Docstoc

barack_obama__3255

Document Sample
barack_obama__3255 Powered By Docstoc
					                               BARACK OBAMA




                              HY V NG TÁO B O
                             Suy nghĩ v vi c tìm l i gi c mơ M
                                   NGUY N H NG d ch
                                  NHÀ XU T B N TR
                                             ---
       D li u đã nh n di n: anh Natphung
       S a ch a và ki m tra chính t : anh Natphung, nguoimedocsach,
       MrTranK4A, MeHanAn, npmaia1, thuhien01, becon53
       T o ebook: becon53
       Ngày hoàn thành: Tháng 4/2009 (www:thuvien–ebook.com)
                                          ---o0o---
                  Kính t ng nh ng ngư i ph n đã nuôi d y tôi nên ngư i -
                                  BÀ NGO I TÔI, TUTU,
                                viên đá t ng c a cu c đ i tôi
                                             và
                                         M TÔI,
                        tình thương yêu c a m v n s ng mãi trong tôi
M cl c
Chương m đ u
Chương 1: Đ ng C ng hòa và đ ng Dân ch
Chương 2: Giá tr
Chương 3: Hi n pháp
Chương 4: Chính tr
Chuơng 5: Cơ h i
Chương 6: Ni m tin
Chương 7: Ch ng t c
Chương 8: Th gi i ngoài kia
CHUƠNG 9 : Gia đình
L ik t
L i Cám ơn

Chương m đ u
Đã g n mư i năm k t khi tôi b t đ u bư c chân vào ho t đ ng chính tr . Lúc đó tôi kho ng 35
tu i, t t nghi p trư ng lu t đư c b n năm, v a m i k t hôn và nhìn chung nóng v i v i đ i. Có
m t gh tr ng trong Ngh vi n bang Illinois, và m t vài ngư i b n g i ý là tôi nên ra tranh c .
H cho r ng v i ngh nghi p là m t lu t sư v quy n công dân và nh ng m i quan h tôi có
đư c trong th i gian ho t đ ng c ng đ ng, tôi s là m t ng c viên có tri n v ng. Sau khi bàn
b c v i v . tôi tham gia cu c đua và làm đúng nh ng gì mà m t ng viên l n đ u nên tham gia
tranh c thư ng làm. Tôi nói chuy n v i t t c nh ng ai l ng nghe tôi. Tôi đ n nh ng m c h p
câu l c b và các tu i g p m t c a nhà th , các ti m th m m và c a hàng c t tóc. Ch c n th y
m t "nhóm" hai ngư i đ ng góc ph là tôi s n sàng băng qua đư ng, đưa h t rơi v n đ ng
tranh c . Và đi đ n đâu tôi cũng b ngư i ta h i cùng hai câu:
"Anh đào đâu ra cái tên ng nghĩnh th ?"
Và r i: "Trông anh cũng khá đàng hoàng. Sao anh l i mu n nh y vào m t lĩnh v c b n th u và
hi m ác như chính tr ”.
Tôi đã quen v i nh ng câu h i này, chúng ch là d ng khác c a nh ng câu h i mà tôi nh n đư c
vài năm trư c đó khi tôi l n đ u tiên đ n Chicago, làm vi c m t khu v c thu nh p th p. Nh ng
câu h i đó báo hi u s hoài nghi không đơn gi n dù là đ i v i chính tr mà chính là đ i v i ý
nghĩa cu c đ i c a m t ngư i ho t đ ng công chúng. Đó là s hoài nghi c a m t th h đã m t
lòng tin vào nh ng l i h a, ít nh t là vùng phía Nam nơi tôi đang c g ng đ i di n. Tôi thư ng
tr l i h b ng cách m m cư i, g t đ u, và nói r ng tôi hi u n i hoài nghi đó, nhưng hi n nay, và
nh t là trong quá kh luôn có m t truy n th ng khác v chính tr , m t truy n th ng đã t n t i t
ngày l p nư c cho đ n ngày th ng l i c a phong trào đ u tranh cho quy n công dân, m t truy n
th ng d a trên m t suy nghĩ gi n d r ng chúng ta ph thu c l n nhau, r ng nh ng đi u g n k t
chúng ta th c sư nhi u hơn, l n hơn nhưng đi u chia r chúng ta, và n u có đ ngư i tin vào đi u
đó, hành đ ng vì đi u đó, thì m c dù chúng ta chưa th gi i quy t đư c h t m i khó khăn, nhưng
chúng ta s làm đư c đi u gì đó có ý nghĩa.
Qu là m t bài di n văn thuy t ph c, tôi nghĩ th . Và m c dù tôi không ch c l m là tôi gây đư c
  n tư ng như nhau cho m i thính gi , nhưng cũng có đ ngư i đánh giá cao s nhi t tình và t
tin c a tu i tr tôi, nh th , tôi đã trúng c vào Ngh vi n bang Illinois.
SÁU NĂM SAU, khi tôi quy t đ nh tranh c Thư ng ngh s M , tôi l i không dám ch c v
chính b n thân mình.
Nhìn v m t nào thì l a ch n ngh nghi p c a tôi cũng có v đúng.
Sau hai nhi m kỳ tôi n l c làm vi c phe thi u s , đ ng Dân ch cũng đã giành đư c quy n
ki m soát Thư ng viên bang, và ti p đó tôi đã thông qua m t lo t các dư lu t, t c i cách h
th ng án t hình bang Illinois đ n m r ng chương trình y t cho tr em. Tôi còn ti p t c gi ng
d y trư ng Đ i h c Lu t Chicago, m t công vi c tôi yêu thích, và đôi khi tôi đư c m i đ n nói
chuy n vài nơi trong thành ph . Tôi duy trì đư c cho mình s đ c l p, tên tu i t t, cu c hôn
nhân, và n u nói chính xác thì t t c nh ng đi u này đ u b đe do k t khi tôi đ t chân lên vùng
th ph bang.
Nhưng trong nh ng năm đó, tôi cũng ph i tr giá. Đôi khi, tôi nghĩ đó ch là vì tôi đang già đi, vì
n u b n đ ý thì s th y m i năm qua đi, b n s càng g n ch t hơn v i các thói x u c a b n - lĩnh
v c mà b n kém hi u bi t, nh ng thói quen suy nghĩ, có th do di truy n ho c do môi trư ng,
nhưng h u như ch c ch n là ngày càng t i t hơn, gi ng như đau chân lâu ngày ch y lên đau
nh c hông. V i tôi.
m t trong nh ng thói x u đó đã tr nên mãn tính, tôi không còn bi t trân tr ng, dù m i đi u có
t t đ p đ n m y, vì may m n luôn ch đ i tôi. Tôi nghĩ đây là m t thói x u đ c thù c a th gi i
hi n đ i, cũng là thói x u đ c thù c a ngư i M , và không đâu đi u này th hi n rõ hơn trong
chính tr . Không rõ ngh chính tr khuy n khích tính x u đó hay đơn gi n là nó thu hút nh ng
ngư i mang tính cách này. Có ngư i nói r ng m i ngư i đ u c g ng ho c s ng x ng đáng v i
kỳ v ng c a ngư i cha, ho c bù đ p l i nh ng sai l m c a cha, và tôi nghĩ có th đây là nguyên
nhân c a các thói x u c a tôi và m i tính cách khác.
Dù là lý do gì thì vi c tôi quy t đ nh ch y đua v i m t ngh s Dân ch đương nhi m trong cu c
b u c năm 2000 là h u qu c a thói x u mãn tính này. Đó là m t cu c đua thi u cân nh c, và tôi
đã thua đau đ n - m t lo i th t b i đánh th c b n tr l i v i th c t là cu c s ng không di n ra
như b n ch đ i. M t năm rư i sau, khi v t thương đã lành l i, tôi có h n ăn trưa v i m t c v n
truy n thông, ngư i đã đôi l n khuy n khích tôi tranh c c p bang. Ng u nhiên b a trưa đó đư c
s p x p vào cu i tháng Chín năm 2001.
“Ch c anh th y là đ ng l c chính tr bây gi đã thay đ i đúng không?”. Anh ta h i tôi khi l y
món salad.
Tôi h i l i: “Ý anh là sao?” Nhưng tôi bi t rõ anh ta đ nh nói gì. C hai chúng tôi đ u nhìn vào
t báo đ t c nh anh ta. Trên đó, ngay trang nh t, là t m hình Osama bin Laden.
“Kinh kh ng, đúng không?”. Anh ta l c đ u: “Th t xui quá. T t nhiên anh không th đ i tên
đư c. Các c tri nghi ng ngay. Anh bi t đ y, n u anh m i b t đ u s nghi p, anh có th dùng
m t cái lên khác hay cái gì đó. Nhưng gi thì… » Anh kéo dài gi ng và nhún vai t v xin l i
trư c khi g i ngư i b i bàn đem hóa đơn thanh toán.
Tôi nghi là anh ta nói đúng, và đi u đó ăn d n ăn mòn tâm trí tôi. L n đ u tiên trong s nghi p
c a mình, tôi bi t đ n c m xúc đ k khi nhìn nh ng chính tr gia tr tu i hơn tôi, nhưng l i
thành công lĩnh v c mà tôi th t b i, h đi lên v trí cao hơn, làm đư c nhi u hơn. Ni m vui c a
ngh chính tr - c m giác kích thích khi tranh lu n, c m giác m áp da th t khi b t tay và chìm
vào đám đông - d n m nh t đi bên c nh nh ng công vi c t m thư ng hơn c a ngh này: nh ng
l n đi xin ti n, nh ng cu c lái xe dài v nhà sau bu i d ti c kéo dài hơn hai gi so v i d ki n,
nh ng món ăn chán ng t, không khí nh t nh o và cu c nói chuy n c c l c qua đi n tho i v i v
- ngư i ph n v n bên tôi, nhưng đã quá m t m i v i vi c ph i m t mình chăm sóc lũ tr và
b t đ u đ t d u h i r ng tôi xem tr ng gia đình hay s nghi p hơn. Ngay c v i công vi c l p
pháp - đi u khi n tôi theo đu i ngh này, cũng b t đ u tr nên quá to tát, đi quá xa kh i nh ng
cu c tranh cãi l n v thu , an sinh xã h i, y t , vi c làm đang di n ra t m qu c gia. Tôi b t đ u
nghi ng con đư ng mình đã ch n; tôi b t đ u có c m giác mà tôi nghĩ m t di n viên hay v n
đ ng viên ph i tr i qua khi anh ta nh n th y mình đã dùng c n tài năng và v n may sau nhi u
năm ch đ i m i mòn gi a nh ng bu i di n th hay n l c thi đ u trong các gi i đ u ph . Gi c
mơ s không thành hi n th c, và gi đây anh ta ph i đ i m t v i l a ch n: ch p nh n s th t như
m t ngư i trư ng thành và chuy n sang theo đu i m t th khác th c t hơn, hay t ch i nó và
cu i cùng tr thành m t k cay đ ng, cáu k nh và có m t chút nào đó th m h i.
T CH I, GI N D , th a hi p, th t v ng - tôi không ch c li u tôi đã tr i qua h t t t c các giai
đo n mà các chuyên gia đã nói. Tuy nhiên, v m t nào đó, tôi đã đi đ n đư c ch ch p nh n gi i
h n c a mình, cũng như ph i ch p nh n cái ch t. Tôi l i t p trung vào công vi c trong Thư ng
vi n bang và t hài lòng v i nh ng c i cách, nh ng đ xu t mà tôi có th làm đư c vi trí c a
mình. Tôi dành nhiêu th i gian hơn cho gia đình, ng m các con gái c a chúng tôi l n lên, yêu
thương chăm sóc v , và nghĩ v nghĩa v lâu dài là nuôi gia đình c a tôi. Tôi chơi th thao, đ c
ti u thuy t, và b t đ u hi u giá tri c a vi c trái đ t quay quanh m t tr i, c a vi c b n mùa luân
chuy n mà không c n s tham gia gì c a tôi.
Và tôi nghĩ, chính s ch p nh n này đã khi n tôi có m t ý nghĩ h t s c đư ng đ t là tranh c vào
Thư ng vi n liên bang. Tôi mô t v i v tôi ý tư ng này như m t chi n lư c đư c ăn c ngã v
không, đây là n l c cu i cùng đ th th c thi các ý tư ng c a tôi trư c khi tôi làm m t ngư i
s ng l ng l hơn, n đ nh hơn, và có thu nh p cao hơn. V tôi, có l vì thương h i hơn là b
thuy t ph c, đ ng ý đ tôi tham gia cu c đua cu i cùng này. Tuy nhiên cô y cũng nói trư c r ng
vì cô y mu n có m t cu c s ng gia đình yên , nên tôi không nên trông mong cô y s b phi u
cho tôi.
Tôi đ cô y tho i mái t quy t đ nh trong canh b c r t chênh l ch này. Peter Fitzgerald, ngh s
đương nhi m đ ng C ng hòa đã chi 19 tri u dollar tài s n riêng c a ông đ giành gh t ngư i
ti n nhi m, bà Carol Moseley Braun. Ông này không đư c bi t đ n nhi u, trong th c t có v
ông không ưa thích ngh chính tr l m. Nhưng ông ta v n có tài sàn vô h n c a gia đình và có s
chính tr c, nh đó giành đư c s tôn tr ng mi n cư ng c a các c tri.
Ch trong m t th i gian ng n, Carol Moseley Braun đã quay tr l i sau nhi m kỳ đ i s       New
Zealand, v i ý tư ng giành l i v trí cũ; và vi c bà có th ng c làm k ho ch c a tôi b đình l i.
Khi bà quy t đ nh chuy n sang tranh c vào v trí t ng th ng, nh ng ngư i khác b t đ u ng p
nghé cu c đua vào gh Thư ng ngh s . Vào th i đi m Fitzgerald tuyên b không d đ nh tái
tranh c , tôi đang có sáu đ i th chính, trong s đó có m t b trư ng tài chính đương nhi m c a
bang, m t doanh nhân có tài s n hàng trăm tri u dollar, m t c u chánh văn phòng c a Th trư ng
Chicago, Richard Daley, và m t n chuyên gia y t da đen, ngư i mà v i m t s ti n s d ng
khôn ngoan, s chia phi u c a c ng đ ng da đen v i tôi và gi t ch t b t c cơ h i mong manh
nào mà tôi có đư c.
Tôi không b n tâm. Không h lo l ng vì không kỳ v ng gì nhi u, v i s tín nhi m đư c h u
thu n b i m t vài l i gi i thi u hi u qu , tôi lao vào cu c đua v i sinh l c và ni m vui mà tôi
nghĩ tôi đã đánh m t. Tôi tuy n b n ngư i, t t c đ u gi i giang, tu i m i ngoài hai mươi đ n
hơn ba mươi m t chút, v i m c lương tương đ i th p. Chúng tôi tìm đư c m t văn phòng nh ,
ti n hành in gi y có tiêu đ , l p đ t đi n tho i và m t vài máy tính. Tôi dành b n ho c năm gi
m t ngày g i đi n cho các nhà tài tr chính c a đ ng Dân ch và c g ng thu đư c ph n h i. Tôi
t ch c các cu c h p báo mà không ai đ n tham d . Chúng tôi đăng ký tham gia cu c di u hành
nhân ngày Thánh Patrick và đư c dành cho v trí cu i cùng, k t qu là tôi cùng mư i tình nguy n
viên đi trư c nh ng chi c xe v sinh c a thành ph ch vài bư c chân, v y tay chào vài ngư i
ch m chân còn sót l i trên đư ng trong khi các công nhân vê sinh quét rác và g hình cây c ba
lá, bi u tư ng c a ngày Thánh Patrick kh i các c t đèn.
Tuy nhiên, ph n l n th i gian tôi di chuy n, thư ng là t lái xe m t mình, đ u tiên là t khu v c
b u c này sang khu v c b u c khác trong Chicago, sau đó là t h t này sang h t khác, t th
tr n này sang th tr n khác, và cu i cùng là xuyên kh p bang, đi qua hàng d m dài các cánh đ ng
ngô và đ u, đư ng ray xe l a và silo ch a ngũ c c. Nh ng cu c hành trình này không hi u qu
cho l m. Không có c máy c a t ch c đ ng Dân ch bang, không có danh sách g i thư hay ho t
đ ng qu ng bá trên m ng, tôi bu c ph i nh nhà b n bè ho c ngư i quen đ ti p c tri. ho c nh
h thu x p cho tôi đ n các nhà th , văn phòng nghi p đoàn, nhóm chơi bài bridge ho c các t
ch c ngh nghi p. Đôi khi, sau khi lái xe m t hàng gi , tôi ch th y có hai ho c ba ngư i đang
đ i mình quanh chi c bàn làm b p. Tôi ph i tr n an ch nhà là không sao, khen ng i nh ng bánh
trái mà h đã chu n b . Đôi khi tôi ph i ng i su t m t bu i l nhà th và m c sư th m chí quên
không nh n ra tôi, ho c có khi ngư i đ ng đ u nghi p đoàn đ a phương cho phép tôi nói chuy n
v i các thành viên ngay trư c khi h tuyên b quy t đinh ng h m t ng viên khác.
Nhưng b t k tôi g p hai ngư i hay năm mươi ngư i, b t k tôi đang trong m t ngôi nhà râm
mát, trang nghiêm b bi n B c, m t căn, h trên cao không có thang máy vùng phía Tây hay
m t trang tr i ngo i Ô Bloomington, b t k m i ngư i t ra thân thi n, bàng quan hay đôi khi có
thái đ thù đ ch, tôi c g ng h t s c đ im l ng, nghe nh ng đi u h nói. Tôi l ng nghe h nói v
công vi c, v chuy n kinh doanh, v trư ng h c trong vùng, v s gi n d c a h đ i v i T ng
th ng Bush và đ i v i đ ng Dân ch ; v chó nhà h , xe cái lưng đau, v th i kỳ ph c v chi n
tranh, v nh ng k ni m th i thơ u. M t vài ngư i đưa ra nh ng lý thuy t thuy t ph c đ gi i
thích s s t gi m vi c làm trong ngành ch t o hay chi phí y t tăng. M t s ngư i khác nh c l i
nh ng gì h nghe đư c trên chương trình c a Rush Limbaugh1 hay NPR2. Nhưng ph n l n m i
ngư i quá b n v i công vi c và chăm sóc con cái nên không quan tâm gì nhi u đ n chính tr , và

