num. eighty-five.         పం [paṇḍi] n. ripe fruit.
         पचासी.                                          పంట [paṇṭā] n. crop, harvest.
పం     ే         [pan̄cē cālīs] num. forty-five.       పం [pandrā] num. fifteen. पं ह. ప ను.
         पतालीस.                                       ప ా - - [pakkā-kī-] vt. to decide, settle.
పం    ే ా [pan̄cē sāṭ] num. sixty-five.                ప [pakkī] n. bamboo strip. దుర బద.
         पसठ.                                                తగ ాస            ప ం ాం ే .
                                                           Bamboo strips are fastened


                                    Gondi - English – Hindi – Telugu                                   47
ప -                                                                                        ప

    (horizontally) on the beams of a house              ఆప ీం ే . Cowherds in order to eat
    (usually for attaching tiles). ఇంటల                 chapatis (bread) stop their cows in a
      ా ాల ౖ బదల ట ర .                                  barren area. ఆవ లను ా ార
ప - [pagrī-kī] vt. to spread out on the                 అన మ నుటక ఆవ లను                  న
               ै
    ground. फलना. జ న ం నూ ిం ఆ ె                         ాంతమ ల ల ప ర .
    బ                ే ప ం ే . When weevils         ప [paṛī] n. ladle.
    come in the millet it is spread out on          ప [paṛī] n. point in a game.
    the ground in the sun. జ న లల                   ప య [paṛīyā] n. comb (large, double-
    పరగల అ                 ే ఎండ బట ర .                 sided, used by ladies). దు న.
  ప -మ [pagrī-mā] vi. to be spread.                 ప ె      [paṛemēn] adjl. quarter. ఉం
పజ ( జ) [pajja (pejje)] adv-ppn. behind,                  ా      లం ట ం          ె ఉం ట
                       े
    after, since. क पीछे . నుక.                         ప ె      ఇం ే . If we break bread into
పట ా [paṭākā] n. firework. ఔట .                         four pieces, we call one of the pieces a
పట     [paṭāṛi] n. the Pardhan caste,                   quarter. ఒక టను ల గ మ క ల
    hereditary musician of Gonds. ప                       ే ఒక మ క ను ావ అంట ర .
    (క లం ర ). మ              గ పట       ం          పడ [paḍḍa] n. cow calf, heifer. ఆడ దూడ.
    ఉహ ం . During weddings the * play               ప ం [paṛsāṇg] n. cold (to have a cold).
    (blow) the 'phepre' (woodwind)                  పతం [patang] n. kite (that children fly).
    instruments. ం ల ప               ార                 पतंग. ా పటం.
    స             ా       ార . See: ాట.             ప [pattī] n. blade.
ప - [paṭ-] vi. to lie down, sleep.                  ప       [patpār] n. upbringing. पालन–पोषण.
పట [paṭkā] n. turban with a 'train' of                     ంపకం.      బ -బ బ         ల ,అ ే
    cloth at the back, worn only be men.                ల ి             ప       ం ం. He is an
    ర మ ల . See: ా ట .                                  orphan (parents are not there), so we
పట [paṭṭā] n. belt. पेट . దట. ాడ ాం                     brought him up. ఆయనక అమ
    ఆం             ి పట రం ే . School boys                  న ల ల ర అందుక         మ అత
    having tucked in their shirts wear a                   ంచుత      మ.
    belt. బ      ిలల క            పల    ి బల        పతం [patran] క ల .
      సుక ంట ర .                                    ప [patlō] adj. thin (used for flat things).
పట [paṭṭi] n. area, region. भाग.                    ప [paddi] n. pig. सुअर. పం .
పట ట [paṭpaṭi] ట ౖ .                                పదూ [paddūr] n. end portion of a dhoti.
ప      [paṛānā] adj. old. पुराना. ాత .              ప    1 [padnā] n. sharpness.
  ప        [paṛānōr] n. old man. पुराना.            ప    2 [padnā] adj. wet soil, almost
ప ం [paṛiṅg] clitic. entirely (occurs only              muddy.
    after the word ‘narka' night). बलकल.    ु       ప        [pannās] num. fifty. पचास. య .    ౖ
ప     [paṛid] n. wilderness, barren area.           ప     [panne] n. muscle. కండరమ . ాం
     बयाबान. మర ,              ేలం మ ం , అ              క             మ డ ీ ిప          హం ే .
    జ గత ప               ఇం ే . Where there are         When boys play they flex their arms to
    no trees and bushes, that place is called           show off their muscles. ిలల ఆటల డ
    a wilderness. ెట , ేమ ఉండ ఆ                              మ ందు ే       మ       కండల
    సలమ ను ప              అంట ర . ా                     చూప ర .
      ా ం         ప నగ మ రం                         ప     [panne] See:       .


48                                Gondi - English – Hindi – Telugu
ప ా    (త ా )                                                                               ా   ద

ప ా (త ా ) [parāḍ (tarās)] n. kind of                          ందం ే . Having tied a turban, the
     snake with spots on its body.                        'dandari' dancers dance. పట కట
ప ా [parāt] n. plate (large). ప ా నగ                      దం       ఎగ ర ర . See: పట .
     బ           ిం    ిస ంతం . Ladies knead          ా        [pāṅuṛ] n. cloth. कपड़ा. బటల .
     flour on a large plate. ప మ ల                    ా     [pācvī] n. naming ceremony. ప ర డ .
     ఆడ ార ిం             ిసుక ర .                    ాట1 [pāṭa] n. song, tune. गाना. ాట.
ప - [parī-] vi. to fly. उड़ना. ఎ ం .                         ాం - ం ాట ా                మం ే The
ప ం [parēṇḍā] adj. year before last.                      children are singing a song.
ప - [par-] vi. to be able.                                అబ        ల , అమ         ల ాట
ప ా        [parkāṛā] n. track, marks, line.                 ాడ చు ర . See: పట .
ప 1 [pal] n. tooth, tusk, fang. दाँत. దం ల .          ాట2 [pāṭa] n. small beam. See: ా ా.
  ప          ా - - [palknē kātrī-kī-] to bite         ాటబం [pātabandā] ా నం ేయ బండ.
     off with the teeth. క ిం       ట ీ ి నూ          ాట [pāṭi] n. board, plank, slate. पटरा. ెక ,
     దు ప            ా - ం . The tailor                   పలక.
     bites off the thread with his teeth.             ాట ం           [pāṭūṁ pōri] n. young of a
     బటల క ట ద            రమ ను పళ                        goat or a sheep (f.). క ిల.
        ెంప డ .                                       ా [pāt] n. second marriage. ాట (2వ
ప 2 [pal] n. dawn. भात.                                       ం ).
  ప           - [pal vīy-] vi. to dawn.               ాట [pāṭlāl] n. headman of village. ామ
పల [pallā] n. plain, meadow, cleaned-up                     ద మ ి. ట                    ాట
     place. खा. టగ.                                       మందం . In each village there is one
ప - - [pasī-kī-] vt. to deceive. भरमाना.
   ీ                                                      headman. ఊ ఒక క పట ఉంట ర .
          సం ేయ ట.                                      ాట [pāṭlē] n. headman's wife.
ప         [pastīs] num. thirty-five. पतीस.            ా 1 [pāṛī] n. obstruction (dam), used to
పస ర [paspara] n. the scraps of rice left                 trap fish.
     over after eating. అంట .                         ా 2 [pāṛī] n. clan, surname. ఇంట ర .
ప     ా (ట        ా) [pahārā (ṭahārā)] n.               ా         [pāṛītōr] n. fellow clan member
     finger board of musical instrument.                  (m.).
ప ల [pahīlē] adv-ppn. first, at first,                  ా         [pāṛītā] n. fellow clan member
     earlier, before.       దల . See:       ో .           (f.).
ప [pahje] adj. is necessary, needed.                  ా -ఆ- [pāḍ-ā-] vi. to be spoilt.
     ज़ र.                                                   ె        ం .
పహ [pahna] adj. 1) wet. ప            . 2) raw,        ా [pātī] n. row of bulls for threshing
     green, tender.                                       paddy.
 ా- [pā-] vt. to beat, strike. पीटना. ట .             ాత        [pātūr] adj. thin, dilute, watery,
 ాంజ [pān̄jōl] n. anklet (chain). అం .       ె            weak, adulterated, impure.
 ాంత [pānta] n. large pot for heating bath            ా     బ [pān gōbē] See: బ.
     water. ళ         ా ం ేక ండ.                      ా ఘ [pānghāt] ళ వ .
 ా (మ ా) [pākṛi (marrā)] n. fig tree. पेड़.            ా 1 [pāpē] n. uvula. అ హ .
 ా ట [pāgōṭā] n. turban with a 'train' of             ా 2 [pāpē] See: సు ా .
     cloth at the back, worn only be men.             ా [pāp] ాపమ .
     ర మ ల . ా ట (పట ) ొ                డం            ా ద [pāyda] n. profit, use.


                                  Gondi - English – Hindi – Telugu                              49
 ా                                                                                                ి
                                                                                                  ం

     ా      ద      - [pāyda yēt-] vt. to make          ాల [pāle] n. stick which is attached to the
         use of.                                           plough in order to hold it at a higher
     ా      ద ే అ - [pāydatē ar-] vi. to be                level. గ అను               ఉం ే కట.
     useful.                                           ా [pāl] n. milk. दध. ాల .
                                                                               ू              ె, డ
 ా      [pāyrī] n. step. पग.                               బ న ా ఉంట . Mothers feed milk
 ా      [pāyli] n. measure for measuring                   to their babies. అమ            , అబ
     grain. మ క.                                           త ాల            గ ర.
 ారండ [pārandu] num. ప ండ .                               ా -           [pāl-niy] n. ghee.      .
 ా ా1 [pārā] n. aerial root of a banyan tree.          ా             [pāl gomtri] n. cow's urine. ఆవ
 ా ా2 [pārā] vt. to bless (as in marriage).                మ తమ .
 ా ం -బ ం [pāriṅg-boḍḍiṅg] n.                          ా     [pālkī] n. palanquin (a covered chair
     amount (clothes, etc ) given to the                   or bed carried on two poles by
     bride's father by the bridegroom.                     bearers).
 ా 1 [pārī] n. dowry. दहे ज़. య ంక డ .                  ా -మ - [pāvē-mā-] vi. to be got, be
 ా 2 [pārī] n. son's father-in-law, daughter's             obtained.
     father-in-law.                                    ాస [pāsa] n. loop of snare, trap, noose.
                                                       ా                                ं
                                                                  [pāsōṛī] n. blanket. कबल. ీ     ాల ం
                                                             ా        మ       నర ం ే . In winter we
                                                           sleep having covered ourselves with a
                                                           blanket. చ ాలం ం ా క ి
                                                           పడ క ంట ర .
                                                       ా [pās] n. blade of agricultural
                                                           implement. పల గ .
                                                       ా - [pāsk-] vt. to dislike. ాం
                                                             ా         . The boy dislikes the girl.
 ా       ా ( ిట) [pārēvā (piṭṭē)] n. rock
                                                           అబ           అమ          అ షప డ .
    pigeon, homing pigeon. कबूतर.
                                                       ా ీ [pāsrī] n. weighing stone. See:         .
      ావ రమ . న          ా వం         ం ే .
                                                       ింజ [pin̄jrā] n. cage. పంజరమ . ా
    In the villages pigeons are raised.
                                                              ింజ            మందంత. The parrot lives
    ఊర ళ ల ావ ాలను ంచు ర .
                                                           inside a cage. ల క పంజరంల
 ా ా [pāryāk] n. the assembly in which
                                                           ఉంట ం .
    the members of the bride's party and
                                                        ిం [piṇḍi] n. flour. आटा. ిం . జ న
    the bridegroom's party sit together
                                                             ిం తం ా ం త ఙంతం . They make
    during marriage. య ంక ాల .
                                                           'roti' (bread) from 'jowar' flour. జ న
 ా ా [pāryāṛ] n. son's or daughter's
                                                               ిం       టల ే ార .
    mother-in-law. య ంక ఆ .
 ాల [pālaki] num. ల .
 ాల [pālā] n. tender leaf. ఆక .
 ాల - - [pālān-kī-] vt. to waken.
 ాల ం (మ ా) [pālūṇḍī (marrā)] n. ray
    tree. पेड़. ల డ ( ట ).
                       ె




50                                 Gondi - English – Hindi – Telugu
ి
ట                                                                                                                      ి      -

                                                                                      (జన త ) ియ ం - ా ఇం ే . All
                                                                                      the small and big animals of the
                                                                                      village are (collectively) called cattle.
                                                                                      ఊ ల           న ద జంత వ ల,
                                                                                         ెగదూడల అంట ర .
                                                                  ి ా [pirādi] n. complaint. िशकायत.
                                                                   ిర త [piruta]                           ం .
                                                          ి [pir] n. rain. बा रश. వరమ , ాన.
                                                                                  ి - ాల ం [pir-gāluṁ] n. the rainy
                                                                                      season, monsoon. వర ాలమ . ఆ ా
                                                                                      త ా               ి - ాల ం ఇం ే . The time
ిట [piṭṭē] n. bird. प ी. ప .                                                          from July to November is called the
    ిట-ప ా               [piṭṭē-purāṛ] n. the birds                                   rainy season. ఆ ా నుం ా మ సం
             (generic term meaning all the birds).                                    వరక వర ాలం అంట ర .
             చుడూ డగ స                ిట    ిట- ప ా                                ి -           [pir-yēr] n. rainwater.
             ఇం ే . Together (collectively), the           ి - [pir-] vi. to have gone out (a fire is
             small and big birds are called *. న                                      extinguished, or seeds sprouted).
               ద ిటను ిట గ వ అంట ర .                                                  ఆ            ం .
  ి - [piṛi-] vi. to be boiling hot.                                ి [pirnē] adv. three days from now.
ి - [piṛ-] vi. to pop (grain).                                       ి                           ి
                                                                                              ( ట) [pirpīhō (piṭṭē)] n. koyal
          ిడూ - [piṛūs-] vc. to dry, parch (grain).                                   (kind of bird).       ల.
             सूखना. పం            ట ల ం ిడ సం ే .                      ిల [pillā] n. young of animal. ిల.
             On the 'panchami' festival day                             ి ా [pivṛāl] adj. light blue. पीला. .
             (various) grains/lentils are parched           ిసం [pisaṇg] n. madness. ి తనమ .
             (fried without oil). పంచ                                        ి ా               [pissāl] n. mad person (m.).
               ా ల ల ే ార .                                                               ి     ాడ , ి డ . వదూ          మన
   ి           [piṛkā] n. tile. ంకటల .                                                  ి ా ఇం ే . A person who goes on
 ి - [piṛc-] vi. to grow grey (haired). ెల                                            talking (to himself) is called a mad
               ంట కల .                                                                person. బ ా ా ా               ి డ
     ి [piṛp] n. bamboo matting. తడక.                                                 అంట ర .
      ిత         [pittuṛ] adj. brass. पीतल. ఇత .                              ి             [pissē] n. mad person (f.).
       ియ         [piyāl] adj. by day. పగల .                 ి - [pis-] vi. to be saved, spared, be alive,
           ియ -            [piyāl-pōṛd] advl. all day                                 survive. बचना.
             long. పగలంత. ఖ ాం య                                                    ిసూ - [pisūs-] vc. to save. बचा.
               ియ -           ాం ం ే . Those who                            ి ా                [pismāṛ] n. salvation, saving.
             work in the fields work all day long.                                    मु .
             వ వ ాయ పనుల ే ార నమంత                            ి                         [pistā] బ ం .
             ప      ే ార .                                               ిస - [piska-] vt. knead, squeeze. ిం
        ియ [piyya] n. calf of cow. ల గ, దూడ.                                          కల ట.
            ియ ం - ా         [piyāṅg-kālk] n. cattle            ి - [pih-] vt. to extinguish, (to cover?).
             (pl.). ఆవ ల , బ ల , కల . ట ం                        ి - [pihk-] vi. to break wind, to fart.
             స చుడూ డగ                 ోర క                                     ి            [pihkā] n. fart.


                                      Gondi - English – Hindi – Telugu                                                      51
 ీ
 -                                                                                                              ప ా

    ీ-                   [pī-] vt. to hold, seize. पकड़ना. పట .             పట            [puṭvāl] n. birth. ज म.
     ీం                  [pīṅg] n. human excrement.                           జ ంచుట.
      ీం                 (మ ా) [pīn̄j (marrā)] n. kind of tree.            ప ట - [puṭūs-] vc. to get, acquire,
       ీ                 [pīcī] n. oil cake. అంబ త                            procure, search and find. पाना.
                             ెం ె ీ          ియంత. After extracting           సం ా ంచుట, ఆ ంచుట.
                         oil from rosella, an oil cake comes out.      ప      [puṛī] n. insect, worm. क ड़ा. ప ర గ .
                         అంబ           క నూ             ీచు            ప     - [puṛī-] vi. to proliferate, infest
                           లత ం .                                             (insects in fruit, or wound on an
    ీ                - [pīṛī-] vt. to screw.                                  animal). ి ాల ం మ రం ప               ె
    ీ                    [pīni] n. cold. ज़ुकाम. చ .                           ప       ఆంతం . During the rainy season
                      ీ - ాల ం [pīni-gāluṁ] n. the cold                       worms (maggots) infest a wound on
                         season, winter. చ ాలమ .                              cows. వర ాలం జంత వ లక ప ండ
                ీ    ా [pīpā] n. square-shaped cooking oil tin.               అ        ే ప ర గ ల పడ            .
                         డబ .                                          ప   డూ         [puṛpūl] n. urad dhal (kind of
        ీ                [pīri] n. straw, fodder, hay. ీ మ రం                 lentil). నుమ ల .
                              ంద     ాట ాం ీంత. The straw is           ప      [puttī] n. anthill. ామ          ట. ప   గ
                         giving to the cows and bullocks. వ                   గ డం           ి హ మందంత. White ants
                         గ ఎడక య టక ప వసుం .                                  having made a nest live in an anthill.
                       ీ క ప [pīrikuppa] n. haystack. వ గడ.                   ప టలల ెదల ఉంట                 .
    ీ                    [pīr] n. pregnant stomach, (womb?).           ప          [punāk] n. full moon. ప మ.
                         గర మ .                                        ప      [pun] n. sore, boil, wound. ప ండ .
            ీ       - [pīr-] vt. to squeeze out. िनचोड़ना.              ప     - [pun-] vt. to solve a riddle.
                           య డమ .                                               ెప డమ .
                      ా         ీ - [pāl pīr-] vt. to milk. दहना.
                                                             ु         ప   ర [purav] ా మ .
                           ాల య డమ . బ                      త ా        ప            ి
                                                                            ా ( ట) [purāṛ (piṭṭē)] n. bronze-
                           ీ       మంత. The lady is milking the               winged dove.
                         buffalo. అక బ ాల సుం .                            ప ా - ే ( ిట) [purāṛ-dēgō (piṭṭē)] n.
                ీ   - [pīr-] vt. to wring (clothes).                          pigeon hawk.
ప                   ం - [pund-] vt. to know, guess. जानना.             ప   ర       ా [purun sārī] n. kind of
ప                     - - [pukī-kī-] vi. to fire (gun).                       sweetmeat. బ , ల .
ప                              [pukoṭ] adj. free. ప క మ .              ప    -మ - [purē-mā-] vi. to suffice. ఇ
ప                   ఙం న                 [puṅākna hār] ప లదండ.                  ాట ఇ           మం     ప - మ య ?.
ప                   ఙ [puṅār] n. flower. फूल. ప వ ల .                         Will this much food be sufficient for
                               ం తలద             పఙ       ొసంతం .             this many people?. ఇంత అన మ ఇంత
                         Girls put a flower in the plait on their             మం స త ం ?
                         head. ఆడ ిలల జడలల ప ల                         ప    ా [purkā] n. kind of gourd used for
                           ట ర.                                               making dishes, spoons, bottles,
ప                   ఙ            బ [puṅār gōbē] See: బ.                       musical instruments. ర ాయ. ల త
ప                   జ [pujāri] n. Kolam man. ల (జ                             జమ           ేప ా ే         ఉం . In olden
                           ర ).                                               times (long ago) they used to drink
ప                       - [puṭ-] vi. to be gotten, born, found,               from a 'purka'. ప ర ప ాలంల
                         discovered.


52                                                   Gondi - English – Hindi – Telugu
ప ా

           ేదుబ ా తయ ర ే ిన                    ర         ం            [peṇḍyā] n. bundle of grass (tied
               ార .                                               together). गठर .
ప    ా [purkā] ర ాయ.                                     ం       ో [pendō] n. riddle. డ ప కథ. న ా
ప          [purki] n. louse (lice). ప ం                           త      గఉ        ం ోం ాటం ే . (ఉ :
             నం తల గ జ ద మందంతం . Girls'                          ఆ మర ం బ ? ాప). At night having
         heads have a lot of lice. ల ఆడ ిలల                       sat by the fire they say (lit. throw)
         తలల ఎక వగ ఉంట              .                             riddles. (e.g. What is behind the leaf?
ప    ా [purtā] adjl. sufficient, enough,                          Brinjal). ా ప ట గళ మ ందర
         adequate. काफ़ . ప ా ఇ ా. Keep                            క        , ా తల , డ ప కథల
         enough for me. मेरे िलये रखो. వంత                          ెప ర .
         ఉంచు.                                                   ం ో ప ం - [peṇdō pund-] vi. to guess a
ప   స [pustak] n. book. कताब. ప సకం.                              riddle.
ప        [puste] n. pendant of necklace. మంగల            ట        [peṭṭī] n. stomach. కడ ప .
         సూతం.                                               ే    [peṛē] n. seed, stone of fruit (other
ప       -1 [puh-] 1) vt. to harness. 2)                           than mango). ంజ. ాప               ే ా
         — vi. to be troubled, face difficulty.                   ఉర ం ే . Cotton seed is planted in the
ప        -2 [puh-] vt. to wet. िभगोना.                            field. ప ంజల ేనుల              ట ర.
ప   జ [pūja] n. worship. आराधना. ప జ.                             See: ట       .
ప       ే [pūḍē] n. vagina. ప క .                            ే    [pettē] n. ant. మ.       ెం ాక
ప     - [pūṛ-] 1) vt. drive. నడ ప . ఇ ల న                         ఆంతం . Ants come in the sugar.
         ప ే మంతం . They are riding the                              మల చ రల అవ                .
         moped. ర ల న నడ ప త                 ర . 2)
         — vt. to chase.
ప          [pūnā] adj. new (nm.). नया. త.
    ప           [pūnōr] adj. new (m.). नया.
ప          [pūrī] n. part of the honey-comb
         where the honey is. ే తట .
ప          [pūro] adjl. all, the whole. ప .
    ప - - [pūro-kī-] vt. to complete,
         finish. ప గ.
ప     - [pūr-] vi. to get wet, be wet.                          [pennē] n. frog. मढक. కప .
         తడ చుట.                                              - [pey-] vi. to be split.
ప     ి
      - - [pūsi-kī-] vt. to question, ask.                    య - [peyūs-] vc. to split. కటం
         ప చయం ెయ ట. ర ఆ ీ                 ె                  త        ా    ద ాట య సం ే . They
                ప ి- ే . The guest having                     split wood in order to burn wood at the
         gone was received well (lit. asked                   fire. కటలను మండ టక            ల
         good questions) . చుట                ే ల               ట ర.
         మ ా ద ే ార .                                           ా [peysā] n. money. पैसा. ర ాల .
ప         (-మ         ) [pūs (-mahinā)] n. month             ాబ      [perā bokkī] n. honeycomb of
         10 of the Gond year (December-                       large bees. ద ేన. See: బ ా .
         January). ప ష ం.                                    ం ే [perēṇḍē] See: ప ం .
                                                              [perēk] n. rice (pl.). चावल. య మ .


                                     Gondi - English – Hindi – Telugu                                  53
     -

      - [per-] vt. pick up.                                   [poṭ] n. skin of fruit, fish, husk. ట .
      ా [persā] adj. big (nm.), older woman.                      పం     ం                ం ే . Having
         बड़ा.   ద .                                           eaten a banana they throw away the
            [persōr] adj. older man, big, fat,                peel. అరట పండ             క ా ార .
       important (m.). बड़ा. ద ార .                        ట [poṭṭi] See: ట ి .
       ా        [persā pēn] n. the big god; one            - [pot-] vi. to fan into flame, light,
       of the Gond gods, the big god.                         blaze, burn. మండ ట.
       ా బ ట [persā boṭṭā] n. thumb. अँगठा.   ू              త - [potūs-] vc. to light, burn. ాట
    ి
   - [pesi-] vi, vt. to go out, come out, bring               అట      ాట      ెడ ా త        త సం ే . In
       out, emerge, rise (sun). ఎలడం.                         order to cook food they light the fire at
          [peselk] n. moong dhal (kind of                     the fireplace. అన మ వండ టక
       lentil), green gram pulse (pl.). సల .                         ల అ ే ార .
 ం [pēṇḍā] n. anus. गुदा. గ ద.                            తంత [pottanta] మండ త ం .
 క        [pēkūr] n. children (pl.). క మ ర ల .            దూ [podūr] n. insides, entrails. గ .
      క - క          [pēkūr-vēkūr] n. many                   ం       దూ [pēnḍā podūr] n. bowels.
       children. క మ ర ల .                                    ఎరట గ .
 ట [pēṭi]             .                                     ేల [podēlā] n. small tree, bush, shrub.
         [pēḍāl] n. boy, son. बालक. డ క ,                       ర .
       బలడ.                                                - [pod-] vi. to go inside, enter.
         [pēḍi] n. girl. लड़क. క త ర , బ క.                ప        (మ ా) [poppay (marrā)] n.
       [pēn] n. god. ई वर. ేవ డ .                             papaya tree. पेड़. బ ా           ె
                                                                                            ( ట ).
        -గ      [pēn-gaṛā] n. holy place, place                ట [poppōṭā] n. bubble.
       where god is kept. ేవ సలమ .
   ి [pēpi] n. fathers elder brother, mother's
       elder sister's husband. ద న .




        [pēprē] n. kind of woodwind
        instrument. స         .
        [pēm] భ       ల న ం ఉంచు రంగం.
        [pēri] n. mother's elder sister, father's
        elder brother's wife. దమ .
       - [pēlk-] vi. to defecate. पाख़ाना. మర గ
          ొడ .
        [pēvṛē] n. step of a ladder.      ె న                   [poppōs] n. lungs.
        మధ నవ న ెక .                                      య       [poyūs] vt. to season (curry).
     ంట [poṇṭin] n. pen. కలమ .                              छ कना.      ంప య .
      ట- ంట [keṭṭē-poṇṭin] n. pencil (lit.                 డ     ట      [poroḍa mōṭār]
        stick pen).      ి .                                See: క      .
          [poknē] n. swollen area. ఉబ డమ .                   [porōl] n. name. नाम. ర .



54                                   Gondi - English – Hindi – Telugu
   (త ా )                                                                                     ా

   (త ా ) [porkē (tarās)] n. water-                    over flows. బ ల ర ం               ం
   snake.                                                 రత ం .
   (మ ా) [porkē (marrā)] n. kind of                చమ [pōcmma] See: అవ .
  tree. ప ( ెట ).                                      [pōṛ] n. boil, pustule.
  [porro] adv-ppn. on, upon. ౖన, ద.                   ట       (     -క ) [phoṭkuṛi (pōṛ-
    డ [porroḍāl] adv. from above. ౖ                    kuṛī)] 1) n. chicken pox. 2) insect bites.
  నుం .                                                [pōṛd] n. sun. सूरज. సూర డ .
ల ా (మ ా) [polēsā (marrā)] n. kind of                   - ి          [pōṛd-pesināl] n. daybreak,
  tree. पेड़.                                           sunrise. भोर.
 ా [povvā] n. flute. वंशी.                            (      ) [pōṛd (mīn)] n. kind of fish.
         [pohānyāl] See: ర .                           [pōtī] n. necklace of married woman.
హ            [pohūncār] n. a big meal                  मंगलसू ा. నలప సల మంగల సూతం.
  together before guests leave (last                           ా    ా         ొహం . The
  supper).                                             groom ties the marriage necklace
    [pohpī] n. big chisel.                             (mangal sutra) on the bride. వర డ
                                                       వధువ        డల మంగళ సూతం కట డ .
                                                    ే [pōtē] n. large bag.
                                                     ె [phōṛdrek] advl. afternoon. మ నం.
                                                   న [pōnaṛ] n. kind of pigeon that lives in
                                                       the forest. कबूतर. న       ిటం డ ె
                                                       మందంతం . Wild pigeons live in the
                                                       forest. గ వ రకప ప ల అ ల
                                                       ఉంట       .
                                                       -1 [pōy-] vi. to smoke (fire).
    [pohrā] n. bucket. बालट . బ       .               య [pōyā] n. smoke, fume. धुआ; धूआ.   ँ   ँ
ం -మ - [pōncē-mā-] vi. to reach.
  ే                                                       గ.
    ేరడమ .            స      ఇ స                       -2 [pōy-] vi. to flower. फूलना.
      ం ే- మ యన. You must all reach                    ప సుం . మర మ ా ాద               ాట
  here (tomorrow) morning. రందర                           యంత. The mango tree flowers in
  ఇక డ దు          ేర      ా . See:     -.             order to (bear) fruit. మ         ెట
ం [pōn̄j] See: - ం .                                     ాయల ాసుటక ప ల ప సుం .
ం - [pōṇḍ-] vt. to put on, wear, (draped            ా (-మ          ) [pōrā (-mahinā)] n.
  clothes such as dhoti). కట వడమ .                     month 5 of the Gond year (July-
  డం        స         ో ెం    ం                        August). ావణం.
       ందం ే . The 'dandari' dancers all            ా [pōrāṛ] n. mother in law, wife's
  put on their 'dhotis' and dance.                     mother, husband's mother. అతమ .
  దం ల అందర ోవత ల కట నృత ం                             బ       నబ               ా ఆం . My
     ే ార .                                            wife's mother is my mother in law.
 - [pōṅ-] vi. to flow, drown, wash away,                  ర త       క అత అవ త ం .
  overflow. बहना. క త               ం                  [pōri] n. young one of animal. డ ిల.
      ఙంత. Having been filled the well              ా [pōrkā] n. sapling, young tree. पेड़.



                              Gondi - English – Hindi – Telugu                                55
     సట   ర                                                                        బదూ - బదూ

     సట   ర[pōsaṭi pōral] n. orphan boy.                ీ
                                                        - - [pōsī-kī-] vt. to train up (a child),
      ఆ ద ిల ాడ .                                         raise (horses, etc.).
      సట   [pōsaṭi pōri] n. orphan girl.                 -మ - [pōhē-mā-] vi. to swim
      ఆ ద ఆడ ిల.                                          (animals).



                                               ఫ

ఫ [phaṛī] n. small spoon.                              - - [phēkī-kī-] vt. to throw. झ कना.
ఫ ే [phaṛē] n. hood of cobra.                             సడమ . ాం         ేండ       -  మం          .
ఫ ా    ం [pharāyīṅg] n. west. प      चम.                the boy is throwing the ball. అబ
    పడమర.                                               బం       సుర త         ర.
ఫ ా [pharrā] n. small drum.                           ట      [phoṭkuṛi] See:       .
 ా - - [phāki-kī-] vt. to divide, separate,            ా [phōkrāl] adv. hollow. खोखला.
    spread.                                               [phōṛyā] See: ప ర         ా .
   ా -మ - [phākē-mā-] vi. to be spread,                 [phōḍrī] n. calf (of leg).
    separated.


                                               బ

బంట [baṇṭi] adv. on what day? when. जब.               బ ే-మ - [baṛē-mā-] vi. to increase.
    ఎప డ .                                             बढ़ना.
బం [baṇḍā] n. rock, stone. च टान. బండ.             బ [baṛgā] n. medium thickness stick,
బం - - [band-kī-] vt. to close, finish.                rod. छड़ . See: బ ే.
  బం -ఆ- [band-ā-] vi. to close, finish.           బ ే [baḍḍē] See: బ . ే
బ ా [bakrā] See: బ క .                             బత [bata] pron. what?
బగ [baggā] adv. where? ఎక డ.                       బత [batal] pron. what? ఏ ట.
  బగ [baggan] advl. anywhere,                       బత       [batāy] advl. anything,
    somewhere. ఎక ై .                                 something. ఏ ో ఒకట.
  బగ - ల [baggan-selle] advl. nowhere.               బత - ల [batāy-selle] advl. nothing
బ ం [baccōṅg] pron. how many? ఎ .                      at all. ఏ ల దు.
బ      [baccōr] pron. how much? ఎంత.               బతం -ప ం [battaṅg-puttiṅg] pron.
బ ే [baclē] pron. how many? (nm.). ఎ .                 whatever, anything, this or that,.
బ      [bacvīr] pron. how many?(m.).               బ [batti] advers. but. पर.
    ఎందర .      బ         ాం మం ే ? How            బ     [battīs] num. thirty-two. ब ीस.
    many boys do you have? క ఎంత                   బదూ -బదూ [badūr-badūr] adjl.
    మం      ిలల       ర.                               blurred.      -          ల       ాం
బ - - [baṛī-kī-] vt. to increase. बढ़ना.                బదూ - బదూ సం . Boys at a
                                                       distance appear blurred to old men and


56                               Gondi - English – Hindi – Telugu
  ె
బ న                                                                                           బ

    women. మ స           ాళ క దూరం నుం             బ - - [bāgī-kī-] vt. to bend. मरोड़ना.
    క ిం ే బ ల డ మసక, మసక                                 పం ం        య       ాట ాం బ - ం .
    క ి ాడ .                                              In order to pluck fruit he bent the
బ ెన [badena] pron. whose? (nm.).                         branch. పండ ెంచ                మ ను
బ [bad] pron. which ,any, who (nm.).                      వంచు డ See: వర - .
  బ ే [baddē] pron. anybody (nm.)                  బ    య [bāgṛiyāl] adj. curved, bent,
    anything, somebody (nm.) something.                   slightly crooked. See: ా ా .
    ఎవ ఒకర .                                       బ      [bāj] n. side. ౖప .
  బ ే- ల [baddē-selle] pron. nobody                బ           [bātāl] pron. of what kind? (nm.).
    (nm.) nothing.                                 బ           [bātōr] pron. of what kind? (m.).
  బదం (బ రం ) [badraṅg (bad raṅg)]                 బ   ద [bādra] num.            .
    pron. which colour?                            బ      [bān] n. arrow. బ ణమ .
బ - - [badlē-kī-] vt. to change. बदलना.            బ      [bāpē] pron. with which?
  బ ే-మ - [badlē-mā-] vi. to change.               బ   బ [bābāl] n. father. पता. తం .
    बदलना. వ తయ బ నగ బ ే మ త.                      బ   బ (మ ా) [bābūr (marrā)] n. babul
    My bag got changed on the bus.                        tree. पेड़. దం ే ( ెట ).
    సం బసు ల మ                 న .                 బ   బ [bābō] n. father. पता. తం .
బ    (బౖ) [bay (bai)] adjl. much, many.            బ   బ (మ ా) [bābṛē (marrā)] n. kind of
    बहत.
       ु                                                  tree. पेड़.
బయ [bayḍā] See: బ ే.                               బ        [bāyi] n. elder sister. అక .
బ [bav] pron. which, who, what.                    బ       ల                                ं
                                                                    [bāylāl] n. eunuch. नपुसक.
బ     [baskē] adv. when? ఎప డ . బ                  బ             [bāykō] n. wife. प नी. ర .
      ా ?. When did you come?. ఎప డ                    బ          [bāyik] n. wives, ladies. అక ల .
    వ        ర.                                    బ   ర [bāra] num. twelve. बारह. ప ండ .
  బ        [baskēn] advl. anytime,                 బ      [bāri] advl. why? ఎందుక .
    sometimes.                                         బ       ె [bārittekē; bāri-ittekē] Variant:
  బ      - ల [baskēn-selle] advl. never.                  బ - ఇ ె . corr. because, (lit. 'if say
  బ -బ          [baskē-baskē] advl.                       why'). य क.
    sometimes. బ - బ మ               ట సూ ే        బ        [bārik] adj. thin (used for long
       ం      . I go sometimes in order to see            objects such as pipes, sticks, finger,
    my village. అప డప డ మ ఊర                              people, but not flat objects such as
    చూడ                ను.                                paper or cloth).
బసూ ా [bastūr vār] n. Thursday.                    బ        [bārcī] n. carving tool used primarily
    గ ర ారమ .                                             for on wood. బ           ే కట   ట వం
బహ [bahan] advl. how?                                       ెక ం ే . The legs of a bed are carved
  బహ . . . అహ . . . [bahan . . . ahan .                   with a *. బ శ మంచం ళ
    . .] as....so.….                                         ెక     ర.
బ               [bahitāḍyāl] adj. wild man,                    బ     [key bārcī] n. small tool for
    savage, thug, terror. जंगली.                          carving wood.
బ [bahri] adv-ppn. outside. के बाहर.                     ల బ         [nilo bārcī] n. large tool for
    బ ట.                                                  carving (digging out) wood which is
బ [bākī] n. debt, loan. कज़. అప . See: కర.                 swung while standing.


                                 Gondi - English – Hindi – Telugu                                 57
బ - ా-                                                                                         బ ం

బ - ా- [bār-vā-] vi. to flower. फूलना.                బ    [buknī] n. fine particles. ిం ( డ ).
బ వ [bāvan] num. fifty-two. बावन.                     బ ా [buggā] n. balloon, bulb.
బ   [bāvis] num. twenty-two. बाईस.                    బ   1 [bucci] n. fruit of maize.
బ ా [bāsāṭ] num. sixty-two. बासठ.                     బ   2 [bucci] n. little girl.
బ   -మ - [bāhkē-mā-] vi. to go wrong,                 బ జ [bujjēṛā] n. scarecrow. బదుర .
        be in vain.                                   బ డూ ం [buṛkūṁ] n. snail.
     ం ే [bindē] n. vessel. बरतन.                     బ   - [buṛk-] vi. to spring up, gush out.
                                                      బ [buḍḍi] n. clay pot, earthen vessel,
                                                              dish-shaped hollow. క ండ. బ ం
                                                              కమ         ం . A potter makes pots.
                                                              క ండల క మ           ే ాడ .
                                                      బ     -            (-మ         ) [buṛ-bhāvēy (-
                                                              mahinā)] n. month 3 of the Gond year
                                                              (May-June). మ ర రమ సం.
                                                      బ         [budlā] n. rear, or tail of bird.
                                                      బ            [budvār] n. Wednesday.
       ె   ాండ    [biccegāṇḍal] n. beggar (m.).               బ ధ ారమ .
       అడ క         ాడ .                              బ            ఙ [buy sēṅā] n. groundnut.
        ె ాం ే [biccegāṇḍē] n. beggar (f.).           బ           [buylī] n. hemp. బ       త      ే
         (మ ా) [bijjūrī (marrā)] n. lemon                       టం ే . With hemp they twist (make)
       tree. మ ( ెట ). citrus medica acida.                   rope. జనుమల          డ అల ర .
       See: ంబ (మ ా).                                 బ   ర క [buruka] n. small pieces of trash,
       [bitti] n. span.                                       rubbish, or waste. త క .
     బ    (మ ా) [bibūt (marrā)] n. ash tree.          బ     - [bur-] vt. to kiss, nuzzle. चूमना.
       पेड़.                                                   మ దు.
         [biyē] n. spouse's younger sister.           బ     ా      [burkāl] n. tiger. बाघ. ప .
       మరల .                                          బ     ా      [bursāl] adj. furry, covered with
       [bir] adj. tight.                                      hair.       (ఎ ) బ ా మందంత.
                                                              Bears are covered with hair.
                                                              ఎల గ బంట ంట కల ఉంట ం .
                                                      బ           [bursik] n. 1) harvest festival
                                                              (during which freshly harvested grain
                                                              is offered to the ancestors). 2) during
                                                              the 'divadi' festival a small pot of rice
     ల [billa] n. coin. िस   का.                              is prepared with a burning wick which
   [bī] attr. also, emphatic particle. भी.                    is placed at the door, and later fed to
   క డ.                                                       the animals.
   [bīḍā] n. inner room. कमरा. గ .                    బ   ల [bulla] n. hole (nest) in a tree used by a
   [bīḍī] n. cigar, 'bidi', local cigarette.                  wood-pecker or owl.
       ల.                                             బ    ం [būndā] n. collection, girls or ladies
 బ    [bībāṭ] n. young tiger. ర త ప .                         collect money from others in the
బ ా [bukkā] n. handful (of food). మ ద.                        village in a cloth.


58                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
బ                                                                                           బమ

బ         [būṛā] n. bread prepared with ghee.      బర       (మ ా) [berūlī (marrā)] n. the
బ         [būḍ] adv-ppn. under, underneath.             banyan tree. पेड़. ా ( ెట ). ficus
          ంద. టబ బ         ప స మంత. The                 bengalensis.
        book is under the table. బల ంద             బ [berrē] clitic. reportative.
        ప సకమ ఉన .                                 బ - [bers-] vi. to grow.
    బ -అ - [būḍ-ar-] vi. to fall down.             బ య            [behriyāl] adj. deaf (m.). बहरा.
బ      -ఆర - [būḍ-ārūs-] vt. to defeat.                   ె ట ాడ . See: ె ా .
        हराना.                                       బ       [behrī] adj. deaf (f.). बहरा.
బ      ా [būrā] n. feather. ఈక, మమ .                       ె ట ాల . See: ె ా .
బ         [būr] pron. who? which? (m.pl.).         బం - [bēṅg-] vi. to creep, crawl.
        ఎవర .                                      బం [bēnci] n. desk, table. मेज़. బల.
బ         [būs] బ ి .                              బ [bēke] adv. where? whither?
బ    ే [beḍḍē] n. bamboo stick. మ త బ ే              బం [bēnd] adv. where?, in which side?
        (బయ ) ఉ        ే   కం . The old man          బం          [bēṇdāl] adv. from where?
        is walking leaning on his stick.             బం -హ           [bēṇdā-hakkē] advl. from
        మ స ాడ కట సహయమ                                  all sides.
        నడ ార . See: బ .                           బ      [bēcāṛ] num. forty-two. बयालीस.
    త        -బ ే [tuttāri-beḍḍē] n. a spiked      బట-మ - [bēṭe-mā-] vi. to meet. िमलना.
        bamboo stick used for urging bullocks           కల సుట.
        forward.                                   బ బ ే [bēt beḍḍē] n. measuring stick
          -బ ే [dāpi-beḍḍē] n. a bamboo stick
          ి                                             made of bamboo.
        with a sharpened metal spike at one        బ [bēre] n. thin strip of bamboo used for
        end used to prod bullocks while                 tying things. బ ల .
        plowing, and a blunt blade-like            బ ం [boṁ] n. nipple. మ .
        instrument at the other end for            బ         [bokēnā] See:        .
        removing mud from the plough.              బ - [bok-] vi. to erupt, to irritate.
బ         [beyē] n. mother. माँ.                              ేత          దు బ క ంత. The oil of
                                                        the 'kohka' nut irritates the skin.
                                                                ంజ నూ అంట ే క ల వ ా .
                                                   బ క [bokka] n. bone. अ थ. బ క .
                                                   బ ా [bogṛā] n. high place.
                                                   బ [boṭ] n. red spot on forehead. బ ట .
                                                            ందు బ           ద బ         రం ే .
                                                        Hindu ladies and men wear a * (spot
    బ    -బ బ    [beyē-bābāl] n. mother                 on the forehead). ందువ ల ,
    and father, parents. బ - బ బ                        ప ర ష ల , ీల , బ ట ట క ంట ర .
    మ క జన ీ ే . Mother and father                 బ ట [boṭṭā] n. finger. उँ गली. ల .
    gave birth to me. అమ       న మక                బ ట [boṭṭē] n. kind of fish. मछली. ేప.
    జ          ర.                                  బ - [boṛs-] vt. to roast, fry. भूनना.
బ ా [berāl] n. honeycomb of large bees.               ే
                                                   బ ల [bodēlā] n. small wild gourd.
      ే పట . See: ా బ .                            బ మ [bomma] n. toy, doll. బ మ .



                                 Gondi - English – Hindi – Telugu                               59
బ ల                                                                                            ట

బ ల [bovla] n. platform for weddings.               బక         ి
                                                               ల [bōkūṛ pillā] n. male young of
     మ      గ     ,     ా ఉద ాట బ ల                     goat or sheep. క త ( ిల).
       ాటంతం . At a marriage, in order for          బ [bōṛī] adj. shaven-headed. బ గ ండ .
     the bride and groom to sit, (the ladies)                 ె    డన         అ బ       ం ే .
     put a platform. ం ల వధు, వర ల                      After small babies lose their umbilical
     క     వ          ె
                    గ ల      ార .                       cord, they have their heads shaven.
బ ం ా [bōṅgā] n. kind of wind instrument                అమ         , అబ       , బడ ఊ న
     that produces only one note for                    తర ాత ంట కల              ార .
     accompaniment. స          . పట ,                 బ         [bōṛkāl] adj. bald. బటతలగల.
           ట బ ం ా ఉహ ం ే . 'Pardhan'               బ న [bōna] pron. whose? (m.). ఎవ .
     and 'Thoytal' people play (blow) the *.        బమ       [bōmṛāl] n. Brahmin. బహ నుడ .
     ప     , ట, స           ా      ార .               బ    [bōmṛē] n. female Brahmin.
బ ం [bōntā] n. quilt. ీ ాల ం బ ం                    బ [bōr] pron. who, which (m.). ఎవర .
     మ చం ే . During the winter season                బ [bōrē] pron. anybody (m.),
     they cover (themselves) with a quilt.              somebody (m.). ఎవ ఒకర .
     చ ాలం బ ంతల కప క ంట ర .                          బ - ల [bōrē-selle] pron. nobody (m.).
                                                      బ . . . బ . . . [bōr . . . bōr . . .] pron.
                                                        the one... the other.
                                                    బ      [byānov] num. ninety-two. बानवे.
                                                    బ      [byānsī] num. eighty-two. बयासी.
                                                    బ హత [byāhattar] num. seventy-two.
                                                        बह र.



బక      [bōkuḍ] n. male goat. बकरा.
        క త .


                                                భ

భక   [bhaktal] n. medicine man who uses             భ ా    [bharṅāṛī] n. rib cage.
   traditional herbal (ayurvedic)
   medicines. ప జ . డగ            మ      ా ె
   భక             ం . When there is a
   major illness the medicine man makes
   it better. ద గమ వ ప జ మం గ
      ే ాడ .
భ స [bharōsa] adj. trustworthy. खरा.
   నమ కం.
                                                      ం ే [bhāṇḍē] n. gun. త ా .
 భ స         [bharōsatōr] n. trustworthy
                                                      ఙ [bhāṅī] n. hair parting.
   man.
                                                      ట [bhāṭō] n. older sister's husband.
                                                          బ వ.


60                               Gondi - English – Hindi – Telugu
                                                                                           మం

       [bhāṛī] n. a small grain.                       భ య         [bhūyārī] n. cave. खोह. గ హ.
         [bhāy] See: బ          (బౖ).                  భ            [bhūytāl] n. worker (m.).
        -        -ఆ- [bhāy-bhāy-ā-] vi. to                 క     ాడ .
       dawn.                                             భ        ే [bhūytē] n. worker (f.).
            (-మ         ) [bhāvēy (-mahinā)] n.        భ ల -మ - [bhūlē-mā-] vi. to forget. भूलना.
       month 2 of the Gond year (April-                    డగ        డ ె      స భ ల- మ           .
       May). ౖ ాఖమ .                                       Having gone to the big forest he forgot
  క ా           [bhikarvāṛāl] See:      ె ాండ .            the way. ద అడ ల                 వమ
   ా [bhivḍā] n. large basket.                                యడ.
  సూ - [bhisūṛk-] vi. to slip, slide.                   ం [bhēṇḍī] n. ladies-finger vegetable
       తడ        ే        ి              బ                 (okra). िभंड . బం      ాయ.
           సూడ ంతం . At the dam, while                   -    [bhēgī-bhēgī] See: య - య .
       catching fish, the fish slip (slide) a lot.           [bhēṛkī] n. wild sheep. ంక. డ
          ెర వ ల ేపల పటటప డ              ల ేపల             ( హడ )            ఇం ే . A wild (male)
       త ి ంచు క ంట          .                             sheep is called a *. అడ బఱ త ను
       [bhīṛā] See:       .                                      అంట ర .
  మ [bhīmāl] n. name of one of the                      బ [bhēbrē] n. tomato. టమ ట.
       Gond gods. మ ేవ డ . సట మ                            [bhēlī] n. jaggery, coarse brown sugar.
           మ         ద ప జ ం ే . In                        गूड. బలం. ఊ       ెం ేన      ం ే . They
       November-December they do                           make 'jaggery' from sugarcane. ఱుక  ె
       'Bheemal' god pooja. మ ర ర                          గడ నుం బలం           ార .
       మ సమందు                 ేవ ప జ ే ార .               [bhovrī] n. whirlpool. సు .
భ -మ - [bhudē-mā-] n. loss.
     ే                                                        [bhōḍāl] adj. yellow. पीला. కమ
       నష          ండ .                                             మందంత. Turmeric is yellow.
భ        [bhūtī] n. employment, work. नौकर .               పసుప పసుప పచ గ ఉంట ం .
       క .న             బ         మ న భ                 డూం [bhōḍūṁ] n. a bull dedicated to the
         ాం        దు       ట ం ే . In the                 temple to be worshipped.
       villages ladies and men in order to              య [bhōyāl] n. fisherman. मछआ.       ु
       work (be employed) go to other                           [bhōyē] n. fisherman's wife.
       villages. ఊళ ల ఆడ ార , గ ార                        ా [bhōrāḍī] n. evil spirit. దయ ం.
       క ప          రక       ఊ        ళ    ర.
భ మ           [bhūmkāl] See: ే ా .


                                                 మ

మం ా    [maṅgālī] n. barber. మంగల డ .                  మంగ              ా
                                                                    [maṇgūr vār] n. Tuesday.
   See: ం .                                               మంగళ ారమ .
మం (మ ా) [maṅgī (marrā)] n. kind of                    మం [maṅg] See: మర.
   tree. पेड़.                                          మంజ [man̄jē] adv. after. बाद. త ా త.
                                                       మం   [maṇḍā] n. shelter. పం .


                                     Gondi - English – Hindi – Telugu                           61
మంత                                                                                   మ ం

మంత [manta] vi. existential verb 'is', there            ీ ా ఇ . The medicine man
   is. ఉన .                                           prescribed me medicine for this illness.
మం     [mandā] n. herd, group of cattle or            ప జ          క ఈ గం మందు ఇసను అ
   sheep. మంద.       ం ా బ            ల               అ ర.
   మం ం          ం తరం ే . Shepherds               మను [mannu] v. to be. ఉండ .
   bring big herds (flocks) of sheep.              మ    [mannē] adv. day after tomorrow.
      ళ ార ఎక వ ఱ ల మందలను                            ఎల ం .
     ె ార .                                        మ న [maynal] n. man. आदमी. మ ి.
మందూ [mandūṛī] n. group. दल.                       మయ [mayjā] n. barber's razor, blade.
మం ే [mandē] n. pleasure. वनोद.                       మంగల న క .
 మం ే- ా- [mandē-vā-] vi. it is pleasing.          మయ - ం- [maydān-son-] vi. to go to
 మం ే- ీ- [mandē-pī-] vi. to take                     toilet (lit. 'field').
   pleasure.                                       మయ        - [mayyūs-] vt. 1) to spare, cause
మం - [mand-] vi. to be, live, stay,                   to remain. बचा. 2) to cause to win.
   continue.                                       మర ండ (త ా ) [marakoṇḍal (tarās)]
 మ          [manmāṛ] gerund. to stay.                 n. kind of snake that lives in trees.
                                 ु
మ - [mak-] vi. to hide. िछपना, छपना.                     ెడ గ ామ .
 మ - ీ- [makī-sī-] vt. to hide something.          మర [maraṭ] pron. we (excl.). మనమ .
      చుట.                                         మర ం - [maruṅg-] vt. to forget. भूलना.
మ ం [makkeṅg] n. maize. మక ల .                        మర డం. నన                 తం మర ం ి
మ - [mag-] vi. to be healed (wound).                    ా     . I came, having forgot the
మగ [maggūr] n. crocodile. मकर.                        money at home. ను డబ ల ఇంట
        స .                                           వద మ వ ను.
మ [mac] n. dew. ీ ాల ం నర బ                        మర ం [marūṁ] adv-ppn. behind. के पीछे .
   మ అరం . During the winter much                     పక క .          హ మర ం బత
   dew falls. చ ాలం ా ప ట ల                           మం . He is doing something back
   మంచు క ర సూం .                                     (behind) there. ఆయన క ించక ం
మ        [majbūt] adjl. strong. मज़बूत.                ఏం ేసు డ .
   గటగ.                                            మర బలం [marka bēlan] మ                  ాయ
మటం [maṭam] n. temple. मं दर. మం రం.                      క .
మ ం [maṛin] బం ార గ ండ .                           మ ా (మ ా) [markā (marrā)] n. mango
మ [maṛī] n. bead of a necklace. మణప స.                tree. पेड़. మ           ( ెట ).
మడూ- [maṛū-] vi. to be charred (for                మ (మ ా) [mard (marrā)] n. saj tree. पेड़.
   example food at the bottom of a                    మ ( ట ).  ె
   cooking vessel). మ ం .                          మ         [marnḍāṛ] n. father's sister's
మ ం (మ              ) [maṛkān̄j (maṛkās)]             daughter.
   n. kind of small fish (sg.). నల ేప.             మ డూ [marnḍū] n. male cross-cousin.
 మ            [maṛkāsk] n. kind of small           మ ం [marmīṅg] n. marriage ceremony.
   fish (pl.). నల ేపల .                                 ం ల . ాం ఆ                   ఆ డగ
మ [matī] advers. but. पर.                             ఆ ె మర ం ం ే . Boys and girls,
మ [mat] n. medicine, lotion, potion, drug.            having become big (matured), they get
   మందు. భక           ఇ     మ తమ


62                               Gondi - English – Hindi – Telugu
మర                                                                                        మ     -

   married. అబ         ా అమ           ా             మల        - [malūs-] vc. to return, bring
    ద ాళ అయ క                ే ార .                 back. लौटना.
మర [marra] n. insecticide, pesticide.            మ సుడ ం [malsuṛum] ప ర .
                                                 మల [mallā] See: మర.
                                                 మల (-జ ) [malvā (-jāṛi)] n. kind of
                                                    grass. घास.
                                                 మ మ-         [masēmā-pēn] n. one of the
                                                    Gond gods. ేవ డ .
                                                 మ య          [maskyāl] n. a man who tends
                                                    buffaloes. బ ల            ాడ .
                                                 మసర [mastaral] n. teacher. अ यापक.
                                                    ఆ ర డ . ల త జమ                ే ాడ హ
                                                    మసర ఇం . A long time ago school
                                                    teachers were called *. ప ర ప ాలం
                                                    యందు బ         ె ఆ ర డ మసర
                                                    అ      ార .
                                                 మ ా [masrāl] adj. 1) dirty. गंदा. మ ,
                                                    నల ా. 2) blackish. ం ెం నల ౖన.
                                                 మ        [mahinā] n. month. मह ना. ల.
  మర-డబ       [marra-ḍabbā] n. back-             మ      [mahīt] See: త .
   mounted pesticide pump.                       మహ (-మ           ) [maho (-mahinā)] n.
మ ా [marrā] n. tree. पेड़. ట .ె                      month 11 of the Gond year (January-
మ [marri] n. son. पु . క మ ర డ .                    February). మ ఘం.
 మ -ఇ          [marri-ivvīr] n. father and       మ - [mah-] vt. to finish.
   son (pl.).                                    మ     (మ ా) [mahkā (marrā)] n. Bengal
 మ - య [marri-miyāṛ] n. boys and                    quince, 'bel' tree. पेड़. మ డ ( ెట ).
   girls, sons and daughters (pl.).                 aegle marmelos.
మర [marla] advl. 1) again. फर. ఇంక,              మ - [mahk-] vt. to search for. త క .
   మ . 2) afterwards. बाद मे. త ా త.             మ ంజ -ప [mān̄jā-puṛī] n. glow worm.
                                                        నుగ ర ప ర గ . మ ంజ ప నర
                                                        డ ంత. Glow worms flash (spark) at
                                                    night. నుగ ర ప ర గ ా              ళల
                                                        ర సుం .
                                                 మ ం [māṇḍi] n. thigh, lap. जाँघ.
మ  [mars] n. axe. డ .                            మ ం - - [māṇḍi-kī-] vt. to arrange, tidy,
మలం (     ) [malan̄j (mīn)] n. kind of              set (trap). सँजोना.
   fish. मछली. ేప ర .                            మ ం [māndi] n. crowd of people, big
మల ద [maleda] n. ట మ క ల బలం.                       affair. పజల .
మ [mal] n. peacock. మ .                           చు మ ం [cukkē māndi] n. thought.
 మ -పట [mal-paṭṭā] n. peacock                       िचंता.
   feather belt.                                 మ    [māc] n. dirt on skin. ల.
మ - [mal-] vi. to return. लौटना. మల .            మ - [māc-] vt. to plaster, smear, daub.


                               Gondi - English – Hindi – Telugu                                 63
మట                                                                                           ం -

మ ట [māṭī] n. kind of edible root from the       మర       - [mārus-] vt. to tease, to pull faces.
   forest. గడ (దుంప).                               ఊ      క మ ర ీ మం ే . They
మట       [māṭyāl] n. whirlwind, tornado.            are teasing me. ార నను        ళన
   बायाँ.                                             ే
                                                      సు ర .
మ    [māḍī] n. house (with multiple              మ      [mārēl] n. wing. पंख. క .
   levels). मकान. బం ా.                          మ   [mār] n. blow, beating.
మ - [māṛk-] vi. to glance. झाँकना.               మ - [mār-] vi. to be finished. ख़ म होना.
మ ో [māṛsō] n. husband. पित. భర.                 మ      (-జ ) [mārvēlī (-jāṛi)] n. kind of
మ ెర [mātera] న ంల కసు .                            grass. घास.
మ త [mātral] n. old man. మ స ాడ .                మ ల ం (త ా ) [māluṇḍī (tarās)] n. two
 మ త [mātari] n. old woman.                         headed snake. ండ తలల ామ .
   మ సలమ .                                       మ   [māl] n. produce, cultivated goods,
మ    [mādgī] n. tanner (person who tans             wares. फसल.
   animal hides). మ గ. మ మ రం                    మల       [mālkāl] n. head of household,
     ా ె మ రన            ెండం . When                owner. యజమ .
   cows die, the tanner removes the skin         మ వ [māva] pron. our (sg.). మన .
   of the cow. మ గ జంత వ ల చ             ల        మ వం [māvang] pron. our (pl.). మన .
       ాడ .
మ    [mān] n. honour, respect. लाज.
   మ ా ద.
 మ -మ ా ద- - [mān-maryāda-kī-] vt.
   to honour.
 మ - ా త ం - [mān-pān tuṅg-] vt. to
   honour.
 మ -మ - [mānē-mā-] vi. to be
   respectful.
మ - [mān-] vi. to be made. बन गया. స
          -     మ ంత. Having walked and
                                                 మ    [māv] n. deer. దు ి . మ       డగ
                                                     డ ె మందంతం . Deer live in the big
   walked, a path was made. चलक-चलके     े
                                                    forest. దుప ల అడ ల ఉంట             .
   रा ता बन गया. వ న         ,న
   ఎర న .
                                                 మ సూ [māsūl] n. python. अजगर.
                                                      డ ల వ. మ సూ త ా జన త
మ మ [māmal] n. mother's brother,
                                                    ఆ       ిజ    ం . The python wraps
   father's sister's husband. మ మ.
                                                    around animals and having killed, it
మ య [māyā] n. kindness. उपकार.
                                                    eats. ండ ల వ జంత వ లను పట చం ి
   మ యమ .
                                                      ంట .
మ య [māyṭa] n. bangle, anklet (worn by
   married ladies). క యం.         ఆ ె
                                                 మ - [mās-] vi. to start a fire, get a fire
                                                    going.
         దగ మ య ర ీంతం . Having
   become a bride they (ladies) wear a
                                                  ం - [miṅg-] vt. to swallow. िनगलना.
                                                       ంగ ట.          ా ె     ం      ంగం ే .
   bangle on their arm (wrist).
                                                    Having got fever they swallow tablets.
   క త రక ే            క యల            ార .
                                                    జ రమ వ          ల సుక ంట ర .
మ య [māyyā] n. love. यार.


64                             Gondi - English – Hindi – Telugu
ం -

ం - [min̄j-] vi. to be covered over,               ర [miraṭ] pron. you. ర .
  buried, immersed.                                ర [mirūg] n. start of rainy season (in
ం - [miṇḍ-] vi. to sleep. सोना. పండ .                  June).
  ండూ - [miṇḍūs-] vc. to put to sleep.              - [mir-] vi. to splash.
  పండబట ట.                                         ర         [mirkūṭ] n. chilli (pounded into
ం [mindī] n. eyelash. కను ప .                          flakes). డ ారమ .
చు -మ చు            [miccuk-muccuk] adj.             - [mis-] vt. to bury. दफ़नाना. బ ంద
  flashing. ర సుట. ప న                ం                  ట ట. బ ఆ         ా ె ొ ొ ా
     చు - మ చు ఆయ                  లౖ                     సం ే . If anyone dies, a hole is dug
    ొహం ే . While inaugurating a new                   and they buried them. ఎవ న చ          ే
  house, they tie flashing lights. నూతన                బ ంద త       ా    ట ర.
  గృహప శం ే టప డ న దు                                - - [misṛī-kī-] vt. to mix. िमलाना.
                                                     ీ
    పల ఇల క కట క ంట ర .                                కల డమ . మ న                ాట
                                 ू
     [miccō] n. scorpion. ब छ. ేల .                        ీ
                                                           - ం . The worker is mixing
పం            [panḍi miccō] n. a reddish               cement for the house. మ ి ఇల
  coloured scorpion. ఎరట ేల .                          కట టక ి ం కల ప త               డ.
ట - [miṭus] vt. to apply (rice, or                     - [mih-] vt. to bathe. नहाना; नहलाना;
  vermilion) in order to bless. ల                      नहलवाना. ా నమ ే ంచుట.
  ప జ        ట ియ ం ా క అ               ం
     ట సం ే . On 'laxmi pooja' day they
  apply rice (as a blessing) on their
  cattle. ల ప జ           ఆవ ల ాళ క
  అ ం ల          ార .
డ ం - [miṛuṅg-] vi. to turn over.
  డూ - [miṛūs-] vi. to turn over.
   - [miṛc-] vc. flash of light (as in               [mīn] n. fish. मछली. ేప.
  lightning, or glow worms). चमकना.                  ట ఙ ( ిట) [mīn ṭoṅāl (piṭṭē)] n.
     ర సుం .                                         stork. ంగ.
   వ [miṛcval] n. lightning.                        - - [mīri-kī-] vt. to gather, collect. జమ
నూం - [minūṅg-] vi. to taste sweet.                    ెయడమ . ం డబం కర                   ాట
     (మ ా) [minōṛā (marrā)] n. kind                      ం       ం        - ంతం . Girls, in
  of tree. पेड़.                                      order to play with small containers,
         [minōṛāl] n. tortoise. ంబల .                gather them (from) the rubbish heaps.
  See: ా .                                           ఆడ ిలల ఆట ల ెప డ ఆవ డ
నూ [minṅūl] n. spark.                                క ప లల డబ ల జమ ే ార .
య [miyāṛ] n. daughter. पु ी. క త ర .                   -మ - [mīrē-mā-] vi. to gather.
  బ     బ బ తమ                  య                    గ క        ర.
  ఇం ే . A mother and father's girl is             వ [mīva] pron. your (pl.). तव.        .
  called a daughter. అమ         న ల ా                   [mīsēl] n. whisker, fin (of fish).
  క త ర లను           ర ల అంట ర .                       సమ .
   - [miy-] vi. to sprout, become                          [mīsēlk] n. moustache.          ాల .
  abundant.                                          మ న                 మందంతం . Men


                              Gondi - English – Hindi – Telugu                                65
మ ంగ                                                                                        మ

       have moustaches. ప ర ష లక                ాల    మ ట-   [muṭṭī-mēn] n. handful.
       ఉంట       .                                    మ - [muṛī-] vi. to snore. మ త నర
మ    ంగ       [muṅgūr] n. roof, lean to. छत.             నర            మ యం ే . Old men snore
మ    ం (మ ా) [muṅgē (marrā)] See: మ ల                    while sleeping at night. మ స ార
       (మ ా).                                               ద         టప డ బ ర ట ర .
మ    ం [munḍi] adj. lazy. ం తనం.                      మ - [muḍ-] vi. to tip over, be immersed.
       See: ల ం      .                                   डु बाना.
మ    ం ే [muṇḍēl] n. vertical pole (with a             మ డూ - [muḍūs-] vi. to drown, etc.
       pointed end to attach the cross beam              डु बाना; डु बोना.
       ‘patti') used for the side of a house.          మ డ ం - [muḍuṅg-] vi. to dive.
మ        ా [mukērā] n. nose ring. మ క                 మ డూ - [muḍḍūs-] vt. to fold (a cloth).
       ప డక. మ త మ రం                         నగ      మ - [muṛs-] vi. to stoop.
         రంతం . Old ladies wear nose rings on                                     ू
                                                      మ ద [mudda] n. ring. अँगठ . ఉంగరమ .
       their noses. మ స ఆడ ార మ క క                                  ా మర ం ఆ ె         ట
       మ ర డగ ర.                                         బ టనగ మ దం               ం ే . The bride
మ    గ       [mugūs] n. mongoose. మ ం స.                 and groom having got married go to
       మగ         త ాసు తన           ేట ం                the market in order to wear rings.
         ంత. A mongoose cuts (makes) a                   వధువ , వర డ ం అయ క అంగ
       snake into pieces using its mouth.                       ఉంగరమ ల డ గ ర .
       మ ం స ామ ను తన ట మ క ల                          మ ద బ ట [mudda boṭṭā] n. ring
         ే
         సుం .                                           finger, second finger.
మ        [muggī] n. bud of flower.                    మ       [muddā] num. thirteen. तेरा.
మ      - [muc-] vt. to cover. िछपना, छपना.ु              పదమ డ .
       కప ట. నర స            మ       నర ం ే . At      మ         [munnis] మ ప .
       night everyone sleeps having covered           మ       [munne] adv-ppn. forward, before,
       themselves. ా ప ట అందర బటల                        in front of. पेश. మ ందర.
       క ి పడ క ంట ర .                                మ ా [mupṭā] n. fold. तह.
మ    చ [muccaṛ] n. cover, lid, stopper,               మ ా 1 [murāṛī] n. cowshed.
       capping. మ త.                                  మ ా 2 [murāṛī] n. a large basket for
మ    చు       [muccuk] ppnl. without. क बना.े            storing paddy.
           మ చు                      ం. Without       మ ర ం త [muruṅgta] adjl. cold (water).
       him we will not go. తప           మ                ठं डा. చలట ( ర ).
           ళ లమ .                                     మ - [mur-] vi. to grow, to ripen.
మ    జ - - [mujrā-kī-] vi. 1) to salute.               మ ా [murtā] n. full grown (nm.).
       వందనల , నమ ా ాల . 2) to put hands               మ         [murtōr] n. full grown (m.).
       together to greet someone (not a               మ (మ ా) [mur (marrā)] n. flame of the
       handshake!).                                      forest tree. पेड़.    దుగ ( ెట ). butea
మ      - [muṭ-] vt. to recognize.                        frondosa.
మ    ట [muṭṭī] n. 1) fist. मु ठ. ి       .            మ ర - - [murguṛī-kī-] vt. 1) to wring the
       2) short handle (of implement,                    neck of an animal. 2) to twist
       weapon, whip etc.) that can by gripped            someone's arm or skin. ऐंठना.
       by the fist.                                   మ     [murrē] n. fried gram. ప ట ల .