1
  Rush Limbaugh (1951-): Ngư i d n chương trình phát thanh, nhà bình lu n chính tr b o th . T t c các thú thích
trong sách này đ u c a ngư i d ch
2
    National Public Radio - Đài Phát thanh Công c ng Qu c gia, m t đài phát thanh phi l i nhu n tư nhân.
thay vào đó h nói v nh ng gì h đang nhìn th y trư c m t; m t nhà máy ph i đóng c a, m t cơ
h i thăng ti n, hoa đơn khí đ t sư i m tăng cao, b m   vi n dư ng lão, bư c đi đ u tiên c a
đ a tr .
Tôi không thu đư c hi u bi t sâu s c gì t nh ng tháng ròng rã nói chuy n đó. N u có, thì đi u
gây n tư ng v i tôi là ni m hy v ng c a con ngư i th t gi n d làm sao, và nh ng gì h tin
tư ng b t bi n như th nào, b t k ch ng t c, vùng mi n, tôn giáo hay giai c p. Ph n l n nghĩ
r ng b t c ai mu n làm vi c đ u ph i có th tìm đư c m t vi c làm có m c lương đ s ng. H
cho r ng không nên tuyên b m t ngư i b phá s n ch vì ngư i đó b m. H tin r ng m i tr em
nên đư c hư ng m t n n giáo d c t t th c s ch không ph i là m t m các bài gi ng, và nh ng
đ a tr đó nên đư c vào đ i h c ngay c khi b m chúng khôg giàu. H mu n đư c an toàn,
không có t i ph m hay kh ng b , h mu n có không khí s ch, nư c s ch, có th i gian dành cho
con cái. Và khi v già, h mu n đư c ngh ngơi v i s đàng hoàng và tôn tr ng nh t đ nh.
T t c ch có th . Không nhi u. Và m c dù h hi u r ng h s ng như th nào ch y u ph thu c
vào n l c c a h , m c dù h không hy v ng chính ph s gi i quy t h t m i v n đ h v p ph i,
và ch c h n h không mu n nh ng đ ng dollar n p thu b hoang phí, h v n nghĩ r ng chính
ph nên giúp đ h .
Tôi nói v i m i ngư i là h đúng, chính ph không th gi i quyêét h t m i v n đ . Nhưng ch
thay đ i chút ít ưu tiên hành đ ng, chúng ta cũng có th đ m b o i tr em có cơ h i t t trong
đơi, và chúng ta có th đương đ u đư c v i nh ng thách th c chung c a đ t nư c. Thư ng m i
ngư i g t đ u đ ng ý và h i tôi làm cách nào h tham gia đư c vào vi c đó. Và khi tôi quay l i
lái xe trên đư ng, v i b n đ trên n m xe, đi đ n đi m d ng chân k ti p, m t l n n a tôi hi u t i
sao tôi l i theo đu i nghi p chính tr này.
Tôi c m th y mình đang làm vi c v t v hơn bao gi h t.
***
CU N SÁCH NÀY hình thành tr c ti p t nhưng l n nói chuy n trên đư ng v n đ ng đó.
Nh ng cu c g p c a tôi v i c tri không ch xác nh n nh ng giá tr cơ b n c a ngư i M , mà
còn nh c cho tôi nh r ng, c t lõi c a kinh nghi m M là m t lo t các quan ni m, chúng s ti p
t c lay đ ng lương tâm chung c a ngư i M . Đó là m t t p h p các giá tr chung g n k t chúng
ta l i v i nhau b t k s khác bi t, m t s i ch hy v ng xuyên su t khi n cho nh ng th nghi m
dân ch vi n vông đem l i k t qu . Nh ng giá tr , quan ni m đó không ch đư c kh c trên đài k
ni m b ng đá c m th ch hay ghi chép trong sách l ch s . Chúng luôn trong trái tim, trong tâm
trí đa s ngư i M -và truy n c m h ng cho ni m t hào, b n ph n, và s hy sinh c a chúng ta.


Tôi bi t, nói theo cách này là s m o hi m. Trong th i đ i toàn c u hóa và thay đ i công ngh
nhanh đ n chóng m t, chính tr kh c nghi t và chi n tranh văn hóa di n ra không ng ng, có v
chúng ta th m chí không th có m t ngôn ng chung đ nói v các quan ni m, nói gì đ n cách
th c đ d n đ n đ ng thu n v vi c làm th nào t t c m i ngư i. v i tư cách là m t qu c gia, có
th h p tác v i nhau đ th c hi n nh ng đi u đó. Ph n l n chúng ta đ u bi t rõ cách làm c a
nh ng ngư i chuyên đi v n đ ng, ngư i thăm dò ý ki n, ngư i vi t di n văn và nh ng h c gi
uyên thâm. Chúng ta đ u bi t nh ng ngôn t bay b ng đư c s d ng như th nào cho nh ng m c
đích phi đ o lý, và nh ng c m xúc cao quý nh t có th bi phá ho i như th nào vì quy n l c, th
đo n, s tham lam và thi u khoan dung. Ngay c sách l ch s chu n c p trung h c cũng chú
thích r ng th c t l ch s nư c M , ngay t nh ng ngày đ u tiên, đã khác xa v i các truy n
thuy t.
Trong b i c nh đó, vi c kh ng đ nh có nh ng quan ni m hay giá tr chung có v ngây ngô m t
cách tuy t v ng, n u không nói là h t s c nguy hi m - đó có th là n l c che đ y sư khác bi t
nghiêm tr ng gi a chính sách và vi c th c thi, ho c t i t hơn, m t cách đ b t mi ng nh ng
ngư i đang phát m vì chính th hi n t i c a chúng ta.
Tuy nhiên, lý l c a tôi là, chúng ta không có s l a ch n nào khác.
B n không c n t ch c m t cu c thăm dò m i bi t r ng đa s ngư i M - dù là C ng hòa, Dân
ch hay trung l p - cũng đ u m t m i v i tình tr ng chính tr đang tr thành “vùng ch t”, trong
đó nh ng l i ích h p hòi c nh tranh đ giành ưu th và nh ng nhóm tư tư ng thi u s c g ng áp
đ t suy nghĩ c a h v chân lý tuy t đ i. B t k chúng ta là ngư i thu c bang đ hay bang xanh3,
trong lòng chúng ta luôn c m th y nh ng cu c tranh lu n chính sách thi u đi s trung th c, ch t
ch và lương tri, chúng ta không thích m t danh sách dài nh ng l a ch n sai l m ho c gò bó. Dù
là ngư i theo đ o ho c không theo đ o, da đen, da tr ng hay da nâu, chúng ta đ u c m th y - m t
c m giác hoàn toàn đúng - r ng thách th c l n nh t c a đ t nư c l i đang b b qua, và n u
không s m thay đ i thì có l chúng ta s là th h đ u tiên c a m t th i kỳ dài trong l ch s , s
đ l i m t qu c gia y u t và r n n t hơn nư c M mà chúng ta đã th a hư ng t cha ông.
Có l trong l ch s g n đây, hơn bao gi h t, chúng ta c n m t th chính tr m i giúp tìm l i và
phát tri n d a trên nh ng hi u bi t chung - chính nh ng hi u bi t đã đưa chúng ta xích l i g n
nhau v i tư cách là nh ng công dân M .
Đây chính là ch đ c a cu n sách này: chúng ta có th làm gì đ b t đ u quá trình thay đ i
chính tr và đ i s ng công dân c a chúng ta. Đi u đó không có nghĩa là tôi bi t chính xác chúng
ta ph i làm gì. Tôi không h bi t. M c dù trong m i chương tôi s trình bày m t vài thách th c
l n nh t v chính sách và đ xu t m c khái quát con đư ng mà tôi tin là chúng ta nên đi theo,
nhưng nh ng cách gi i quy t c a tôi thư ng c c b và chưa hoàn ch nh. Tôi không đưa ra lý
thuy t th ng nh t nào cho chính ph M , và nh ng trang sách này cũng không ph i là tuyên
ngôn hành đ ng v i nh ng bi u đ và hình v , th i gian th c hi n hay k ho ch hành đ ng mư i
đi m gì c .
Thay vào đó, tôi đưa ra nh ng đi u gi n d hơn: suy nghĩ c a cá nhân tôi v nh ng giá tr , quan
ni m đã khi n tôi theo đu i ngh ho t đ ng công chúng, m t vài suy nghĩ v chuy n nh ng bài
di n thuy t chính tr đang chia r chúng ta m t cách không đáng như th nào, và nh ng đánh giá
xác đáng nh t c a tôi, v i kinh nghi m c a m t thư ng ngh s , m t lu t sư, m t ngư i ch ng và
m t ngư i cha, m t con chiên và m t k hoài nghi, v cách th c đ t n n móng cho n n chính tr
c a chúng ta v i vai trò là m t th hàng hóa công.
Tôi s trình bày c th hơn v k t c u cu n sách. Chương 1 đưa ra đánh giá v l ch s chính tr
g n đây và c g ng gi i thích m t s nguyên nhân c a óc đ ng phái tương tàn. Trong Chương 2,
tôi trình bày v các giá tr chung có th đóng vai trò n n móng cho s đ ng thu n m i v chính
tr . Chương 3 tìm hi u v Hi n pháp, không ch v i tư cách là ngu n g c c a quy n công dân mà
còn là phương ti n đ t ch c nh ng cu c th o lu n dân ch v tương lai chung c a chúng ta.
Trong Chương 4, tôi s c g ng trình bày v m t s s c m nh có kh năng tiêu di t ngay c
nh ng chính tr gia có nhi u hy v ng nh t - bao g m ti n, các phương ti n thông tin, các nhóm
l i ích và quy trình l p pháp. Trong năm chương còn l i, tôi đ xu t cách th c giúp chúng ta
vư t qua s chia r đ gi i quy t hi u qu nh ng khó khăn l n như s b t an v kinh t ngày
càng tăng c a các h gia đình M , s căng th ng v ch ng t c và tôn giáo ngay trong chính tr ,
và nh ng m i đe d a xuyên qu c gia - t kh ng b t i d ch b nh đang t p h p l i n m ngoài kh
năng ch ng đ c a chúng ta.
Tôi nghĩ r ng m t vài đ c gi có th cho r ng nh ng ph n trình bày c a tôi hơi thi u công b ng.
V đi m này thì đúng là tôi có l i. Dù sao, tôi cũng là m t đ ng viên đ ng Dân ch , quan đi m
c a tôi v m i v n đ tương đ ng v i xã lu n trên t New York Times hơn là t Wall Street
Journal. Tôi b c b i v i nh ng chính sách luôn ng h ngư i giàu và k m nh thay vì nhưng
ngư i bình thư ng, tôi kh ng đ nh r ng chính ph đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c m ra
cơ h i cho t t c m i ngư i. Tôi tin vào s ti n hóa, vào các v n đ khoa h c, vào sư nóng lên
c a trái đ t. Tôi tin vào tư do ngôn lu n, b t k đúng hay sai v chính tr . Và tôi nghi ng vi c s
d ng chính ph đ áp đ t tin ngư ng c a b t c ai, k c c a tôi, lên nh ng ngư i không theo tín
ngư ng đó. Hơn n a, tôi còn là tù nhân c a chính con ngư i tôi - ti u s c a tôi, tôi không th

3
 Bang đ t đ ch các bang trong kỳ b u c trư c đó đa s phi u b u b cho Đ ng C ng Hòa. Còn Bang xanh là
các bang có đa s phi u b cho Đ ng Dân ch .
không nhìn nh n kinh nghi m M qua lăng kính c a m t ngư i da đen v i di s n pha tr n, mãi
mãi không quên bao nhiêu th h nh ng ngư i có màu da gi ng tôi đã b b t làm nô l , b bôi
nh , và không quên sư khác bi t v ch ng t c, giai c p ti p t c đ nh hình cu c s ng c a chúng ta
như th nào - có lúc nh nhàng, nhưng có lúc không đư c nh nhàng cho l m.
Nhưng đó không ph i toàn b con ngư i tôi. Tôi còn nghĩ đ ng c a tôi đôi khi cũng thi n c n, xa
cách và giáo đi u. Tôi tin vào th trư ng t do c nh tranh, các doanh nghi p, và tôi nghĩ có
không ít các chương trình c a chính ph ho t đ ng không hi u qu như công b , tôi mong mu n
đ t nư c chúng ta có ít lu t sư và nhi u k sư hơn. Tôi nghĩ nư c M góp ph n vào nh ng đi u
t t đ p nhi u hơn nh ng đi u x u cho th gi i. Tôi ít o tư ng v k thù c a đ t nư c chúng ta,
tôi kinh n lòng dung c m cũng như năng l c c a quân đ i chúng ta. Tôi ph n đ i th chinh tr
ch d a trên ch ng t c, gi i tính, đ nh hư ng tình d c hay các n n nhân m t cách chung chung.
Tôi quan tâm nhi u hơn đ n nh ng v n n n đang t n t i các khu ph cũ d n t i sư s p đ văn
hóa - m t m t mát mà ch dùng ti n thì không th gi i quy t đư c. Và tôi nghĩ các giá tr cũng
như đ i s ng tinh th n có vai trò quan tr ng không kém GDP c a đ t nư c.
Tôi không h nghi ng r ng m t s quan đi m đây s gây cho tôi nhi u phi n toái. Tôi là m t
nhân v t khá m i trên chính trư ng liên bang, đ đ đóng vai trò như m t màn hình tr ng, trên
đó r t nhi u ngư i thu c nhi u nhóm chính tr khác nhau s chi u lên quan đi m c a h . Do đó,
ch c h n tôi s làm th t vong nhi u ngư i, n u không mu n nói là t t c nh ng ngư i đó. Có l
đi u đó đã nói lên ch đ th hai, mang tính riêng tư hơn c a cu n sách này, đó là làm cách nào
đ tôi, hay b t c ai khác trên chính trư ng, có th tránh đư c c m b y c a s n i ti ng, tham
v ng mu n làm hài lòng m i ngư i, n i s hãi trư c th t b i, đ gi đư c c t lõi c a s th t -
ti ng nói duy nh t bên trong m i con ngư i chúng ta, nh c nh v cam k t sâu xa nh t c a chúng
ta.
Hôm trư c, m t phóng viên tác nghi p khu Đ i Capitol (nơi có Đi n Capitol và các tòa nhà
làm vi c khác c a Qu c h i M . Thư vi n Qu c h i và Tòa án T i cao) g p tôi trên đư ng tôi
đ n văn phòng. Cô nói r ng cô r t thích cu n sách th nh t c a tôi. R i cô nói: “Tôi c băn
khoăn không bi t ông có còn th hi n thú v như v y trong cu n th hai không”. Ý cô h n là "tôi
băn khoăn không bi t ông còn trung th c không khi hi n gi ông đã là Thư ng ngh s M ".
Đôi khi, tôi cũng t mình đ t câu h i đó. Tôi hy v ng r ng vi t cu n sách này, tôi s tìm đư c
câu tr l i.