66                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
మ ల (మ ా)                                                                                      ం

మ ల (మ ా) [mulgē (marrā)] n. Indian
   horse-radish tree.
మ సూ [musūr] n. monsoon. ర త పవనం.
   రం మ ం          యం దు          ి ా ె
          మ సూ ఇం ే . If it goes on
   raining for two or three days or more
   they call that monsoon. ండ మ డ
         ల ఒ మ        గ వరం వ
   మ సూ అంట ర .
                                                   మ      ా [mūrā] n. cow. गाय. ఆవ .
మ       [muskē] n. animal's muzzle. మ        .     మ      య      [mūrīyāl] n. father-in-law.
                                                         ससुर. మ మయ .
     ాప , జ న గ డ ా ా               ంద ా
   మ       ం ొహం ే . While using the
                                                   మ      మ        [mūrē marnḍāṛ] n.
   'daura' for cotton or 'jowar' muzzles are           mother's brother's daughter.
   tied on the bullocks. ేలల గ ంట క
                                                   మ మ [mūrē marri] n. husband's
                                                       brother's son.
      టటప డ ఎడ మ ఖులక డ గ
           ార .                                    మ - [mūr-] vi. to be blocked.
మ          ీ
      ా - - [musḍērkā-pī-] vi. to be               మ      - [mūsk-] vt. to sniff, nuzzle, inhale.
                                                       See: మ      .
   bloated due to indigestion.
మ -మ -క - [mus-mus-kav-] vi. to                     ట [meṭṭā] n. mountain. पहाड़; पहाड़ .
                                                       గ ట.
   giggle.
మ - [muh-] vt. to block, plug.                      దూ [medūr] n. brain. दमाग़. దడ .
మ      - [muhc-] vi. to bark. भ कना.                యంత [meyanta] గ ల త ం .
మ ం [mūnd] num. three (nm.). तीन.                   య -ఆ- [meyāṛ-ā-] vi. to disappear.
                                                       మ యమ అవ డం. నన త ఇ
   మ డ.
                                                       ఇ ,బ         య ఆయ ?. I left money
 మ           [muvvīr] pron. three (m.). तीन.
                                                       right here, where has it disappeared?.
   మగర.
                                                         ను డబ ల ఇక ె ఉం ను ఎట
మ ా [mūkā] adjl. dumb, mute, person
   who cannot speak. गूगा. మ గ ాడ .
                          ँ
                                                       మ యం అ న .
   చుడూ మ ా వ                 ా
                                                        - [mey-] vt. to win. जीतना.       ం .
   మ ా ఇం ే . Someone who since
                                                     - [melī-] vi. to shake. झंझोड़ना.
   birth cannot speak is called dumb.                  ల - [melūs-] vi. to shake. झंझोड़ना.
      న గ న ప ట నుం మ ట డ ా
                                                     ీ
                                                     - [mesī-] vt. to sharpen.
                                                           -బం      [mesel-baṇḍā] n.
   అత        మ గ అంట ర .
                                                       sharpening stone. మర , బ ం ,
 మ       [mūkē] adjl. feminine dumb,
                                                         కం          - బం    గ      ియం ే .
   mute, person who cannot speak.
                                                       They sharpen axes, carving tools and
                                                       chisels are on a sharpening stone.
                                                          డ , బ శ, ఉ నూరడ బండ ౖ
                                                         ాక ర .
                                                       [mes] n. small bee-hive.
                                                    ం [mēn̄j] n. egg (sg.). अंडा. గ డ .
                                                            [mēsk] n. egg (pl.). अंडे. గ డ .



                                 Gondi - English – Hindi – Telugu                              67
     ం                                                                                          - -

     ం [mēṇdī] n. henna. lawsoina alba.                      this work before. ఈ ప మ ందు ఎవర
     ం ో [mēndōl] n. body. तन. శ రమ .                          ారం ం ర . See: ప ల .
         ం ో - ీ [mēndōl-pi-] vi. to get fat.                  [mod] n. tree trunk.     దు, కట.
          [mēj] n. table. मेज़. బల. See: టబ .                        [momoṭ] pron. we (incl.). మ .
            [mēḍā] n. eaves of roof. గ ంజ.                     - [moy-] vt. to murder, finish off.
         ం [mētīṅg] n. fenugreek seeds.                      ह या. See: జ - ;          -.
-         , - ం [- mēn, -mēṇḍ] clitic.                          [morol] n. stalk.     క .
          equivalent to English -ful. पूरा.                     [morōs] n. bark for rope making.
           - [mēy-] vi. to graze. चरना.                      చుట ఆ నం కటం
          - [mēh-] vt. to cause to graze. चरना.                ొహం ే . Bundles of leaves for 'bidis'
          ట [mokoṭa] n. mask.                                are tied with strips of 'moros' bark.
            ం [mokōṁ] n. face. मुख. ఖం.                      త       ఆక లను గల కటల కట ర .
          - - [mokṛō-kī-] vt. to stretch oneself.              [morrō] n. birthmark(?), mole.
              [moksal] మ ఖ వ .
          ో ా [moḍōkā] n. shoot of a seed.
             య       ప      జ        ో ాం
            ాంతం . If soya beans get wet the
          shoots come quickly. య                 ే
             ందర ా     ల త త ం .
            [moḍ] n. navel, bellybutton. బ డ .
                                                           ల    [mollōl] n. rabbit, hare. క ం ేల .
                                                                [mosor] n. nose. नाक. మ క .
           డ [moḍḍāl] n. newborn boy. बालक.
            న      గ ాప.                                    ా- - [mōkṭā-kī-] vt. to fold.
                                                              [mōtī] n. pearl. मोती.
             ె [moḍḍe] n. newborn girl. लड़क.
            న ఆడ ాప.                                        -ఆ- [mōp-ā-] vi. to be founded.
          ో [modōl] 1) n. beginning. शु .                  ర [mōra] n. leaf hat.
               దల . 2)
                                                           ల [mōlā] n. iron-nail.
          — adv-ppn. earlier, before. ఇ ాం
                                                            ర [mōvēra] n. mustard seed. राई.
                ో బ సుర         ే . Who started              ఆవల . See: ా .



                                                 య

య   [yādi] n. memory, recollection. याद.                         ంజం           ి ం ే . Having
  జ పకం.                                                     cracked open the nuts of the chironji
య - - [yādī-kī-] See: త - - .                                fruit they eat the kernels.     పండను
య య [yāyāl] 1) n. mother's younger                           పగ ల ట ా ాపల క ల ంట ర .
  sister, father's younger brother's wife.                 ం - [yend-] vi. to dance. नाचना, नचना.
    న మ . See: ా . 2)                                        నృత ం. బ            ం ె మంతం . The
  — n. maternal aunt. న మ .                                  ladies are dancing. ీ, నృత ం
 ంజ [yen̄jē] n. kernel of chironji fruit.                      ే
                                                               సు ర .
  chironjia sapida. ా         ె నం                          - - [yekṭī-kī-] vi. to hiccup. ఎ ళ .

68                                   Gondi - English – Hindi – Telugu
      ీ
      -

       ీ
       - [yekhīn pī-] vt. to believe.                 - [yerī-] vt. to drag, pull along.
  ఇ              కరల కర . ఆయన ఇల                        ే తట .
   ెప డ జ          ! See: మ - మ - ;
  కరల - - కర .
     [yeṛkā] n. ram.
     [yeṛki] n. fever. बुख़ार. జ రమ .
      -            మం       బ ఇ ె
          ే మం . Day by day he is
  getting weaker because he has fever.                  [yelli] n. rat. चुआ. ఎల క.
            క తగ త        డ ఎందుకంట                   - [yev-] vt. to reach. See: ం ే- మ - .
  జ రమ ఉ డ .                                        వ        [yevnal] ppnl. up to, until. వరక .
                                                       - [yeh-] vt. to cause to dance.
                                                    ం [yēṁ] n. spirit of death. ాత
                                                        వ              ాం ే . Having died the
                                                      spirits (of death) come to take away
                                                      the soul. మరణం న తర ాత యమ డ
                                                        ాణమ సు ళ                 వ ాడ .
                                                    డూం [yēṛūṅg] num. seven (nm.). सात.
                                                      ఏడ .
                                                               [yēṛvīr] num. seven (m.).
   [yeṛj] n. bear. भालू. భల కమ ,                      - [yēt-] vt. to take, buy, fetch. సు .
 ఎల గ బంట.                                                  [yētmā] n. a Gond god, deity.
 - [yet-] vt. to take to lap, take on                   ేవ       ర.
 shoulder.                                              [yēnī] n. elephant. हाथी. ఏనుగ .
 - [yed-] vt. to sow, (with drill, not by             తన        ండ         ాం             హంత.
 scattering). बीजना.                                  The elephant showers boys with water
   కట [yeddā kaṭṭe] n. firewood.                      using its trunk. ఏనుగ తన ండం
 వంట ెరక .                                               ిలల ౖ ర జల త ం .
   [yeddi] n. sunlight. ఎండ. స                      మ [yēmal] n. twin boy.
     ి ె          ాంత. In the morning                        [yēmē] n. twin girl.
 after the sun rises sunlight comes.                   మ        [yēmalir] n. twin boys.
 ఉదయం అ            ే ఎండ వసుం .                                [yēmek] n. twin girls.
    - ాల ం [yeddi-gāluṁ] n. the hot                    మ -             [yēmal-yēmē] n. twins
 season, summer. ఎండ ాలం.                             (one boy, one girl).
       - ాల ం స డ              న బ                    [yērī] n. dry part of the honey-comb
         ెరంత. During summer it is very               where there is no honey.
 hot from morning till evening. స                     [yēr] n. water. पानी. ర . ఇ కస
   ాలంల ఉదయం నుం             ాయంతం వరక                        త ే మంతం . They are bringing
    ల      గ ఉంట ం .                                  water. ర న             ం ెల     ళ
నూ [yenjūr] n. sweet preparation                          ెసు ర .
 made by pounding 'jaggery' and                            -త ం - [yēr-tuṅg-] vi, vt. to bathe,
 sesame seeds together. నువ ల           .             wash. नहाना.


                              Gondi - English – Hindi – Telugu                              69
రం                                                                                           రప




                                                ర

రం   [raṅg] n. colour, dye. రంగ .                    ా - [rāc-] vt. to cut by striking (with an
  రం -రం ా [raṅg-raṅgnā] adj. many                       axe).
     coloured. రంగ రంగ ల.                            ాజ      [rājāl] n. king. राजा. ా .
రం [raṇḍ] num. two, both (nm.). दो. ండ .             ా - ా [rāj-vāṛā] n. palace. ాజ మ .
     See: ఇ      .                                   ా                                           ू
                                                           [rān̄jī] n. bamboo (thin variety). बंब.
రక ింజ [raktapinjōr] ంజర ామ .                              దుర కంక. ా         బ      ాం ాంత.
ర ా [raggāl] adj. red. लाल. ఎర ప .                       Bamboo is very useful. దుర          ల
ర - - [ragṛī-kī-] vt. to scrape.                         ప వసుం .
ర      [raccā] n. courtyard. आँगन.                   ాయ [rāyāl] n. vulture. िग . ాబందూ.
     మ      తజగ ర           ఇం ే . The place               ాయ        మ ర ా ె           ాంతం .
     in front of the house is called the                 When a cow dies, vultures come in
     courtyard. ఇంటల మ ందు సల                            order to eat it. జంత వ ల చ          ే
       ా అంట ర .                                           ాబందూవ ల న               వ ా .
ర - - [raccī-kī-] vt. to heap.                       ా      ి మ ట [rāyisiṛimāṭo] ప ర .
ర    [raṭ] adj. thick (used for flat things).        ాయ [rāytā] n. pickles. పచ .
     मोटा. See: ద .                                  ా ా [rāvṛāl] n. parrot. ామ ల క.
ర -మ - [rahē-mā-] vi. to live, stay. जीना;               See: ా .
      जलाना. ఇ        ట          అ      ట            ా ి [rāsi] num. hundred. వంద.
     ర - మ ం. Having gone from this                    ాం [rikāṁ] adjl. empty, clear. खाली.
     village they stayed there in that                   ాం- - [rikāṁ-kī-] vt. to empty out,
     village. ఈ ఊ నుం             ఆఊ ల                   clear out, take out everything.
     అల ఉం          యమ .                                 ా బ ా ఆ- [rīkā bākā ā-] vi. to be
ర - [rah-] vi. to gather, assemble. उमड़ना.               scattered. िछटकना.
 ాం - [rāṅg-] vt. to abuse, scold, revile.               ా బ ా ఇ - [rīkā bākā ir-] vt. to place
       ట ట, దూ ించుట.                                    things in a disordered manner. बखेरना.
 ాం ే [rāṇḍē] n. 1) widow. वधवा.                       - [rīk-] vt. to scatter.
     వధవ ాల . 2) term of abuse for women                 [rītī] n. way, manner. राह.     .
     or animals.                                    ర ే(        ) [ruddē (mīn)] n. kind of fish.
 ా - - [rākī-kī-] vt. to do the gardening, to            సన మ .
     watch over, take care of (young plants         ర ప [rupya] n. Rupee. पया. ర ా .
     etc.). ంచడమ .                                       ఇం దహ ర ప న ఉం             త ాత. Now a
 ా [rāgō] n. parrot. ల క. ా పంచంగం                       ten rupee coin has come. పసుతమ 10
     టండంత. The parrot took out the fate                 ర ాల ల వ గల ఒక ౖస అ               ం .
     (fortune telling). ల క పం ంగం                     ర ప ం [rupyaṅg] n. money (pl.). पैसा.
     చూ ిసూం . See: ెగ .                                 ర ాల . ట క            త ాట బ          ల
                                                         ర ప ం ప . In order to buy a tractor



70                               Gondi - English – Hindi – Telugu
రమ

      very much money is needed. ట కర                 they rest. స ాలంల నడ సు ళ ం ా
          ను ల ేయ టక          ల ర ాల                  మధ న ెట డ చూ ి ాం
        ావల ను. See: త.                                 సుక ంట ర .
ర   మ       [rumāl] n. turban. ర మ ల .             ం [rondi] n. thigh of animals. డ.
ర   మ [rumna] n. handle. ర మడ. ర మ                    See: మ ం .
        ి          ాం ే . Having held the           - [rok-] vi. to be digested.
      handle they start to plough. ర మ న                [roppō] adv-ppn. in, inside. ల పల.
      పట అరక దును ర .                                        బ        [roppōḍā banin] n.
ర       [ruy] n. cotton padding used in               undershirt, vest.
      mattresses, pillows etc. ప దూ .              బ ా [robēkāl] n. stone pestle.
ర   ం [rūnd] n. breadth. డల .                         రచ బండ, ర బ ా . చ               గ బ ాల
ర   క [rūka] n. boat. नाव. క. ల తగ                            బంతం . (Ladies) grind lentils
      ర ా ె ం ే . Where there is a lot of             with the stone pestle at (in) the mortar.
      water they go by boat. ల ైన టల                 రబ        ల పప ను ర బ            ర.
      పడవ పయ ణమ ే ార .                             హ [roha] పంప మ .
                                                      [rohī] See: మ .
                                                     - [roh-] vt. to send. भेजना, िभजाना.
                                                   హ - [rohka-] vi. to chew cud; ruminate.
                                                      మ రం ,           ం ,    ం స
ర     ీ [rūsī] n. large knife. క .                      హ - ాంతం . Cows, buffaloes and
     -మ - [repse-mā-] vi. to be broken                sheep all chew cud. ఆవ ల , బఱ ల ,
    down (as in a vehicle), damaged,                      ల అ జంత వ ల మర                 ా .
    collapsed. క           న.                      ం - [rōn̄j-] vi. to hum, buzz. गुनगुनाना.
   - [rey-] vi. to descend (from a                    శబమ .
    mountain), alight (from a vehicle).            ం [rōṇḍā] n. weed. खरपतवार. కల ప .
    उतरना. గ . టం        ి     గట                   ా [rōkāl] n. wooden pestle. క . ర
         తం . Holding the (bundle of)                   ాట           ా ాం ీంత. In order to
    wood she descended the mountain.                  pound chillies the wooden pestle is
    కటల పట          గ ట గ ర .అ                        used. ారం నూ టక క ప               వసుం .
    బస           త. She got down from                 [rōj] n. day. दन.       .
    (alighted) the bus ఆ బసు నుం                        [rōjī] adv. daily. रोज़.
        ం .
  - [reh-] vt. to lower. ంచు.
ం - [rēṅg-] vi. to come loose (rope).
ఖ [rēkha] ప డ .
ఙ [rēṅā] n. wild plum. గ పండ .
    zizyphus jujuba.
   - [rēsk-] vi. to fan.
ం- [roṁ-] vi. to rest. ాం .         ే                  [rōn] n. house, home. मकान. ఇల .
            నడ ం మరత ద సూ                                  [rōtōr] n. male member of
      మం ే . While walking in summer,                  household.
    having seen a shady place on the way,


                               Gondi - English – Hindi – Telugu                             71
      (మ ా)                                                                                  లట

      త [rōta] n. female member of                      - [rōsk-] vt. to bale out. బ
       household.                                         ియ ాట ల          ే       స ంతం .
       - ార          [rōt-kārūmnōr] n.                  Ladies in order to catch fish at the
       neighbour. पड़ोसी.                                river bale out the water. మ లల ( ీ)
       (మ ా) [rōmī (marrā)] n. tree under                  ేపల పట          ాగ ళ ను డ ర .
       which people habitually rest on a                - ా- [rōhkā-pā-] vi. to.chew.cud.
       journey. पेड़. ాం ( ెట ).


                                              ల

లం [laṅg] adjl. far. दर. దూరమ .
                      ू                              లం ా         [laṅgyāl] adj. bare, barren. వట.
     లం ా  [laṅgāl] n. vagabond, wanderer,        లజ-మ [lajjē-mā-] vi. to be shy, ashamed.
    someone unable to pay back a loan,                    ిగ పడ ట.
    loser. ేశ మ . తం త మల ి                       ల             [ladāyi] య దమ .
      ి           లం ా ఇం ే . Those who           లప ం [lappaṅgī] n. falsehood, dishonesty,
    borrow money and can't repay it are               deception.
    called *. ర ాల సు                ఇవ           లబ        [labāḍ] n. a lie. झूठ, झूठा. అబదమ .
      ా       ెడ ాడ అంట ర . నహ ా                    లబ వ - [labāḍ vaṛk-] vi. to tell a
        ం ,      లం ా ఆ . The marbles                 lie. లబ వ మ . Do not lie.
    are with me. He is the loser. అతను                అబదమ మ ట డక
    వద       ల ఓ           డ.                     లబ            [labānāl] n. Lambadi man. బంజ ర
లం [laṇḍī] n. idle person, lazy.                      మ .         ి
    See: ల ం      .                                 లబ [labānē] n. Lambadi woman.
లంబ [lambō] adj. long. चोग़ा.                      లమ [lamgā] n. cloves. మ క ప డక.
ల [lak] adjl. far. दर.
                     ू                            ల [lavṛī] See: క ె .
లక [lakka] n. lacker (polish), wax. లక .          లసూ [lasūn] n. garlic. ఎల ాయ. లసూ
లగం [lagaṁ] n. bridle. लगाम.                                  ి
                                                      క తగ ాటం ే . Garlic is put into the
లగ [lagu] బలమ .                                       'dhal' (lentils). ఉ        ాయ ల క రల
ల ం [lagniṅg] n. betrothal ceremony                          ార .
    (pl.) involving a time of joking (or          ల ం [lahēṅg] n. parched grain.
    spoof negotiating) with the ladies in         ల       [lahki] adv. hurriedly. ందర.
    the bride's party with those in the           ల ం [lāṁ] adjl. long. चोग़ा. డ వ .
    groom's party. లగ మ , ం .                     ల ం [lāṇḍī] adj. short in length. ం ,
        ా      ట ి ల ం ెహం ే . After                  క ర చ. See: ట ి .
    the bride and groom have met, the             ల - [lāg-] vt. to touch, be necessary, start.
    ladies do the betrothal ceremony (a                 ू
                                                      छना. త ం .
    part of the marriage). ం క త ర ,              ల ట [lāṭī] n. fishing rod. దుర బ ంగ .
      ం     ిల ాడ క ి        ల అ ం ల                       ియ        ాట ల ట గ ొహం ే . In
    చల ర . See: మ ం .                                 order to catch fish a hook is tied to the
ల [laṅ] n. menstruation, monthly period.


72                              Gondi - English – Hindi – Telugu
ల                                                                                       ల     - -

     fishing rod. ేపల పట టక కటక ాలం                          న    ిలల దూరం నడవ
     కట ర .                                                    ం      ార . See: లం .
ల [lāṛ] n. love. यार. మ.                            ల - [lek-] vt. to count. िगनना. ల క .
   ల - - [lāṛ-kī-] vt. to love. మ చూపడం.            ల - - [lepṭi-kī-] vt. 1) to attach, hit. लगाना.
                                                        ి
     బ       బ బ చుడూ ాం -                  బ             2) to dent.
     ల - ం ే . Father and mother love               ల - - [lehi-kī-] vt. to write. िलखना.
     their little boys and girls very much.                 ాయ మ .            టల          మం .
     అమ          న ల న ిలలను ల                            He is writing a letter. ఈయన ఉతరం
             ార .                                           ాసు డ .
   ల         [lāṛāl] n. bridegroom, lover (m.).     ల ం ా [leheṅgā] n. dress.
     द ू हा.                                        ల ం [lēṅg] n. tone, voice. కంఠమ , ాగమ .
   ల     [lāṛī] n. bride, lover (f.). दलहन.
                                       ु                     న          ల ం మంత, ాట ారంత.
ల     ా      [lānḍgyāl] See: గ ా .                        Her voice is good, she will sing a song.
ల త [lāta] n. a kick. लात. ాల ెబ .                        ఆ       ాగం మం ా ఉం          ాట
ల - - [lāvī-kī-] vt. to make use of, put                    ాడ త ం .
     on. ట వడమ .                                    ల ం ా [lēṅgṛāl] adj. lame. लँगड़ा.
ల ి [lāsi] ppnl. for, in order to, on behalf              క ంట ాడ .
     of. िलए. రక .                                  ల ం (మ ా) [lēṇḍī (marrā)] n. 'jamun' tree.
 ంబ (మ ా) [limbū (marrā)] n. lemon                        पेड़. అల డ ( ెట ). eugenia
     tree. మ ( ెట ). citrus acida.                        jambolana. ల ం మరతం పం ం ా
     See:          (మ ా).                                 మందంతం . The fruit of the jamun tree
     [likṛī] n. noise-making stick on snare.              are black. అల ర పండ నల ా
     జన          ిటం ంతం ఇంజ , ా                          ఉంట       .
     మ లం , మ లం , సు                    ం          లం       (మ ా) [lēṇḍyā (marrā)] n. kind of
        ొహం ే . If birds are eating the 'jowar'           tree similar to eugenia jambolana.
     then, in the corners of the field, *s are      ల ా [lēkāl] n. man or boy (used with
     tied. జ న పంటల ర ణ రక ేను                            contempt).
     మ ల మ లల కట గంటల కట ర .                        ల ట - ం - [loṭōs-sond-] vi. to shrink
     See: ట ప .                                           (cheeks).           వడమ .        మ
 ం (మ ా) [līṁ (marrā)] n. ‘neem' tree.                    మంత అ ే ాట నం                 ం
        ప ( ెట ). azadirachta indica.                     ల ట - తం . He has fever (is sick),
ల ట- - [lūṭi-kī-] vt. to loot, rob, steal,                so his cheeks have shrunk. ఆయనక
     thieve. चोर . ొం ంచుట.                                 గం ఉం అందుక ఆయన ెంపల
ల ండ [lenda] n. animal droppings (not                     ల                   .
     dung) from sheep, goats etc. డ క ప .           ల [loddī] n. valley. घाट .
లం         [leṇḍāl] adj. lazy. आलसी.                ల [lollī] n. noise, racket. అల .
          ం ౖక . ల ం         మ న ాం                    ల - - [lollī-kī-] vi. to make a noise, or
              . The lazy man is not going to              racket. అల ెయ ట.
     work. మ మ ి ప ేయ టక                            లక        [lōkūr] n. people (pl.). పజల .
        ళడ . చుడూ ాం               ం లం             ల [lōnī] See: ం .
     లం         ఆం ే . When little children         ల - - [lōmī-kī-] vt. to swing. टाँगना.
     walk long distances they become lazy.


                                  Gondi - English – Hindi – Telugu                              73
వం                                                                                        వ     -

     ల     -మ - [lōmē-mā-] vi. to swing.
         टाँगना.


                                                వ

వం    [van̄ji] n. paddy (sg.). వ .                      having dried bring and put them
  వం ం [van̄jing] n. paddy (pl.) (used                  inside. బయట బటల ఆర                ఉ
    mostly in the plural form). వ .                     ఆ ాక ఇంట ె ఉంచు.
వ ల [vakkīlu] n. lawyer, advocate,                    వ     [vattā] adj. dry, dried. सूख.
    barrister, attorney.      య ా .                 వ య [vaydyāl] n. doctor. डॉ टर.
వక (వ ) [vakut (vakt)] n. instance,                 వయ         [vayyūk] n. yawn. ఆవ ంచు.
    time. बार, बारा.                                  వయ       - ీ- [vayyūk-sī-] vi. to yawn.
  వక -వ [vaktūn-vakt] advl. recurring               వర [vara] రమ .
    time.                                           వ - [varī-] vi. to bend. मरोड़ना. వం ం .
వక     [vakūr] n. harrow. ాప క టం                   వర - [varus-] vt. to bend something
    టం ె వక         ాం ీంత. In order to                 around in order to fit it to something.
    remove the cotton stems a * is useful.          వ     [varōr] num. one (m.).
    ప     ెటను       ీ య టక గ ంట క ప                వ - [var-] vt. to cross, ford, climb up/over,
    వసుం .                                              ascend, go up. ఎక డం. టం తర ాట
వ ా [vaggār] n. male buffalo (m.).                      గ ట వ తం . In order to bring wood
వ - [vaṭk-] vi. to be thirsty. హం.                      they are ascending the mountain. కటల
వట [vaṭṭā] n. fight. జగడం. ాం వ                           ేవ       గ ట ఎక ర .
    వ వట ాం ే . Boys fight with each                వ ా [varṭāl] n. washerman. धोबी.
    other. ిలల ఒక జ            ఒకర                    వ [varṭē] n. washerwoman.
    వసు ర .                                         వ       [varsōnē] advl. at the same time, all
వట     [vaṭṭiye] వట ా.                                  at once.           స      వ       ా !
వట     [vaṭṭiy] adj. unnecessary, not                   You all came at the same time! ర
    needed. అక రక ా .                                   అందర ఒ           ా వ       ా!
వటడ [vaṭṭeṛa] బట .                                  వ - [vas-] vi. to be felt, to experience
వ [vaṛī] n. wind, air, spirit. पवन. ా .                 (hunger, thirst, etc.), to want to. लगना.
వ - [vaṛ-] vi. to leak. चूना.                       వ - [vah-] vt. to give birth to (animal).
వ (మ ా) [vaṛ (marrā)] n. banyan tree.                   మ ర ియ వహ. The cow gave birth
    మ ెట . ficus indica.                                to a calf. ఆవ దూడక జన              ం .
వ - [vaṛk-] vt. to speak, talk. बात करना.           వ - [vahc-] vi. to boil.
    మ ట డ . See: ఇ - ;          -.                    వహ - ీ [vahcu-sī] vc. to boil.
వ [vaḍḍā] n. neighbourhood, section of                వ - - [vahcī-kī-] vt. to boil. జ న
    town, colony.                                         ాట అట        ాట       ో     త
వ - [vat-] vi. to dry up, be dry. బ క ిం                వ - ీయల గ . In order to cook
    వ ె మంతం , వ ె              త ఇ ా. The              'jowar' food the water must be boiled
    clothes are outside in order to dry;


74                                Gondi - English – Hindi – Telugu
ా-                                                                                            జ

   first. జ న అన మ వండ             మ ందు               plant vegetables in the garden.
     ట          ేయవల ను.                               వం ాయల ,            , టల పం ార .
ా- [vā-] vi. to come. आना. ా ా .                   ా ే [vāḍē] n. carpenter. बढ़ई.         ా
ా ాట [vāgāṭī] n. an evil spirit which stays            టబ            మం ే . The carpenters are
   on trees and captures animals (it is                making a table. ర వడం ార టబ
   believed that the hair of an animal                   ేసు ర .
   killed by a tiger becomes this spirit).         ా [vāti] n. wick of a lamp. వ .
   भूत.                                            ా         [vāyiṭ] adj. bad. बद. ెడ .
ా ా [vākṛāl] adj. crooked, bent. कु टल.            ా [vārī] n. string (of musical instrument).
   See: బ య .                                      ా - [vār-] vt. to sing. गाना. ాడ ట.
ా య [vākṛīyāl] See: ా ా .                                ాట ా        . He sang a song. ఈయన
                                                         ాట ా       డ.
                                                   ా [vārtī] n. leather rope or strap. ార .
                                                            ప       ా ాం ీంత. In order to
                                                       harness the plough a * is used.
                                                          ార డ అర క ప వసుం .
ాగ     [vāguṛ] n. large round net for              ావ [vāvūr] n. field. खेत. ేను.
   catching animals. వల.                           ా ా [vāsā] n. rafter, each of the sloping
ా ే        ( ) [vāgcēyn (vēlī)] n. a                   beams forming the framework of a
   creeper that is used in curing snake                roof. ल ठा. గ ంజ, ాసమ . తగ
   bite.                                               ఆ ేత       ాసం బ        పట    వ
ా - [vāṅ-] vi. to leak profusely. चूना.                  ాంతం . In a house, the rafters come
   తర       ం ే గ అర ాఙంత. If a hole                   down from the main beam to the side
   comes in the pot for bringing water, it             beams. ఎ గర కట నుం ం పట వరక
   leaks. ర ెచు చ రందం అ                ం                 ా ాల వ ా .
      ర ార త ం .                                   ా ి [vāsi] ppnl. for, on behalf of. के िलए.
ా - - [vācī-kī-] vt. to read. पढ़ना.                    See: ల ి.
   చదవడమ . ాడ ాం               ం న ా               ా [vās] n. smell. गंध. ాసన. See: ఘ .
   ప స ా - ం ే . School boys and                     ా                                       ँ
                                                                - [vās yēt-] vt. to smell. सूघना.
   girls read books at night. బ                              పఙ        ా       ె మం . He is
     ిలలందర ా ప ట ప స ాల                               smelling the flower. అతను ప వ
   చదువ ర .                                               ాసన చూసు డ .
ాజ- ాజ ే [vāja-gājatē] advl. with much                 [vik] n. poison. वष. షమ .
   noise.                                                  (     ) [vickāṛ (mīn)] n. a kind of
ాట- - [vāṭī-kī-] vt. to pound. कूटना.                  fish. ేప ర .
ాట- [vāṭē-] n. idea. ఉ ాయమ .                       జ [vijjā] n. seed. बीज. తనమ .
ా - [vāṭ-] vt. to throw, sow, scatter.               జ ా - [vijjā vāṭ-] vt. to sow seed. ి
   झ कना. సుర ట, య మ .                                   ాల ం స        ఖ     ర     ా     జ
ాట [vāṭnī] n. division, heap. बँटवारा.                    ాటం ే . In the rainy season all the
ా [vāṛī] n. garden. उ ान. ట.                           farmers sow seed in the fields. వర
     ాపం - ర ం ా ే ఉర ం ే . They                         ాలంల వ వ ాయ ర ల అందర
                                                         త ల          ార .


                               Gondi - English – Hindi – Telugu                               75
     ా

     ా[viṭṭāṛ] మ ట డ .                                 cart has worn out. ఎడ బం ఇర అ
      [viḍyā] n. metal collar to attach the                     ం .
    blade of an agricultural implement.               - [vīsk-] vt. to pull down. మరతగ
 దూ - [vidūrk-] vt. to lay down                        పం          ాట ెర       జ      తం
    (offering), scatter. మం తగ                            స ం ే . Having climbed a tree in
      దు       ీ      ా ి ాట ం ే . Having              order to get fruit, they pull down the
    scattered the food offering at the                                ె
                                                       branches. ట ను పండ రక
    temple they come home and eat.                          మ లను వంచు ర .
    గ లల ౖ ద మ చూ ి ఇంట వ                         వ ర [vūrā] See: ఊర.
      ంట ర .                                      వ       [vūr] See: ఊ .
  ం [vidrīṅg] n. agricultural festival              ంజ [ven̄jēr] n. tongue. जीभ. ల క.
    which takes place before sowing (pl.).             వడ ల అ స ా సూ ే ంజ ాం
    - [viy-] vt. to transplant.                           ీంత. The tongue is used for speaking
 య        [viyyār] n. rubbish, garbage,                and tasting food. మ ట డ టక , ర
    refuse.                                                 ల క ప సుం .
  - [vis-] vt. to thresh (with bullocks).                (మ ా) [veṅūr (marrā)] n. kind of
    జన           దు ఖ          ంద        ో             tree. पेड़.
      సం ే . The heads of 'jowar' are               ట [veṭṭā] n. a small copper coin.
    threshed by bullocks at the threshing           ట [veṭṭē] n. small drum-like instrument.
    floor. జ న పంట కలలను ఎడ బం                         నృత ా ద వసువ . చ
    కట ర .                                                    ం ె     ట ాం ే . While doing the
 సూ       [viskūṛ] n. charred wood, a partly           'chachoy' dance they beat the * drum.
    burned stick from the fireplace, or a              చ           నృత ం ే టప డ ( ట) అ
    stick still burning. मशाल. కట ర త జ                సం త ాధనం ా               ార .
            సూ ఇం ే . After a stick has              - [veḍī-] vt. to pour out.
    been burned it is called *. కట ా న                    [veḍīl] n. old man. మ స ార .
    తర ాత               సూ కట అంట ర .                          ా [veḍīlpān] n. old age. बुढ़ापा.
    [vīc] n. tomb, grave.       .                       (మ ా) [veṛmā (marrā)] n. kind of
    (మ ా) [vīḍā (marrā)] n. betel nut                  tree. पेड़. ర         ెట .
    tree.                                           దూ [veddūr] n. bamboo (thick variety).
      -ఆ [vīḍā-āki] n. betel, 'paan' leaf.                  ू
                                                       बंब. దుర . దు నం             డం     కం ే .
         -ఆ         ే ట ర ా ఆం . Having                They walk with stilts of bamboo.
    eaten a 'paan' leaf the mouth becomes                  దుర కటలను గ రల ే ి నడ ార .
    red. తమల ాక ంట ర ఎర బడత ం .                               [veyne] adv. immediately, right
  - [vīt-] vi. to run. दौड़ना. ఉర ట.                    away, quickly. ज द . ందర ా. ట ం
    - [vīy-] vi. to dawn, emerge.                      వ                ,     వ        క . Let's
    [vīr] pron. they, these (m.). ర .                  do the shopping quickly, and quickly
   ర [vīra] pron. their (prox.).        .              go home. అంగ (బజ ర ) ందర ా
  ా [vīsā] num. twenty. बीस. ఇర .     ౖ                    ేయం ఇంట ళ ం. See: స .
  ీ [vīsī] n. fly. ఈగ.                                య - య [veyya-veyya] advl.
  - [vīs-] vi. to wear out. गस जाना. ాసుడ              quickly. ज द -ज द . See: స - స .
    ఆసు           ా. The axle of the bullock


76                              Gondi - English – Hindi – Telugu
     [veylo] n. wife, woman. प नी. ర ,               - [velī-] vi. to stroll, roam, wander.
   ఆడ .                                                टहलना. గ.
        -మ న [veylo-maynal] n. man                 ల   ం [velūṁ] n. compound wall or fence.
   and woman, (sometimes husband and                   ద . మ రం ంగ                   బ త        ల ం
   wife). ీల , ప ర ష ల .                                  ం ే . To prevent cows entering a
        - ఙ [veylo-juṅṅāl] n. 1) a man                 compound wall is made surrounding
   who is always with the ladies. 2) a                 the house. జంత వ ల ాక ండ ఇంట
   man with a female complexion.                       చుట కం ే ే ార .
 - [verī-] vi. to be afraid.                           (మ ా) [velkī (marrā)] n. silk-cotton
  ర - [verūs-] vc. to frighten, threaten.              tree.
   डरना.                                           ల [velle] advl. very. बहत. ఎక వ.
                                                                               ु
   [verē] n. fear. डर. భయమ .           బ             - [veh-] vt. to tell. बोलना. ెప ం .
           ండ , అగ           . He is very              See: ఇ - ; వ - .
   afraid, he won't go there. ఆయనక                 - [vē-] vi. to cook. ఉడ క ట.
   భయ క వ అతను అక                     ళడ.            య - [vēyūs-] vc. to cook. ఉ ం .
     - - [verē -pī-] vi. to take fright.
         ీ                                             మ ం                 య        ే . They
    - - [verē-kī-] vt. to warn, or scare               cooked the corn well. మక ల మం ా
   away. జ       పం ం           ాం                        ా     ర.
      ాం ే , ఊ        - యల గ . Everyday              (        ా) [vēgrō (vēgōrā)] adjl.
   the boys come to eat guavas, they must              separate, different. अलग.
   be scared away. జ మ పండ న                            -      [vēg-vēgrō] adjl. separate,
      ిలల       వ ార ా                                 different (emph). अलग.
   బయ టవల ను.                                          [vēṭ] n. outer-most metal rim of a
ర       [verkaṛ] n. cat. ి .                           bullock cart wheel. ాసుడ ఘ క త
   [vercē] n. squirrel. ఉడ త.                                మందంత. There is a metal rim on a
ర [vertal] n. guest (m.). చుటమ . మ                     bullock cart wheel. ఎడ బం ఛక
           ర    ా . A guest (male) has                 ఇనుప కమ ఉంట ం .
   come to my house. మ ఇంట చుటమ                        [vēḍā] n. yard of a house, or small plot
   వ        ర.                                         of land near to the house for growing
     [vertē] n. guest (f.).                            vegetables etc. రడ . డ గ మ ం
  - [vers-] vt. to brand. క ర డ ం                           దం ే . They grow corn in the *.
       ాటం ే . They are marking the young                 ర ల        క జన        ార .
   bull with the branding iron. ర ఎదు                     [vēṛcī] n. light (from fire, lamp, sun,
   కంకక ా ల ట ర . గ ా                                  etc.). योित. ల త ర . న ా ప స
   ల సు       టత        గ స       ల ర ీ ి              వ ల             ప జ In order to read
   స          ట      ర ం ే . On the Laxmi              books at night, (a) light is needed. ా
   festival day, the 'gusadi' clowns light a           ప సకం చదువ టక ల త ర
   broom in the fire and burn everyone's               అవసరమ .           న             ాంత. Light
   necks. గ ా         ార ల ప జ                         comes from the sun. దున సూర
       ప ర కట ప లను అ ల ట అంద                             ల త ర వసుం .
   కల ార .                                         న [vēna] pron. his (prox.). ఇత .
                                                       [vēri] clitic. up to, until. तक.      ా.


                               Gondi - English – Hindi – Telugu                                 77
                                                                                            - -

    [vēr] pron. he, this (m.) referring to             — vt. to burst, break open.
    someone near by. यह. ఇతడ .                      - [vō-] vt. to carry away, take and go.
  మ య [vērmāyṭā] n. a function for                     ढोना. సుక వడం.
    fixing the marriage during which                ం [vōṇḍi] n. butter. म खन. గడ.
    vermilion and an anklet will be given           ంద [vōṇdal] జ           ర.
    to the bride by the bridegroom's party.         ట [vōṭā] n. verandah, porch, threshold,
    [vērnī] n. bowl made of clay. మట                   covered entrance area of a house.
    పల మ .                                             మ            ీ
                                                                    తజగ        ట ఇం ే . In
 ల      [vēlāṛ] n. queen. रानी. ాణ.                    front of a house, the area covered by
    [vēli] n. kind of creeper. लता.                    the roof is called *. ఇంట మ ందు ఉన
 సు [vēsuni] n. halter (rope for leading               సలమ ను అర స అంట ర
    or tying bullocks).                             ట [vōṭī] n. pouch (usually for collecting
 సూ [vēsūṛi] n. story, tale. कहानी. కథ.                cotton) formed by tucking cloth it in at
  - [vēs-] vt. to cover a house (e.g. with             the waist and folding the other half
    thatch, tiles, or corrugated sheets).              upwards.
    కప ట.                                              [vōṛā] n. boat, trough. नाव. క.
 జ- ా - [vojjē-vāṭ-] vt. to load. लादना.                   ీ
                                                    డూ- - [vōṛū-sī-] vt. to peel or remove
    కటల ప .                                            the shell or cover of food items (boiled
 డూం - [voḍūṅg-] vi. to be peeled.                     eggs, beans, peas, corn, bananas,
    िछलना.                                             peanuts, etc.). छ लना.     ం           క ి
      [voḍki] n. knowledge. ान. జ పకం,                 అట       ాట డూ- ీం ే . Having
    ప చయమ .                                            plucked beans, in order to cook it the
       -ఇ - [voḍki-ir-] vt. to remember,               shell is removed. క డ ాయల
    recognize.                                         వండ టక ర ట ర .
     ే -మ - [voḍkē-mā-] vi. to be known,                  [vōtāṛ] n. woman. औरत. ీ.
    recognized. जानना. గ ర ే ాను.                   న [vōna] pron. his (dist.). అత .
      -ఆ- [vodāl-ā-] vi. to sag (mattress, or        ా [vōpā] n. section of a field.
    woven surface, basket, etc.), sink.               - [vōm-] vt. to sell. बेचना. అమ డం.
    కట      ా లట ఉ ె           ే      - ఆం .                 వతం                 మం . He is
    When many people sit on a bed, the                 selling dried fish. ఆయన ఎండ పల
    (criss-crossed, weaved) rope sags.                 అమ త            డ.
    మంచంల ఎక వ మం క ర ంట                               [vōrī] n. long section of a field, aisle,
    నుల వదుల అవ త ం .                                  (when planting cotton, the field is
   న       [vorōnay] advl. alone (m.).                 divided into sections by planting single
        े
    अकला. ఒక త .                                       rows of other crops such as lentils).
                                          े
           [varōy] advl. alone (nm.). अकली.            [vōr] pron. he that (m.). అతను.
    ఒక తను.                                          - [vōr-] vi. to burst. ప ం . ప ాత
      [vorōr] See: వ .                                 బ      ఉ       ీ హ . Having blown a
    [vorke] పక క .                                     balloon too much, it bursts. ా బ గను
        [vohō] n. udder.                               బ ా ఊ పగ ల ట ర .
   - [voh-] 1) vi. to hatch (of young bird).          - - [vōrpī-kī-] vt. to remove or strip
    2)                                                 something without permission, steal.


78                              Gondi - English – Hindi – Telugu
     ీ                                                                                      స     ి   ి

         नोचना. క     త     ె ెం -    ం                         went. ొంగల , ఇంట నుం         ట,
             - ి     ే . The thieves, having                    మ ంతల , ేవ ల         సు ళ ర .
         removed the plates, pots and pans and                ీ [vōsrī] n. verandah. बरामदा. వ ా ా.


                                                      స

సం - [san̄j-] vt. to become numb, knock                   సఙ [saṅī] n. friend (m.).    నమమ
         out, deadened. ఉం              ే ామ లం                  డక.
            యన ఇ ె బ          సంజంత. When                   సఙ [saṅō] n. friend (f.). న మ మ
         carrying some load for a distance with               క త ర.
         one hand, it becomes numb. ఒక ే                  సట [saṭṭā] num. పద ర .
         వసువ ల దూరం సు               లంట ల               సట (-మ         ) [saṭṭi (-mahinā)] n. month
         ఇబ ం ా ఉంట ం .                                       09 of the Gond year (November-
సం           [saṇtār] n. orange.       ంజ.                    December). మ ర ర ( ంబ ).
సం          (మ ా) [santār (marrā)] n. kind of             స 1 [saṛā] n. the horizontal beam(s) of
         citrus tree.     జ ట.ె                               wood used to hold up the eaves of a
స        [sakrē] advl. in the morning. దున.                   house, or shelter (such as a marriage
స          [sakrēn] advl. early in the morning                shelter). మండ           ె గ సడం
         (emph). దు .                                            ాటం ే . They put horizontal beams
సగ           [sagūṛ] n. a pre-wedding tradition,              on the vertical pillars of a shelter.
         ritual or procedure. సగ          ాట    న             పం ల గ ంజల ౖన ా ాల                 ార .
                ా ం ి           ం ే . For the *           స 2 [saṛā] n.
         ritual, they take the 'chapatis' and go to           — n. cow dung mixed with water
         the bride's house. అల రక ం                           (used to keep courtyards looking
         క త ర ఇంట టల సుక                     ర.              clean). See: స       ి.
         Prior to a wedding, senior members of            స 3 [saṛā] n.
         the groom's family take 'chapatis' to                — n. leash, rope for controlling
         the bride's house and discuss wedding                bullocks.
         plans etc., later the bride's family             స ం [saṛāṅg] n. sound of a drum. ढोल का
         reciprocate in a similar way.                        आवाज़.
సగ           [sagūn] n. sneeze. త మ . ప ం                 స    ి [saṛāpi] n. cow dung. డ. స ి
         ఆ ె బ        సగ         ాంతం . After                      తగ      ి    ి రచ ే స       ాటంతం .
         getting a cold, many sneezes come.                   Having mixed cow dung with water
         జలబ అ          ేత మ ల వ ా .                          they spread (throw) the mixture on the
స ా      [saggā] n. phratry (related to the                   courtyard. ఆవ డ టల క ి కల ి
         number of gods that are worshipped).                 చల ర .
స ా        [saglāl] n. wife's sister's husband.           స     ి ి [saṛāpi sitri] డ గంప.
         సడక డ .




                                      Gondi - English – Hindi – Telugu                                79
స                                                                                         సర

స         [saṛāyi] n. the chickpea, Bengal         స [satrī] n. umbrella. छ ी. డ గ .
     gram, 'channa'. నగల . cicer                   స [san] n. festival. పండ గ.
     arietenum.                                    స    [sanvār] n. Saturday. శ ారమ .
స ే [saṛē] n. daughter's husband. అల డ .           స ట (మ ా) [sapōṭa (marrā)] n. chickoo
  స ే-మ [saṛē-marrī] n. sister's son. ెల ,             tree. స ట ( ెట ).
     అక డ క .                                      స     [sapne] advl. quickly. ज द . త ర ా.
  స ే- య [saṛē-miyāḍ] n. sister's                      See:         .
     daughter.                                       స -స [sap-sap] advl. quickly. ज द -
స ే     [saṛētīs] num. thirty-seven. सतीस.             ज द . See: య - య .
   ే
స -మ - [saṛē-mā-] vi. to rot, decay,               సప        [sappūr] adj. lean, thin. సన మ .
     decompose, become spoilt.           ాల ం      స ీ [saprī] n. verandah. बरामदा.
     మర నం ాలం స ే- మ ంతం . In                     సబ      [sabuṛ] adj. hard, solid, durable,
     summer the leaves of the trees decay.             stiff, firm, strong. గటగ.
       స ాలంల ెట ఆక ల ాల                   .       సబ [sabbā] n. feast, banquet.
     మర ాయం ల జ                   ి ఇ              సబ      [sabbāl] n. crowbar. గడ ార.
     స ే- మంత. If you leave (lit. bury)            స - - [samjī-kī-] vt. 1) to console. 2) to
     mangoes for a long time they will                 remove misunderstanding.
     become rotten. మ           ాయలను ల            స -మ - [samjē-mā-] vi. to be
         ల క ి ఉం ే ె                .                 understood.
స [saṛ] n. a festival which lasts for              స [samdi] pron. all, everything,
     several days.                                     everybody (nm.). सब. అ ,             తమ .
స - [saṛ-] vi. to run, drip. दौड़ना.                  స       [samdīr] pron. all, everybody
సత [sattar] num. seventy. स र.                         (m.). सब. అందర .         ా     దగ స
స         [sattāvīs] num. twenty-seven.                      మ ం ే . Everybody gathers
     स ाईस.                                            together at the temple (lit. god's place).
స       [sattīpēn] n. one of the gods. ేవ                ద ేవ దగర అందర కల ార .
       ర.                                          సమ        [samdur] సమ దమ .
  స - ో [sattī-ḍhōl] n. kind of drum               సమ        [sammār] n. coriander.           .
     used for dances.                              స       [sammis] num. ఆర వ .
స ే         [sattēcālīs] num. forty-seven.         స [sari] n. road, path. सड़क.          , బ ట.
     सतालीस.                                         స -      - [sari-tāk-] vi. to go along the
స ే ా [sattēvān] num. fifty-seven.                     road. బ ట ా .
     स ावन.                                          స -సూ - [sari-sūḍ-] vt. to wait for,
స ే ా [sattēsāṭ] num. sixty-seven.                     expect (lit. to watch the road).
     सरसठ.                                         స - [sari-] vt. to weave. बुनना. ప జ
స ేహత [sattēhattar] num. seventy-                      ట ం స యం ే . The 'pujari'
     seven. सतह र.                                     (Kolams) weave baskets. ల మ ల ,
స           [satyānov] num. ninety-seven.              గ లల తయ ర ే ార .
     स ानवे.                                       సర      [sarūn] n. funeral pyre. ా
స         [satyānsī] num. eight-seven.                 మ న త ల                  ం ే అ ే సర
     स ासी.                                            ఇం ే . When a dead man is burned
స [satrā] num. seventeen. स ह. ప డ .                   that is called a funeral pyre. చ         న


80                               Gondi - English – Hindi – Telugu
స -                                                                                             ా

     మ ి ాల              ర          సర                     over. ేనుల ోస ాయ గ ఇట అట
     అంట ర .                                                 ాగ త ం .
స - [sar-] vi. to be torn. चीरना.                      ాక      [sākur] n. sugar. పంచ ర(చ ర).
  సర - [sarūs-] vc. to tear. चीरना.                    ా [sākrī] n. chain. ज़ंजीर. ల .            ం
  స - - [sari-kī-] vt. to tear, make a way.                  ా      ొహం ే . They tie the buffaloes
     चीरना.                                                with a chain. బఱ లను ల సుల
  స ా [sartā] adj. torn.                                   కట ర .
స -మ - [sarkē-mā-] vi. to shift.                       ాట [sāṭā] n. frame of cart.
స [sarrī] n. silver neck ornament.                     ాట [sāṭi] ppnl. for, in order that, for the
          డకంట.                                            sake of. िलए. రక .
స ా [sarvā] n. the grain that remains in               ా [sāṭ] num. sixty. साठ.
     the field after threshing.                        ాడ [sāḍa] n. school. कूल. బ , ాఠ ాల.
సల [sallē] n. sacred spear head. ేవ ప మ.                     ాం        ం క య        ాట          ట
స - [sav-] vi. to curdle, go sour.                           ాడ మంత. In order for boys and girls
       ా ి వడమ . ాట ఆ              క ిఆ                    to learn, there is a school in each
              ాల ం         సవం . In the                    village. బ ల ర , బ కల ,
     summer, even rice and 'dhal' go sour                  చదువ వ              ఊళ ల
     quickly. అన మ ా , క ర ా                                 ాఠ ాలల            .
     ఎండలంల ందర ా              ా ి త ం .               ా [sātī] n. chest. संदक़.  ू    .
  స - [savī-] vi. to be sour.                          ాదు [sādu] సజనుడ .
  స ా [savtā] adj. sour (bad taste).                   ా - [sād-] vi. to fruit. ాయడం.
స - - [savri-kī-] vt. to prepare, get ready.           ా       [sādrāl] adj. good, normal,
     सँवारना.                                              beautiful, handsome.
  స -మ - [savrē-mā-] vi. to be ready.                  ా [sādrī] adv. good, well.
స ా [savvā] num. one and a quarter.                    ా ే [sādrē] adj. lovely, gorgeous,
స ా [savvād] n. taste. वाद. ర .                            charming, wonderful,.
స [savvi] n. meat. మ ంసమ . జవ ంతగ                      ాన [sānal] n. corpse, dead man. लाश.
     ఉం ఉం స వ                  ే . During a big          ా [sānē] n. corpse (f.).
     feast they dish out a piece of meat               ాప [sāpa] n. brinjal, egg plant. వం ాయ.
     each. ందు జనమ ల ఒ క                               ాపం - ర ం [sāpaṇg-mircaṇg] n.
     మ ంసం మ క వ ం ర .                                     vegetables (lit. eggplants-chillies).
స         [savvīs] num. twenty-six. छ बीस.                 క ర ాయల . మ             ాట ట
స ీ [sīsīs] య బ .                                            ాపం - ర ం తరం ే . They take
 ా- [sā-] vi. to die. मरना. వడం.                           vegetables to the market in order to
   ా        [sātōr] adj. dead. मृत.                        sell them. అంగ ల అమ
     మ ణం డ .                                              వం ాయల , రప ాయల ె ార .
 ాం - [sāṅg-] vi. to spread out (plants, etc.),        ా [sāp] n. thorn. काँट. మ ల . ెప
     to stretch something. ల ౖల          ేబ                        ా క        ా గండంతం .
       ాంగంత. Nylon rope stretches a lot.                  Without wearing 'chappals' (slippers)
       ౖల       డ బ ా ాగ త ం . ా                           thorns will prick your feet. ెప ల
        ే య              -హ       ాంగంత. In the              సుక క        ే ాదల మ ల
     field, the 'tediya' vine spreads out all              గ చు క ంట        .


                                   Gondi - English – Hindi – Telugu                              81
 ా - -                                                                                                    ి
                                                                                                          నూ ం

 ా - - [sāp-kī-] vc. to clean. శభపర చు.              ా [sāvlī] n. shadow. छाया. డ.
     ా - ా ా    - - [sāp-sāpāy-kī-] vt. to           ిం ా [siṅgār] n. tattoo. ిం ారం,
     clean up. ప       భపర చుట.                                            పచ బ ట . గ జ నం బ                  బ
   ి
 ా - - [sāpṛi-kī-] vt. to catch up with. ొరక                                 ిం ా           నగ హ        ీంతం .
     పట ట.                                                                 Gujarathi ladies get pierced with many
   ా -మ - [sāpṛē-mā-] vi. to be caught                                     tattoos on their arms. గ జ ర
     up to.                                                                ఆడ ాళ          ేత ల ౖ ఎక వ చుక బ ట
 ామ [sāman] n. goods, materials. सामान.                                       సుక ంట        .
 ామ [sāmā] n. sanva corn.                             ిం ే [sindēr] n. splinter. करच. బ ం
 ా     [sāyi] n. ink. याह .                                                టం ె              నగ ిం ే       ంతం .
 ా [sārī] n. bread. रोट . ట.                                               While removing bamboo strips
 ార ం [sāruṅg] num. six (nm.). ఆర .                                        splinters go into ones hands. సం ాల
   ా      [sārvīr] num. six (m.). ఆర గ ర .                                      ిటప డ ేత లక గ చు క ంట ం .
 ా     [sārnī] n. row, in a line. पंगत. వర సగ.         ి ాట [sikāṭi] n. darkness. अंधकार. ా ,
 ా [sālī] advl. annually, once a year. हर                                     కట. నర కరం             ె    ి ాట ఆం .
     साल. ప సంవత రమ . ా              ా జం                                  When the electricity goes off at night,
         ామ          15 ప      మ      26                                   darkness comes. ా           ళ ల ( దు )
         క చ ం ే Every year on the                                         క ం          ే కట అవ త ం .
     days of August 15 and January 26 the               ి ా [sikār] n. hunting. ట.
     flag is flown. సంవత రంల ే : 15                                      ి ా - - [sikār-kī-] vi. to hunt (work).
     ఆగష 26 జనవ            జం ను                     ి ా [sikkā] n. net bag to hang things in.
     ఎగ ర        ార .                                                      ఉట.
 ాల (మ ా) [sālē (marrā)] n. kind of tree                 ి                       ం [siṛāyīṅg] n. east. पूरब. త ర
     especially used during marriage                                          క .
     ceremony. पेड़. strychnos potatorum.                   ి ో                    [siḍōporō] adv. one on top of the
       ాల మరత మ           గమ ం ఖ                                           other, stacked. ఒక               ద ఒకట.
       ం ే . They use the * tree to make the                ి - [siṛk-] vi. to sprinkle. నుక ల
     center pole and horse-shaped beam for                                 వచు ట.
     a wedding. అందుస ట కట   ె                                         ి
                                                             తప (మ ా) [sitapaṛ (marrā)] n.
       ీటల ే ార .                                                          custard apple tree. ి ఫలం ( ెట ).
 ాల ా         [sālēvāṛāl] n. a person of the                 ిత -ఆ- [sitūr-ā-] vi. to become cool.
     weaver caste. తప ార . ల త                                             చలబ ం .
     జమ         ే ాల ా         క ిం ందు . In                  త    ి           (మ ా) [sitūlī (marrā)] n. kind of
     olden times the people of the weaver                                  tree. पेड़.
     caste used to make clothes. ాత                           తజ     ి               [sitta jommō] n. soup. ప ల సు.
       ాలం       ాల ార బటల ే ార .                             ిత (మ ా) [sitta (marrā)] n. tamarind tree.
   ాల ా ే [sālēvāṛē] n. a female person of                                 पेड़. ంత ( ెట ).
     the weaver caste.                                         ి (మ ా) [sitri (marrā)] n. date palm.
 ా [sāl] n. year. साल. సంవత రమ .                                           phoenix dactylifera.
 ావ (మ ా) [sāvari (marrā)] n. kind of                           ి             - - [sinnārī-kī-] vt. to kick, flog.
     tree much used for firewood. पेड़.                            ినూ ం [sinnūṁ] n. bracelet.
 ావ [sāvu] మంత డ .


82                               Gondi - English – Hindi – Telugu
ి                                                                                                                     ీ

    ి                  [sibbi] n. large basket for storing          ీ-   [sī-] vt. to give, allow (with Inf.).
                     grain made of bamboo and mud.                       ఇవ .
                     గ       .జన ం ి            గ       ఇరం ే .     ీం   [sīṅg] See:      .
                     'Jowar' is filled in the * and kept (for
                     storage). జ న ల గ             లల ం ి
                     ఉంచు ర . See: డ ల .
                 ిమ [simgā] n. 'holi', the festival when
                     colours are thrown. హ .
      ియ ం [siyuṅg] num. five (nm.). पाँच.
                     ఐదు.
                   ి           [siyvīr] pron. five (m.). पाँच.
                     ఐదుగ ర .
         ి             [sirip] attr. only.
                ిర ం [sirum] n. 'pins and needles',
                     numbness, tingling, prickling. ల జ
                     ఉ ె ా             ిర ం ాంతం . After sitting
                     for a long time you get pins and
                     needles in your legs. ల ప
                     క ర ంట ాలక                    ఎక        .
           ిర [sirulī] n. cow-itch plant. దూల ం .                   ీం (మ ా) [sīndī (marrā)] n. kind of tree
    ి                      [sirḍyāl] adj. uncontrollable (of                    from which country liquor is make. पेड़.
                     animals). పంగల.                                            ఈత ( ెట ).
        ి ా [sirnā] n. cattle-bell. గంట.                                      ీం -క [sīndī-kal] n. kind of liquor.
       ిర                 (-జ ) [sirpūṭ (-jāṛi)] n. kind of          ీట [sīṭē] n. shell of chironji.
                     grass. घास.                                      ీ ో              [sīḍō yēr] n. yesterday's water.
            ిర             [sirmūṭ] adv-ppn. around,                     ీప [sīpa] num. fifteen. ప ను.
                                         े
                     surrounding. क आसपास. చుట . ా                  ీ ి [sīpi] n. tailor. दज़ . ద . క ిం టం
                       ిర            ి         ా ి మంత. Barbed                         ీ ి ఇం ే . The person who
                     wire has been put around the field.                        stitches clothes is called a tailor. బటల
                        ేను చుట            ిం కం ే ే ి ఉం .                     క ట ా ద అంట ర .
             ి [silkī] n. backbone. నుక గమ .                              ీ ి [sīpi] n. shell. ఆల ప .
              ిల ం [silpam] ిల ం.                                      ీ - [sīy-] vt. to sweep. झाड़ना.
               ిల ( ల ) [sillē (sellē)] vi. not to be.                            ాం - ం ఊర ాడ               ి
                                                                                మం ే . The students are sweeping
                                                                                their school. అబ        ల , అమ        ల
                                                                                  ా        క బ      ఊడ సు ర .
            ి      [sivōṛā] n. peg at side of yoke.                     ీ ా [sīrā] n. vein. నరమ .
                  ందం ప హ          ాట వ తగ ి డం                            ీ 1 [sīr] n. root. जड़. ర . మర నం ీ
                  ాటం ే . In order to harness bullocks                          బ          బ       ంతం . The roots of
                pegs are put into the yoke. ఎడను                                trees go below the ground. ట ర  ె
                నడ ప టక బం జ ెల                ార .                             భ      లప         ళ        .
        ి       [sivlī] n. lip. अधर. ద .


                                                Gondi - English – Hindi – Telugu                                     83
  ీ                                                                                           సూ

      ీ [sīr] n. nit (white louse). ప
          2                               ీ          సు - - [sudrī-kī-] vt. to clean, mend,
        తల గ మందంతం . The nit (lice-like                   sharpen (an instrument).
        bug) stays on the head. ల తలల                    ే
                                                     సు -మ - [sudrē-mā-] vi. to be well,
        ఉంట       .                                        healthy.
    ీ    - - [sīrknē-] vi. to sniffle.               సున [sunna] num. zero. సున .
  ీల [sīlkā] n. brook, rivulet. న ాగ .               సు [suple] n. small basket. छोटा टोकर .
        See: క ె .                                            న గంప.
   ీ ా [sīsā] n. bottle. ీ ా.                        సు      [suy] n. needle or injection.
 ీ ీ [sīsrī] n. whistle. सीठ .                       సు        ంబ (మ ా) [suy limbū (marrā)]
సు          ా [sukir vār] n. Friday.                       n. kind of lemon tree. మ ( ెట ).
           క ారమ .                                   సు -ప [suy-padi] n. porcupine.
సు [suk] సుఖమ .                                            ఏదుపం .
సు - [suk-] vt. to launder. ఉత క .                   సు -           [suy-kor] n. kind of jungle
సుక ం [sukkūṁ] n. star. िसतारा. చుక ల ,                    fowl. సు - దం బ రం మ
        న తం.                                              మ మందంతం . The feathers of a
సుక            [sukūṛ] n. wooden ladle, spoon.             jungle fowl are curved back.
        అన ం క         కట. ాస క ి సుక        ె       సుయ          [suyyal] adj. sharp. చ ా.
           వం ే . Hot 'dhal' is dished out with      సుర - - [surū-kī-] vt. to start, begin. शु
        a ladle.       క రను ెడ        ార .                करना. ారం ంచు.
సుజ ాం [sujārāṅg] n. sacrificial animals             సుర - [surūs-] vt. to throw, discard.
        (pl.). ా         దగ సుజ ాం (        ం        సు - [sur-] vt. to bake.
        ఆ ,           ం ఆ ) ాం ే . At the            సు ా [surpāpē] n. butterfly. िततली.
        place (temple) of the great god the kill              ండ ల క.
        (sever) sacrificial animals (goats,          సు ా [surpāpṛe] ీ క ల క.
        buffaloes). ద ేవ దగర జంత                     సు       ా [survertāl] n. mediator of a
        బలల ఇ ార .                                         marriage.
సుట- - [suṭṭī-kī-] vt. to release, leave,            సు      [survē] n. a kind of bee that makes its
        quit, give up. డ వ .                               hive within hollow trees and anthills.
      సుట-మ - [suṭṭē-mā-] vi. to escape.                   త      ద. సు ం ప          గ, మర నం
                                                             ోబ గ ొసంతం . The * bees make
                                                           their homes in anthills and in hollow
                                                           trees. ే ప టలల , ెట రలల
                                                             టత ం .
                                                     సుల        [sulūḍī] n. bamboo flute. ణ వ .
                                                           సుల        షన         ే మందంత. The * is
                                                           in Krishna's hand. ిలలన         కృష ణ
                                                             ే ల ఉంట ం .
                                                     సూ - [sūḍ-] vt. to see, look at. दे कना.
సు ె [sutte] n. hammer. సు ె.                              చూచుట.        ప ట ం సూ ే మం ే .
సు [sutlī] n. string, thin rope. तनी.                      They are looking at photos. ర
సు ో [suddō] adjl. good, beautiful. अ     छा.
                                                              ట ల చూసూ         ర.
              టగ.
                                                     సూ [sūpē] n. small mouse. టల క.


84                                 Gondi - English – Hindi – Telugu
సూ ి                                                                                       (త ా )

సూ ి [sūpli] n. small winnowing basket.              ర     ం [serpūṁ] n. sandal. च   पल.   ెప ల .
          ట.
           న                                                  ాల ం ా        ంతం ఇంజ
సూ (మ ా) [sūrē (marrā)] n. churni tree,                  ర ం రం ే . In the summer their
   oblique-leaved jujube. पेड़. zizyphus                feet get burnt, so they wear sandals.
   oenoplia.                                             స ల ాళ         ాల        అ    ెప ల
                                                          డగ ర.
                                                          [sevvēr] n. gum, sap. బంక. ా
                                                       మరతగ బ                   ియంత. Much
                                                       gum (sap) comes out from a 'serka'
                                                                   ె
                                                       tree. బంక ట క        ల బంక ళ త ం .
                                                      -మ - [sēkē-mā-] vi. to warm oneself.
                                                     ఙ [sēṅā] n. pod (of bean, etc.).
                                                     టం [sēṭēṅg] n. pubic hair (pl.). ఆత ల .
                                                       య [sēṛkyāl] n. a man who tends
 ట    [seṭēṛ] n. sickle. हँ िसया. డవ . ావ              goats and sheep. కల         ప ాడ .
    జ        హ      ాట ట        ాం ీంత. A               (-జ ) [sēḍvā (-jāṛi)] n. kind of
    sickle is used for removing field grass.           grass. घास. ందం            జ     బ
      ేనుల గ         య టక డవ ప                           ంతం Bullocks eat very much *
       ేసుం .                                          grass. ఎడ ి       అ గ       బ ా
 ట-       [seṭṭa-sev] n. end portion of saree            ంట     .
    that hangs over the shoulder. ంగ .
 ట [seṭṭā] n. shoulder. कंधा. భ జమ .
    [sen] n. head of corn, jowar, etc. కం .
    జన            యంత. The 'jowar' head
    will sprout. జ న ేను పంట కళకల
    లడత ం .


                                                          [sētī] n. winnowing basket. ట.       ే
                                                                   ె
                                                                   హ ంతం . They (ladies) clean
                                                          rice with a winnowing basket. ట
                                                            య మ ెర గ ర .
                                                             [sēmēṛ] n. mucus of the nose.
                                                                 .
                                                         (త ా ) [sērī] n. kind of snake. साँप.
       క [seykal] n. bicycle. ౖ ల .                       జ త ామ .           త ా మ న
 ర    (మ ా) [serūlī (marrā)] n. kind of                   సూ ె బ          యంత. When the *
    banyan tree without aerial roots.                     snake sees a man it goes away quickly.
  ా (మ ా) [serkā (marrā)] n. chironji                     జ త ామ మనుష లను చూ
    tree. पेड़.       ట.
                     ె                                    పర గ ల సుం .
  ా ీట (        ) [serkā sīṭē (mīn)] n. kind
    of fish. డ ార ేప.



                                 Gondi - English – Hindi – Telugu                               85
                                                                                                 -




     [sēr] n. complete plough system
                                                         ే [soddēl] n. fireplace.    .
     including oxen. हल. అరక.
                                                           ా [sonārāl] n. goldsmith. सुनार.
                                                           ఔ ాల డ . మ దం , చ               ,ప ం ,
    డ [sērnḍu] n. wife's younger brother.
                                                            ం                   ా ఇం ే . He who
     మర .
                                                           makes rings, chains, necklaces is
               [sērnḍāṛ] n. wife's younger
                                                           called a goldsmith. మటల , ల సుల ,
     sister. మరదల .
                                                             ే     ా ఔ ాల డ అంట ర .
  ా      [sēryāṛ] n. younger brother's wife.
  ా -అ ా           [sēryāṛ-avvāl] n. step-
                                                         - [son-] vi. to go. जा. మ , . అ
                                                             ాడ ే ంజ మంత. She is going to
     mother.
                                                           school. ఆ బ             ళ చున .
 ల [sēlaḍ] n. younger sister. बहन, ब हन.
       ల.
       ె
                                                       మ [somar] n. Monday. మ ారమ .
    ల -ఇ           [sēlaḍ-ivvīr] n. brother and
                                                         - [sovī-] See: స - .
                                                             [sovōr] n. salt. नमक. ఉప .
     sister.
    ల - య [sēlaḍ-miyāṛ] n. young                         ా [sosānī] n. 1) thinking. िचंतन.
                                                           అల ంచుట. See: ం - - . 2) advice.
     girls.
                                                           सलाह. సల .
 ల [sēlā] n. hand cloth, larger than a
     handkerchief. త ా ల .
                                                       ం           [sōn̄cītāl] n. panther. ం
                                                            డ ె మందంత. The panther lives in the
 వ [sēvṭa] adj. last.
                                                           forest. ర త ప అడ ల ఉంట ం .
    వ        [sēvṭatōr] n. youngest brother,
     last son.
                                                       ం - - [sōṇc-kī-] vi. to think. सोचना.
                                                           అల ంచుట.
    వత [sēvṭata] n. youngest sister, last
     daughter.
                                                         - [sōk-] vi. to apply, anoint, administer
                                                           (medicine).
 వ ం [sēvyaṇg] n. noodle-like food
                                                           [sōṅ] n. anger. ोध. పమ .
     preparation made from wheat flour.
     బ           వం         మంతం . The
                                                                 - ా- [sōṅūn-vā-] vi. to become
                                                           angry. పప డమ .
     ladies are making noodles. ీ,
          య ల ేసుత            ర.
                                                       ట [sōṭā] n. thick rod, stick. జ
                                                               ట ి           ం ే . While going to
                                                           guard they hold a stick and go. ేను
                                                            ావ            ార దుడ కర పట
                                                               ళ     ర.
                                                         - [sōḍī-] vi. to set (sun), go away,
                                                           disappear, run away.           ం .
                                                          డూ - [sōḍūs-] vc. to drive away.
                                                         - [sōṛ-] vi. to be sharp.