Chương 1: Đ ng C ng hòa và đ ng Dân ch
H u h t m i ngày, tôi vào Đi n Capitol qua đư ng t ng h m. Chuy n tàu đi n ng m nh đưa tôi
đi t văn phòng c a tôi tòa nhà Hart Building qua nh ng đư ng h m trang trí c và bi u tư ng
c a năm mươi ti u bang nư c M , r i nó kín kít d ng l i. Trên đư ng t i dãy thang máy cũ đ
lên t ng hai, tôi đi ngang qua nh ng nhân viên v i vã, các đ i công nhân b o dư ng và các nhóm
khách du l ch. Bư c ra kh i thang máy, tôi len l i gi a đám nhà báo thư ng t p trung quanh đó.
Tôi chào m y viên c nh sát b o v khu Capitol, r i đi qua nh ng cánh c a đôi uy nghi và ti n
vào t ng dành cho Thư ng vi n M .
Phòng h p Thư ng vi n không ph i là nơi đ p nh t Đi n Capitol, nhưng nó cũng gây n tư ng
m nh. B c tư ng xám đư c trang trí n i b t b ng nh ng khung g màu xanh và c t đá hoa
cương v i đư ng vân r t đ p. Tr n nhà t o thành m t hình ô van màu tr ng kem và hình con đ i
bàng bi u tư ng nư c M đư c ch m chính gi a. Phía trên dãy bao lơn dành cho khách là nh ng
b c tư ng bán thân c a hai mươi phó t ng th ng đ u tiên, im l ng và trang nghiêm.
Và trên nh ng b c thang thoai tho i, m t trăm chi c bàn b ng g g x p thành b n vòng hình
móng ng a vây quanh khu ch t a. M t vài chi c trong s này có t năm 1819, và trên m i bàn
có m t h p nh đ l m c và bút lông. M ngăn kéo c a b t kỳ bàn nào b n cũng s th y tên c a
thư ng ngh s đã t ng s d ng nó, đư c chính tay nh ng ngư i đó vi t ho c kh c lên: Taft và
Long, Stennis và Kennedy.
Đôi khi đ ng trong căn phòng này, tôi tư ng như nhìn th y Paul Douglas hay Hubert Humphrey
đang ng i m t trong nh ng chi c bàn, kêu g i thông qua lu t quy n công dân; ho c Joe
McCarthy cách đó vài bàn đang đưa ngón tay dò qua danh sách, chu n b g i m t vài cái tên: hay
Lyndon B. Johnson đang đi đi l i l i gi a các dãy gh , túm c áo moi ngư i và đòi phi u b u.
Thi tho ng tôi đi qua chi c bàn mà Daniel Webster đã t ng ng i và tư ng tư ng ông đ ng lên
trư c căn phòng ch t ngư i và đong nghi p, đôi m t r c sáng khi ông to ti ng b o v Liên bang
trư c l c lư ng ly khai4.
Nhưng r i nh ng kho nh kh c này tan bi n r t nhanh. Tr vài phút đ n đ b phi u thì tôi và các
đ ng nghi p không dành nhi u th i gian trong phòng này. Ph n l n các quy t đ nh như nên đ
xu t d lu t gì, vào th i đi m nào, c n s a đ i gì. và làm th nào đ nh ng ngư i b t h p tác
quay sang h p tác... đ u đã đư c gi i quy t n th a t trư c gi a th lĩnh phe đa s , ch t ch y
ban liên quan, nhân viên c a h và (tùy thu c m c đ b t đ ng cũng như s r ng rãi c a đ ng
viên C ng hòa đang x lý d lu t này) đ ng nhi m c a h         đ ng Dân ch . Khi chúng tôi lên
đ n t ng này và viên thư ký đ c danh sách đi m danh, m i thư ng nghi s ph i quy t đ nh quan
đi m c a mình sau khi đã tham kh o ý ki n c a nhân viên, lãnh t phe h , nhóm v n đ ng hành
lang và các nhóm l i ích, cũng như thư c tri và khuynh hư ng tư tư ng.
Đo là m t quá trình hi u qu , đư c các thành viên đánh giá cao vì h đ u ph i s p x p l i l ch
làm vi c dài mư i hai hay mư i ba ti ng c a h đ đ n đây và đang mu n quay lai văn phòng đ
g p c tri hay tr l i đi n tho i, đ n m t khách s n g n đó đ g p g các nhà tài tr hay qua
trư ng quay đ tham gia m t cu c ph ng v n tr c ti p. Tuy nhiên, n u b n v n quanh qu n trên
t ng thì b n có th th y m t thư ng ngh s đ ng m t mình t i bàn sau khi nh ng ngư i khác đã
v , c thu hút sư chú ý đ phát bi u. Có th ông mu n trình bày m t d lu t do ông đ xu t, hay
có th là bình lu n chung chung v m t thách th c nào đó đ t nư c đang ph i đ i m t. Gi ng nói
c a ông có th bùng lên vì đam mê; lý lu n v c t gi m chương trình vì ngư i nghèo, c n tr
quy t đ nh b nhi m th m phán, hay s c n thi t ph i đ c l p năng lư ng nghe có v đ y tính
xây d ng. Nhưng di n gi này l i đang trang tr ng di n thuy t trong m t căn phòng g n như
không có ai ngoài v ch t a, m t vài nhân viên, phóng viên Thư ng vi n và con m t không
ch p c a C-SPAN5. Khi ông ta k t thúc bài phát bi u, m t c u ph c v tr trong b đ ng ph c
xanh dương im l ng thu l i t gi y bài phát bi u đ lưu tr . R i m t thư ng ngh s khác bư c
vào khi ngư i phát bi u trư c đi ra, bà này s l i đ ng bàn c a mình, kêu g i s chú ý, đ c
di n văn, và cái nghi l trên l i l p l i.
    cái h i ngh tranh lu n l n nh t th gi i này, không ai là ngư i l ng nghe.
***
TÔI NH NGÀY 4 tháng M t năm 2005 - ngày tôi và m t ph n ba Thư ng vi n đ c l i tuyên
th nh m ch c thư ng ngh s khóa 109 - như m t hình nh m o đ p đ . Hôm đó m t tr i sáng
r c r , không khí m áp b t thư ng. T Illinois, Hawaii, London và Kenya, gia đình và b n bè
tôi t t p trên dãy bao lơn dành cho khách đ chúc m ng khi tôi và các đ ng nghi p m i đ ng
c nh b c đá c m th ch, giơ cánh tay ph i đ c l i tuyên th . Phòng Thương vi n cũ6, tôi cùng
v tôi, Michelle, và hai con gái th c hi n l i nghi l và ch p nh v i Phó T ng th ng Cheney
(khá gi ng v i nghi l th t, sau đó con gái Malia sáu tu i c a tôi e dè b t tay ngài Phó T ng
th ng, r i Sasha, ba tu i, quy t đ nh thay vì b t tay thì đ p tay v i ông, ti p đó chúng tôi đi vòng


4
 L c lư ng ly khai: mư i m t bang mi n Nam đã tuyên b tách kh i Liên bang khi T ng th ng Lincoln mu n xóa
b ch đ nô l , d n t i cu c N i chi n Nam-B c (186l-1865).
5
 C-SPAN kênh truy n hình công c ng M , ch y u phát sóng các chương trình v ho t đ ng c a chính phù và Qu c
h i. đây ch camera c a kênh C-SPAN.
Phòng Thư ng vi n cũ (Old Senate Chamber) là phòng h p c a Thư ng vi n M t năm 1810 đ n 1859, hi n t i
đư c s d ng khi Thư ng vi n có nh ng cu c h p kín đ c bi t.
6
 Phòng Thư ng vi n cũ (Old Senate Chamber) là phòng h p c a Thư ng vi n M t năm 1810 đ n 1859, hi n t i
đư c s d ng khi Thư ng vi n có nh ng cu c h p kín đ c bi t.
quanh v y chào trư c các camera). R i tôi ng m các con gái nh y chân sáo xu ng các b c thang
  m t đông Đi n Capitol, b váy màu h ng và màu đ tung bay trên không, và hàng c t tr ng
c a tòa nhà Tòa án T i cao tr thành b c phông tráng l cho trò chơi c a b n tr .
Michelle và tôi n m l y tay hai đ a nh , và b n chúng tôi ti n v Thư vi n Qu c h i, đó chúng
tôi g p hàng trăm ngư i có thi n chí đã đ n vì ngày này. Vài gi đ ng h ti p đó chúng tôi ch
liên t c b t tay, ôm hôn, ch p nh và ký t ng.
M t ngày c a nh ng n cư i và l i c m ơn, c a s l ch thi p và hào nhoáng - đó là hình nh
trong m t nh ng v khách đ n Capitol.
Nhưng n u như c Washington có m t ngày cư x tuy t v i nh t, đ ng lo t ng ng m i vi c đ
kh ng đ nh n n dân ch v n ti p t c, thì m t s tĩnh t i v n t n t i trong b u không khí, đó là
nh n th c r ng tâm trang hân hoan này s không kéo dài lâu. Sau khi gia đinh và b n bè đ u đã
v nhà, sau khi bu i ti p tân k t thúc và m t tr i lai tr n sau b c màn xám x t c a mùa đông, m t
s th c duy nh t, có v như không th thay đ i, ch c ch n l i lơ l ng trên thành ph này: đ t
nư c chúng ta đang b chia r , và Washington cũng b chia r , s chia r v chinh tr chưa t ng
có k t trư c Th chi n th hai.
Cu c b u c t ng th ng và các phương pháp th ng kê khác nhau đ u xác nh n m t truy n th ng:
Ngư i M b t đ ng trên m t lo t các v n đ : lraq, thu , n o phá thai, súng. Mư i Đi u răn c a
Chúa, hôn nhân đ ng gi i, nh p cư, thương m i, chính sách giáo d c, quy đ nh v môi trư ng,
quy mô chính ph và vai trò c a tòa án. Chúng ta không ch b t đ ng mà còn b t đ ng k ch li t
v i nh ng l i đ kích cay đ c nh ng ngư i ng h m i bên ném vào đ i phương. Chúng ta b t
đ ng v ph m vi mà chúng ta b t đ ng, v b n ch t s b t đ ng, và v lý do chúng ta b t đ ng.
Cái gì chúng ta cũng tranh cãi đư c, b t k là nguyên nhân hay th c t bi n đ i khí h u, quy mô
thâm h t ngân sách hay th ph m gây ra thâm h t đó. Đ i v i tôi, nh ng chuy n này hoàn toàn
không đáng ng c nhiên. Tôi đã quan sát t xa nh ng cu c chi n chính tr leo thang
Washington: v lran-Contra và Ollie North7. v đ c Bork và Willie Horton8, Clarence Thomas
và Anita Hill9, cu c b phi u tín nhi m Clinton và cu c cách m ng c a Gingrich, v Whitewater
và cu c đi u tra c a th m phán Starr10, v gi i tán và bu c t i chính ph , lá phi u chưa b m l
h t và cu c b u c Bush-Gore11. Cùng v i c xã h i, tôi th y văn hóa v n đ ng đã di căn lên
toàn b cơ th chính tr khi c m t ngành công ngh lăng m - v a liên t c v a th m chí còn sinh
l i - ra đ i và th ng tr truy n hình cáp, đài phát thanh và danh m c sách bán ch y nh t c a t
New York Times.
Tám năm làm l p pháp Illinois, tôi bi t chút ít v cách th c tham gia cu c chơi. Khi tôi đ n
Springfield năm 1997, phe C ng hòa chi m đa s trong Thư ng vi n Illinois đã s d ng nh ng
nguyên t c mà sau này Ch t ch H vi n Gingrich cũng áp d ng đ duy trì quy n ki m soát tuy t


7
 V bê b i bán vũ khi cho l c lư ng Iran ch ng giáo ch Ayatolla Khomeini đ đ i l y vi c th sáu con tin M b
Hezbollah c m gi . S ti n bán vũ khí đư c chuy n cho các phi n quân Contra Nicaragua. Oliver Laurence
North, trung tá h i quân M , là ngư i tr c ti p đi u ph i v này.
8
 Robert Bork đư c T ng th ng Reagan đ c làm th m phán Tòa án T i cao (1987) nhưng đã b Thư ng Vi n bác
b .
9
  Clarence Thomas: Th m phán Tòa án T i cao t 1991 đ n nay. Anita Hill: c u đ ng nghi p c a Clarence
Thomas. Năm 1991, Clarence Thomas b bu c t i qu y r i tình d c và Anita Hill đã t cáo đi u này khi tham gia
phiên đi u tr n t i Thư ng vi n c a Thomas.
10
  V bê b i do cáo bu c c a David Hale r ng T ng th ng Clinton, khi còn là Th ng đ c bang Arkansas, đã ép bu c
ông này cung c p m t kho n vay b t h p pháp 300.000 Dollar cho Susan McDogal, đ i tác c a v ch ng Clinton
Công ty Whitewater Development Corporation. Kenneth Starr là ngư i đư c ch đ nh đi u tra v này.
11
      M , nh ng lá phi u b u đư c coi là h p l khi ngư i b phi u b m l trên phi u b u. Tuy nhiên có m t s
phi u chưa đư c b m h t, m u gi y v n còn dính l i, do đó b máy ki m phi u coi là không h p l . Trong cu c b u
c t ng th ng năm 2000, khi b tuyên b th t b i, ng c viên Al Gore đã yêu c u ki m phi u l i đ tính c nh ng lá
phi u b máy coi là không h p l kia. Tuy nhiên đi u này b Tòa án T i cao bác b và George W. Bush giành th ng
l i cu i cùng.
đ i trong H vi n M . Không th đưa m t s a đ i dù là nh nh t ra th o lu n ch đ ng nói là
đư c thông qua, các đ ng viên Dân ch la hét và n i gi n, r i sau đó đ ng im vô v ng trong khi
các đ ng viên C ng hòa thông qua quy t đ nh c t gi m l n thu nh p doanh nghi p, g n thu vào
lao đ ng, gi m b t d ch v xã h i. D n d n, thái đ gi n d lan r ng trong các cu c h p c a
đ ng Dân ch , và các đ ng nghi p c a tôi c n th n ghi s t t c nh ng hành vi xúc ph m và l m
d ng c a đ i th . Sáu năm sau, đ ng Dân ch n m quy n ki m soát, ra các đ ng viên C ng hòa
đư c đ i x cũng không khá hơn. M t vài thành viên kỳ c u s nu i ti c nh c l i th i kỳ mà các
đ ng viên hai đ ng C ng hòa và Dân ch cùng nhau ăn t i, g r i và th a hi p bên món
beefsteak và đi u xì gà. Nhưng c v i nh ng c u binh này, k ni m tuy t v i đó cũng nhanh
chóng tan bi n ngay khi h tr thành m c tiêu b t n công, toàn b khu v c c tri c a h tràn
ng p thư t bu c t i h đã làm vi c phi pháp, tham nhũng, b t tài và sa đ a v đ o đ c.
Tôi không đ nh nói mình là ngư i bàng quan b đ ng trong t t c nh ng câu chuy n đó. Tôi coi
chính tr như m t môn th thao va ch m, và tôi không s nh ng cú gi t ch hay nh ng cú đánh
lén b t ng . Nhưng nh khu v c c tri c a tôi có truy n th ng theo đ ng Dân ch nên tôi không
ph i ch u sư công kích cay đ c c a đ i phương. Thi tho ng tôi và ngư i đ ng nghi p C ng hòa
vào lo i b o th nh t cũng g p nhau đ trao đ i công vi c, và sau khi chơi m t ván poker hay
u ng m t ly bia v i nhau thì chúng tôi đi đ n k t lu n là có l chúng tôi có nhi u đi m chung
hơn so v i nh ng gì chúng tôi th a nh n trư c m i ngư i. Có th đó là lý do t i sao trong su t
nh ng năm làm vi c Springfield, tôi luôn tin r ng chính tr có th khác đi, và c tri mu n cái gì
đó khác; h đã m t m i v i vi c xuyên t c s th t, đ kích cá nhân và nh ng gi i pháp quá đơn
gi n cho nh ng v n đ ph c t p; và n u tôi có th g p tr c ti p c tri đ trình bày suy nghĩ v
t ng v n đ , gi i thích m t cách trung th c nh t l a ch n c a tôi, thì khi đó b n năng v công
b ng và l ph i thông thư ng trong m i ngư i s th c t nh. N u trong chúng ta có đ ngư i ch p
nh n r i ro đó thì tôi nghĩ không ch n n chính tr mà c chính sách c a nư c M cũng s thay
đ i theo hư ng t t đ p hơn.
Tôi tham gia cu c đua vào Thư ng vi n năm 2004 v i chính suy nghĩ đó. Trong su t th i gian
di n ra chi n d ch v n đ ng, tôi c h t s c trình bày nh ng gì tôi nghĩ, m t cách rõ ràng và t p
trung vào đi m c t lõi. Khi tôi giành th ng l i trong cu c b u c sơ b c a đ ng Dân ch , sau đó
là chi n th ng trong cu c b u c , đ u v i t l khá chênh l ch, tôi tin r ng mình đã ch ng minh
đư c quan đi m c a mình.
Ch có m t v n đ . Đó là chi n d ch v n đ ng c a tôi di n ra quá suôn s , đ n m c có v như ăn
may v y. Các nhà quan sát h n th y r ng trong cu c đua gi a b y ng viên c a đ ng Dân ch ,
không ai th c hi n chương trình qu ng cáo công kích đ i th , ng viên giàu có nh t - m t ngư i
t ng là nhà giao d ch ch ng khoán có tài s n ít nh t là 300 tri u dollar - đã b ra 28 tri u, ch
y u ch đ d ng các qu ng cáo tích c c, và ch b th t b i hoàn toàn vào tu n cu i cùng do m t
v ly hôn không hay ho b báo chí l t t y. Đ i th phía đ ng C ng hòa c a tôi, m t c u đ i tác
đ p trai, giàu có c a Goldman Sachs12, sau đó làm giáo viên khu ph cũ, đã t n công lý l ch
c a tôi ngay t nh ng ngày đ u tiên. Nhưng trư c khi chi n d ch c a ông này k p c t cánh thì
ông b đánh g c b i m t v bê b i ly hôn c a chính ông. Trong su t th i gian g n m t tháng, tôi
đi kh p Illinois mà không g p công kích nào, sau đó tôi đư c m i đ c bài di n văn chính trong
Đ i h i toàn qu c c a đ ng Dân ch - đư c phát sóng mư i b y phút trên truy n hình qu c gia,
không qua ki m duy t, không b gián đo n. Và cu i cùng đ ng C ng hòa bang Illinois đã có m t
quy t đ nh không th hi u n i, đ i th h dành cho tôi là c u ng c viên t ng th ng Alan
Keynes, m t ngư i chưa t ng s ng Illinois, đ a v c a mình đã th hi n s hung t n và không
như ng b đ n m c ngay c nh ng ngư i C ng hòa b o th nh t t ng phát s .
Sau này, m t s phóng viên tuyên b tôi là chính tr gia may m n nh t trên toàn b năm mươi
bang. Nói nh , m t s nhân viên c a tôi đã n i cáu v nh n xét này, h c m th y nó đã không
đ m x a đ n nh ng n l c cũng như thông đi p đ y thu hút c a chúng tôi. Tuy nhiên, ph nhân


12
     Ngân hàng đ u tư l n nh t th gi i.
v n may g n như kỳ l c a tôi thì cũng không đúng. Tôi ch là m t k ngoài cu c, m t k l p d ;
đ i v i nh ng ngư i trong ngh chính tr thì th ng l i c a tôi ch ng nói lên đi u gì.
Do đó không có gì đáng ng c nhiên là khi tôi đ n Washington vào tháng M t, tôi có c m giác
mình như m t anh chàng lính m i, xu t hi n sau cu c chi n v i b quân ph c s ch bóng, không
m t h t b i, hăm h đư c tham gia trong khi đ ng đ i v y đ y bùn đang chăm sóc v t thương.
Khi tôi đang b n r n v i nh ng bu i ph ng v n và ch p nh, v i đ y nh ng ý tư ng cao c r ng
c n gi m b t tư tư ng đ ng phái và thái đ gay g t thì phe Dân ch b đánh b i trên toàn b các
m t tr n - v trí t ng th ng, s gh trong Thư ng vi n và H vi n. Các đ ng s Dân ch đã chào
đón tôi m t cách không th nhi t tình hơn; h g i chi n th ng c a tôi là "m t trong nh ng đi m
sáng hi m hoi c a đ ng ta". Tuy v y, hành lang hay trong lúc gi i lao ngoài cu c h p, h kéo
tôi l i và nh c cho tôi nh các chi n d ch Thư ng vi n đi n hình là th nào.
H k v ngư i lãnh đ o đã th t b i c a h . Tom Daschle, đ i di n bang South Dakota, ngư i đã
ph i ch u nh ng cơn bão qu ng cáo đ kích tr giá hàng tri u dollar - nh ng bài báo chi m c
trang và nh ng đo n qu ng cáo trên truy n hình ngày ngày nói v i hàng xóm c a ông là ông ng
h gi t h i tr em và ng h đàn ông m c váy cư i, th m chí còn tuyên truy n là ông đ i x v i
v r t t , trong khi s th c là v ông đã đ n South Dakota đ giúp ông tái đ c c . H nh c đ n
Max Cleland, c u thư ng ngh s bang Georgia, m t c u chi n binh đã m t c hai chân và m t
cánh tay nhưng đã m t gh trong cu c đua trư c đó sau khi b bu c t i thi u tinh th n yêu nư c,
và đã h tr , ti p tay cho Osama bin Laden.
Và nó đã tr thành chuy n nh đ i v i nhóm "C u chi n binh Giang thuy n vì S th t": ch m t
vài qu ng cáo phát đúng ch , vài kh u hi u c a các phương ti n truy n thông b o th là có th
bi n m t v anh hùng đã đư c t ng huy chương trong Chi n tranh Vi t Nam tr thành m t k y u
đu i. Th t hi u qu m t cách đáng kinh ng c.
Không có gì ph i nghi ng là có nh ng đ ng viên C ng hòa cũng b đ i x t i t tương t . Và có
l bài xã lu n xu t hi n trong tu n đ u tiên c a nhi m kỳ đó đã đúng; đã đ n lúc cho cu c b u c
đi vào quá kh , và hai đ ng c n d p b s thù đ ch và vũ khí, cùng ng i vào đi u hành đ t nư c
ít nh t trong m t ho c hai năm. Đi u đó có th tr thành s th c n u như ngày tuy n c không
đ n quá g n, n u như cu c chi n Iraq không ti p t c di n ra căng th ng, ho c n u như các phe
phái, các nhà phê bình và các phương ti n truy n thông không ti p t c tr c l i b ng cách khu y
đ ng thù h n.
Có th đã có hòa bình n u có m t Nhà Tr ng khác, m t Nhà Tr ng ít c s ng c ch t v i chi n
d ch tranh c tri n miên, m t Nhà Tr ng coi t lê chi n th ng 51-48 là m t d u hi u cho th y c n
có thái đ khiêm như ng và th a hi p, ch không ph i là m t th ng l i không th ch i cãi.
Nhưng dù c n đi u ki n gì đ gi i quy t tình tr ng căng th ng đó đi n a thì vào năm 2005, ch ng
có đi u ki n nào trong s đó t n t i. Không có s như ng b , không có c ch thi n chí. Hai
ngày sau cu c tuy n c , T ng th ng Bush xu t hi n trên truy n hình, tuyên b r ng “v n chính
tr ”13 c a ông v n còn nhi u và ông s s d ng nó. Cũng chính hôm đó, nhà ho t đ ng b o th
Grover Norquist, không c n ki u cách l ch s c a dân chính tr , đã nh n xét v tình th c a đ ng
Dân ch như sau: "B t c anh nông dân nào cũng s cho b n bi t r ng có m t s con v t ch y
lung tung và th y khó ch u, nhưng khi chúng đã đư c d n l i r i thì chúng s vui v và bình tĩnh
l i thôi".
Hai ngày sau khi tôi làm l tuyên th , n h ngh s Stephanie Tubbs Jones, đ i bi u thành ph
Cleveland, đã đ ng trư c H vi n ph n đ i k t qu b u c        Ohio, nh c l i nh ng đi m b t
thư ng trong b phi u bang này trong ngày b u c . Các đ ng viên C ng hòa n i cáu ("Lũ th t
b i đau đ n", tôi nghe th y m t vài ngư i l m b m), nhưng Ch t ch H viên Hastert và th lĩnh
phe đa s DeLay ch ng m nhìn nh ng khuôn m t đá đ t trên b c cao, đi m tĩnh vì h bi t r ng
h có c phi u b u l n cây búa đi u khi n. Thư ng ngh s Barbara Boxer bang Califomia đ ng

13
 Theo Chris Suellentrop, biên t p viên t New York Times, t “v n chính tr ” c a T ng th ng Bush   đây ch s c
m nh có đư c nh tính đai chúng.
ý v i ph n đ i c a H ngh s Jones, và khi chúng tôi tr l i phòng h p Thư ng vi n, tôi b lá
phi u đ u tiên v i tư cách thư ng ngh s , cùng v i 73/74 thư ng ngh s còn l i b phi u đưa
George W. Bush l n th hai tr thành t ng th ng H p ch ng qu c Hoa Kỳ.
Có kh năng tôi s nh n đư c r t nhi u đi n tho i và thư ph n đ i sau v b phi u này. Tôi g i
cho m t s ngư i ng h đ ng Dân ch đang t c gi n, nói v i h r ng: vâng, tôi bi t có chuy n
Ohio, và vâng tôi nghĩ c n có m t cu c đi u tra, nhưng vâng, tôi v n tin là George Bush đã th ng
c , và không, ít nh t tôi không nghĩ tôi s b đá ra [n u b phi u ch ng] hay nh n vào ch sau hai
ngày làm vi c.
Cũng trong tu n đó, tôi b t ng g p Thư ng ngh s Zell Miller, m t đ ng viên Dân ch bang
Georgia kín đáo, g y gò, có c p m t s c, thành viên Hi p h i Súng trư ng qu c gia (NRA). Ông
này đã t b đ ng Dân ch , quay sang ng h George Bush, và đã đ c m t bài di n văn chính
s c bén Đ i h i toàn qu c Đ ng C ng hòa - m t bài phát bi u cư ng đi u r t vô lý v s x o
trá c a John Kerry cũng như như c đi m c a ông này trong v n đ an ninh qu c gia. Đó là m t
cu c g p g ng n ng i, v i đ y nh ng m a mai câm l ng - m t ông già mi n Nam trên đư ng
bư c ra, m t gã da đen mi n B c tr tu i trên đư ng đi vào, s đ i l p đư c báo chí lưu ý trong
bài phát bi u c a hai chúng tôi. Thư ng ngh s Miller t ra r t l ch thi p, ông chúc tôi may m n
trong v trí m i. Sau đó, tôi đư c xu t hi n trong m t đo n trích t cu n sách c a ông - A Deficit
of Decency (S thi u h t l nghi). Trong đo n trích này ông g i bài phát bi u c a tôi là m t trong
nh ng di n văn hay nh t mà ông t ng đư c nghe trư c khi chú thích thêm - tôi tư ng tư ng ông
vi t đo n này v i n cư i ranh mãnh r ng chưa ch c đó đã là m t bài phát bi u hi u qu nh t xét
v phương di n giúp giành th ng l i trong b u c .
Nói cách khác: ngư i bên tôi đã thua. Còn ngư i phía Zell Miller đã th ng. Đ y là th c t kh c
nghi t, l nh lùng c a chính tr . M i th khác ch là tình c m.
***
THEO V TÔI thì v b n ch t tôi không ph i ngư i b tình c m chi ph i. Khi xem Ann Coulter
hay Se an Hannity phát bi u trên truy n hình, tôi th y khó mà cho là h đang nghiêm túc. Tôi
nghĩ h nói như v y cơ b n ch đ tăng s lư ng sách bán đư c ho c tăng đi m cho chương trình
c a h thôi, m c dù tôi th c s không hi u có ai l i dành c bu i t i quý giá đ xem hai b m t
khó ưa đó nói. Khi ngư i phe Dân ch ch y v i đ n g p tôi m i khi có chuy n gì đó và tuyên b
r ng chúng ta đang s ng trong th i kỳ chính tr t i t nh t, r ng ch nghĩa phát xít đang d n si t
c chúng ta, thì tôi s nh c lai vi c giam gi nh ng ngư i M g c Nh t dư i th i Franklin D.
Roosevelt 14. John Adams ban hành Đ o lu t Ngo i ki u và ch ng n i lo n15, hay vi c gi t ngư i
da đen ki u Lynch kéo dài c trăm năm dư i hàng ch c đ i t ng th ng16 đã t ng t i t hơn th
này. Và tôi nói v i h hãy hít m t hơi dài thư giãn đi. Khi nh ng ngư i d ti c t i h i tôi làm
sao tôi có th làm vi c trong môi trư ng chính tr như hi n t i, v i t t c nh ng qu ng cáo đ
kích, công kích cá nhân, thì tôi s nh c đ n nh ng cái tên như Nelson Mandela, Aleksandr
Solzhenitsyn, hay m t vài ngư i khác đang b giam gi đâu đó Trung Qu c ho c Ai C p. S
th c là vi c b công kích đích danh cũng không ph i là cái gì tôi t l m.
Tuy v y. tôi không th “mi n d ch” v i n i lo. Và cũng như đa ph n ngư i M , tôi th y trong
nh ng ngày này khó mà rũ b đư c c m giác r ng n n dân ch c a chúng ta đã tr nên l ch l c
m t cách c c kỳ nghiêm tr ng.
Đó không ch đơn gi n là nh ng khác bi t gi a lý tư ng c a chúng ta v m t đ t nư c chúng ta
th c t đang ph i ch ng ki n hàng ngày.


14
     S vi c x y ra khi Nh t t n công Trân Châu C ng trong Th chi n th hai.
15
     Đ o lu t này do John Adams, t ng th ng th hai c a M ký năm 1798, ngăn c n quy n tư do ngôn lu n.
16
  Lynch: nh ng v gi t h i ngư i da đen ch y u do kỳ th ch không theo án c a tòa. Vào ngày 3/6/2005. Qu c h i
M đã thông qua Ngh quy t chính th c xin l i ngư i M g c Phi vì đã không thông qua d lu t ch ng Lynch đu c
đ xu t trư c đó 105 năm.
Dư i d ng này hay d ng khác, khác bi t đó đã t n t i t khi nư c M m i ra đ i. Đã có chi n
tranh, có nhi u đ o lu t đư c ban hành, nhi u h th ng đư c thay đ i, c i cách, nhi u t ch c
đư c thành l p, đã di n ra nhi u v ph n kháng, t t c đ đưa nh ng l i h a và th c t đ n g n
nhau hơn.
Không ph i th , v n đ    đây là kho ng cách gi a nh ng thách th c r t to l n mà chúng ta đang
đ i m t v i s nh m n c a n n chính tr - là vi c chúng ta d dàng b nh ng chuy n v n v t,
t m thư ng thu hút tâm trí, luôn tránh né trư c nh ng quy t đ nh quan tr ng, và có v không th
xây d ng n n t ng đ ng thu n đ gi i quy t nh ng v n đ l n lao.
Chúng ta bi t r ng c nh tranh toàn c u - chưa nói đ n b t c m t cam k t th c s nào v nh ng
giá tr như cơ h i công b ng và thăng ti n - đòi h i chúng ta ph i ch nh đ n l i h th ng giáo d c
t trên xu ng dư i, b sung l c lư ng giáo viên, b t tay vào d y toán và khoa h c, và đưa tr em
   khu ph cũ thoát kh i tình tr ng th t h c. Th mà cho đ n hi n t i, nh ng cu c tranh lu n c a
chúng ta v giáo d c l i đang m c k t gi a nh ng ngư i mu n b h th ng trư ng công và
nh ng ngư i bênh v c cái hi n tr ng không th nào bênh v c n i, gi a nh ng ngư i cho r ng
ti n không c i thi n đư c giáo d c và nh ng ngư i mu n có nhi u ti n hơn nhưng l i không
ch ng minh đư c r ng ti n đó s đư c s d ng hi u qu .
Chúng ta bi t r ng h th ng y t c a chúng ta đã s p đ : đ t kh ng khi p, c c kỳ không hi u
qu , g n như không phù h p v i m t n n kinh t trong đó m i ngư i không còn làm vi c m t
ch c đ i, m t h th ng đ y nh ng ngư i M làm vi c chăm ch vào tình th b t an c h u và
có th rơi vào nghèo túng. Nhưng năm này qua năm khác, tình tr ng này v n chưa đư c c i thi n
do v n đ tư tư ng cũng như k năng làm chính tr , tr năm 2003 khi chúng ta có đ o lu t v
đơn thu c, không hi u sao l i k t h p đư c nh ng đi m y u kém nh t c a c khu v c công và
khu v c tư nhân: giá không th t, b máy h n lo n, không bao ph h t th trư ng và ngư i n p
thu nh n đư c hóa đơn đ t mu n n m t.
Chúng ta bi t r ng cu c chi n ch ng ch nghĩa kh ng b qu c t v a là chi n tranh vũ trang v a
là xung đ t tư tư ng, r ng s an toàn lâu dài c a chúng ta ph thu c vào k ho ch đúng đ n đ
tăng cư ng s c m nh quân s cũng như h p tác ch t ch v i các qu c gia khác, r ng gi i quy t
nghèo đói toàn c u và giúp đ các qu c gia kh n khó là v n đ s ng còn đ i v i quy n l i nư c
M ch không đơn thu n ch là chuy n t thi n. Nhưng n u theo dõi nhi u cu c tranh lu n v
chính sách đ i ngo i thì b n s tin r ng ch có hai l a ch n - tham chi n, ho c rút v v i ch
nghĩa bi t l p.
Chúng ta nghĩ v ni m tin như c i ngu n c a s an i và th u hi u, nhưng cách th hi n ni m tin
c a chúng ta l i gây ra s chia r ; chúng ta tin r ng chúng ta là ngư i bao dung m c dù căng
th ng v ch ng t c tôn giáo và văn hóa đang lan r ng kh p đ t nư c ta. Và thay vì ch m d t
căng th ng, hòa gi i tranh ch p, n n chính tr c a chúng ta l i th i bùng chúng lên, l i d ng
chúng, và càng làm cho m i ngư i xa nhau hơn.
V cá nhân mà nói, chúng tôi, nhưng ngư i làm vi c cho chính ph , ph i c m ơn cái khác bi t
gi a th chính tr hi n t i và th chính tr c n ph i có. Rõ ràng nh ng ngư i Dân ch không
thích thú gì tình tr ng này vì ít nh t lúc này h đang th t b i, b nh ng ngư i C ng hòa l n át -
nh ng ngư i C ng hòa nh cu c b u c ki u k -th ng- đư c-t t-c mà ki m soát m i v trí trong
chính ph và không có nhu c u th a hi p. Th t ra nh ng ngư i C ng hòa th n tr ng không nên
quá l c quan vì m c dù đ ng Dân ch đã thua, nhưng đ ng C ng hòa - phe th ng c nh nh ng
cam k t r t phi th c t (c t gi m thu nhưng không gi m phúc l i, tư nhân hóa b o hi m xã h i
nhưng chi tr l i ích không thay đ i, ti n hành chi n tranh không có hy sinh) - có v cũng không
bi t cách đi u hành đ t nư c.
   c hai phe, cho đ n gi chúng ta g n như không th y ai t v n lương tâm hay t nhìn l i chính
mình, th m chí cũng không ai nh n trách nhi m dù là nh nh t v tình hình hi n t i. Thay vào
đó, không ch trong các chi n d ch v n đ ng mà trên các trang xã lu n, trên giá sách, ngay c
trên th gi i blog đang phát tri n chưa t ng th y, chúng ta ch th y các ki u phê phán và đ l i.
Tùy b n ưa thích phe nào hơn mà tình tr ng c a chúng ta s là k t qu t nhiên c a ch nghĩa
b o th c c đoan ho c ch nghĩa t do ngang bư ng, Tom DeLay ho c Nancy Pelosi, các t p
đoàn d u l a17 ho c các lu t sư tham ti n, k cu ng tín tôn giáo ho c nhà ho t đ ng vì ngư i
đ ng tính, kênh Fox News ho c t New York Times. M c đ hay ho c a các câu chuy n, s tinh
t c a các lý lu n, và m c tin c y c a các b ng ch ng ph thu c vào t ng ngư i, và tôi không
ph nh n là tôi thích các câu chuy n do ngư i phe Dân ch k hơn, cũng như tôi tin r ng lý lu n
gia nh ng ngư i theo ch nghĩa t do thư ng d a trên l ph i và th c t nhi u hơn. Tuy nhiên,
n u xem xét k , ta s th y lý l c a hai phe cánh t và cánh h u d n đã tr nên hình nh ph n
chi u trong gương c a nhau. Đó đ u là các câu chuy n v âm mưu, v vi c nư c M đang b m t
liên minh ma qu t n công. Cũng như m i gi thuy t v âm mưu hay ho khác, c hai phe đ u ch
đưa vào câu chuy n c a mình m t hàm lư ng s th c đ đ làm hài lòng nh ng ngư i đư c d n
d t đ tin vào h , và không th a nh n b t c mâu thu n nào có th làm lung lay gi thuy t đó.
M c tiêu không ph i là thuy t ph c phe đ i l p mà là làm cho các gi thuy t đó tr nên kích
đ ng, gi i thích đư c s nghi p c a h là đúng đ n, và thu hút đ tín đ m i gia nh p phe h .
T t nhiên, còn có m t câu chuy n khác c n đư c nh c đ n, b i hàng tri u ngư i M đang ph i lo
cu c s ng c a h hàng ngày. Nh ng ngư i đó đang làm vi c ho c đang tìm vi c làm, đang kh i
s kinh doanh, đang giúp con cái làm bài t p v nhà, và đang ph i đ i m t v i hóa đơn khí đ t
tăng cao, b o hi m y t không đ y đ . không đư c chi tr lương hưu do phán quy t c a m t tòa
phá s n18 nào đó. H đ u hy v ng và sau đó lo s v tương lai. Cu c s ng c a h đ y r y nhưng
mâu thu n và mơ h . Và vì chính tr đ c p quá ít đ n nh ng gì h đang ph i tr i qua - vì h hi u
r ng ngày nay chính tr là m t ngh kinh doanh ch không ph i s m ng, và nh ng th đư c g i
là cu c tranh lu n th c ch t cũng ch hơn bi u di n chút ít - nên h quay đi, tránh xa s n ào và
nh ng l i nói huyên thuyên hùng h , liên t c không ng ng.
M t chính quy n, n u th c s đ i di n cho ngư i M - và th c s ph c v ngư i M - s đòi h i
ph i có m t n n chính tr ki u khác. N n chính tr đó c n ph n ánh cu c s ng th c t c a chúng
ta, ch không ph i là lo i s n ph m đã đư c đóng gói và ch vi c l y ra kh i giá. Nó ph i đư c
d ng nên t nh ng gì là truy n th ng t t đ p nh t và ph i nhìn nh n đ n c nh ng ph n t i trong
l ch s c a chúng ta.
Chúng ta c n hi u chính xác vì sao chúng ta đi đ n ch này - xung đ t phe phái và h n thù s c
t c. Và chúng ta c n t nh r ng m c dù có r t nhi u đi u khác bi t, nhưng chúng ta có hy v ng
gi ng nhau, có gi c mơ gi ng nhau, đó là m t m i ràng bu c không th b phá v .
***
M T TRONG NH NG đi u đ u tiên tôi nh n th y Washington là m i quan h khá thân m t
gi a các thư ng ngh s l n tu i: s nhã nh n tin c y chi ph i m i hành vi gi a John Warner và
Robert Byrd, hay tình b n chân thành gi a đ ng viên C ng hòa Ted Stevens và đ ng viên Dân
ch Daniel Inouye. M i ngư i thư ng nói r ng nh ng thư ng ngh s này là đ i di n cu i cùng
c a m t ki u ngư i s p tuy t ch ng, đó là nh ng ngư i không ch có tình yêu v i Thư ng vi n
mà còn là hi n thân c a m t ki u chính tr ít tính bè phái. Và trong th c t , đây là m t trong ít
đi m mà các nhà bình lu n b o th và t do đ ng ý v i nhau, đó là v th i kỳ trư c suy thoái,
th i đ i vàng Washington khi dù đ ng nào n m quy n thì b u không khí v n l ch s , và chính
ph v n ho t đ ng t t.
Vào m t bu i ti p tân t i n , tôi ti n đ n nói chuy n v i m t ông già ngư i Washington, ngư i
đã làm vi c Capitol g n năm mươi năm. Tôi h i xem theo ông thì cái gì đã làm cho không khí
bây gi khác trư c.
“V n đ th h thôi”, ông tr l i không h do d . "H i y, h u h t nh ng ngư i có quy n l c
Washington đ u đã t ng c ng hi n trong Th chi n th hai. Chúng tôi có th đ u nhau d d i v
m i chuy n. Chúng tôi h u h t có hi u bi t khác nhau, quê quán khác nhau, tri t lý chính tr khác