86                                Gondi - English – Hindi – Telugu
   ే                                                                                            టం

       ే [sōdē] n. witch-doctor. మంత ాడ .                   బ    మంత! How beautiful the rose
        -       [sōnī-vōtāṛ] n. midwife, lady            (flower) is! గ ల ప వ          ల అందం ా
     that attends to deliveries of babies.               ఉం . మ బ            బ    మంత. The
           ి.                                            peacock is very beautiful. మ         ల
     [sōnē] బం ారమ .                                     అందం ా ఉం .
   ి [sōpti] n. companion. సహయంగ.                             (      ) [sōyrīk (sōrik)] n.
         ి        అగ వ          ా. Be a                                    ं
                                                         relationship. संबध.
     companion to me and come up to                    ా [sōrā] n. large earthen vessel. తవ .
     there. క అందక డ గ వ ా ా.                          ా      [sōrāy] n. a measure. తవ .
     ప , ప [sōptyal, sōpta] n. friend.                ల [sōlā] num. sixteen. सोलह. పద ర .
              త డ.                                     ీ
                                                       - - [sōsī-kī-] vi. to ponder, think over.
  బ [sōbā] n. beauty. बहार. అందం.                    సూ [esṭūl] n. stool. సూ .
     బ                                   ं
              [sōbātā] adj. beautiful. सुदर;
       ं
     सुदरता. అందంగ. గ ల ప ఙ బత


                                                హ

హండం [hanḍang] n. testicles. న మ                     హ          - [harī son-] vi. to elope with a
    ంద ండ        ల.                                      man to marry another man while
హందూ [handūr] n. men from a long way                     having a child.
   away. అక      ార .                                హ [har] clitic. each. येक.
హ   [hakkē] n. there, thither. उ र. అక డ.            హ ా [harrā] n. room. कमरा. గ .
  హంద [handa] advl. from there,                      హల      [halkāl] adj. light, easy.
   belonging to there.                               హల [halkō] adjl. light, easy.
  హంద [handal] advl. from there.                      ( , హ ) [hā (hē, ho)] int. yes. हाँ.
హజ [hajār] num. thousand.           .                     ీ
                                                      క- - [hāka-sī-] vi. to shout, call out.
హ [haṭ] n. perseverance, obstinacy.                      झ लाना.
హట-మ - [haṭṭē-mā-] vi. to become tired.
   అ ి వడమ .
హ [hattī] See:      .
హన - ట [hanaṭ-nēṭi] adv. day before
   yesterday.         ల హన - ట ా
    ా ి. Sir came, not yesterday, but the
   day before yesterday. న ాక          న
   ఆ ర డ వ ఉం ెను.
హ ( ) ట [hannē(ṭ) nēṭi] n. day before                   ట ం [hāṭuṁ] n. small fair, bazaar.
   yesterday.                                              అంగ . ట ం ఆ           క ఉం        య
హయ [haylāl] n. female buffalo.                             ఉదం . The bazaar happens (lit. sits)
                                                           once every week (lit. on the eighth




                                   Gondi - English – Hindi – Telugu                                 87
     బ                                                                                         త

         day). అంగ       ారం     ల క ా                   ర      (మ ా) [hirdūlī (marrā)] n. kind of
         ఉంట ం .                                                  ీ
                                                          tree. మ ంత.
     బ [hābar] n. sky. अंबर. ఆ ాశమ .                       (మ ా) [hirp (marrā)] See: ఇ
       ా [hārā] n. long basket. See: ల .                  (మ ా).
       - - [hālī-kī-] vt. to shake. झंझोड़ना.            ా      [hirvāl] advl. green. हरा.
     ం       [hindā] advl. belonging to here.           ా [hīrā] n. diamond.
         ంద ( ంద ) [hindal (hindak)] advl.            హ ం 1 [huṇḍī] n. butter. म खन. గడ.
         from here. ఇట నుం .                          హ ం 2 [huṇḍī] n. collection box used by
         ంద -హంద [hindak-handak] advl.                    religious people.
         from all sides.                              హ - - [huṛī-kī-] See: ఉ - - .
           [hikke] adv. hither, to this place.        హ డూం [huṛūṁ] See: ఉడూం.
         ఇట .                                         హ ట        [hūṭāṛ] See: ఉట .
            -హ       [hikke-hakke] advl. here and     హ      ం [hūṛāṅg] n. corn or grains or
         there.                                           peas of tender and immature ears or
       ా      [hikmāt] n. contrivance, thought.           pods of great millet which have been
         ఉ ాయమ .                                          parched. అట క ల .
     మ          [himmāt] n. boldness, courage.                 ి
                                                      హ ే ( ట) [hūṛē (piṭṭē)] n. kind of bird.
         साहस. ైర మ .                                    प ी.      ంక.
     ర (మ ా) [hiruk (marrā)] n. gul-                        [hermī] n. buffalo. भस. బ .
         mahua tree. पेड़. ఇప ( ెట ). ర                      ాల ం     తగ             ం మందంతం .
         మ ా ర అ మర ఘరం ాదంత.                             In the summer buffaloes lie sleepily in
         After the 'hiruk' nuts fall, the 'hiruk'         the water. స ాలంల టల బ ల
                                  ె
         tree bears fruit. ఇప ట ఇప ప ల                    పడ క ంట        .
         త ా ాత ఇప ాయ ల ాసుం .                            [herrē] n. goat. बकर . క.
         ర -క [hiruk-kal] n. kind of liquor.           ల [helva] ట ప ాహమ .
     ఇర       [iruk] n. flowers of the gul-mahua       ండూ [hēnḍūr] n. a person who
         tree (nm.pl.). ఇప ప ల .                          performs human sacrifices.
            (మ ా) [hirōḍā (marrā)] n. kind of             నరహంతక ల . When a large (building)
         tree (fruit used for making black dye).          project is embarked on, a human
         पेड़. కర ా య. క ా ె                   ాయన         (usually child) sacrifice is sometimes
                ం ే . After getting a cough, they         performed.
         eat the skin of the 'hiroda' nut. దగ          త [hētu] n. remembrance. జ పకమ .
         అ       ే కర ా య ాయ ల ంట ర .                     త - - [hētu-kī-] vi. to remember. याद
       ా [hirḍā] n. gum, socket of a tooth.               करना. జ పకమ ెయ ట.
     ర ం [hirḍūṁ] n. kind of insect that bites
         and spoils clothes.

                                   Total number of entries: 2572




88                                  Gondi - English – Hindi – Telugu
a little                                                                   ankle bell (small)



                                            A
a little     advl. ఇచు .                        all (whole) adjl. ప .
able (to be) vi. ప - .                          all (m.)    pron. స       , see: స .
abuse        vt. ాం - .                         allow       vt. ీ- .
abuse (term of) n. ాం ే (2).                    almirah     n. ఆల .
abusive word n. ా         1.                    alone (nm.) advl.             , see:      న   .
accumulate vi. ఈ - .                            alone (m.) advl.        న .
ache         n. దం         (1).                 alphabet n. ఆకడ.
acquire      vc. ప ట -, see: ప - .              also        attr. ఉం ;  ే
across       adv. అడం.                                      attr. ే ;
active (become) vi. ఉయ - ఆ- .                               attr. ;
acts of fun n. ే ం .                                        clitic. ఆ .
adam’s apple n. గ డ ఙ .                         although corr. ే .
adequate adjl. ప ా.                             among       adv-ppn. నడ ం.
administer medicine vi.         -.              amongst post. -త .
adulterated (liquid) adj. ాత .                  ample       adjl. ఆంత, see: ఆ- .
advice       n.     ా (2).                      ancestors n.         ో-బ బ , see:        ో;
advocate n. వ ల .                                           n. త , see:              .
aerial root of banyan tree n. ా ా1.             ancient times advl. ల -జమ              ే
                                                                                       ,
afraid (to be) vi.     -.                                   see:    ల.
after        adv. మంజ;                          and         attr. ఉం ;ే
             adv-ppn. పజ ( జ).                              conj. అ .
afternoon advl.        ె .                      and then    advl. మర (2).
afternoon (in the) advl. దు ా .                 Andhra      n. ఆం .
afterwards advl. మర (2).                        anger       n.     .
again        advl. మర (1).                      angry (to become)     vi.      - ా-,
agree        vt. కబ- మ - .                                   see:     .
agricultural ceremony n.        ం ;             animal       n. జ      .
             n.    ం .                          animal bell n. ఘ ంగ .
agricultural implement n. ా ;                   animal droppings n. ల ండ.
             n.      .                          animal enclosure n. ొ .
air          n. వ .                             animal feed (grass) n.       .
alight       vi.     -.                         animal shelter n. ట .
alive (to be) vi. ి - .                         animal (young) n. ిల .
all at once advl. వ        .                    animals      n.    ా .
all day long advl. ియ -            ,            animals (for sacrifice) n. సుజ ాం .
             see: ియ .                          animal’s muzzle n. మ        .
all kinds of —     -     , see: .               animal’s thigh n. క .
all night long advl. న ా -ప ం ,                 ankle        n.      ట బక ;
             see: న ా .                                      n.    ట.
all (nm.) pron. స .                             ankle bell (small) n. ాగ.


                                       English - Gondi                                        89
ankle bell (large)                                                                       bag

ankle bell (large) n. ల .                         armpit      n. క .
anklet (bangle) n. మ య.                           around      adv-ppn. ిర     .
anklet (chain) n. ాంజ .                           arrange (to) vt. మ ం - - .
announce vt. ఇ            -.                      arrogant person n. ా     1.
annually advl. ా .                                arrow       n. ల (3);
anoint       vi.      -.                                      n. గ ం - ల , see: గ ం ;
another      pron. దు .                                       n. బ .
answer       n. జ ా ;                             ascend      vt. వ - .
             vt. జ ా - ీ-, see: జ ా .             ash         n.    .
ant          n.    ే.                             ash tree    n. బ      (మ ా).
ant (black) n. ా -       ె.                       ashamed (be) vi. లజ- మ .
ant (flying kind) n. ఈసు .                        ask         vt. ప ి- - .
anteater     n. ఉర ం.                             assemble vi. ర - .
antelope n.         .                             as....so.… — బహ . . . అహ . . .,
anthill      n. ప .                                           see: బహ .
anus         n.     ;                             astonished (be) vi. క దు      - ఆ- .
             n. ం .                               at first    adv-ppn. ప ల .
any (nm.) pron. బ .                               at night    adv. న ా .
anybody (nm.) pron. బ ే, see: బ .                 at the same time advl. వ    .
anybody (m.) pron. బ , see: బ .                   attach      vi.     ట ం -;
anything advl. బత , see: బత ;                                 vt. ొ - ;
             pron. బతం - ప ం .                                vt. ల ి- - (1).
anything (nm.) pron. బ ే, see: బ .                attempt     vt.    ి - -.
anytime      advl. బ        , see: బ .            attic       n. ఆట ా.
anywhere advl. బగ , see: బగ.                      attorney    n. వ ల .
appear       vi.     -.                           aunt (maternal) n. య య .
appear (moon) vi. ల ం              హ,             avoidable (be) vi. చు - (2).
           see:      -.                           awake       adjl. ే ;
apply      vi.    -;                                          vt. ాల - - .
           vt. ొ - ;                              axe         n. మ .
           vt. ట - .                              axle        n. ఆసు .
area       n. పట.                                 axle bolt n. కరం ా .
argue      vc. ెర - .                             ayurvedic practitioner n. భక .
argument   n. జగడ.
arm        n. దం .


                                              B
babul tree n. త మ (మ ా);                          bad        adj. ా       ;
            n. బ బ  (మ ా).                                   adjl. ఖ ా .
bachelor n. కర క వ .                              bad person n. ా      1.
back (of body) n. ెం .                            bag        n. చం ;
backbone n. ి .                                              n. తయ ;
backyard n.       .                                          n.     ే.


90                                       English - Gondi
bake                                                                                   become cool

bake         vt. సు - .                                            n. సూ ి;
bald         adj. బ       , see: బ .                               n.      ;
bale out     vt.      -.                                           n.      ా.
ball         n. ల , see:          ;                    basket (small) n. అం ె.
             n. ేండ .                                  bat (mammal) n. క స          ే.
balloon      n. బ ా.                                   bathe       vi, vt.       -త ం -, see:       ;
Balsam pear gourd n. ా ల .                                         vt.        -.
bamboo fish trap n. డ           .                      bathroom n. ఆ దు .
bamboo flute n. సుల .                                  bazaar      n. జ ;
bamboo mat (for covering) n. ఝ            .                        n. ట ం.
bamboo matting n. ట ట (1);                             be (to)     v. మను .
             n. ి .                                    bead        n. మ .
bamboo stick n. బ ే.                                   bead necklace n.           .
bamboo strip (thick) n. ప .                            beak        n.       .
bamboo strip (thin) n. బ .                             beam        n. జ డ;
bamboo (thick) n. దూ .                                             n. ాట2;
bamboo (thin variety) n. ా          .                              n. ా ా;
banana       n. .                                                  n. స 1.
bandicoot n. ఘ ీ.                                      beam (main) n. ఆ .      ే
bangle       n. మ య.                                   bean (kind of) n.      ;
bangle (glass) n. ా .                                              n. చ ర;
bangle (thick) n. ఖ ే.                                             n. జ ట .
Banjara (m.) n. లబ             .                       bean pod n. ఙ .
Banjara (f.) n. లబ , see: లబ              .            bean pods (kind of) n.        - ఙం ,
bank         n. ద .                                                see:     .
banyan tree n. బర           (మ ా);                     bear         n.     .
             n. వ (మ ా).                               beard        n.     .
barber       n. ం ;                                    beast        n. ో య .
             n. మం ా .                                 beat         vt.      - 1 (2);
barber’s razor n. మయ .                                              vt. ా- .
bare         adj. లం ా , see: ల .                      beat (heart) vi. ె        - (3);
bark for rope making n.               .                             vi. ధ ే - మ - .
bark (to) vi. మ          -.                            beater (for hunting) n. క ా         ,
bark (tree) n.      .                                            see:     -.
barley       n. జ -          .                         beating   n. మ .
barrel (of gun) n. న .                                 beautiful adj.     ట , see:        ;
barren       adj. లం ా , see: ల .                                adj. ా      ;
barren area n. ప      .                                          adj. బ , see: బ ;
barrister n. వ ల .                                               adjl. సు ో.
basket (kind of) n. ఖడ ట ట;                            beauty    n. బ .
             n. ట ీ;                                   because   conj. - ా ;
             n. ల ;                                              corr. బ     ె , see: బ .
             n. డ ల ;                                  become    vi. ఆ- .
             n. మ ా 2;                                 become angry vi.        - ా-, see:       .
             n. ి ;                                    become cool vi. ిత - ఆ- .


                                              English - Gondi                                           91
bed                                                                                 blackish

bed          n. కట .                           betel leaf n.      -ఆ , see:         (మ ా).
bee (kind of) n. ాడ - ీ, see: ాడ ;             betrothal ceremony n. ల ం .
             n.    ఙ ా;                        bhilwa tree n.        (మ ా).
             n. సు .                           bicycle     n.      క .
bee sting n. ాట 1.                             big         adj. డగ .
beehive      n. ాడ ;                           big (nm.) adj.      ా .
             n.    ాబ ;                        big (m.)    adj.        , see:    ా .
             n. బ ా .                          bind        v. ొహ.
before       adv-ppn. ప ల ;                    bind (to) vt. ొ - .
             adv-ppn. మ           ;            bird (kind of) n. ఊ ీ ( ిట);
             adv-ppn.           ో .                        n. క ా ( ిట);
beg          vt. త - .                                     n. క    ( ిట);
beggar (m.) n.         ె ాండ .                             n.      ా ( ిట), see:      ా;
beggar (f.) n.     ె ాం ే, see:     ె ాండ .                n. జ ా ( ిట);
begin        vt. ఉగ - - ;                                  n. ట ( ిట);
             vt. సుర - - .                                 n. టట ( ిట);
beginning n.         ో .                                   n. ట ఙ ( ిట), see: ట ఙ ;
behera tree n. ట      (మ ా).                               n. ా ా ( ిట);
behind       adv-ppn. పజ ( జ);                             n. ి          ( ిట);
             adv-ppn. మర ం.                                n. ప ా ( ిట);
bel tree     n. మ       (మ ా).                             n. ప ా - ే ( ిట),
belch        n. ెర .                                         see: ప ా ( ిట);
believe      vt.           ీ- .                              n. హ       ే ( ిట).
bell (ankle) n. ాగ.                            bird (part of) n. బ .
bell (brass) n. క ాట.                          bird (generic) n. ిట.
bell (for animals) n. ఘ ంగ .                   birds (flock) n. క ా .
bell (kind of) n.     ా ;                      birds (generic) n. ిట-ప ా , see: ిట.
             n. ఝ మ ;                          birth         n. జ    ;
             n. డ డ .                                        n. ప ట        , see: ప - .
bell (wood) n. ట ప           (2).              birth (animals, to give) vt. వ - .
bell (small) n. ల .                            birthmark n.           .
bellybutton n.           .                     bison (?) n. ఖడ-               .
belonging to here advl. ం .                    bite          vt. క - ;
belonging to there advl. హంద, see: హ .                       vt. క - ;
belt         n. పట .                                         vt.     -.
belt (peacock feather) n. మ -పట ,              bite off      —ప             ా - -, see: ప 1.
           see: మ .                            bitter gourd n. ే ా .
bench      n. క త      .                       bitter (in taste) adj. య             ,
bend       vi.    - 3;                                       see:         -.
           vi. వ - ;                           bitter (to taste) vi.            -.
           vt. బ - - .                         black         adjl. ా .
bend (around) vt. వర - .                       black soil n. ా                  .
Bengal gram n. స         .                     black-faced monkey n. గ .
bent       adj. బ య ;                          blackish adj. ా య , see: ా ;
           adj. ా ా .                                        adj. మ ా (2).


92                                    English - Gondi
blacksmith                                                                             breakfast

blacksmith n. ఖ .                                       bond        vi.     ట ం -.
blade        n. ప .                                     bone        n. బ క .
blade (agricultural) n. ా .                             book        n. ప స .
blade (razor) n. మయ .                                   bore        vt. ా - 1.
bland        adj. చ ి.                                  bore hole vt. గ అర -, see: గ .
blanket (decorative) n. ఝ .                             born (to be) vi. ప - .
blanket (for indoors) n. ా      .                       bosom       n. దూ ో.
blanket (for outdoors) n. గ .                           both (nm.) num. రం .
blaze        vi.    -.                                  bottle      n. ీ ా.
bless (as in marriage) vt. ా ా2.                        boundary n. ధూ ా1.
blind        adj. గ .                                   boundary fence n. ల ం.
bloated due to indigestion (be) vi.                     bow and arrow (small) n. గ ం .
             మ        ా - -.  ీ                         bow (of instrument) n. ఖూజ .
block        vt. మ - .                                  bowels      n. ం          దూ , see: దూ .
block (to) vt. ం - - (1).                               bowl        n. ఖ జ .
blocked (to be) vi. మ - .                               bowl (of clay) n.       .
blood        n. త .                                     boy         n. ాం .
bloom        n. ఝ ా.                                    boy (newborn) n.          డ , see:   .
blossom n. ఝ ా.                                         boy (son) n.          .
blot         n. ట ా .                                   boys and girls n. మ - య , see: మ .
blouse       n.     ;                                   bracelet    n. ఖ ే;
             n. జ ంప .                                              n. ినూ ం.
blow         n. మ .                                     Brahmin (nm.) n. బ , see: బ మ .
blow away vi. త         -.                              Brahmin (m.) n. బ మ .
blow (horn) vt. ఉ            -.                         brain       n. దూ .
blow nose vt. ఈ - .                                     branch of tree n. ఖ ం .
blowing horn n. త ా.                                    brand (something) vt.        -.
blue (dark) adj.           .                            brass       adj. ిత .
blue (light) adj. ి ా .                                 brave       n. ర .
blurred      adjl. బదూ - బదూ .                          brazier     n. ోబ (2).
board        n. ాట.                                     bread       n. ా .
boat         n. ర క;                                    bread (kind of) n.        ;
             n.       .                                             n. బ      .
body         n. ం ో .                                   breadth     n. ర ం .
boil         vc. వహ - ీ, see: వ          -;             break into pieces vt. ట - -, see: ట .
             vi. వ      -;                              break off vt. ఉర ం - .
             vt. వ      - -, see: వ - .                 break off (while cutting) vc. వ -,
boil (on skin) n. ప ;                                              see:    -;
             n.      .                                              vi.    -.
boil over while cooking vi. ఊ - 1.                      break open vt.      -.
boiled rice n. ాట .                                     break (snap) vt. ఉర - .
boiled water n. అట              , see: అ - .            break (snap a rope) vc. న   -, see: న   -;
boiling hot (to be ) vi. ి - .                                      vi. న - .
boldness n. మ                .                          break wind vi. ి      -.
bolt (for axle) n. కరం ా .                              breakfast n.         .


                                               English - Gondi                                     93
breast                                                                        by themselves

breast      n. దూ ో.                            bullock cart n. ాసూ .
breathe     vi.    -.                           bullock cart (part of) n. ి        .
brick       n. ఇట .                             bullock cart (small, for carrying people) n.
bride       n.   , see:   ా ;                                 ె ా.
            n. ల , see: ల .                     bullock cart (with covering) n. ఝ
bride and groom n.      - ా ,                                 ాసూ , see: ఝ        .
             see:   ా .                         bumble bee n.           ఙ ా.
bridegroom     n.    ా ;                        bunch (hair) n.          .
            n. ల     , see: ల .                 bundle       n. గట;
bridle      n. లగం.                                          n. ం .
bring       vt. అ - ా-, see: అ -   -;           bundle (of plants) n. ఖ 2.
            vt. త - .                           buried (to be) vi. ం - .
bring back vc. మల -, see: మ - .                 burn         vc. డ ండూ -, see: డ ం - ;
bring out vi, vt.     ి- .                                   vc. ర -, see: ర - ;
brinjal     n. ాప.                                           vc. త         -, see:    -;
broken down vi.         -మ -.                                vi. డ ం - ;
bronze pitcher n. గ ా.                                       vi. ర - ;
bronze-winged dove n. ప ా ( ిట).                             vi.     -.
brook       n. ీల .                             burn (to start) vi. మ - .
broom       n. క       .                        burnt stick n. సూ .
brother     n.    .                             burnt (to be) vi. కర - .
brother and sister n. ల -ఇ       ,              burnt up (to be) vi. దుబ - దుబ - ఆ- .
             see: ల .                           burrow       vt.     -.
brown        adj. న 2.                          burst        vi.    -;
brown sugar (coarse) n.     .                                vt.      -.
bubble       n.       ట.                        bury         vt.      -.
bubble while boiling vi. ె    - (2).            bush         n.     ేల .
bucket       n.     .                           but          advers. బ ;
bud of flower n. క య ;                                       advers. మ .
             n. మ .                             butter       n. ం ;
bud (to)     vt.     -.                                      n. హ ం 1.
buffalo      n.     .                           butterfly n. సు ా .
buffalo (wild) n. ఖడ-     .                     buttermilk vt.         .
buffalo (m.) n. వ ా .                           buttock      n. క ల .
buffalo (f.) n. హయ .                            buy          vt.      -.
bug          n. న .                             buzz         vi. ం - .
build        vt. ె - (3).                       by day       adj. ియ .
bulb         n. బ ా.                            by oneself pron. త         -త      , see: త    .
bull         n. ంద.                             by themselves pron. తమ -తమ              ,
bull calf n. క ా.                                           see: తమ .
bull (consecrated) n. డూం.
bullock blanket n. ఝ .




94                                     English - Gondi
cabbage (leafy)                                                                          change


                                                 C
cabbage (leafy) n. ా          బ, see: బ.             catch while falling vt. ఝ - - .
cabbage (generic) n. బ.                              cattle        n. ియ ం - ా , see: ియ .
cage         n. ింజ .                                cattle bell n. డ డ .
cake (kind of) n. ా ా .                              cattle bell (small) n. ల .
calculate vt. క - .                                  cattle section n. ంద- ా , see: ంద.
calf (of cow) n. ియ .                                cattle shed n. ా ా .
calf (of leg) n.        .                            cattle-bell n. ి ా .
call         vt.      -.                             caught (to be, in a trap, by limb) vi.
call out     vi. క- ీ- .                                        గ    ే- మ - .
camel        n. ఉట .                                 caught (to be, in a trap, by neck) vi. ఉ - .
cane stick n. బ ే.                                   caught up to vi. ా -మ -, see: ా - - .  ి
capping      n. మ చ .                                cauliflower n. ప ఙ           బ, see: బ.
carefully adv. ఇ బ ;                                 cause to dance vt.           -.
             adv. జట        ;                        cause to drink vc. ఉ - .
             advl. జ .                               cause to laugh vc. కవ - .
carpenter n. ా ే.                                    cause to remain vc. దక          -;
carry away vt. - .                                                vt. మయ         - (1).
carry (in lap, or on shoulder) vt.     -.            cause to rise vc. ేదూ -, see: ే - .
carry on head vt.        -.                          cause to rot vc. కడూ - .
carry on shoulder vt. ాం - .                         cause to win vt. మయ            - (2).
carrying yoke with slings n. ా .                     cave         n. భ య .
cart (part of) n. ల ;                                cavity       n. ోబ (1).
             n. ప         ;                          cement wall n. డ.
             n. గ.                                   centipede (black) n. ర .
cart (with covering) n. ఝ          ాసూ ,             centipede (red) n.         ప .
             see: ఝ .                                central meeting place n. వ             ట ం.
cart (small) n. ె ా.                                 centre (location) adv-ppn. నడ ం.
cart (large) n. ాసూ .                                ceremonial instrument n. చహ .
carve        vt. అ - .                               ceremony n. ల ం .
carving tool n. బ .                                  ceremony (kind of) n.         ం ;
carving tool (small) n.      బ     ,                              n.     ం .
            see: బ    .                              ceremony (marriage) n. మ ం .
carving tool (large) n.   ల బ     ,                  ceremony (pre-marriage) n. ఊటడ.
            see: బ    .                              ceremony (wedding related) vi.
caste       n. జ .                                              ఆ   -     -.
caste (kind of) n.     .                             chaff     n. క ా .
castor plant n.      ం .                             chain     n. ా .
cat         n. ర .                                   chair     n. క .
catapult    n. గ ల .                                 chameleon n.          ోం .
catch       vt. ఆం - .                               change    vi. బ ే-మ -, see: బ - - ;
catch up vt. ా ి- - .                                          vt. బ - - .


                                            English - Gondi                                    95
chappal                                                                       cold (to have a cold)

chappal     n. ెప ;                                    claw         n.    ం .
            n. ర ం.                                    clay bowl    n.      .
charcoal n.        .                                   clay (dry)   n.     .
charm       n. దు    .                                 clay vessel  n.    ా.
charming adj. ా ే.                                     clean        vc. ా - - ;
charred     n. సూ .                                                 vt. ఉట- - ;
charred (be) vi. మడూ- .                                             vt. సు - - .
chase       vt. ప - .                                  clean (rice) vt.      -.
chassis of cart n. గ.                                  clean rice (to) vt. ె    -.
cheek       n.     .                                   clean up vt. ా - ా ా              - -,
cheetah     n. త .                                                  see: ా - - .
chest       n. అ ;                                     clean water n. క                .
            n. ా .                                     cleaned-up place n. పల .
chew        vt. జల - .                                 clear        adjl. ాం.
chew cud vi. హ - .                                     clear out vt. ాం- -, see: ాం.
chicken     n.    - , see:           .                 clear with fire vi.       డ ల - -,
chicken nest n.      -గ   .                                         see:     .
chicken pox n. ట        (              -క ),           climb        vt. త - .
             see:       .                              climb up/over vt. వ - .
chickoo tree n. స ట (మ ా).                             close        vi. బం -ఆ-, see: బం - - ;
chickpea (a) n. స             .                                     vt.    -;
childbirth (room) n. ట              (1).                            vt. బం - - .
children     n. క .                                    cloth        n. ా       .
children (many) n. క - క ,                             cloth (clothes to wear) n. క ి.
             see: క .                                  cloud        n. ట ా .
children’s noise n. గ బల .                             cloudy       adjl. బదూ - బదూ .
child’s father-in-law n. ా 2.                          cloves       n. లమ .
chilli flakes n. ర              .                      clown (in ritual) n. గ ా .
chin         n.        .                               clump of earth (as in soil) n. ె ా.
chironji tree n.      ా (మ ా).                         coarse flour of millet n. ె .
chisel (big) n.       .                                cob of corn n. బ             1.
chisel (for rocks) n. న .                              cobbler      n. చంబ ా .
chisel (for wood) n. ా.                                cobra snake n.            -త ా .
choice       n. ఆ నట , see: ఆ - .                      cockroach n. ట             .
choose       vt. ఆ - .                                 cock’s comb n.                .
chubby       adj. ొబ .                                 coconut      n.        .
churni tree n. సూ (మ ా).                               coconut (part of) n. ఖ బ.
churning stick n. ట         .                          coconut tree n.               (మ ా), see:   .
cigar        n.     .                                  coiled (to be) vi.       - ా- .
citrus       n. సం        (మ ా).                       coin         n. త;
city         n. నగ .                                                n. ల.
clan         n. ా 2.                                   cold         n. ీ .
clan member (m.) n. ా                  , see: ా   2.   cold season n. ీ - ాల ం, see: ీ .
clan member (f.) n. ా             , see: ా 2.          cold (to be) vi. దడ ఙ- .
clan priest n. కట          .                           cold (to have a cold) n. ప           ం .


96                                            English - Gondi
cold (water)                                                                      crane bird

cold (water) adjl. మ ర ం త.                   copper      n. తమ .
collapse     vi. ఝ ే- మ - .                   coriander n. సమ .
collapsed vi.         -మ -.                   corn cob n. బ        1.
collar (metal) n.        .                    corn of paddy n. ల .
collect      vt.     - -.                     corner      n. మ .
collection n. హ ం 2.                          corner (for worship) n.           - మ,
collection (of money) n. బ ం .                            see: మ .
colony       n. వ .                           corpse (m.) n. ాన .
colour       n. రం .                          corpse (f.) n. ా , see: ాన .
colourful adj. రం -రం ా , see: రం .           cot         n. కట .
comb         n. కం ా .                        cotton      n. ాప .
comb (hair) vt. ఉ - 1.                        cotton padding n. ర             .
comb (large) n. ప య .                         cough       vi.   ా- - .
come         vi. ా- .                         count       vt. క - ;
come loose (rope) vi. ం - .                               vt. ల - .
come out vi, vt.       ి- .                   counting n. ఇ         .
come to mind vi. త - .                        couple (wedding) n.               - ా ,
come together vi. గ - .                                   see:       ా .
commit a mistake vi. చు - (1).                courage     n. ర ;
companion n.       ి.                                     n. మ           .
comparison advl. ద          ...అ  . . .,      courtyard n.      ;
           see: ద    ;                                    n. ర    .
            advl.       ...ఇ     ...          cousin      n. మ డూ.
compensation n. ం .                           cover       n. మ చ ;
complaint n. ి ా .                                        vt. ి - ;
complete vt. ప - -, see: ప .                              vt. మ - .
completely adv. చ ల.                          cover over (to be) vi. ం - .
compost n. వ .                                covering n. చ ీ.
compound n. ఆ ా ా.                            cow         n. మ ా.
compound gate n. జ ా.                         cow calf n. పడ.
compound wall n. ల ం.                         cow dung n. స         ి.
console     vt. స - - (1).                    cow dung cake n.                   ా.
constrict vt. ఆట- ా- .                        cow dung (piece) n. ప .
container n. డబ .                             cow dung solution n. స 2.
container (brass) n. చ .                      cowherd n. ా             .
continue vi. మం - .                           cow-itch plant n. ిర .
contrivance n.        ా .                     cowpat      n. ప .
cook        vc. య -, see: - ;                 cow’s urine n. ా                  .
            vi. - ;                           cowshed n. ట ;
            vt. అ - .                                     n. మ ా 1.
cooking house n. అట          , see: అ - .     crab        n. ఖ .
cooking vessel n. గం .                        crab shell n. ట (2).
cool        adj.       ;                      cradle (a) n. ఊక .
            vt. ఆర - .                        cradle (a baby) n.         ా1 .
cool (become) vi. ఆ - .                       crane bird n. టట ( ిట).


                                     English - Gondi                                      97
crawl                                                                                    dawn

crawl        vi. బం - .                         cub (tiger) n. బ .
crawl (on stomach) vi.       -.                 cubit        n. క ట .
credit (to have something on) n. ఉ      .       cucumber n. ా ;
creep        vi. బం - .                                      n. క బ.
creeper (kind of) n. ా ే        ( );            cup (made of leaves) n. ొ .
             n.    .                            cupboard (metal) n. ఆల .
crest        n.    .                            curdle       vi. స - .
cricket insect n.      ా 2.                     curds        n. ద .
cripple (m.) n. క ట , see: క - .                cure disease vt. దుర - - .
cripple (f.) n. క ట, see: క - .                 curry        n. చూ .
crocodile n. మగ .                               curry (kind of) n. క .
crooked      adj. బ య ;                         curry-leaf tree n.       ం (మ ా), see:     .
             adj. ా ా .                         curved       adj. బ య ;
crop         n. పంట , see: పం - .                            adj. ా ా .
crore        n. ట క.                            custard apple tree n. ితప (మ ా).
cross        vt. ఆ - ;                          custom       n. అల ా .
             vt. వ - .                          cut (down) vt.       -.
cross beam n. దుల .                             cut (open) vt.      - -.
cross-cousin (m.) n. మ డూ.                      cut (sawing action) vt.      -.
crow (a) n. ాక .                                cut (throat) vt. అ - .
crow (to) vi. క - .                             cut (up)     vt. ా - .
crowbar      n. సబ      .                       cut (with teeth/scissors) vt. ా - - .
crowd of people n. మ ం .                        cutting hook n. క ర .
crucial      adj. ామ , see: ాం.                 cycle        n.      క .
crush        vt. ఉ - .                          cylinder     n. ట .
cry          vi. ఆ - .                          cylindrical framework n. ా ే.
cry out      vi.   -.

                                            D
daily       adv.     , see: .                   daring      n. ర .
dam (a)     n. కట ;                             dark        adjl. ఆ   .
            n. త         .                      dark soil   n. ా         .
dam (to) vt. ం - - (1).                         darkness    n. ి ాట.
dam (small) n. ా 1.                             date palm   n. ఉచూ ట.
damaged vi.         -మ -.                       date-palm   n. ి (మ ా).
dance (marriage) n. ెమ .                        daub        vt. మ - ;
dance (ritual) n. ఖ ీ;                                      vt. ట - .
            n. డం      .                        daughter n. య .
dance (to) vi.    ం -.                          daughter-in-law n.    య .
dancer      n.       చ .                        daughter’s husband n. స ే.
dancing (part of) advl. ఝ ల   ;                 dawn        n. ప 2;
            n. ఝల .                                         vi. ఉజ- మ - ;
dangle      vi. ొం - ం - ఆ- .                               vi. ప       -, see: ప   2;



98                                     English - Gondi
day                                                                                disappear

            vi.       -         - ఆ- ;           deficiency n. క      .
            vi.      -.                          deity (name of a) n. అవ 2;
day         n. య ;                                           n. ఆ - , see: ఆ ;
            n.       ;                                       n. డ - , see: డ ;
            n.     .                                         n. జౖత ;
day after tomorrow adv. మ .                                  n.    ా       , see:   ా ;
day before yesterday adv. హన - ట.                            n. మ ;
day name (comes after) clitic. ట.                            n. మ మ -          ;
day 01 Monday n. మ .                                         n.         ;
day 02 Tuesday n. మంగ               ా .                      n. స        .
day 03 Wednesday n. బ               .            delay       n. ర ం.
day 04 Thursday n. బసూ            ా .            delivery lady n.        -        .
day 05 Friday n. సు         ా .                  dense       adj. ఝ నూ .
day 06 Saturday n. స          .                  dent        vt. ల ి- - (2).
day 07 Sunday n. అ              ా .              descend     vi.      -.
day-before-yesterday n. హ ( ) ట.                 desire      vt. ఇ - - .
daybreak n.         - ి       , see:    .        desk        n. బం .
daylight    adv. క ే      .                      destroyed (to be) vi. ోం- ోం- ఆ- .
dead        adj. ా      , see: ా- .              destruction n. ను ా .
dead body n. క .                                 dew         n. మ .
dead man n. ాన .                                 dhal (kind of) n. ప డూ ;
dead woman n. ా , see: ాన .                                  n.         .
deaf man n. ె ా .                                dhoti       n. ో ె.
deaf woman n. ె , see: ె ా .                     diamond n.         ా.
deaf (m.) adj. బ య .                             die         vi. ా- .
deaf (f.)   adj. బ , see: బ య .                  different adjl.        (      ా).
debt        n. కర;                               different (emph) adjl.       - , see:
            n. బ .                                           (    ా).
debtor      n. లం ా , see: లం .                  difficult  adj. కట .
decay       vi. స ే- మ - .                       difficulty n. త .
deceive     vt. ప ీ- - .                         difficulty (to face) vi. ప - 1.
deception n. లప ం .                              dig          vt. ా - 1.
decide      vt. ప ా - - .                        digested (to be) vi.     -.
decimated (to be) vi. ోం- ోం- ఆ- .               digger (small) n. ఖ ా.
decompose vi. క - ;                              dilute       adj. ాత .
            vi. స ే- మ - .                       dinner       n.       .
deep        adjl. ఖ .                            direction n.        .
deep pool n. క ా .                               direction (a) advl. ా -వ , see: ా .
deep pool in stream n. ొహ .                      dirt         n. దుబ .
deer (kind of) n. క ;                            dirt (on skin) n. మ .
            n.    ;                              dirty        adj. మ ా (1).
            n.     ;                             disabled person (m.) n. క ట ,
            n. మ .                                           see: క    -.
defeat      vt. బ - ఆర - .                       disabled person (f.) n. క ట, see: క      -.
defecate vi.         -.                          disappear vi. య - ఆ- ;


                                        English - Gondi                                        99
disappointment (to voice)                                                        dwarf

           vi.     -.                         drawing      n. న ా .
disappointment (to voice) n.                  dream        vi. కం - .
             చు - చు - మ - .                  dress        n. ల ం ా.
disapprove n.      .                          dried        adj. వ , see: వ - .
discard      vt. సుర - .                      dried stalk (broom) n. ఖ ట .
discard liquid vt. ఉ - - .                    dried stalk (fodder) n. క    .
discovered (to be) vi. ప - .                  dried stalk (waste) n. ా 1.
disease (on plants) n. నూ ి.                  drill        vt.      -.
dishonesty n. లప ం .                          drink        vi, vt. ఉ - .
dislike      vt. ా - .                        drink (inf.) vt. ఉండన, see: ఉ - .
displeased adj.          ా .                  drip         vi. స - .
dissolve     vi. అ - .                        drive        vc. క -, see:         -;
distance of two miles n.        .                          vt. ప - .
distorted adjl. బదూ - బదూ .                   drive away vc. డూ -, see:          -.
ditch        n.      .                        drop (from a tree) vi. క - .
dive         vi. మ డ ం -, see: మ - .          drop (something) vc. త     -, see: త - ;
dive down vi. గ మ డ ం -, see: గ                            vi. త - .
             (గ ).                            droppings (animal) n. ల ండ.
divide       vt. ఈ ాం - ా -, see: ఈ ా;        drown        vi. డ బ-మ - (1), see: డ - - ;
             vt. త       -;                                vi.      -;
             vt. ా - - .                                   vi. మ డూ -, see: మ - ;
division     n. ాట .                                       vt. డ - - .
do           vt. - ;                          drug         n. మ .
             vt. త ం - .                      drugs        n. ాంజ .
doctor       n. వ య .                         drum (kind of) n. డ ;
doctor (local) n. భక .                                     n. ఢ      ;
dog          n.        .                                   n. త డూం;
doll         n. బ మ .                                      n. ట;
donkey       n. ా .                                        n. స - ో , see: స        .
donor        n. ధ .                           drummer n. ో ా , see: ో .
door (bamboo) n. ట ట (2).                     drumstick n. చ .
door (wood) n. ావ .                           dry (cook) vc. ిడూ -, see: ి - .
dove (kind of) n. ప ా ( ిట).                  dry (to)     vi. వ - .
down         advl. గ (గ ).                    dry up       vi. ఆట- మ - .
downwards advl. గ (గ ).                       drying pole (for clothes) n.        .
dowry        n. ా 1.                          dumb (m.) adjl. మ ా.
doze         vi. క        -.                  dumb (f.) adjl. మ , see: మ ా.
drag         vt. ఉ - ;                        durable      adj. సబ .
             vt.       -.                     during the evening adv. నుల .
drag one’s feet advl. ఝ ల         .           dust         n. డ డూ ;
dragging tool n. ా.                                        n. డ ా;
drama        n.    .                                       n. దుబ .
draw a line vi.      ఉం-, see: ;              dust off     vt. ఉసు - .
             vi.      ఉం-, see:   .           duty (take guard) vi. జ ం - ీ-, see: జ .
draw (water) vt. ెం - .                       dwarf        n. గ        .


100                                  English - Gondi
dye                                                                                 entwine

dye         n. రం .
dynasty     n. ఖ ం    .

                                           E
each         clitic. హ .                       elbow        n. ట ం .
eagle        n. ే .                            elder brother n. ద .
ear (sg.)    n.      .                         elder brother in law n.            -మ య    .
ear (pl.)    n.      , see:     .              elder brother’s wife n. అఙ;
earlier      adj.        ;                                  n. తఙ.
             adjl. ల ;                         elder sister n. త ా ;
             adv. నఙ ;                                      n. బ       .
             adv-ppn. ప ల ;                    electricity n. క ం .
             adv-ppn.       ో .                elephant n.           .
earlier time (sg.) advl. ల -జమ         ే
                                       ,       elope when pregnant vi. హ             -.
            see: జమ       .                    embankment n. కట ;
early in the morning (emph) advl. స   .                     n. ద .
earn         vt. కమ         - -.               embrace vi.                 -మ -;
earring      n. ె ా .                                       vt. ఆ - - 1;
ear-ring     n. క        .                                  vt. క - .
ear-ring (kind of) n. గంట .                    emerge       vi.       -;
ear-ring (with bells) n.       .                            vi, vt.      ి- .
earth        n.     .                          emphatic particle attr. ;      ే
earthen frying pan n.          ా.                           attr. .
earthen pot n.     ా.                          employment n. భ .
earthen vessel (large) n. గం ా .               empty        adjl. ాం.
earthworm n. నడ ం .                            empty out vt. ాం- -, see: ాం.
earwax       n.    -క .                        enclosure n. ొ .
east         n. ి          ం .                 end (in the) adj. ఆ .
easy         adj. హల         ;                 end (of rope) n. ట (1).
             adjl. హల .                        end of saree n. ట-               .
eat          vt. జ - -, see: జ ;               end of sword n. ా ా.
             vt.    -.                         end portion of dhoti n. పదూ .
eating       n.      .                         enough       adj. ఆయ ;
eaves        n.        .                                    adjl. ఆంత, see: ఆ- ;
ebony (tree) n. త           (మ ా).                          adjl. ప ా.
edge         n. ా .                            enter        vi. ం - ;
edible root (kind of) n. గ ;                                vi.      -.
             n. మ ట.                           enter into vi. క        -మ -.
egg plant n. ాప.                               entirely     clitic. ప ం .
egg (sg.) n. ం .                               entrails     n. దూ .
egg (pl.) n.            , see: ం .             entrance (covered) n. ట .
eggshell n. ట (1).                             entwine      vt.     -.
eight        num. ఆ .


                                      English - Gondi                                         101
equivalent to English -ful                                                 father’s sister’s husband

equivalent to English -ful clitic. -      ,            excrement (human) n. ీం .
               -   ం .                                 exhausted (be) vi. కట ే- మ - .
erect (make) vc. ప - (1), see:        -.               exhausted (become) vi. ఝ - మ - .
erupt         vi. బ - .                                expect      vt. స -సూ -, see: స .
escape (to) vi. సుట-మ -, see: సుట- - .                 expenditure n. కర .
eunuch        n. బ     ల .                             experience (to) vi. వ - .
evaporate vi. ఆట- మ - .                                express disappointment int. అ       .
even          clitic. ఆ .                              express surprise int. అబ .
even now adv. అ          .                             expression (of surprise) int. అ   .
even though clitic. - ే (2).                           extinguish vt. ి - .
evening (during) adv. నుల .                            extinguished vi. ి - .
every year advl. ా .                                   eye         n. క .
everybody (nm.) pron. స .                              eye colour n. ా       .
everybody (m.) pron. స       , see: స .                eyeball     n. ా .
everything pron. స .                                   eyebrow n. క - ం , see: క .
evil spirit (kind of) n.   ా ;                         eyelash     n. ం .
              n. ా ాట.


                                                   F
face         n.        ం.                              farming     n. ఖ (- బ ).
faeces       n. ీం .                                   fart (a)    n. ి    , see: ి - .
fair (big)   n. జ .                                    fart (to)   vi. ి    -.
fair (small) n. ట ం.                                   fat         adj. ట సూ ;
fall         vi. అ - ;                                             adj. ొబ ;
             vi. ఝ ే- మ - .                                        n.     ం .
fall (cause to) vc. అర -, see: అ - .                   fat (to become) vi. ం ో - ీ,
fall down vi. గ       అ -, see: గ (గ          );                    see:    ం ో .
             vi. బ -అ -, see: బ .                      fat (m.)     adj.        , see:      ా .
fall from mouth vt. ఉ - .                              father       n. బ బ ;
fall (to)    vi. క - .                                              n. బ బ .
falling stone trap n. డ ా .                            father and mother n. అవ -బ బ ,
falsehood n. లప ం .                                                 see: అవ 1.
family (member, f.) n. త, see:        .                father and son n. మ -ఇ           , see: మ .
family (member, m.) n.           , see:        .       father-in-law n. మ య .
fan          vi.     -.                                father-in-law (of child) n. ా 2.
fan (air)    vt. ఝ - .                                 fathers elder brother n.      ి.
fang         n. ప 1.                                   father’s elder brother’s wife n.         .
far          adjl. లం ;                                father’s father n.     ో.
             adjl. ల .                                 father’s mother n. ఆ .
farm         vi. ెం - - .                              father’s sister n. ఆ .
farmer       n. క    ;                                 father’s sister’s daughter n. మ            .
             n. ఖ - య , see: ఖ                         father’s sister’s husband n. మ మ .
               (- బ ).


102                                           English - Gondi
father’s younger brother                                                           fish (kind of)

father’s younger brother     n. చుడూ                fine particles n. బ    .
            బ బ , see: చుడూ .                       finger       n. బ ట .
father’s younger brother’s wife n. ా ,              finger board (of musical instrument)   n.
             see: ా ా ;                                         ప     ా (ట           ా).
             n. య య .                               finger (little) n.            -బట .
fear         n.    .                                finger (middle) n. ెఙ బ ట ,
feast        n. జవ , see: జ ;                                     see: ెఙ .
             n. పంగ ;                               fingernail n.       ం .
             n. సబ .                                finish        vi. బం -ఆ-, see: బం - - ;
feather      n. బ ా.                                              vt. ప - -, see: ప ;
feed         vt.      -.                                          vt. బం - - ;
feel sorry vi. చు చు - మ - ;                                      vt. మ - .
             vi. జ - మ - (ఝ - మ - ).                finish off vt.             -.
fellow clan member n. క ట మ .                       finished (to be) vi. మ - .
fellow clan member (m.) n. ా               ,        finished work (be) vi. ల - ఆ- .
             see: ా 2.                              finishing adj. ఆ .
fellow clan member (f.) n. ా             ,          fire          n.    ;
             see: ా 2.                                            n. త .
felt (to be) vi. వ - .                              fire (gun) vi. ప - - .
female (of animal) adjl. ట ట.                       fire (to start) vi. మ - .
fence        n. ఆ ా ా;                              fireplace n. ోబ (2);
             n. ల ం.                                              n.      ే .
fencing wire n.           ం       , see:     .      firewood n.              కట.
fenugreek seeds n.            ం .                   firewood (thick) n. య .
festival     n. స .                                 firewood (thin) n. కట.
festival (big) n. స .                               firework n. పట ా.
festival (holi) n. ిమ .                             firm          adj. సబ .
festival(kind.of) n. ఆ ా .                          first         adjl. ల ;
fetch        vt.       -.                                         adv-ppn. ప ల .
fetch (bride) vi. ఆ         -     -.                fish basket n. ఢూట.
fever        n.         .                           fish bone(s) n.               -.
fiddle-like (instrument) n. .                       fish hook n. గ .
field        n. ావ .                                fish (kind of) n. కట           (       );
fifteen      num. ీప.                                             n. క        (       );
fig tree     n. ా (మ ా).                                          n. ట (               );
fig tree (kind of) n. య (మ ా).                                    n. జ ే;
fight        n. జగడ;                                              n. ట ీ (          );
             n. వట ;                                              n.       (       );
             vc. ెర - .                                           n.       (       );
file         n.      .                                            n. బ ట;
fill         n.      -;                                           n. మలం (              );
             vt.     -.                                           n. ర ే (         );
filled (to be) vi. పం - .                                         n.            (       );
filter       vt. ా - -, see: ా .                                  n.    ా ీట (             ).
fin (of fish) n.            .


                                           English - Gondi                                      103
fish (kind of, small, sg.)                                                                             fox

fish (kind of, small, sg.)    n. మ   ం                 fly up       vi. ే - .
             (మ        ).                              flying ant   n. ఈసు .
fish (kind of, small, pl.)    n. మ        ,            fodder       n. ీ .
             see: మ          ం (మ    ).                fold         n. మ ా;
fish (generic) n.          .                                        vt. జ - - ;
fisherman n. వ ;                                                    vt.     ా- - .
             n. య .                                    fold (a cloth) vt. మ డూ - .
fisherman’s wife n.            , see: య .              fold hands (for worship) vi. క         -   -,
fishing net n. ఝ .                                                 see: ా .
fishing rod n. ల ట.                                    folded arms n.      ా1 .
fist         n. మ ట (1).                               fontanelle n. ట .
fit in       vt. దు - .                                food (kind of) n. మ ;
                     ే
fitting (be) vi. జ - మ - .                                         n.    ంజ;
five         pron. ి                  ి
                               , see: య ం .                        n. ామ .
five (nm.) num. ియ ం .                                 food offering n.         .
fix          vi.       ట ం -.                          food scraps n. క ా ట .
flag         n. జం .                                   food scraps fed to cattle    n.   ొహ       (3).
flag god     n. జం -         , see: జం .               foolish      adj. అడ ట         .
flame        n. జ .                                    foot (part of) n. త - ా      , see: త -           .
flame of the forest tree n. మ (మ ా).                   footprint n.       .
flash        vc.          -.                           for          ppnl. ల ి;
flashing     adj. చు - మ చు .                                       ppnl. ా ; ి
flat pan     n. కచూ .                                               ppnl. ాట.
flats        n. మ .                                    for that reason corr. అ      ే ల ి,
flavourless adj. చ ి.                                               see: అ .
flesh (piece) n. ఖ ండూం.                               for the sake of ppnl. ాట.
flint stone n. గ ట- బం .                                                                ి
                                                       for this reason corr. ఇ ే ల , see: ఇ .
flint (with steel) n. జక .                             ford         vt. వ - .
flock (birds) n. క ా .                                 forehead n. కప .
flog         vt. ి         - -.                        forest       n. ఖ .
flood        n. ఊస.                                    forge (implements) vc. ల - .
flour        n. ిం .                                   forget       vi. భ ల - మ - ;
flow         vi.       -.                                           vt. మర ం - .
flower       n. ప ఙ ;                                  former       adj.      .
             vi. బ - ా- .                              forward      adv-ppn. మ       .
flower (kind of) n. జం ప ఙ .                           found        vt. ఉగ - - .
flower (of maize) n.            ల 2.                   found (to be) vi. ప - .
flower (to) vi.         - 2.                           foundation (of house) n. ద .
flowers (kind of) n. ఇర , see: ర                       founded (to be) vi.         - ఆ- .
             (మ ా).                                    four days from now n.           ి .
flute        n.      ా ;                               four (nm.) num. ల ం .
             n. సుల .                                  four (m.) pron.          , see: ల ం .
fly          n.       ;                                fowl         n.    .
             n.    ీ;                                  fowl (wild) n. సు -       .
             vi. ప - .                                 fox          n.      ల .


104                                           English - Gondi
frame of cart                                                                               get wet

frame of cart n. ాట .                               from there (m.pl.) distant n. హందూ .
frayed rope n. ట (1).                               from there (nm.) n. అగట .
free        adj. ప     .                            from village to village advl.   - ట (-
fresh (food or water) adjl.       .                                  ట ), see:         .
fresh water n. క         .                          from where? adv. బం            , see: బ .
fresh-water shrimp n. జ ే.                          fruit (immature) n.       ే.
Friday      n. సు     ా .                           fruit of maize n. బ      1.
fried gram n. మ .                                   fruit (part of) n. ట      .
friend      n. ప , ప, see:            ి.            fruit (ripe) n. పం , see: పం - .
friend (m.) n. సఙ.                                  fruit (to bear) vi. ా - .
friend (f.) n. సఙ , see: సఙ.                        fry           vt. బ - .
frighten    vc. ర -, see:        -.                 frying pan (earthen) n.         ా.
frighten away animals (stick to) n. ట ప             frying pan (iron) n. క -             ;
           (1);                                                   n.     .
            n.   .                                  fuel for fire n.            ా.
frill (?)   n. ట-      .                            full grown (nm.) n. మ ా, see: మ - .
frog        n.      .                               full grown (m.) n. మ           , see: మ - .
frog (brown) n. న -ప , see: న 2.                    full moon n. ప         .
from above adv.          డ , see: .                 full (to be) vi. ం - .
from all sides advl. బం -హ , see: బ ;               full up (to be) vi. పం - .
            advl. ంద -హంద ,                         fume          n. య , see:              - 1.
           see:    ం .                              fun           n. గమ .
from here advl.    ంద ( ంద ),                       funeral pyre n. సర .
            see: ం .                                funnel part of seed drill n.            ే
                                                                                            .
from here (nm.) n. ఇ ట , see: ఇ .                   furrow dug along by plough n.               .
from there advl. హంద, see: హ ;                      furry         adj. బ ా .
            advl. హంద , see: హ .


                                                G
game        n. క ి.                                 gather (together) vi.      -మ -,
game (kind of) n. ల ల ట;                                        see:        - -.
            n. ట ీ- ండూ;                            gazelle    n.    .
            n. క      - బం .                        generous adj. ల ా .
Ganges      n. గం ా.                                get        vc. ప ట -, see: ప - .
garbage     n. య .                                  get crowded vi. గ - జ- మ - .
garden      n. ా .                                  get down vi.       -.
gardening (to do) vt. ా - - .                       get fat    vi. ం ో - ీ, see: ం ో .
garlic      n. లసూ .                                get lost   vi. చు - మ - ;
gate        n. జ ా.                                            vi. ద - - .
gather      vi. జ -మ -, see: జమ- - ;                get ready vt. స - - .
            vi. ర - ;                               get stuck vi. త - .
            vt. జమ- - ;                             get up     vi. ే - .
            vt.    - -.                             get wet    vi. ం - ;


                                           English - Gondi                                          105
ghee                                                                               grass (kind of)

            vi. ప - .                                  Gond (m.) n.           , see: య .
ghee        n. ా -      , see: ా .                     Gond (f.) n.       త , see: య .
gift        n. అందూ ;                                  Gondi language n. యం .
            n. అ    .                                  gone out vi. ి - .
giggle      vi. మ - మ - క - .                          good       adj. అ ీ;
ginger      n. అలం.                                               adj. అ ా ;
girl        n.   , see:        .                                  adj. ా      ;
girl (daughter) n. య .                                            adjl. సు ో;
girl (newborn) n.        ె, see:   .                              adv. ా ;
girls (young) n. ల - య ,                                          advl, adjl.      .
             see: ల .                                  good-for-nothing adj. డండ .
give         vt. ీ- .                                  good-for-nothing person n. డండూ ,
give birth to (animal) vt. వ - .                                   see: డండ .
give up      vt. సుట- - .                              goods       n. ామ .
glance       vi. మ          -.                         goods (cultivated) n. మ .
glance (a) n. నదూ .                                    gore        vt.       - 2 (1).
glance (to) vt. నదూ - -, see: నదూ .                    gorgeous adj. ా ే.
glow worm n. మ ంజ - ప .                                gossiper n. చుబ - చుబ .
glue         vi.        ట ం -.                         got (to be) vi. ా - మ - .
gnaw         vt.        -.                             gotten (to be) vi. ప - .
go           vi. - ;                                   gourd (Balsam pear) n. ా ల .
             vi.        -.                             gourd (kind of) n. ప ా ;
go along the road vi. స -              -, see: స .                 n. బ ేల .
go off       vi. క - .                                 gourd (sponge) n. ట ట .
go out       vi, vt.       ి- .                        gourd-bearing tree n. క మ          (మ ా).
go through narrow space vi. క - .                      grain       n. న.
go up        vt. వ - .                                 grain basket n. డ ల .
go up (as in waves) vi. ద - .                          grain (cooked) n. గ .
go wrong vi. బ             -మ -.                       grain (kind of, small) n.        .
goad         n. త          -బ ే, see: బ ే.             grain remaining after threshing n. స ా .
goat         n. బ క ;                                  grain store n. ి .
             n.       .                                granddaughter n. త           య ,
goat shed n. ట               (2).                                  see: త మ .
god (name of a) n. అవ 2;                               grandson n. త మ .
             n. ఆ - , see: ఆ ;                         grass       n. జ .
             n. డ - , see: డ ;                         grass (kind of) n. క           -జ ,
             n. జౖత ;                                              see: క         ;
             n.      ా          , see:   ా ;                       n. ా (- జ );
             n. మ ;                                                n. క ం (- జ );
             n. మ మ -               ;                              n. ా ా (జ );
             n.            ;                                       n.           (- జ );
             n. స           .                                      n. చు ా (- జ );
god (generic) n.          .                                        n.     ా (- జ );
goldsmith n.              ా .                                      n. ె (జ );
Gond         adjl. య .                                             n. మల (- జ );


106                                           English - Gondi
grasshopper                                                                   hang (meat)

            n. మ         (- జ );                  grove       n. గ బ.
            n. ిర        (- జ );                  grow        vi. బ - .
            n.        (- జ ).                     grow grey (haired) vi. ి - .
grasshopper n. ఖ 3.                               grow (of plants) vi. మ - .
grass-pulling tool n. డ ా.                        grow up     vi. డగ     ఆ-, see: డగ   .
grave       n.    .                               guard       vt.    -.
graze       vi.        -;                         guard (take) vi. జ ం - ీ-, see: జ        .
            vt.       -.                          guarding (crops) n. జ .
green       adj. ల ;                              guava tree n. జ       (మ ా).
            advl.      ా .                        guess       vt. ప ం - .
green bean n. చ ర.                                guess a riddle vi. ం ో ప ం -, see:       ం ో.
green gram n.          .                          guest (m.) n. ర .
green (raw) adj. పహ (2).                          guest (f.) n.     , see: ర .
greet       vt. క - ;                             gul-mahua flowers n. ఇర , see:       ర
            vt. దం ో      -, see: దం .                       (మ ా).
greeting    n. దం ో , see: దం .                   gul-mahua tree n. ఇ (మ ా);
grey-haired (become) vi. ి - .                                n. ర (మ ా).
grind       vt.    -.                             gum         n.       ;
grind into paste vt.         - 1 (3).                         n.    ా.
grindstone n. జత.                                 gun         n. ం ే.
ground      n.     .                              gun (part of) n. ఖ 2.
groundnut n. బ           ఙ.                       gush out vi. బ       -.
group       n. మందూ .
group (cattle) n. మం .


                                              H
habit       n. అల ా .                             hand cloth n. ల .
hail        n. క - బం ;                           hand (of watch) n. ాట 2 (2).
            n. ా -బం , see: ా .                   hand (part of) n. అసూ -       ;
hair        n.    .                                           n. త -       .
hair bunch n.        .                            handful     n. మ ట-        .
hair parting n. ఙ.                                handful (of food) n. బ ా .
hair (pubic) n. టం .                              handkerchief n. ద ీ.
hair (tuft) n. ట (2).                             handle (harrow) n. ర మ .
hairy       adj. బ ా .                            handle (long) n. ండ.
half        adjl. అ .                             handle (plough) n. ాల .
half pound measure n. ట.                          handle (round, metal) n. క ే.
halter      n.       ;                            handle (short) n. మ ట (2).
            n. సు .                               hands (open) n.      ో .
ham         n. ం .                                handsome adj. ా        .
hamlet      n. గ డ.                               hang        vt. అట - - .
hammer      n. సు ె.                              hang (clothing) vt. ఖ ీ- - (1).
hand        n.      .                             hang (meat) vt. ట ం - - .


                                         English - Gondi                                       107
happen                                                                               hole

happen       vi. ఆ- .                          heel         n.      ా.
happily      advl. క ీ-క ీ ే, see: క ీ;        heifer       n. పడ.
             advl. క ీ-గమ ే , see: క ీ.        height       n. ఊచ.
happiness n. గమ .                              hem          n. ా .
happy        adj. క ీ;                         hemp         n. బ       .
             adj. క ా , see: క .  ీ            hen          n.    .
hard         adj. ఘ ;                          henna        n. ం .
             adj. సబ .                         her own (dist.) pron. త         .
hard interior of stick n. ాబ .                 her (prox.) pron. ే .
hare         n.     ల .                        her (dist.) pron. న.
harness      vt. ప - 1.                        herd         n. మం .
harrow       n. వక .                           herd (tethered together) n.        ా .
harvest      n. పంట , see: పం - .              herdsman n. ో ా .
harvest festival n. బ       (1).               herdswoman n. ో , see: ో ా .
hat          n. ట ి.                           here         adv. ఇ .
hat (of leaves) n.     ర.                      here and there advl. కబ - బ ;
hatch        vt. ా - .                                      advl.         -హ , see:   .
hatch (bird) vi.        -.                     here (take this) vt. ఇ ే.
hatch (eggs) vt. ా ా ఉ - .                     hereditary musicians of Gonds n. పట .
have a meal vt. జ - -, see: జ .                hesitation n. అ          .
hawk         n. ే ;                            hiccup       vi.       - -.
             n. ప ా - ే ( ిట),                 hide         vi. మ - .
            see: ప ా ( ిట).                    hide (from harm) vt.          - -.
hay         n. ీ .                             hide one self vi. క         -మ -.
haystack n. ీ క ప , see: ీ .                   hide (skin) n.       .
he (prox.) pron.      .                        hide (something) vt. మ - ీ-, see: మ - .
he (dist.) pron.      .                        high         adj. ెఙ .
head        n. తల.                             high place n. బ ా.
head (of corn, jowar, etc.) n.  .              high shelves n. ఆట ా.
head of household n. మ ల        .              hill         n. గ ట.
head pad n. చుమ .                              his own (dist.) pron. త         .
head (soft spot) n. ట .                        his (prox.) pron. న.
headache n. తల- ం , see: తల.                   his (dist.) pron. న.
headman of village n. ాట .                     hit          vt. ల ి- - (1).
headman’s wife n. ాట, see: ాట .                hit (accidentally) vt. ల - .
healed (be) vi. మ - .                          hit against vi. అ - మ - .
healthy (to be) vi. సు ే- మ - .                hither       adv.        .
heap        n. క ప ;                           hive         n.    ాబ ;
            n. ాట ;                                         n. బ ా .
            vt. క ప - -, see: క ప ;            hives (itchy skin) n. ల- ప .
            vt. ర - - .                        hoe          vt.     -.
hear        vt. ం - .                          hoist        vt. చ - - .
heartbeat vi. ధ ే - మ - .                      hold         vt. ీ- .
heat        vi. ా - .                          hold between teeth vt. క - .
heat (make) vc. ాసూ -, see: ా - .              hole         n. గ .


108                                   English - Gondi
hole (in tree)                                                                         hut

hole (in tree) n. ోబ (1);                        hot water pot n. ాంత.
             n. బ ల.                             hour        n. ఘంట ;
holi         n. ిమ .                                         n. ఘట .
hollow       adv.     ా .                        hours (time) advl.       - , see:   -.
hollow space n. ోబ (1).                          house       n.    .
holy place n.     -గ , see:      .               house foundation n. ద .
home         n.   .                              house lizard n. క దూ       ొ , see: ొ .
honey        n. ాడ -      , see: ాడ .            house (multiple levels) n. మ .
honeycomb n.          ాబ ;                       house (part of) n. మ ం ే ;
             n. బ ా .                                        n.      .
honey-comb (part of) n.         గ ;              how?        advl. బహ .
             n. ప ;                              how many? pron. బ ం .
             n.     .                            how many? (nm.) pron. బ ే.
honour       n. మ ;                              how many?(m.) pron. బ         .
             vt. మ -మ ా ద- -,                    how much? pron. బ           .
            see: మ ;                             how so? adv. ఇ           బహ , see: ఇ    .
            vt. మ - ా త ం -,                     hum         vi. ం - .
            see: మ .                             hump        n. ం ే .
hood of cobra n. ఫ ే.                            hundred     num. నూ ;
hoof        n. క .                                           num. ా ి.
hop         vi. ఢ - .                            hunger      n. కర .
hope        vi. ఆ ా- - .                         hunger strikes — క వ ా, see: కర .
horizontal beam n. ఖ 1 (2);                      hunt (game) vt. ి ా -క -, see: క - .
            n. స 1.                              hunt (work) vi. ి ా - -, see: ి ా .
horn        n.    .                              hunting     n. ి ా .
horn (to blow) n. త ా.                           hurriedly adv. ల       .
hornet      n. క     2.                          hurriedly (work not done well) adv.
horse       n. ఖ 1 (1).                                     తఙ - మఙ .
horse (kind of) n. డమ .                          hurt       int. అ     ;
horse (minature, idol) n. ఖ 1 (3).                          vi. - .
horse-shaped beam n. ఖ 1 (2).                    husband n. మ ో .
hot         adj. ాస, see: ా - .                  husband and wife n. ఆ మ ో .
hot (become) vi. ా - .                           husband’s brother’s son n. మ మ .
hot coals n. జ .                                 husband’s mother n.     ా .
hot season n. ఉ         ;                        husk       n.     .
            n. ో ాల ం;                           hut        n. గ ే .
            n.      - ాల ం, see:   .




                                        English - Gondi                                 109
I                                                                                            itch


                                                I
I             pron. నన .                            infest (fruit or wound) vi. ప - .
ice           n. క - బం .                           inhale        vt. మ    -.
idea          n. ాట- .                              injection n. సు .
idle (person) n. లం .                               ink           n. ా .
idol (horse) n. ఖ 1 (3).                            inner room n.       .
if            corr. ఎకంద;                           insect        n. ప .
              corr. జ ;                             insect bites n. ట       (    -క ) (2),
              corr. జ ;                                        see:     .
              corr. ే.                              insect (kind of) n. ా -        ె;
ignite        vi.    -.                                          n.     ప ;
iguana        n. ఉర ం.                                           n.    ా 2;
immediately adv.          .                                      n.    ా ;
immersed (to be) vi. మ - .                                       n. క ;
important adj. ామ , see: ాం;                                     n. ర ం.
              adjl. ఖ .                             insect rust on plants n. నూ ి.
important (m.) adj.          , see:   ా .           insert       vt. దు - .
imprint (foot) n.       .                           inside       adv-ppn.       .
imprint (thumb) n. అ      - 2.                      inside (go) vi.     -.
impure (liquid) adj. ాత .                           insides      n. దూ .
in            adv-ppn.     .                        insipid      adj. చ ి.
in earlier times advl. ల -జమ          ే
                                      ,             instance     n. వక (వ ).
            see:  ల.                                instrument (kind of) n. సుల .
in front of adv-ppn. మ       .                      instrument string n.      (3).
in measured steps advl. జ .                         instrument (to play) vc. క -, see:    -.
in order that ppnl. ాట.                             insufficient to wear (be) vi. ఆక - ఆ- .
in order to ppnl. ల ి.                              interest rate n.       .
in that way advl. అహ ;                              internal organ (kind of) n. గ ండూ
             advl. ద     .                                      ాయ.
in the manner clitic. ఆ .                           intestine n. ంజ .
in the middle (of) adv-ppn. నడ ం.                   iron         n. క .
in the morning advl. స .                            iron frying pan n.      .
in this way advl. ఇ      .                          iron spike n. ఆర .
in vain (to be) vi. బ      -మ -.                    iron-nail n.       ల.
inauguration n. ం          , see: ం - .             irritate     vi. బ - .
in-between adv-ppn. నడ ం.                           is necessary adj. ప .
incise       vt.    - -.                            is (there) vi. మంత.
increase            ే
             vi. బ -మ -, see: బ - - ;               it is pleasing vi. మం ే- ా-, see: మం ే.
             vt. బ - - .                            it (prox.) pron. ఇ .
index finger n. హ బ ట .                             it (dist.)   pron. అ .
Indian cuckoo n. క క క           ( ిట).             itch         n. కర ;
Indian horse-radish tree n. మ ల (మ ా).                           n. క ;


110                                       English - Gondi
its (prox.)                                                                                  ladle

            vi.        -.                       its (dist.)   pron.   న.
its (prox.) pron.      ే .

                                            J
jab (accidentally) vt. గం - .                   jokes        vi. ే - .
jagged       adj.    ం -   ం .                  jug          n.    .
jaggery      n.    .                            jump         vi. ె   - (1);
jamun tree n. ల ం (మ ా).                                     vi. ఢ - .
jaw          n.      .                          jungle       n. ఖ .
join         vi.     ట ం -;                     jungle cat n. ఖ        .
             vt. క - (2);                       jungle fly (big) n.      .
             vt. జ - - .                        jungle fowl (kind of) n. సు      -       .
joint (in bamboo) n. గ .
joint (of limb) n. ల .


                                           K
keep        vt. ఇ - .                           knead        vt. ిస - .
keep person forcibly vt. ం - - (2).             knee         n. ట ం ా, see: ట ం .
keep watch vt.      -.                          kneecap      n. ట ం .
kernel of chironji fruit n.     ంజ.             knife (long) n. జ య .
key         n. క .                              knife (small) n. క .
kick (a)    n. ల త.                             knife (large) n. ర ీ.
kick (to) vt. ి          - -.                   knock out vt. సం - .
kill        vt. కత - - ;                        knot         n. గట.
            vt. జ - ;                           knot (in wood) n. గ .
            vt.         -.                      know         vt. ప ం - .
kind        n. జ ;                              knowledge n. ావ ;
            n.     .                                         n.       .
kindness n. మ య .                               known (to be) vi. క - మ - ;
king        n. ాజ .                                          vi.    ే -మ -, see:      .
kiss        vt. బ - .                           Kolam man n. ప జ .
kitchen     n. అట           , see:  .           koyal (kind of bird) n. ి         ( ిట).
kite        n. పతం .
kite (bird) n. గం      .

                                           L
lacker       n. లక .                            ladies      n. బ    , see: బ         .
ladder       n. సూ           ( ీ ).             ladies-finger n. ం .
ladder (part of) n.           .                 ladle       n. ప 1;



                                      English - Gondi                                          111
Lambadi (m.)                                                               like . . . like . . . (prox.)

             n. సుక         .                       leaf plate n. క .
Lambadi (m.) n. లబ               .                  leak (slowly) vi. వ - .
Lambadi (f.) n. లబ , see: లబ                .       leak (with force) vi. ా - .
lame         adj. ల ం ా .                           lean against vi. అ - .
lame person (m.) n. క ట , see: క - .                lean on        vi. క- ీ- .
lame person (f.) n. క ట, see: క - .                 lean on stick vt. ఉ             -.
lamp (earthen, oil) n.             ా.               lean (thin) adj. సప             .
lamp (kerosene) n.               ;                  lean to        n. మ ంగ .
             n.       .                             leap           vi. ఢ - .
lampstand n. జల ర;                                  learn          vt. క - .
             n.      డ.                             leash          n. స 3.
language (in pl.) n.           .                    leather rope or strap n. ా .
lap          n. మ ం .                               leave          vt. సుట- - .
large bag n.        ే.                              leech          n.        ( ర ).
large basket n.          ా.                         left           adjl. ెమ .
large drum n. ో .                                   left (hand) n. ెమ                     ే, see: ెమ .
large earthen vessel n.            ా.               left (side) adj. ెమ               ా , see: ెమ .
large forest n.    ం (1).                           leg            n. ా .
large green fly n. క - ి, see: క .                  leg of bed n. ా ా.
large slab of stone n.              ా బం .          lemon tree n.               (మ ా);
lash         v. ొహ.                                                n. ంబ (మ ా);
last         adj. వ;                                               n. సు           ంబ (మ ా).
             vi. త - .                              lentil (kind of) n. త ం .
last daughter n. వత, see: వ.                        leopard        n. త .
last meal with guests n. హ                   .      lick           vt.       -.
last son     n. వ         , see: వ.                 lid            n. మ చ .
last year adj.         .                            lie (a)        n. లబ .
late (to be) vi. ఉ ీ - - ;                          lie down vi. ప - .
             vi. ర ం- -, see: ర ం.                  lie in coils vi.        - ా- .
lateness     n. ర ం.                                life           n. ఆవ .
laugh        vt. క - .                              lift           vt.        -.
launder      vt. సు - .                             light (fire) vc. ర -, see: ర - ;
lawyer       n. వ ల .                                              vc. త           -, see:       -;
lay down (offering) vt. దూ - .                                     vi. ర - ;
lay (eggs) vt. ొ - .                                               vi.       -.
lazy         adj. మ ం ;                             light (from source) n.                .
             adj. ల ం        .                      light (in the) adv. క ే             .
lazy man n. ఆంగ              ాహ ;                   light (weight) adj. హల              ;
             n. ఆ ా ా .                                            adjl. హల .
lazy (person) n. లం .                               lighter        n. జక .
lead         vc. క -, see:               -.         lightning n.              వ .
leaf         n. ఆ .                                 like           clitic. ఆ ;
leaf cup     n. ొ .                                                ppnl.         .
leaf for smoking n. చుట -ఆ , see: చుట .             like . . . like . . . (prox.) advl.           ...
leaf hat     n.    ర.                                             ఇ       ...


112                                        English - Gondi
like . . . like . . . (dist.)                                                                lungs

like . . . like . . . (dist.) advl. ద       ...            lock        n. క -డబ , see: క .
              అ       . . ., see: ద     .                  lodging of bridegroom’s party n. జ నూ ా.
like that     adjl. అ ే       .                            loft        n. ఆట ా.
like this     adjl. ఇ ే       .                            log         n. ఖ 1;
like this (type) adjl. ఈ        .                                      n.      .
liking        adj. క . ీ                                   long        adj. లంబ ;
limp          vi. క - .                                                adjl. ల ం.
line          n. ;                                         long basket n.         ా.
              n.     ;                                     long festival n. స .
              n. ప ా     .                                 long section of a field n.   .
line (in a) n. ా .                                         long time ago advl. ల -జమ          ే
                                                                                              ,
lion          n. హ .                                                   see: జమ .
lip           n. ి .                                       look (a)    n. నదూ .
liquor (kind of) n.        -క , see:                       look at     vt. సూ - .
              (మ ా);                                       look (to) vt. నదూ - -, see: నదూ .
              n. ీం -క , see: ీం (మ ా);                    loop of snare n. ాస.
              n. ర -క , see: ర                             loose (of rope) vi. ం - .
              (మ ా).                                       loosen (something) vt. ల - - .
liquor maker n. కల , see: క .                              loot        vt. ల ట- - .
liquor (generic) n. క .                                    loser       n. లం ా , see: లం .
litter        n. క - ా ;                                   loss        n. భ ే- మ - .
              n. బ ర క.                                    loss (make a) vi. డ బ-మ - (2),
little        adv. జర- జర.                                             see: డ - - .
little finger n.          వ .                              lotion      n. మ .
little girl n. బ      2.                                   loudly      advl. జ .
little while adv. ల .                                      louse       n. ప ;
live          vi.       - -;                                           n. ీ 2.
              vi. ం ే- మ - ;                               love        n. మ య ;
              vi. మం - ;                                               n. ల ;
              vi. ర - మ - .                                            vt. ల - -, see: ల .
liver         n. త    .                                    lovely      adj. ా ే.
living things n.        ా .                                lover (m.) n. ల       , see: ల .
lizard (household) n. క దూ      ొ ,                        lover (f.) n. ల , see: ల .
              see: ొ .                                     low tone adv. క ా .
lizard (snake-like) n. త ా     ొ ,                         lower       vt.    -.
              see: ొ .                                     lower abdomen n.          .
lizard (generic) n. ొ .                                    luck        n. త ;
load          vt. జ- ా - .                                             n. న ీ .
loan          n. కర;                                       lunch       n.      .
              n. బ .                                       lungs       n.         .
lobe of ear n. గ బ .
local cigarette n.      .




                                                  English - Gondi                               113
mad person (m.)                                                                         measure


                                                M
mad person (m.) n. ి ా , see: ిసం .                  manner    n.    .
mad person (f.) n. ి , see: ిసం .                    manure    n. ఖ .
made (to be) vi. మ - .                               manure basket n. ఖడ ట ట.
madness n. ిసం .                                     many      adjl.   ;
mahua flowers n. డ             ా (2).                          adjl. బ   (బౖ).
mahua fruit n. ా ా.                                  many coloured adj. రం -రం ా ,
main       adjl. ఖ .                                            see: రం .
main beam n. ఆ .  ే                                  margosa (kind of tree) n. క       ం (మ ా).
maize      n. మ ం .                                  mark        n. ట ా;
maize (flower) n.        ల 2.                                    n. బ .
make a way vt. స - -, see: స - .                     market      n. జ ;
make fun of vt. డ ా ం - - .                                      n. ట ం.
make hot vc. ాసూ -, see: ా - .                       marking nut tree n.          (మ ా).
make jokes (during marriage) vi. ే - .               marks       n. ప ా      .
make known vt. ఇ            -.                       marriage ceremony n. మ ం .
make ready vt. గ - - ;                               marriage (day after) n. అ న.
           vt. తయ - - ;                              marriage function (kind of) n. ఖ జ;
           vt.      - -, see:      -మ -.                         n.    మయ.
make rope vt.       -.                               marriage jokes vi. ే - .
make use of vt. ామ                     -,            marriage (second) n. ా .
         see: ాం;                                    mask        n.       ట.
         vt. ా ద              -, see: ా      ద;      mask (religious) n. డ .
         vt. ల - - .                                 massage to relieve pain vt. చు - - .
make wet vt. న - .                                   mat         n.     ా.
male (animal) adj.  .                                match       n. క ి.
man        n. మ న .                                  matchbox n.       -డ , see:         .
man and woman n.      -మ          న ,                matchstick n.     - ల , see:       .
           see:       .                              materials n. ామ .
man from there n. అ ాట , see: అగ.                    maternal grandfather n. అ .
man of Harijan caste n. చం       .                   matter      n.     .
man (old) n. మ త .                                   matting     n. ట ట (1).
man or boy (with contempt) n. ల ా .                  matting (of bamboo) n. ి .
man who is always with ladies n.    -                mature (nm.) n. మ ా, see: మ - .
             ఙ    (1), see:        .                 mature (m.) n. మ          , see: మ - .
man who tends buffaloes n. మ        య .              meadow n. పల .
man who tends cattle n. ో ా .                        meal        n. జ ;
man who tends goats and sheep n.                                 n.        .
                  య .                                meal (big) n. జవ , see: జ .
man with female complexion n.           -            meaning n. అ .
             ఙ    (2), see:        .                 meanwhile adv. అ                , see: అ   .
mango tree n. మ ా (మ ా).                             measure n. ఖం ;


114                                         English - Gondi
measure (a kind of)                                                            mother in law

            n.     ే
                   ;                                          n.       ా;
            vt. క - .                                         n. ర ప ం , see: ర ప .
measure (a kind of) n. ా     2.                    money collection n. హ ం 2.
measure (medium, tall) n. అ .                      mongoose n. మ గ .
measure (small) n. ట.                              monkey (black-faced) n. గ .
measure (large) n. ా       ;                       monsoon n. ి - ాల ం, see: ి ;
            n.    ా .                                         n. మ సూ .
measurement n. గ .                                 monsoon (start of) n. ర .
measuring stick n. బ బ ే.                          month      n. మ      .
meat        n. స .                                 month 01 (March-April) n. ై .
meat (piece) n. ఖ ండూం.                            month 02 (April-May) n.         .
mediator of marriage n. సు      ా .                month 03 (May-June) n. బ -         .
medicinal creeper n. ా ే         ( ).              month 04 (June-July) n. ఆ ా .
medicine n. మ .                                    month 05 (July-August) n.     ా.
medicine man n. భక .                               month 06 (August-September) n. అక     .
meet        vi. బట- మ - ;                          month 07 (September-October) n.   ా .
            vt. క - .                              month 08 (October-November) n. ా .
melt        vi. అ - ;                              month 09 (November-December) n. సట.
            vi. ఉ - మ - .                          month 10 (December-January) n. ప .
member of household (m.) n.         ,              month 11 (January-February) n. మహ .
            see:      .                            month 12 (February-March) n. ధూ ా .
member of household (f.) n. త, see:           .    monthly period n. ల .
memory n. య .                                      moon       n. జం ;
mend        vt. సు - - .                                      n. ల ం (ల ల ం ).
menstruation n. ల .                                moon (appeared) vi. ల ం      హ,
menstruation (room) n. ట              (1).                   see:     -.
metal collar (agr. implement) n.          .        moon (full)   n. ప    .
metal pitcher n. ా .                               moon (new)    advl. అవ సు     ట,
midday (at) advl. దు ా .                                     see: ఆవ ;
middle (in the) adv-ppn. నడ ం.                               n. ఆవ .
middle (occurrence) adj. నట .                      moong dhal (kind of lentil) n.         .
midnight n. అ మ - ా ె .                            moonlight adv. క ే      .
midwife n.          -           .                  more       adjl. జ ా.
milk        n. ా ;                                 morning n. జ ా -           .
            vt. ా         ీ -, see: ీ - .          morning (in the) advl. స .
millet      n. జ న .                               morsel     n. ా .
millet heads fed to animals n. క ట .               mortar     n. చ     .
mind        n. ో ా.                                mosquito n. నుల .
mine        pron. వ.                               moss       n. జ ీ .
mirror      n. ఆ ా .                               mother     n. అవ 1;
mistake     n. చు .                                           n. బ .
mix         vt.       ీ
                      - -.                         mother and father n. బ -బ బ        ,
mole        n.          .                                      see: బ .
mole (on skin) n. క ర ం.                           mother god n. అవ 2.
money       n. తం , see: త;                        mother in law n.   ా .


                                          English - Gondi                                     115
mother’s brother                                                                       new moon

mother’s brother n. మ మ .                              mud (wet) n.      ా.
mother’s brother’s daughter n. మ                       muddy (almost) adj. ప       2.
            మ          .                               murder      vt.       -.
mother’s brother’s wife n. ఆ .                         muscle      n. ప 1.
mother’s elder sister n.      .                        mushroom (sg.) n. గ .
mother’s elder sister’s husband n.       ి.            mushroom (pl.) n. గ       , see: గ .
mother’s mother n. ా .                                 musical instrument (kind of) n. క ా ;
mother’s sister n. చుడూ బ ,                                        n. ;
            see: చుడూ .                                            n. ం      ;
mother’s younger brother n. ా ా .                                  n. జత ;
mother’s younger sister n. ా ,                                     n. ట ట ;
            see: ా ా ;                                             n. డ ;
            n. య య .                                               n. బ ం ా.
mother’s younger sister’s husband n.                   musical instrument (kind of, woodwind) n.
             ా ా .                                                     .
mount      vt. ె - .                                   musical instrument (part of) n. ప        ా
mountain n. ట .                                                   (ట   ా);
mountain path n. ధ .                                              n. ా .
mouse      n.    ా .                                   musicians of Gonds n. పట .
moustache n.           , see:        .                 Muslims n. త          .
mouth      n.     .                                    mustard seed n.    ా;
much       adjl.      ;                                           n.     ర.
           adjl. బ      (బౖ).                          mute (m.) adjl. మ ా.
much later n.        ి .                               mute (f.) adjl. మ , see: మ          ా.
mucus (dry, in nose) n.   ట .                          muzzle     n. మ    .
mucus (of nose) n.      .                              my         pron. వ.
mud (dry) n.      .
mud (liquid) n. ెహ.


                                                   N
nail (finger) n.       ం .                             needle       n. సు .
nail (metal) n.         .                              neem tree n. ం (మ ా).
name         n.       .                                neighbour n.       - ార        , see:  .
naming ceremony n. ా .                                 neighbourhood n. వ .
nape of the neck n. గ ా .                              neighbours n. కర         .
navel        n.      .                                 nest         n. గ    .
near         adv-ppn. కర ం.                            nest (bees) n. ాడ .
necessary (to be) vt. ల - .                            nest (for chickens) n.     -గ     .
necklace n. దు          ;                              nest (hole in tree) n. బ ల.
             n.    .                                   net bag      n. ి ా .
necklace (long) n.         .                           net (large, round) n. ాగ .
necklace pendant n. ప .                                never        advl. బ    - ల , see: బ .
needed       adj. ప .                                  new moon advl. అవ సు         ట, see: ఆవ ;


116                                           English - Gondi
new (nm.)                                                                  older sister’s husband

            n. ఆవ .                                   noose       n. ాస.
new (nm.) adj. ప       .                              normal      adj. ా       .
new (m.) adj. ప          , see: ప   .                 north       advl. ా -వ , see: ా ;
newborn (m.) n.       డ , see:        .                           n. ఖ ల .
newborn (f.) n.         ె, see:   .                   nose        n.         .
news        n. ఖ ప ;                                  nose mucus (dry) n.        ీ.
            n.      .                                 nose mucus (wet) n.           .
next        pron. దు .                                nose ring n. మ       ా.
niche in wall n.          .                           nose stud n. న .
night-blind adj. అం య ;                               not be (to) vi. ిల ( ల ).
            adj. అచంద .                               not needed adj. వట .
nipple      n. బ ం.                                   nothing at all advl. బత - ల , see: బత .
nit         n. ీ 2.                                   nothing (nm.) pron. బ ే- ల , see: బ .
no more! adj. ఆయ .                                    now         adv. ఇఙ.
nobody (nm.) pron. బ ే- ల , see: బ .                  now (emph.) adv. ఇం .
nobody (m.) pron. బ - ల , see: బ .                    nowhere advl. బగ - ల , see: బగ.
noise       n. గ బల ;                                 numb (become) vi. ఆ - మ - 2;
            n. ల .                                                vt. సం - .
noise (make a) vi. ల - -, see: ల .                    numbness n. ిర ం.
noise (much) advl. ాజ- ాజ ే.                          nuzzle      vt. బ - ;
noise-making stick (big) n. ట ప         (1).                      vt. మ       -.
noise-making stick (small) n.      .
noodles     n. వ ం .


                                                  O
oath         n. ఆ ;                                   oh!         int. అబ .
             vi. ఆ - ి-, see: ఆ .                     oil         n.       .
oblique-leaved jujube n. సూ (మ ా).                    oil cake    n. ీ .
obstinacy n. హ .                                      oil prepared out of fat n.        ం         ,
obstruction n. ా 1.                                                see:       ం .
obtained (to be) vi. ా - మ - .                        oil tin      n. ీ ా.
occur to mind vi. త - .                               okra         n. ం .
occurrence n. జ క.                                    old          adj. ప       .
O’clock      advl.     - , see:        -.             old age      n.        ా , see:         .
of that kind (nm.) adj. ఆ       .                     old man      adj.       ;
of that kind (m.) adj. ఆ     .                                     n. ప       , see: ప       ;
of this kind (nm.) adjl. ఈ        .                                n. మ త ;
of this kind (nm., pl.) adj. ఈ ం .                                 n.      .
of this kind (m.) adj. ఈ      .                       old (of cattle) adj. ొ .
of what kind? (nm.) pron. బ          .                old woman n. త, see:             ;
of what kind? (m.) pron. బ         .                               n. మ త , see: మ త .
offering (bowl with food) n. బ            (2).        older man adj.          , see:     ా .
office       n. కచు .                                 older sister’s husband n. ట .


                                             English - Gondi                                          117
older woman                                                                         peacock

older woman adj.       ా .                          onion      n. ఉ .
oleander n. ఘ          (మ ా).                       only       attr. ి .
on           adv-ppn.      .                        open       adjl. ఖుల ;
on behalf of adv. ల ి;                                         vt. ఉగ - - ;
             adv. ా ి.                                         vt. ె - .
on foot      adv. ా      , see: ా .                 orange     n. సం     .
on four sides adv. ల ం ా , see: ా .                 orchard    n. గ బ.
on that day adv. అంట.                               ornament n. ఖ ే.
on the left hand adv. ెమ            ే,              ornamental belt n. క    .
            see: ెమ .                               orphan (female) n. సట       , see:   సట
on the left hand side adv.   ెమ   ా ,                            ర .
            see: ెమ .                               orphan (male) n. సట ర .
on the right hand adv.             ే,               ouch!      int. అ    .
            see:         .                          our (sg.) pron. మ వ.
on the right hand side adv.          ా ,            our (pl.)  pron. మ వం , see: మ వ.
            see:       .                            outside    adv-ppn. బ .
on what day adv. బంట.                               outstanding n. కర;
once       adv. ఉం జ క.                                        n. బ .
once again advl. ఉం ే-మర, see: ఉం ే.                overflow vi.      -.
one and a quarter (1¼) fraction num. స ా .          owl        n. గ బ .
one (nm.) num. ఉం .                                 owner      n. మ ల      .
one (m.) num. వ .


                                                P
‘paan’ leaf n.     -ఆ , see:     (మ ా).             parcel       n. గట.
‘paan’ tree n.       (మ ా).                         parch (grain) vc. ిడూ -, see: ి - .
pad (for bullock) n. జ .                            parched grain n. ల ం ;
padding (cotton) n. ర      .                                     n. హ     ం .
paddy (sg.) n. వం .                                 Pardhan      n. పట .
paddy (pl.) n. వం ం , see: వం .                     parents      n. అవ -బ బ , see: అవ 1;
pail        n.     .                                             n. బ -బ బ , see: బ .
pain        n. దం        (1);                       parrot (big) n. ా ా .
            n. ం .                                  parrot (generic) n. ా .
palace      n. ా - ా .                              parrot (small) n. ెగ .
palanquin n. ా .                                    part         n. ఈ ా.
palm liquor n.         -క , see:                    partially ripe fruit n. డ     ా (1).
           (మ ా).                                   particles (fine) n. బ      .
palm of hand n. అసూ -    ;                          partition n. గ .
           n. త -    .                              partridge (kind of) n. క ాం .
pan        n. కచూ .                                 past         adj.      .
pant (to) vi.     -.                                pat on back vi.       ీ- - .
panther    n. ం      .                              path         n. స .
papaya tree n. ప       (మ ా).                       peacock      n. మ .


118                                        English - Gondi
peacock feather belt                                                          plough (part of)

peacock feather belt n. మ -పట ,                     pink powder n. గ ల .
             see: మ .                               pinky        n.      -బట .
pearl        n.     .                               pins and needles n. ిర ం.
peel                   ీ
             vt. డూ- - .                            pip (of fruit) n.     ే.
peeled (be)  vi. డూం - .                            pip (of mango) n. ట       .
peepal tree  n. ఆ (మ ా).                            pipe (for liquid) n. ట .
peg          n. ర ట;                                pipe (smoking) n. చుట .
             n. ల .                                 pit          n. ొ ొ.
peg at side of yoke n. ి        .                   pitcher      n. క జ .
peg (for snares) n. ట    .                          place (a) n. జ గ.
peg of stringed instrument n. ల (2).                place for ceremony n. ఖ .
pen          n. ంట .                                place for worship n.      - మ,
pencil       n. ట- ంట , see: ంట .                              see: మ .
pendant      n. ప .                                 place things in disordered manner vt.    ా
penis        n. చూ .                                             బ ా ఇ -, see:     ాం.
people       n. జ .                                 place (to) vt. ఉ - .
people (pl.) n. ల క .                               place (to this) adv.    .
period       n. జమ ;                                place where a god lives n.         ం (2).
             n. ల .                                 plain        n. పల .
perseverance n. హ .                                 plait (hair) n. ె ం .
person threatening to hit n. దం           (2).      plane (tool) n. క           .
pesticide n. మర.                                    plank        n. ాట.
pesticide pump n. మర-డబ , see: మర.                  planning n. ా ా           .
pestle (stone) n. బ ా .                             plant        vt. ఉ - ;
pestle (wooden) n.        ా .                                    vt. ఘ ీ- - .
petticoat n. ా.                                     plant (kind of) n. జం ప ఙ ;
phratry      n. స ా.                                             n.       ం .
pick up      vt.    -.                              plantain     n. .
pick vegetables leaves vt.        -.                plantain tree n.        (మ ా), see: .
pickles      n. ాయ .                                plaster      vt. మ - .
piece        n. ఈ ా;                                plate        n. ె ే.
             n. ట .                                 plate containing coins n. ఆ .
piece of chalk n. ల క - ల , see: ల .                plate (for eating) n. ధ య .
pierce (accidentally) vt. గం - .                    plate (weighing scales) n.       .
pierce (for a tattoo) vt.        - 2 (2).           plate (large) n. ప ా .
pierce (gore) vt.         - 2 (1).                  platform for weddings n. బ ల.
pierce (poke) vt.      -.                           play         vi, vt. క - .
pig          n. ప .                                 play acting n.       .
pigeon       n. ా ా ( ిట).                          play (instrument ) vc. క -, see:          -.
pigeon hawk n. ప ా - ే ( ిట),                       pleasure n. మం ే.
           see: ప ా ( ిట).                          plough (a) n.          ఙ .
pigeon (kind of) n. న .                             plough harness (part of) n. జ .
pill       n.    .                                  plough (part of) n. క         ా;
pincers    n. మ .                                                n. ాల ;
pinch      vt.     -.                                            n. ి       .


                                           English - Gondi                                    119
plough (to)                                                                pulses (kind of)

plough (to) vt. ఉ - 2.                         powder (from worms) n. నూ .
plough (generic) n.        .                   powder (red) n. క క .
pluck        vt.        -.                     powder (red and pink) n. క క గ ల           ,
plug         vt. మ - .                                     see: క క .
plum (wild) n. ఙ .                             power       n. క ం .
plump        adj. ొబ .                         pregnant stomach n. ీ .
pocket       n.    ా.                          pre-marriage ceremony n. ఊటడ.
pod (of bean) n. ఙ .                           prepare      vt. తయ - - ;
point        n.     .                                       vt.    - -, see:     -మ -;
point (in game) n. ప 2.                                     vt. స - - .
point out vt.           -.                     press        vt. అద - .
point where stem joins fruit n. ట     .        press (with great force) vt.     - -.
pointer (scales) n. ాట 2 (1).                  previous adjl. ల .
pointing finger n. హ బ ట .                     pre-wedding tradition n. సగ .
poison       n.    .                           prick        vc. ట -, see:          -.
poke         vt.     -.                        prick (accidentally) vt. గం - .
pole (for clothes to dry on) n.       .        pricking n. ిర ం.
pole (ritual) n. ాట.                           priest       n. కట       ;
pole (vertical) n. ె .                                      n. ే ా .
polish       n. లక ;                           priest’s wife n. కట ె, see: కట           .
             vi. చ       -మ -, see: చ - -;     procure      vc. ప ట -, see: ప - .
             vt. చ       - -.                  prod         n. బ        .
ponder       vi.      ీ
                      - -.                     prodding stick n. త           -బ ే, see: బ ే.
pop (grain) vi. ి - .                          produce (cultivated) n. మ .
porch        n. ట .                            profit       n. ా ద.
porcupine n. సు - ప .                          progress (be in) vi.       -.
porridge (kind of) n. అ న జ వ,                 proliferate vi. ప - .
           see: అ    న;                        proper       adj.      ట , see:        .
           n. జ వ.                             proper (be) vi. జ ే- మ - .
pot (clay, large) n. బ .                       prostrate oneself vi. క -అ -, see: ా .
pot (clay, small) n. ఖుం .                     protect      vt.      - -.
pot (cooking) n. గం .                          provisions n. చం .
pot holder n. చుమ .                            pubic hair (pl.) n. టం .
pot (large, for heating water) n. ాంత.         pull         vt. ఉ - .
pot (metal, for water) n. గ ోల .               pull along vt.        -.
pot (metal, rounded) n. క .                    pull down vt.         -.
potato       n. ఆల .                           pull faces vt. మ ర - .
potion       n. మ .                            pull out     vt. ె - .
potter       n. క మ .                          pull up      vt. చ - - .
potter’s wife — క        , see: క మ 1.         pullet       n.    - ం , see:        ;
pouch        n. ట.                                          n. తల         .
pound        vt. ఉ - ;                         pulley (on well) pull n. ా .
             vt. ాట- - .                       pulse (kind of) n. త ం .
pound (in mortar) vt.          - 1 (1).        pulses       n.     .
pour out vt.        -.                         pulses (kind of) n.           .


120                                   English - Gondi
pump (for pesticides)                                                           ready (get)

pump (for pesticides)   n. మర-డబ ,                put on      vt. ం - ;
           see: మర.                                           vt. ల - - .
pumpkin n.         .                              put on eye colour vi. ా       ొ -,
pus         n. క ల ం.                                         see: ా    .
push        vt. ఢ - - .                           put (seed) vt. ఉ - .
push in     vt. దు - .                            put sitting vc. ఉప - .
push over vc. క డూ -, see: క - .                  put standing vc. త      -, see:    -;
push (with fingers) vt. అ - 1.                                vc. ప - (1), see:      -;
pustule     n.     .                                          vc. ల -, see:       -.
put         vt. ఇ - .                             put to sleep vc. ండూ -, see: ం - .
put down vt. ొ - .                                python      n. మ సూ .
put hands together vi. మ జ - - (2).
put in      vt.      -.

                                              Q
quail       n. ఊ .                                          advl. జ ;
quarrel     n. జగడ;                                         advl. య - య , see:            ;
            vc. ెర - ;                                      advl. స ;
            vi. గ - .                                       advl. స -స , see: స .
quarter     adjl. ప ె    .                        quiet     adj. ద .
queen       n. ల .                                quilt     n. బ ం .
quench thirst (become) vi. ఆ - .                  quit      vt. సుట- - .
question vt. ప ి- - .                             quiver    n. ట .
quickly     adv.       ;

                                              R
rabbit      n.    ల .                             raise position vt. త - .
race        n. ఖ ం      .                         rake         n. తడ.
racket      n. గ బల .                             ram          n.         .
racket (a) n. ల .                                 rash (skin) n. ల- ప .
racket (make a) vi. ల - -, see: ల .               rat          n.      .
rafter      n. ా ా.                               rat (kind of large) n. ఘ ీ.
rain        n. ి .                                rate         n.    .
rain drop n. ట .                                  raw          adj. పహ (2).
rainbow     n. కమ - పట .                          ray tree     n. ాల ం (మ ా).
rainwater n. ి -         , see: ి .               razor        n. మయ .
rainy season n. ి - ాల ం, see: ి .                reach        vi. ం ే- మ - ;
raise       vc. ేదూ -, see: ే - ;                              vt. అం - ;
            vc. ప - (1), see:       -;                         vt.       -.
            vt.      -;                           read         vt. ా - - .
            vt.    ీ- - .                         ready (get) vi. ె .


                                         English - Gondi                                121
ready (to be)                                                                              roam

ready (to be) vi. తయ -ఆ-,                                       vi. మ - .
            see: తయ - - ;                          revile       vt. ాం - .
             vi.    -మ -;                          revive to life vt. ె - (2).
             vi. స -మ -, see: స - - .              rheum of eye (dry) n.        ీ.
reap         vt.     -.                            rib cage     n. భ ా .
rear (of bird) n. బ .                              rice (bolied) n. ాట .
receptacle (of joined hands) n.     ో .            rice (ceremonial) n. అ         ం .
recognize vt. మ - ;                                rice (scraps) n. పస ర.
             vt.     -ఇ -, see:      .             rice (uncooked) n.         .
recognized (to be) vi.      ే -మ -,                rich man n. ధన ా .
            see:      .                            riddle       n. ం ో.
recollection n. య .                                right        adjl.      .
recurring time advl. వక    -వ , see: వక            right away adv.          .
            (వ ).                                  right (hand) adj.                  ే,
red         adj. ర ా .                                            see:      .
red-faced monkey n.        .                       right now    adv. ఇం .
reduced to ashes (to be)   vi.                     right (side) adj.           ా , see:   .
            దుబ - దుబ - ఆ- .                       rim          n.    .
refuse (rubbish) n. య .                            ring         n. ట ా మ ద, see: ట ా;
region      n. పట.                                              n. మ ద.
relationship n.            (   ).                  ring finger n. మ ద బ ట , see: మ ద.
release     vt. సుట- - .                           ring-worm n.       ా 1.
religious observances (pl.) n.                     ripe fruit n. పం , see: పం - .
            ఆ        -       .                     ripen        vi. పం - ;
remain (to) vi. ద - .                                           vi. మ - .
re-marriage n. ా .                                 rise         vi. ే - ;
remember vi. త - -, see: త ;                                    vi. ద - ;
             vt.       -ఇ -, see:       .                       vi.    -.
remembrance n. త .                                 rise (stand) vi.    -.
remove       vt. ెం - ;                            rise (sun) vi, vt.     ి- .
             vt.       - -.                        ritual bamboo pole n. ాట.
remove misunderstanding vt. స - - (2).             ritual bath n. ఆ డ ా .
repent       vi. చు చు - మ - ;                     ritual food server n. గ        .
             vi. జ - మ - (ఝ - మ - ).               ritual (kind of) n. సగ .
replete (to be) vi. పం - .                         ritual offering n. బ         (2).
reportative (‘it is said’) clitic. అల ;            ritual song n. ే .
             clitic. బ .                           ritual song and dance n. డం          .
request      vt. త - .                             ritual stick n. చహ .
resemblance ppnl.           .                      river (deep part) n. థ .
respect      n. మ .                                river (small) n. ీల .
respectful (to be) vi. మ -మ -, see: మ .            river (medium) n. క ె .
rest         n. జ ప ;                              river (large) n. గం ా.
             vi. ం- .                              rivulet      n. ీల .
restrict     vt. ం - - (1).                        road         n. స .
return       vc. మల -, see: మ - ;                  roam         vi.    -.


122                                       English - Gondi
roar                                                                          sari (part of)

roar         vi. డ - మ - .                       rope (for bullocks) n. స 3.
roast        vt. బ - .                           rope (for tying cattle) n.       .
rob          vt. ల ట- - .                        rope (leather) n. ా .
rock         n. బం .                             rope (thin) n. సు .
rock (big) n. ఙ బం .                             rope (to make) vt.         -.
rock (kind of) n.       ా- బం .                  rosella      n. అంబ .
rock pigeon n. ా ా ( ిట).                        rot          vi. స ే- మ - .
rod (thick) n. ట .                               rotten       vi. క - .
rod (threshing) n. టల.                           round        adj. గ ం      ;
rod (medium) n. బ .                                           adj. ల , see:         ;
roll over vi. క - .                                           adjl.     .
roll up      vt. గ ం - - .                       round and round advl. గ - గ .
rolled up (to be) vi. గ ం ే-మ -,                 rouse from sleep vt. ె - (1).
           see: గ ం - - .                        row          n. ా .
roller (bird) n. ట ( ిట).                        row of bulls for threshing paddy n. ా .
roof         n. చ ీ;                             rub ‘pan’ in palm vt.         ట- - .
             n. బ ;                              rub with hands vt. గ ీ- - .
             n. మ ంగ .                           rubbish      n. క - ా ;
roof (part of) n.        .                                    n. బ ర క;
room         n. ట       (1);                                  n. య .
             n.      ;                           ruminate vi. హ - .
             n.      ;                           run          vi.    -;
             n. ఖ ;                                           vi. స - .
             n. హ ా.                             run away vi.         -.
room (inner) n.        .                         Rupee        n. ర ప .
rooster      n.   .                              rushed       adv. ల      .
root         n. ీ 1.                             rust         vi. జం - ీ- .
root (kind of) n. మ ట.                           rust (on plants) n. నూ ి.
rope         n.    ే.

                                             S
sack         n. తయ ;                             salute       vi. మ జ - - (1).
             n.    ే.                            salvation    n. ి ా , see: ి - .
sacred spear head n. సల .                        samba (m.)   n. డ ా .
sacred thread worn around waist n.     ం .       sand         n. ఉ .
sacred Tulsa tree n. త        (మ ా).             sandal       n. ెప ;
sacrificer (of humans) n. ండూ .                               n. ర ం.
sacrificial animals n. సుజ ాం .                  sanva corn n. ామ .
saddle       n. ఖ .                              sap          n.       .
sag          vi.        - ఆ- .                   sapling      n.    ా .
saj tree     n. మ (మ ా).                         sapota tree n. స ట (మ ా).
saliva       n. జ .                              sari         n.   .
salt         n.       .                          sari (part of) n.     ల 1.


                                       English - Gondi                                     123
satisfied (to be)                                                                   share

satisfied (to be) vi. పం - .                   second finger n. మ ద బ ట , see: మ ద.
Saturday n. స            .                     secretion (dry) n.         ీ.
savage       adj. బ             .              secretly     adv. క ా .
save         vc. దక          -;                section of field n.         ా.
             vc. ిసూ -, see: ి - .             section of town n. వ .
saved (to be) vi. ి - .                        see          vt. సూ - .
saving       n. ి ా , see: ి - .               seed drill n. ప .
say          ppt. ఇ ె ;                        seed drill (horizontal part of) n. ఖ 1.
             vt. ఇ - ;                         seed drill (part of) n. య .
             vt. ఇ - .                         seed (for sowing) n. జ .
scab         n. ప.                             seed (of fruit) n.      ే.
scaly pangolin n. ఉర ం.                        seed (of ‘mahka’ fruit) n. దం .
scar         n. ఘ .                            seed (of mango) n. ట           .
scare away vt.      - -, see:       .          seed (of sesame) n. నూం .
scarecrow n. బ జ .                             seed (of tamarind) n.             ా.
scatter      vt. ా - .                         seeder       n. ో ా .
scatter (food) vt. దూ - .                      seeds (cooked) n. గ .
scatter (seed) vt. - .                         seem         vi.     -.
scattered (be) vi. ా బ ా ఆ-, see: ాం.          seize        vt. ీ- .
school       n. ాడ.                            sell         vt.      -.
scissors     n. క ె ా.                         send         vt.      -.
scold        vt. ాం - .                        separate     adjl.       (      ా);
scoop        vt.    -.                                      adjl.     - , see:      (  ా);
scorpion n.            .                                    vt. ా - - .
scorpion (red) n. పం              , see: .     separated (to be) vi. ా -మ -,
scrape       vi.    - 1;                                  see: ా - - .
             vt. త - ;                         servant       n. గ      .
             vt. ర - - .                       service       n. వ .
scrape off vt. క - .                           sesame seeds n. నూం .
scrape up vt. ఉ - .                            set a trap (to) vt. మ ం - - .
scraps       n. పస ర.                          set (of sun) vi. డ బ-మ - (1), see: డ - - .
scratch      vt.       -.                      set (sun). go away vi.         -.
scream       vi.   -.                          set up        vt. ఉ - .
screen (bamboo) n. ట ట (1).                    settle        vt. ప ా - - .
screw        vt. ీ - .                         seven (nm.) num.          డూం .
scruff       vi.    - 1.                       seven (m.) num.             , see: డూం .
search and find vc. ప ట -, see: ప - .          sew           vt.    -.
search for vt. మ         -.                    shade         n. ద .
season       n. ాల ం.                          shadow        n. ా .
season (curry) vt. య .                         shaft (of tool) n. ండ.
seasoned vegetables n. క ీ.                    shake         vi.     -;
seat         n. క త        ;                                 vi. ల -, see:        -;
             vc. ఉదు -, see: ఉ - ;                           vt.    - -.
             vc. ఉప - .                        shake off vt. ఝ - - .
second       pron. దు .                        share         vt. త    -.


124                                   English - Gondi
sharp                                                                          sister’s son

sharp       adj. సుయ .                          shout        vi. కల - - ;
sharp (to be) vi.       -.                                   vi. క- ీ- .
sharpen     vt.    ీ- .                         shove        vt. అ       - 1.
sharpen (an instrument) vt. సు - - .            show         vt.       -.
sharpening stone n.        -బం ,                shrimp       n. జ ే.
           see:      ీ
                     -.                         shrine       n.    -గ , see:             .
sharpness n. ప         1.                       shrink (as in cloth) vi. ఆ - మ - 1.
shave        vt.    - 2.                        shrink (cheeks) vi. ల ట - ం - .
shaven-headed adj. బ .                          shrivel up vi. చు - మ                - ఆ- .
she (prox.) pron. ఇ .                           shrub        n.      ;
she (dist.) pron. అ .                                        n.     ేల .
shed (for animals) n. ట .                       shudder      n. ఝ ;
shed (for goats) n. ట          (2).                          vi. ఝ           ీ-, see: ఝ .
sheep        n.      .                          shut         vt.     -.
shell        n. ీ ి.                            shy (be)     vi. లజ- మ .
shell of chironji n. ీట.                        sickle       n. ట .
shell (of crab) n. ట (2).                       sickle (small) n. క ర .
shell of mahua flower n. ా .                    side         n. ా ;
shell (to) vt. డూ- - .      ీ                                n. బ .
shelter      n. అ ం;                            side of drum n. ట.
             n. మం .                            sieve        n. ా ;
shepherd (m.) n. ల .                                         n.         ;
shepherd (f.) n. ల , see: ల .                                vt. ా - -, see: ా .
shift        vi. స - మ - .                      sift         vt.      -.
shine        vc.         -;                     signet ring n. ట ా మ ద, see: ట ా.
             vi. చ      -మ -, see: చ  - -;      silent       adj. ద .
             vt. చ      - -.                    silent (be) vi. క మ               మ -.
shining      adv. ఝగ ం- ఝగ ం.                   silk-cotton tree n. దూ (మ ా);
shining brightly (beam of light) adv.                        n.        (మ ా).
           ట      ం .                           silver       n. క ా.
shining dimly (beam of light)   adv.            silver neck ornament n. స .
           ట         .                          silverfish n. ర .
shirt       n. ఆం .                             similar (be) vi. జ ే- మ - .
shocked     vi. ధ - ఆ- .                        similar to that adjl. అ ే              .
shoot       n.      ో ా.                        similar to this adjl. ఇ ే              .
shop        n. దు ా .                           since        adv-ppn. పజ ( జ).
short       adj. ఆక .                           sing         vt. ా - .
short (height) adj. ట ి .                       sink         vi. డ బ-మ - (1), see: డ - - ;
short (length) adj. ల ం .                                    vi.          - ఆ- ;
short pants n.    ా .                                        vt. డ - - .
short steps advl. ఝ ల     .                     sink down vi. గ మ డ ం -, see: గ
shorts      n.    ా .                                      (గ   ).
shoulder n. ట ;                                 sister (younger) n. ల .
            vt. ాం - .                                                               ే
                                                sister’s daughter n. స ే- య , see: స .
shoulder bag n.         .                       sister’s son n. స ే-మ , see: స ే.


                                       English - Gondi                                  125
sit                                                                                       sole of foot

sit          vt. ఉ - .                               smear (vermilion) vt. ట - .
six (nm.) num. ార ం .                                smell        n. ఘ ;
six (m.)     num. ా         , see: ార ం .                         n. ా ;
sixty-eight num. అడ ా .                                           vt. ా              -, see: ా .
skin         n.      .                               smoke        n. య , see:                - 1.
skin (of fruit or animals) n.       .                smoke (cigarette) vi, vt. ఉ - .
sky          n. బ .                                  smoke (fire) vi.            - 1.
slap         vt.       ా- ా- .                       snail        n. ండ బ డూ ం;
slate        n. ాట.                                               n. బ డూ ం.
sleep        n. జ ప ;                                snake        n. త ా .
             n.         ;                            snake (cast skin) n.        ి.
             vi. నర       -;                         snake (cobra’s hood) n. ఫ ే.
             vi. ప - ;                               snake God n.         బ .
             vi. ం - .                               snake (kind of) n. కటయ (త ా );
sleep (make to) vc. ండూ -,                                        n. దు        ;
            see:   ం -.                                           n.     -త ా ;
slender     adj. బ  .                                             n. ప ా (త ా );
slide       vi. సూ - .                                            n.        (త ా );
slime (in water, or on stone) n. జ ీ .                            n. మర ండ (త ా );
slingshot n. గ ప         .                                        n. మ ల ం (త ా );
slip        vi. ఘ - మ - ;                                         n. మ సూ ;
            vi. సూ - .                                            n.     (త ా ).
slough of snake n.         ి.                        snake lizard n. త ా              ొ , see: ొ .
slowly      advl. జ ;                                snap (a rope) vc. న            -, see: న - ;
            advl.        .                                        vi. న - .
smack (lips) vt. చు          -.                      snap (break) vt. ఉర - .
small       adj. చుడూ .                              snap fingers vi. ట - - .
small basket n. సు .                                 snatch away vt. ఊం - .
small bee-hive n.             .                      sneeze       n. సగ ;
small copper coin n. ట .                                          vi. త       -.
small drum n. గ       ల;                             sniff        vt. మ        -.
            n. ో , see: ో ;                          sniffle      vi. ీ      - -.
            n. ఫ ా.                                  snooze       n. జ ప .
small earthen pot n. ట .                             snore        vi. మ - .
small louse n. ా .                                   snuff        n. న 1.
small mouse n. సూ .                                  soaked (to be) vi. ం - .
small piece of cloth n. ం .                          socket of tooth n.            ా.
small spoon n. ఫ .                                   (so)ever     attr. - ే .
small stone n. ఖ      .                              soft         adj. నర       .
small tree n.       ేల .                             soft spot (on head) n. ట .
small village n. గ డ.                                soil clothes vt.      - -.
smallest    adj. ఇసుగ ం .                            soil (dark) n. ా                .
smear       vt. మ - .                                soiled (become) vi.             -మ -.
smear floor with cow dung solution vt.               sole of foot n. అసూ - ా ,
            ఊ - 2.                                                see: అసూ -          ;


126                                         English - Gondi
solid                                                                          spread news

            n. త - ా , see: త -     .           spear        n.    ా .
solid       adj. సబ .                           spider       n.       ా.
solve riddle vt. ప - .                          spill        vi. త - .
some        adjl. ో ో.                          spill (to)   vc. త      -, see: త - .
somebody (nm.) pron. బ ే, see: బ .              spilt (be)   vi. ఝ - ;
somebody (m.) pron. బ , see: బ .                             vi.    -.
something advl. బత , see: బత .                  spine        n. .
something (nm.) pron. బ ే, see: బ .             spinster     n. కర క వ .
sometimes advl. బ      , see: బ ;               spirit       n. వ .
            advl. బ -బ , see: బ .               spirit (malevolent) n. ా ాట.
somewhere advl. బగ , see: బగ.                   spirit (of death) n.        ం.
son         n.      ;                           spit         vi. ఉ - .
            n. మ .                              spit out     vt. ఉ - .
song        n. ాట1.                             spittle      n. ఊ .
son-in-law n. స ే.                              splash       vi.     -.
sons and daughters n. మ - య ,                   splash (sprinkle) vi. ి - .
           see: మ .                             spleen       n. క .
son’s or daughter’s mother-in-law n.            splint       n.    ా.
             ా ా     .                          splinter     n. ిం ే .
son’s wife n.     య .                           split        vc. య -, see:            -.
sore (swollen) n. దదూ .                         split (to be) vi.          -.
sore (wound) n. ప .                             split up (divide) vt. ఈ ాం - ా -,
sorrow      n.       .                                       see: ఈ ా.
sort        n. జ ;                              split (wood) vt.        -.
            n.    .                             spoil        vt. ఖ ా - -, see: ఖ ా .
sound (a) n. ఆ ా .                              spoiled (to be) vi. ఖ ా -ఆ-, see: ఖ ా .
sound (make) vi.       -.                       spoilt (become) vi. స ే- మ - .
sound (of drum) n. స ం .                        spoilt (to be) vi. ా - ఆ- .
soup        n. ిత జ       .                     spoke of wheel (thick) n. అ - క ట.
sour (bad) adj. స ా, see: స - .                 spoke of wheel (thin) n. ా 2.
sour (to be) vi. స -, see: స - .                sponge gourd n. ట ట .
sour (to make) vi. స - .                        spoon        n. చమ .
south       n. తల-వ , see: తల;                  spoon (ladle) n. సుక       .
            n. ె ఙ .                            spoon out (to) vt.      -.
sow (by handful) vt. - .                        spot         n. ట ా .
sow (scatter) vt. ా - .                         spot on forehead n. ట ా;
sow seed vt. జ ా -, see: జ .                                 n. బ .
sow (with seed drill) vt.        -.             spot on skin (mole) n. క ర ం.
span        n.     .                            spot (swollen) n. దదూ .
spare (to) vt. మయ         - (1).                spouse’s elder sister n. తఙ.
spared (to be) vi. ి - .                        spouse’s younger sister n.         .
spark       n. జ ;                              spread (divide) vt. ా - - .
            n. నూ .                             spread manure vi. ఖ          ా -, see: ఖ .
sparrow     n. ట - ిట.                          spread news vt. ఖ ప - ీ-,
speak       vt. వ - .                                        see: ఖ    ప .


                                       English - Gondi                                     127
spread out (on the ground)                                                           stop (wait)

spread out (on the ground) vt. ప - .              stem joining point n. ట         .
spread out (something flat) vt.         -.        step         n. ా     .
spread out (stretch) vi. ాం - .                   step (of ladder) n.       .
spread (to be) vi. ప -మ , see: ప - ;              step-mother n.       ా -అ ా .
              vi. ా -మ -, see: ా - - .            steps        n. సూ       ( ీ ).
spring (of water) n. జ .                          stick (attach) vi.     ట ం -;
spring up vi. బ         -.                                     vi. ట ం - .
sprinkle (food) vt. దూ - .                        stick (bamboo) n. బ ే.
sprinkle (liquid) vi. ి - .                       stick (cane) n. ె .
sprout (abundant) vi.           -.                stick (firewood) n. కట.
sprout (germinate) vt.         -.                 stick (for measuring) n. బ బ ే.
squeeze (in hands) vt. ిస - .                     stick (multi-purpose) n.          ి
                                                                                    -బ ే,
squeeze out vt. ీ - .                                         see: బ ే.
squeeze (press) vt. అద - .                        stick (noise-making, to frighten animals
squeeze (through) vi. క - .                                    away) n. ట ప        (1);
squirrel      n.     .                                         n.    .
stab          vc. ట -, see:          -.           stick (short) n. ల (1).
stab (accidentally) vt. గం - .                    stick (thick) n. ట .
stacked       adv. ి ో      .                     stick (threshing) n. టల.
stair         n. గ .                              stick twisted in rope n. క    .
stalk         n. ేం ే;                            stick (with spike) n. ఆర -బ ,     ే
              n.         .                                     see: ఆర ;
stand (stop) vi. ఆ - .                                         n. త        -బ ే, see: బ ే.
stand (to) vi.       -.                           stick (medium) n. బ .
stand (up) vi.       -.                           stiff        adj. సబ .
standing (to be) vt.        -.                    stilt        n. ఖ 4.
standing (to put) vc. ల -, see:            -.     sting        vt. క - .
star          n. సుక ం.                           stolen       adj. కల , see: క - .
start         vt. ఉగ - - ;                        stomach n. ట.
              vt. ల - ;                           stomach (pregnant) n. ీ .
              vt. సుర - - .                       stone        n. బం .
start a fire vi. మ - .                            stone (for grinding) n. జత.
start of rainy season (in June) n. ర .            stone (for sharpening) n.           -బం ,
stay          vi. మం - ;                                       see:        ీ
                                                                           -.
              vi. ర - మ - .                       stone (of fruit) n. ట (3).
steal         vt. క - ;                           stone of fruit n. ట           ;
              vt. ల ట- - ;                                     n.    ే.
              vt.      - -.                       stone (pestle) n. బ ా .
steel         n. క .                              stool        n. సూ .
steel (for flint) n. క -ట , see: క .              stoop        vi. మ         -.
steel tip of plough n. క          ా.              stop (cause to) vc. ప - (2),
steel (with flint) n. జక .                                     see:      -.
steep downward slope n. ఉ          .              stop (moving) vt. ఆప - .
steep upward slope n. ధ .                         stop (stand) vi. ఆ - .
stem          n.       ో ా.                       stop (wait) vi.     ా- .


128                                      English - Gondi
stopper                                                                        swing (a)

stopper      n. మ చ .                                       vt. త - .
store area above rafters n. ఆట ా.             suddenly advl. గ ే .
stork        n. ట ఙ ( ిట), see: ట ఙ ;         suffice       vi. ప - మ - .
             n.       ట ఙ ( ిట).              sufficient adjl. ప ా.
storm        n. ధుం       .                   sufficient (enough) adj. ఆయ .
story        n. సూ .                          sufficient (it is) adjl. ఆంత, see: ఆ- .
straight     adv. ం.                          sugar         n. ాక .
straight (down) adjl. కసూం.                   sugar (brown) n.          .
strain       vt. ా - -, see: ా .              sugar cane n. ఊ           ేం ే, see: ఊ .
strainer     n. ా .                           suitable (be) vi. జ ే- మ - .
strangle     vt. ఆట- ా- .                     summer        n. ఉ          ;
strap (leather) n. ా .                                      n. ో ాల ం;
straw        n. ీ .                                         n.       - ాల ం, see:      .
stream (small) n. ీల .                        summon vt.             -.
stream (large) n. క ె .                       sun           n.     .
stretch (for something) vi.          -.       sun rise (time of) n.         ా        .
stretch (oneself) vt.           - -.          Sunday        n. అ          ా .
stretch (something) vi. ాం - .                sunlight      n.       .
strike       vt. ా- .                         sunrise       n.     - ి          , see: .
strike target vt. ఉ - -, see: ఉ - .           supper        n.         .
strike with fist vt. క            -.          supplies      n. చం .
string       n. సు .                          surname n. ా 2.
string (beads, flowers) vt. ా - 2.            surprised (be) vi. క దు           - ఆ- .
string (of musical instrument) n. ా .         surrounding adv. ల ం ా , see: ా ;
stringed instrument (kind of) n. క ా ;                      adv-ppn. ిర           .
             n. ;                             survive (to) vi. ద - ;
             n. జత .                                        vi. ి - .
stringed instrument (part of) n. ల (2);       swallow vt. ం - .
             n. ఖూజ .                         swaying while dancing n. ఝల .
strip (of bamboo) n. ప .                      sweat         n. ఉ .
strip (remove) vt.        - -.                sweat (to) vi. ఉ -మ -, see: ఉ .
strip (scrape) vt. క - .                      sweep         vt. ీ - .
stripe       n.     .                         sweet         adj.      .
stroke       n. ధ      .                      sweet (kind of) n. ెబ ;
stroll       vi.     -.                                     n. ప ర          ా ;
strong       adj. ఘ ;                                       n.    నూ .
             adj. సబ ;                        sweet (taste) vi. నూం - .
             adjl. మ          .               swell         vi.        -.
strongly     advl. జ .                        swim (animals) vi.              -మ -.
stubble      n. క ట .                         swim (humans) vi. న - .
stuck (be) vi. ట ం - .                        swing         vi. ఝ ల - మ - ;
stumble      vi.      - ా- .                                vi. ల -మ -, see: ల - - ;
such a       adjl. ఈ        .                               vt. ఊం - ;
suck         vt. ఊ - ;                                      vt. ల - - .
             vt. చు      -;                   swing (a) n. ఊక .


                                     English - Gondi                                  129
swing cradle                                                                       then

swing cradle vt. ఉ - .                                    n. జ య ;
swollen area n.      .                                    n. తల .
swoon       vi. చ ా - ా- .                    sword (part of) n. ా ా.
sword       n. క ;


                                          T
table         n. టబ ;                         tattoo       n. ిం ా .
              n. బం ;                         tattoo (pierce) vt.      - 2 (2).
              n.      .                       tea          n. ెహ.
tablet        n.    .                         teach        vc. కర -, see: క - .
tablet (kind of) n. ఇంగ          .            teacher      n. మసర .
tail          n.        .                     teak tree n. ేక (మ ా).
tail (of bird) n. బ .                         tear         vt. స - -, see: స - .
tailor        n. ీ ి.                         tear (to)    vc. సర -, see: స - .
take          vt.       -.                    teardrop n. ా ే .
take (and go) vt. - .                         tease        vt. ే - - ;
take away vt. అ -          -.                              vt. మ ర - .
take care of vt. ా - - .                      tell         vt.    -.
take fright vi.       - ీ-, see: .            tell a lie   vi. లబ వ -, see: లబ .
take oath vi. ఆ - ి-, see: ఆ .                temple       n. గ ;
take off clothing vc. క డూ - .                             n. మటం.
take on shoulder vt.          -.              ten          num. దహ.
take out      vt. ెం - .                      tender       adj.      ల;
take out (everything) vt. ాం- -,                           adj. పహ (2).
            see: ాం.                          tender leaf n. ాల .
take place vt. ఉ - .                          term of abuse for women or animals n.
take pleasure vi. మం ే- ీ-, see: మం ే.                       ాం ే (2).
take root vi. ం - .                           testes       n. హండం .
take this vt. ఇ ే.                            testicles    n. హండం .
take to lap vt.     -.                        than         clitic. - ే (1).
take with vt. అ -       -.                    that         pron. .
tale        n. సూ .                           that day     n. అంట         .
talk        vt. వ - .                         that (m., dist.) pron.    .
talkative adj.        ట .                     that many (m.) pron. అ          .
tall        adj. ెఙ .                         that many/much (nm.) pron. అ      .
tallest     adj. ట ఙ .                        that (nm.) pron. అ .
tamarind seed n.       ా.                     the one… the other pron. బ . . . బ . . .,
tamarind tree n. ిత (మ ా).                                see: బ .
tambourine-shaped drum n. డ .                 their own pron. తమ .
tanner      n. మ .                            their (prox.) pron. ర, see:      .
taste       n. స ా .                          their (dist.) pron. ఊర, see: ఊ .
taste sweet vi. నూం - .                       themselves pron. త       -త      .
tasteless adj. చ ి.                           then          adv. అ .


130                                  English - Gondi
then (after)                                                                    time (occurrence)

then (after) advl. మర (2).                            thought      n. చు మ ం , see: మ ం ;
there         adv-ppn. అగ.                                         n.     ా .
there (from) advl. హంద, see: హ .                      thread       n. నూ .
there (to) n. హ .                                     thread a needle vt. క - .
therefore attr. ఇంజ ;                                 thread on a screw n.              .
              corr. అ ే ల ి, see: అ ;                 threaten     vc. ర -, see:              -.
                                   ి
              corr. ఇ ే ల , see: ఇ .                  three days from now adv. ి .
these (nm., prox.) pron. ఇ .                          three (nm.) num. మ ం .
these (m.) pron. ఇ            , see: ఇ ;              three times adv. మ ం జ కం , see: జ క.
              pron.       .                           three (m.) pron. మ           , see: మ ం .
they (m., prox.) pron.           .                    thresh (lightly) vt. ఝ - - .
they (m., dist.) pron. ఊ .                            thresh (with bullocks) vt.           -.
they (nm., dist.) pron. అ .                           threshing floor n. ఖ .
thick (fat) adj. ట సూ .                               threshing stick n. టల.
thick (flat things) adj. ద ;                          threshold n. ట .
              adj. ర .                                throat       n.    ట.
thick (of forest) adj. ఝ నూ .                         throw        vt.    - -;
thief         n. కల , see: క - .                                   vt. సుర - .
thieve        vt. ల ట- - .                            throw (scatter) vt. ా - .
thigh         n. మ ం ;                                thrust       vt. దు - .
              n. ం .                                  thumb        n.    ా బ ట , see:            ా .
thin (flat things) adj. ప .                           thumb imprint n. అ           - 2.
thin (in radius) adj. బ            .                  thunder      vi. గ - మ - .
thin (lean) adj. సప            .                      thunderbolt n.          -    .
thin (liquid) adj. ాత .                               Thursday n. బసూ            ా .
think         vi. త - ;                               thus (that way) advl. అహ ;
              vi. ం - - .                                          advl. ద       .
think over vi.         ీ- - .                         thus (this way) advl. ఇ            .
think poorly of n.           .                        tick (black, small) n. చూ .
thinking n.           ా (1).                          tick (white, large) n. ఉడూం.
third         adj.       .                            tickle       n. గ గ ;
thirsty (be) vi. వ - .                                             vt. క - -, see: క ;
thirteen      num. మ .                                             vt. గ గ - -, see: గ గ .
this (m., prox.) pron.           .                    tidy (to)    vt. మ ం - - .
this many (m.) pron. ఇ               .                tie down vt. ఆ - - 2.
this many/much (nm.) pron. ఇ             .            tie (to)     vt. ొ - .
this (n)      pron. ఇ .                               tie together v. ొహ.
this year adv. ఇయం .                                  tiger        n. ఖ        ;
thistle       n.    .                                              n. డ ా ;
thither       n. హ .                                               n. బ ా .
thorn         n. ా .                                  tiger (young) n. బ .
thorn bush n.              ా .                        tight        adj.    .
thorn(s)      n.         -.                           tile         n. ి     .
those (nm.) pron. అ .                                 time (instance) n. వక (వ ).
those (m.) pron. ఊ .                                  time (occurrence) n. జ క.


                                             English - Gondi                                       131
time (of day)                                                                    tree (kind of)

time (of day) n. ఘట .                             tornado      n. మ ట .
time of sun rise n.       ా          .            tortoise     n. ా ;
time (turn to play) n.         .                               n. ల ;
time (years earlier) n. జమ .                                   n.               .
tin (for cooking oil) n. ీ ా.                     touch        vt. ఇ - .
tingling     n. ిర ం.                             towel        n. త ా .
tip (of plough) n. క             ా.               town         n. నగ .
tip over     vi. మ - .                            toy          n. బ మ .
tired (to be) vi. అ - ;                           track        n. ప ా        .
             vi. కట ే- మ - ;                      train up     vt.      ీ- - .
             vi. హట- మ - .                        trample      vt. జ - ;
to be        vi. మం - .                                        vt.        -.
to be (by nature) vi. ఆ- .                        transfer liquid vt.       -.
to climb up vt. ె - .                             transplant vt.          -.
to cover a house vt.        -.                    transplanting n. ఉ            ా .
to stay      gerund. మ           , see: మం - .    trap (bird, small animals) n. ాస.
to there     n. హ .                               trap (fish) n. డ         ;
toad (small, brown) n. న -ప , see: న 2.                        n. ా 1.
tobacco      n. తమ - ఆ .                          trap (net) n. ాగ .
to.belch     vi. ెర - -, see: ెర .                trap (rodent) n. డ ా .
to.chew.cud vi.           - ా- .                  trap (small animals) n. చం ో .
today        adv. ం .                             trash        n. క - ా ;
toddy-tapper n. కల , see: క .                                  n. బ ర క.
toenail      n.     ం .                           tread down vt.          -.
toilet (to go) vi. మయ - ం- .                      tread on     vt. జ - .
tomato       n. బ.                                tree         n. మ ా.
tomb         n.     .                             tree (kind of) n. ఆ (మ ా);
tomorrow adv.           .                                      n. ఇ (మ ా);
tone         n. ల ం .                                          n. ఉ ీ ా (మ ా);
tongs        n. మ .                                            n. కయ           (మ ా);
tongue       n. ంజ .                                           n. క ా (మ ా);
tonsils      vi.      ం - ా-, see:       .                     n. క       ం (మ ా);
too many adjl. జ ా.                                            n. క మ           (మ ా);
too much adjl. జ ా.                                            n.     (మ ా), see: ;
tool (agricultural) n. డ ా.                                    n.     ా (మ ా);
tool (for carving) n. బ .                                      n.          (మ ా);
tool (for carving, large) n. ల బ ,                             n. గ ంజ (మ ా);
            see: బ     .                                       n.         ం (మ ా), see:   ;
tool (for carving, small)   n.      బ    ,                     n. ఘ          (మ ా);
            see: బ     .                                       n. లట (మ ా);
tool (for gathering soil) n. ఖ ా.                              n. జ       (మ ా);
tooth        n. ప 1.                                           n. ట        (మ ా);
topple over vi. క - .                                          n. ో ెర (మ ా);
torn         adj. స ా, see: స - .                              n.        (మ ా);
torn (to be) vi. స - .                                         n. త మ (మ ా);


132                                      English - Gondi
tree stump                                                                        twist

         n. త      (మ ా);                               n. సూ (మ ా);
         n. త      (మ ా);                               n. ర        (మ ా);
         n. ేక (మ ా);                                   n.    ా (మ ా);
         n. య (మ ా);                                    n. ర (మ ా);
         n. దూ (మ ా);                                   n.          (మ ా);
         n. ోబ (మ ా);                                   n. ర         (మ ా).
         n.        (మ ా), see:    ;        tree stump n. క ట .
         n.     (మ ా);                     tree trunk n.          .
         n. ా (మ ా);                       trees (collection of) n. గ బ.
         n. ాల ం (మ ా);                    trench       n.     .
         n. ీం (మ ా);                      trigger of gun n. ఖ 2.
         n. ప          (మ ా);              trouble maker n. ా         1.
         n.       (మ ా);                   troubled (to be) vi. ప - 1.
         n. ల ా (మ ా);                     trough       n.      .
         n. బ బ       (మ ా);               true         adj. ఖ ా .
         n. బ బ (మ ా);                     trunk (of body) n. ెం .
         n.        (మ ా);                  trunk (of tree) n.        .
         n. బ        (మ ా);                trustworthy adj. భ స.
         n. బర      (మ ా);                 trustworthy (man) n. భ స           ,
         n. మం (మ ా);                                  see: భ స.
         n. మ ా (మ ా);                     truth (in question) n. కరల - - కర .
         n. మ (మ ా);                       try          vt.   ి - -.
         n. మ       (మ ా);                 tuck in      vt. ఖ ీ- - (2).
         n.          (మ ా);                Tuesday n. మంగ              ా .
         n. మ (మ ా);                       tuft         n. ట (2).
         n. మ ల (మ ా);                     tumbler      n.     .
         n.      (మ ా);                    tune         n. ాట1.
         n. ంబ (మ ా);                      turban       n. పట ;
         n. ం (మ ా);                                    n. ా ట ;
         n. ల ం (మ ా);                                  n. ర మ .
         n. ల ం     (మ ా);                 turmeric n. కమ .
         n. వ (మ ా);                       turn         vi.   -.
         n.      (మ ా);                    turn (cause to) vc. ర , see:         -.
         n.        (మ ా);                  turn over vi. డ ం - ;
         n.        (మ ా);                               vi. డూ -, see: డ ం - .
         n.      (మ ా);                    tusk         n. ప 1.
         n. సం       (మ ా);                twenty       num. ఖం .
         n. స ట (మ ా);                     twig         n. ాం .
         n. ాల (మ ా);                      twin (boy) n.      మ .
         n. ావ (మ ా);                      twin (boys) n.        మ , see:      మ .
         n. ితప (మ ా);                     twin (girl) n.        , see:    మ .
         n. ిత       (మ ా);                twin (girls) n.         , see:   మ .
         n. ిత (మ ా);                      twins (boy and girl) n.      మ -     ,
         n. ీం (మ ా);                                  see:    మ .
         n. సు        ంబ (మ ా);            twist       vt. ఆట - ా- ;


                                  English - Gondi                                   133
twist someone’s arm or skin                                              very tired (become)

           vt.    -.                             two (nm.) num. రం .
twist someone’s arm or skin vt.                  two (m.) pron. ఇ    , see: ఇ .
           మర    - - (2).
two headed snake n. మ ల ం (త ా ).


                                             U
udder        n.       .                          upper arm bracelet n. దం -ఖ ే,
umbrella n. స .                                             see: దం .
uncle        n. మ మ .                            uproot (many things)    vt. క -క - ె -,
uncontrollable (of animals) adj. ి       .                  see: ె - .
uncover      vt. డూ- - .ీ                        uproot (with force) vt. క    - ె -,
uncovered head n. డ మ .                                     see: ె - .
under        adv-ppn. బ .                        uproot (generic) vt. ె - .
underground water n. జ .                         urad dhal (kind of lentil) n. ప డూ .
undershirt n.           బ , see:     .           urinate      vt. ఉ - .
understood (to be) vi. క - మ - ;                 urine        n. ఊ .
             vi. స - మ - .                       urine (of cow) n. ా         .
unless       ppnl. మ చు .                        use          n. ఉ     ;
unnecessary adj. వట .                                         n. ా ద.
unripe       adj.     ల;                         used for (to be) vt. ాం అ -, see: ాం;
             adj. ల .                                         vt. ాం ీ-, see: ాం;
unripe fruit n. ాయ.                                           vt. ాం ా-, see: ాం.
until        clitic.  ;                          useful       adj. ామ , see: ాం.
             ppnl.    వ .                        useful (to be) vi. ా ద ే అ -,
up to        clitic.  ;                                     see: ా ద.
             ppnl.    వ .                        uvula      n. ా 1.
upbringing n. ప       .
upon         adv-ppn.     .

                                             V
vagabond n. లం ా , see: లం .                                n.     ీ;
vagina       n. ప ే.                                        n. స ీ.
vain (to be in) vi. బ     -మ -.                  vermilion and pink powder      n. క క
valley       n.     1 ;                                     గల        , see: క క .
             n. ల .                              vermilion powder n. క క .
vegetable (kind of) n. ట ం ;                     vertical pole n. మ ం ే .
             n. ట ట .                            very         adjl. ఖూ ;
vegetable plot n.       .                                     adjl. బ     (బౖ);
vegetables n. ాపం - ర ం .                                     advl. ల .
vein         n. ీ ా.                             very cold adj.            .
verandah n. ట ;                                  very tired (become) vi. ఝ - మ - .