17
  Nguyên văn: big oil, t ch sáu t p đoàn d u l a l n nh t th gi i, g m Exxon Mobil, BP, Royal Dutch Shell,
Total S.A., Chevron Corporation và Cocono Phillips.
18
     H th ng tòa án chuyên x các v vi c liên quan đ n phá s n.
nhau. Nhưng nh có chi n tranh nên chúng tôi th y có vài đi m chung. Quá kh chung đem l i
ni m tin và s tôn tr ng nh t đ nh. Vì th chúng tôi vư t qua đư c khác bi t và gi i quy t đư c
m i chuy n".
Khi nghe ông già h i tư ng v Dwight Eisenhower và Sam Raybum, Dean Acheson và Everett
Dirksen, khó mà không mư ng tư ng th y nh ng gương m t m o đó lư t qua, m t th i kỳ
trư c khi có nh ng b n tin 24 gi và ho t đ ng gây qu b t t n, đó là th i kỳ c a nh ng ngư i
nghiêm túc làm nh ng vi c nghiêm túc. Tôi ph i t nh c mình r ng tình c m yêu m n c a ông
già đ i v i quá kh y h n ch ch a đ ng m t vài k ni m nh t đ nh. Ông đã quên đi hình nh
phe mi n Nam bác b đ xu t các lu t b o v quy n công dân ngay Thư ng vi n, quy n l c
qu quy t c a ch nghĩa Mccarthy19, th c tr ng dân cư nghèo đói đư c Bobby Kennedy phơi
bày trư c khi ông ch t; và trong b máy chính quy n thi u v ng ph n và ngư i thi u s .
Tôi cũng nh n th y còn nhi u tình hu ng đ c nh t vô nh khác mà ông già cũng t ng tham gia,
chúng giúp bào đ m cho chính ph đ ng thu n m t cách n đ nh: không ch là kinh nghi m cùng
tr i qua chi n tranh mà còn là s nh t trí g n như hoàn toàn mà h có đư c nh cu c Chi n tranh
l nh và m i đe d a t Liên Xô cũ, và có l đóng vai trò quan tr ng hơn c là s th ng tr không
có đ i th c a kinh t M trong su t th p niên 1950 và 1960 vì c châu Âu và Nh t B n đ u
đang b n t c u tránh kh i đ ng đ nát sau chi n tranh.
T t nhiên, không th ph nh n là n n chính tr M trong nh ng năm sau Th chi n th hai có
tính ý th c th p hơn nhi u - và ý nghĩa c a liên minh đ ng phái l i kém rõ ràng hơn nhi u so v i
ngày nay. Liên minh Dân ch n m quy n ki m soát Qu c h i trong su t nh ng năm y là h n
h p c a nhưng ngư i theo ch nghĩa t do mi n B c như Hubert Humphrey, nh ng đ ng viên
C ng hòa mi n Nam như James Eastland, và b t c m t nhân v t trung thành nào mà c máy
chính tr 20 các thành ph l n mu n đưa lên. Ch t keo liên k t liên minh này là ch nghĩa dân
túy kinh t c a Chính sách Kinh t xã h i m i21 - gi c mơ v m c lương và l i ích công b ng, v
chính sách b o tr và công trình công c ng, v m c s ng tăng cao chưa t ng có. Ngoài ra, đ ng
Dân ch còn đ ra m t tri t lý ki u dĩ hòa vi quý: th tri t lý ng m th a nh n, khuy n khích áp
b c ch ng t c mi n Nam; th tri t lý ph thu c vào m t n n văn hóa r ng l n, trong đó các
quy ư c xã h i - ví d như b n ch t c a tình d c, hay vai trò c a ph n - đư c ch p nh n r ng
rãi; m t n n văn hóa chưa có nh ng t ng gây b c d c, ít có tranh ch p chính tr quanh nh ng
quy ư c đó hơn.
Trong su t th p k năm mươi và nh ng năm đ u th p k sáu mươi, đ ng C ng hòa cũng b qua
nh ng r n n t trong tri t lý - gi a ch nghĩa t do phương Tây c a Barry Goldwater và ch
nghĩa gia trư ng ki u phương Đông c a Nelson Rockerfeller; gi a nh ng ngư i tái hi n ch
nghĩa c ng hòa c a Abraham Lincoln và Teddy Roosevelt khi đi theo ch nghĩa tích c c liên
hang và nh ng ngư i theo ch nghĩa b o th c a Edmund Burke khi ưa thích truy n th ng cũ
hơn th nghi m xã h i. Vi c đưa nh ng khác bi t vùng mi n và tính cách đó vào quy n công
dân, lu t liên bang, th m chi các đ o lu t thu không h d đàng, nhanh chóng. Nhưng cũng như
đ ng Dân ch , đ ng C ng hòa đoàn k t đư c ch y u nh quy n l i kinh t . Tri t lý v th
trư ng t do và th t ch t tài khóa giúp liên k t m i thành ph n c tri c a đ ng, t ngư i bán
hàng Main Street22 đ n ch doanh nghi p vùng nông thôn.
Chính vào th p k 60, m i liên k t chính tr này k t thúc v i lý do và ti n trình đúng như đư c
ghi trong l ch s . Trư c h t là phong trào quy n công dân mà ngay vào nh ng ngày yên ban
đ u, nó đã là thách th c đ i v i cơ c u xã h i lúc đó và bu c ngư i M ph i l a ch n phe phái.

19
   Phong trào săn lùng nh ng ngư i c ng s n và thân c ng M t cu i th p k 40 đ n cu i th p k 50 th k
trư c, xu t phát t ý tư ng c a Thư ng ngh s Joseph McCarthy.
20
  Nguyên văn: "big-city machines": t đ ch nh ng h th ng phi chính th c, b o tr cho chính tr đ nh m đ t
đư c m c đích nào đó. H th ng này t n t i ph bi n các thành ph l n c a M t 1875-1950
21
     Chính sách do T ng th ng Roosevelt đ xu t năm 1952.
22
     T đ ch các con ph chuyên bán l     các đô th M , Canada, Ireland và m t s nư c khác.
Cu i cùng Lyndon Johnson đã ch n cánh h u, nhưng là ngư i con c a vùng mi n Nam, ông hi u
rõ hơn ai h t cái giá ph i tr cho l a ch n đó: khi ký Đ o lu t Quy n công dân vào năm 1964,
ông đã nói v i viên s quan h u c n Bill Moyers r ng ch v i m t nét bút, ông đã đ t mi n Nam
vào tay đ ng C ng hòa v i tương lai có th d đoán trư c.
Ti p sau đó là nh ng cu c bi u tình c a sinh viên ph n đ i Chi n tranh Vi t Nam và các ý ki n
cho r ng nư c M không ph i lúc nào cũng đúng, hành đ ng c a chúng ta không ph i lúc nào
cũng h p lý - và th h sau s không tr b t c giá nào hay ch u b t c gánh n ng nào mà th h
trư c đòi h i.
Và r i khi nh ng b c tư ng b o v hi n tr ng lúc đó b ch c th ng, r t nhi u d ng “ngư i ngoài”
tràn qua cánh c ng, các nhà ho t đ ng n quy n, ngư i Latin, dân hippie, thành viên Báo Đen23,
các bà m nh n tr c p xã h i24, ngư i đ ng tính, t t c đ u đòi quy n l i, t t c đ u mu n đư c
kh ng đ nh, t t c đ u đòi có m t v trí trên bàn ăn và m t ph n trong mi ng bánh.
M t đ n vài năm logic c a nh ng thay đ i đó m i cho th y h p lý. V i chi n lư c mi n Nam,
thái đ thách th c l nh tòa án v xóa b phân bi t ch ng t c trong nhà trư ng và ch ng lai phe
đa s ôn hòa, Nixon đã có l i th trong kỳ b u c ngay t c kh c. Nhưng tri t lý c a ông chưa
bao gi là m t h tư tư ng v ng ch c, th ng nh t - vì cu i cùng, chính ông l i là ngư i đã đ
xu t ra nh ng chính sách vì c ng đ ng ngư i thi u s đ u tiên và đã ký quy t đ nh thành l p Cơ
quan B o v môi trư ng và Ban Qu n lý s c kh e và an toàn lao đ ng. Jimmy Carter đã cho th y
có th k t h p ng h quy n công dân v i thông đi p truy n th ng c a đ ng Dân ch ; và m c dù
có ngư i đào ngũ, nhưng đa s ngh s Dân ch mi n Nam quy t đ nh l i trong đ ng v n ti p
t c nhi m kỳ c a h , giúp đ ng Dân ch ti p t c ki m soát ít nh t là H vi n.
Nhưng phi n đá ki n t o nên đ t nư c cũng đã d ch chuy n. Chính tr không còn là m t chuyên
nh mà đã tr thành v n đ đ o đ c, tuân theo yêu c u và chân lý đ o đ c. Chính tr cũng t n t i
trong m i cá nhân khi nó len l i vào m i chuy n - dù là gi a ngư i da tr ng và ngư i da đen hay
gi a đàn ông và ph n - và nó b c l rõ trong m i thái đ dù là ng h hay ph n đ i ch đ c m
quy n.
Do đó, trong suy nghĩ chung c a m i ngư i, ch nghĩa t do và ch nghĩa b o th đư c xác đ nh
b i thái đ hơn là b i giai c p - thái đ c a b n v văn hóa truy n th ng và ph n văn hóa. V n đ
không ch là b n nghĩ th nào v quy n đình công hay thu thu nh p doanh nghi p mà còn là
quan đi m c a b n v tình d c, ma túy và nh c Rock 'n' roll, l Mi-xa (Mass) c a ngư i Latin và
tiêu chu n c a n n văn hóa phương Tây là gì. Các c tri da tr ng là thi u s   mi n B c và ngư i
da tr ng nói chung phía Nam không đánh giá cao phong trào t do m i. B o l c đư ng ph và
nguyên nhân gây ra b o l c trong gi i trí th c, ngư i da đen chuy n đ n c nh nhà, tr con da
tr ng lang thang kh p thành ph trên xe buýt, hành đ ng đ t c và ph nh vào các c u chi n
binh - t t c nh ng hành đ ng đó đ u xúc ph m và h th p, n u không mu n nói là phá v nh ng
giá tr quan tr ng nh t đ i v i h : gia đình, ni m tin, qu c kỳ, tình hàng xóm, và đ i v i m t s
ngư i ít nh t là đ c quy n c a ngư i da trăng. Gi a th i kỳ h n lo n đó, n i ti p nh ng v ám
sát, nh ng v cháy thành ph và th t b i cay đ ng Vi t Nam, tăng trư ng kinh t như ng ch
cho kh ng ho ng d u, l m phát, đóng c a nhà máy, và đ xu t hay ho nh t c a Jimmy Carter ch
là hãy văn nh máy sư i, trong khi đó nhóm c p ti n ngư i Iran ti p t c làm v t thương c a
OPEC25 tr m tr ng hơn - m t đám ngư i thu c liên minh Chính sách Kinh t xã h i m i26 b t
đ u đi tìm m t ngôi nhà chính tr khác.



23
   Nguyên văn: Panthers, ch các thành viên đ ng Báo Đen (Black Panthel Party) c a ngư i M g c Phi, có m c
tiêu đòi quy n công dân và b o v ngư i da đen, ho t đ ng trong th i gian t gi a nh ng năm 1960 đ n th p k
1970.
24
     Nguyên văn: welfare moms, t ch nh g ph n liên t c sinh con đ hư ng tr c p xa h i.
25
 Ch cu c cách mang Iran (đưa Iran t ch đ quân ch sang ch đô c ng hòa) đã gây ra cu c kh ng ho ng d u
m trên th gi i năm 1979.
***
TÔI LUÔN CÓ c m giác có m t m i liên h kỳ l v i th p niên 60. V nghĩa nào đó tôi là m t
s n ph m thu n túy c a th i kỳ này: là m t ngư i lai hai màu da, cu c đ i tôi có th tr nên
tuy t v ng, m i cơ h i c a tôi có th hoàn toàn b tư c b n u không có s thay đ i đ t ng t
trong xã h i lúc đó. Nhưng tôi còn quá tr đ có th hi u rõ b n ch t nhưng thay đ i đó, và quá
xa đ có th nhìn th y tinh th n M b sa sút (h i đó tôi s ng Hawaii và lndonesia). Ph n l n
nh ng gì tôi nh n đư c t th p k 60 đ u đư c tinh l c qua m tôi - m t ngư i mà cho đ n cu i
đ i h n v n t hào vì mình theo ch nghĩa t do. Đ c bi t phong trào quy n công dân đư c bà
đánh giá cao, b t c khi nào có cơ h i, bà đ u gieo vào đ u tôi nh ng giá tr bà tìm th y đó: s
bao dung, công b ng, không g c ngã khi th t b i.
Tuy nhiên, hi u bi t v th p k 60 c a m tôi v n h n ch , c vì kho ng cách đ a lý (bà r i nư c
M l c đ a t năm 1960) l n tính lãng m n, ng t ngào c a bà. V m t lý trí, bà ph i c hi u "S c
m nh ngư i da đen", “H i sinh viên vì xã h i dân ch ” (SDS) hay các b n gái c a bà - nh ng
ngư i ng ng không c o lông chân n a; nhưng v m t tâm lý bà không gi n d , ph n kháng như
h . V m t tình c m, ch nghĩa tư do c a bà luôn mang tính ch t c đi n rõ nét c a th i kỳ trư c
năm 1967. Trái tim c a bà trong m t th i gian tràn ng p hình nh c a các chương trình không
gian, c a T ch c Hòa bình M , cu c v n đ ng ch ng phân bi t ch ng t c, Mahalia Jackson và
Joan Baez27.
Ch khi nhi u tu i hơn, vào nh ng năm 70, tôi m i hi u kh năng ki m soát m i vi c c a nh ng
ngư i t ng tr c ti p tr i qua nh ng s ki n đáng nh c a th p niên 60 có giá tr th nào. TôI bi t
đư c m t ph n qua l i phàn nàn c a ông bà ngo i, nh ng đ ng viên Dân ch lâu năm nhưng
th a nh n đã b phi u cho Nixon vào năm 1968 - m t hành đ ng ph n b i mà mà tôi không bao
gi b qua. Còn ph n l n là do tôi t tìm hi u, vì tính n i lo n th i tr c a tôi xu t phát t nh ng
thay đ i v chính tr và văn hóa mà sau đó b t đ u tàn l i d n. Khi đ n tu i thi u niên, tôi r t say
mê th i kỳ này vì phong cách phóng khoáng, luôn-có-đ -cho-m i-ngư i; nh sách v , phim nh
và âm nh c, th p k 60 ng m r t sâu vào tôi v i m t cách nhìn hoàn toàn khác nh ng gì mà tôi
thư ng mô t : hình nh c a Huey Newton28, Đ i h i đ ng Dân ch năm 1968, cu c di t n b ng
máy bay kh i Sài Gòn và đêm nh c rock Altamont c a ban nh c Rolling Stones29. Tôi không
có lý do tr c ti p theo đu i cu c cách m ng, nhưng tôi quy t đ nh r ng v phong cách và thái đ
s ng, tôi cũng là m t k n i lo n, b t k đám đông ngoài ba mươi tu i kia nh n xét gì v tôi.
Sau cùng, s n i lo n c a tôi chuy n thành cu c s ng bê tha, t phá ho i b n thân, nhưng khi
vào đ i h c, tôi b t đ u th y m i s thách th c truy n th ng đ u có th ch a đ ng c s quá đà
l n tính chính th ng. Tôi xem xét l i các gi đ nh c a mình, và nh l i nh ng giá tr mà m và
ông bà đã d y tôi. Trong su t quá trình s p x p, l a ch n l i ni m tin - m t cách ch m ch p, th t
thư ng, tôi b t đ u l ng l nh n ra th i đi m trong nh ng cu c nói chuy n trong phòng ký túc xá
c a đám sinh viên khi tôi và b n bè ph n đ i ch nghĩa tư b n hay ch nghĩa đ qu c M quá d
đàng, tuyên b không ch p nh n ràng bu c hôn nhân m t v m t ch ng và tín ngư ng mà không
hi u gì v giá tr c a nh ng đi u đó, s n lòng t cho mình là n n nhân c a th i th đ rũ b trách
nhi m, ho c đòi quy n l i, ho c kh ng đ nh mình có đ o đ c vư t tr i so v i nh ng ngư i
không ph i gánh ch u thi t thòi như mình.
T t c nh ng đi u đó gi i thích t i sao tôi hi u đư c s h p d n c a Reagan m c dù tôi th y khó
ch u v i cu c b u c năm 1980, m c dù tôi không th y b đi u cao b i ki u John Wayne, tác