134                                  English - Gondi
vessel (bowl-shaped, metal)                                                     webbing for bed

vessel (bowl-shaped, metal) n. ట ట .                village to village (from)   advl.   - ట (-
vessel (earthen) n. బ .                                            ట ), see:      .
vessel (earthen, large) n.      ా.                  villager (nm.) n. ట , see:    .
vessel (kind of, bronze) n. ఝ .                     villager (m.) n. ట , see:       .
vessel (large, metal, for water) n. ం ే.            voice       n. ల ం .
vessel (metal, for water) n. గ ోల .                 voice disappointment n. చు - చు - మ - .
vest         n.          బ , see:       .           vomit       vi. క - .
village      n.     .                               vulture     n. ోక ం;
village priest n. ే ా .                                         n. ాయ .



                                                W
waist       n. న .                                  water       n.    .
waist belt n. న -పట , see: న .                      water (clean) n. క       .
wait        vi.     ా- .                            water for cooking vc. అట            ,
wait for    vt. స -సూ -, see: స .                               see: అ - .
wait (guard) vt.         -.                         water mixed with chaff n. ొహ      (1).
wakefulness n. ే .                                  water pot (for heating) n. ాంత.
waken       vt. ాల - - .                            water snail n. ండ బ డూ ం.
walk        vi.      -.                             water (stream) n. జ .
wall        n. గ ;                                  watermelon n. కర జ;
            n. ల ం.                                             n. కర       .
wall (cement) n. డ.                                 water-snake n.            (త ా ).
wander      vi.     -.                              watery      adj. ాత .
wanderer n. లం ా , see: లం .                        way         n.    .
want of money n. క             .                    we (excl.) pron. మర .
want (to) vi. వ - .                                 we (incl.) pron.             .
wares (cultivated) n. మ .                           weak (become) vi. త .
warm        adj. ాస, see: ా - .                     weak (dilute) adj. ాత .
warm oneself vi.         -మ -.                      wealth      n. ధ .
warn (to) vt.       - -, see:       .               wear        vt. - ;
wash        vi, vt.       -త ం -, see:      ;                   vt. ం - .
            vt.     -.                              wear out vi. అ - ;
wash away vi.        -.                                         vi.     -.
washerman n. వ ా .                                  wear well vi. త - .
washerwoman n. వ , see: వ ా .                       wearied (be) vi. ట - మ - .
waste       n. క - ా ;                              weave       vt. స - .
            n. బ ర క.                               weaver caste n.        ( )2 .
watch       n. ఘ .                                  weaver (m.) n. ాల ా            .
watch over vt. ా - - .                                                        ే
                                                    weaver (f.) n. ాల ా , see: ాల ా        .
watching (crops) n. జ .                             web (spider) n.         (2).
watchman n.            .                            webbing for bed n. నుల .
watchman’s wife n.          ే, see:    .


                                           English - Gondi                                  135
wedding gift from groom’s family                                                  winnow

wedding gift from groom’s family n.            whisker      n.       .
            ా ం -బ ం .                         whisper      vi. క - క - వ - .
wedding party n. ా ా .                         whistle      n. ీ ీ.
wedding platform n. బ ల.                       white        adj. ద ా .
Wednesday n. బ              .                  white ant n. ఉ .
weed        n. ం ;                             who? (m.pl.) pron. బ .
            vt. క - -, see: క ర .              who? (nm.) pron. బ .
weep        vi. ఆ - .                          who? (n.pl) pron. బ .
weevil      n. నూ ి.                           who? (m.) pron. బ .
weigh       vt. జ - - .                        whole        adjl. ప ;
weighing stone n. ా ీ.                                      post. ఝడూ .
well        adv. ా ;                           whose? (nm.) pron. బ ెన.
            advl, adjl.       .                whose? (m.) pron. బ న.
well (to be) vi. సు ే- మ - .                   why?         advl. బ .
well (water) n. క .                            wick         n. ా .
west        n. ఫ ా       ం .                   widow        n. ాం ే (1).
wet         adj.          ;                    wife and husband n. ఆ మ ో .
            adj. పహ (1);                       wife of cobbler n. చంబ , see: చంబ ా .
            vt. ప - 2.                         wife (sg.) n. బ          ;
wet (become) vi. ం - ;                                      n.      .
            vi. ప - .                          wife (pl.) n. బ         , see: బ   .
wet (soil) adj. ప       2.                     wife’s elder sister n. తఙ ా .
what?       pron. బత;                          wife’s mother n.      ా .
            pron. బత .                         wife’s sister’s husband n. స ా .
what? (n.pl) pron. బ .                         wife’s younger brother n.        డ   ,
whatever pron. బతం - ప ం .                                see:     ;
wheat (pl.) n.       .                                    n.      డ.
wheel       n. ా .                             wife’s younger sister n.          ,
wheel rim n.       .                                      see:         డ.
when        adv. బంట.                          wild        adj. ి        .
when?       adv. బ .                           wild boar n.      ా .
whenever adv. క .                              wild buffalo n. ఖడ-        .
where?      adv. బగ;                           wild horse n. డమ .
            adv. బం , see: బ .                 wild man adj. బ              .
where? whither? adv. బ .                       wild pigeon n. న .
whether     pron. .                            wild plum n. ఙ .
which colour? pron. బదం (బ రం ),               wild sheep n.      .
           see: బ .                            wilderness n. ప     .
which? (m.pl.) pron. బ    .                    win         vt.       -.
which? (nm.) pron. బ .                         wind        n. వ .
which? (n.pl) pron. బ .                        wind instrument (kind of) n. బ ం ా.
which? (m.) pron. బ .                          winding mechanism on well n. ా .
whip       n.    .                             winemaker n. కల , see: క .
whirlpool n.     .                             wing        n. మ      .
whirlwind n. మ ట .                             winnow      vt. త డూ -, see: త      -.


136                                   English - Gondi
winnowing basket                                                                    yoke (part of)

winnowing basket n.          .                           wood plane (tool) n. క           .
winnowing basket (small) n. సూ ి.                        wooden beam (cross) n. దుల .
winter      n. ీ - ాల ం, see: ీ .                        wooden beam (main) n. ఆ .      ే
wipe away vt. ఉసు - .                                    wooden peg used for snares n. ట    .
wire        n.      (1).                                 wooden pestle n.        ా .
wire (fencing) n.        ం      , see:   .               wooden tub n. ొహ           (2).
wisdom      n. అ ా .                                     wood-pecker n. ట ా ా ే ( ిట).
witch-doctor n.        ే.                                woodwind instrument n.         .
with        ppnl. -       ొ.                             woodworm n. కటనూ ి.
with force advl. జ .                                     wool (from tree) n. దూ .
with great pleasure advl. ఆనం ే - ఆనం .                  word        n.     .
with much noise advl. ాజ- ాజ ే.                          work        n. ాం;
with that adv. ఆ .                                                   n. ాం-దం , see: ాం;
with this adv. ఈ .                                                   n. దం ;
with which? pron. బ .                                                n. భ .
wither      vi. ఝ ే- మ - .                               work hard vi. దు - ల - - .
without     ppnl. మ చు .                                 worker (m.) n. భ             .
wives       n. బ        , see: బ       .                 worker (f.) n. భ      ే, see: భ        .
wolf        n. గ ా ;                                     worm        n. ప .
            n. త ెంజ .                                   worm (glow) n. మ ంజ - ప .
woman       n.       ;                                   worry       n.      .
            n.        .                                  worship (act of) n. ప జ.
woman and man n.             -మ న ,                      worship (to) vi. క - -, see: ా .
           see:       .                                  worthless (person) n. డండూ ,
woman of Harijan caste            n. చం ే ,                          see: డండ .
           see: చం            .                          wound (infected) n. ప .
woman (old) n. మ త , see: మ త .                          wrap        vt. గ ం - - .
woman who tends cattle n. ో ,                            wrapped (to be) vi. గ ం ే-మ -,
           see: ో ా       .                                          see: గ ం - - .
woman’s underskirt n. ా.                                 wreath      n. దం ెడ.
womb      n. ీ .                                         wring (clothes) vt. ీ - .
wonderful adj. ా ే.                                      wring neck of animal vt. మ ర - - (1).
wood chips n. ెక ం .                                     write       vt. ల - - .
wood from fire n. సూ .


                                                     Y
yam         n.    ా .                                    yellow      adj. కనూ య , see: కమ ;
yard        n.     .                                                 adj.       .
yawn (a) n. వయ         .                                 yes         int.   ( , హ ).
yawn (to) vi. వయ        - ీ-, see: వయ            .       yesterday adj.       .
year        n. ా .                                       yesterday’s water n. ీ ో      .
year before last adj. ప ం .                              yoke (for oxen) n.        ా .
yearly      advl. ా .                                    yoke (part of) n. ి      .


                                              English - Gondi                                       137
you                                                                                      37

you         pron. ర .                           young tiger n. బ .
you (s.)    pron.      .                        young tree n.     ా .
you (pl.) pron.          , see:    .            young woman n. య , see:              .
young       adj.     ల.                         younger brother n.     ;
young fowl n.       - , see:     .                         n. తమ .
young girls n. ల - య , see: ల .                 younger brother’s wife n. తమ     -
young (goat or sheep, m.) n. బ క     ిల .                       య , see: తమ ;
young hen (with chicks) n. తల          .                    n.    ా .
young hen (without chicks) n.     - ం ,         younger sister n. ల .
           see:    .                            younger sister’s husband n. స ే.
young man n.         .                          youngest brother n. వ     , see: వ.
young of animal n. ిల .                         youngest sister n. వత, see: వ.
young (of animal) n.       .                    your (sg.) pron. వ.
young of buffalo (f.) n. డ . ే                  your (pl.) pron. వ.
young of goat or sheep (f.) n. ాట ం
               .

                                            Z
zero       num. సున .
zigzag     adj.  ం -      ం .

                                   Numbers
00         num. సున .                           19        num. ఎక              .
01         num. ఉం .                            20        num.    ా.
02         num. రం .                            21        num. ఎ             .
03         num. మ ం .                           22        num. బ       .
04         num. ల ం .                           23        num. ే .
05         num. ియ ం .                          24        num.           .
06         num. ార ం .                          25        num. పం       .
07         num.    డూం .                        26        num. స        .
08         num. ఆ .                             27        num. స            .
09         num.    .                            28        num. అట           .
10         num. దహ.                             29        num. ఎక                .
11         num. అ ా.                            30        num.    .
12         num. బ ర.                            31        num. ఎ .
13         num. ే ా.                            32        num. బ     .
14         num.      .                          33        num. ె            .
15         num. పం .                            34        num.             .
16         num. ల .                             35        num. ప          .
17         num. స .                             36        num. ె            .
18         num. అట .                            37        num. స ే        .


138                                   English - Gondi
38                                                                                   1000

38   num. అ ె .                              71        num. ఎక త .
39   num. ఎక                .                72        num. బ హత .
40   num.       .                            73        num.      హత .
41   num. ఎ        .                         74        num.    హత .
42   num. బ     .                            75        num. పం ే హత .
43   num.             .                      76        num. ే హత .
44   num. ె           .                      77        num. స ేహత .
45   num. పం ే           .                   78        num. అటహత .
46   num. ే         .                        79        num. ఎక            అ .
47   num. స ే          .                     80        num. అ .ీ
48   num. అట           .                     81        num. ఎ అ .
49   num. ఎక        ప         .              82        num. బ        .
50   num. ప       .                          83        num. ెయ             .
51   num. ఎ     ా .                          84        num.    య .
52   num. బ వ .                              85        num. పం ే అ .
53   num. ర ా .                              86        num. ే అ .
54   num. ెర ా .                             87        num. స            .
55   num. పం వ .                             88        num. అట           .
56   num. ెప .                               89        num. ఎక                 వ .
57   num. స ే ా .                            90        num. వ .
58   num. అట వ .                             91        num. ఎ ా            .
59   num. ఎక            ా .                  92        num. బ          .
60   num. ా .                                93        num. ే      .
61   num. ఎ    ా .                           94        num.              .
62   num. బ ా .                              95        num. పం              .
63   num. ర ా .                              96        num.          .
64   num. ర ా .                              97        num. స              .
65   num. పం ే ా .                           98        num. అట             .
66   num. ే ా .                              99        num.      ా           .
67   num. స ే ా .                            100       num. నూ .
68   num. అట ా .                             1000      num. హజ .
69   num. ఎక        సత .
70   num. సత .

                            Total number of entries: 3448




                                    English - Gondi                                   139
అంగ                                                                         అల         ె
                                                                                   డ ( ట)




                                               అ

అంగ      n. ట ం.                                   అత       pron. న.
అం       n. ఆం .                                   అతను     pron.       .
అంట      ppt. ఇ ె .                                అ హ      n. ా 1.
అంట      n. పస ర.                                  అతమ      n. ఆ ;
అం ె     pron. అ           .                                n.      ా .
అందం     n. బ .                                    అదృషం    n. త .
అందంగ    adj. బ , see: బ .                         అదమ      n. ఆ ా .
అందడమ    vt. అం - .                                అనందం adj. క ీ.
అందమ     adj. అ .  ీ                               అనుమ నం n. అ             .
అంద న    adj. అ ా ;                                అనుమ ల       n. జ ట .
         adj.        ట , see:          .           అ క ర ాల — -                , see: .
అంద కంట న ాడ                   adj. ఇసుగ ం .       అన       n. ద .
అందర     pron. స          , see: స .               అన ం క    కట n. సుక          .
అం ె     n. ాంజ .                                  అన మ n. ాట .
అంబ      n. జ వ.                                   అ        pron. స .
అక ి త గ advl. గ ే .                               అను      vt. ఇ - .
అక       n. త ా ;                                  అప       n. కర;
         n. బ        .                                      n.      ;
అక డ క n. స ే-మ , see: స ే.                                 n. బ .
అక డ     adv-ppn. అగ;                              అప డ     adv. అ .
         n. హ .                                    అబదమ n. లబ .
అక డనుం      n. అగట .                              అబ       int. అబ .
అక    ార     n. హందూ .                             అమ మ n. ా .
అక రక ా      adj. వట .                             అమ       n. అవ 1.
అక ల     n. బ          , see: బ        .           అమ డం vt.          -.
అ రమ n. ఆకడ;                                       అ        int. అ        .
         n.      .                                 అరక      n.     .
అ        n.     ;                                  అరట      n. .
         n. త .                                    అరట ( ెట ) n.       (మ ా), see: .
అ ట      n.     -డ , see:            .             అరమ      n. అ .
అట క     n. ఆట ా.                                  అర ా     n. అ మ - ా ె .
అట క ల n. హ            ం .                         అలం గడ n. అలం.
అట వంట       adj. ఆ          .                     అల ాట n. అల ా .
అడమ ా adv. అడం.                                    అల ంట    adjl. అ ే         .
అడ       n. ఖ .                                    అ ి వడమ vi. హట- మ - .
అడ బ n. ఖడ-                .                       అల ంచుట n.           ా (1);
అడ క     ాడ n.            ె ాండ .                           vi. ం - - .
అడ గ ట vt. త - .                                   అల డ ( ెట ) n. ల ం (మ ా).


                                          Telugu - Gondi                                  141
అల                                                                            ఇనుప     నం

అల    n. ల .                                    అ          pron. అ .
అల ెయ ట vi. ల - -, see: ల .                     అవ ం       —ఆ .
అల డ  n. స ే.
అవసర న adjl. ఖ .


                                            ఆ

ఆంధ      n. ఆం .                                ఆ ీసు    n. కచు .
ఆక       n. కర .                                ఆ        pron. న.
ఆ ాశమ    n. బ .                                 ఆయ ధం n. దం .
ఆక       n. ఆ ;                                 ఆ      ం    vi. ి - .
         n. ాల .                                ఆర       num. ార ం .
ఆక పచ    adj. ల .                               ఆర గ ర num. ా          , see: ార ం .
ఆ ం      vi. ఆ - .                              ఆర వ     num. స          .
ఆగ       vi.      ా- .                          ఆలస ం    n. ర ం.
ఆ ర డ    n. మసర .                               ఆల గడ n. ఆల .
ఆట       n. క ి;                                ఆల ప n. ీ ి.
         n.      .                              ఆల గ ( ేప) n. క         (    ).
ఆడ దూడ   n. పడ.                                 ఆల       n. ఆల .
ఆడ       adjl. ట ట;                             ఆవ ంచు n. వయ          .
         n.          .                          ఆవల      n.      ర.
ఆడ ట     vi, vt. క - .                          ఆవ       n. మ ా.
ఆత ల     n. టం .                                ఆవ మ తమ n. ా                 .
ఆ ారమ        n. అ      ా .                      ఆవ ల     n. ియ ం - ా , see: ియ .
ఆ ద ఆడ     ిల n. సట           , see:   సట       ఆ ాడం ( ల ౖ) n. ఆ ా (-మ           ), see:
        ర .                                              ఆ ా .
ఆ ద ిల ాడ n. సట              ర .                ఆ రమ n. ాట .
ఆపడమ vt. ఆప - .


                                            ఇ

ఇంక    advl. మర (1).                            ఇట నుం     advl.   ంద ( ంద ), see:
ఇంగ వ  n. ఇంగ     .                                          ం .
ఇంట ర n. ా 2.                                   ఇట వంట        adjl. ఈ    .
ఇంత    pron. ఇ      .                           ఇతడ        pron.     .
ఇందధనుసు n. కమ - పట .                           ఇత         pron. న.
ఇక డ   adv. ఇ .                                 ఇత         adj. ిత .
ఇక నుం n. ఇ ట , see: ఇ .                        ఇత     ిన పమ ల సమ హమ n.
                                                       ే
ఇట     adv.     .                                      జల ర.
ఇట క   n. ఇట .                                  ఇ      pron. ఇ .
                                                ఇనుప నం n. క -   .


142                                    Telugu - Gondi
ఇనుమ                                                                           ఊ ె మ

ఇనుమ     n. క .                              ఇల ంట    adjl. ఇ ే            .
ఇప ( ెట ) n. ఇ (మ ా);                        ఇల       n.     .
         n. ర (మ ా).                         ఇల చుట   సలమ         n.   .
ఇప ప ల n. ఇర , see: ర           (మ ా).       ఇ        pron. ఇ .
ఇప ప వ      n. డ    ా (1).                   ఇ ా ల    adv. ం .
ఇప డ     adv. ఇఙ.                            ఇవ       vt. ీ- .
ఇప ె     adv. ఇం .                           ఇసుట     vt.    -.
ఇర వ     num. ఖం .                           ఇసు ా    n. జత.
ఇర ౖ     num.    ా.
ఇర       n. ఆసు .


                                         ఈ

ఈ సంవత     రమ adv. ఇయం .                     ఈత ( ెట ) n. ీం (మ ా).
ఈక          n. బ ా.                          ఈ        pron. ే .
ఈగ          n.    ీ.
ఈత          vi. న - .


                                         ఉ

ఉంగరమ      n. మ ద.                           ఉ ాయమ       n.  ాట- ;
ఉంచు       vt. ఇ - .                                  n.    ా .
ఉండ        v. మను .                          ఉప       n.       .
ఉచ         n. ఊ .                            ఉబ డమ n.         ;
ఉట         n. ి ా .                                   vi.       -.
ఉ ం        vc. య -, see:   -.                ఉ        n. ఊ .
ఉడ క ట     vi. - .                           ఉయ ల n. ఊక .
ఉడ త       n.      .                         ఉర ట     vi.    -.
ఉత క       vt. సు - .                        ఉ గడ     n. ఉ .
ఉ ెర       n. ఉ      .                       ఉష న adj. ాస, see: ా - .
ఉద వం      n. జ      .                       ఉ ి ( ెట ) n.       (మ ా).
ఉ ో గమ     n. వ .                            ఉసుల     n. ఈసు .
ఉన         vi. మంత.
ఉప    గం   n. ఉ        .


                                         ఊ

ఊ ె మ      n. త   ా.



                                  Telugu - Gondi                                   143
ఎండ                                                                           ఐదుగ ర



                                           ఎ

ఎండ     n.       .                             ఎనుబ    num. అ            .
ఎండ ాలం n. ఉ        ;                          ఎ బౖ    num. అ .  ీ
          n. ో ాల ం;                           ఎ       pron. బ ం ;
          n.     - ాల ం, see:     .                    pron. బ ే.
ఎం    వడమ      vi. ఆట- మ - .                   ఎప డ    adv. బంట;
ఎం ాయ n. ఖ .                                           adv. బ .
ఎంత     pron. బ        .                       ఎప ై   adv. క .
ఎందర    pron. బ       .                        ఎర ప    adj. ర ా .
ఎందుక   advl. బ .                              ఎర వ    n. వ .
ఎక డ    adv. బగ.                               ఎరట ేల n. పం                , see: .
ఎక డం   vt. వ - .                              ఎరట గ n. ం              దూ , see: దూ .
ఎక ై   advl. బగ , see: బగ.                    ఎల ం    adv. మ ;
ఎ ళ     vi.      - -.                                  n.          ి .
ఎక వ    adjl. జ ా;                             ఎల క    n.      .
        advl. ల .                              ఎల గ బంట n.            .
ఎ ం     vi. ప - .                              ఎలడం    vi, vt.      ి- .
ఎడమ     adjl. ెమ .                             ఎల ాయ n. లసూ .
ఎత      adj. ట ఙ ;                             ఎవ      pron. బ న.
        adj. ెఙ .                              ఎవర     pron. బ ;
ఎదు     n. ంద.                                         pron. బ .
ఎదులబం      n. ాసూ .                           ఎవ ఒకర pron. బ ే, see: బ ;
ఎ       num. అ ;                                       pron. బ , see: బ .
        num. ఆ .


                                           ఏ

ఏడ        num.      డూం .                      ఏనుగ   n.     .
ఏడ ట      vi. ఆ - .                            ఏ ల దు advl. బత - ల , see: బత .
ఏదుపం     n. సు - ప .                          ఏ ట    pron. బత .
ఏ ో ఒకట   advl. బత , see: బత .


                                           ఐ

ఐదు       num. ియ ం .
ఐదుగ ర    pron. ి   , see:      ి
                                యం .



144                                   Telugu - Gondi
ఒంట                                                                   కమ



                                    ఒ

ఒంట      n. ఉట .                        ఒక త  advl.  న .
ఒకట      num. ఉం .                      ఒ ల   n. గ ప   .
ఒక        ద ఒకట adv. ి ో   .            ఒడ    n. ద .
ఒక ా     adv. ఉం జ క.                   ఒప వడం vt. కబ- మ - .
ఒక తను   advl.     , see: న    .


                                    ఓ

ఓ ారమ    —ఊ     ల.


                                   ఔ

ఔట       n. పట ా.
ఔ ాల డ   n.     ా .


                                    క

కంక    n. క ా.                          క        n. క ;
కం     n.     .                                  n. జ య ;
కంట ల n.      ీ.                                 n. ర ీ.
కంఠమణ n. గ డ ఙ .                        క ెర     n. క ె ా.
కంఠమ   n. ల ం .                         కథ       n. సూ .
కండరమ n. ప 1.                           క ళ      n. ా ే .
కందుల  n. త ం .                         కను      n. క .
కట     v. ొహ.                           కను గ బ n. ా .
కట వడమ vt. ం - .                        కను బ మ n. క - ం , see: క .
కటల ప      vt. జ- ా - .                 కను ప n. ం .
కట     n. కట;                           కప       n.       .
       n. య ;                           కప ట     vt. మ - ;
       n.        .                               vt.    -.
క యం n. మ య.                            కబ ర     n. ఖ ప .
కడ గ ట vt.     -.                       క        n.     .
కడ ప   n. ట.                            కమ ల ( ిట) n. క ా ( ిట).
క ంచుట vt. ా - - .                      కమ       n. ఖ .


                               Telugu - Gondi                          145
కర ా య                                                                                         ి
                                                                                             డ ల

కర ా య  n.                (మ ా).                    క   మ     ాడ n. క మ .
కర ల    n. కర .                                     క   రచ      adj. ల ం .
కరమ     n.      .                                   క           n. క .
కర జ    n. కర             .                         క           n. క ర .
కర ాండ  — ార .                                      క లమ        n. జ .
కల      vi. కం - .                                  క లమ ర adj.                 ట .
కలమ     n. ంట .                                     క      ాడ n. భ              .
కల ప    n. ం .                                      క  డ        attr. ే ;
కల సుట  vi. బట- మ - .                                           attr. .
కల డమ   vt.       ీ
                  - -.                              క త ర       n.     , see:         ;
కషం     adj. కట ;                                               n. య .
        n. త .                                      క ర         n. క ీ.
 ాకర ాయ n. ా ల .                                    క ర ాయల n. ాపం - ర ం .
 ా ాయ n. ా ా .                                      క           vt. ఉ - .
 ా      n. ాక .                                     క          న vi.        -మ -.
 ాట క   n. ా            .                           క           n. భ .
 ాయ     n. ాయ.                                      కృష ంక n. క .
 ాయడం vi. ా - .                                       ంగ        n.       ట ఙ ( ిట).
 ారమ    n. త          .                               ంగ        n. ట-        .
 ా కం   n. ా (- మ               ).                    ం ెం నల ౖన adj. మ ా (2).
 ార మ   n. ా ా               .                        ండ        n. గ ట.
 ార లయమ n. కచు .                                      ండ ల క n. సు ా .
 ాల ెబ n. ల త.                                        ంత        advl. ఇచు .
 ాళ     n. ా .                                        చ ా       adj. సుయ .
 ావ ాడ      n.                .                       టమ        n. ట .
 చు ా   n.     ా .                                    ట         vt. ా- .
 ల బ క n.           ట బక .                            డ ల వ n. మ సూ .
క ంక మ n. క క .                                       డవ        n. ట .
క ంట    n. క ట, see: క - .                            డక        n.        .
క ంట ాడ adj. ల ం ా .                                            n. సమ .
క ండ    n. క ;                                          గ,     గ adv. జర- జర.
        n. బ .                                        బ ( ెట ) n.              (మ ా), see:     .
క ండల   n.     ా.                                     బ      ాయ n.           .
క ం ేల  n.      ల .                                   మ         n. ాం ;
కక      n.          .                                           n. ఖ ం .
కట      vt.     -.                                    మ ల n.          ా ;
క       adjl.               .                                   n.    .
క    ే  adj.                     ే, see:       .      య         n. క ట .
కడక     n. ఖ బ.                                       రక        conj. - ా ;
క తంతం n. డ ా .                                                 ppnl. ల ి;
కప      n. క ప .                                                ppnl. ాట.
కమరడ        n. ాం ;                                   ల      (జ      ర ) n. ప జ .
        n. మ .                                         ల        n. ి           ( ిట).
కమరల        n. క ;                                    ట         n. ట క.
        n. క - క , see: క                  .          డ ిల      n.     .


146                                        Telugu - Gondi
                                                                                గమ       ాయ

       n.  .                                       మట డ n.       .
    ిల n.  -        , see:   .                     య డం vt.        -.
   పం  n.  .                                       ళ గ డ n.     -గ       .
       n.   .                                         ంచుట vt.          - -.
 న     n.   .                                      ంద     adv-ppn. బ .
 పంగల adj. ి          .                            త      adj. ప      .
 పప డమ vi.            - ా-, see:     .
 పమ    n.    .


                                             ఖ

ఖరమ   n.  .                                                  n. ఉచూ ట.
ఖర రమ — ఖ ;


                                              గ

గం ాళమ n. గం ా .                                  గ లమ        n. క స        ే.
గం       n. గం .                                  గమ గ        adj. ద .
గంట      n. క ాట;                                 గర మ        n. ీ .
         n.    ా ;                                గల తడక      n. జ ా.
         n. ి ా .                                  ా          n. ా .
గంప      n. ట ీ.                                   ా ద        n. ా .
గజ గజ వణ ండ       vi. తర- తర- ఆ- .                 ా ల        n. ా ా .
గ        n. కర ;                                   ా          n. వ .
         n. క .                                    ా పటం      n. పతం .
గజ       n. ాగ.                                    ా   ాన     n. ధుం       .
గటగ      adj. సబ ;                                 ంజ         n. న;
         adjl. మ        .                                     n.    ే.
గ య రమ n. ఘ .                                      చు ట       vt.      -.
గడ (దుంప) n. మ ట.                                             n. ఖ జ .
గడ ార    n. సబ     .                              గ ంజ        n. ె ;
గడమ      n.     .                                             n.       ;
గ        n. జ .                                               n. ా ా.
గత సంవత రమ        adj.    .                       గ ండ        n. ల , see:        .
గ        n.     ;                                 గట          n. ట .
         n.     ;                                 గ           n. గ ే .
         n. ఖ ;                                   గ           adj. గ .
         n.     ;                                 గద          n.     ;
         n. హ ా.                                              n. ం .
గ , ఖ ప ేశం n. ట          (1).                    గ క        ర vi.        -మ -, see:   - -.
గద గమ n.              .                           గమ        ాయ n.              .


                                         Telugu - Gondi                                  147
గ                                                                                న       న

గ        n. ల ;                                    డ ారమ n. ర            .
         n. డ ల ;                                  ల ాడ n. ల .
         n. ి .                                    ల     n. ా .
గ ర ారమ n. బసూ ా .                                ం      adjl. య .
గ ర ే ాను vi.      ే -మ -, see:         .         ం    ష n. యం .
గ రమ     n. ఖ 1 (1).                              కట     vt.      -.
గల       n. ట ీ.                                  దుమల n. గ .
గహ       n. భ య .                                        n.    .
గ ట      n. టల.                                   ర      n.    ం .
గ ెమ n. గ డ.                                        ంక   n. హ      ే ( ిట).
గ డగ బ n. గ బ .                                          n.    .
గ     ాడ n. గ       .                               ా    n. గ ా .
గ బ      n. గ బ .                                గద      n. గం       .
    ం    vt.      -.                              ామ ద మ ి n. ాట .
  ం ా    n. గ .                                   ామ ేవత n. ఆ - , see: ఆ .
  ంత క   n. గ డ ఙ .                               ామమ n.        .
  డవ     n. జగడ.                                 గడ      n. ం .
  డగ     n. స .                                  గడ      n.       , see: ం .
  డ      n. మ .


                                             చ

చంక      n. క .                                             n. ా .
చందుడ    n. జం ;                                    ల ఎక వ adjl. ఖూ .
         n. ల ం (ల ల ం ).                           ల       adj. ఆయ ;
చంప      vt. జ - .                                          adjl. ఆంత, see: ఆ- .
చంప ట    vt. కత - - .                               వడం     vi. ా- .
చకం      n. ా .                                    ంత ( ెట ) n. ిత (మ ా).
చదవడమ        vt. ా - - .                                వడమ vi. ల ట - ం - .
చప ా     adj. చ ి.                                 క డ      n.    .
చప ౖన adj. చ ి.                                    క డ ాయల           n.   - ఙ ం , see:
చమట ాయ — ఎ .                                                 .
చర మ     n.      .                                 టల క n. సూ .
చ        n. ీ .                                    నుక ల వచు ట vi. ి - .
చ ాలమ        n. ీ - ాల ం, see:    ీ .              న ఆడ ాప n.       ె, see:      .
చ మంట         ట n. ోబ (2).                         న ఊర n. గ డ.
చల       adj.       .                              న ఎదుల బం      n. ె ా.
చలట      adj.       .                              న గంప n. అం ె;
చలట ( ర ) adjl. మ ర ం త.                                  n. సు .
చలబ ం vi. ిత - ఆ- .                                న బండల n. ఖ        .
చల ం     vi. ఆ - .                                 న   ట n. సూ ి.
  ట      n.     .                                  న      adj. చుడూ .
         n. అ ;                                    న   న n. ా ా .


148                                     Telugu - Gondi
  న      గ ాప                                                                                  జంత వ ల

          న    గ ాప n.            డ , see: .          ెప ం                 vt.      -.
          న మ n. ా , see: ా ా ;                        ెప డమ               vt. ప - .
                 n. య య ;                               ెప ల               n. ర ం.
                 n. య య .                                ెమట               n. ఉ .
          న ట n.         .                                ెమ               n. చమ .
          న ాగ n. ీల .                                     ెయ ట            vt. - ;
          ర తప      n. బ .                                                 vt. త ం - .
          లక     n. ా .                                  ెర వ              n. త           .
          వ      adj. ఆ .                                  ెల              n. స ే-మ , see: స ే;
          కట     n. ి ాట.                                                  n. ల .
          పర     n. క           .                            ె             n.      .
          మ      n.     ే.                            ె ట ాల adj. బ , see: బ య .
                 n.           .                           ె ట ాడ adj. బ య .
          ర      n. క ి;                                ె ల                      n.        -క .
                 n.    .                                    ెవ ల           n.      , see:          .
          లమండ n.        ట.                            ే గ డ n. ద ీ.
చుక              n. ట ా .                                       ేత         n.       .
చుక ల            n. సుక ం.                                     ేదు         adj. య            , see:  -.
చుట              n. చుమ .                                        ేను       n. ావ .
చుటమ             n. ర .                                           ేప       n.      (        );
చుట              adv-ppn. ిర          .                                    n. బ ట;
చూచుట vt. సూ - .                                                           n.      .
చూప మ vt.                    -.                                    ేప ర    n. మలం (             );
   ెంప           n.        .                                               n.            (      ).
    ెక           n. ాట.                                             ేపల పట ాళ          n. వ .
 ెక ల            n. ెక ం .                                           ేరడమ vi. ం ే- మ - .
     ెట          n. మ ా.                                              క    n. ఆం .
      ె        ం    vi. ా - ఆ- .                                      చు ట vi. ం - .
  ెడ             adj. ా           ;                                   ప    n. క      .
                 adjl. ఖ ా .                                          రడమ vi. క - మ - .
        ెడ గ ామ n. మర ండ (త ా ).
         ెత ెదరమ n. క - ా .


                                                ఛ

  య         n.   ెహ.


                                                జ

జంట ేయ ట vt. జ - - .                                జంత వ ల             n. జ       ;
జంత వ ల (గ ) n.  .                                                 n.      ా .


                                           Telugu - Gondi                                                 149
జగడం                                                                     ఢమ ర

జగడం       n. వట .                           ర మన n. ం .
జడ         n. ె ం ;                        జం     n. జం .
           n.      .                       జ త ామ n.             (త ా ).
జ ంచుట n. ప ట , see: ప - .                 జ      n. ర .
జమ ెయడమ vt.                - -.            జల     n. కట        (   );
జ     ( ెట ) n. ో ెర (మ ా).                       n. ట (           ).
జలమ        n. జ .                          జబ     n.    ా.
జ ాబ       n. జ ా .                        జ ె    n. జ .
జ గరణ      n. జ .                          జన ల   n. జ న .
జ      ర — ంద .                            జర ా   advl. జ .
జ మ ( ెట ) n. జ          (మ ా).            జ పకం  n. య ;
  ంక       n.   ;                                 n.       .
           n.     .                        జ పకమ n. త .
           vt.       - 1 (1).              జ పకమ ెయ ట vi. త - -, see:
    ( ెట ) n.        (మ ా).                          త .
  ల డ ( ెట ) n. ాల ం (మ ా).                జ రమ   n.         .
  ట        n. ట (1).


                                       ట

టమ ట      n. బ.                            ట ి      n. ట ి.
ట ా (బ ట ) n. ట ా.
టక ( ెట ) n. ేక (మ ా).


                                       డ

డంక       n. త డూం.                        డబ ల     n.    తం , see: త.
డప        n. డ .                            ేగ ిట   n.   ే .
డబ        n. డబ ;
          n. ీ ా.


                                       ఢ

ఢమ ర      n. ఢ   .




150                               Telugu - Gondi
తం                                                                                                      ల



                                                 త

తం          n. బ బ ;                                                         vt.       -.
            n. బ బ .                                 త క                     n. బ ర క.
తక వ        n. క    .                                త                  ( ెట ) n. త            (మ ా).
త ం         vt. ల - .                                త ా                     n. ం ే.
తడక         n. ట ట (1);                              త మ ( ెట ) n. త మ (మ ా).
            n. ి .                                   త మ                     n. సగ .
తడకల        n. గ .                                   త                   ద n. ాడ - ీ, see: ాడ ;
తడ చుట      vi. ప - .                                                        n. సు .
తనుగ        n.      .                                త                  ( ెట ) n. త            (మ ా).
త ాలమ       n. ట .                                   త ాల                    n. త ా .
తమ డ        n.    ;                                  త ా ల n. ల .
            n. తమ .                                  త ర                   క n. ి               ం .
తమ          ర    n. తమ        -       య ,              ెచు ట vt. త - .
            see: తమ .                                   ెర ట                 vt. ె - .
తయ న            vi.      -మ -.                           ె యడం n. ావ .
త ా         n.       .                                    ెల ప               adj. ద ా .
త ా త       adv. మంజ;                                      ెల సు             vi. క - మ - .
            advl. మర (2).                                   ెల ంట కల                vi. ి - .
తల          n. తల.                                            ే టగ           n. ాడ - ీ, see: ాడ .
తల ప        n. ావ .                                          ే తట            n. ాడ ;
త           n. అవ 1.                                                         n. ప ;
తవ          n.      ా;                                                       vt.       -.
            n.      ా .                                        ే పట          n. బ ా .
తవ డం vt. ా - 1.                                                ే ర          n. ెహ.
   ంబల      n. ా ;                                                ేను        n. ెర .
            n.             .                                     ేల          n.          .
   ట ( ెట ) n.            (మ ా).                                   ండ        n. ొ .
   తయ n. అ .                                                       ందర       adv. ల         .
     ( యన తం ..) n.              ో.                                ందర ా adv.                 .
   లమ       n. క -డబ , see: క          .                           డ         n. ం .
   లమ ే             n. క .                                                   n. ట       .
    ంప య            vt. య .                                        డక ం          vt. - .
  నుట       vt.      -.                                                      num.         .
  యట        adj.       .                                           క         n.        .
  య డమ          vt. ెం - ;                                         ట         n. ా .
            vt. ీ - .                                              ట         post. -త .
  ర      ెట     n.         (మ ా).                                  డ         ppnl. -        ొ.
  గ         vi.      -.                                              ేల      n. గ ా ;
  సుక వడం vt. - .                                                            n. త ెంజ .
  సు        vt. ఇ ే;                                               ల         n.      .


                                            Telugu - Gondi                                              151
  గ                                                                                    ోస ాయ

  గ         vi, vt. ఉ - ;                          బండ n. క            - బం .
            vt. ఉండన, see: ఉ - .                త ర ా  advl. స         .
  డ         n.      ే.
  సు        n.       .


                                            ద

దండ        n. దం ెడ.                                          n. డ ా ;
దం ెమ      n.             .                                   n. మ .
దంతమ       n.           .                       దుమ           n. డ డూ ;
దం ల       n. ప 1.                                            n. దుబ .
దం ే ( ెట ) n. బ బ (మ ా).                       దు న          n. కం ా ;
దగర        adv-ppn. కర ం.                                     n. ప య .
దగర ార     n. కర              .                 దూడ           n. ియ .
దగ         vi.       ా- - .                     దూరమ adjl. లం .
దట         n. పట .                              దూల ం n. ిర .
ద          —జ ;                                 దూలమ n. జ డ;
           n. ల ం.                                            n. దుల .
దయ ం       n.        ా .                        దూ            n. డ ా.
దరమ        n. నూ .                              దృ ి          n. నదూ .
ద          n. ీ ి.                               ేవ ప మ n. సల .
ద ీ        n. ద .  ీ                              ేవ డ        n.    ;
    ా      clitic.          .                                 n. మ మ -        .
   చుట     vt. మ - ీ-, see: మ - .                  ేవ       ర    n.         ;
   త       n. ధ .                                             n. స      .
           n.      ;                                ేవ సలమ          n.     -గ , see:    .
           n. స .                                    ేశ మ n. లం ా , see: లం .
     ి     n.         -          .                    ొంగ     n. కల , see: క - .
   హం      vi. వ - .                                  ొం ంచుట vt. ల ట- - .
  ంచు      vt.        -.                              ొండ ాయ n. ట ం .
  గ        vi.          -.                            ొడ      adj. ట సూ ;
  నమ       n.            .                                    adj. ొబ .
     ల     — ార .                                     ొరక పట ట vt. ా ి- - .
       రక corr. ఇ ే ల , see: ఇ .   ి                  ోమ      n. నుల .
  పమ       n.             ;                           ోవ      n. ో ె.
           n.      ా.                                 ోస ాయ n. ా ;
  పమ ాండ n.                   డ.                              n. క బ;
దు ాణమ n. దు ా .                                              n. ే ా .
దునుక      vi. ె          - (1).
దు ి       n. డమ ;




152                                    Telugu - Gondi
ధనమ                                                                             ళ      ా ం ేక ండ



                                              ధ

ధనమ       n. ధ .                                  ధ       ం ే కటగంట n. ట ప (1).
ధనమ గల ాడ n. ధన ా .                               ధ       ఇ ె ఇత గంట n. డ డ .
    న ంల కసు — మ ెర.                              ధ        ఇ ే బ ంబ ా ద ం n.
 ైర మ    n. ర ;                                                ట ట .
          n. మ   .


                                              న

నక       n.       ల .                                  నమ       n. ఆ .
న తం     n. సుక ం.                                        ంజ    n. సం       .
నడ చుట vi.       -.                                       జ ెట      n. సం        (మ ా).
నడ ప     vt. ప - .                                     లక       n. ంజ .
నడ మ     n. న .                                        లగ       num. ల ం .
నడ       adv-ppn. నడ ం.                                 ె న     n. సూ          ( ీ ).
న (గం ా) n. గం ా.                                        ె న మధ నవ న ెక               n. .
నమ ా ాల vi. మ జ - - (1).                              జం        adj. ఖ ా .
నమ కం adj. భ స.                                       జనమ గ adv. ం.
నరమ      n. ీ ా.                                      జమ        — కర .
నరహంతక ల        n. ండూ .                              ద         n. జ ప ;
నల ప     adjl. ా .                                              vi. క      -.
నల ప గ adj. ా య , see: ా .                            ద         vi. నర       -.
నల బౖ    num.            .                            న         adj.       .
నల ేప n. మ ం (మ                   ).                  ప         n. త .
నల ేపల n. మ               , see: మ ం                  మ ( ెట ) n.               (మ ా);
         (మ         ).                                          n. ంబ (మ ా);
నల మట n. ా                  .                                   n. సు         ంబ (మ ా).
నల ా     adj. మ ా (1).                                ల ండ vi.          -.
నల మ n. ా -            ె.                             ట ప ాహమ — ల .
నల ిట    n. ఊ ీ ( ిట).                                టగ        adjl. సు ో;
నలప సల మంగల సూతం n.                  .                          n. పల .
నవ       vt. క - .                                    డ         n. ద ;
నవ ట     vc. కవ - .                                             n. ా .
నష     ండ n. భ ే- మ - .                                         pron. వ.
  గ      n.        ఙ .                                ర         n.      .
  గ అను         ఉం ే కట n. ాల .                                 adj. ి ా .
  గ ేవ       ర     n.         బ .                         రంగ adj.            .
  గ ామ       n.     -త ా .                            ళ వ       — ా ఘ .
         pron. వ.                                     ళ      ా ం ేక ండ n. ాంత.


                                         Telugu - Gondi                                      153
 వ                                                                        పలం

 వ      pron.       .                         n. ా -         , see: ా .
నుదుర   n. కప .                         ల     n. మ         .
నువ ల   n. నూం .                         తప ార n. ాల ా           .
నువ ల       n.    నూ .                  ను    pron. నన .
నూ      n.      .                       ర     vt. క - .
నూ ి    n. నూ ి.                        ౖ ద మ n.         .
నృత బృందమ n. డం        .                   ి  n. ం .
నృత ం   vi.    ం -.                      ర    n.      .
నృత ేవత ర n. డ .                         క    n. ర క;
నృత మ n. ెమ .                                 n.       .
నృత ా ద వసువ n. ట.                        య ా     n. వ ల .
 మ      n. మ .


                                   ప

పంచ ర(చ ర) n. ాక .                     పడ     — అర.
పంజరమ n. ింజ .                         ప డ    —అ .
పండబట ట vc. ండూ -, see: ం - .          ప      n. ాప .
పండ    vi. ం - .                       ప దూ   n. ర    .
పండ గ  n. స .                          పద     vi. - .
పండ గ ర n. ఆ ా .                       పద ండ  num. అ ా.
పం     n. ప .                          పదమ డ  num. మ .
పం క n. ఘ ీ.                           పద ర   num. సట ;
పం     n. మం .                                num. ల .
పంప మ — హ.                             ప      num. దహ.
ప      n. ిట.                          ప   డ — ఖ;
ప గ డ n. గ       .                            num. స .
ప ర    —             ంద ;              ప   ను num. పం ;
       —             ిట;                      num. ీప.
       — మ సుడ ం;                      పదు       —అ ా .
       — ా         ి మ ట;              ప      n. ాం.
       n. క     ( ిట).                 ప ఆశ గ ేయ ట adv. తఙ - మఙ .
పగలంత advl. ియ -          , see:       ప ండ num. ారండ ;
         ియ .                                 num. బ ర.
పగల    adj. ియ .                       పప     n.    .
ప ం    vi.     -.                      ప   భపర చుట vt. ా - ా ా - -,
పగమ    — క ా.                                  see: ా - - .
పచ     n. ాయ .                         ప ( ెట ) n.      (మ ా).
పచ బ ట n. ిం ా .                       ప చయం ెయ ట vt. ప ి- - .
ప      adj. పహ (1).                    ప చయమ n.        .
పట     vt. ీ- .                        పలక     n. ాట.
పట ం   n. నగ .                         పల గ    n. ా .
పడమర n. ఫ ా         ం .                పలం     n.   1.



154                          Telugu - Gondi
పల మ                                                                                                             ద     న

పల మ                         n. ధ య .                                    ప  క మ adj. ప            .
ప వ                          n. ో య .                                    ప  చ ాయ n. కర జ.
ప వల                        ాప n. ా           .                          ప  టక    n. జ      .
ప వల                         ాక n. ొ .                                   ప  ట ల n. మ .
ప వల                        ాక n. ట .                                    ప  రగ    n.      ప ;
ప వల                           ప ాడ n. ో          ా      .                        n. ప .
పసుప                         n. కమ .                                     పరడ      n. ా .
 ాట                          n. ాట1.                                     ప        n. డ ా ;
 ాట (2వ                       ం ) n. ా .                                          n. బ ా .
 ాఠ ాల                       n. ాడ.                                      ప ల సు n. ిత జ               .
 ాడ ట                        vt. ా - .                                   పల       n. ల (1).
 ాత                          adj. ప         .                            ప వ ల n. ప ఙ .
 ా   బ                       n. ా       బ, see:       బ.                 పషం      n. ప       (- మ          ).
 ాపమ                         — ా .                                       ప సకం    n. ప స .
 ామ                          n. త ా ;                                    ప క      n. ప ే.
                             n. దు         .                             ప జ      n. ప జ.
 ామ                        ట n. ప .                                      ప జ మ ంత n. ఝ .
 ార                          n.    ా1 .                                  ప జ      n. ే ా ;
 ా ా                         n. ఖ ా.                                              n. భక .
 ాల ిట n. ట ( ిట).                                                       ప డ ిట n. ఊ .
 ాల                          n. ా .                                      ప మ      n. ప         .
 ాల య డమ vt. ా                                        ీ -, see: ీ - .    ప        adjl. ప .
 ావ రమ n. ా ా ( ిట).                                                     ప గ      adv. చ ల;
 ా ి వడమ                           vi. స - .                                      vt. ప - -, see: ప .
 ిం                          n. ిం .                                     ప ర ం    adjl. ల .
  ిం కల ట vt. ిస - .                                                     ప ర మ advl. ల -జమ                    ే
                                                                                                              , see:    ల.
   ిం ( డ ) n. బ .                                                       ప    కల      n.        ో-బ బ , see:           ో;
    ి తనమ n. ిసం .                                                                n. త , see:                    .
     ి                   ాడ n. ి ా , see:         ిసం .                  ప ల బ n. ప ఙ               బ, see: బ.
       ిచు క                 n. ట - ిట.                                  ప లదండ — ప ఙ ం న                .
        ిటల గ ంప n. క ా .                                                ప సుం    vi.         - 2.
         ిట                  n. చూ .                                       ంకటల n. ి .
          ిడక                n.          ా.                                ంచడమ vt. ా - - .
            ి                n. మ ట (1).                                   ంజర ామ — రక ింజ .
           ిడ గ              n.    -        .                              ం      n. ల ం .
              ిర             n. క ల .                                      ం క త ర n.          , see:       ా .
                 ిల ప        vt.       -.                                  ం డ క n.            ా .
               ిల            n. ిల .                                       ం ల    n. మ ం .
                ిల ాడ n. ాం .                                              ంపకం   n. ప         .
                   ి         n. ర .                                        ట వడమ vt. ల - - .
                  ి డ        n. ి ా , see:        ిసం .                    డ ార ేప n. ా ీట (                    ).
                      ీక     num. ే ా;                                     ద      n. ి .
                             vt. ె - .                                     ద      adj. డగ .
                     ీట      n. క త       .                                ద ేన n. ా బ .
ప ండ                         n. ప .                                        ద న n.        ి.


                                                                Telugu - Gondi                                         155
 ద                                                                                      బ

 ద           adj.      ా .                         డవ      adjl. ల ం.
 దమ          n.    .                               మ       vi.      -.
 ద ార        adj.           , see:  ా .                    n.     ే .
 నం          n.      ా.                            ర       n.      ేల .
 నమ          n.      .                             ల       n. ప ర         ా .
        ి    n. ట- ంట , see: ంట .                          vi.      -.
 రడ          n.      .                             చమ      n. ఆ - , see: ఆ .
 రగ          n. ద .                                చమ ేవత n. అవ 2.
 సల          n.           .                           ం    vi.      -.
 గ           n. దూ .                             పక క      —         ;
 డ           n. స       ి.                                 adv-ppn. మర ం.
 డ క ప n. ల ండ.                                  పజల       n. జ ;
 డ        గంప — స             ి ి .                        n. మ ం ;
 ర           n.         .                                  n. ల క .
 లక          n. ం .                              ప సంవత రమ             advl. ా .
 ౖ నుం       adv.        డ , see:       .        ప     (క లం ర ) n. పట .
  ౖకప ల ఇల — ట ట .                               పపంచమ — దు .
   ౖన        adv-ppn.           .                పయత మ ేయ ట vt.                ి - -.
    ౖసల      n. త.                                ారం ంచు vt. సుర - - .
     గ       n. య , see:             - 1.          మ       n. ల .
     ట ఉన          — ా మంత.                        మ చూపడం vt. ల - -, see: ల .
     ట       adj. ట ి .                            దున     advl. స .
     ట       n.      .                             దు      advl. స .
     డ ప కథ n. ం ో.


                                             బ

బంక      n.         .                            బ బక       n. డ . ే
బం ారమ —         .                               బ ల        n. ియ ం - ా , see: ియ .
బం ార గ ండ — మ ం .                               బ ల          ాడ n. మ య .
బం ా     n. మ .                                  బలమ        — లగ .
బంజ ర మ ి n. లబ            .                     బల         n. టబ ;
బండ      n. బం .                                            n. బం ;
బం       n. ేండ .                                           n.       .
బం ప వ ల n. జం ప ఙ .                             బ          n. క దూ      ొ , see: ొ .
బంధువ ల     n. క ట మ .                           బల మ       n.    ా .
బట       — వటడ.                                  బ క        n.    , see:       .
బట       n. క ి.                                 బట         n. స .
బటతలగల adj. బ         , see: బ .                 బట ా       vi. స -    -, see: స .
బటల      n. ా       .                            బ ణం       n. ల (3);
బ        n. ాడ.                                             n. గ ం - ల , see: గ ం .
బ ట      adv-ppn. బ .                            బ ణమ       n. బ .
బ        n.       .                              బ          n. జ -        .


156                                     Telugu - Gondi
బలడ                                                                           మట

బలడ      n. ాం ;                         బం    ాయ n. ం .
         n.      .                       బదుర     n. బ జ .
బవ       n. ట .                          బలం      n.    .
బ        n. క .                          బ ల      n. బ .
  ం ె    n. గ ా.                         బ ంతప ర గ n. నూ .
  ం ెల ట బల — గ ంచ.                      బ ంద     n. ొ ొ.
  డ క మ ర డ మన డ n. త మ .                బ ంద ట ట vt.           -.
  డ క త ర మన ాల n. త   య         ,       బ        n.       .
         see: త మ .                      బక       n. బ క .
  య మ n.         .                       బగ       n.      .
   ల     n.    .                         బట       n. బ .
  ర ాయ n. ట ట .                          బడ       n.        .
బ డ పరక n. ట ీ (     ).                  బ ా    ( ెట ) n. ప          (మ ా).
బ ధ ారమ n. బ         .                   బమ       n. బ మ .
బ రద     n.   ా;                         బ మ జమ డ       n.         ా .
         n. ెహ.                          బ రగల ాడ — బ .
బ ర ( ెట ) — గ మ మ ా.                    బ గ ండ adj. బ .
బ ి      —బ .                            బ ం      — ి         .
బ ద      n.   .                          బహ నుడ n. బ మ .
బ        n. ప ర    ా .


                                     భ

భయపడ ట vi. క దు   - ఆ- .                     ర  n. బ     ;
భయమ n. .                                        n.     .
భర     n. మ ో .                            ర భర n. ఆ మ ో .
భల కమ n.      .                           మ ేవ డ n. మ .
  గమ   n. ఈ ా.                           భ జమ   n. ట .
  గల ేయ ట vt. ఈ ాం - ా -, see:           భ       ల   న ం ఉంచు రంగం —          .
       ఈ ా.


                                     మ

మంగల సూతం n. ప .                         మండ త ం — తంత.
మంగ     n. ం .                           మంత ాడ n.   ే.
మంగల డ n. మం ా .                         మంద    n. మం .
మంగల న క n. మయ .                         మం రం n. గ ;
మంగళ ారమ n. మంగ       ా .                       n. మటం.
మంచమ n. కట .                             మందు   n. మ .
మం గ    advl, adjl. .                    మక ల   n. మ ం .
మండ ట vi.       -.                       మట     n.   .


                             Telugu - Gondi                                       157
మట పల మ                                                                                     మ ల

మట పల మ n.           .                                గలత ం        — యంత.
మడ గ     n. ొహ .                                      నుగ ర ప ర గ n. మ ంజ - ప .
మణప స n. మ .                                          నుమ ల n. ప డూ .
మ ( ెట ) n. మ (మ ా).                                  గడ    n. ం ;
మధ ాడ adj. నట .                                             n. హ ం 1.
మ నం advl.          ె .                               ద     adv-ppn.              .
మ హ ం advl. దు ా .                                          pron. వ.
మన       pron. మ వ;                                   ర     pron.              ;
         pron. మ వం , see: మ వ.                             pron. ర .
మనమ      pron. మర .                                   సమ    n.          .
మ ి      n. మ న .                                       ాల  n.             , see:          .
మనుసు n. ో ా.                                       మ ం స n. మ గ .
మరదల n.                 , see:     డ.               మ ంజ    n. ట ం .
మర       n.     డ.                                  మ ంత    n.       .
మరల      attr. ఉం ే.                                మ ందర adv-ppn. మ                  .
మ ణం డ adj. ా , see: ా- .                           మక      n. ట .
మర గ ొడ vi.            -.                           మక      n.             .
మరల      n.       .                                 మ క ప డక n. మ ా.
మ        n.     డ          , see:   .               మ క ప డక n. లమ .
మ ాద     n. మ .                                     మఖ వ        —                .
మ ెట n. వ (మ ా).                                    మగర     pron. మ                , see: మ ం .
మర డం vt. మర ం - .                                  మ ట ట vt. ఇ - .
మల       vi. మ - .                                  మటడ — ా .
మ        advl. మర (1).                              మ       n. గట.
మ ంసప మ క n. ఖ ండూం.                                మద      n. బ ా .
మ ంసమ n. స .                                        మ దు    vt. బ - .
మ ఘం     n. మహ (- మ             ).                  మ ౖ     num.         .
మ టల     n.     .                                   మప      —మ                 .
మ ట డ vt. వ - .                                     మ       adj. మ ా (1).
మ ం      vi. మడూ- .                                 మ ల ద n.       .
మ        vi. కర - .                                 మల      n. ా .
మ గ      n. మ .                                     మ సలమ       n. మ త , see: మ త .
మ క      n. అ ;                                     మ సలయ adj.                   .
         n. ా        .                              మ స ప వ adj. ొ .
మమ       n. మ మ .                                   మ స ాడ n. మ త .
మ మయ n. మ య .                                       మ స ార n.                .
మ      ాయ క             — మర బలం .                  మ       n. మ         .
మ     ( ెట ) n. మ ా (మ ా).                          మ ిం ాడ n. త                   .
మ యమ n. మ య .                                       మ గ ాడ      adjl. మ ా.
మ యమ అవ డం vi. య - ఆ- .                             మ డ     num. మ ం .
మ డ ( ెట ) n. మ              (మ ా).                 మ త     n. మ చ .
మ ర ర ( ంబ ) n. సట (- మ               ).            మ తమ n. ఊ .
మ ర రమ సం n. బ -                                    మ య ట vt.         -.
         (- మ        ).                             మ ల     n.      ;
  ంగ ట vt. ం - .                                            n.      ;


158                                        Telugu - Gondi
 డ                                                                               ా   ావ

         n. మ .                                  ల       n. మ .
 డ       n.     ట.                                ం      adj. ల ం .
 డకంట n. స .                                      ం తనం adj. మ ం .
 తగ      adj. నర   .                              ం ౖక      adj. ల ం    .
 దడ      n. దూ .                                  క      n.         .
 ర సుట adj. చు - మ చు .                           ఖం     n.         ం.
 ర సుం      vc.      -.                           తమ pron. స .
 ల ా     advl. జ ;                                దల     adv-ppn. ప ల ;
         advl.     .                                     n.       ో .
 ళ క వ n. ే .                                     దు     n.       .
 క       n.     .                                     ెట n. ా (మ ా).
 క ిల n. ాట ం           .                         ల డ n. ం .
 క త n. బ క .                                         ం — ిర త.
 క త ( ిల) n. బ క            ిల .                 లల     n.     .
 కల      n. ియ ం - ా , see: ియ .                  స      n. మగ .
 కల     ప ాడ n.             య .                     ా - ల n. ట ం ా, see: ట ం .
 ఘం      n. ట ా .                                   ాల   n. ట ం ా, see: ట ం .
   ( ెట ) n. య (మ ా).                            ట ౖ        — పట ట.
 న మ మ క త ర n. సఙ , see: సఙ.                    దుగ ( ెట ) n. మ (మ ా).
 న మ మ డ క n. సఙ.                                సం ేయ ట vt. ప ీ- - .
 మ       pron.            .
 ల       adjl. ే .


                                        య

యజమ       n. మ ల    .                       య దమ — ల       .
యత        n. జ .                            య వక డ   n.      .
యబ        —స ీ .                            యవ     n. య , see:              .
య ౖ       num. ప      .
య ౖఎ           num. అట వ .


                                        ర

రంగ       n. రం .                            ాగమ         n. ల ం .
రంగ రంగ   ల adj. రం -రం ా , see: రం .        ా           n. తమ .
రందమ      n. గ .                             ా           n. ాజ .
ర ాల      n.    .                            ాజ మ        n. ా - ా .
రకమ       n. త .                             ాణ          n. ల .
రచ బండ    n. బ ా .                           ా           adv. న ా ;
రమ        — వర.                                          n. ి ాట.
ర క       n. జ ంప .                          ా      ావ   n. జ .


                                   Telugu - Gondi                                    159
 ాబందూ                                                                        వ న

 ాబందూ   n. ోక ం;                              ండ తలల ామ       n. మ ల ం (త ా ).
         n. ాయ .                               ండ న ర — అ .
 ామ ల క n. ెగ ;                                క      n. మ      .
         n. ా ా .                              కల     — పతం .
 ా ా     vi. ా- .                              గ పండ n. ఙ .
 ా ( ెట ) n. ఆ (మ ా);                            కట ఆయన adj. అచంద .
         n. బర     (మ ా).                      ప      adv.      .
ర        n. స ా .                              ట      n. ా .
ర త పవనం n. మ సూ .                             ట మ క ల బలం n. మల ద.
రబ ా        n. బ ా .                           మ      n. అ ;
ర మడ     n. ర మ .                                     n. బ ం.
ర మ ల ల ాడ n. డ మ .                            య      n. జ ే.
ర మ ల n. పట ;                                  క      n.    ా .
         n. ా ట ;                              గమ     — దు .
         n. ర మ .                                     n. య ;
ర ా      n. ర ప .                                     n.    .
ర ాల     n.       ా;                           మమ     n. బ ా.
         n. ర ప ం , see: ర ప .                 ల      n. చ    .
 ండ      num. రం .


                                          ల

లక     n. లక .                                ల తగ     adj.     ల.
ల      num. ాల .                              లప       vt. ె - (1).
లగ మ   n. ల ం .                               లౖ       n.     .
లక     n. ఇ      ;                            లత       adjl. కసూం;
       vt. ల - .                                       adjl. ఖ .
ల ంచుట vt. క - .                              ల పల     adv-ppn.     .
లమ     vi. ే - .
లగ     n. ియ .


                                          వ

వంకరటంకర adj. ం -          ం .                         num. ా ి.
వం ాయ n. ాప.                                  వందనల    vi. మ జ - - (1).
వం ం    vi. వ - .                             వట       adj. లం ా , see: ల .
వంటగ    n. అట          , see:    .            వట ా     — వట .
వంట ెరక n.        కట.                         వడ ిట    n. ట ా ా ే ( ిట).
వంట ాల n. అట          , see: అ - .            వ        n. ా .
వండ ట   vt. అ - .                             వ న      n. అఙ;
వంద     num. నూ ;                                      n. తఙ.


160                                  Telugu - Gondi
వదు                                                                        శభపర చు

వదు      — ం .     ె                      య ంక డ n. ా 1.
వధవ ాల n. ాం ే (1).                       య ంక ాల n. ా ా .
వధువర లక ా పసుప ిం n. ఊటడ.                ల         n. గ ం .
వధువ     n.     , see:   ా .                 ాం     vi. ం- .
వయసు — ఉమ .                                  ాం ( ెట ) n.          (మ ా).
వరక      ppnl.       వ .                  షమ        n.    .
వరడ      n.     ా .                       సుర ట vt. ా - .
వరద      n. ఊస.                           స (ఆక ల ) n. క .
వ        n. వం ;                          సడమ vt. - - .
         n. వం ం , see: వం .                        pron. ర, see:     .
వ గడ     n. ీ క ప , see: ీ .              ర         pron.     .
వర సగ    n. ా .                           ంట కల n. .
వర ాలమ       n. ి - ాల ం, see: ి .        ం         n. క ా.
వరమ      n. ి .                           డల        n. ర ం .
వల       n. ాగ .                          త క       vt. మ      -.
వ ా ా    n.     ీ.                        దుర       n. దూ .
  ాగ     n. క ె .                         దుర బద n. ప .
  ాన     n. ి .                           దుర కంక n. ా .
  ాన ామ n. నడ ం .                         దుర బ ంగ n. ల ట.
  ానప ర గ — సప .                          నుక       adv-ppn. పజ ( జ).
  ా ద వసువ ర n. గ ల .                     నుక గమ          n. ి .
  ా      pron. ఊర, see: ఊ .                         num. బ ద;
  ార     pron. ఊ .                                  num. హజ .
  ార     n. ఖ ప .                         ల త ర n.          .
  ార ెప ట vt. ఖ ప - ీ-, see:              ట         n. ి ా .
         ఖ ప .                                      vi. ా - .
  ార     n. ా .                           ణవ        n. సుల .
  ాసన    n. ఘ ;                           ప ( ెట ) n. క      ం (మ ా);
         n. ా .                                     n. ం (మ ా).
  ాసమ    n. ా ా.                          య మ vt. ా - .
  ాసవ న n. కరల - - కర .                   ర         n. ీ 1.
     గృహమ n. జ నూ ా.                      ౖప        n. బ .
 డవ      vt. సుట- - .                      ౖ ాఖమ n.             (- మ      ).
 తనమ n. జ .                              వ వ ాయం n. ఖ (- బ ).
 దు త    n. క ం .                        వ వ ాయమ ేయ ాడ n. క                    .
 ను      vt. ం - .                        ాయ మ vt. ల - - .
 మ నం n. క           .                    ల         n. బ ట .
 య ంక ఆ        n. ా ా .


                                     శ

శ ారమ    n. స      .                             vi. ం - .
శబమ   n. ఆ ా ;                           శభపర చు vc. ా - - .


                                Telugu - Gondi                                     161
శ ర   నుక    గమ                                                                    త డ

శ ర నుక గమ n. ెం .                             భ న ర     n. క              .
శ రమ   n. ం ో .                               నగల   n. స      .
శవమ    n. క .                                 ావణం  n.   ా (- మ           ).
 న మ ంద ండ      ల n. హండం .                    మంత డ — ావ .
  క ారమ n. సు    ా .


                                         ష

 ి ా వసువ n. చం ో .


                                         స

సం          n. చం ;                            ిల ం           — ిల ం.
            n. తయ .                             ీ         క ల క — సు ా .
సం షం advl. ఆనం ే - ఆనం .                     ీమ ంత n. ర                  (మ ా).
సంవత రమ n. ా .                                    ీ ా         n. ీ ా.
సగమ         adjl. అ .                        సుఖమ             — సు .
సజనుడ — ాదు.                                 సు               n.     .
సడక డ n. స ా .                               సు ె             n. సు ె.
సన       మ      n. ర ే (       ).            సున              num. సున .
సన మ adj. సప                 .               సున మ — చున .
స           n.      ;                        సూ             న — ను .
            n. బ ం ా.                        సూర డ n.                .
స ట ( ెట ) n. స ట (మ ా).                              ౖ ల     n.       క .
సమ దమ           — సమ .                                 ల      n. జ .
స ాతమ n. కచూ .                                         మర ా n. క క క         ( ిట).
సల          n.       ా (2).                            మ ారమ n. మ .
సల          vt.         .                              ర ాయ — ప ా ;
సవ రమ n. చహ .                                                 n. ప ా .
సహయం — ఆసర.                                  సూ               n. సూ .
సహయంగ n.             ి.                            ీ          n.        .
 ా మ —ప ర .                                          ీల , ప ర ష ల n.        -మ న , see:
 ాయంతం adv. నుల .                                                   .
 ా ా        n. క .                           సలమ              n. జ గ.
 ాల గ డ n.             (2).                   ా నం ేయ బండ — ాటబం .
 ాల ప ర గ n.              ా.                  ా నమ గ n. ఆ దు .
  ిం ారం n. ిం ా .                            ా నమ ే ంచుట vt.                    -.
    ింహం    n. హ .                                        త డ    n. ప , ప, see:      ి.
   ిగ పడ ట vi. లజ- మ .
             ె
     ి ఫలం ( ట ) n. ితప (మ ా).



162                                 Telugu - Gondi
                                              హ



                          హ

    — ట.
హ   n. ిమ .
              Total number of entries: 1366




                      Telugu - Gondi          163
अँगूठा                                                                                  आवाज़




                                              अ
अँगठा   ू     n. पॆसा बॊ ा, see: पॆसा.            अ ठानवे   num. अ ानॊव.
अँगठ      ू   n. मु .                             अ ठावन    num. अ थावन.
अँधेर         adjl. आताप.                         अ ठासी    num. अ ा सी.
अंडा          n. मज.                              अठह र     num. अ ेहतर.
अंडे          n. मे क, see: मज.                   अठारह     num. अ ा.
अंत मे        adj. आक र.                          अड़तालीस   num. अ ेचालीस.
अंधकार        n. िसका ट.                          अड़तीस     num. अडॆतीस.
अंधा          adj. गुि .                          अड़सठ      num. अ ेसात;
अंबर          n. हाबर.                                      num. अडु साट.
अकलाे         advl. वॊरोनय.                       अ डा      n. जाग.
अकली  े       advl. वॊरोय, see: वॊरोनय.           अतः       attr. इं जेर.
अगर           corr. ऎकं द;                        अधर       n. िस ली.
              corr. जर;                           अ यापक    n. म तरल.
              corr. जो;                           अरे !     int. अ बा.
              corr. ते.                           अलग       adjl. वे ो (वेगोरा);
अचानक         advl. ग ने.                                   adjl. वेग-वे ो, see: वे ो
अ छा          adj. अ ली;                                    (वेगोरा).
              adj. अ साल;                         अिस       n. त वार.
              adjl. सु ो;                         अ थ       n. बॊ .
              advl, adjl. चॊकॊट.                  अ सी      num. असी.
अजगर          n. मासूल.
अ ठाईस        num. अ थावीस.


                                             आ
आँख           n. कड.                              आदमी      n. म नल.
आँगन          n. र ा.                             आ द रात   n. अ द-रा ॆ.
आँसू          n. काडेल.                           आधा       adjl. अद .
आग            n. कस;                              आना       vi. वा-.
              n. ति .                             आराधना    n. पूज.
आज            adv. नड.                            आलसी      adj. लडाल.
आटा           n. पिड.                             आलू       n. आलू.
आठ            num. आट.                            आवाज़      n. आवाज.
आड़            n. अडां.
आदत           n. अलवाट.




                                          Hindi - Gondi                                   165
इं –धनुष                                                                        ँ
                                                                               ऊटकटारा



                                           इ
इं –धनुष    n. कमर-प ा.                        इ यानवे   num. ऎ या नॊव.
इकतालीस     num. ऎक चाड.                       इ यावन    num. ऎ े वान.
इक ीस       num. ऎ ीस.                         इ यासी    num. ऎ े अ सी.
इकसठ        num. ऎक साट.                       इस तरह    adjl. इदेन मोिड.
इकह र       num. ऎ य र.                        इस िलये   corr. इदेन लािस, see: इद.
इ कस        num. ऎ े वीस.


                                           ई
ईक          n. ऊच डडे, see: ऊच.
ई वर        n. पेन.


                                           उ
उँ गली      n. बॊ ा.                           उनह र     num. ऎ कू न स र.
उछलना       vi. डॆ क- (1);                     उ नीस     num. ऎ कू िनस.
            vi. ढय-.                           उ यासी    num. ऎ कू न अ सी.
उड़ना        vi. परी-.                          उपकार     n. माया.
उतरना       vi. रॆय-.                          उभारना    vc. तेदस-, see: तेद-;
                                                                ू
उ र         n. जवाब.                                     vc. िनपूस- (1), see: िनप-;
उ र दे ना   vt. जवाब-सी-, see: जवाब.                     vt. ताह-.
उ र         n. ह े .                           उमड़ना     vi. जमे-मा-, see: जम-क -;
उ ान        n. वाडी.                                     vi. रह-;
उनचास       num. ऎ कू न प ास.                            vt. जम-क -.
उनतालीस     num. ऎ कू न चालीस.                 उस तरह    adjl. अदेन मोिड.
उनतीस       num. ऎ कू न तीस.                   उस िलये   corr. अदेन लािस, see: अद.
उनसठ        num. ऎ कू न साट.


                                           ऊ
 ँ
ऊघना        vi. कू क-.                         ऊटकटारा
                                                ँ        n. कॊट.
ऊट ँ        n. उटाड.




166                                    Hindi - Gondi
ऋतु                                                                               कमरा



                                         ऋ
ऋतु      n. गालुं.


                                            ए
एक मा    n. अ तूरी-काल, see: अ तूरी-कॆ य.
एड़       n. डाका.


                                            ऐ
ऐंठना    vt. आटा-पा-;
         vt. मुगुडी-क - (2).


                                        ओ
ओर       n. काक;                                ओला      n. गार-बंडा, see: गार.
         n. कोन.


                                        औ
और       attr. उं डे;                           औरत      n. वोताड.
         conj. अिन.


                                         क
 ं
कधा      n. सॆ ा.                               कपड़ा     n. कि ड;
कबलं     n. पासोडी.                                      n. गदा;
कचरा     n. क डा-कािड.                                   n. पाङु ड.
कटु      adj. कॆ मूल, see: कॆ य-.               कबूतर    n. पारे वा (िप े);
क ठनता   n. त लीब.                                       n. पोनड.
क ठा     adj. कॆ मूल, see: कॆ य-.               कबूलना   vt. क लॆ-मा-.
कड़वाहट   adj. कॆ मूल, see: कॆ य-.               कमर      n. नडी.
क या     n. क कु व र.                           कमरा     n. कॊटू डी (1);


                                     Hindi - Gondi                                 167
कमाना                                                                                        खोदना
           n. कोडा;                                           n. खेित-क वल, see: खेित
           n. कोना;                                           (-बाडी).
           n. खोली;                            क चड़             n. िच ला.
           n. बीडा;                            क ड़ा             n. पुडी.
           n. हरा.                             कआँ
                                                ु               n. कु िह.
कमाना      vt. क मय-क -.                       कछ ु             adjl. थोडो.
कज़         n. कज;                              क टल ु           adj. वा डाल.
           n. बाक .                            क ा    ु         n. नॆय.
कस         n. कु स.                            क हार    ु       n. कु मल.
कलसा       n. कू जा.                           कटना       ू     vt. कॊ क-1 (1);
कहना       vt. इन-;                                             vt. वाटी-क -.
           vt. इन-.                            क आसपास adv-ppn. िसमूट.
                                                      े
कहानी      n. वेसूिड.                          क पीछे
                                                े               adv-ppn. प (पॆ ॆ);
काँट       n. साप.                                              adv-ppn. म ं .
काटना      vt. अ क-;                           क बाहर     े     adv-ppn. बि .
           vt. का ी-क -.                       क बना    े       ppnl. मु चुक.
कान        n. कॆ वी.                           क िलए
                                                  े             ppnl. वािस.
काफ़        adj. आयर;                           कला  े           n. के रॆ .
           adjl. पुता.                         कची              n. क ॆरा.
काम        n. कां;                             कोड़ा             n. चाट.
           n. कां-दंदा, see: कां;              कोना             n. को टा.
           n. दंदा.                            कोमल             adj. न म.
काला       adj. का रयाल, see: कारी;            कौवा             n. काकड.
           adjl. कारी.                                      य क conj. -का क ;
कताब       n. पु तक.                                            corr. बा र ॆके, see: बा र.
करच        n. सदेर.                                         ोध  n. सोङ.
कसान       n. कु बी;


                                           ख
खड़ा हो    vi. िनल-.                            खाली           adjl. रकां.
खरपतवार   n. र डा.                             खला            vt. ितह-.
खरा       adj. भरोस.                           खींचना         vt. उम-;
खसम खाना      vi. आडा-िप-, see: आडा.                               ं
                                                              vt. ऊद-.
ख़ म होना  vi. िच के -आ-;                       खीरा           n. का डे;
          vi. मार-.                                           n. कु े.
ख़बर       n. ख पत.                             खुश            adj. कु साल, see: कु सी;
ख़ून       n. नॆ ूर.                                           n. ग मत.
खाँसना    vi. को ला-क -.                       खेत            n. वावूर.
खाद       n. खात.                              खेती           n. खेित (-बाडी).
खाना, खलना vt. जेिव-क -, see: जेिव;            खेलना          vi, vt. कस-.
          vt. ितन-.                            खोखला          adv. फो ाल.
खाल       n. तोल.                              खोदना          vt. काच-1.


168                                    Hindi - Gondi
खोलना                                                                           घोड़ा
खोलना       vt. तॆरी-.
खोह         n. भूयारी.


                                     ग
गंदा        adj. म ाल (1).                           n. रायाल.
गंध         n. घाडी;                     िगनना       vt. लॆक-.
            n. वास.                      िगरना       vi. अर-.
गठर         n. प ा.                      िग ली डं डा n. ट ली-दांडू.
ग ढा        n. नाि ल.                    गुदगुदाना vt. कू ली-क -, see: कू ली.
गणना        n. इसोब.                     गुदा        n. िख ी;
गधा; गदह    n. गादी.                                 n. पडा.
गरज़ना       vi. गज-मा-.                  गुनगुनाना vi. र ज-.
गरदन        n. घोटी.                     गुप–चुप     adv. कु साय.
गत          n. डॊ ॊ.                     गूगा
                                           ँ         adjl. मूका.
गस जाना     vi. वीस-.                    गूड         n. भेली.
गहरा        adjl. खोल.                   गद          n. गोला, see: गोल;
गाँव        n. गूड;                                  n. चडु .
            n. नार.                      गोख         n. कोडा साप.
गांठ, गठर   n. ग .                       गोबर        n. गॊवूर.
गाना        n. पाट1;                     गोली        n. गोिल.
            vt. वार-.                     यारह       num. अ ा.
गाय         n. मूरा.                       ास        n. गास.
गाल         n. कॊव .
िग          n. ढोकूं ;


                                     घ
घंटा        n. घंटा.                                n. म वा (-जािड);
घड़          n. घिड.                                 n. माविल (-जािड);
घाट         n. कोरी1;                               n. िसपूट (-जािड);
            n. लॊ ी.                                n. से वा (-जािड).
घास         n. ककाली (-जािड);            घुटना      n. ट ा, see: ट गी.
            n. कुं दा (-जािड);           घुसना      vi. नग-.
            n. घोनाडी (-जािड);           घ सला      n. गूडा.
            n. चु डा (-जािड);            घोड़ा       n. खोडा1 (1).
            n. जािड;




                                 Hindi - Gondi                                   169
च                                                                                 छाया



                                           च
च          n. गारे .                           चीरना     vc. स स-, see: सर-;
च टान      n. बंडा.                                      vi. सर-;
चढ़ना       vt. तग-.                                      vt. स र-क -, see: सर-.
च पल       n. चॆ पुल;                          चुआ       n. यॆि ल.
           n. सॆप. ू                           चुनाव     n. आचॊ गटल, see: आच-.
चबाना      vt. जलू-.                           चुभना     vt. गंड-.
चमकना      vc. िम च-;                          चुराना    vt. कल-.
           vi. च के -मा-, see: चि क-क -;       चूना      vi. वड-;
           vt. चि क-क -.                                 vi. वाङ-.
चरना       vi. मेय-;                           चूमना     vt. बुर-.
           vt. मेह-.                           चूसना     vt. ऊत-;
चवालीस     num. चॆरॆचालीस.                               vt. चु क-;
चाँद       n. जंगो;                                      vt. तुत-.
           n. नॆलज (लॆलज).                     चोग़ा      adj. लंबो;
चाँदनी     adv. क वे ची.                                 adjl. लां.
चाँद       n. कू रा.                           चोर       n. क लॆ, see: कल-.
चाटना      vt. नाक-.                           चोर       vt. लू ट-क -.
चाय, चाय–वाय n. चॆह.                           च तीस     num. चॊ तीस.
चार        num. नालुंग;                        च सठ      num. चॊ साट.
           pron. ना वीर, see: नालुंग.          चौक       n. कु ूल.
चालीस      num. चालीस.                         चौक दार   n. को लाल.
चावल       n. पॆरेक.                           चौदह      num. चॊ दा.
िचंतन      n. सॊसानी (1).                      चौबीस     num. चॊ वीस.
िचंता      n. चु े मां द, see: मां द.          चौरानवे   num. चॊरे नॊव.
िचपकना     vi. िचप टुंड-;                      चौरासी    num. चॊरे या सी.
           vi. टुंड-.                          चौवन      num. चॆ पान.
िचराक      n. िचि ;                            चौह र     num. चॊरे ह र.
           n. िड वे.
चीख़ना      vi. क ली-.


                                           छ
छड़         n. कोला (1);                        छ ीस      num. चॆ तीस.
           n. छॆडी;                            छ ी       n. स ी.
           n. ब गा.                            छ पन      num. छॆ पन.
छत         n. च ी;                             छ बीस     num. स वीस.
           n. धाबा;                            छाया      n. दि ;
           n. मुंगूर.                                    n. सा ली.



170                                    Hindi - Gondi
िछटकना                                                                               झंझोड़ना
िछटकना    vi. रीका बाका आ-, see: रकां.          छ लना     vt. चेिड-क -;
िछपना, छपना vi. मक-;
        ु                                                 vt. वोडू -सी-.
           vt. िच े-क -;                        छर
                                                 ु        n. चाकू .
           vt. मुच-.                            छनाू      vt. इट-;
िछयानवे    num. छानॊव.                                    vt. लाग-.
िछयालीस    num. छे चालीस.                       छे द      n. ग .
िछयासठ     num. छे साट.                         छोटा      adj. चुडूर.
िछयासी     num. छे अ सी.                        छोटा टोकर n. सु लॆ.
िछलना      vi. वॊडू ग-.
                    ं                           छ कना     vt. पॊयूस.
िछह र      num. छे ह र.
छ ंकना     vi. तु क-.


                                            ज
जंगल     n. खेडा.                               जा        vi. सॊन-.
जंगली    adj. बिहता ाल.                         जाँघ      n. मांिड.
जंतु     n. िज ास.                              जाित      n. जाित.
जड़       n. सीर्1.                              जानना     vi. वॊ के -मा-, see: वॊि क;
ज म      n. ज मा;                                         vt. पुंद-.
         n. पु वाल, see: पुट-.                  जीतना     vt. मॆय-.
जब       adv. बं ट.                             जीना      vi. नांदे-मा-.
जब क     adv. क ी.                              जीना; जलाना vi. िज गानी-क -;
जल गया   vi. डु ड-.
                ं                                         vi. रहे-मा-.
जलना     vi. िन -.                              जीभ       n. वजेर.
जलाना    vc. डु डूस-, see: डु ड-;
                  ं           ं                 जीवन      n. आवूक.
         vc. िन स-, see: िन -;                  जेब       n. क सा.
         vi. क -.                               जोड़ना     vt. जोडी-क -.
ज द      adv. वॆ नॆ;                            जोतना     vt. उड-2.
         advl. स ॆ.                             जोवार     n. जॊ .
ज द -ज द     advl. वॆ य-वॆ य, see: वॆ नॆ;       जौ        n. जव-गॊ क.
         advl. सप-सप, see: स ॆ.                  योित     n. वे ची.
ज़ंजीर    n. सा .                                  ान      n. वॊि क.
ज़ र      adj. प जॆ.
ज़ुकाम    n. पीिन.


                                            झ
झगड़ना      vi. गुद-.                            झाड़ना      vt. सीय-.
झ लाना     vi. क ला-क -;                        झंझोड़ना    vi. मॆली-;
           vi. हाक-सी-.                                    vi. मॆलूस-, see: मॆली-;
झाँकना     vi. मा क-.                                      vt. हाली-क -.



                                        Hindi - Gondi                                    171
झूठ, झूठा                                                                      तब
झूठ, झूठा    n. लबाड.                               झोरा     n. चंिच.
झ कना        vt. फे क -क -;                         झोला     n. त ला.
             vt. वाट-.


                                                ट
टखना         n. घॊ ी.                                        vt. लोमी-क -.
टहलना        vi. वॆली-.                              ु
                                                    टकड़      n. टु डे.
टाँग         n. काल.                                टोकर     n. टॊ ली;
टाँगना       vi. लोमे-मा-, see: लोमी-क -;                    n. डाला.
             vt. अ क -क -;                          टोपी     n. टोिप.
             vt. टांगी-क -;


                                                ठ
ठं डा        adjl. मु ं त.
ठु ड         n. ता वा.


                                                ड
डर              n. वॆरे.                            डोलना    vi. झूले-मा-;
डरना            vc. वॆ स-, see: वॆरी-.                       vt. उङ-;
डु बाना         vi. मुड-.                                         ं
                                                             vt. ऊग-.
डु बाना; डु बोना vi. मुडूस-, see: मुड-.
डॉ टर           n. व ाल.


                                                ढ
  े
ढकलना        vt. ढ ली-क -.                          ढोल का आवाज़    n. सडांग.
ढहना         vi. झडे-मा-.
ढोना         vt. वो-.


                                                त
तक           clitic. वे र.                          तनी      n. सु ली.
तन           n. मदोल.                               तब       adv. अ के .



172                                         Hindi - Gondi
तव                                                                               दो
तव        pron. नीव;                         तीस      num. तीस.
          pron. मीव.                         तूफ़ान    n. ऊस.
तह        n. मु टा.                          तेईस     num. तेवीस.
तानना     vi. चाह-.                          तेरह     num. तेरा.
िततली     n. सुपापे.                         तेरा     num. मु ा.
ितरपन     num. ित पान.                       तेल      n. िनय.
ितरसठ     num. ित साट.                       ततालीस   num. ितरे चालीस.
ितरानवे   num. ेनॊव.                         ततीस     num. तॆ तीस.
ितरासी    num. ॆया सी.                       तोड़ना    vc. ितवूस-, see: ितव-;
ितह र     num. ित र ह र.                              vc. नमीस-, see: नम-;
ितहाई     adj. ित ो.                                  vi. ितव-;
तीन       num. मूंद;                                  vi. नम-;
          pron. मु वीर, see: मूंद.                    vt. उ स-.
तीर       n. कोला (3).


                                         थ
थकना      vi. अवी-.                                   vt. उडी-.
थूक       n. ऊच.
थूकना     vi. उ क-;


                                         द
द     ण   n. त ल-व ा, see: त ल;               दमाग़           ू
                                                      n. मॆदर.
          n. तॆ ङाड.                         द वार    n. गोड.
दफ़नाना    vt. िमस-.                          दकानु    n. दुकान.
दबाना     vt. अ -;                           दबल
                                               ु      vi. त तोर;
          vt. दाबी-क -.                               vi. तॆ तोर.
दरवाज़ा    n. कावड.                           दबु
                                              ु       adj. अ मु ाल.
दज़        n. सीिप.                           दलहन
                                                ु     n. नॊि , see: नॊ ाल;
दपण       n. आसा.                                     n. लाडी, see: लाड.
दल               ू
          n. मंदडी.                          दहना
                                              ु       vt. पाल पीर-, see: पीर-.
दस        num. दह.                           दध ू     n. पाल.
दहाड़ना    vi. ड े -मा-.                      दर   ू   adjl. लंग;
दहे ज़     n. पारी1.                                   adjl. लक.
दाँत      n. पल्1.                           द ू हा   n. नॊ ाल;
दा हना    adjl. ित ा.                                 n. लाडाल, see: लाड.
 दखाना    vt. तॊह-.                          दसरा
                                                ू     pron. दु ॊ.
 दन       n. द य;                                 ट   n. न दूर.
          n. दवॊस;                           दे कना   vt. सूड-.
          n. रोज.                            दो       num. रं ड.



                                     Hindi - Gondi                               173
दौड़ना                                                                         पचपन
दौड़ना       vi. वीत-;
            vi. सड-.


                                              ध
धन          n. धन.                                           n. डु डा;
धीरे        advl. जो े ;                                     n. दु ब.
            advl. नेहार.                          धोबी       n. वटाल.
धुआ; धूआँ
    ँ       n. पोया, see: पोय-1.
धूल         n. डु डूस;


                                              न
नजद क      adv-ppn. क ं .                         ना रयल     n. खो े;
नद         n. कु डॆड.                                        n. नारे ल.
   ं
नपुसक      n. बा लाल.                             नाव        n. क;
न बे       num. नॊ वद.                                       n. वोडा.
नमक        n. सॊवोर.                              नाश        n. नु सान.
नम कार     n. दंडोस, see: दंड.                    िनकालना    vt. तड-.
नया        adj. पूना;                             िनगलना     vt. मग-.
           adj. पूनोर, see: पूना.                 िनचोड़ना    vt. पीर-.
नर         adj. गो डाल.                           िन यानवे   num. नॊ वानॊव.
नवासी      num. ऎ कू न नॊ वद.                     नींद       n. झोप.
नहाना      vi, vt. येर-तुंग-, see: येर.           नीला       adj. नीडाल.
नहाना; नहलाना; नहलवाना vt. िमह-.                  नोक        n. कॊि .
नाक        n. मॊसोर.                              नोचना      vt. ता क-;
नाका       n. धूरा1.                                         vt. वोप -क -.
नाग        n. नाग-तरास.                           नौकर       n. ना क र;
नाचना, नचना vi. यद-.                                         n. भूती.
नाम        n. पॊरोल.


                                              प
पंख         n. मारे ल.                                     n. क पे (िप े);
पंगत        n. सान .                                       n. ज ास (िप े);
पं ह        num. पं ा.                                     n. िप े;
पकड़ना       vt. आंज-;                                      n. डे (िप े).
            vt. झली-क -;                          प ीय का झुंड n. कपा.
            vt. पी-.                              पग       n. पा ी.
प ी         n. ऊ ी (िप े);                        पचपन     num. पंचावन.


174                                       Hindi - Gondi
पचह र                                                                                     पेड़
पचह र      num. पंचे ह र.                                  adj. भोडाल.
पचानवे     num. पंचानॊव.                          पीसना    vt. नोर-.
पचास       num. प ास.                             पु       n. म र.
पचासी      num. पंचे अ सी.                        पु ी     n. िमयाड.
प चीस      num. पंचीस.                            पुराना   adj. डॊि ग;
पछताना     vi. जॊ -मा- (झूरे-मा-).
                    े                                      adj. पडाना;
पटरा       n. पा ट.                                        n. तॊ , see: तॊ ोर;
पड़ोसी      n. रोत-का      ोर, see: रोन.                    n. पडानोर, see: पडाना.
पढ़ना       vt. वाची-क -.                          पूछ
                                                    ँ      n. तोकोर.
पढ़ाना      vc. क स-, see: करी-.                   पूरब     n. िसडाय ग.
पतंग       n. पतंग.                               पूरा     clitic. -मेन्, -मड.
पित        n. मा सो.                              पूणतः    adv. च ॊल.
प थर       n. खडाक.                               पेट      n. प ा.
प नी       n. बा को;                              पेड़      n. आली (मरा);
           n. वॆ लॊ.                                       n. इप (मरा);
प ा        n. आ क.                                         n. कयूर (मरा);
पर         advers. बि ;                                    n. कु मूड (मरा);
           advers. मती.                                    n. के रॆ (मरा), see: के रॆ ;
परवाह      adv. इसो ॆ.                                     n. के ला (मरा);
पराँठा     adj. गुं ाल;                                    n. कॊ का (मरा);
           adj. गो याल, see: गोल;                               ं
                                                           n. गुजे (मरा);
           adjl. गोल.                                      n. िचलटी (मरा);
पलंग       n. कटू ल.                                       n. ट का (मरा);
पवन        n. वडी.                                         n. तु मा (मरा);
प चम       n. फराय ग.                                      n. तुि (मरा);
पसीना      n. उ डे;                                        n. तुि स (मरा);
           vi. उ डे-मा-, see: उ डे.                        n. तेक (मरा);
पहाड़       n. गु .                                         n. तोया (मरा);
पहाड़; पहाड़ n. मॆ ा.                                        n. धोबे (मरा);
पाँच       num. िसयुंग;                                    n. नॆ ली (मरा);
           pron. िस वीर, see: िसयुंग.                      n. पाि ड (मरा);
पाख़ाना     vi. पे क-.                                      n. पालूंडी (मरा);
पाना       vc. पुटूस-, see: पुट-.                          n. पॊ पय (मरा);
पानी       n. येर.                                         n. पॊलेसा (मरा);
पालन–पोषण      n. प पार.                                   n. पोका;
 पघलना     vi. अग-.                                        n. बाबूर (मरा);
 पता       n. बाबाल;                                       n. बा डे (मरा);
           n. बाबो.                                        n. िबबूत (मरा);
पीटना      vt. पा-.                                        n. बॆ ली (मरा);
पीठ        n. ढ क .                                        n. मंगी (मरा);
पीतल       adj. िप ुड.                                     n. मका (मरा);
पीना       vt. उं डन, see: उन-.                            n. मद (मरा);
पीना, पलना     vi, vt. उन-.                                n. मरा;
पीला       adj. क कू रीयल, see: क क;                       n. म का (मरा);
           adj. िप डाल;                                    n. िमनोडा (मरा);


                                          Hindi - Gondi                                   175
पेश                                                                                बहना
           n. मुर (मरा);                        पतालीस    num. पंचे चालीस.
           n. रोमी (मरा);                       पतीस      num. प तीस.
           n. लडी (मरा);                        पसठ       num. पंचे साट.
           n. वॆङूर (मरा);                      पैसा      n. कॊ ंग, see: कॊ ;
           n. वॆ ा (मरा);                                 n. पॆ सा;
           n. साले (मरा);                                 n. यंग, see: य.
           n. साव र (मरा);                      प छना     vt. उसुम-.
           n. िसतूली (मरा);                      यार      n. मा या;
           n. िस (मरा);                                   n. लाड.
           n. स दी (मरा);                         कार     n. तीर.
           n. सूरे (मरा);                          येक    clitic. हर.
           n. सॆका (मरा);                         भात     n. पल्2.
           n. िह क (मरा);                         योग     n. उ योग.
           n. िहरोडा (मरा).
पेश        adv-ppn. मु ॆ.


                                            फ
 ं
फदा        n. ड का.                             फलना
                                                 ू        vi. पोय-2;
फसल        n. माल.                                        vi. बार-वा-.
फर         advl. मल (1).                        फलना
                                                 ै        vt. प ी-क .
फसफसाना
   ु   ु   vi. कु स-कु स-व क-.
फल   ू     n. पुङार.


                                            ब
बँटवारा    n. वा नी.                                      vt. बडी-क -.
बंदर       n. कोवे.                             ब ीस      num. ब ीस.
बंबू       n. रा जी;                            बद        adj. वाियट.
           n. वॆ दूर.                           बदलना     vi. ब ले-मा-, see: बि ल-क -;
बकरा       n. बोकु ड.                                     vt. बि ल-क -.
बकर        n. हॆर.                              बन गया    vi. मान-.
बच गया     vi. दक-.                             बयालीस    num. बेचाड.
बचना       vi. िपस-.                            बयासी     num. या सी.
बचा        vc. िपसूस-, see: िपस-;               बरतन      n. गंज;
           vt. म यूस- (1).                                n. बदे.
बड़         adj. डगूर.                           बरामदा    n. वो ी;
बड़ा        adj. पॆसा;                                     n. स ी.
           adj. पॆस र, see: पॆसा.               बह र      num. याह र.
बढ़ई        n. वाडे.                             बहन, ब हन n. सेलड.
बढ़ना       vi. बडे-मा-, see: बडी-क -;           बहना      vi. पोङ-.



176                                     Hindi - Gondi
बहरा                                                                            भ कना
बहरा      adj. बॆि याल;                      बालक       n. कांिड;
          adj. बॆ ी, see: बॆि याल.                      n. पेडाल;
बहार      n. सोबा.                                      n. मॊ ल, see: मॊड.
बहतु      adjl. खूब;                         बालट       n. पॊ ा.
          adjl. जा ता;                       बालू       n. उ के .
          adjl. डाट;                         बावन       num. बावन.
          adjl. बय (बै);                     बासठ       num. बासाट.
          advl. वॆ लॆ.                        बखेरना    vt. रीका बाका इर-, see: रकां.
बाँसरु    n. गॊ ा;                            बगाड़ना    vt. खराब-क -, see: खराब.
          n. चु ा.                            ब छ ू     n. िम ो.
बाईस      num. बािवस.                         बयाबान    n. पिडद.
बाघ       n. डु वाल;                          बलकल  ु   clitic. प डग.
          n. बुकाल.                          बीज        n. गु ी;
बाज़ी      n. िच कोलाटी.                                 n. िव ा.
बात करना vt. व क-.                           बीजना      vt. यॆद-.
बाद       adv. मंजे.                         बीस        num. वीसा.
बाद मे    advl. मल (2).                      बुख़ार      n. यॆि क.
बादल      n. टॆ पा.                          बुढ़ापा     n. वॆडी पान, see: वॆडील.
बानवे     num. यानॊव.                        बु         n. अ ाल.
बायाँ     n. मा ाल.                          बुनना      vt. स र-.
बार, बारा n. घ का;                           बुरा       adjl. खराब.
          n. जोक;                            बुलाना     vt. के य-.
          n. डाव;                            बेचना      vt. वोम-.
          n. वकु त (व ).                     बैठना      vt. उद-.
बारह      num. बार.                          बोलना      vt. वॆह-.
बा रश     n. िपर.
बाल       n. कॆ ल.


                                         भ
भर         n. िनह-.                                     attr. बी;
भरमाना     vt. पसी-क -.                                 clitic. आिय.
भाँड़ा      n. कु व ;                         भूख        n. क .
           n. खुंिड;                         भूत        n. वागाटी.
           n. गडोला.                         भूनना      vt. बॊ स-.
भाग        n. ईसा;                           भूलना      vi. भूले-मा-;
           n. प .                                       vt. म ं ग-.
भाला       n. गॊका.                          भेजना, िभजाना vt. रॊह-.
भालू       n. यॆ ज.                          भे ड़या     n. गु ाल;
भाषा       n. गॊि ट.                                    n. तडजाल.
िभंड       n. भडी.                           भस         n. हॆम .
िभगोना     vt. पुह-2.                        भोर        n. पो द-पॆिसनाल, see: पो द.
भी         attr. तेर;                        भ कना      vi. मु च-.


                                     Hindi - Gondi                                    177
मंगलसू ा                                                                      याद करना




                                  म
मंगलसू ाn. पोती.                      िमठाई        adj. गोड.
मं दर   n. गुिड;                      िमलना        vi. बेटॆ-मा-;
        n. मटं.                                    vt. कट-.
मकर     n. म गूर.                     िमलाना       vt. िम डी-क -.
मकान    n. माडी;                      मीचना        vt. कॆ ह-.
        n. रोन.                       मु           n. िप माड, see: िपस-.
म खन    n. व िड;                      मुख          n. मॊ .
             ं
        n. डी1.                       मु ठ         n. मु ी (1).
मछली    n. बॊ े;                      मुड़ना        vc. ित स, see: ितरी-;
        n. मलंज (मीन);                             vi. ितरी-.
        n. मीन.                       मुरदा मुदा   n. कू र.
मछआ ु   n. िड ल;                      मुगा         n. गॊ डी.
        n. भोयाल.                     मु कल        adj. क टन.
मज़बूत   adjl. म बूत.                  मूड़ना
                                        ँ          vt. कॊरी-2.
मतलब    n. अत.                        मृत          adj. सातोर, see: सा-.
मरना    vi. सा-.                      मढक          n. पॆ े.
मरोड़ना  vi. वरी-;                     मेज़          n. टेबल;
        vt. बागी-क -.                              n. बिच;
मशाल    n. िव कू ड.                                n. मेज.
मह वपूण adj. का , see: कां;           मेला         n. ज ा.
        adjl. खास.                    मोटा         adj. टॊसूर;
मह ना   n. मिहना.                                  adj. डॊ बल;
माँ     n. बॆये.                                   adj. दल;
माथा    n. क पर.                                   adj. रट.
मारना   vt. कतम-क -;                  मोती         n. मोती.
        vt. ज क-.
िम ट    n. तोडी.


                                  य
य प        corr. तेर.                 याद करना     vi. हेतु-क -, see: हेतु.
यह         pron. वेर.
याद        n. या द.




178                           Hindi - Gondi
र ववार                                                                                वष



                                          र
र ववार    n. अ त वार.                           खा     n. प ला.
रसोइया    vc. अ वल येर, see: अट-.             रगना     vi. नॊ क-.
रसोई      n. अ वल कोना, see: कोना.            रोकना    vi. आग-;
र सी      n. नोडे.                                     vt. आपूस-.
राई       n. ती या;                           रोज़      adv. रोजी, see: रोज.
          n. मोवेर.                           रोट      n. गोची;
राजा      n. राजाल.                                    n. सारी.
रानी      n. वेलाड.                           रोना     vi. आड-.
राह       n. रीती.                            रोपना    vt. उस-;
 च        adj. कु सी.                                  vt. घुसी-क -.
 पया      n. य.
  ई       n. कापुस.


                                         ल
लँगड़ा     adj. ल डाल.                         लाना     vt. अरी-वा-, see: अरी-सॊ द-;
लँगड़ाना   vi. कू ट-.                                   vt. तर-.
लगना      vi. वस-.                            लाल      adj. र गाल.
लगाना     vt. दॊह-;                           लाश      n. सानल.
          vt. लॆि ट-क - (1).                  िलए      ppnl. लािस;
लगाम      n. लगं.                                      ppnl. सा ट.
लटकना     vi. द ग- दग-आ-.                     िलखना    vt. लॆिह-क -.
ल ठा      n. जोताड;                           िलपटना   vt. गुंडी-क -.
          n. वासा.                            लीक      n. क र;
लड़क       n. पेिड, see: पेडाल;                         n. गीतो.
                  ॆ
          n. मॊ , see: मॊड.                   लोग      n. ज क.
लड़ना      vc. तॆ स-.                          लोहा     n. कि .
लता       n. वेिल.                            लोहार    n. खाित.
लाज       n. मान.                             लौटना    vc. मलूस-, see: मल-;
लात       n. लात.                                      vi. मल-.
लादना     vt. वॊ े-वाट-.


                                         व
वंशी      n. पॊ वा.                           वनोद           े
                                                       n. मंद.
वहा       adv-ppn. अ ग.                       वष       n. िवक.
 वधवा     n. रांडे (1).


                                     Hindi - Gondi                                    179
शहद                                                                                    वाद



                                        श
शहद       n. काडल-िनय, see: काडल.           शु      करना   vt. सु -क -.
शहर       n. नगूर.                          शु             n. मॊदोल.
िशकायत    n. िपरा द.


                                        स
सँजोना    vt. मांिड-क -.                    िसंह, शेर    n. िचहॊ.
सँवारना   vt. सि -क -.                      िस का        n. कॊ ;
संदक़
   ू      n. अरील;                                       n. िब ल.
          n. साती.                          िसतारा       n. सु कूं .
संबध ं    n. सो ीक (सो रक).                 िसर          n. त ल.
सघन       adj. झु जूर.                      सींग         n. कोर.
स चा      adj. खराल.                        सीखना, िसखाना vt. करी-.
सड़क       n. स र.                           सीठ          n. सी ी.
सतह र     num. स ेह र.                      सीढ़          n. के कू ड (सीिड).
स र       num. स र.                         सीधा         adv. न.
स ाईस     num. स ावीस.                      सुदर; सुदरता
                                              ं     ं        adj. सोबाता, see: सोबा.
स ानवे    num. स यानॊव.                     सुअर         n. प .
स ावन     num. स ेवान.                      सुनार        n. सॊनाराल.
स ासी     num. स या सी.                     सूघना
                                                ँ        vt. वास येत-, see: वास.
स ह       num. स ा.                         सूख          adj. व ा, see: वत-.
सफ़दे      adj. द ाल.                        सूखना        vc. िपडू स-, see: िपड-.
सब        pron. सि द;                       सूजना        vi. तोय-.
          pron. सि दर, see: सि द.           सूरज         n. पो द.
सरसठ      num. स ेसाट.                      सतालीस       num. स ेचालीस.
सलाह      n. सॊसानी (2).                    सतीस         num. सडेतीस.
ससुर      n. मूरीयाल.                       सोचना        vi. तडी-;
साँड़      n. क द.                                        vi. स च-क -.
साँप      n. तरास;                          सोना         vi. न म-;
          n. सेरी (तरास).                                vi. मड-.
साठ       num. साट.                         सोलह         num. सोला.
सात                 ं
          num. येडूग.                        कल   ू      n. साड.
सान       n. ज .                             तन          n. दूदो.
सामान     n. सामन.                           याह         n. सािय.
सारा      post. झडू न.                       वाद         n. स वाद.
साल       n. साल.
साहस      n. िह मात.




180                                 Hindi - Gondi
हँ सना                                                             ह मत



                                   ह
हँ सना    vt. कव-.                             n. सेर.
हँ िसया   n. सॆटेड.                    हाँ     int. हा (हे, हॊ).
ह या      vt. मॊय-.                    हाथ     n. कॆ य.
हर साल    advl. साली.                  हाथी    n. येनी.
हरा       advl. िहवाल.                  ह मत   n. िधय.
हराना     vt. बूड-आ स-.
हल        n. ना ङाल;


Total number of entries: 731




                               Hindi - Gondi                         181
1. The physical universe                                                                            1.1.3.4. Snow, ice




                                         1. The physical universe

1.1. Sky                                                       1.1.3. Weather
      బ       n. sky. Tel: ఆ ాశమ . Hin: अंबर.                  దడ ఙ-           vi. to be cold (of weather),
1.1.1. Objects in the sky                                                      when the heat recedes.
1.1.1.1. Sun                                                   1.1.3.1. Wind
ఉజ-మ - vi. to dawn.                                            త -             vi. to blow away.
ద    n. shade. Tel: డ. Hin: छाया.                              మట                n. whirlwind, tornado.
  ా         n. the time of sun rise.                                           Hin: बायाँ.

ప 2 n. dawn. Hin: भात.                                         వ               n. wind, air, spirit. Tel: ా .

ప      - vi. to dawn.                                                          Hin: पवन.
                                                               1.1.3.1.1. Blow air
              n. sun. Tel: సూర డ . Hin: सूरज.
                                                               ఝ           -   vt. to fan air (for a fire, or to
      -           ి       n. daybreak, sunrise.
                                                                               cool someone or thing).
              Hin: भोर.
                                                                       -       vi. to fan.
          -              -ఆ-   vi. to dawn.
                                                               1.1.3.2. Cloud
              n. sunlight. Tel: ఎండ.
                                                               ట ా             n. cloud. Tel:    ఘం. Hin: बादल.
  ా           n. shadow. Tel:        డ. Hin: छाया.             1.1.3.3. Rain
      -       vi. to set (sun), go away,                       కమ -పట               n. rainbow.
              disappear, run away.                                             Tel: ఇందధనుసు . Hin: इं        –धनुष.
              Tel:    ం .
                                                               ట               n. rain drop.
1.1.1.2. Moon
                                                                   ి           n. rain. Tel: వరమ ;      ాన.
ఆవ    n. new moon.
                                                                               Hin: बा   रश.
అవ సు     ట advl. on the day of the
                                                                   ి - ాల ం        n. the rainy season,
              new moon.
                                                                               monsoon. Tel: వర ాలమ           .
జం    n. moon. Tel: చందుడ . Hin: चाँद.
                                                                ి -              n. rainwater.
 లం     హ vi. the moon appeared.
                                                               మ               n. dew.
 ల ం (ల ల ం ) n. moon. Tel: చందుడ                    .
                                                                  ర            n. start of rainy season (in
              Hin: चाँद.
                                                                               June).
ప             n. full moon. Tel: ప        మ.
                                                               మ సూ n. monsoon. Tel: ర త పవనం.
1.1.1.3. Star
                                                               స   n. umbrella. Tel: డ గ . Hin: छ ी.
సుక           ం       n. star. Tel: చుక ల ; న తం.
                                                               1.1.3.4. Snow, ice
              Hin: िसतारा.
                                                               క -బం               n. hail stone.
                                                                ా -బం              n. hail. Hin: ओला.


                                               Semantic Category Listing                                           183
1. The physical universe                                                                                   1.2.2.2. Rock

1.1.3.5. Storm
                                                                                 n. ditch, trench. Hin: ग ढा.
ధుం             n. storm. Tel: ా          ాన.                      భ య                n. cave. Tel: గ హ. Hin: खोह.
1.1.3.6. Lightning, thunder
                                                                   1.2.1.6. Ecosystem
గ -మ - vi. to thunder. Hin: गरज़ना.                                 ఖ             n. jungle, forest. Tel: అడ .
   -   n. thunderbolt. Tel: ిడ గ .                                               Hin: जंगल.
  చు -మ చు adj. flashing.                                                ం       n. 1 • large forest.
              Tel:      ర సుట.                                                   2• place where the god
          -   vc. flash of light (as in                                          'jangubai' lives.
              lightning, or glow worms).                           ప             n. wilderness, barren area.
              Tel:  ర సుం . Hin: चमकना.                                          Hin:   बयाबान.
          వ          n. lightning.                                 1.2.2. Matter

1.1.3.7. Flood                                                       ా                  n. dark (black) soil - ideal
ఊస            n. flood. Tel: వరద. Hin: तूफ़ान.                                    for growing cotton. Tel: నల మట.
1.2. World                                                         1.2.2.1. Soil, dirt
1.2.1. Land                                                        ఉ             n. sand. Hin: बालू.
              n. ground.                                                 ా       n. mud (often used in pl.).
1.2.1.1. Mountain                                                                Tel: బ   రద. Hin: क चड़.
ఉ             n. mountain path, steep                              డ డూ           n. dust. Tel: దుమ . Hin: धूल.
              downward slope.                                      డ ా           n. dust. Tel: దూ . Hin: धूल.
గట            n. hill. Tel:    ండ. Hin: पहाड़.                       ె ా          n. clump of earth (as in soil).
ధ             n. mountain path, steep upward                                     n. dry earth, ground, clay, or
              slope.                                                             mud. Tel: మట. Hin: िम ट .
     ట        n. mountain. Tel: గ ట. Hin: पहाड़;                    దుబ           n. dust, dirt. Tel: దుమ . Hin: धूल.
              पहाड़ .
                                                                   ప         2   adj. wet soil, almost muddy.
1.2.1.3. Plain, plateau
                                                                   బ             n. fine particles. Tel:   ిం   (    డ   ).
పల            n. plain, meadow, cleaned-up
              place. Tel: టగ. Hin: खा.                             మ             n. dirt on skin. Tel:     ల.
                                                                   1.2.2.2. Rock
    ావ        n. field. Tel:     ేను. Hin: खेत.
1.2.1.4. Valley
                                                                    ఙ            బం       n. big rock.

      1       n. valley. Tel: పలం. Hin: घाट .
                                                                   ఖ             n. small stone. Tel:      న బండల        .
                                                                                 Hin: पत ्थर.
ల             n. valley. Hin: घाट .
1.2.1.5. Underground
                                                                   గ ట-బం               n. flint stone.

క             n. well. Tel: బ                ु
                                     . Hin: कआँ.
                                                                      ా బం              n. large slab of stone
                                                                                 (typically used as a place for
గ             n. hole. Tel: రందమ . Hin: छे द.
                                                                                 bathing or laundry, also used as
    ొ ొ       n. pit. Tel: బ ంద. Hin: गत.
                                                                                 part of a trap for rats).

184                                                Semantic Category Listing
1. The physical universe                                                                                    1.3.4. Be in water


         ా-బం       n. kind of rock (usually                          ీల               n. brook, rivulet. Tel:    న      ాగ       .
           white, sometimes black).                               1.3.1.4. Spring, well

బం         n. rock, stone. Tel: బండ.                              జ                    n. underground water (like a
           Hin: च   टान.                                                               spring, or stream). Tel: జలమ           .
1.2.2.3. Metal                                                    బ                -   vi. to spring up, gush out.
క          n. iron, steel, sword.                                 1.3.2. Movement of water
           Tel: ఇనుమ . Hin: लोहा.                                                  ట     n. bubble.
క -ట n. steel piece used with flint.                                  -                vi. to splash.
క ా n. silver. Tel: ం . Hin: चाँद .                                 ా -                vi. to leak profusely. Hin: चूना.
      ీ
జం - - vi. to rust.                                               స -                  vi. to run, drip. Hin: दौड़ना.
   ిత   adj. brass. Tel: ఇత . Hin: पीतल.                           ి -                 vi. to sprinkle. Tel:     నుక ల
 ీ      n. lead.                                                                       వచు ట.
1.2.2.4. Mineral                                                  1.3.2.1. Flow

           n. salt. Tel: ఉప . Hin: नमक.                                    -           vi. to flow, drown, wash away,
1.2.2.5. Jewel                                                                         overflow. Hin: बहना.
           n. pearl. Hin: मोती.                                   1.3.2.2. Pour

     ా     n. diamond.                                                     -           vt. to scoop liquid in order to
1.2.2.6. Solid, liquid, gas                                                            transfer to a different container.
           n. water. Tel:      ర   . Hin: पानी.                                -       vt. to bale out.
1.2.2.8. Oil                                                      వ -                  vi. to leak. Hin: चूना.
           n. oil. Tel: నూ . Hin: तेल.                              -                  vt. to pour out.
1.3. Water                                                        1.3.3. Wet
అట               n. boiled (cooked) water.                        న -                  vt. to make wet.
           n. water. Tel:      ర   . Hin: पानी.                    ం -                 vi. to get wet, become wet, to be
1.3.1. Bodies of water                                                                 soaked.
క ా        n. deep pool.                                          ప            -2      vt. to wet. Hin: िभगोना.
 ొహ        n. deep pool in a stream.                              ప            -       vi. to get wet, be wet.
           Tel: మడ     గ   .                                                           Tel: తడ   చుట.
1.3.1.3. River                                                    1.3.3.1. Dry
క    ె     n. river, large stream. Tel:            ాగ   .         ఆట-మ -                  vi. to evaporate, to dry up
           Hin: नद .                                                                   (river, etc). Tel: ఎం      వడమ      .
గం ా       n. Ganges (stream in Utnur                             వ -                  vi. to dry up, be dry.
           Taluk), river. Tel: న         (గం      ా).             1.3.4. Be in water
           n. whirlpool. Tel: సు .                                మ            -       vi. to tip over, be immersed.
                                                                                       Hin: डु बाना.



                                                  Semantic Category Listing                                                   185
1. The physical universe                                                                                                 1.5.1. Tree

1.3.6. Water quality
                                                                గమ         మ ా Tel: బ ర ( ెట ).
    క                n. clean water. Tel:      భ       న                ం (మ ా) n. curry-leaf tree.
                 ర   .
                                                                ఘ         (మ ా) n. kind of tree,
    ీ ో          n. yesterday's water.
                                                                            oleander.
1.4. Living things
                                                                  లట (మ ా)                n. kind of tree. Hin: पेड़.
ఆవ           n. life. Hin: जीवन.
                                                                జ    (మ ా)                n. guava tree. Tel: జ మ
1.5. Plant
                                                                            (   ెట   ).
పంట          n. crop, harvest.
                                                                ట        (మ ా)            n. behera tree. Hin: पेड़.
పఙ                                         ू
             n. flower. Tel: ప వ ల . Hin: फल.
                                                                    ో ెర (మ ా)            n. kind of tree. Tel: జ
 ం           n. weed. Tel: కల ప .
                                                                            (   ెట   ).
             Hin: खरपतवार.
                                                                      (మ ా)           n. a very tall palm tree
             n. kind of creeper. Hin: लता.
                                                                            from which country liquor is
1.5.1. Tree
                                                                            extracted. Tel: ట ( ెట ).
ఆ (మ ా)               n. peepal tree. Tel: ా
                                                                త మ (మ ా)                   n. babul tree. Tel: త మ
             (   ెట      ). Hin: पेड़.
                                                                            (   ెట   ). Hin: पेड़.
ఇ         (మ ా)          n. gul-mahua tree. Tel: ఇప
                                                                త       (మ ా)             n. ebony tree. Tel: త
             (   ెట      ). Hin: पेड़.
                                                                            (   ెట   ). Hin: पेड़.
ఉచూ ట n. date palm. Tel: ఖర రమ .
                                                                త       (మ ా)             n. sacred Tulsa tree.
ఉ ీ ా (మ ా) n. kind of tree (the roots                                      Tel: త              (    ెట   ). Hin: पेड़.
             of which are used for curing
                                                                    ేక (మ ా)       n. teak tree. Tel: టక ( ెట ).
             snake bite).
                                                                            Hin: पेड़.
కయ (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.
                                                                    య (మ ా)                n. glomerous fig tree.
క ా (మ ా) n. kind of tree.                                                  Tel:            (       ెట   ). Hin: पेड़.
క    ం (మ ా) n. a variety of margosa                            దూ (మ ా) n. silk-cotton tree,
             the leaves and the bark of
                                                                 ోబ (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.
             which are used in medicine.
             Tel: ప ( ట ).
                       ె                                             (మ ా) n. coconut tree. Tel: బ
                                                                            (   ెట   ).
కమ               (మ ా)         n. gourd-bearing tree.
             Hin: पेड़.
                                                                      (మ ా)          n. kind of tree. Tel: ఉ ి
                                                                            (   ెట   ). Hin: पेड़.
        (మ ా)        n. plantain tree. Tel: అరట
             (   ట
                 ె       ). Hin: पेड़.
                                                                  ా (మ ా) n. fig tree. Hin: पेड़.
      ా (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.                          ాల ం (మ ా) n. ray tree. Tel: ల డ
                                                                            (   ెట   ). Hin: पेड़.
         (మ ా) n. bhilwa tree. Tel:
             (   ెట      ). Hin: पेड़.
                                                                    ీం (మ ా)          n. kind of tree.

గ ంజ (మ ా)                n. kind of tree. Hin: पेड़.


186                                             Semantic Category Listing
1. The physical universe                                                                                                             1.5.1. Tree


  ప          (మ ా)         n. papaya tree.                                      లం          (మ ా)          n. kind of tree similar to
         Tel: బ        ా         (       ెట       ). Hin: पेड़.                              eugenia jambolana.
      (మ ా)           n. kind of tree. Tel: ప                                   వ (మ ా) n. banyan tree. Tel: మ ెట                                .
         (   ెట   ).                                                               (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.
  ల ా (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.                                             (మ ా) n. kind of tree. Tel: ర
బ బ (మ ా) n. babul tree. Tel: దం ే                                                              ెట   . Hin: पेड़.
         (   ెట   ). Hin: पेड़.                                                     (మ ా) n. silk-cotton tree.
బ బ (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.                                            సం   (మ ా) n. kind of citrus tree.
     (మ ా) n. lemon tree. Tel: మ                                                            Tel:          జ ెట      .
         (   ెట   ).                                                            స ట (మ ా)                 n. chickoo tree. Tel: స            ట
 బ       (మ ా) n. ash tree. Hin: पेड़.                                                       (   ెట   ).

బర      (మ ా) n. the banyan tree.                                                 ాల (మ ా)            n. kind of tree especially
         Tel:     ా    (   ెట    ). Hin: पेड़.                                               used during marriage
మం (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.                                                         ceremony. Hin: पेड़.
మ ా (మ ా) n. mango tree.                                                          ావ (మ ా)                n. kind of tree much used
         Tel: మ              (          ెట       ). Hin: पेड़.                               for firewood. Hin: पेड़.
మ (మ ా)           n. saj tree. Tel: మ                      (    ెట   ).           ితప (మ ా)                 n. custard apple tree.
         Hin: पेड़.                                                                          Tel:     ి ఫలం ( ెట            ).

మ ా n. tree. Tel: ెట . Hin: पेड़.                                                  ి
                                                                                  త   (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.
మ   (మ ా) n. Bengal quince, 'bel'                                                   ి
                                                                                  త (మ ా) n. tamarind tree. Tel: ంత
         tree. Tel: మ డ                      (     ెట   ). Hin: पेड़.                        (   ెట   ). Hin: पेड़.

       (మ ా) n. kind of tree. Hin: पेड़.                                           ి (మ ా) n. date palm.
మ     (మ ా) n. flame of the forest tree.                                           ీం (మ ా) n. kind of tree from which
         Tel:          దుగ      (       ెట       ). Hin: पेड़.                               country liquor is make. Tel: ఈత
                                                                                            ( ెట ). Hin: पेड़.
మ ల (మ ా)              n. Indian horse-radish
         tree.                                                                  సు          ంబ (మ ా)                    n. kind of lemon

      (మ ా)       n. tree under which people
                                                                                            tree. Tel: మ             (    ెట    ).

         habitually rest on a journey.                                          సూ (మ ా)              n. churni tree, oblique-
         Tel:  ాం ( ెట ). Hin: पेड़.                                                         leaved jujube. Hin: पेड़.
 ంబ (మ ా)              n. lemon tree. Tel:                       మ                ర         (మ ా)          n. kind of banyan tree
         (   ెట   ).                                                                        without aerial roots.
 ం (మ ా) n. ‘neem' tree. Tel: ప ( ెట                                      ).         ా (మ ా)              n. chironji tree.
                                                                                            Tel:              ెట   . Hin: पेड़.
ల ం (మ ా) n. 'jamun' tree.
         Tel: అల           డ        (    ెట        ). Hin: पेड़.



                                                                Semantic Category Listing                                                   187
1. The physical universe                                                                       1.5.3. Grass, herb, vines


   ర       (మ ా)       n. gul-mahua tree.                           బ         n. generic word for cabbage.
               Tel: ఇప (    ెట   ). Hin: पेड़.                                 (-జ )        n. kind of grass.
               (మ ా)    n. kind of tree (fruit                                Hin: घास.

               used for making black dye).                        చు ా (-జ ) n. kind of grass. Hin: घास.
               Tel: కర ా య. Hin: पेड़.
                                                                  జ -      n. barley (pl.). Tel: బ .
   ర           (మ ా)      n. kind of tree. Tel:        ీమ                     Hin: जौ.
                 ంత.                                              జ ట n. kind of bean. Tel: అనుమ ల .
1.5.2. Bush, shrub
                                                                  జ   n. grass. Tel: గ . Hin: घास.
 ాప            n. cotton. Tel: ప . Hin: ई.
                                                                  జం ప ఙ n. kind of flower. Tel: బం
           ా      n. a thorn bush.
                                                                              పవ ల        .
               Tel: బ మ     జమ డ      . Hin: गोख .
                                                                  జ న n. millet. Tel: జ న ల . Hin: जोवार.
               n. shrub.
                                                                    ా (-జ ) n. kind of grass from
       ం       n. castor plant.
                                                                              which scented oil is extracted.
  ిర           n. cow-itch plant. Tel: దూల             ం    .
                                                                    ె   (జ )         n. kind of grass, the root of
1.5.3. Grass, herb, vines
                                                                              which is a fragrant bulb.
అంబ n. rosella.
                                                                  ప ా         n. kind of gourd used for
ఆల     n. potato. Tel: ఆల గడ. Hin: आलू.                                       making dishes, spoons, bottles,
ఉ      n. onion. Tel: ఉ గడ.                                                   musical instruments.
ఊ   ేం ే n. sugar cane. Hin: ईक.                                              Tel: ర ాయ.
క     -జ n. kind of grass used for                                            n. rice (pl.). Tel:       యమ      .
               brooms.                                                        Hin: चावल.

కర              n. watermelon. Tel: కర            జ.              బ లే        n. small wild gourd.
 ా             n. cucumber. Tel:       ోస ాయ.                      ం          n. ladies-finger vegetable
               Hin: खीरा.                                                     (okra). Tel: బం            ాయ. Hin: िभंड .
  ా (-జ ) n. kind of grass. Hin: घास.                              బ  n. tomato. Tel: టమ ట.
క ం (-జ ) n. kind of grass. Hin: घास.                             మ ం n. maize. Tel: మక ల .
క బ n. cucumber. Tel: ోస ాయ.                                      మల (-జ ) n. kind of grass. Hin: घास.
               Hin: खीरा.                                         మ   (-జ ) n. kind of grass.
               n. thistle. Tel: మ ల          ద.                               Hin: घास.

                     ँ
               Hin: ऊटकटारा.                                        ా         n. bamboo (thin variety).
               n. bean. Tel:     క డ     .                                    Tel:   దుర కంక. Hin: बंबू.
 ా ా (జ ) n. a kind of grass.                                     లసూ         n. garlic. Tel: ఎల ాయ.
  ల   n. corn of paddy.                                            దూ         n. bamboo (thick variety).
               n. wheat (pl.).                                                Tel:   దుర      . Hin: बंबू.



188                                               Semantic Category Listing
1. The physical universe                                                                              1.5.6. Growth of plants


సమ         n. coriander. Tel:            .                       ట              n. stone of fruit (used primarily
 ిర        (-జ )      n. kind of grass.                                         for mangoes).
          Hin: घास.                                                  ేం ే       n. stalk.
       (-జ )      n. kind of grass. Hin: घास.                                   n. skin, hide, bark. Tel:                 ల   ;
1.5.4. Moss, fungus, algae                                                      చర మ           . Hin: खाल.
గ         n. mushroom. Tel:         దుమల          .              దూ             n. wool off fruit of 'savri' tree
జ ీ       n. kind of green slime in water                                       used for fire making with
          or on stone, moss.                                                    'cakmak'.
1.5.5. Parts of a plant                                                         n. log.
ఆ         n. leaf. Tel: ఆక . Hin: प ा.                             ా ా1         n. aerial root of a banyan tree.
క         n. dried stalks of millet, etc                           ాల           n. tender leaf. Tel: ఆక .
          used as fodder. Tel:       ప       .                     ీ            n. straw, fodder, hay.
క య       n. bud of flower.                                          ే          n. seed, stone of fruit (other
 ాం       n. twig. Tel:    మ    .                                               than mango). Tel: ంజ.
 ా 1      n. dried stalk (waste).                                               n. skin of fruit, fish, husk.
 ా        n. shell of a mahua flower.                                           Tel:       ట   .

క ా       n. chaff.                                              మ              n. bud of flower.
ఖ ట       n. dried stalk (used as a broom,                                  ో ా   n. shoot of a seed.
          or for firewood).                                                     n. tree trunk. Tel:               దు; కట.
ఖం        n. branch of a tree. Tel:          మ        .                           n. stalk. Tel:          క   .
గ         n. knot in wood, joint between                                          n. bark for rope making.
          sections of bamboo.                                        ా      ే          (       )   n. a creeper that is
 ాబ       n. the hard interior of a stick or                                    used in curing snake bite.
          tree trunk.                                              జ            n. seed. Tel:        తనమ          . Hin: बीज.
 ె        n. cane stick. Hin: छड़ .                                 ా            n. thorn. Tel: మ ల . Hin: काँट.
ఝ ా       n. bloom, blossom.                                       ీట           n. shell of chironji.
   ల2     n. the flower that stands at the                          ీ 1         n. root. Tel:        ర   . Hin: जड़.
          top of the maize plant.
                                                                                n. head of corn, jowar, etc.
ట         n. 1 • eggshell.                                                      Tel: కం .
          2•  shell of crab.
                                                                 ఇర             n. flowers of the gul-mahua tree
          3 • stone of fruit.
                                                                                (nm.pl.). Tel: ఇప ప ల                 .
ట         n. point where stem joins fruit.                       1.5.6. Growth of plants
          Tel:        .
                                                                   ాయ           n. unripe fruit. Tel: ాయ.
                                                                     -          vt. to sprout, bud green.


                                                 Semantic Category Listing                                                        189
1. The physical universe                                                                           1.6.1.1.3. Hoofed animals

                                                                      1.6.1.1.2. Carnivore
      ే       n. immature, young fruit, fruit
              just formed after blossom.                                       ల        n. fox. Tel: నక .

ఝ -మ -
  ే                    vi. to collapse, wither, fall.                 ఖ            n. jungle cat (panther?).
              Hin: ढहना.                                              గ ా          n. wolf. Tel:            ేల   . Hin: भे   ड़या.
డ             ా       n. 1 • partially ripe fruit.                     హ           n. lion. Tel:        ింహం. Hin: िसंह, शेर.
              Tel: ఇప పవ .                                             త           n. cheetah, leopard.
              2 • mahua flowers that have just
                                                                      డ ా          n. tiger. Tel: ప         . Hin: बाघ.
              fallen down from the 'hiruk'
              tree.                                                   త ెంజ             n. wolf. Tel:            ేల    . Hin: भे   ड़या.

 ం - vi. to take root.                                                                                      ु
                                                                                   n. dog. Tel: క క . Hin: क ा.

పం - vi. to ripen.                                                        బ        n. young tiger. Tel:               ర తప          .

పం     n. ripe fruit.                                                 బ ా           n. tiger. Tel: ప         . Hin: बाघ.

    -2 vi. to flower. Tel: ప సుం                      .               మగ                n. mongoose. Tel: మ ం స.
                    ू
              Hin: फलना.                                                           n. bear. Tel: భల కమ ;
          ా   n. sapling, young tree. Hin: पेड़.                                    ఎల గ బంట. Hin: भालू.
బ    1        n. fruit of maize.                                          ర        n. cat. Tel:     ి   .

బ -           vi. to grow.                                                ం              n. panther.
                                                                      1.6.1.1.3. Hoofed animals
      -       vi. to sprout, become abundant.
                                                                      ఉట                                     ँ
                                                                                   n. camel. Tel: ఒంట. Hin: ऊट.
 ాం -         vi. to spread out (plants, etc.), to
              stretch something.                                      క            n. deer. Tel: కృష             ంక.
  ా -         vi. to fruit. Tel: ాయడం.                                  డమ              n. wild horse. Tel: దు ి .

1.6. Animal                                                           ఖ 1          n. 1 • horse. Tel: గ రమ . Hin: घोड़ा.
జ             n. animal. Tel: జంత వ ల .                                            2•  horizontal horse-shaped
                                                                                   beam which sits atop a
      ా       n. animals, living things.
                                                                                   marriage pole.
              Tel: జంత        వల              ु
                                    . Hin: जंत.
                                                                                   3 • minature earthenware horse
    ో ా సూ             n. animals (pl.).                                           used for worship.
1.6.1. Types of animals                                                 ా          n. donkey. Tel: ా ద. Hin: गधा;
1.6.1.1. Mammal                                                                    गदह .
కస                ే   n. bat (nocturnam mouselike                                  n. deer (gazelle?). Tel:                ంక.
              mammal). Tel: గ            లమ       .
                                                                                   n. horseshoe.
1.6.1.1.1. Primate
                                                                                   n. kind of deer or antelope.
              n. red-faced monkey. Tel:                   .
                                                                      ప            n. pig. Tel: పం . Hin: सुअर.
              Hin: बंदर.

గ             n. black-faced monkey.
                                                                          ియ       n. calf of cow. Tel: ల గ; దూడ.

మ ం               n. kind of monkey. Hin: बंदर.


190                                                   Semantic Category Listing
1. The physical universe                                                                                                 1.6.1.2. Bird


    ియ ం - ా                   n. cattle (pl.).                                ట - ిట    n. sparrow. Tel:        ిచు క.
              Tel: ఆవ      ల ;బ ల        ;    కల     .                               n. hen, fowl. Tel:          .
బక            n. male goat. Tel:             క త         .               గం          n. kite (bird). Tel: గద.
              Hin: बकरा.
                                                                         గబ           n. owl. Tel: గ డగ బ .
              n. wild sheep. Tel:            ంక.                                     n. rooster. Tel:         పం           . Hin: मुगा.
మ             n. deer. Tel: దు ి .
                                                                            ా ( ిట) n. common bird.
మ        ా    n. cow. Tel: ఆవ . Hin: गाय.
                                                                         జ ా ( ిట) n. kind of bird. Hin: प ी.
              n. ram.
                                                                         ట ( ిట) n. Indian roller bird.
              n. elephant. Tel: ఏనుగ . Hin: हाथी.                                    Tel:    ాల ిట.
              n. buffalo. Tel: బ . Hin: भस.                              టట ( ిట) n. crane bird.
              n. goat. Tel:          క. Hin: बकर .                       ట ా ా ే ( ిట) n. wood-pecker.
1.6.1.1.4. Rodent                                                                    Tel: వడ     ిట.
ఘ         ీ   n. bandicoot, large rat.                                     ెగ   n. parrot. Tel: ామ ల క.
              Tel: పం           క    .
                                                                           ోక ం n. vulture. Tel: ాబందూ. Hin: िग                      .
     ా        n. mouse.
                                                                            ే   n. eagle, hawk. Tel: ేగ ిట.
              n. rat. Tel: ఎల క. Hin: चुआ.
                                                                           ా ా ( ిట) n. rock pigeon, homing
              n. squirrel. Tel: ఉడ త.                                                pigeon. Tel: ావ రమ                  . Hin: कबूतर.
సు -ప n. porcupine. Tel: ఏదుపం                                   .         ిట    n. bird. Tel: ప . Hin: प ी.
సూ   n. small mouse. Tel: టల క.                                             ిట-ప ా n. the birds (generic term
1.6.1.1.6. Anteater, aardvark                                                        meaning all the birds).
ఉర ం          n. scaly pangolin, iguana, ant-                              ి            ( ిట)      n. koyal (kind of bird).
              eater.                                                                 Tel:     ల.
1.6.1.2. Bird
                                                                         ప ా ( ిట) n. bronze-winged dove.
ఊ      n. quail. Tel: ప డ ిట.
                                                                         ప ా - ే ( ిట) n. pigeon hawk.
ఊ ీ ( ిట) n. kind of bird. Tel: నల ట.
                                   ి
                                                                          న n. kind of pigeon that lives in
              Hin: प      ी.
                                                                                     the forest. Hin: कबूतर.
క ాం n. kind of partridge.
                                                                         మ           n. peacock. Tel:        మ       .
క ా ( ిట) n. kind of bird. Tel: కమ ల
                                                                                 టఙ          ( ిట)     n. stork. Tel:        ంగ.
              (   ిట).
                                                                           ా         n. parrot. Tel:      ల క.
క        ( ిట)       n. kind of bird. Tel: ప                 ర   .
              Hin: प      ी.
                                                                           ాయ           n. vulture. Tel: ాబందూ.
                                                                                     Hin: िग .
 ాక           n. crow. Tel: ా . Hin: कौवा.
                                                                          ా ా        n. parrot. Tel: ామ          ల క.
కక            క          ( ిట)      n. Indian cuckoo.
              Tel:       మర ా        .
                                                                         సు -               n. kind of jungle fowl.



                                                         Semantic Category Listing                                                 191
1. The physical universe                                                                                                   1.6.1.5. Fish

                                                                 1.6.1.3.3. Turtle
హ       ే ( ిట)       n. kind of bird. Tel:          ంక.
          Hin: प       ी.                                          ా             n. tortoise. Tel:                   ంబల       .

1.6.1.3. Reptile                                                       ల         n. tortoise.
1.6.1.3.1. Snake                                                                       n. tortoise. Tel:                ంబల            .
కటయ           (త ా )            n. kind of snake with            1.6.1.3.4. Crocodile
          stripes over the body.                                 మగ                  n. crocodile. Tel:                  స         .
త ా       n. snake. Tel: ామ . Hin: साँप.                                         Hin: मकर.

దు            n. kind of snake.                                  1.6.1.4. Amphibian
          Tel:  న శ రమ గల                                        న -ప                  n. kind of small brown toad.
              షప త న ామ                      .                                   n. frog. Tel: కప . Hin: मढक.
      -త ా          n. cobra snake.                              1.6.1.5. Fish
          Tel:        గ     ామ    . Hin: नाग.                    కట              (          ) n. kind of fish. Tel: జల .
ప ా (త ా )                n. kind of snake with                  క              (          ) n. kind of fish. Tel: ఆల గ
          spots on its body.                                                     (     ేప).
   (త ా ) n. water-snake.                                         ట (        ) n. kind of fish. Tel: జల .
మర ండ (త ా ) n. kind of snake                                    జ ే   n. fresh-water shrimp. Tel: య .
          that lives in trees.                                   ట ీ (     ) n. kind of fish (flat).
          Tel: ెడ గ ామ .
                                                                                 Tel: బ         డ పరక.
మ ల ం (త ా )                    n. two headed snake.                       (          )    n. a kind of fish that has a
          Tel:      ండ తలల ామ            .                                       razor-like like back. Tel: ేప.
మ సూ              n. python. Tel:     డ ల వ.                               (           )       n. kind of fish.
          Hin: अजगर.
                                                                 బట              n. kind of fish. Tel:                   ేప.
      (త ా )         n. kind of snake.                                           Hin: मछली.
          Tel: జ            త    ామ   . Hin: साँप.
                                                                 మ              ం (మ                       )       n. kind of small
1.6.1.3.2. Lizard
                                                                                 fish (sg.). Tel: నల ేప.
ఉర ం      n. scaly pangolin, iguana, ant-
                                                                 మ                     n. kind of small fish (pl.).
          eater.
                                                                                 Tel: నల                ేపల    .
  ొ       n. lizard. Tel:          ండ.
                                                                 మలం (                             )   n. kind of fish. Tel:               ేప
క దూ          ొ       n. house lizard (usually
                                                                                      ర    . Hin: मछली.
          found within houses). Tel: బ                .
                                                                                 n. fish. Tel:             ేప. Hin: मछली.
త ా       ొ         n. snake-like lizard
                                                                 ర         ే(          )       n. kind of fish. Tel: సన
          (usually found outdoors, under
                                                                                      మ        .
          stones, logs etc.).
                                                                                 (              )      n. a kind of fish. Tel:              ేప
              ోం      n. chameleon.
                                                                                      ర    .




192                                              Semantic Category Listing
1. The physical universe                                                                       1.6.2. Parts of an animal


    ా       ీట (       )    n. kind of fish. Tel:   డ           ే   n. ant. Tel: మ.
              ార      ేప.                                     మ ంజ -ప       n. glow worm.
1.6.1.7. Insect                                                                Tel:    నుగ ర ప ర గ               .
ఈసు          n. flying ant. Tel: ఉసుల .                                        n. scorpion. Tel:      ేల    . Hin:            ू
                                                                                                                         बच ्छ.
ఉడూం        n. a white, large, tick found                     పం                      n. a reddish coloured
            mainly on cattle.                                                  scorpion. Tel: ఎరట ేల                 .
ఉ    n. white ant.                                                 ీ           n. fly. Tel: ఈగ.
క - ి n. large green fly.                                      ీ 2             n. nit (white louse).
కటనూ ి n. woodworm.                                           సు ా               n. butterfly. Tel:        ండ ల క.
 ా - ె n. black ant. Tel: నల మ.                                                Hin: िततली.

 ా   n. small louse.                                             ర ం           n. kind of insect that bites and
 ట    n. cockroach.                                                            spoils clothes.
 ర   n. silverfish, Silver-grey                               1.6.1.8. Spider

            wingless insect found in houses                                ా   n. spider. Tel: ాల ప ర గ .
            feeding on book bindings and                      1.6.1.9. Small animals

            starched clothing.                                 ండ బ డూ ం n. water snail.
క   2        n. hornet.                                       ఖ     n. crab. Tel: ఎం ాయ.
ఖ 3         n. grasshopper.                                    ర    n. a blackish centipede. Tel: జ                              .

 చూ         n. a small black tick found on                    నడ ం n. earthworm. Tel: ాన ామ .
            cattle, particularly buffaloes.                       ( ర ) n. leech.
        ప     n. kind of centipede (reddish                   బ డూ ం n. snail.
            brown in colour and usually                          ల n. rabbit, hare. Tel: క ం ేల .
            found in big groups, rarely                       1.6.2. Parts of an animal
            alone). Tel: ప ర గ .
                                                              క                n. animal's thigh.
         ఙ ా n. bumble bee.                                   క                n. hoof.
        ా 2 n. cricket insect.                                 ం ే             n. hump.
        ా   n. kind of insect. Tel: చు ా            .
                                                                               n. cock's comb.
            n. big jungle fly.
                                                                               n. horn. Tel:    మ ల         . Hin: सींग.
    క       n. kind of fly (wasp, or hornet).
                                                                       ి       n. slough of snake, the skin that
న           n. bug.                                                            is cast off.
నుల         n. mosquito. Tel:       ోమ .                               ం       n. claw, nail. Tel:      ర    .
ప           n. insect, worm. Tel: ప ర గ .                                      n. tail. Tel:   క. Hin: पूँछ.
            Hin: क   ड़ा.
                                                                               n. skin, hide, bark. Tel:                 ల   ;
ప           n. louse (lice).                                                   చర మ       . Hin: खाल.