26
  Liên minh gi a các nhóm l i ích và kh i c tri ng h Chính sách Kinh t xã h i m i (New Deal) và b phi u cho
đ ng Dân ch t năm 1932 đ n kho ng năm 1968, khi n cho đ ng Dân ch luôn là phe đa s trong th i kỳ này.
27
     Mahalia Jackson (1911-1972): N ca s da đen, nguôi đư c g i là N hoàng nh c gospel.
Joan Baez (1941-): N nh c s , ca s nh c folk, pop, rock, country và gospel.
28
     Huey Percy Newlon (1942-1989): Ngư i sáng l p đ ng Báo Đen.
29
  Bu i bi u di n nh c rock ngày 6-12-1969 Altamont, Califomia do nhóm Rolling Stones t ch c v i s tham gia
c a nhi u ban nh c ngh s nh c rock n i ti ng th i đó như Santana, Jefferson Airplanes, Grateful Dead...
phong ki u “B bi t h t m i th ”30 hay nhưng giai tho i v chính sách và s công kích vô lý vào
ngư i nghèo c a ông có tính thuy t ph c chút nào. Nó cũng gi ng như h i còn nh tôi luôn c m
th y căn c quân s    Hawaii - v i nh ng đư ng ph s ch s và thi t b bóng loáng, v i h đ ng
ph c b nh bao và đ ng tác chào còn tranh hơn n a - r t h p d n.
Nó cũng gi ng như s thích thú m i khi tôi đư c xem m t tr n bóng chày tuy t hay, hay khi v
tôi đư c xem phát l i b phim truy n hình cô y thích: The Dick Van Dyke Show31. Reagan
kh ng đ nh ngư i M mong mu n có tr t t , ngư i M c n tin r ng cu c s ng c a chúng ta
không b chi ph i b i m t s c m nh mơ h , bâng quơ nào đó, ngư c l i chúng ta có th t o ra c
v n m nh cho cá nhân và cho c đ t nư c n u chúng ta tìm l i đư c đư c nh ng giá tr truy n
th ng như s chăm ch , lòng yêu nư c, trách nhi m cá nhân, tinh th n l c quan và ni m tin tôn
giáo.
Vi c thông đi p này c a Reagan có đư c m t đ i ngũ thính gi l ng nghe không ch cho th y
kh năng giao ti p, truy n đ t c a ông mà nó còn ch ng t trong su t th i kỳ kinh t đình tr ,
chính ph t do đã th t b i trong vi c t o cho t ng l p c tri trung lưu m t c m giác r ng chính
ph đang làm vi c vì h . Vì th c t chính quy n các c p đã tiêu ti n thu c a ngư i dân quá
tho i mái. B máy quan liêu quá thư ng xuyên quên đi chi phí cho vi c th c hi n nhi m v c a
h .
Trong phe tư do có nhi u l p lu n coi tr ng quy n l i và quy n l c hơn trách nhi m và nghĩa v .
Reagan có th đã th i ph ng quá m c nh ng l i l m c a h th ng phúc l i xã h i, và có l nh ng
ngư i t do đã đúng khi phê phán chính sách c a Reagan quá nghiêng v t ng l p giàu có khi
các công ty hàng đ u ki m đư c l i nhu n khá l n trong su t th p k 80, trong khi các hi p h i
ngành b phá s n và thu nh p c a t ng l p lao đ ng trung bình thì không h thay đ i.
Nhưng b ng cách h a h n s đ ng v phía nh ng ngư i làm vi c chăm ch , tuân th lu t pháp,
quan tâm chăm sóc gia đinh và có tinh th n yêu nư c, Reagan đem l i cho ngư i M c m giác
chung là phe t do không còn đoàn k t n a. Nên khi đ i quân phê bình ông càng chê bai nhi u
thì h càng lún sâu vào vai di n ông dành cho h - m t nhóm thư ng lưu chính tr xa cách, ch
thích đánh thu và chi tiêu và luôn đ l i cho đ t nư c.
***
ĐI U ĐÁNG CHÚ Ý v i tôi không ph i là hi u qu t c th i c a công th c chính tr mà Reagan
t o ra, mà là hi u ng lâu dài t nh ng bài phát bi u c a ông. M c dù đã 40 năm trôi qua, nhưng
s h n lo n c a th p k 60 và h u qu d d i c a nó v n còn nh hư ng đ n các di n văn chính
tr ngày nay. Ph n nào đó nó cho th y nhưng ngư i trư ng thành vào th p k 60 có n tư ng r t
sâu s c v mâu thu n xã h i lúc đó, và h coi cu c tranh lu n trong th i kỳ này không ch đơn
gi n là xung đ t chính tr mà còn là s l a ch n c a m i cá nhân, qua đó hình thành cá tính riêng
bi t và quan đi m v đ o đ c c a m i ngư i.
Tôi nghĩ nó cũng cho ta th y rõ m t s th t là nh ng v n đ b c b i nh t c a th p k 60 đã
không bao gi đư c gi i quy t tri t đ . Cơn th nh n ph n văn hóa đã d n d n bi n thành ch
nghĩa tiêu dùng, l a ch n phong cách s ng, s thích âm nh c ch không ph i thành nh ng cam
k t chính tr . Nh ng v n đ v s c t c, chi n tranh, nghèo đói, vai trò c a đàn ông và ph n v n
còn y nguyên.




30
  Father Knows Best, chương trình hài tình hu ng (sitcom) phát trên c sóng phát thanh và truy n hình nh ng năm
1950 và 1960.
31
     Phim truy n hình hài tình hu ng, phát trên kênh CBS trong th i gian 1961-1966.
Có l đi u này có liên h gì đó v i th h Bùng n dân s 32 - m t l c lư ng dân s kh ng l đã
t o ra l c đ y đ i v i chính tr không thua gì l c đ y trong các lĩnh v c khác, t thi trư ng thu c
Viagra cho đ n s l đ các (ly) mà các nhà s n xu t ô tô ch t o thêm vào trong m i chi c xe.
Dù lý do gì đi n a thì sau nhi m kỳ t ng th ng c a Reagan, ranh gi i tư tư ng gi a đ ng Dân
ch và đ ng C ng hòa, gi a phe t do và phe b o th ngày càng rõ nét. T t nhiên, đi u này hoàn
toàn đúng v i nh ng v n đ nóng b ng như chính sách vì ngư i thi u s , t i ph m, phúc l i, n o
phá thai và c u nguy n trong trư ng h c33 - nh ng v n đ có ngu n g c t cu c xung đ t th i kỳ
trư c. Không ch th , gi đây nó còn đúng v i m i v n đ khác, dù l n hay nh , đ i n i hay đ i
ngo i, t t c đ u đư c quy thành ph i l a ch n quan đi m bên này hay bên kia, ph n đ i hay ng
h , r t ng n g n. Chính sách kinh t không còn là đánh đ i gi a hai m c tiêu đ i l p: hi u qu
hay công b ng, t c là v n đ tăng quy mô cái bánh và phân chia t ng mi ng bánh. Gi đây b n
ph i là ngư i ng h tăng thu hay gi m thu , thích chính ph g n nh hay chính ph c ng k nh.
Chính sách môi trư ng không còn là cân b ng ho t đ ng khai thác h p lý tài nguyên thiên nhiên
v i nhu c u c a n n kinh t hi n đ i, b n ph i ng h t do phát tri n kinh t , khoan thăm dò,
khai thác m v.v... ho c b n ph i ng h thói quan liêu làm ngăn c n quá trình phát tri n. Thái
đ đơn gi n, th ng th n là ưu đi m trong chính tr , n u không mu n nói là c trong chính sách.
Đôi khi tôi nghi ng r ng ngay c nhưng ngư i lãnh đ o đ ng C ng hòa - nh ng ngư i k nhi m
c a Reagan - cũng không hoàn toàn tho i mái v i con đư ng chính tr lúc đó. Nh ng bài phát
bi u chia r và quan đi m chính tr gi n d c a George H. W. Bush và Bob Dole luôn có v
gư ng g o - đó ch là cách h c t b t l c lư ng b phi u c a đ ng Dân ch , nhưng hoàn toàn
không ph i là cách qu n lý đ t nư c.
Nhưng đ i v i th h nh ng ngư i b o th tr hơn và s m có quy n l c sau này, đ i v i Newt
Gingrich và Karl Rove, Grover Norquist và Ralph Reed, nh ng bài phát bi u hung hăng không
đơn thu n là m t chi n d ch v n đ ng thông thư ng. H là nh ng ngư i th c s tin vào nh ng gì
h nói, dù là "không đ xu t thêm thu m i" hay "chúng ta là m t qu c gia Thiên chúa giáo".
Trong th c t . v i tri t lý c ng r n, phong cách phá-và-đ t và thái đ cư ng đi u quá m c nh ng
quan ng i, nh ng nhà lãnh đ o b o th m i g i nh r t nhi u đ n nh ng v lãnh đ o Cánh t m i
c a th p niên 60. Và cùng v i các đ ng nhi m cánh t nh ng nhân v t hàng đ u m i trong cánh
h u cũng coi chính tr như m t cu c đ u, không ch là gi a các quan đi m chính tr mà còn là
gi a cái thi n và cái ác. Thành viên c hai đ ng b t đ u đưa ra nh ng bài ki m tra quan đi m,
xây d ng danh m c nh ng th đư c coi là chính th ng. T t c nh ng đi u này khi n cho m t
thành viên đ ng Dân ch còn đang băn khoăn v n n phá thai tr nên ngày càng đơn đ c và b t
c đ ng viên C ng hòa nào còn ng h ki m soát súng cũng hoàn toàn b bơ vơ. Trong cu c
chi n ki u Mani34 này, th a hi p l i tr thành nhu như c và s b tr ng ph t ho c thanh tr ng.
Ho c anh ng h chúng tôi, ho c anh ch ng l i chúng tôi. Anh ph i ch n m t trong hai phía.
Đóng góp n i b t c a Clinton là ông đã c g ng vư t qua s b t c v tư tư ng, ông nh n th y
vi c dán mác “b o th ” ho c “t do” không ch có l i cho đ ng C ng hòa mà vi c phân chia như
v y cũng không giúp gi i quy t đư c nhưng khó khăn mà chúng ta đang g p ph i.
Đôi khi trong chi n d ch v n đ ng đ u tiên c a ông, nh ng c ch c a ông đ i v i nh ng c tri
Dân ch ng h Reagan35 có v r t rõ ràng và khó coi (đi u gì đã x y ra v i Sister Souljah36?)


32
  Bùng nó dân s (Baby Boom) x y ra        châu Âu, châu Á, B c M và châu Đ i dương sau Th chi n th hai, t
1946 đ n 1964.
33
  V n đ c u nguyên trong trư ng công đã gây tranh cãi     nư c M l đ u th k 20 v vi c có cho phép làm l c u
nguy n tru ng công hay không.
34
     Manichean: đ o Mani - m t tôn giáo c c a Ba Tư, có tính nh nguyên.
35
  Nguyên văn: "disaffected Reagan Democrats": thu t ng chính tr ch nh ng c tri truy n th ng c a đ ng Dân
ch , đ c bi t là giai c p công nhân da tr ng mi n B c,
nhưng đã chuy n sang b phi u cho ng c viên đ ng C ng hòa Reagan trong c hai cu c b u c t ng th ng năm
1980 và 1984.
ho c máu l nh m t cách đáng s (cho phép ti n hành án t hình đ i v i m t tù nhân đã b t n
thương não ngay vào đêm có m t cu c b u c sơ b quan tr ng). Trong hai năm đ u làm t ng
th ng, h n ông đã b bu c ph i t b m t s n i dung hành đ ng cơ b n trong cương lĩnh c a
mình như chăm sóc y t cho m i ngư i, đ u tư m nh m vào giáo d c đào t o - do đó hư ng đi
trong dài h n hoàn toàn b đ o l n, khi n cho nhưng gia đình lao đ ng ngày càng khó khăn.
Nhưng v b n năng ông v n hi u sai l m c a nh ng l a ch n đưa ra cho ngư i M , ông th y các
quy đ nh lu t pháp và chi tiêu c a chính ph , n u đư c xây d ng m t cách đúng đ n, thì s đóng
vai trò quan tr ng giúp tăng trư ng - ch không c n tr kinh t , đ ng th i quy lu t th trư ng và
tài khóa có th giúp nâng cao công b ng xã h i. Ông nh n th y đ ch ng nghèo đói thì không ch
c n trách nhi m c a toàn xã h i mà còn ph i có c trách nhi m c a t ng cá nhân. Trong cương
lĩnh - n u chưa mu n nói là trong quan đi m chính tr hàng ngày c a ông - thì quan đi m Con
đư ng th ba37 đã vư t ra ngoài s th a hi p. Nó đánh th ng vào thái đ th c d ng, phi chính tr
c a đa ph n ngư i M .
Th c t là các chính sách c a Clinton vào cu i nhi m kỳ t ng th ng - là nh ng ti n b đáng k
n u căn c trên m c tiêu khiêm t n c a chúng - đã đư c s ng h r ng rãi c a xã h i. Xét v
chính tr , ông đã lo i b m t s s thái quá c a phe Dân ch khi n cho đ ng này không th th ng
c . M c dù kinh t tăng trư ng vư t b c, nhưng ông đã không th chuy n nh ng chính sách
đư c ưa chu ng thành m t cái gì đó tương t như liên minh c m quy n. Đi u đó ch ng t r ng
đ ng Dân ch đang ph i đ i m t v i nh ng khó khăn liên quan đ n v n đ nhân kh u (c th là
dân s tăng ch y u các bang theo đ ng C ng hòa th c u mi n Nam), còn đ ng C ng hòa
thì đang có l i th v cơ c u Thư ng vi n, v i hai phi u c a hai Thư ng ngh s C ng hòa c a
bang Wyoming - dân s 493.782 ngư i - cũng có giá tr ngang b ng v i hai phi u c a hai
Thư ng ngh s Dân ch c a bang California, bang có s dân lên t i 33.871.648 ngư i38.
Nhưng th t b i đó cũng ch ng minh đư c năng l c c a Gingrich, Rove, Norquist và nh ng
ngư i khác, h đã c ng c và th ch hóa đư c xu hư ng b o th . H huy đ ng đư c ngu n tài
chính không gi i h n c a các doanh nghi p và nhà tài tr giàu có, xây d ng đư c m t m ng lư i
các chuyên gia c v n và phương ti n thông tin đ i chúng. H s d ng nh ng công ngh hi n đ i
đ thu hút c tri, và t p trung quy n l c H vi n đ tăng s c m nh c a đ ng.
Và h hi u r ng Clinton s đe d a v th đa s c a phe b o th        Thư ng vi n trong dài h n, đi u
đó gi i thích t i sao h nhi t tình bám sát ông. Đó cũng là nguyên nhân khi n h b r t nhi u
th i gian đ ch trích đ o đ c c a Clinton vì n u như các chinh sách c a ông ít mang tính c p
ti n thì cu c s ng riêng c a ông (b n th o cu n t truy n, hút c n sa, sùng bái lvy League39,
ngư i v không nhà làm n i tr , và nh t là v bê b i tình ái) l i là m t m nh ng b ng ch ng
hoàn h o đ i v i phe b o th . V i sai l m cá nhân l p l i nhi u l n, l i s ng phóng túng và cu i
cùng là nh ng b ng ch ng sa ngã không th ch i cãi, Clinton mang đ y đ nh ng nét tiêu bi u
c a phong trào t do th p k 60 - nh ng đ c trưng đã góp ph n đưa xu th b o th lên v trí
thư ng phong. Clinton có th đã c m hòa đư c trong cu c chi n v i phe b o th 40, nhưng r i ch