                                              Semantic Category Listing                                                          193
1. The physical universe                                                         1.6.7. Male and female animals


ప     1   n. tooth, tusk, fang. Tel: దం            ల   .            -మ -        vi. to swim (animals).
          Hin: दाँत.                                         లత          n. a kick. Tel: ాల        ెబ   . Hin: लात.
          n. skin of fruit, fish, husk.                      1.6.4.2. Animal eating
          Tel:   ట     .                                       ొహ          n. 1 • water mixed with chaff,
    ంజ    n. tongue. Tel:      ల క. Hin: जीभ.                            etc given to animals for
          n. udder.                                                      drinking.
1.6.2.1. Parts of a bird                                                 2 • a wooden tub for holding
                                                                         water given to animals.
          n. beak, mouth. Tel:       ర   .
                                                                         3 • food scraps fed to cattle.
బ         n. rear, or tail of bird.
                                                                   -     vt. to feed. Hin: खला.
బ ా       n. feather. Tel: ఈక;      మమ        .
                                                                   -     vi. to graze. Hin: चरना.
మ         n. wing. Tel: క . Hin: पंख.
                                                                  -      vt. to cause to graze. Hin: चरना.
  ం       n. egg (sg.). Tel: గ డ . Hin: अंडा.
                                                                హ -      vi. to chew cud; ruminate.
1.6.2.2. Parts of a reptile
                                                             1.6.4.3. Animal sounds
ఫ ే       n. hood of cobra.
                                                             క - vi. to crow.
1.6.2.5. Parts of small animals
                                                             గ -మ - vi. to growl. Hin: गुराना.
ట         n. 1 • eggshell.
          2•  shell of crab.                                 డ -మ - vi. to roar. Hin: दहाड़ना.
          3 • stone of fruit.                                    - vi. to bellow. Hin: रँ भाना.
1.6.3. Animal life cycle                                      ం - vi. to hum, buzz. Tel: శబమ                     .
    ిల    n. young of animal. Tel:           ిల.                         Hin: गुनगुनाना.

          n. young one of animal.                            1.6.5. Animal homes

          Tel:   డ ిల.                                       గ           n. nest. Tel: ప గ డ . Hin: घ सला.
1.6.3.1. Egg                                                 ప           n. anthill. Tel: ామ            ట.
 ా -      vt. to hatch.                                      బల          n. hole (nest) in a tree used by a
ట         n. 1 • eggshell.                                               wood-pecker or owl.
          2•  shell of crab.                                 1.6.6. Animal group
          3 • stone of fruit.                                క ా         n. flock of birds. Tel:        ిటల
    ొ -   vt. to lay (eggs), put down,                                   గ ంప     . Hin: प   ीय का झुंड.
          apply.                                             1.6.7. Male and female animals
1.6.4. Animal actions                                        క ా         n. bull calf. Tel: కంక.
 ాట 1 n. sting of the bee.                                     ా         n. wild boar. Tel:      మ ల         .
    - vt. to gnaw, bite.                                       -          n. young fowl, chicken.
   - ా- vi. to lie in coils (snake, rope).                               Tel:        ిల.
1.6.4.1. Animal movement                                         - ం n. pullet, young hen.
ప -       vi. to fly. Tel: ఎ    ం   . Hin: उड़ना.                ంద n. bull. Tel: ఎదు. Hin: साँड़.

194                                          Semantic Category Listing
2. Person                                                                                           2.1. Types of people


డ ా       n. male samba. Tel: దు ి .                          బక                 ిల     n. male young of goat or
డ ే       n. young of a buffalo.                                               sheep. Tel:        క త    (   ిల).
          Tel: బ   బక    .                                        డూం          n. a bull dedicated to the
తల         n. young hen, pullet.                                               temple to be worshipped.
పడ    n. cow calf, heifer. Tel: ఆడ దూడ.                                        n. ram.

 ాట ం       n. young of a goat or a                           వ ా              n. male buffalo (m.).
          sheep (f.). Tel:      క ిల.                         హయ                 n. female buffalo.
బక        n. male goat. Tel:      క త         .
          Hin: बकरा.


                                                   2. Person

2.1. Types of people                                                           n. boy, son. Tel:       డ క ;బ ల డ      .
అ ాట n. man from there.                                                        Hin: बालक.

ఆంగ    ాహ n. lazy man.                                                         n. girl. Tel: క త ర ; బ           క.
ఆ ా ా n. lazy man.                                                             Hin: लड़क.

 ాం  n. boy. Tel: బ ల డ ; క మ ర డ                  ;          బ                         adj. wild man, savage,
             ిల ాడ    . Hin: बालक.                                             thug, terror. Hin: जंगली.
క ట         n. lame man, disabled, cripple.                   మ            న          n. man. Tel: మ      . Hin: आदमी.
                                                                                                          ి
క ట       n. lame woman. Tel: క ంట.                                డ           n. newborn boy.

 ా    1   n. an abusive word for a bad                                         Tel:     న        గ ాప. Hin: बालक.
          person.                                                      ె       n. newborn girl. Tel:         న
గ           n. dwarf. Tel: గ         ాడ   .                                    ఆడ ాప. Hin: लड़क.
చుబ       -చుబ          n. a person who                       లం               n. idle person, lazy.

          habitually goes from one house                      ల ా              n. man or boy (used with
          to the next gossiping.                                               contempt).
జ         n. people (pl.). Tel: పజల .                                      - ఙ              n. 1 • a man who is
          Hin: लोग.                                                            always with the ladies.
జ         n. caste, kind, sort. Tel: క లమ .                                    2 • a man with a female
                                                                               complexion.
          Hin: जाित.
                                                                           - ఙ              n. 1 • a man who is
డండూ         n. good-for-nothing person.
                                                                               always with the ladies.
  ట       n. villager (nm.).
                                                                               2 • a man with a female
  ట         n. villager (m.).                                                  complexion.
                                                                               n. guest (f.).



                                              Semantic Category Listing                                               195
2. Person                                                                                                     2.2.3. Arm, leg


             n. woman. Tel:        ీ. Hin: औरत.                       ంజ        n. tongue. Tel:     ల క. Hin: जीभ.
    ల - య n. young girls.                                              ే                       ं
                                                                                n. neck. Hin: कठ.
    ండూ n. a person who performs                                      ి         n. lip. Tel:   ద   . Hin: अधर.
             human sacrifices.                                             ా    n. gum, socket of a tooth.
             Tel: నరహంతక ల .                                        2.2.2. Torso
2.2. Body                                                           అ           n. chest. Tel:     మ      ;            .
     ం ో         n. body. Tel: శ రమ . Hin: तन.                                  Hin: संदक़.
                                                                                        ू
2.2.1. Head
                                                                    క ల         n. buttock. Tel:    ిర.
క    n. eye. Tel: కను . Hin: आँख.
                                                                                n. spine.
క - ం n. eyebrow. Tel: కను బ మ                             .
                                                                                n. anus. Tel: గ ద. Hin: गुदा.
కప   n. forehead. Tel: నుదుర .
                                                                      ెం        n. back, trunk. Tel: శ ర                   నుక
             Hin: माथा.
                                                                                   గమ     . Hin: पीठ.
             n. ear. Tel:    ె   ; కరమ . Hin: कान.
                                                                                n. lower abdomen.
             n. cheek. Tel:       ెంప. Hin: गाल.
                                                                    దూ ో        n. breast of woman. Hin: स ्तन.
గ ా          n. nape (back of the neck).
                                                                    న           n. waist, barrel (of gun).
 ా           n. eyeball. Tel: కను గ బ.                                          Tel: నడ   మ    . Hin: कमर.
గడఙ              n. adam's apple. Tel:        ంత క;                   ీ         n. pregnant stomach, (womb?).
             కంఠమణ.                                                             Tel: గర   మ    .
గబ           n. lobe of the ear. Tel: గ బ .                           ట         n. stomach. Tel: కడ ప .
  ట          n. throat. Tel:       డ. Hin: गरदन.                      ం         n. anus. Tel: గ ద. Hin: गुदा.
  ీ          n. dried rheum of eye, dry nose                                     n. lungs.
             mucus, dry secretion.
                                                                    బం          n. nipple. Tel:    మ          .
             Tel: కంట ల.
                                                                    భ ా         n. rib cage.
తల           n. head. Tel: తల. Hin: िसर.
                                                                                n. navel, bellybutton. Tel: బ డ .
             n. chin. Tel: గద         గమ      . Hin: ठु   ड.
                                                                     ా          n. chest. Tel:      . Hin: संदक़.
                                                                                                              ू
         ం - ా-      vi. the tonsils (pl.) have
                                                                    సు          n. nipple.
             come.
                                                                     ట                                         ं
                                                                                n. shoulder. Tel: భ జమ . Hin: कधा.
             n. jaw. Tel: దంతమ .
                                                                    2.2.3. Arm, leg
ప     1      n. tooth, tusk, fang. Tel: దం             ల       .
                                                                      ల         n. joint (of limb).
             Hin: दाँत.
                                                                                n. hand. Tel: ఖరమ ;               ేత   .
 ా       1   n. uvula. Tel: అ        హ    .
                                                                                Hin: हाथ.
     ం       n. eyelash. Tel: కను         ప     .
                                                                    బట          n. finger. Tel:    ల    . Hin: उँ गली.
             ం   n. face. Tel:     ఖం. Hin: मुख.
                 n. nose. Tel: మ క . Hin: नाक.


196                                                 Semantic Category Listing
2. Person                                                                                   2.2.8. Internal organs

2.2.3.1. Arm
                                                          మ ద బట              n. ring finger, second
అసూ -        n. palm of hand.                                          finger.
క     n. armpit. Tel: చంక.                                2.2.4. Skin

  ో   n. receptacle made by joining                       క ర ం n. spot on skin.
          both hands.                                     ట ా n. spot, blot. Tel: చుక               .
టం        n. elbow, kneecap.                                           n. birthmark(?), mole.
          Tel: మ   ంజ         .                           2.2.5. Hair
త -            n. palm of hand.                                        n. hair. Tel:       ంట కల   . Hin: बाल.
దం        n. arm. Tel: ఆయ ధం.                                 ట        n. 1 • frayed end of a rope.
మంగ         n. wrist.                                                  Tel:   ట.
మట                       ి
          n. 1 • fist. Tel:   . Hin: मु ठ.                             2 • the tuft of hair remaining
                                                                       after a head has been shaved.
          2 • short handle (of implement,
          weapon, whip etc.) that can by                  ట            n. fontanelle, the soft or weak
          gripped by the fist.                                         spot on a child's head.
2.2.3.2. Leg                                                           Tel: త ాలమ .

అసూ - ా n. sole of foot. Hin: एक मा .                                  n. beard. Tel: గడమ .
 ా    n. leg. Tel: ాళ . Hin: टाँग.                        బ ా           adj. furry, covered with hair.
    ట బ క n. ankle. Tel: ల బ క .                          బ             adj. bald. Tel: బటతలగల.
   ట n. ankle. Tel: లమండ. Hin: टखना.                                   n. whisker, fin (of fish).
ట ం ా n. knee. Tel:     ాల ;       ా -                                 Tel:    సమ      .
            ల   . Hin: घुटना.                                           n. moustache. Tel:              ాల   .
   ా n. heel. Hin: एड़ .                                       టం       n. pubic hair (pl.). Tel: ఆత ల .
త - ా n. sole of feet.                                    2.2.6. Bone, joint

ఫ ాయ n. thigh. Hin: जाँघ.                                 బక           n. bone. Tel: బ క . Hin: अस ्िथ.

          n. calf (of leg).                                ి           n. backbone. Tel:        నుక      గమ      .

మం        n. thigh, lap. Hin: जाँघ.                       2.2.7. Flesh

2.2.3.3. Finger, toe                                      ప        1   n. muscle. Tel: కండరమ .

       -బ ట      n. little finger.                        2.2.8. Internal organs

         వ          n. little finger.                     క    n. spleen.

   ం      n. claw, nail. Tel:     ర   .
                                                           ంజ n. intestine.
  హ         బట     n. index finger (lit. the              గ ండూ ాయ n. internal organ.
          finger that shows).                             త    n. liver. Tel: ారమ .

    ా బట        n. thumb. Hin: अँगूठा.                      దూ n. insides, entrails. Tel: గ .
                                                            ం   దూ n. bowels. Tel: ఎరట గ                         .




                                          Semantic Category Listing                                              197
2. Person                                                                                   2.3.7. Functions of the stomach


          దూ    n. brain. Tel:          దడ     . Hin:   दमाग़.           2.3.4. Functions of the mouth

        ీ ా    n. vein. Tel: నరమ .
                                                                        క - vt. to hold between teeth.
2.2.8.1. Male organs                                                    క - vt. to bite, sting.
చూ             n. penis.                                                  ా- - vi. to cough. Tel: దగ . Hin: खाँसना.
హండం             n. testicles. Tel: న మ                  ంద             త    - vi. to sneeze. Hin: छ ंकना.
                ండ          ల       .                                      - vt. to lick. Hin: चाटना.
2.2.8.2. Female organs                                                  ప      ా - - to bite off with the
    ీ          n. pregnant stomach, (womb?).                                        teeth.
               Tel: గర   మ      .                                       బ -         vt. to kiss, nuzzle. Tel: మ దు.
ప          ే   n. vagina. Tel: ప క .                                                Hin: चूमना.
2.3. Body functions                                                         ం -     vt. to swallow. Tel:            ంగ ట.
క    - - vt. to tickle. Hin: गुदगुदाना.                                             Hin: िनगलना.

గ   గ     n. tickle.                                                    వయ              ీ
                                                                                      - -    vi. to yawn.
గ   గ - - vt. to tickle.                                                2.3.4.1. Spit, saliva

     - vi. to stretch. Hin: तानना.                                      ఉ -         vt. to spit something out (like

      - - vt. to stretch oneself.                                                   seeds from fruit etc.), let fall
                                                                                    from mouth. Hin: थूकना.
    - - vi. to hiccup. Tel: ఎ ళ .
                                                                        ఉ -         vi. to spit. Hin: थूकना.
వయ         n. yawn. Tel: ఆవ ంచు.
                                                                        ఊ           n. spittle. Tel: ఉ           . Hin: थूक.
 ిర ం n. 'pins and needles', numbness,
               tingling, prickling.                                     జ           n. saliva. Tel:      ల   .

2.3.1. Functions of the eye                                             2.3.5. Functions of the heart

2.3.1.1. Weep                                                           ధ ే -మ -        vi. to beat (heart).
ఆ -            vi. to cry, weep. Tel: ఏడ ట.                             2.3.5.1. Bleed, blood

               Hin: रोना.                                                 త          n. blood. Tel: రకమ . Hin: ख़ून.
 ా ే           n. tear. Tel: క          ళ   . Hin: आँसू.                2.3.6. Breathe, breath

2.3.2. Functions of the ear                                               -         vi. to breathe, pant.
         -క    n. earwax. Tel:          ె ల                .            మ -         vi. to snore.
2.3.3. Functions of the nose                                            2.3.7. Functions of the stomach

ఈ - vt. to blow nose.                                                   క -         vi. to vomit.
   ట n. mucus crust in nose.                                            కర          n. hunger. Tel: ఆక . Hin: भूख.
మ    - vt. to sniff, nuzzle, inhale.                                    మ               ీ
                                                                                    ా - -    vi. to be bloated due to
సగ    n. sneeze. Tel: త మ .                                                         indigestion.
 ీ  - - vi. to sniffle.                                                     -       vi. to be digested.

               n. mucus of the nose. Tel:                       .



198                                                     Semantic Category Listing
2. Person                                                                                                   2.5.4. Weak

2.3.7.1. Defecate, feces
                                                              స ం           n. sound of a drum. Hin: ढोल का
ఖ            n. manure. Hin: खाद.                                           आवाज़.
 ి -         vi. to break wind, to fart.                      2.4.2.2. Types of sounds

  ీం         n. human excrement.                                  ీ ీ       n. whistle. Hin: सीठ .
     -       vi. to defecate. Tel: మర గ          ొడ   .       2.4.3. Taste

             Hin: पाख़ाना.                                               -   vi. to be bitter in taste.

మయ - ం-                  vi. to go to toilet (lit.              య              adj. bitter. Tel:    ేదు. Hin: कटु ;
             'field').                                                      क ठा; कड़वाहट.
2.3.8. Urinate, urine                                           నూం - vi. to taste sweet.
ఉ -          vt. to urinate.                                  స ా   n. taste. Tel: ర . Hin: स ्वाद.
ఊ            n. urine. Tel: మ తమ ; ఉచ .                       2.4.4. Smell

 ాట          n. urine. Tel: ఉచ .                              ఘ             n. smell. Tel:      ాసన. Hin: गंध.
2.3.9. Sweat                                                   ా            n. smell. Tel:      ాసన. Hin: गंध.
ఉ    n. sweat. Tel: ెమట. Hin: पसीना.                           ా               -   vt. to smell. Hin: सूँघना.
ఉ -మ - vi. to sweat. Hin: पसीना.                              2.4.5. Sense of touch
2.4. The senses                                               ఆ -మ -2          vi. to become numb from
2.4.1. See                                                                  cold.
నదూ                                        ి
             n. a look, or glance. Tel: దృ .                      ిర ం      n. 'pins and needles', numbness,
             Hin:   ष ् ट.                                                  tingling, prickling.
సూ -         vt. to see, look at. Tel: చూచుట.                 2.5. Body condition
             Hin: दे कना.                                     2.5.1. Tired
2.4.1.1. Look                                                 అ - vi. to be tired. Hin: थकना.
మ        -   vi. to glance. Hin: झाँकना.                         ే
                                                              కట -మ - vi. be exhausted, tired.
2.4.1.2. Something used to see
                                                              ఝ -మ - vi. to become very tired,
ఆ ా          n. mirror. Tel: అదమ . Hin: दपण.                                exhausted.
2.4.2. Hear
                                                              ట         -మ -    vi. to be wearied (as in old
 ం -         vt. to hear. Tel:    ను.                                       persons).
2.4.2.1. Sound
                                                               ట- ె -మ - vi. to be tired out.
గ బల          n. children's noise, racket.
                                                              హట-మ - vi. to become tired. Tel: అ                       ి
         - ా-       vt. to resound.                                            వడమ      .
     -       vi. to sound.                                    2.5.2. Rest
లం           n. tone, voice. Tel: కంఠమ ;                          ం-        vi. to rest. Tel:      ాం   .
              ాగమ        .                                    2.5.4. Weak
  ాజ- ాజ ే          advl. with much noise.                    త             vi. to become weak. Hin: दबल.
                                                                                                      ु



                                              Semantic Category Listing                                               199
2. Person                                                                                                    2.6.6. Treat disease

2.6. Healthy
                                                                      ె           n. deaf woman.
  ం ో - ీ vi. to get fat.                                         బ య                    adj. deaf (m.). Tel:          ె ట ాడ     .
   ే
సు -మ - vi. to be well, healthy.                                                  Hin: बहरा.
2.6.1. Sick
                                                                  బ               adj. deaf (f.). Tel:           ె ట ాల   .
ప         ం     n. cold (to have a cold).                                         Hin: बहरा.
2.6.1.1. Recover from sickness                                    2.6.4.6. Mute
మ -            vi. to be healed (wound).                          మ           ా   adjl. dumb, mute, person who
2.6.2. Disease                                                                    cannot speak. Tel: మ గ ాడ                   .
                                                                                  Hin: गूँगा.
2.6.2.2. Skin disease
క ల ం n. pus.                                                     2.6.4.7. Mentally disabled
   ా 1 n. ring-worm.                                                  ి ా         n. mad person (m.).
  ల-ప      n. rash, hives.                                                        Tel:     ి    ాడ   ;       ి డ   .

ప      n. sore, boil, wound. Tel: ప ండ                  .             ి           n. mad person (f.).
               n. boil, pustule.                                  2.6.5. Symptoms of disease

    ట           (       -క   )    n. 1 • chicken pox.               ా- -          vi. to cough. Tel: దగ . Hin: खाँसना.

               2•   insect bites.                                 త    -           vi. to sneeze. Hin: छ ंकना.
బ -            vi. to erupt, to irritate.                         2.6.5.1. Pain

2.6.3. Injured                                                    అ               int. expression of surprise, hurt
          -2   vt. 1 • to gore.                                                   or displeasure, ouch!
               2• to pierce (when having a                        తల- ం                  n. headache.
               tattoo).                                           దం                   n. 1 • pain, ache.
ఘ              n. scar.                                                           2•   person threatening to hit.
2.6.3.2. Poison
                                                                          -       vi. to hurt.
               n. poison. Tel:      షమ   . Hin:   वष.                     ం       n. pain. Tel:          ి   .
2.6.4. Disabled
                                                                  2.6.5.2. Fever
2.6.4.1. Crippled
                                                                                  n. fever. Tel: జ రమ . Hin: बुख़ार.
క ట             n. lame man, disabled, cripple.
                                                                  2.6.5.3. Swell
క ట            n. lame woman. Tel: క ంట.
                                                                              -   vi. to swell. Tel: ఉబ డమ .
లం ా           adj. lame. Tel: క ంట ాడ .                                          Hin: सूजना.
               Hin: लँगड़ा.
                                                                  దదూ             n. spot that appears after being
2.6.4.3. Blind
                                                                                  stung by an insect.
గ    adj. blind. Tel: గ . Hin: अंधा.
                                                                                  n. swollen area. Tel: ఉబ డమ .
బదూ -బదూ adjl. blurred.                                           2.6.6. Treat disease
2.6.4.5. Deaf
                                                                    ప             n. scab. Tel: ప ండ              ౖన ఎం న
    ె ా        n. deaf man.                                                            ల   .



200                                               Semantic Category Listing
2. Person                                                                                                2.7.1.2. Wedding


   ా        n. splint.                                              ల - - vt. to love. Tel: మ చూపడం.
దుర         - -    vt. to cure a disease.                           ల    n. bridegroom, lover (m.).
2.6.6.3. Doctor, nurse                                                            Hin: दल ्हा.
                                                                                        ू
వ         య        n. doctor. Hin: डॉक् टर.                                       n. wife, woman. Tel:        ర ; ఆడ      .
2.6.6.4. Medicine                                                                 Hin: पत ्नी.

            n. pill, tablet. Tel:            . Hin: गोली.                 మయ               n. a function for fixing the
మ           n. medicine, lotion, potion,                                          marriage during which
            drug. Tel: మందు.                                                      vermilion and an anklet will be
      -     vi. to apply, anoint, administer                                      given to the bride by the
            (medicine).                                                           bridegroom's party.
2.6.6.7. Traditional medicine                                       సు            ా    n. mediator of a marriage.
భక          n. medicine man who uses                                2.7.1.1. Arranging a marriage

            traditional herbal (ayurvedic)                          ఆ             n. a plate with a burning oil
            medicines. Tel: ప జ .                                                 lamp that contains copper
2.7. Life                                                                         coins, betel nuts, dried coconut
2.7.1. Marriage                                                                   kernel, etc offered at the time
అందూ           n. gift (of cattle such as cows,                                   of settling a marriage.
            goats or buffaloes) for marriage                        జ నూ ా            n. lodging of bridegroom's
            usually from the bride's parents                                      party. Tel:         గృహమ     .
            to the couple.                                            ా ం -బ ం                n. amount (clothes, etc )
ఖజ          n. a function when the relatives                                      given to the bride's father by
            of the bridegroom go to the                                           the bridegroom.
            bride's house for presenting her                          ా   1       n. dowry. Tel:      య ంక డ       .
            a sari before marriage.                                               Hin: दहे ज़.
      ా     n. bridegroom. Tel: వరడ ;                               సగ            n. a pre-wedding tradition,
               ం        డక       . Hin: दल ्हा.
                                         ू                                        ritual or procedure.
  ా         n. second marriage. Tel: ాట (2వ                         2.7.1.2. Wedding
               ం   ).                                               అ             ం    n. rice mixed with vermilion
బ             n. wife. Tel:          ర   . Hin: पत ्नी.                           thrown at a wedding, or on
బ             n. wives, ladies. Tel: అక ల .                                       cattle (e.g. during 'laxmi pooja')
మ ం           n. marriage ceremony.                                               in order to bless.
            Tel:   ం ల       .                                      ఆ         -        -   vi. to go and fetch the bride

మ ో         n. husband. Tel: భర. Hin: पित.                                        for the wedding ceremony (lit.
                                                                                  don't cry and go).
మయ             n. love. Hin: प ्यार.
                                                                    ఖ             n. 1 • horse. Tel: గ రమ . Hin: घोड़ा.
                                  మ. Hin: प ्यार.
                                                                              1
ల           n. love. Tel:



                                                    Semantic Category Listing                                          201
2. Person                                                                                           2.7.4.2. Child


            2•  horizontal horse-shaped                         డ       n. newborn boy.
            beam which sits atop a                                      Tel:     న         గ ాప. Hin: बालक.
            marriage pole.
            3 • minature earthenware horse
                                                                    ె   n. newborn girl. Tel:       న
            used for worship.                                           ఆడ ాప. Hin: लड़क.
                                                         2.7.3.1. Pregnancy
    ే ం     n. acts of fun.
     ే -    vi. to make jokes at a marriage.
                                                         హ               -     vi. to elope with a man to
                                                                        marry another man while
            n. bride. Tel: వధువ ;
                                                                        having a child.
                ం క త ర   . Hin: दलहन.
                                  ु
                                                         2.7.3.2. Give birth
      -     ా    n. bride and groom, the
                                                            ట           n. 1 • room, sometimes used to
            wedding couple.
                                                                        refer to a side room for women
  ా ా2      vt. to bless (as in marriage).                              in childbirth or menstruation.
  ా ా       n. the assembly in which the                                Tel: గ , ఖ    ప ేశం. Hin: कमरा.
            members of the bride's party                                2 • shed for goats.
            and the bridegroom's party sit               2.7.3.2.2. Help to give birth
            together during marriage.                           -               n. midwife, lady that
            Tel: య ంక ాల .                                              attends to deliveries of babies.
బ ల         n. platform for weddings.                                   Tel:    ి
                                                                                .

ల ం         n. betrothal ceremony (pl.)                  2.7.3.4. Multiple births

            involving a time of joking (or                     మ -                   n. twins (one boy, one
            spoof negotiating) with the                                 girl).
            ladies in the bride's party with             2.7.3.5. Birth ceremony
            those in the groom's party.                    ా            n. naming ceremony.
            Tel: లగ మ ; ం .                                             Tel: ప   రడ    .
ల           n. bride, lover (f.). Hin: दलहन.
                                        ु                2.7.4. Stage of life
2.7.1.3. Unmarried                                       2.7.4.1. Baby

కర         కవ     n. unmarried person                           డ       n. newborn boy.
            (bachelor, spinster). Hin: कन ्या.                          Tel:     న         గ ాప. Hin: बालक.
ట            n. unmarried young man.                                ె   n. newborn girl. Tel:       న
ట           n. unmarried young girl.                                    ఆడ ాప. Hin: लड़क.
                                                         2.7.4.1.1. Care for a baby
2.7.3. Birth
                                                                -       vt. to feed. Hin: खला.
జ           n. birth. Tel: ప ట క; ఉద వం.
            Hin: जन ्म.                                          -      vt. to take to lap, take on

 ా -ఆ- vi. to be born.                                                  shoulder.
                                                         2.7.4.2. Child
పట   n. birth. Tel: జ ంచుట.
            Hin: जन ्म.
                                                           క            n. children (pl.). Tel: క మ ర ల .



202                                      Semantic Category Listing
3. Language and thought                                                                               3.1.2.2. Dazed, confused


బ       2       n. little girl.                                         ా-           vi. to die. Tel:       వడం. Hin: मरना.
    ల -          య          n. young girls.                             ా            adj. dead. Tel: మ ణం             డ   .
2.7.4.2.1. Rear a child                                                              Hin: मृत.

ప               n. upbringing. Tel:    ంపకం.                        2.7.6.1. Kill
                Hin: पालन–पोषण.                                     ఆట- ా-             vt. to strangle something (the
2.7.4.3. Youth                                                                       way a constricting snake kills
                n. young man. Tel: య వక డ .                                          its prey).
    య           n. young woman. Tel: య వ .                          కత           - -      vt. to kill. Tel: చంప ట.
2.7.4.5. Older person                                                                Hin: मारना.

ప                n. old man. Hin: पुराना.                           జ        -       vt. to kill. Tel: చంప . Hin: मारना.
మత              n. old man. Tel: మ స           ాడ       .                        -     vt. to murder, finish off.
మత              n. old woman. Tel: మ సలమ .                                           Hin: ह   या.
                                                                    2.7.6.2. Corpse
                n. old man. Tel: మ స           ార   .
                                                                    క                n. dead body. Tel: శవమ .
            ా       n. old age. Hin: बुढ़ापा.
                                                                                     Hin: मुरदा     मुदा.
2.7.4.6. Grow, mature
                                                                        ాన           n. corpse, dead man. Hin: लाश.
డగ ఆ- vi. to grow up.
మ - vi. to grow, to ripen.                                              ా            n. corpse (f.).
                                                                    2.7.6.3. Bury
మ ా n. full grown (nm.).
                                                                             -       vt. to bury. Tel: బ ంద       ట ట.
2.7.5. Male, female
                                                                                     Hin: दफ़नाना.
                adj. male of animals. Hin: नर.
                                                                    2.7.6.4. Grave
టట              adjl. female of animal. Tel: ఆడ .
                                                                                     n. tomb, grave. Tel:         .
మ -         య              n. boys and girls, sons                  2.7.6.5. Funeral
                and daughters (pl.).
                                                                    సర               n. funeral pyre.
2.7.5.1. Man
                                                                    2.7.6.6. Mourn
బ       ల            n. eunuch. Hin: नपुंसक.
                                                                    స        - -      vt. 1 • to console.
2.7.6. Die
                                                                                     2•   to remove misunderstanding.
మ డూ -              vi. to drown, etc. Hin: डु बाना;
                डु बोना.

                                       3. Language and thought

3.1. Soul, spirit                                                   3.1.2. Mental state
3.1.1. Personality                                                  3.1.2.2. Dazed, confused

        ట          adj. talkative. Tel: క లమ                ర   .   ధ        -ఆ-       vi. to be shocked (by bad
                                                                                     news, etc).


                                                Semantic Category Listing                                                     203
3. Language and thought                                                                                         3.2.6.1. Forget

3.1.2.3. Lose consciousness                                             3.2.3. Know

చ ా - ా- vi. to swoon.                                                   ావ         n. knowledge. Tel:          ె యడం.
 ె - vt. 1 • to rouse from sleep.                                       పం -        vt. to know, guess. Hin: जानना.
              Tel: ల ప .                                                            n. knowledge. Tel: జ పకం;
              2•  to revive to life.                                                ప చయమ             . Hin:   ान.
              3 • to build.                                             3.2.3.1. Known, unknown
సం -          vt. to become numb, knock out,                            క -మ -        vi. to be known, understood.
              deadened.                                                             Tel:     ెల సు.
3.2. Mind
                                                                             ే -మ -        vi. to be known, recognized.
    ో ా       n. mind. Tel: మనుసు .                                                 Tel: గ   ర    ే ాను. Hin: जानना.
3.2.1. Think                                                            3.2.4. Understand
త -           vi. to think, occur to mind to                            స     -మ -         vi. to be understood.
              come to mind. Hin: सोचना.                                 3.2.4.1. Misunderstand
చు మ ం n. thought. Hin: िचंता.                                          స     - -    vt. 1 • to console.
 ాట- n. idea. Tel: ఉ ాయమ .                                                          2•   to remove misunderstanding.
   ా n. 1 • thinking. Tel: అల ంచుట.                                     3.2.4.3. Meaning

              Hin: िचंतन.                                               అ           n. meaning. Tel: అరమ .
                                                                                    Hin: मतलब.
              2•   advice. Tel: సల         . Hin: सलाह.
                                                                        3.2.5. Opinion
    ం - -          vi. to think. Tel: అల           ంచుట.                3.2.5.1. Believe
              Hin: सोचना.                                                ం-         vt. to trust.
      ీ
      - -       vi. to ponder, think over.                              భ స         adj. trustworthy. Tel: నమ కం.
      ా         n. contrivance, thought.                                            Hin: खरा.
              Tel: ఉ    ాయమ        .                                                  ీ-   vt. to believe.
3.2.1.1. Investigate                                                    3.2.5.3. Agree
ప         ి
          - -    vt. to question, ask.                                  కబ-మ -        vt. to agree. Tel: ఒప          వడం.
              Tel: ప    చయం ెయ ట.                                                   Hin: कबूलना.
3.2.1.4. Imagine                                                        3.2.6. Remember
కం        -   vi. to dream. Tel: కల.                                    మ     - vt. to recognize.
3.2.1.5. Intelligent
                                                                              -ఇ - vt. to remember, recognize.
అ ా           n. wisdom. Hin: बु           .
                                                                            త - - vi. to remember. Tel: జ పకమ
3.2.1.6. Stupid
                                                                                      ెయ ట. Hin: याद करना.
అడ ట                 adj. foolish. Hin: दबु
                                         ु          .
                                                                        3.2.6.1. Forget
3.2.2. Learn
                                                                        భ ల -మ -           vi. to forget. Hin: भूलना.
క -           vt. to learn. Tel:       ర       .
              Hin: सीखना,    िसखाना.


204                                                     Semantic Category Listing
3. Language and thought                                                                                      3.4.1.2. Happy

                                                                        3.3.4. Decide, plan
మర ం -                    vt. to forget. Tel: మర డం.
                     Hin: भूलना.                                        ఆ - vt. to choose.
3.2.7. Expect                                                           ఆ నట n. choose from these.
3.2.7.1. Hope                                                                       Hin: चुनाव.

ఆ ా- -               vi. to hope.                                       3.3.4.2. Goal

ఇ - -                 vt. to desire.                                    అం - vt. to reach. Tel: అందడమ .
3.2.7.2. Disappointed                                                       ే
                                                                         ం -మ - vi. to reach. Tel: ేరడమ               .
చు -చు -మ -                     n. the noise one makes                     - vt. to reach.
                     when disappointed by                               3.3.4.5. Choose
                     something, or upexpectedly                         ప ా - -       vt. to decide, settle.
                     missing something.                                 3.3.5. Willing
3.2.8. True                                                             3.3.5.2. Stubborn
కరల - -కర                     n. to be true or not, to                  హ           n. perseverance, obstinacy.
                     question the truth.                                3.4. Emotion
                     Tel: ాసవ    న.                                     వ -         vi. to be felt, to experience
ఖ ా                  adj. true. Tel:   జం. Hin: सच ्चा.                             (hunger, thirst, etc.), to want to.
                     adjl. right. Tel: క    . Hin: दा   हना.                        Hin: लगना.

3.3. Volition                                                           3.4.1. Positive emotions
3.3.2. Request                                                          3.4.1.1. Like, love
3.3.2.1. Beg                                                            ఆనం ే -ఆనం                 advl. with great
త            -       vt. to beg, ask for. Tel: అడ గ ట.                              pleasure. Tel: సం షం.
         ె       ాండ         n. beggar (m.).                            క    ీ      adj. liking, happy. Tel: అనందం.
                     Tel: అడ    క      ాడ   .                                       Hin:   च.
3.3.2.3. Give consent                                                   మం ే n. pleasure. Hin: वनोद.
    ీ-               vt. to give, allow (with Inf.).                    మం ే- ా- vi. it is pleasing.
                     Tel: ఇవ      .
                                                                        మ య n. love. Hin: प ्यार.
3.3.3. Influence
                                                                        ల     n. love. Tel: మ. Hin: प ्यार.
3.3.3.3. Advise
             ా       n. 1 • thinking. Tel: అల       ంచుట.               ల - - vt. to love. Tel: మ చూపడం.
                     Hin: िचंतन.                                        ల     n. bridegroom, lover (m.).
                                                                                    Hin: दल ्हा.
                                                                                          ू
                     2•   advice. Tel: సల       . Hin: सलाह.
                                                                        ల           n. bride, lover (f.). Hin: दलहन.
                                                                                                                ु
3.3.3.8. Threaten
                                                                        3.4.1.2. Happy
    ర            -    vc. to frighten, threaten.
                                                                        క    ా adj. happy. Hin: खुश.
                     Hin: डरना.
                                                                        క    ీ-క ీ ే advl. happily.
         - -         vt. to warn, or scare away.
                                                                        క    ీ-గమ ే advl. happily.


                                                        Semantic Category Listing                                         205
3. Language and thought                                                                                         3.5.1.4.2. Greet


గమ    n. happiness, fun. Hin: खुश.                                   వ     -     vt. to speak, talk. Tel: మ ట డ .
మం ే- ీ- vi. to take pleasure.                                                   Hin: बात   करना.
3.4.1.2.1. Laugh                                                           -     vt. to tell. Tel:       ెప ం    . Hin: बोलना.
కవ            -    vc. to cause to laugh.                            3.5.1.1. Voice
                  Tel: నవ     ట.                                     ఆ ా         n. sound. Tel: శబమ . Hin: आवाज़.
క - vt. to laugh. Tel: నవ . Hin: हँ सना.                             3.5.1.1.1. Shout

మ -మ -క - vi. to giggle.                                             కల - - vi. to shout. Hin: झल ्लाना.
3.4.1.3. Surprise                                                      -    vi. to scream, cry out. Hin: चीख़ना.
క దు                -ఆ-     vi. to be surprised.                     ల      n. noise, racket. Tel: అల .
                  Tel: భయపడ        ట.                                3.5.1.1.2. Speak quietly
3.4.2. Negative emotions                                             క    -క         -వ     -   vi. to whisper.
3.4.2.3. Dislike, abhor                                                                ु ु
                                                                                 Hin: फसफसाना.
                  n. disapprove.                                     3.5.1.1.5. Silent
  ా       -       vt. to dislike.                                    క    మ           మ -       vi. to be silent.
3.4.2.4. Shy, timid                                                  3.5.1.2. Make speech
లజ-మ               vi. to be shy, ashamed.                           3.5.1.2.1. Announce

                  Tel:   ిగ పడ ట.                                    ఇ           -   vt. to announce, make known.
3.4.2.5. Angry                                                       3.5.1.4. Speak with others

                  n. anger. Tel:    పమ      . Hin:   ोध.             3.5.1.4.1. Call

              - ా-       vi. to become angry.                              -     vt. to call, summon. Tel:             ిల ప   .
                                                                                 Hin: बुलाना.
                  Tel:   పప డమ          .
3.4.2.7. Fear                                                              -     vt. to show, point out.

      -           vi. to be afraid.                                              Tel: చూప       మ    . Hin:   दखाना.

                  n. fear. Tel: భయమ . Hin: डर.                              ీ
                                                                         క- -     vi. to shout, call out.
                                                                                 Hin: झल ्लाना.
        ీ
      - -         vi. to take fright.
                                                                     3.5.1.4.2. Greet
3.4.2.7.1. Worry
                                                                     క -   vt. to embrace, greet.
                  n. worry, sorrow.
3.5. Communication                                                   దం ో n. greeting. Hin: नमस ्कार.
3.5.1. Say                                                           దం ో - vt. to greet.
ఇ ె               ppt. (PPt of 'to say' used to mark                 మ జ - - vi. 1 • to salute. Tel: వందనల                    ;
                  topic or quotation) ‘if-say'.                                  నమ ా ాల .
                  Tel: అంట.                                                      2 • to put hands together to

ఇ -               vt. to say. Tel: అను . Hin: कहना.                              greet someone (not a
                                                                                 handshake!).
ఇ -               vt. to say. Hin: कहना.
                                                                     మ జ- -          vi. 1 • to salute. Tel: వందనల ;
                                                                                 నమ ా           ాల   .


206                                                  Semantic Category Listing
4. Social behavior                                                                                              4.1.4. Neighbor


          2•to put hands together to                              3.5.4.3. Riddle
          greet someone (not a                                    ప           -       vt. to solve a riddle.
          handshake!).                                                                Tel:    ెప డమ    .
3.5.1.5. Ask
                                                                      ం ో n. riddle. Tel: డ ప కథ.
3.5.1.5.1. Answer

జ ా n. answer. Tel: జ ాబ . Hin: उ र.                                  ం ో ప ం - vi. to guess a riddle.
                                                                  3.5.5. Reading and writing
జ ా - - vt. to answer. Hin: उ र दे ना.
      ీ
                                                                  3.5.5.1. Write
3.5.2. Report
                                                                   ంట n. pen. Tel: కలమ .
అల        clitic. reportative.
                                                                  ల - - vt. to write. Tel: ాయ మ                        .
బ         clitic. reportative.
                                                                                      Hin: िलखना.
3.5.2.1. News, message
                                                                    ా                 n. ink. Hin: स ्याह .
ఖ     ప        n. news. Tel:        ార; కబ ర      .
                                                                  3.5.5.2. Written material
          Hin: ख़बर.
                                                                  పస                  n. book. Tel: ప సకం. Hin: कताब.
ఖ         ీ
      ప - -         vt. to spread news. Tel:           ార
                                                                  3.5.5.3. Read
            ెప ట.
                                                                  ఇ                   n. counting. Tel: ల క . Hin: गणना.
3.5.3. Language
                                                                      ా - -            vt. to read. Tel: చదవడమ .
  యం       n. Gondi language. Tel:                ం
                                                                                      Hin: पढ़ना.
               ష.
                                                                  3.6. Teach
3.5.3.1. Word
                                                                  కర              -   vc. to teach. Hin: पढ़ाना.
          n. word, news, matter, language
                                                                  3.6.2. School
          (in pl.). Tel: మ టల          . Hin: भाषा.
3.5.3.3. Name of a thing
                                                                  ల క - ల n. piece of chalk.
          n. name. Tel:         ర   . Hin: नाम.
                                                                   ాడ n. school. Tel: బ ; ాఠ ాల.
                                                                                               ू
                                                                                      Hin: स ्कल.
3.5.4. Verbal tradition
3.5.4.1. Fable, myth
  సూ      n. story, tale. Tel: కథ. Hin: कहानी.


                                              4. Social behavior

4.1. Relationships                                                సఙ                  n. friend (f.). Tel:      నమ మ
అ ాట       n. man from there.                                                         క త ర      .
           (            )   n. relationship.                              ి           n. companion. Tel: సహయంగ.
          Hin: संबंध.                                                 ప           ,      ప    n. friend. Tel:        త డ   .
4.1.1. Friendship                                                 4.1.4. Neighbor
సఙ        n. friend (m.). Tel:           నమ మ                     కర                         n. neighbours. Tel: దగర ార .
            డక      .




                                                  Semantic Category Listing                                                207
4. Social behavior                                                                           4.1.9. Related by kinship


      - ార                    n. neighbour.                   ఆ             n. father's mother. Tel:              నమ   .
                Hin: पड़ोसी.                                   ఆ             n. father's sister, mother's
వ               n. neighbourhood, section of                                brother's wife. Tel: అతమ              .
                town, colony.                                   ా ా         n. father's younger brother,
4.1.4.1. Social class                                                       mother's younger sister's
                n. a Telugu caste name.                                     husband. Tel: ా ాయ ;
                Tel:    మట డ    .                                            న     న .
        (       )2     n. weaver caste.                         ా           n. father's younger brother's
చం                n. man of the Harijan caste.                              wife, mother's younger sister.
                                                                            Tel: న మ .
చం ే            n. woman of the Harijan caste.
బమ               n. Brahmin. Tel: బహ నుడ .                      ా           n. mother's mother.
                                                                            Tel: అమ     మ      .
బ               n. female Brahmin.
4.1.5. Unity                                                        య            n. son's wife, daughter-in-

    ం           advl. belonging to here.
                                                                            law.
4.1.6. Disunity                                                             n. younger brother, also used as

స ా             adj. torn.
                                                                            a term or endearment (e.g.
4.1.6.3. Alone
                                                                            father to son). Tel: తమ డ .
        న            advl. alone (m.). Tel: ఒక త .            చుడూ బ                  n. mother's sister.

                       े
                Hin: अकला.                                    చుడూ బ బ                     n. father's younger

                advl. alone (nm.). Tel: ఒక తను.                             brother.
                       े
                Hin: अकली.                                    తఙ ా              n. wife's elder sister.
4.1.8. Show affection                                         తమ             n. younger brother.
ఆ - -1 vt. to embrace.                                                      Tel: తమ        డ   .

క -   vt. to embrace, greet.                                  తమ            -      య           n. younger brother's
     -మ - vi. to embrace.                                                   wife. Tel: తమ              ర    .

బ - vt. to kiss, nuzzle. Tel: మ దు.                                     ో   n. father's father.
                Hin: चूमना.                                                 Tel:       (     యన తం         ..).

4.1.9. Related by kinship                                           -మ య                    n. elder brother in
అ               n. maternal grandfather.                                    law.
                Tel:     తయ .                                       ద       n. elder brother. Tel: అన .
అఙ              n. elder brother's wife. Tel: వ న.             ా    2       n. clan, surname. Tel: ఇంట ర .
అవ          1   n. mother. Tel: త ; అమ .                      ప                  n. brother's son.
అవ          -బ బ         n. parents, father and               ప             n. brother's daughter.
                mother (pl.).



208                                           Semantic Category Listing
4. Social behavior                                                                          4.1.9.2. Related by marriage

                                                                 4.1.9.1. Related by birth
    ి           n. fathers elder brother,
                mother's elder sister's husband.                 మ -ఇ              n. father and son (pl.).
                Tel: ద   న .                                     4.1.9.1.1. Grandfather, grandmother

                n. mother's elder sister, father's                       ో-బ బ         n. ancestors (pl.).

                elder brother's wife. Tel: దమ              .                 Tel: ప             కల   .

        ా       n. mother in law, wife's mother,                     త       n. ancestors. Tel: ప            కల     .

                husband's mother. Tel: అతమ             .         4.1.9.1.2. Father, mother

బందూ            n. brother (not family                           బం    n. mother. Hin: माँ.

                members).                                        బ బ n. father. Tel: తం . Hin: पता.
బ           -బ బ          n. mother and father,                  బ బ n. father. Tel: తం . Hin: पता.
                parents.                                         బ     n. mother. Hin: माँ.
    ట           n. older sister's husband.                          ా -అ ా     n. step-mother.
                Tel: బ   వ.                                      4.1.9.1.3. Brother, sister

మ                     n. father's sister's daughter.             త ా         n. elder sister. Tel: అక .
మమ               n. mother's brother, father's                   బ           n. elder sister. Tel: అక .
                sister's husband. Tel: మ మ.                        ల         n. younger sister. Tel:         ెల .
మ               మ                 n. mother's brother's                      Hin: बहन,          ब हन.
                daughter.                                            ల -ఇ       n. brother and sister.
యయ                    n. 1 • mother's younger sister,                వ    n. youngest brother, last son.
                father's younger brother's wife.                     వత n. youngest sister, last daughter.
                Tel: న మ .
                                                                 4.1.9.1.4. Son, daughter
                2•   maternal aunt. Tel: న మ           .         మ           n. son. Tel: క మ ర డ . Hin: पु .

స ా             n. wife's sister's husband.                       య              n. daughter. Tel: క త ర .
                Tel: సడక      డ       .                                      Hin: पु   ी.
                                                                 4.1.9.1.5. Grandson, granddaughter
స ే             n. daughter's husband.
                Tel: అల       డ   .                              త మ          n. grandson. Tel:          డక మ ర డ
స -మ
  ే                  n. sister's son. Tel:   ెల ; అక                         మన డ           .

                    డక    .                                      త        య            n. granddaughter. Tel:           డ
  ే
స -             య         n. sister's daughter.
                                                                             క త ర మన ాల                 .
                                                                 4.1.9.1.7. Cousin
            డ   n. wife's younger brother.
                                                                 మ        డూ     n. male cross-cousin.
                Tel: మర .
                                                                 4.1.9.2. Related by marriage
                     n. wife's younger sister.
                                                                 తఙ          n. spouse's elder sister; elder
                Tel: మరదల .
                                                                             brother's wife (used only with
    ా           n. younger brother's wife.



                                                 Semantic Category Listing                                              209
4. Social behavior                                                                             4.2.2.1. Ceremony


          reference to second and third                         వ             టం    n. place in the centre
          persons). Tel: వ న.                                           of a village where people meet
  ా ా      n. son's or daughter's mother-                               (especially for marriages).
          in-law. Tel: య ంక ఆ               .               4.2.1.2. Encounter

          n. spouse's younger sister.                       క -         vt. 1 • to meet. Hin: िमलना.
          Tel: మరల .                                                    2•   to join.
మ       మ        n. husband's brother's son.                బట-మ -           vi. to meet. Tel: కల సుట.
4.1.9.2.1. Husband, wife                                                Hin: िमलना.
                                                            4.2.1.4. Crowd, group
ఆ మ ో            n. husband and wife.
          Tel:      ర భర.                                   మందూ             n. group. Hin: दल.
4.1.9.2.2. In-law                                           లక          n. people (pl.). Tel: పజల .
మ       య         n. father-in-law.                         4.2.2. Social event

          Tel: మ    మయ       . Hin: ससुर.                       హ                n. a big meal together
4.1.9.3. Widow, widower                                                 before guests leave (last
 ాం ే     n. 1 • widow. Tel: వధవ ాల .                                   supper).
          Hin:   वधवा.                                      4.2.2.1. Ceremony

          2•term of abuse for women or                      ఊటడ         n. a pre-marriage ceremony
          animals.                                                      where turmeric is applied to the
4.1.9.7. Non-relative                                                   bride and groom.
  ర       n. guest (m.). Tel: చుటమ .                                    Tel: వధువర లక    ా పసుప
4.1.9.8. Family, clan                                                     ిం .
కటమ              n. fellow clan member.                     గ       ా   n. clown (in rituals, in Dandari
          Tel: బంధువ     ల    .                                         festival). Tel:    ా        .
  ా         n. fellow clan member (m.).                     జం          n. flag. Tel: జం   .
  ా       n. fellow clan member (f.).                       డం          n. Gond ritual song and dance.
          n. male member of household.                                  Tel: నృత    బృందమ       .

 త        n. female member of household.                        ెమ      n. kind of dance. Tel: నృత మ .

స ా       n. phratry (related to the                              ం     n. kind of agricultural ceremony
          number of gods that are                                       (pl.).
          worshipped).                                      పంగ         n. feast.
4.1.9.9. Race                                               బ           n. 1 • harvest festival (during
ఖం          n. dynasty, race.                                           which freshly harvested grain is
4.2. Social activity                                                    offered to the ancestors).
4.2.1. Come together (form a group)                                     2 • during the 'divadi' festival a
గ - జ-మ -           vi. to get crowded.                                 small pot of rice is prepared
                                                                        with a burning wick which is


210                                         Semantic Category Listing
4. Social behavior                                                                       4.2.3.5. Musical instrument


                  placed at the door, and later fed              జత          n. kind of stringed musical
                  to the animals.                                            instrument.
        ం -       vi. to dance. Tel: నృత ం.
                                                                 ట       ట        n. a musical instrument made
                  Hin: नाचना,     नचना.
                                                                             of bamboo which is hit with a
స                 n. festival. Tel: పండ గ.                                   stick. Tel: ధ ఇ ే బ ంబ
సబ                n. feast, banquet.                                           ా ద ం.
  ిమ              n. 'holi', the festival when                   డ           n. tambourine shaped drum.
                  colours are thrown. Tel: హ          .                      Tel: డప .
4.2.3. Music                                                     ఢ           n. a small double-sided drum.
  ాట1             n. song, tune. Tel: ాట. Hin: गाना.                         Tel: ఢమ     ర       .
4.2.3.2. Play music                                                  ో       n. large drum.
ఉ         -       vt. to blow (horn).                                ో       n. small drum.
    ట             n. the side of a drum which is                             n. 1 • wire.
                  beaten by hand (rather than                                2• web of a spider.
                  with a drumstick).                                         Tel: ాల గ డ .
జత                n. kind of stringed musical
                                                                             3•   instrument string.
                  instrument.
                                                                 త డూం n. drum. Tel: డంక.
    క         -    vc. to play (musical instrument
                  ).                                             త ా n. blowing horn. Tel: ఊ ె మ                          .

4.2.3.3. Sing                                                    ప   ా (ట    ా) n. finger board of
    ా -           vt. to sing. Tel: ాడ ట. Hin: गाना.                         musical instrument.
4.2.3.5. Musical instrument                                                  n. kind of woodwind

క ా               n. kind of stringed instrument.                            instrument. Tel: స               .

                  n. 3-stringed violin-like                      ఫ ా         n. small drum.

                  instrument played with bow.                    బం ా        n. kind of wind instrument that

    ల             n. 1 • stick. Tel: ప ల. Hin: छड़ .                          produces only one note for
                  2•   peg of stringed instrument.                           accompaniment. Tel: స                    .

                  3•   arrow. Tel: బ ణం. Hin: तीर.                   ా       n. string (of musical
                                                                             instrument).
ఖూజ               n. bow of stringed instrument.
                                                                     ట       n. small drum-like instrument.
గ ల                n. small drum. Tel:     ా    ద                            Tel: నృత        ా       ద వసువ   .
                  వసువ        ర   .
                                                                 స - ో        n. kind of drum used for
చ                 n. drumstick.                                              dances.
    ం             n. musical instrument.                         సుల          n. bamboo flute. Tel:       ణవ      .




                                                 Semantic Category Listing                                            211
4. Social behavior                                                                                   4.4.2.6.2. Make a mistake

4.2.4. Dance                                                           4.4. Behavior

      -3              vi. to bend while dancing.                       4.4.1. Do something good
                                                                       4.4.1.3. Do good to
                  చ n. dancer.
                                                                       మయ                n. kindness. Tel: మ యమ .
                  - vt. to cause to dance.
                                                                                     Hin: उपकार.
4.2.5. Drama
                                                                       4.4.1.6. Self-controlled
                      n. drama, play acting. Tel: ఆట.
                                                                       4.4.1.6.2. Social refinement
4.2.6. Entertainment, recreation
                                                                       మ -మ -               vi. to be respectful.
క -                   vi, vt. to play. Tel: ఆడ ట.
                                                                       4.4.2. Do something bad
                      Hin: खेलना.                                      4.4.2.2. Feel evil toward
4.2.6.1. Game                                                          4.4.2.2.1. Think poorly of
ప     2               n. point in a game.                                            n. disapprove.
4.2.6.2. Sports                                                        4.4.2.2.5. Discontent
క         ి           n. game, match. Tel: ఆట.                             ి ా       n. complaint. Hin: िशकायत.
 ల ల ట n. kind of game. Hin: बाज़ी.                                     4.4.2.4. Speak evil of

ట - ండూ n. kind of game. Hin: िगल ्ली
  ీ                                                                    4.4.2.4.4. Quarrel

                      डं डा.                                           గ         -   vi. to quarrel. Hin: झगड़ना.
                                                                       4.4.2.4.9. Mock
మయ                        -    vt. 1 • to spare, cause to
                      remain. Hin: बचा.                                 ే - - vt. to tease. Hin: छ लना.
                      2 • to cause to win.                             మ ర - vt. to tease, to pull faces.
                  -   vt. to win. Tel:        ం   . Hin: जीतना.        4.4.2.5. Dishonest

4.2.7. Play, fun                                                       4.4.2.5.1. Lie, speak untruth

ఖ             4       n. stilt.                                        లబ            n. a lie. Tel: అబదమ . Hin: झूठ,
                                                                                     झूठा.
గం                    n. small bow and arrow.
                      Tel:     ల   .                                   లబ            వ      -   vi. to tell a lie.
                                                                       4.4.2.5.2. Deceive
    ల                 n. ball. Tel: గ ండ . Hin: गद.
                                                                         ీ
                                                                       ప - -         vt. to deceive. Tel:            సం ేయ ట.
    ేండ               n. ball often made out of rags.
                                                                                     Hin: भरमाना.
                      Tel: బం . Hin: गद.
                                                                       లప ం              n. falsehood, dishonesty,
    క                 -బం          n. a children's game.
                                                                                     deception.
                      Tel:         బండ.
                                                                       4.4.2.6. Lack self-control
బమ                    n. toy, doll. Tel: బ మ .                         4.4.2.6.2. Make a mistake
4.2.8. Humor
                                                                       చు -          vi. 1 • to commit a mistake.
 ే - vi. to make jokes at a marriage.                                                2•   to be avoidable.
డ ా ం - - vt. to make fun of.                                          చు            n. mistake.




212                                                    Semantic Category Listing
4. Social behavior                                                                                      4.6.9. Region

4.5. Prosperity, trouble
                                                                                her chicks under her feathers).
4.5.2. Trouble
                                                                                Tel:                       ु
                                                                                        ంచుట. Hin: िछपना, छपना.
    -            -క      -    vi. to cause trouble.
                                                                         ీ
                                                                   జ ం - -            vi. to take spells of guard
త                n. difficulty. Tel: కషం.                                       duty over crops.
                 Hin: क      ठनता.                                 4.5.5. Chance
ప           -1   1•   vt. to harness.                              త            n. luck. Tel: అదృషం.
                 2•   vi. to be troubled, face
                                                                   న ీ          n. luck.
                 difficulty.
                                                                   4.6. Government
4.5.2.7. Accident
                                                                   4.6.1. Person in authority
ల - -
  ి              vt. 1 • to attach, hit. Hin: लगाना.
                                                                     ాట         n. headman of village. Tel: ామ
                 2•   to dent.
                                                                                  దమ         ి.
4.5.3. Respond to trouble
4.5.3.1. Courage
                                                                     ాట         n. headman's wife.
                                                                   4.6.1.1. Supreme authority
    ర            n. courage, daring, brave.
                 Tel:    ైర మ   . Hin:   ह मत.                      ాజ         n. king. Tel: ా . Hin: राजा.
                                                                   4.6.1.2. King's family
మసూ                  adjl. brave.
                                                                     ల          n. queen. Tel: ాణ. Hin: रानी.
 మ                    n. boldness, courage.
                                                                   4.6.4. Authority
                 Tel:    ైర మ   . Hin: साहस.
                                                                   4.6.4.3. Appoint, delegate
4.5.3.3. Avoid trouble
                                                                   మ ా - -            vt. to appoint.
చు -             vi. 1 • to commit a mistake.
                                                                   4.6.4.5. Lead
                 2•   to be avoidable.                             4.6.4.5.1. Discipline, train
4.5.4. Respond to someone in trouble
                                                                          ీ
                                                                          - -   vt. to train up (a child), raise
4.5.4.4. Save from trouble
                                                                                (horses, etc.).
దక               -    vc. to cause to remain, save.
                                                                   4.6.5. Command
 ి -             vi. to be saved, spared, be alive,                4.6.5.5. Restrain
                 survive. Hin: बचना.                                  ం - -      vt. 1 • to block off, or restrict.
 ిసూ - vc. to save. Hin: बचा.                                                   2•   to keep a person forcibly.
  ి ా n. salvation, saving. Hin: मु                        .       4.6.8. Submit to authority
                                                                   4.6.8.2. Honor
సుట-మ - vi. to escape.
4.5.4.5. Defend from danger                                        మ            n. honour, respect. Tel: మ ా ద.
                                                                                Hin: लाज.
    -            vt. to guard, keep watch, wait.
                 n. watchman. Tel: ావ             ాడ   .
                                                                   మ -మ ా ద- - vt. to honour.
                 Hin: चौक      दार.                                మ - ా త ం - vt. to honour.
                                                                   4.6.9. Region
        ే        n. watchman's wife.
            - -      vt. to hide from harm, protect
                                                                   ఆం           n. Andhra. Tel: ఆంధ.

                 (in the way a mother hen hides

                                                   Semantic Category Listing                                        213
4. Social behavior                                                                                               4.9.1. God

4.6.9.2. City                                                     4.8.3. Peace

నగ            n. city, town. Tel: పట         ం.                   4.8.3.1. Rebuke

              Hin: शहर.                                             ాం -          vt. to abuse, scold, revile.
4.6.9.4. Community                                                                Tel:    ట ట, దూ ించుట.
 య            adjl. Gond. Tel:      ం   .                         4.8.3.6. Repent

గ డ           n. small village, hamlet.                           చు చు -మ - vi. to repent, feel sorry.
              Tel:    న ఊర ; గ          ెమ   . Hin: गाँव.         జ -మ - (ఝ -మ -) vi. to feel
              n. village. Tel: ామమ . Hin: गाँव.                                   sorry, repent. Hin: पछताना.
4.7. Law                                                          4.8.4. War

4.7.5. Legal process                                              4.8.4.1. Defeat

4.7.5.5. Take oath                                                బ       -ఆర             -   vt. to defeat. Hin: हराना.
ఆ             n. oath.                                            4.8.4.3. Lose

4.7.7. Punish                                                     భ       ే
                                                                          -మ -           n. loss. Tel: నష        ండ    .

  ి        - -       vt. to kick, flog.                           4.8.4.7. Casualty

4.7.7.2. Fine                                                     4.8.4.7.1. Survive

      ం       n. compensation. Tel:          ర మన.                ద -             vi. to remain, survive, be

4.7.7.3. Imprison                                                                 spared. Hin: बच गया.
                                                                  4.8.4.9. Weapon, Shoot
      ం - -    vt. 1 • to block off, or restrict.
              2•   to keep a person forcibly.                       ా ా           n. end of a sword.
4.8. Strife                                                          ల            n. 1 • stick. Tel: ప ల. Hin: छड़ .
4.8.1. Fight                                                                      2•   peg of stringed instrument.
జగడ           n. fight, argument, quarrel.                                        3•   arrow. Tel: బ ణం. Hin: तीर.
              Tel:    డవ.
                                                                  ఖ       2       n. trigger of gun.
 ెర       -    vc. to fight, quarrel. Hin: लड़ना.
                                                                    ా n. spear. Tel: బల మ                   . Hin: भाला.
దం                 n. 1 • pain, ache.
                                                                  తల    n. sword. Hin: अिस.
              2•   person threatening to hit.
 ాం ే         n. 1 • widow. Tel: వధవ ాల .
                                                                  ప - - vi. to fire (gun).
              Hin:   वधवा.                                         ం ే n. gun. Tel: త ా .
              2•term of abuse for women or                        4.9. Religion
              animals.                                            4.9.1. God

వట            n. fight. Tel: జగడం.                                అవ          2   n. the mother god, smallpox
4.8.2. Defend from attack                                                         goddess. Tel:       చమ        ేవత.
4.8.2.4. Set free                                                 ఆ -              n. one of the Gond gods, the
సుట- -         vt. to release, leave, quit, give                                  that stays in the centre of a
              up. Tel: డ వ      .                                                 village. Tel: ామ ేవత; చమ                 .

                                                                      డ -                n. one of the Gond gods.



214                                               Semantic Category Listing
4. Social behavior                                                                    4.9.5.4. Perform religious ceremony


జౖత          n. minor Gond god.                                         కక          n. vermilion powder (used to
         బ        n. a snake God worshipped by                                      apply a mark on the forehead).
             Gonds; a temple of this God is                                         Tel: క ంక మ.

             in Keslapur which is situated at                           కక          గల         n. vermilion and pink
             about 30 kilometres from                                               powders used for worship.
             Utnoor. Tel: గ ేవ        ర.                                ఖ       1   n. 1 • horse. Tel: గ రమ . Hin: घोड़ा.
     ా              n. one of the Gond gods, the                                    2•  horizontal horse-shaped
             big god.                                                               beam which sits atop a
                                                                                    marriage pole.
             n. god. Tel:            ేవ డ   . Hin: ईश ्वर.
                                                                                    3 • minature earthenware horse
    మ            n. name of one of the Gond                                         used for worship.
             gods. Tel: మ                   ేవ డ   .
                                                                        గల          n. pink powder used for
మ మ-                      n. one of the Gond gods.                                  worship.
             Tel:         ేవ డ   .
                                                                            ం       n. sacred thread worn around
             n. a Gond god, deity. Tel:                     ేవ                      waist. Tel:     ల డ    .
                  ర   .
                                                                        జం -             n. flag god.
స                n. one of the gods. Tel:              ేవ                 ే         n. ritual song.
                  ర   .
                                                                        బ           n. red spot on forehead.
4.9.3. Supernatural power
                                                                                    Tel: బ ట .
4.9.3.1. Benevolent supernatural power
                                                                        4.9.5.3. Worship
4.9.3.1.2. Bless

    ట        -    vt. to apply (rice, or vermilion)
                                                                        క       -అ - vi. to prostrate oneself.
             in order to bless.                                         క       - - vi. to worship (by folding
4.9.3.2. Malevolent supernatural power                                              hands and touching forehead).
      ా      n. evil spirit. Tel: దయ ం.                                         - మ      n. corner set aside for

      ం      n. spirit of death.                                                    worship.

    ా ాట     n. an evil spirit which stays on
                                                                        ప జ         n. worship. Tel: ప జ.
                                                                                    Hin: आराधना.
             trees and captures animals (it is
             believed that the hair of an                               స           n. a festival which lasts for
             animal killed by a tiger                                               several days.
             becomes this spirit). Hin: भूत.                            4.9.5.4. Perform religious ceremony

4.9.5. Practice religion                                                ఆ డ ా            n. ritual bath.
అ            ం      n. rice mixed with vermilion                        ఆ  -                 n. religious observances
             thrown at a wedding, or on                                             (pl.).
             cattle (e.g. during 'laxmi pooja')
             in order to bless.



                                                        Semantic Category Listing                                    215
5. Home                                                                                     5.1. Rooms of a house


ఖ ీ       n. ritual dance while putting a                      ాగ        n. sacred brass ankle bell.
          god back in place after a                                      Tel: గజ.

          festival.                                          చవం         n. altar. Tel: బ      ీఠం.
మల ద      n. Tel:     ట మ క ల బలం.                           చహ           n. ceremonial fly-whisk with
 ం        n. agricultural festival which                                 long hair or strips of cloth ties
          takes place before sowing (pl.).                               to one end (used for giving
4.9.5.5. Make offering, sacrifice                                        blessing). Tel: సవ రమ .
          n. food offering. Tel:      ౖ దమ          .        ట           n. small earthen pot which is
  దూ      -   vt. to lay down (offering),                                used to make a lamp 'diva' for
          scatter.                                                       'pooja'.
సుజ ాం            n. sacrificial animals (pl.).              దు          n. necklace for religious
4.9.7. Religious organization                                            purposes (c.f. prayer beads).
4.9.7.1. Religious person                                           ట    n. mask.
కట            n. clan priest.                                సల          n. sacred spear head. Tel:         ేవ
కట ె      n. priest's wife.                                              ప మ.
గ         n. servant, ritual food server.                    4.9.8.2. Place of worship

  ే ా     n. village priest. Tel: ప జ .                      గ           n. temple. Tel: మం రం. Hin: मं दर.
4.9.7.3. Islam                                               థ           n. place at a river where there is
త             n. Muslims. Tel: మ      ిం ాడ     .                        always water (used for
4.9.8. Religious object, artifact                                        immersing idols).
 ాట       n. a decorated ritual bamboo                            -గ       n. holy place, place where god
          pole used during worship of the                                is kept. Tel: ేవ        సలమ    .
          great god.                                         మటం         n. temple. Tel: మం రం. Hin: मं दर.
    డ     n. religious mask. Tel: నృత           ేవత
              ర   .


                                                        5. Home

5.1. Rooms of a house                                                    2•   shed for goats.
ఆట ా      n. attic, store area above rafters                             n. room. Tel: గ . Hin: कमरा.
          of house, loft. Tel: అట క      .                               n. room. Tel: గ . Hin: कमरा.
    ట      n. 1 • room, sometimes used to                    ఖ           n. room. Tel: గ . Hin: कमरा.
          refer to a side room for women
                                                             గ           n. stair.
          in childbirth or menstruation.
                                                                         n. inner room. Tel: గ . Hin: कमरा.
          Tel: గ , ఖ    ప ేశం. Hin: कमरा.



216                                          Semantic Category Listing
5. Home                                                                                   5.1.4. Household tools

                                                           5.1.3. Furniture
మ           n. house (with multiple levels).
                                                           5.1.3.1. Table
            Tel: బం    ా. Hin: मकान.
                                                           టబ          n. table. Tel: బల. Hin: मेज़.
            n. house, home. Tel: ఇల .
                                                           5.1.3.2. Chair
            Hin: मकान.
                                                           ఊక          n. swing, cradle. Tel: ఉయ ల.
    ట       n. verandah, porch, threshold,
            covered entrance area of a                     కత           n. bench, seat. Tel:           ీట. Hin: चौक .
            house.                                         క           n. chair. Tel: క      . Hin: कस .
                                                           5.1.3.3. Bed
        ీ   n. verandah. Tel: వ ా ా.
            Hin: बरामदा.                                   కట          n. bed, cot. Tel: మంచమ .
                                                                       Hin: पलंग.
స ీ         n. verandah. Hin: बरामदा.
హ ా         n. room. Tel: గ . Hin: कमरा.
                                                              ా        n. mat.

5.1.1. Outside of a house                                   ా ా        n. leg of a bed.

అట               n. cooking house.                          ా                            ं
                                                                       n. blanket. Hin: कबल.
            Tel: వంట     ాల.                               బం          n. quilt.
ఆ దు          n. bathroom. Tel: ా నమ గ .                   5.1.4. Household tools

ఆ ా ా       n. fence or compound.                          క           n. broom. Tel:       పర         .

 ా ే        n. cylindrical framework of                    క           n. key. Tel:       లమ       ే       .

            bamboo or sticks.                              క      -డబ         n. lock (lit. key container).
    డ       n. cement wall. Hin: द वार.                                Tel:     లమ    .

జ ా         n. compound gate. Tel: గల తడక.                   సూ         ( ీ )      n. ladder, steps.

            n. backyard. Tel: ఇల
                                                                       Tel:      ె న. Hin: सीढ़ .
            చుట సలమ            .                           గ ా         n. bronze pitcher. Tel:             ం ె.
బ           adv-ppn. outside. Tel: బ    ట.                 గ ోల        n. kind of small metal (steel,
            Hin: के   बाहर.                                            bronze) pot or vessel. Hin: भाँड़ा.
ర           n. courtyard. Hin: आँगन.                         ా         n. metal pitcher.
5.1.2. Personal plot, property                                ట        n. pipe (for liquid), quiver,
మల             n. head of household, owner.                            cylinder. Hin: बाँसुर .
            Tel: యజమ               .                       చ           n. brass container for liquids.
    ల ం     n. compound wall or fence.                       క                                        ु
                                                                       n. small knife. Tel: క . Hin: छर .
            Tel: ద .                                       చుమ            n. head pad (for carrying
            n. yard of a house, or small plot                          pots). Tel: చుట.
            of land near to the house for                  ఝ           n. kind of bronze vessel.
            growing vegetables etc.                                    Tel: ప    జ మ ంత.
            Tel: రడ .
                                                           ట           n. churning stick.



                                           Semantic Category Listing                                              217
5. Home                                                                         5.2.1.2.3. Pound in mortar and pestle


డబ            n. container. Tel: డబ .                                    య           vt. to season (curry).
              n. a horizontal pole used to                                      Tel:        ంప    య    . Hin: छ   कना.
              hang clothes on while drying.                          -          vi. to cook. Tel: ఉడ క ట.
              Tel: దం ెమ .                                           య           -     vc. to cook. Tel: ఉ   ం     .
 ల            n. basket. Tel: గ            . Hin: टोकर .           5.2.1.1. Methods of cooking

  ా           n. earthen oil lamp. Tel:          పమ        .       ఊ -1         vi. to boil over while cooking.
తయ            n. bag. Tel: సం . Hin: झोला.                          ాట          n. boiled rice. Tel: అన మ ;
              n. 1 • wire.                                                      ఆ రమ          .

              2• web of a spider.                                    ిడూ -       vc. to dry, parch (grain).
              Tel: ాల గ డ .                                                     Hin: सूखना.

              3•   instrument string.                              బ - vt. to roast, fry. Hin: भूनना.
      డ       n. lampstand. Tel:           పమ      ాండ         .   వ - vi. to boil.
ప             n. bamboo strip. Tel:           దుర బద.              వహ - ీ vc. to boil.
ప             n. blade.                                            వ - - vt. to boil.
              n. step of a ladder. Tel:            ె న             స - vi. to curdle, go sour.
              మధ నవ న             ెక   .                                        Tel:     ా ి వడమ      .

              n. bucket. Tel: బ            . Hin: बालट .           సు -         vt. to bake.
                                                                   5.2.1.2. Steps in food preparation
బ             n. clay pot, earthen vessel,
              dish-shaped hollow. Tel: క ండ.                         ె     -    vt. to clean rice or lentils using
                                                                                an open-ended basket.
ర         ీ   n. large knife. Tel: క .
                                                                          ీ
                                                                          - -    vt. to mix. Tel: కల డమ .
స             n. umbrella. Tel:        డగ     . Hin: छ     ी.
                                                                                Hin: िमलाना.
5.1.5. Household decorations
                                                                   5.2.1.2.2. Remove shell, skin
బ ా           n. balloon, bulb.
                                                                         డూం -       vi. to be peeled. Hin: िछलना.
5.2. Food
                                                                             ీ
                                                                         డూ- -       vt. to peel or remove the shell
              n. a small grain.
                                                                                or cover of food items (boiled
5.2.1. Food preparation
                                                                                eggs, beans, peas, corn,
అ -           vt. to cook. Tel: వండ ట.
                                                                                bananas, peanuts, etc.).
అట                    vc. water for cooking.
                                                                                Hin: छ    लना.
              Hin: रसोइया.
                                                                   5.2.1.2.3. Pound in mortar and pestle
 ాసూ - vc. to make hot.                                                    -1   vt. 1 • to pound (in a mortar).
 ెబ  n. sweet made from water and                                               Tel:               ू
                                                                                           . Hin: कटना.
              cooked rice.                                                      2•to beat (stalks of millet
    ి -       vi. to be boiling hot.                                            wheat, etc. with a stick so that
                                                                                the seeds fall off).


218                                               Semantic Category Listing
5. Home                                                                                                         5.2.2.5. Hungry, thirsty


             3•   to grind into a paste.                                     5.2.1.5. Food storage

చ            n. mortar for grinding spices.                                  డల              n. grain store. Tel: గ          .

             Tel:     ల   .                                                   ీ ా            n. square-shaped cooking oil
    బ ా       n. stone pestle. Tel: రచ బండ;                                                  tin. Tel: డబ       .

             రబ       ా           .                                          మ ా             2   n. a large basket for storing
     ా n. wooden pestle. Tel: క                                  .                           paddy.
    ాట- - vt. to pound. Hin: कूटना.                                              ి           n. large basket for storing grain
5.2.1.2.4. Grind flour                                                                       made of bamboo and mud.
                                                                                             Tel: గ  .
జత           n. stone for grinding flour.
             Tel: ఇసు         ా               . Hin: सान.                    5.2.1.6. Serve food

    ిం       n. flour. Tel:                   ిం   . Hin: आटा.
                                                                                 ొ           n. cup or bowl made of leaves.

5.2.1.4. Cooking utensils                                                                -   vt. to dish up, spoon out.

కచూ           n. flat pan for bread making.                                  ప       1       n. ladle.
             Tel: స   ాతమ                 .                                                  n. bowl made of clay. Tel: మట
క            n. pot. Tel: క ండ. Hin: भाँड़ा.                                                  పల మ        .

         ా   n. earthen pot, clay vessel.                                    5.2.2. Eat

             Tel: క   ండల             .                                      జల -            vt. to chew. Hin: चबाना.

ఖుం          n. kind of small clay pot.                                      జ - -           vt. to eat, have a meal. Hin: खाना,
             Hin: भाँड़ा.                                                                         खलना.
గం           n. cooking vessel. Tel: గం .                                            -       vt. to eat. Tel:       నుట. Hin: खाना,
             Hin: बरतन.                                                                          खलना.
                                                                             5.2.2.1. Meal
 ా           n. strainer, sieve.
             n. sieve.
                                                                             జ               n. meal.
                                                                                             n. meal - breakfast, lunch or
    మ        n. pincers, tongs.
                                                                                             dinner.
    ోబ       n. 1 • a hollow space or cavity
                                                                                             n. eating.
             that birds, and insects can live
                                                                             5.2.2.4. Taste of food
             in.
             2 • fireplace, brazier.
                                                                              ెర     n. belch. Tel: ేను .

             Tel: చ మంట          ట.                                            ెర - - vi. to belch.
                                                                                 నూం - vi. to taste sweet.
         ా   n. earthen frying pan. Tel:                             నం.
                                                                             స - vi. to be sour.
             n. iron frying pan. Tel:                       నమ        .
                                                                             స ా adj. sour (bad taste).
ప 1          n. ladle.
                                                                             5.2.2.5. Hungry, thirsty
సుక               n. wooden ladle, spoon.
                                                                             క వ ా hunger strikes.
             Tel: అన          ంక                   కట.
                                                                             వ - vi. to be thirsty. Tel:                   హం.

                                                             Semantic Category Listing                                                219
5. Home                                                                                           5.2.3.1.1. Food from seeds

5.2.2.7. Drink
                                                                      ా              బ    n. cabbage (leafy). Tel: ా
ఉ -        vi, vt. to drink, smoke                                                        బ.
           (cigarette). Tel:         గ       . Hin: पीना,
                                                                    పఙ   బ n. cauliflower. Tel: ప ల బ.
               पलना.
                                                                    చ ర n. kind of short green bean.
ఊ - vt. to suck. Hin: चूसना.
                                                                    డ   ా n. 1 • partially ripe fruit.
చు - vt. to suck, smack ones' lips.                                                  Tel: ఇప పవ .
           Hin: चूसना.
                                                                                     2 • mahua flowers that have just
త      -   vt. to suck. Hin: चूसना.                                                  fallen down from the 'hiruk'
5.2.2.8. Eating utensil                                                              tree.
క          n. leaf plate. Tel:       స (ఆక ల            ).              ే ా          n. bitter gourd (looks somewhat

ఖజ         n. bowl. Tel:         .                                                   like a cucumber). Tel: ోస ాయ.
చమ         n. spoon. Tel:      ెమ        .
                                                                            ర             n. chilli (pounded into
                                                                                     flakes). Tel: డ ారమ           .
           n. pail, jug, tumbler. Tel: మ ంత.
                                                                                ం        n. fenugreek seeds.
 ె ే       n. plate.
                                                                      ాప             n. brinjal, egg plant.
ధ య            n. plate for eating from.
                                                                                     Tel: వం     ాయ.
           Tel: పల మ .
                                                                        ఙ            n. pod (of bean, etc.).
ఫ          n. small spoon.
                                                                    5.2.3.1.1. Food from seeds
5.2.3. Types of food
                                                                            దం       n. the seeds of the 'mahka' fruit
క          n. curry made with ground
                                                                                     which can be eaten.
           channa.
                                                                    ఖబ               n. inner white part of coconut.
ఖుడూం n. kind of dumpling.
                                                                                     Tel: క    డ క. Hin: ना रयल.
గ    n. cooked (boiled) seeds or
                                                                      ా ా            n. a kind of cake prepared out
           grain. Hin: बीज.
                                                                                     of black gram. Tel: ా ల           .
మ          n. fried gram. Tel: ప ట ల .
                                                                                 ా   n. seed of tamarind.
హ          ం      n. corn or grains or peas of
                                                                        ె            n. coarse flour of millet.
           tender and immature ears or
           pods of great millet which have                                           n. pulses. Tel: పప .

           been parched. Tel: అట క ల .                                      ా        n. mustard seed. Hin: राई.
5.2.3.1. Food from plants                                           త            ం       n. kind of lentil, pulse.
 ా ల       n. the gourd Balsam pear.                                                 Tel: కందుల .

           Tel:    ాకర ాయ.                                                           n. coconut. Tel:     బ        ాయ.
క      ీ n. seasoned vegetables. Tel: క ర.                                           Hin: ना    रयल.
      - ఙ ం n. bean pods. Tel: క డ                                  నూం              n. sesame. Tel: నువ ల .
               ాయల     .                                             ీ               n. oil cake.
 ా ా       n. mahua fruit.


220                                                 Semantic Category Listing
5. Home                                                                                   5.2.3.3.5. Cooking oil

                                                           5.2.3.1.4. Food from leaves
ప డూ           n. urad dhal (kind of lentil).
          Tel:     నుమ ల       .                                        n. jaggery, coarse brown sugar.
                                                                        Tel: బలం. Hin: गूड.
పర         ా     n. kind of sweetmeat.
                                                           5.2.3.1.5. Food from roots
          Tel: బ      ;    ల   .
                                                           కమ           n. turmeric. Tel: పసుప .
          n. moong dhal (kind of lentil),
          green gram pulse (pl.).                          గ            n. kind of edible root.

          Tel: సల .                                          ా          n. yam.

బ         ఙ      n. groundnut.                             మట           n. kind of edible root from the

బ         n. bread prepared with ghee.                                  forest. Tel: గడ (దుంప).
                                                           5.2.3.2. Food from animals
      ర   n. mustard seed. Tel: ఆవల .
          Hin: राई.
                                                             ాడ -             n. honey. Hin: शहद.

     ంజ   n. kernel of chironji fruit.                        ం         n. egg (sg.). Tel: గ డ . Hin: अंडा.

     నూ     n. sweet preparation made by                                n. egg (pl.). Tel: గ డ . Hin: अंडे.
                                                           5.2.3.2.1. Meat
          pounding 'jaggery' and sesame
          seeds together. Tel: నువ ల    .                  ఖ ండూం         n. piece of flesh, chunk of

ల ం       n. parched grain.
                                                                        meat. Tel: మ ంసప మ క             .

స          n. the chickpea, Bengal gram,
                                                           స            n. meat. Tel: మ ంసమ .
                                                           5.2.3.2.2. Milk products
          'channa'. Tel: నగల        .
                                                           ద            n. curds. Tel:    రగ   .
  ామ      n. sanva corn.
                                                            ా           n. milk. Tel: ాల . Hin: दध.
                                                                                                 ू
  వం      n. noodle-like food preparation
          made from wheat flour.                            ా -             n. ghee. Tel:           .

5.2.3.1.2. Food from fruit                                   ం          n. butter. Tel:     గడ. Hin: मक् खन.
 ఙ        n. wild plum. Tel: గ పండ .                       5.2.3.3. Cooking ingredients
                                                           5.2.3.3.1. Sugar
సం        n. orange. Tel:          ంజ.
                                                                        n. jaggery, coarse brown sugar.
5.2.3.1.3. Food from vegetables
                                                                        Tel: బలం. Hin: गूड.
          n. pumpkin. Tel: గ మ             ాయ.
                                                             ాక         n. sugar. Tel: పంచ         ర(చ       ర).
టం        n. tondla vegetable.
                                                           5.2.3.3.3. Spice
          Tel:     ొండ ాయ.
                                                           కమ           n. turmeric. Tel: పసుప .
టట        n. turai vegetable, sponge
          gourd. Tel: ర ాయ.                                లమ           n. cloves. Tel: మ క ప డక.
                                                           5.2.3.3.4. Leaven
  ాపం -        ర ం        n. vegetables (lit.
          eggplants-chillies).
                                                               ీట       n. yeast.
                                                           5.2.3.3.5. Cooking oil
          Tel: క ర ాయల .
                                                                    ం             n. oil prepared out of fat.




                                           Semantic Category Listing                                               221
5. Home                                                                                       5.3.2. Women's clothing

5.2.3.4. Prepared food
                                                                      ెప        n. sandal. Hin: चप ्पल.
అ        నజవ        n. porridge which is made
                                                                    త ా n. towel. Tel: త ాల.
          on the first day after marriage
                                                                    ద ీ                           ీ
                                                                         n. handkerchief. Tel: ద ; ే గ డ.
          and given to the 'avval'
          goddess.
                                                                    న -పట n. waist belt.
          n. kind of small round bread.
                                                                      ర n. leaf hat.
          Tel:     న           ట. Hin: रोट .                        ల ం ా n. dress.
చూ        n. chickpea curry. Tel:              ి
                                               ట.                    ర ం n. sandal. Tel: ెప ల . Hin: चप ्पल.
జవ        n. kind of porridge. Tel: అంబ .                            ల   n. hand cloth, larger than a

పర           ా     n. kind of sweetmeat.
                                                                                handkerchief. Tel: త           ా ల   .
                                                                    5.3.1. Men's clothing
          Tel: బ       ;        ల     .
                                                                    ఆం          n. shirt. Tel: అం ;    క   .
    ా     n. bread. Tel:            ట. Hin: रोट .
5.2.3.6. Beverages                                                      ా       n. short pants, shorts.

    ెహ    n. tea. Tel:          ే ర   ;   య. Hin: चाय,                ో ె       n. 'dhoti' (cloth worn by males,
          चाय–वाय.                                                              wrapped around waist).
5.2.3.7. Alcoholic beverages                                                    Tel: ోవ .

క         n. liquor, wine. Tel: ా ా                  .              పట          n. turban with a 'train' of cloth

       -క    n. palm liquor.                                                    at the back, worn only be men.
                                                                                Tel: ర మ ల .
    ీం -క        n. kind of liquor.
                                                                    పట          n. belt. Tel: దట. Hin: पेट .
      ర -క        n. kind of liquor.
5.2.4. Tobacco
                                                                    పదూ         n. end portion of a dhoti.

చుట n. pipe. Hin: बाँसुर .                                           ా ట        n. turban with a 'train' of cloth
                                                                                at the back, worn only be men.
చుట -ఆ n. leaf for smoking used to
                                                                                Tel: ర మ ల .
          wrap tobacco in.
                                                                    రమ           n. turban. Tel: ర మ ల .
తమ        -ఆ        n. tobacco leaf.
                                                                                బ        n. undershirt, vest.
న 1       n. snuff.
                                                                    5.3.2. Women's clothing
          n. cigar, 'bidi', local cigarette.
                                                                        ా       n. woman's underskirt.
          Tel:         ల   .
5.2.5. Narcotic
                                                                                n. blouse.

 ాంజ      n. a drug.                                                     ల1     n. the free end of a woman's
                                                                                sari which is worn over the
   -ఆ        n. betel, 'paan' leaf.
                                                                                shoulder and wrapped around
హప        n. opium.
                                                                                the back.
5.3. Clothing
                                                                                n. sari tied in such a way
క ి       n. cloth (as in clothes to wear).
                                                                                (between legs) that enables
          Tel: బట;         ర. Hin: कपड़ा.

222                                                 Semantic Category Listing
5. Home                                                                                                 5.4.1. Jewelry


              ladies to work more                                క           n. ear-ring.
              comfortably. Tel: ర.                               ఖ ే         n. ornament for arm or ankle.
5.3.3. Traditional clothing
                                                                 గంట         n. ear-ring.
ట ి           n. hat. Tel: ట     ి. Hin: टोपी.
                                                                  ా          n. bangle. Tel: ా .
5.3.4. Clothes for special occasions
                                                                 ఘ           n. a watch, timepiece.
క   n. ornamental belt.
                                                                             Tel: గ    య రమ       . Hin: घड़ .
మ -పట n. peacock feather belt.
                                                                             n. bead necklace (long).
5.3.6. Parts of clothing
                                                                   ె ా       n. earring worn on the top of
 ా            n. hem of cloth.
                                                                             the ear (in contrast to those that
   ా          n. pocket. Tel: జబ . Hin: जेब.
                                                                             hang below).
  ట           n. pouch (usually for collecting
                                                                 ట ామ ద             n. signet ring.
              cotton) formed by tucking cloth
                                                                             n. ear-ring with bells.
              it in at the waist and folding the
              other half upwards.
                                                                 దం -ఖ ే n. upper arm bracelet.
5.3.7. Wear clothing                                             దు   n. necklace for religious

క డూ -             vc. to take off (draped                                   purposes (c.f. prayer beads).
              clothing).                                         న           n. nose stud.

     -        vt. to wear (not said of draped                     ాంజ         n. anklet (chain). Tel: అం ె.
              things). Tel:      డక ం        .                   ప           n. pendant of necklace.
ఖ - -
  ీ            vt. 1 • to hang clothing, rope, or                            Tel: మంగల సూతం.

              bag on something.                                     వ        n. bead.
              2 • to tuck in clothing (like the                              n. necklace of married woman.
              end portion of a 'sari' or 'dhoti').                           Tel: నలప      సల మంగల సూతం.
     ం -      vt. to put on, wear, (draped                                   Hin: मंगलसू     ा.
              clothes such as dhoti).                            బ జబ          n. upper arm bangle.
              Tel: కట  వడమ .
                                                                 మ           n. bead of a necklace.
5.4. Adornment
                                                                             Tel: మణప       స.
 ా -2         vt. to string (as beads, flowers).
                                                                 మయ          n. bangle, anklet (worn by
         -2   vt. 1 • to gore.
                                                                             married ladies). Tel: క యం.
              2• to pierce (when having a
              tattoo).                                           మ ా n. nose ring. Tel: మ క ప డక.
ట ా           n. forehead mark. Tel: ట ా (బ ట ).                 మ ద n. ring. Tel: ఉంగరమ . Hin: अँगूठ .
 ిం ా         n. tattoo. Tel:    ిం ారం; పచ బ ట        .         స   n. silver neck ornament.

5.4.1. Jewelry                                                               Tel:     డకంట.
కం            n. silver neck ornament.                             ినూ ం      n. bracelet.




                                                 Semantic Category Listing                                        223
5. Home                                                                                        5.5.5. What fires produce

5.4.2. Cosmetics
                                                                     జక          n. lighter (usually using flint
 ా                n. eye colour. Tel: ాట క.                                      and steel together).
 ా                    ొ -   vi. to put on eye colour.                    ల n. steel for firemaking.
          ం       n. henna.                                              ల త ట n. steel for firemaking.
5.4.3. Caring for hair
                                                                         నూ n. spark.
ఉ -1              vt. to comb (hair).                                5.5.3. Extinguish a fire
కం ా              n. comb. Tel: దు           న.                          ి -     vi. to have gone out (a fire is
                  n. bunch of hair. Tel: జడ.                                     extinguished, or seeds
ప య                   n. comb (large, double-sided,                              sprouted). Tel: ఆ      ం       .

                  used by ladies). Tel: దు          న.                   ి -     vt. to extinguish, (to cover?).
      ి       -   vi. to grow grey (haired). Tel:          ెల        5.5.4. What fires do

                      ంట కల     .                                    కర -        vi. to be burnt. Tel: మ            .

          ఙ       n. hair parting.                                               Hin: जलाना.

5.4.3.2. Plaiting hair                                               డ ం - vi. to burn. Hin: जल गया.
  ె           ం       n. plait of hair. Tel: జడ.                     డ ండూ - vc. to burn. Hin: जलाना.
5.4.3.5. Cutting hair                                                దుబ -దుబ -ఆ- vi. to be completely
క ె ా             n. scissors. Tel: క ెర. Hin: कची.                              burnt up, reduced to ashes.
  ం               n. barber. Tel: మంగ .                               ర - vi. to burn, light. Hin: जलना.
మం ా                  n. barber. Tel: మంగల డ .                        ర - vc. to burn, light. Hin: जलाना.
మయ                n. barber's razor, blade.                          మడూ- vi. to be charred (for example
                  Tel: మంగల         నక   .                                       food at the bottom of a cooking
5.4.3.6. Shave                                                                   vessel). Tel: మ ం .
 -2               vt. to shave. Hin: मूँड़ना.                               - vt. to brand.
మయ                n. barber's razor, blade.                               -మ - vi. to warm oneself.
                  Tel: మంగల         నక   .                           5.5.5. What fires produce
5.5. Fire                                                            జ           n. flame, spark, hot coals.
                  n. fire. Tel: అ . Hin: आग.                                     n. ash. Tel: బ       ద.
త                 n. fire. Tel: అ ;      ప    . Hin: आग.
                                                                          -1 vi. to smoke (fire).
పట ా              n. firework. Tel: ఔట .                                 య n. smoke, fume. Tel:            గ.
  -               vi. to fan into flame, light,                                  Hin: धुआँ;   धूआँ.
                  blaze, burn. Tel: మండ ట.                             సూ          n. charred wood, a partly
          త       -   vc. to light, burn.                                        burned stick from the fireplace,
5.5.1. Light a fire                                                              or a stick still burning.
          -డ           n. matchbox. Tel: అ          ట.                           Hin: मशाल.




224                                                  Semantic Category Listing
5. Home                                                                                                     5.9. Live, stay

5.5.6. Fuel                                                     5.6.2. Bathe

కట                n. stick (for firewood etc.).                            -   vt. to bathe. Tel: ా నమ
                  Tel: కట.                                                         ే    ంచుట. Hin: नहाना; नहलाना;
 య                n. thick or long piece of                                    नहलवाना.
                  firewood. Tel: కట.                                      -త ం -         vi, vt. to bathe, wash.
                  n. charcoal. Tel: బ గ .                                      Hin: नहाना.
                                                                5.6.4. Wash clothes
              ా    n. cow dung cake (used as a
                  fuel for burning). Tel: ిడక.                      ీ -        vt. to wring (clothes).

             కట      n. firewood. Tel: వంట ెరక .                వ              n. washerwoman.
5.5.7. Fireplace                                                సు -           vt. to launder. Tel: ఉత క .
     ే            n. fireplace. Tel:        .                   5.6.5. Sweep, rake

5.6. Cleaning                                                       ీ     -    vt. to sweep. Hin: झाड़ना.
ఉట- -             vt. to clean.                                 5.6.6. Wipe, erase

త -               vt. to scrape.                                ఉసు            -   vt. to wipe away, dust off.
                                                                               Hin: प    छना.
  -               vt. to wash (not used for
                                                                5.7. Sleep
                  washing clothes). Tel: కడ గ ట.
                                                                క          -   vi. to doze. Tel:                ँ
                                                                                                       ద. Hin: ऊघना.
ర - -             vt. to scrape.
5.6.1. Clean, dirty                                                            n. sleep. Hin: नींद.

ఊ -2              vt. to smear floor with cow                   నర - vi. to sleep. Tel: ద                     . Hin: सोना.

                  dung solution.                                  ం - vi. to sleep. Tel: పండ                  . Hin: सोना.

         - -       vt. to soil clothes (by sitting in           5.7.1. Go to sleep

                  mud etc ).                                            ండూ -          vc. to put to sleep.
                                                                               Tel: పండబట       ట.
         -మ - vi. to become soiled.
                                                                5.7.3. Wake up
చ         - - vt. to shine, polish.
                  Hin: चमकना.
                                                                    ే          adjl. awake. Tel:        ల       .

చ            -మ -      vi. to shine, polish.
                                                                    ే          n. wakefulness. Tel:           ళ క వ.
                  Hin: चमकना.                                       ె -        vt. 1 • to rouse from sleep.
                                                                               Tel: ల ప .
స        2        n. cow dung mixed with water
                  (used to keep courtyards                                     2•  to revive to life.
                                                                               3 • to build.
                  looking clean).
  ా - - vc. to clean. Tel: శభపర చు.                                 ాల - -             vt. to waken.
                                                                5.9. Live, stay
  ా - ా ా - - vt. to clean up. Tel: ప
                                                                            - - vi. to live. Hin: जीना; जलाना.
                     భపర చుట.
                                                                        ం -మ - vi. to live. Hin: जीना.
                                                                          ే



                                                Semantic Category Listing                                              225
6. Work and occupation                                                                                      6.2. Agriculture


ర -మ -             vi. to live, stay. Hin: जीना;                                   जलाना.

                                              6. Work and occupation

6.1. Work                                                              6.1.2.3.8. Complete, finish
 ాం   n. work. Tel: ప . Hin: काम.                                         ల -ఆ-      vi. to be finished (work).
 ాం-దం n. work. Hin: काम.                                                          Hin: ख़त ्म   होना.
దం    n. work. Hin: काम.                                               మ -         vi. to be finished. Hin: ख़त ्म होना.
6.1.1. Worker                                                          6.1.2.4. Work poorly
                                                                       6.1.2.4.3. Lazy
భ                     n. worker (m.).
          Tel: క            ాడ   .                                     మం          adj. lazy. Tel:      ం తనం.
భ             ే    n. worker (f.).                                     లం           adj. lazy. Tel:     ం      ౖక   .

6.1.1.2. Expert                                                                    Hin: आलसी.
                                                                       6.1.2.5. Plan
మసర               n. teacher. Tel: ఆ        ర డ    .
                                                                       6.1.2.5.1. Arrange an event
          Hin: अध ्यापक.
6.1.2. Method
                                                                       మ ా -ఆ-            vi. to be arranged.
                                                                                   Hin: सजना.
          n. way, manner. Tel:                   . Hin: राह.
                                                                       6.1.2.6. Prepare
6.1.2.1. Try
                                                                       తయ - - vt. to make ready.
      ి - -        vt. to attempt. Tel: పయత మ
                  ేయ ట.                                                తయ -ఆ- vi. to be ready.
6.1.2.2. Use                                                            ె     vi. to get ready. Hin: दबल.
                                                                                                      ु
ఉ         n. use. Tel: ఉప                  గం. Hin: योग.                  -మ - vi. to be ready. Tel: తయ న                 .

 ామ                              -   vt. to make use                      - - vt. to make ready.
          of.                                                          రచూ - - vt. to prepare. Hin: सँवारना.
 ా ద                   -   vt. to make use of.                         స - - vt. to prepare, get ready.
ల - -             vt. to make use of, put on.                                      Hin: सँवारना.

          Tel:        ట     వడమ        .                               స -మ -        vi. to be ready.
6.1.2.2.1. Available                                                   6.1.3. Difficult, impossible
  ా -మ -            vi. to be got, be obtained.                        కట          adj. difficult. Tel: కషం.
6.1.2.3. Work well                                                                 Hin: मुश ् कल.
6.1.2.3.1. Work hard                                                   6.2. Agriculture
దు -ల - -              vi. to work hard.                               ఖ (-బ )            n. farming. Tel: వ వ ాయం.
6.1.2.3.5. Power, force                                                            Hin: खेती.
జ         advl. with force, loudly,                                    గబ          n. grove, orchard, collection of
          strongly, quickly. Tel: జ ర ా.                                           cultivated trees.


226                                                    Semantic Category Listing
6. Work and occupation                                                                                     6.2.5. Harvest


    ెం - -        vi. to farm.                                         ా -      vt. to throw, sow, scatter.
6.2.1. Growing crops                                                            Tel:    సుర ట; య మ            .
ఘ        ీ
         - -       vt. to plant. Hin: रोपना.                                    Hin: झ   कना.
6.2.1.1. Growing grain                                                 జ       ా -     vt. to sow seed.
వం               n. paddy (sg.). Tel: వ .                                  -    vt. to transplant.
వం ం              n. paddy (pl.) (used mostly in                       ా        n. row, in a line. Tel: వర సగ.
                 the plural form). Tel: వ      .                                Hin: पंगत.
6.2.1.3. Growing flowers                                           6.2.4. Tend a field
బ - ా- vi. to flower. Hin: फूलना.                                               n. watchman. Tel: ావ              ాడ   .
 ా    n. garden. Tel: ట. Hin: उ ान.                                             Hin: चौक    दार.
6.2.2. Land preparation                                              ే          n. watchman's wife.
     డ            ల - -        vi. to clear jungle or a            గప              n. slingshot. Tel: ఒ           ల.
                 field using fire.                                 జ            n. watching or guarding of
క        - -      vt. to weed.                                                  crops. Tel: ా      ావ     ;జ      గరణ.
     ా           n. section of a field.                            టప           n. 1 • stick used for making
6.2.2.2. Plow a field                                                           noise to frighten away animals
ఉ -2             vt. to plough. Hin: जोतना.                                     from crops. Tel: ధ ం ే కటగంట.
 ా -1            vt. to dig, bore. Tel: తవ డం.                                  2 • cow bell made of wood.

                 Hin: खोदना.                                       బజ           n. scarecrow. Tel: బదుర .
వక               n. harrow.                                         ా - -       vt. to do the gardening, to watch
                 n. long section of a field, aisle,                             over, take care of (young plants
                 (when planting cotton, the field                               etc.). Tel: ంచడమ .
                 is divided into sections by                                    n. noise-making stick on snare.
                 planting single rows of other                     6.2.4.1. Cut grass
                 crops such as lentils).                           క       - - vt. to weed.
6.2.2.3. Fertilize a field
                                                                           - vt. to cut (with sawing action),
ఖ   ా - vi. to spread manure.                                                   reap, pluck. Tel: య డం.
మర n. insecticide, pesticide.                                          ట        n. sickle. Tel:    డవ     . Hin: हँ िसया.
స  ి n. cow dung. Tel: డ.                                          6.2.5. Harvest
6.2.3. Plant a field                                                -           vt. pick vegetables leaves.
ఉ -              vt. to plant, place, put, set up.                 కట           n. stubble (dried stem of maize,
                 Hin: रोपना.                                                    millet, etc.), tree stump.
ఉ            ా     n. transplanting.                                            Tel: య .

         -       vt. to sow, (with drill, not by                       ా        n. row of bulls for threshing
                 scattering). Hin: बीजना.                                       paddy.


                                                   Semantic Category Listing                                               227
6. Work and occupation                                                                         6.2.8. Agricultural tools

6.2.5.2. Uproot plants                                        6.2.8. Agricultural tools

క       - ె -       vt. to uproot something.                  ఆర              n. iron spike at the end of a
6.2.5.4. Gather wild plants                                                   driving stick.
    ం        n. bundle of grass (tied                         ఆర -బ ే              n. stick with an iron spike,
             together). Hin: गठर .                                            goad.
6.2.5.5. Plant product                                        కర              n. cutting hook, small sickle.
బ            n. hemp.                                                         Tel: క     .
మ            n. produce, cultivated goods,                    క               ా    n. steel tip of plough.
             wares. Hin: फसल.                                  య              n. part of seed drill (tipun).
             n. gum, sap. Tel: బంక.                           ఖ 1             n. log, horizontal part of seed
6.2.6. Process harvest                                                        drill to which the tubes are
        -1   vt. 1 • to pound (in a mortar).                                  attached.
             Tel:              ू
                       . Hin: कटना.
                                                              ఖ ా             n. small digger, tool for
             2•  to beat (stalks of millet                                    gathering up soil. Tel: ా ా.
             wheat, etc. with a stick so that
             the seeds fall off).                                 ా           n. framework of branches used
             3 • to grind into a paste.                                       for dragging loads along the
6.2.6.1. Winnow grain                                                         ground and for breaking in
             n. winnowing basket. Tel:          ట.                            (training) young bullocks to
6.2.6.3. Thresh                                                               pull a plough.
ఉ -          vt. pound, crush.                                                n. whip. Tel: క       . Hin: कोड़ा.

 టల          n. threshing stick shaped like a                         ే       n. funnel part of seed drill.
             cricket bat. Tel: గ ట.                           జ               n. a pad which is tied around
ఖ            n. threshing floor, special                                      the neck of a bullock for
             surface for ceremony.                                            plowing. Tel: జ .ె
  -          vt. to thresh (with bullocks).                   డ ా             n. grass-pulling tool attached to

స ా          n. the grain that remains in the
                                                                              bullocks like a plough.
             field after threshing.                                           n. 1 • wire.
6.2.6.4. Store the harvest                                                    2• web of a spider.
                                                                              Tel: ాల గ డ .
    ం        n. storage basket.
6.2.7. Farm workers                                                           3•   instrument string.
క            n. farmer. Tel: వ వ ాయమ                                      ం            n. fencing wire (usually
               ేయ       ాడ   . Hin:   कसान.                                   barbed).
ఖ - య                 n. farmer. Hin: कसान.                       ప           n. seed drill.
                                                                   తడ         n. rake.
                                                                  ో ా         n. seeder.


228                                           Semantic Category Listing
6. Work and occupation                                                                           6.3.1.1. Cattle


        ఙ          n. plough, ploughshare.                వ -         vt. to give birth to (animal).
            Tel:     గ   . Hin: हल.                       6.3.1. Domesticated animal

 ాల         n. stick which is attached to the             ఉ -         vc. to cause to drink, water
            plough in order to hold it at a                           (animals).
            higher level. Tel: గ అను                          ొహ          n. 1 • water mixed with chaff,
            ఉం ే కట.                                                  etc given to animals for
 ా          n. blade of agricultural                                  drinking.
            implement. Tel: పల గ      .                               2 • a wooden tub for holding
                                                                      water given to animals.
బ           n. medium thickness stick, rod.
                                                                      3 • food scraps fed to cattle.
            Hin: छड़ .
                                                              ొహ          n. 1 • water mixed with chaff,
బ ే         n. bamboo stick.
                                                                      etc given to animals for
త       -బ ే        n. a spiked bamboo stick
                                                                      drinking.
            used for urging bullocks
                                                                      2 • a wooden tub for holding
            forward.                                                  water given to animals.
మర-డబ              n. back-mounted pesticide                          3 • food scraps fed to cattle.
            pump.                                                 ా   n. herd of cattle tethered
మ           n. axe. Tel:    డ   .                                     together by rope.
            n. metal collar to attach the                     సు      n. halter (rope for leading or
            blade of an agricultural                                  tying bullocks).
            implement.                                    స       3   n. leash, rope for controlling
సబ          n. crowbar. Tel: గడ ార.                                   bullocks.
 ా ీ        n. part of plough harness.                        ి       n. peg at side of yoke.
 ర ం        n. iron-pointed stick for                     6.3.1.1. Cattle
            removing mud from tools.                      క ట         n. millet heads fed to animals.
            Tel: క .                                       ట          n. cowshed. Tel:       టమ       ;
            n. complete plough system                                 ప      వ ల ాక.
            including oxen. Tel: అరక. Hin: हल.              ా ా       n. cattle shed.
    ట       n. thick rod, stick.                            ా         n. morsel, food given to cattle
6.3. Animal husbandry                                                 during festival (a small taste).
    ట       n. 1 • room, sometimes used to                            Hin:   ास.
            refer to a side room for women                    ియ ం - ా             n. cattle (pl.).
            in childbirth or menstruation.                            Tel: ఆవ   ల ;బ ల       ;    కల      .
            Tel: గ , ఖ    ప ేశం. Hin: कमरा.
                                                          మం          n. herd, group of cattle or
            2 • shed for goats.
                                                                      sheep. Tel: మంద.
మ           n. animal's muzzle. Tel: మ        .



                                          Semantic Category Listing                                           229
6. Work and occupation                                                                                          6.4.1. Hunt


మ ా            1   n. cowshed.                                       ో ా           n. man who tends cattle.
  హ -          vi. to chew cud; ruminate.                                       Tel: ప       వల        ప     ాడ    .

 ి ా           n. cattle-bell. Tel: గంట.                          ో             n. woman who tends cattle.
6.3.1.4. Pig                                                     మ             య         n. a man who tends
      ా        n. wild boar. Tel:       మ ల      .                              buffaloes. Tel: బ ల                    ాడ   .
6.3.1.5. Dog                                                               య            n. a man who tends goats
మ              -   vi. to bark. Hin: भ कना.                                     and sheep. Tel:         కల
6.3.1.7. Beast of burden                                                          ప ాడ .
      ా        n. yoke (for oxen).                               6.3.3. Milk

ప         -1   1•   vt. to harness.                                             vt. buttermilk. Tel: సల.
               2•   vi. to be troubled, face                       ా           ీ -   vt. to milk. Tel: ాల
               difficulty.                                                           య డమ        . Hin: दहना.
                                                                                                         ु
లగం            n. bridle. Hin: लगाम.                             6.3.6. Poultry raising
6.3.2. Tend herds in fields                                        ా ాఉ -              vt. to hatch (eggs).
క ాట n. brass animal bell. Tel: గంట.                                 -గ                n. chicken nest - for hens to
  ంద- ా n. cattle section or division.                                          lay and hatch their eggs.
గ     n. thick (usually black) blanket,                                         Tel: ళ గ డ .

               used by shepherds to shelter                          ొ -        vt. to lay (eggs), put down,
               from rain and cold. Tel: ం ా              .                      apply.
 ా                 n. cowherd. Tel: ప      వ ల ాప            .             -    1•   vi. to hatch (of young bird).
  ల            n. shepher (m.). Tel:       ల ాడ      .                          2•   vt. to burst, break open.
                                                                 6.3.6.1. Chicken
  ల            n. shepherd (f.).
                                                                                n. rooster. Tel:        పం        . Hin: मुगा.
ఘ ంగ                n. small spherical animal bell
                                                                 6.4. Hunt and fish
               usually made of brass.
                                                                     ి ా        n. hunting. Tel:      ట.
               n. animal feed (grass, hay, etc).
                                                                 6.4.1. Hunt
               Tel: జంత    వ ల (గ     ).
                                                                  ి ా -క - vt. to hunt (game).
     ా         n. kind of bell. Tel: గంట.
                                                                 ఖ 2 n. trigger of gun.
    ల          n. small cattle bell used on the
               necks of cattle, but also tied to
                                                                 గం     n. small bow and arrow.

               the waist or ankles for
                                                                                Tel:     ల   .

               ceremonial dancing.                                     క       ా        n. beater (when hunting).

ఝమ                 n. bell (often used on heads of               స              n. method of catching rabbits by
               cattle).                                                         using fire to dazzle them.
డడ             n. cattle bell. Tel: ధ      ఇ ె                       ి ా - -         vi. to hunt (work).
               ఇత గంట.

230                                              Semantic Category Listing
6. Work and occupation                                                              6.5.1.1. Types of houses

6.4.1.1. Track an animal                                  6.4.5. Fishing

            n. footprint.                                 గ           n. fish hook.
ప ా          n. track, marks, line.                       ఝ           n. fishing net.
6.4.2. Trap                                                 వ         n. fisherman. Tel:      ేపల
 ా -1       vt. to dig, bore. Tel: తవ డం.                             పట ాళ                 ु
                                                                                   . Hin: मछआ.
            Hin: खोदना.                                   ఢూట         n. fish basket.
చం ో         n. kind of trap for catching                  ా 1        n. obstruction (dam), used to
            small animals (rabbits, pigs,                             trap fish.
            deer, etc.). Tel: ి ా వసువ .
                                                                  య                         ु
                                                                       n. fisherman. Hin: मछआ.
ట           n. wooden peg used for snares.
                                                                      n. fisherman's wife.
డ           n. bamboo fish trap.
                                                          లట          n. fishing rod. Tel:     దుర బ ంగ   .
 ాస         n. loop of snare, trap, noose.                6.4.6. Things done to animals
  ాగ        n. large round net for catching               ఉ -         vi. to be caught (in a trap)
            animals. Tel: వల.                                         usually by the neck.
6.4.3. Hunting birds
                                                          గ       ే
                                                                  -మ -   vi. to be caught (in a trap)
గల          n. catapult.                                              usually by a limb.
6.4.4. Beekeeping
                                                          డ ా         n. falling stone trap (used to kill
 ాట 1       n. sting of the bee.                                      small animals such as rats and
 ాడ         n. bee hive (nest). Tel:   ే తట    .                                                 ं
                                                                      birds). Tel: క తంతం. Hin: फदा.
 ాడ -          ీ   n. bee that lives in the bee               ింజ n. cage. Tel: పంజరమ .
            hive (nest). Tel: ే టగ; త          ద.                ీ
                                                                 - - vt. to train up (a child), raise
        గ          n. part of the honey-comb                          (horses, etc.).
            where the honey is.                           6.5. Working with buildings
ప           n. part of the honey-comb                     మ -         vt. to plaster, smear, daub.
            where the honey is. Tel: ే తట          .       ా ే        n. carpenter. Hin: बढ़ई.
     ాబ            n. honeycomb of large bees.            6.5.1. Building
            Tel:    ద ేన.                                 6.5.1.1. Types of houses

బ ా         n. honeycomb of large bees.                   గ       ే   n. hut. Tel: గ     .
            Tel:    ే పట   .                                  ొ       n. open-roofed enclosure for
            n. small bee-hive.                                        animals. Tel: ప        వ ల ాక.
            n. dry part of the honey-comb                 మం    n. shelter. Tel: పం .
            where there is no honey.                       ా - ా n. palace. Tel: ాజ మ               .
సు          n. a kind of bee that makes its                           n. house, home. Tel: ఇల .
            hive within hollow trees and                              Hin: मकान.
            anthills. Tel: త  ద.


                                          Semantic Category Listing                                       231
6. Work and occupation                                                                           6.6. Occupations

6.5.2. Parts of a building                                   6.5.2.6. Foundation

ఆ ే          n. main horizontal wooden                         ా -1      vt. to dig, bore. Tel: తవ డం.
             beam to support the roof of a                               Hin: खोदना.

             dwelling.                                       6.5.3. Building materials

             n. niche in wall.                               ఇట          n. brick. Tel: ఇట క.
గ            n. wall or partition usually of                             n. nail (for carpentry etc.).
             mud with wooden pillars for re-                             Tel:     లల      .
             inforcement. Tel: ఇంట చుట                        ెక ం       n. wood chips (pl.). Tel:            ెక ల   .
             కటన తడకల .                                      ఝ           n. bamboo mat.
జ డ          n. beam. Tel: దూలమ . Hin: ल ठा.                 టట          n. 1 • bamboo matting used for
దుల          n. wooden cross beam of                                     walls. Tel: తడక.
             house. Tel: దూలమ         .                                  2 • door made of bamboo

    ాట       n. board, plank, slate. Tel:     ెక   ;                     matting.
             పలక. Hin: पटरा.                                     ె       n. pole (vertical). Tel: గ ంజ.

మం ే           n. vertical pole (with a                          ి       n. tile. Tel:    ంకటల   .
             pointed end to attach the cross                     ి       n. bamboo matting. Tel: తడక.
             beam ‘patti') used for the side                         ల   n. iron-nail.
             of a house.                                     6.5.4. Infrastructure
    ా ా      n. rafter, each of the sloping                  6.5.4.1. Road
             beams forming the framework                     స           n. road, path. Tel:         ;బ   ట.
             of a roof. Tel: గ ంజ; ాసమ .                                 Hin: सड़क.
             Hin: ल   ठा.                                    6.5.4.2. Boundary
స        1   n. the horizontal beam(s) of                    ధూ ా1       n. boundary. Hin: नाका.
             wood used to hold up the eaves                  6.6. Occupations
             of a house, or shelter (such as a               కల          n. winemaker.
             marriage shelter).                              కమ          1   n. potter. Tel: క మ          ాడ   .
                                                                               ु
                                                                         Hin: कम ्हार.
6.5.2.2. Roof
చ ీ          n. roof, covering. Hin: छत.
                                                             ఖ           n. blacksmith. Tel: కమ           .
 బ           n. roof. Hin: छत.                                           Hin: लोहार.
మ ంగ            n. roof, lean to. Hin: छत.                   చంబ ా n. cobbler.
             n. eaves of roof. Tel: గ ంజ.                     వ   n. fisherman. Tel: ేపల
6.5.2.4. Door                                                            పట ాళ                    ु
                                                                                         . Hin: मछआ.
 ావ          n. door made of wood.                            య                                   ु
                                                                             n. fisherman. Hin: मछआ.
             Tel: తల   ప    . Hin: दरवाज़ा.
                                                             మ           n. tanner (person who tans
                                                                         animal hides). Tel: మ గ.


232                                          Semantic Category Listing
6. Work and occupation                                                                                      6.6.5.1. Draw, paint


    ీ ి           n. tailor. Tel: ద . Hin: दज़ .                         6.6.3. Working with wood

          ే       n. witch-doctor. Tel: మంత ాడ .
                                                                        క             n. plane. Tel:    మ నం.
6.6.1. Working with cloth                                                             n. thread on a screw.

క -               1•   vi. to go through narrow                              ా        n. chisel for cutting wood.
                  space.                                                              n. file.
                  2 • vt. to thread a needle.                           ప ా           n. plate (large).
          -       vt. to poke, sew, pierce, hoe.                          ీ -         vt. to screw.
                  Tel: క   ట   .
                                                                        బ             n. carving tool used primarily
నుల               n. webbing for bed.                                                 for on wood.
నూ                n. thread. Tel: దరమ .                                              -బం         n. sharpening stone.
   - -            vt. to weave. Hin: बुनना.                              ా ే          n. carpenter. Hin: बढ़ई.
స -               vt. to weave. Hin: बुनना.                             సు ె          n. hammer. Tel: సు ె.
 ాల ా                      n. a person of the weaver                    6.6.3.1. Lumbering
                  caste. Tel: తప           ార   .                                -    vt. to cut down (a tree, or grass),
    ాల ా ే             n. a female person of the                                      split (wood).
                  weaver caste.                                         6.6.3.2. Wood

    ీ ి           n. tailor. Tel: ద . Hin: दज़ .                             ిం ే      n. splinter. Hin: करच.
6.6.1.1. Cloth                                                          6.6.4. Crafts

 ం                n. small piece of cloth.                              6.6.4.2. Basket weaving

                  Tel:     ల క. Hin: कपड़ा.                              ట ీ           n. basket. Tel: గ ల; గంప.
                                                                                      Hin: टोकर .
    ా             n. cloth. Tel: బటల . Hin: कपड़ा.
6.6.2. Working with minerals                                            సు            n. small basket. Tel:       న గంప.
6.6.2.3. Working with metal                                                           Hin: छोटा    टोकर .
 ల            -       vc. to forge (implements).                        6.6.4.3. Working with leather

ఖ                 n. blacksmith. Tel: కమ            .                   చంబ ా n. cobbler.
                  Hin: लोहार.                                           చంబ n. wife of cobbler.
          ా       n. anvil. Tel:       .                                మ    n. tanner (person who tans
              ా        n. goldsmith. Tel: ఔ ాల డ .                                    animal hides). Tel: మ గ.
                  Hin: सुनार.                                             ం ా         n. cobbler's stand.
6.6.2.4. Working with clay                                              6.6.5. Art

కమ                1    n. potter. Tel: క మ          ాడ   .              న ా           n. drawing.
                        ु
                  Hin: कम ्हार.                                         6.6.5.1. Draw, paint

క                 potter's wife.                                              ఉం- vi. to draw a line.
6.6.2.7. Working with stone                                                   ఉం- vi. to draw a line.
        న         n. chisel for use with rocks.


                                                        Semantic Category Listing                                           233
6. Work and occupation                                                                             6.8.3.1. Give, donate

6.6.7. Working with water
                                                                      ి ా     n. net bag to hang things in.
 ా -1         vt. to dig, bore. Tel: తవ డం.                                   Tel: ఉట.
              Hin: खोदना.                                         6.7.8. Parts of tools
వ ా           n. washerman. Hin: धोबी.                                ండ      n. handle, shaft (of tool such as
6.6.7.2. Conveying water                                                      an axe, or digger).
క జ           n. pitcher. Hin: कलसा.                              మట                         ి
                                                                              n. 1 • fist. Tel:   . Hin: मु ठ.
 ం ా          n. pitcher. Hin: कलसा.                                          2 • short handle (of implement,
6.6.7.3. Controlling water                                                    weapon, whip etc.) that can by
                                                                              gripped by the fist.
త               n. dam. Tel:       ెర వ   .
                                                                  6.8. Finance
6.7. Tool
                                                                  6.8.1. Have wealth
6.7.1. Cutting tool
                                                                  6.8.1.1. Possess
     న        n. chisel for use with rocks.
                                                                  తమ          pron. their own.
              n. big chisel.
                                                                  6.8.1.2. Have sufficient
6.7.2. Pounding tool
                                                                  ప -మ -             vi. to suffice.
      ా       n. wooden pestle. Tel:          క   .
                                                                  6.8.1.4. Wealthy
6.7.4. Carrying tool
                                                                  ధన ా         n. rich man. Tel: ధనమ
 ా            n. carrying yoke with slings at
                                                                              గల ాడ         .
              each end for carrying things.                       6.8.1.5. Have insufficient
6.7.7. Container
                                                                  ఆక          -ఆ-     vi. to be insufficient to
ఖడ ట ట          n. large basket for
                                                                              wear.
              transporting manure by bullock
                                                                  ఆయ          adj. it is enough, (no more!).
              cart.
                                                                              Tel:      ల   . Hin: काफ़ .
గం ా          n. large earthen vessel.
                                                                  క           n. deficiency, want of money.
              Tel: గం   ాళమ    .
                                                                              Tel: తక       వ.
గ ా           n. bronze pitcher. Tel:         ం ె.                6.8.2. Accumulate wealth
టట            n. vessel made of metal                             ధ           n. wealth (often specifically
              sheeting.                                                       meaning 'wealth in cattle').
    ం ే       n. vessel. Hin: बरतन.                                           Tel: ధనమ . Hin: धन.

     ా        n. large basket.                                    6.8.2.2. Make profit

     ా        n. large earthen vessel. Tel: తవ .                  కమ   - - vt. to earn. Hin: कमाना.
     ా        n. long basket.                                      ా ద n. profit, use.
6.7.7.1. Bag                                                      6.8.3. Share wealth

చం            n. bag. Tel: సం . Hin: झोरा.                        6.8.3.1. Give, donate

              n. shoulder bag.
                                                                  అందూ          n. gift (of cattle such as cows,
                                                                              goats or buffaloes) for marriage
          ే   n. large bag.


234                                               Semantic Category Listing
7. Physical actions                                                                                            7.1.6. Lean


                  usually from the bride's parents                    ల            n. coin. Hin: िसक् का.
                  to the couple.                                     రపం            n. money (pl.). Tel: ర         ాల   .
అ                 n. gift (of things excluding                                     Hin: पैसा.
                  cattle, such as clothes and                            ట         n. a small copper coin.
                  household items) for weddings                      6.8.9. Dishonest financial practices
                  or housewarming ceremonies.                        6.8.9.1. Steal
6.8.3.4. Beggar                                                      క - vt. to steal. Hin: चुराना.
      ె       ాం ే    n. beggar (f.).                                కల   n. thief. Tel: ొంగ. Hin: चोर.
6.8.4. Financial transactions
                                                                     ల ట- - vt. to loot, rob, steal, thieve.
6.8.4.1. Buy
                                                                                   Tel:   ొం    ంచుట. Hin: चोर .
చం                n. provisions, supplies.
                                                                             - -    vt. to remove or strip
 ామ               n. goods, materials. Hin: सामान.
                                                                                   something without permission,
6.8.4.2. Sell
                                                                                   steal. Hin: नोचना.
          -       vt. to sell. Tel: అమ డం.                           6.8.9.5. Take by force
                  Hin: बेचना.
                                                                     ఊం -          vt. to snatch something away.
6.8.4.7. Spend
                                                                                   Hin: खींचना.
కర                n. expenditure. Tel: కర        ల   .               6.9. Business organization
6.8.4.8. Store, marketplace
                                                                     దు ా          n. shop. Tel: దు ాణమ . Hin: दकान.
                                                                                                                ु
    టం            n. small fair, bazaar. Tel: అంగ .                  6.9.2. Labor
6.8.6. Money
                                                                     భ             n. employment, work. Tel: క              .
  త               n. coin. Tel:   ౖసల   . Hin: िसक् का.                            Hin: नौकर .
  తం              n. money. Tel: డబ       ల    . Hin: पैसा.          6.9.3. Marketing
              ా    n. money. Tel: ర       ాల   . Hin: पैसा.          జ             n. travelling fair, market,
ఫ ా               n. a small copper coin.                                          bazaar. Tel: య త. Hin: मेला.

                                                 7. Physical actions

7.1. Posture                                                         ఉప       -    vc. to seat, put sitting.
7.1.1. Stand                                                         7.1.3. Lie down
  త           -    vc. to put standing.                              ప -           vi. to lie down, sleep.
  ల           -    vc. to put standing, to stop.                     7.1.6. Lean
7.1.2. Sit                                                           అ -           vi. to lean against.
ఉ -               vt. to sit, take place. Tel: క          .          ఉ -           vt. to lean heavily on a stick as
                  Hin: बैठना.                                                      an old man does.
ఉదు -             vc. to seat.                                              ీ
                                                                         క- -      vi. to lean on.



                                                     Semantic Category Listing                                              235
7. Physical actions                                                                                        7.2.2.4. Move up

7.1.8. Bend down
                                                                      ఢ          -   vi. to jump, leap, hop.
మ                 -    vi. to stoop.                                                 Hin: उछलना.
7.1.9. Move a part of the body                                        7.2.1.5. Move quickly
      -3              vi. to bend while dancing.                      7.2.1.5.1. Move slowly

      ా1              n. folded arms (in order to                     ఉ      -       vt. to pull, drag. Hin: खींचना.
                      cradle a baby). Tel: ార.                              -1       vi. to scuff (scrape) along the
ఝల                    n. swaying movement (hips)                                     ground.
                      while dancing.                                         -       vt. to drag, pull along.
బ - - vt. to bend. Hin: मरोड़ना.                                                      Tel:     ే తట   .

వ - vi. to bend. Tel: వం ం .                                          7.2.1.6. Move purposefully

                      Hin: मरोड़ना.
                                                                      7.2.1.6.1. Wander

7.2. Move                                                             లం ా           n. vagabond, wanderer,
7.2.1. Manner of movement                                                            someone unable to pay back a
ఝ                     n. shudder.                                                    loan, loser. Tel: ేశ మ .
7.2.1.1. Walk                                                         7.2.1.8. Walk with difficulty

 ా                    advl. on foot.                                  క - vi. to limp, be lame. Hin: लँगड़ाना.
జ -                   vt. to trample, tread on.                       క ట n. lame man, disabled, cripple.
   -                  vi. to walk, be in progress.                    క ట n. lame woman. Tel: క ంట.
                      Tel: నడ   చుట.                                     - ా- vi. to stumble.
          -           vt. to tread down, trample.                     7.2.1.8.1. Slip, slide

  ా                   n. step. Hin: पग.                               ఘ -మ - vi. to slip.
      -               vi. to stroll, roam, wander.                     సూ - vi. to slip, slide.
                      Tel:   గ. Hin: टहलना.                           7.2.2. Move in a direction

7.2.1.2. Run                                                            ా            n. side. Hin: ओर.

      -               vi. to run. Tel: ఉర ట. Hin: दौड़ना.                             n. direction. Tel: మ ల. Hin: ओर.
7.2.1.3. Crawl                                                        గ (గ ) advl. down(wards).
           -          vi. to crawl (on stomach).                      స -  - vi. to go along the road.
                      Hin: रगना.                                                     Tel: బ   ట ా    .
బం -                  vi. to creep, crawl.                            7.2.2.3. Move sideways
7.2.1.4. Jump                                                         ఝల                    advl. in short steps, dragging
  ె           -       vi. 1 • to jump. Tel: దునుక .                                  one's feet (in dancing).
                      Hin: उछलना.                                     7.2.2.4. Move up
                      2•  to bubble while boiling.                    త -            vt. to climb. Hin: चढ़ना.
                      3 • to beat (as in a person's heart              ె -           vt. to climb up, mount.
                      or pulse).



236                                                   Semantic Category Listing
7. Physical actions                                                            7.2.3.5. Move past, over, through


    ే -      vi. to rise, get up, fly up.                   ఝ ల -మ - vi. to swing. Hin: डोलना.
             Tel: ల మ     .                                   - vi. to shake. Hin: झंझोड़ना.
ద -          vi. to rise, go up (as in waves).               ల - vi. to shake. Hin: झंझोड़ना.
  -          vi. to rise, to stand up.                      ల - - vt. to swing. Hin: टाँगना.
  -          vi. to stand, to rise. Tel:   ల ండ    .        ల -మ - vi. to swing. Hin: टाँगना.
             Hin: खड़ा   हो.                                   - - vt. to shake. Hin: झंझोड़ना.
7.2.2.5. Move down
                                                            7.2.3. Move toward something
గ అ - vi. to fall down.                                     అ -            vi. to fall. Hin: िगरना.
డ - - vt. to sink, drown.                                   క -            vi. to fall, or drop (leaves, or
డ బ-మ - vi. 1 • to sink, drown, set (of                                    fruit etc.).
             sun).                                          చ - -          vt. to hoist (a flag), pull
             2 • to make a loss (either on an
                                                                           something up.
             investment, or a loan to
                                                            7.2.3.2. Go
             someone).
బ          -అ - vi. to fall down.                              -           vi. to go. Tel: పద.
                                                                   -       vi. to go. Tel:      మ   ;   . Hin: जा.
          - vi. to descend (from a
                                                            7.2.3.2.1. Come
             mountain), alight (from a
             vehicle). Tel: గ . Hin: उतरना.                   ా-           vi. to come. Tel: ా ా . Hin: आना.
                                                            7.2.3.3. Leave
           -ఆ-   vi. to sag (mattress, or
                                                            7.2.3.3.1. Arrive
             woven surface, basket, etc.),
                                                                 ే
                                                               ం -మ - vi. to reach. Tel: ేరడమ                  .
             sink.
7.2.2.6. Turn                                                    - vt. to reach.
                                                            7.2.3.4. Move in
     -       vi. to turn. Hin: मुड़ना.
                                                              ం -          vi. to enter. Tel:    చు ట.
    ర        vc. to cause to turn. Hin: मुड़ना.
                                                                           Hin: घुसना.
7.2.2.7. Move in a circle
                                                            7.2.3.4.1. Move out
గ -గ         advl. round and round.
                                                                   ి
                                                                   -       vi, vt. to go out, come out, bring
7.2.2.8. Move back and forth
                                                                           out, emerge, rise (sun).
ఉ - vt. to swing a cradle. Hin: डोलना.
                                                                           Tel: ఎలడం.
ఊం - vt. to swing. Hin: डोलना.
                                                                       -   vi. to dawn, emerge.
ఝ - - vt. to shake off (dust from                           7.2.3.5. Move past, over, through
             clothes, or fruit from tree),
                                                            ఆ -            vt. to cross.
             thresh lightly.
                                                            వ -            vt. to cross, ford, climb up/over,
ఝ            ీ
             -   vi. to shudder (animals have
                                                                           ascend, go up. Tel: ఎక డం.
             to do this before they can be
                                                                ి
                                                              ా - -         vt. to catch up with. Tel:      ొరక
             sacrificed).
                                                                           పట ట.


                                            Semantic Category Listing                                              237
7. Physical actions                                                                                    7.3.1.1. Throw

7.2.3.6. Return
                                                              ఆప            -   vt. to stop. Tel: ఆపడమ .
మ -         vi. to return. Tel: మల .                                        Hin: रोकना.
            Hin: लौटना.
                                                              ఈ -           vi. to accumulate.
7.2.5. Flee, pursue
                                                              7.2.7.2. Stay, remain
ప       -   vt. 1 • drive. Tel: నడ ప .
                                                              ద -           vi. to remain, survive, be
            2•   to chase.                                                  spared. Hin: बच गया.
7.2.5.1. Chase away
                                                              మ                 gerund. to stay.
    డూ -         vc. to drive away.
                                                              మయ                 -    vt. 1 • to spare, cause to
7.2.6. Travel
7.2.6.1. Travel by land
                                                                            remain. Hin: बचा.
                                                                            2 • to cause to win.
అ -క ట          n. spoke of a wheel.
                                                              7.2.7.3. Wait
కయ              n. spoke of wheel.
                                                              అ                 n. hesitation. Tel: అనుమ నం.
7.2.6.1.1. Vehicle
                                                                      ా-    vi. to wait a while, or stop.
 ర ట        n. metal peg used on the end of
                                                                            Tel: ఆగ .
            the bullock cart wheel to keep
            the axle on.                                      స -సూ -                vt. to wait for, expect (lit. to
                                                                            watch the road).
    క       -   vc. to drive, to lead.
                                                              7.2.8. Lose your way
ప       -   vt. 1 • drive. Tel: నడ ప .
                                                              చు -మ - vi. to get lost.
            2•   to chase.
                                                              ద - - vi. to get lost.
  ాట        n. frame of cart.
                                                              7.2.9. Send someone
        క       n. bicycle. Tel:   ౖ ల   .
                                                                       -    vt. to send. Hin: भेजना, िभजाना.
7.2.6.2. Travel by water
                                                              7.3. Move something
7.2.6.2.1. Boat
                                                              స        -మ -        vi. to shift.
ర క         n. boat. Tel:    క. Hin: नाव.
                                                              7.3.1. Carry
            n. boat, trough. Tel:        క. Hin: नाव.
                                                                ాం -        vt. to shoulder, carry on
7.2.6.2.2. Swim
                                                                            shoulder.
న -         vi. to swim (humans). Tel: ఈత.
                                                                      -     vt. to carry on head.
7.2.6.2.3. Dive
                                                                  -         vt. to carry away, take and go.
గ మడం -               vi. to dive down, sink
                                                                            Tel:      సుక వడం. Hin: ढोना.
            down.
                                                              7.3.1.1. Throw
మడం -             vi. to dive.
                                                                      - -   vt. to throw. Tel:      సడమ       .
7.2.7. Not moving
                                                                            Hin: झ     कना.
7.2.7.1. Stop moving
ఆ -         vi. to stop, stand. Tel: ఆ ం .
                                                                  ా -       vt. to throw, sow, scatter.

            Hin: रोकना.
                                                                            Tel:      సుర ట; య మ          .
                                                                            Hin: झ     कना.


238                                           Semantic Category Listing
7. Physical actions                                                                                      7.3.2.9. Push


సుర                -    vt. to throw, discard.                     టం - -         vt. to hang meat (a sheep or
7.3.1.2. Catch                                                                  goat in order cut it up into
ఆం - vt. to catch. Hin: पकड़ना.                                                  pieces). Hin: टाँगना.
ఝ - - vt. to catch (something) while                                   ొం - ం -ఆ-         vi. to dangle. Hin: लटकना.
                   if falls down. Hin: पकड़ना.                      7.3.2.5. Lower something

  ీ-               vt. to hold, seize. Tel: పట .                            -   vt. to lower. Tel:    ంచు.
                   Hin: पकड़ना.                                     7.3.2.6. Put in

7.3.1.4. Knock over                                                దు -         vt. to insert, push in, fit in, to
ఝ          -       vi. to be spilt.                                             thrust.
       -           vi. to be spilt.                                         -   vt. to put in.
                                                                   7.3.2.7. Take something out of something
మ          -       vi. to tip over, be immersed.
                   Hin: डु बाना.                                   త      -     vi. to spill, drop.
7.3.2. Move something in a direction                               త       -    vc. to cause to spill, drop.
అర             -       vc. to cause to fall.                           ెం -     vt. to take out, remove, draw
7.3.2.4. Lift                                                                   (water). Tel: య డమ           .
 ఙ-                vi. to stand erect.                                          Hin: िनकालना.

త -                vt. to raise the position                           ె - vt. to pull out, uproot. Tel: ీక .
                   something.                                            ాం- - vt. to empty out, clear out, take
     - vt. to raise, lift. Hin: उभारना.                                         out everything.
  ేదూ - vc. to raise, cause to rise.                               7.3.2.8. Pull

                   Hin: उभारना.                                    ఉ        -   vt. to pull, drag. Hin: खींचना.

  ప            -       vc. 1 • to raise, put standing, to               -1      vi. to scuff (scrape) along the
                   make erect. Hin: उभारना.                                     ground.
                   2 • to cause to stop (a moving                       ా       n. winding mechanism on well.
                   vehicle).                                                -   vt. to drag, pull along.
7.3.2.4.1. Hang
                                                                                Tel:   ే తట   .
అట - - vt. to hang. Hin: टाँगना.
                                                                            -   vt. to pull down.
క - 1 • vi. to go through narrow                                   7.3.2.9. Push
                   space.                                          క - vi. to roll over, topple over.
                   2 • vt. to thread a needle.
                                                                   క డూ - vc. to push over.
  ీ
ఖ - -                  vt. 1 • to hang clothing, rope, or
                                                                   గ - - vt. to pack into a small space
                   bag on something.
                                                                                (too many people on a bus, or
                   2 • to tuck in clothing (like the
                   end portion of a 'sari' or 'dhoti').                         too many clothes into a trunk).
                                                                       బ          n. a prod or poke.




                                                   Semantic Category Listing                                         239
7. Physical actions                                                                                                7.3.7. Cover


ఢ - -                                 े
                  vt. to push. Hin: ढकलना.                                క           n. itch. Tel: గ .
 ిస -             vt. knead, squeeze. Tel:       ిం                      ట- - vt. to rub 'pan' in palm.
                  కల ట.                                                ట - - vi. to snap fingers.
    ీ -           vt. to squeeze out.                                 చు - - vt. to massage to relieve pain.
                  Tel:   య డమ         . Hin: िनचोड़ना.
                                                                         ీ
                                                                         - - vi. to pat on the back.
7.3.3. Take somewhere
                                                                           - vi. to itch.
అ - ా- vt. to bring. Hin: लाना.
                                                                            - vt. to scratch. Tel: క ట.
త - vt. to bring. Tel: ెచు ట. Hin: लाना.                                              Hin: नोचना.
7.3.3.1. Take something from somewhere
                                                                      ధ               n. stroke.
అ -               -   vt. to take away, take with.
                                                                      7.3.5. Turn something
7.3.3.2. Return something
                                                                           డం -            vi. to turn over.
మల                -   vc. to return, bring back.
                                                                           డూ -            vi. to turn over.
                  Hin: लौटना.
                                                                      7.3.6. Open
7.3.3.5. Receive
                                                                          ె -         vt. to open. Tel:   ెర ట.
పట                -   vc. to get, acquire, procure,
                                                                                      Hin: खोलना.
                  search and find.
                                                                      7.3.6.1. Shut, close
                  Tel: సం ా ంచుట, ఆ ంచుట.
                  Hin: पाना.
                                                                              -       vt. to shut, close. Tel: మ య ట.
                                                                                      Hin: मीचना.
7.3.3.6. Distribute
                                                                      7.3.6.2. Block, dam up
త             -   vt. to share, divide.
7.3.4. Handle something
                                                                      కట    n. embankment, dam.
7.3.4.1. Touch                                                         ం - - vt. 1 • to block off, or restrict.
ఇ -                                               ू
                  vt. to touch. Tel: మ ట ట. Hin: छना.                                 2•   to keep a person forcibly.
7.3.4.2. Pick up                                                      ద               n. bank, embankment, house
      -           vt. pick up.                                                        foundation. Tel: ఒడ      .

          -       vt. to take, buy, fetch. Tel:        సు    .        మ           -   vt. to block, plug.
7.3.4.3. Put down                                                     మ           -   vi. to be blocked.
ఇ -               vt. to put, keep. Tel: ఉంచు.                        7.3.7. Cover
7.3.4.4. Hold                                                         మ           -   vt. to cover. Tel: కప ట.
          -       vt. to take to lap, take on