36
  Sister Souljah: tên th t Lisa Williamson (1964-): ngh s nh c hiphop, nhà s n xu t phim, nhà ho t đ ng xã h i
da đen, ngư i đã b Clinton phê phán m nh m trong chi n d ch tranh c 1992 c a ông vì đã có phát bi u c c đoan
v ch ng t c.
37
  Quan đi m đư c Clinton và cưu th tư ng Anh Tony Blair theo đu i, đó là k t h p th trư ng t do và nâng cao
phúc l i xã h i.
38
  Không gi ng H vi n là nơi các bang có s ngh s ph thu c dân s bang,         Thư ng vi n m i bang đ u có hai
đ i di n.
39
  T đ ch tám trư ng đ i h c tư hàng đ u nư c M . g m các trư ng Brown, Columbia, Cornell, Dartmouth,
Harvard, Princeton, Pennsylvania và Yale.
40
   Ch vi c trong nhi m kỳ t ng th ng, Clinton đã b Qu c h i do đ ng C ng hòa ki m soát t n công v i cu c đi u
tra Whitewater và lu n t i do khai man và ngăn c n công lý liên quan đ n Monica Lewinsky, nhưng sau đó ông
đư c tuyên b vô t i trong v Whitewater và đư c tha b ng trong v Monica Lewinsky.
nghĩa b o th l i tr l i m nh m hơn - và trong nhi m kỳ đ u c a George W. Bush, nó đã chi
ph i toàn b chính ph M .
***
TÔI BI T LÀ tôi đã mô t l ch s quá tóm t t. Tôi đã b qua nh ng đi m then ch t như s suy
gi m c a ngành ch t o và vi c Reagan sa th i các ki m soát viên không lưu41 đã làm tôn thương
nghiêm tr ng ngư i lao đ ng M ; s ra đ i c a khu v c b phi u đa s - thi u s          các bang
mi n Nam giúp đ m b o có thêm ngư i da đen có thêm đ i di n, đ ng th i t ng làm gi m s gh
c a đ ng Dân ch     nh ng bang này ; vi c các đ ng viên Dân ch trong Qu c h i - nh ng ngư i
đã tr nên béo ú, t mãn, không bi t mình đang tham gia m t cu c chi n chính tr - không ch u
h p tác v i Clinton. Câu chuy n c a tôi cũng không nói đ n s gia tăng gian l n phi u b u đã
gây phân hóa Qu c h i đ n m c nào, hay ti n và các qu ng cáo đ kích trên truy n hình đã đ u
đ c b u không khí xã h i nhanh chóng ra sao.
Nhưng m i khi nghĩ đ n nh ng l i nói c a ông ngh s già Washington t i hôm đó, nh ng gì
George Kennan hay George Marshal đã làm, hay khi đ c l i nh ng bài di n văn c a Bobby
Kennedy ho c Everett Dirksen, tôi không kh i có c m giác n n chính tr hi n t i đang rơi vào b
t c. V i nh ng nhân v t này, nh ng v n đ mà nư c M t ng g p ph i không h tr u tư ng, và
do đó không bao gi đơn gi n.
Chi n tranh có th là đ a ng c, nhưng v n c n ph i ti n hành. N n kinh t có th s p đ cho dù
k ho ch đưa ra r t hay. Con ngư i có th làm vi c v t v c đ i r i l i m t t t c .
Th h lãnh đ o ti p sau đó, l n lên trong đi u ki n tương đ i sung sư ng hơn, có kinh nghi m
s ng khác, do đó cũng có thái đ khác đ i v i chính tr . Trong cu c đ i đ u gi a Clinton và
Gingrich cũng như hai cu c b u c năm 2000 và 2004, đôi khi tôi có c m giác mình đang ch ng
ki n m t v k ch tâm lý c a th h Bùng n dân s - m t câu chuy n b t ngu n t nh ng m i thù
cũ và âm mưu tr thù di n ra m t s trư ng đ i h c t đã r t lâu - nay l i đư c tái di n trên vũ
đài qu c gia. Nh ng th ng l i mà th h th p niên 60 giành đư c như th a nh n quy n công dân
đ y đ c a ngư i thi u s và ph n , m r ng quy n t do cá nhân, mong mu n ch t v n gi i
c m quy n đã khi n cho nư c M tr nên t t đ p hơn nhi u. Nhưng trong quá trình đó, có nh ng
đi u b m t đi, b thay th - đó là ni m tin và tình đ ng đ i, nh ng giá tr kéo chúng ta l i g n
nhau v i tư cách cùng là công dân M .
Th k t qu là chúng ta đang đâu? V lý thuy t, đ ng C ng hòa cũng có th có m t ngư i như
Clinton - m t lãnh t trung h u cũng theo quan đi m tài khóa b o th c a Clinton, nhưng s
hăng hái ch n ch nh b máy quan liêu c a liên bang, ti n hành th nghi m gi i pháp d a vào th
trư ng ho c tín ngư ng cho các chính sách xã h i. Và th c t m t ngư i như v y có th s xu t
hi n. Không ph i t t c nh ng quan ch c đư c b u c a đ ng C ng hòa đ u tán thành các nguyên
lý c a phong trào b o th hi n nay. c Thư ng vi n, H vi n và các th ph bang trên c nư c,
luôn có nhưng ngư i trung thành v i giá tr truy n th ng c a tính ôn hòa và th n tr ng - h hi u
r ng c t gi m thu đ i v i ngư i giàu là vô trách nhi m, không th gi m tâm h t ngân sách trên
lưng ngư i nghèo, tách bi t nhà th và nhà nư c s t t cho c hai, b o v môi trư ng và ch
nghĩa b o th không xung đ t v i nhau, và các chính sách ngo i giao nên d a trên th c t thay vì
mơ tư ng.
Nhưng nh ng ngư i C ng hòa này không ph i là ngư i d n d t cu c tranh lu n trong sáu năm
qua. Đ c trưng c a ý th c c t lõi c a đ ng C ng hòa ngày nay không ph i “ch nghĩa b o th
nhân ái” mà George Bush h a h n trong chi n d ch tranh c năm 2000 mà là ch nghĩa chuyên
ch . Đó là tư tư ng tôn sùng th trư ng t do, không thu , không lu t pháp, không m ng lư i an
sinh xã h i - th c ch t là không có chính ph , ch có nh ng gì c n thi t đ b o v tài s n cá nhân
và b o đ m an ninh qu c gia.



41
     Năm 1981, Reagan đã sa th i 11.000 ki m soát viên không lưu do h đình công đòi tăng lương và gi m gi làm.
Đó còn là tư tư ng tôn sùng Thiên chúa giáo, m t phong trào gây thu hút nh g n v i v n đ vô
cùng ph c t p là n o phá thai, nhưng ch ng bao lâu m r ng ra nhi u v n đ khác; phong trào
này không ch kh ng đ nh Thiên chúa giáo là tín ngư ng ch đ o c a nư c M mà còn cho r ng
quan đi m Thiên chúa giáo b o th c c đoan42 nên đóng vai trò đ nh hư ng chính sách công.
Quan đi m này không đ m x a đ n b t c phương pháp tri giác nào khác, dù đó là tác ph m c a
các nhà th n h c phe t do, thành t u c a H c vi n Khoa h c qu c gia hay nh ng đi u Thomas
Jefferson đã nói.
Và đó còn là ni m tin tuy t đ i vào quy n l c c a ý chí đa s , hay ít nh t là c a nh ng ngư            i đòi
quy n l c nhân danh đa s - khinh thư ng các th l c c n tr (tòa án, Hi n pháp, báo chí,                 Hi p
đ nh Geneva, các quy đ nh c a Thư ng vi n hay nh ng truy n th ng đang chi ph i vi c                    phân
chia l i khu v c b u c ) có th khi n cho cu c hành hương kiên quy t c a chúng ta v                     New
Jerusalem b ch m l i.
Dĩ nhiên, cũng có nh ng ngư i thu c đ ng Dân ch có xu hư ng quá khích tương t . Nhưng
nhưng ngư i đó chưa bao gi có đư c quy n l c như Rove ho c DeLay. Đó là th quy n l c có
th chi ph i toàn b đ ng, đưa vào đ ng toàn nh ng ngư i trung thành, bi n nh ng ý tư ng c c
đoan c a h thành lu t. Khác bi t v vùng mi n, s c t c và kinh t trong n i b đ ng, b n đ b u
c , cơ c u Thư ng vi n, nhu c u v n đ ng các đ i gia kinh t tài tr cho chi n d ch tranh c -
nh ng đi u này làm cho các đ ng viên Dân ch trong Thư ng vi n không đi quá xa kh i m c
đích chính. Trong th c t , tôi ch bi t m t vài Thư ng ngh s Dân ch hoàn toàn gi ng v i
nhưng b c bi m ho v phe t do - nh ng ngư i g n nh t tôi bi t, đó là John Kerry tin vào vi c
duy trì s c m nh vư t tr i c a quân đ i M , Hillary Clinton tin vào ưu đi m c a ch nghĩa tư
b n, và g n như t t c các thành viên c a Kh i Dân bi u da đen đ u tin là chúa lesus đã ch t đ
c u r i cho h .
Chúng tôi, nh ng đ ng viên Dân ch , ngư c l i, ch th y b i r i. V n có nh ng ngư i đ u tranh
cho tôn giáo cũ, b o v chương trình Chính sách Kinh t xã h i m i và Chương trình Xã h i43
trư c s t n công c a đ ng C ng hòa, và đư c các nhóm t do có l i ích liên quan ng h hoàn
toàn. Nhưng các n l c này có v ngày càng suy gi m, nó như m t cu c chi n t v dài vô t n,
ngày càng m t d n đi năng lư ng và ý tư ng m i trư c nh ng thay đ i liên t c trong môi trư ng
toàn c u hóa ho c m t khu ph cũ bi t l p. Nh ng ngư i khác theo đu i m t thái đ ôn hòa
hơn vì h th y r ng ch ng nào còn mu n th a hi p v i lãnh đ o phe b o th thì h cũng ph i cư
x có ch ng m c - và h không nh n th y r ng c sau m t năm h l i t b đi thêm vài nguyên
t c c a mình. T ng ngư i m t, các đ i bi u l p pháp cũng như các ng c viên thu c đ ng Dân
ch đưa ra m t lo t các ý tư ng m i nhưng th n tr ng, v năng lư ng, giáo d c, y t , qu c
phòng, kỳ v ng r ng t t c các ý tư ng đó h p l i s t o thành m t th g n như là m t tri t lý
c m quy n.
Tuy nhiên, đ ng Dân ch nhìn chung đã tr thành m t đ ng ch có hành đ ng mang tính ph n
 ng. Trư c m t cu c chi n tranh đang ngày càng t i t , đ ng chúng ta t ra nghi ng t t c
nh ng gì quân đ i làm. Trư c l i tuyên b c a m t s ngư i là th trư ng s gi i quy t đư c h t
m i v n đ , đ ng chúng ta li n ch ng l i nh ng n l c s d ng các nguyên lý th trư ng đ kh c
ph c các v n đ đang c p bách.
Trư c s quá đà c a tôn giáo, đ ng chúng ta đánh đ ng lòng khoan dung v i ch nghĩa th t c
và đánh m t th ngôn ng đ o đ c đem l i ý nghĩa r ng hơn cho các chính sách. Chúng ta đã
thua trong cu c b u c và hy v ng tòa án s ngăn ch n k ho ch c a phe C ng hòa.
Chúng ta thua ti p tòa án và l i ch đ i s có bê b i Nhà Tr ng, và càng ngày chúng ta càng
c m th y có nhu c u g n phe C ng hòa v i nh ng âm mưu h t s c ghê g m. Cách lý gi i đư c


42
  Fundamentalism: m t nhánh c a Thiên chúa giáo, nh ng tín đ dòng này tin tư ng tuy t đ i vào Kinh thánh, vào
quy n l c c a tôn giáo, s ng hoàn toàn theo nh ng nguyên t c cơ b n đư c đ ra đ i v i h .
43
   Great Society Program - m t lo t các chương trình xã h i do T ng th ng Johnson đ xu t và th c hi n v i m c
tiêu gi m nghèo đói và b t công v ch ng t c.
th a nh n, chi ph i r t nhi u nhóm ng h và các nhà ho t đ ng c a đ ng Dân ch hi n nay
thư ng tương t như sau: Đ ng C ng hòa có th liên t c giành đư c chi n th ng trong các cu c
b u c không ph i nh m r ng l c lư ng ng h mà b ng vi c gièm pha phe Dân ch , chia r
c tri, kích đ ng phe cánh h u c a mình và tr ng ph t nh ng ngư i đi quá xa quan đi m c a
đ ng. N u đ ng Dân ch mu n l y l i quy n l c thì s ph i làm nh ng vi c tương t m i thành
công.
Tôi hi u s th t v ng c a nh ng ngư i đó. Kh năng giành th ng l i liên t c ch nh nh ng
chi n d ch chia r c a đ ng C ng hòa th t quá n tư ng. Tôi nh n th y s nguy hi m t tính x o
quy t, tinh vi trên gương m t nhi t tình c a phong trào b o th . Và ít nh t là đ i v i tôi có th
d n ra m t lo t chính sách c a chính quy n Bush đ ch ng minh thái đ ph n n này là chính
đáng.
Tuy nhiên, tôi tin là m i n l c xây d ng m t tính đ ng phái rõ nét hơn và chi n lư c có ý th c
hơn c a đ ng Dân ch đ u là s nh m l n v hoàn c nh hi n t i c a chúng ta. Tôi nghĩ r ng m i
khi chúng ta đánh giá tình tr ng này m t cách quá cư ng đi u hay quá bi quan, quá đơn gi n hay
quá ph c t p, chúng ta đ u th t b i. M i khi chúng ta in l ng trong cu c tranh lu n chính tr ,
chúng ta đ u th t b i. Chính vì chúng ta ch c g ng hư ng t i m t cu c tranh lu n chính tr
thu n túy v ý th c, chính th ng m t cách c ng nh c và hoàn toàn có th d đoán đư c nên
chúng ta không tìm ra đư c cách nào m i m đ gi i quy t nh ng khó khăn mà đ t nư c dang
g p ph i. Vì th , chúng ta b giam hãm trong cách nghĩ "cái này hay cái kia": quan đi m ho c có
m t chính ph r t l n, ho c không có chính ph ; gi đ nh ho c b m c 46 tri u ngư i không có
b o hi m y t , ho c ph i th c hi n “y t cho m i ngư i”.
Cách suy nghĩ giáo đi u và tính đ ng phái c ng nh c đó đã khi n ngư i M quay lưng v i chính
tr . Đ i v i cánh h u đó không ph i v n đ khó khăn; m t đ i ngũ c tri b chia r - d dàng
ph n đ i c hai đ ng vì thái đ tranh lu n khó ch u, thi u trung th c - r t h p v i nh ng ngư i
đang tìm cách bác b vai trò c a chính ph . Nói cho cùng nh ng c tri hoài nghi chính là nh ng
c tri ích k .
Còn v i chúng ta, nhưng ngư i tin r ng chính ph đóng vai trò nh t đ nh trong vi c m r ng cơ
h i và tăng thu nh p cho m i ngư i dân M , thì m t l c lư ng c tri riêng bi t là chưa đ . C n
ph i có m t đa s đông đ o hơn - phe Dân ch , phe C ng hòa, phe trung l p có thi n chí - nh ng
ngư i đang tr l i v i công cu c đ i m i đ t nư c, nh ng ngư i nh n th y r ng l i ích c a h
không th tách r i kh i l i ích c a nh ng ngư i xung quanh.
Tôi không h có o tư ng r ng xây d ng m t nhóm đa s như v y s d dàng. Nhưng đó là vi c
chúng ta ph i làm, chính vì gi i quy t nh ng khó khăn c a nư c M là m t nhi m v r t gian
nan. Nó đòi h i ph i đưa ra nh ng l a ch n khó khăn, nó đòi h i chúng ta ph i hy sinh. N u các
nhà lãnh đ o chính tr không c i m l ng nghe c nh ng ý tư ng m i ch không ch nh ng đ
ngh m i thì chúng ta s không th thuy t ph c đư c đ ngư i có tâm huy t đ đưa ra m t chính
sách tích c c hay gi i quy t đư c nh ng thi u h t. Chúng ta s không có đư c s ng h r ng rãi
đ theo đu i m t chính sách đ i ngo i đáp ng đư c nh ng thách th c c a toàn c u hóa hay
ch ng ch nghĩa kh ng b mà không b rơi vào ch nghĩa bi t l p hay làm xói mòn quy n t do
c a công dân. Chúng ta s không có kh năng ch nh đ n h th ng y t . Và chúng ta s không có
s ng h r ng rãi v m t chính tr hay nh ng chi n lư c hi u qu đ đưa đư c nhi u ngư i ra
kh i tình tr ng đói nghèo.
Tôi đã vi t nh ng đi u này trong b c thư g i Daily Kos - m t blog có xu hư ng cánh t - vào
tháng 9/2005, sau khi nhi u nhóm ng h và các nhà ho t đ ng đã chĩa mũi dùi vào m t s đ ng
nghi p Dân ch c a tôi vì đã b phi u ng h b nhi m th m phán Tòa án T i cao John Roberts.
Nhân viên c a tôi hơi lo l ng v ý tư ng này; vì tôi đã b phi u ph n đ i b nhi m Roberts nên
h nghĩ r ng không có lý gì tôi l i đ ng vào phe to m m trong đ ng Dân ch . Nhưng tôi đánh giá
cao tính cho-và-nh n c a blog đó, và sau khi b c thư c a tôi đư c đăng hơn sáu trăm ngư i đã
đ l i l i bình lu n - r t đúng ki u dân ch . Có ngư i đ ng ý v i tôi. Nh ng ngư i khác cho r ng
tôi lý tư ng hóa quá, r ng ki u làm chính tr mà tôi đưa ra s không th ch ng l i đư c c máy
v n đ ng c a đ ng C ng hòa. Có khá nhi u ý tư ng hay ho cho r ng tôi đư c nhóm thư ng lưu
  Washington c đ n đ gi i quy t b t đ ng trong đ i ngũ l p pháp, ho c tôi đã Washington
quá lâu, m t th i gian dài không ti p xúc v i nh ng ngư i M bình thư ng, ho c - như m t
blogger nh n xét sau đó - tôi đơn gi n là m t k ngu ng c.
Cũng có th nh ng ngư i phê bình đó đã đúng. Có l không có cách nào gi i quy t đư c chia r
sâu s c v chính tr , va ch m b t t n gi a các nhóm ngư i, và m i n l c đ thay đ i quy t c
ràng bu c đ u là vô nghĩa. Ho c cũng có th chính tr đã b t m thư ng hóa đ n m c không th
tr l i đư c như cũ, vì th đa ph n m i ngư i bây gi đ u xem chính tr như m t trò tiêu khi n,
m t môn th thao, trong đó các chính tr gia là các đ u s b ng ph , còn nh ng ngư i v n duy trì
m i quan tâm đ n h thì là c đ ng viên c a m i bên. Chúng ta v lên m t màu đ ho c màu
xanh, hò hét c vũ bên này, la ó ch gi u bên kia, và n u c n c n ngư i trái phép hay gi v ngã
đ đánh b i bên kia thì c làm, không c n do d , vì quan tr ng nh t là giành đư c chi n th ng.
Nhưng tôi không nghĩ th , tôi t nh , ngoài kia là nh ng công dân bình thư ng, l n lên gi a
nh ng cu c chi n chính tr và văn hóa, nhưng đã tìm ra cách - ít nh t là cho riêng h - đ chung
s ng hòa bình v i hàng xóm và v i chính b n thân. Tôi tư ng tư ng có m t ngư i da tr ng mi n
Nam l n lên v i câu chuy n c a b r ng b n da đen th này th n , nhưng l i k t b n v i nh ng
ngư i da đen nơi làm vi c, và d y con trai anh ta khác nh ng đi u anh ta đư c b d y, anh ta
nghĩ kỳ th ch ng t c là sai, nhưng không hi u t i sao con trai c a m t v bác s da đen l i đư c
nh n vào trư ng lu t trư c con trai mình. Ho c m t c u thành viên đ ng Báo đen quy t đ nh
bư c vào ngành b t đ ng s n, anh ta mua m t vài ngôi nhà g n nhau r i sau đó c m th y ngán
ng m b n bán ma túy ngay trư c nhà mình y h t như anh ta đã ngán ng m m y tay ch ngân
hàng không cho anh ta vay ti n đ m r ng kinh doanh. Còn có m t nhà ho t đ ng n quy n
tu i trung niên v n đau kh vì cô ta đã n o thai khi tu i thi u niên, và có hàng tri u nh ng n
nhân viên ph c v bàn, thư ký t m th i, h lý, nhân viên thu ngân siêu th Wal-Mart hàng
tháng v n ním th hy v ng r ng h ki m đư c đ ti n đ nuôi nh ng đ a con do chính h sinh
ra.
Tôi tư ng tư ng ra c nh h đang ch đ i m t n n chính tr chín ch n, cân b ng gi a lý tư ng và
th c t , đ phân bi t đư c v n đ gì có th th a hi p đư c và v n đ gì không th , đ bi t th a
nh n r ng đôi khi phe đ i l p cũng đúng. Không ph i lúc nào h cũng hi u nh ng lý l c a cánh
t và cánh h u, phe b o th và phe t do, nhưng h l i bi t s khác bi t gi a tín đi u và l ph i,
gi a có trách nhi m và vô trách nhi m, gi a nh ng đi u s t n t i mãi mãi và nh ng th ch lư t
qua.
Đám đông đó v n          ngoài kia, ch đ i đ ng C ng hòa và đ ng Dân ch bi t đư c mong mu n
c ah .

Chương 2: Giá tr
Tôi đư c nhìn th y Nhà tr ng l n đ u tiên vào năm 1984. Lúc đó tôi v a t t nghi p đ i h c và
đang ho t đ ng c ng đ ng g n cơ s Harlem c a Đ i h c New York. T ng th ng Reagan đang
đ xu t chính sách c t gi m m t lo t các h tr cho sinh viên, vì th tôi làm vi c v i m t s th
lĩnh các nhóm sinh viên - ch y u là ngư i g c Phi, Puerto Rico ho c Đông Âu, ph n l n h là
nh ng ngư i đ u tiên trong gia đình vào đ i h c, chúng tôi làm ki n ngh ch ng l i k ho ch c t
gi m đó và g i đ n đoàn ngh s New York.
Đó là m t chuy n đi ng n, đa ph n th i gian chúng tôi đi l i trong hành lang dài b t t n c a tòa
nhà Rayburn44, g p nh ng c t a l ch s nhưng v i vã, và các nhân viên làm vi c cho Qu c h i
cũng không hơn tu i tôi là m y. Đ n cu i ngày, tôi và các b n sinh viên đi d o đ n công viên
qu c gia và đài tư ng ni m Washington, sau đó chúng tôi dành vài phút ng m Nhà Tr ng. Tôi
đ ng trên đ i l Pennsylvania, cách tr m gác c a th y quân l c chi n c ng chính ch vài bư c,
trong khi khách b hành đi l i đông đúc d c theo v a hè và xe c n ào sau lưng. Tôi c m th y

44
     Tòa nhà làm vi c c a H vi n M .
kinh ng c, không ph i trư c nhưng đư ng cong duyên dáng c a tòa nhà, mà vì nó quá c i m
trư c sư n ào náo nhi t c a thành ph . Chúng tôi đư c đ ng quá g n c ng vào, sau đó có th đi
vòng ra m t sau tòa nhà đ ng m Vư n H ng và khu nhà phía xa. Tôi nghĩ v trí, tư th c i m
c a tòa Nhà Tr ng cho th y chúng ta t tin vào n n dân ch c a mình. Nó nói lên r ng v lãnh
đ o đ t nư c cũng không khác chúng ta bao nhiêu, h cũng s ng theo pháp lu t và nh ng giá tr
chung c a nư c M .
Hai mươi năm sau, không d mà đ n g n đư c Nhà Trăng n a. Ch t ki m soát, l c lư ng b o v
có vũ trang, xe t i, gương, chó và các chư ng ng i v t di đ ng vây quanh b o v Nhà Tr ng
trong ph m vi hai ngã tư đư ng. Ô tô không ph n s không đư c phép đi vào đ i l
Pennsylvania. Vào m t chi u tháng M t l nh l o ngay trư c ngày tôi làm l tuyên th t i Thư ng
vi n, công viên Lafayette g n như không m t bóng ngư i, khi xe c a tôi đi qua cánh c ng vào
Nhà Tr ng, tôi th y thoáng bu n trư c nh ng đi u không còn n a.
Bên trong, Nhà Tr ng không đ p long lanh như b n th y trên ti vi ho c trên phim: tòa nhà có v
đư c gi gìn c n th n nhưng cũng b h ng vì s d ng quá lâu. Đó là m t ngôi nhà cũ k mà ta có
th tư ng tư ng gió s lùa vào trong đêm đông. Khi tôi đ ng phòng gi i lao bên ngoài và đưa
m t nhìn v dãy hàng lang, th t không th quên đư c nh ng s ki n l ch s nơi đây - John và
Bobby Kennedy v i vàng gi i quy t cu c kh ng ho ng tên l a Cuba, Franklin D. Roosevelt thay
đ i bài phát bi u s đ c trên đài vào phút chót, Lincoln đi l i m t mình trong hành lang, gánh
trên vai s c n ng c a c qu c gia. (Ph i đ n m y tháng sau tôi m i đư c đ n Phòng ng Lincoln,
m t căn phòng gi n d v i đ g ki u c , m t chi c giư ng có b n c c, m t trong nh ng b n g c
bài di n văn Gettysburg45 đư c l ng c n th n trong khung kính - và có m t chi c ti vi màn hình
ph ng r t l n đ t trên bàn. Tôi không hi u ai đã xem kênh th thao Sports Center khi ng     căn
phòng này?).
Ngay l p t c m t nhân viên c a Nhà Tr ng đ n đón tôi và đưa tôi vào Phòng Vàng, nơi các
thư ng ngh s và h ngh s m i đã đ n khá đông đ . Đúng b n gi chi u, T ng th ng Bush
đư c thông báo đã đ n và ông bư c lên b c, trông ông kh e m nh và ho t bát. S nhanh nh n và
nhưng bư c đi d t khoát c a ông cho th y ông đang th c hi n chương trình làm vi c ch t ch và
mu n ti t ki m t i đa th i gian. Trong kho ng mư i phút gì đó, ông nói chuy n v i chúng tôi k
vài chuy n cư i, kêu g i đ t nư c cùng đoàn k t, sau đó m i chúng tôi đ n đ u bên kia Nhà
Tr ng đ ăn nh và ch p nh v i ông và Đ nh t Phu nhân.
Đúng lúc đó b ng nhiên tôi th y đói meo nên trong khi các ngh s khác x p hàng ch ch p nh
thì tôi đi th ng v bàn ăn t ch n. Khi tôi tr u tr o món ngu i khai v và b t chuy n v i m t vài
h ngh s , tôi nh l i hai l n g p T ng th ng trư c đó, l n th nh t là m t cu c vi ng thăm chúc
m ng ng n sau b u c , l n th hai là m t b a ăn sáng nh      Nhà Tr ng v i các thư ng ngh s
m i. Trong c hai l n tôi đ u th y T ng th ng là ngư i d m n, khôn ngoan, làm vi c nghiêm
túc nhưng th ng th n, nh tính cách đó mà ông trúng c hai nhi m kỳ. B n có th d dàng tư ng
tư ng ông trong vai ch m t c a hàng bán ô tô trên ph , hu n luy n m t đ i bóng chày thi u nhi
hay t ch c ti c th t nư ng sân sau nhà - ki u ngư i luôn là b n t t n u ch nói chuyên xoay
quanh v n đ th thao hay con cái.
Trong l n g p g vào b a sáng đó, sau nh ng cái v lưng nh thân tình, vài câu trò chuy n ng n,
khi chúng tôi đã yên v ch ng i, Phó T ng th ng Cheney đang ăn món bánh mì tr ng (eggs
Benedict) m t cách d ng dưng, còn đ u kia bàn, Karl Rove đang kín đáo m chi c đi n tho i
thông minh BlackBerry ra xem, có m t kho nh kh c tôi nhìn th y con ngư i khác c a v T ng
th ng. Ông b t đ u th o lu n v chương trình hành đ ng cho nhi m kỳ th hai, ch y u là l p l i
nh ng đi m mà ông đã nói trong chi n d ch tranh c ; t m quan tr ng c a vi c duy trì quân đ i
lraq và ti p t c duy trì Đ o lu t Ch ng kh ng b 46, s c n thi t ph i c i cách h th ng an sinh xã

45
  Di n văn Gettysburg là bài di n văn n i ti ng nh t c a T ng th ng Lincoln, đư c ông đ c t i nghĩa trang quân
đ i Gertysburg năm 1863, vài tháng sau tr n chi n quy t đ nh Gettysburg trong đó mi n B c giành chi n th ng.
46
  Nguyên văn "Patriot Act", tên đ y đ là “Đ o lu t năm 2001 v đoàn k t và c ng c s c m nh nư c M b ng
nh ng công c phù h p c n thi t đ ngăn ch p ch nghĩa kh ng b ”.
h i và xem xét l i h th ng thu , quy t tâm có đư c lá phi u quy t đ nh đ i v i nh ng v trí tòa
án đư c b nhi m c a ông - th r i kho nh kh c y đ t nhiên xu t hi n như th ai đó phòng
bên c nh n nút đi n. Đôi m t T ng th ng b ng b t đ ng, gi ng ông chuy n sang tông cao và
kích đ ng c a m t ngư i không quen b ng t l i và không mu n ai ng t l i mình, ánh nhìn hòa
nhã bi n m t, thay vào đó g n như là s phán truy n c a Chúa c u th . Khi tôi nhìn các đ ng
nhi m thư ng ngh s c a tôi - đa ph n là ngư i C ng hòa - đang bám l y t ng l i c a T ng
th ng, tôi nh đ n v th đ c tôn nguy hi m mà quy n l c đem l i, và tôi th c s đánh giá cao s
sáng su t c a nh ng ngư i sáng l p đ t nư c, h đã xây d ng m t h th ng cho phép ki m soát
quy n l c đó.
"Thưa ngài Thư ng ngh s !"
Tôi nhìn lên, thoát kh i tr ng thái suy tư ng, và th y m t ngư i da đen l n tu i đang đ ng c nh -
ngư i da đen chi m đa s đ i quân ph c v        Nhà Tr ng.
“Tôi d n đĩa c a Ngài đi đư c không ?"
Tôi g t đ u, c nu t món th t gà hay cái gì đó đang đ y trong mi ng, nh n th y hàng ngư i đ ng
đón T ng th ng đã bi n m t. Vì mu n nói l i cám ơn v i ch nhà nên tôi ti n v Phòng Xanh.
M t c u lính th y đánh b tr đ ng c a l ch s thông báo v i tôi là th i gian ch p nh đã h t
và T ng th ng còn có cu c h n khác. Nhưng trư c khi tôi quay lưng chu n b đi thì T ng th ng
hi n ra c a và v y tôi vào.
“Obama!” Ông nói khi b t tay tôi. “Đ n đây tôi gi i thi u anh v i Laura. Laura, em nh Obama
ch . Mình đã nhìn th y anh y trên ti vi hôm t i b u c đ y. M t gia đình th t đ p. V anh đúng
là m t v phu nhân n tư ng".
"Ngài T ng th ng quá khen chúng tôi r i", tôi nói khi b t tay Đ nh t Phu nhân, hy v ng mình
đã lau s ch v n bánh trên m t. T ng th ng quay sang viên s quan h u c n đ ng c nh, anh y x t
ra m t c c b t dung d ch r a tay to tư ng lên bàn tay T ng th ng.
"Anh mu n r a tay không?", T ng th ng h i tôi. "Cái này hay. Dùng nó thì đ b l nh".
Tôi không mu n trông mình có v m t v sinh nên cũng nh n m t c c b t.
“Anh qua đây m t chút”, ông d n tôi vào trong phòng và nói nh :
"Này, tôi hy v ng anh không gi n n u tôi cho anh m t l i khuyên ch ”.
“Không đâu, thưa T ng th ng”.
Ông g t đ u. "Tương lai c a anh t t làm. R t sáng s a. Nhưng tôi đã thành ph này vài năm
r i, và tôi nói này, s khó khăn l m đ y. Anh mà thu hút s chú ý như hi n t i thì m i ngư i s
chĩa mũi dùi vào anh. Không ch ngư i bên đ ng c a tôi đâu, anh bi t đ y, c ngư i bên đ ng
c a anh n a. Ai cũng ch anh trư t chân h t, anh hi u không? Th nên ph i c n th n đ y".
"Cám ơn T ng th ng".
“Đư c r i. Tôi ph i đi đây. Mà anh bi t không, tôi v i anh có cái gi ng nhau đ y”.
“Đ y là cái gì ?”
"Là tôi v i anh đ u đã ph i tranh lu n v i Alan Keyes47. Gã đó là m t tay quái, đúng không?"
Tôi b t cư i. và khi ra c a tôi k cho ông nghe vài chuyên h i chi n d ch tranh c . Mãi đ n khi
ông r i phòng tôi m i nh n th y tôi đã khoác ~ ai ông m t chút khi nói chuyên - m t thói quen
vô th c c a tôi, nhưng tôi nghi thói quen đó h n đã làm r t nhi u b n tôi. chưa nói đ n m y anh
chàng m t v trong phòng này. c m th y hơi khó ch u.
***


47
   Alan Keyes (1950): tranh c v trí ng c viên t ng th ng đàng C ng hòa v i G.W. Bush năm 2000 và tranh c v
trí Thư ng ngh s bang lllinois v i Obama năm 2004.
K T KHI bư c vào Thư ng vi n, tôi thư ng xuyên và đôi khi còn gay g t phê phán các chính
sách c a chính ph Bush. Tôi cho r ng vi c Bush gi m thu cho ngư i giàu là m t hành đ ng
v a vô trách nhi m v tài chính, v a sai l m v đ o đ c. Tôi đã phê phán chính ph vì không
đưa ra đư c m t chương trình y t t t, m t chính sách năng lư ng nghiêm túc, m t chi n lư c
làm cho nư c M m nh hơn.
Quay l i năm 2002, ngay trư c khi tuyên b k ho ch ch y đua vào Thư ng viên. tôi đã phát
bi u t i m t trong nh ng bu i mít tinh ch ng chi n tranh đ u tiên Chicago. Tôi yêu c u chính
ph đưa ra b ng ch ng Iraq có vũ khí gi t ngư i hàng lo t và tôi cũng nói r ng cu c chi n xâm
lư c Iraq s là m t sai l m đ t giá. Nh ng tin t c g n đây t Baghdad cũng như Trung Đông đã
cho th y đi u này.
Vì th , ai đ ng Dân ch cũng ng c nhiên khi tôi nói r ng tôi không h nghĩ George Bush là
ngư i x u, và tôi cho r ng T ng th ng cũng như các thành viên trong chính ph c a ông đang c
g ng làm nh ng đi u mà h nghĩ là có l i nh t cho đ t nư c.
Tôi nói đi u này không ph i vì tôi b thuy t ph c do g n gũi v i con ngư i quy n l c đó. Th t ra
tôi coi l i m i đ n Nhà tr ng c a T ng th ng đ ng bàn ch t là m t phép xã giao chính tr thông
thư ng, và tôi bi t nh ng móng vu t s nhanh chóng giương ra ngay khi chương trình hành đ ng
c a chính ph b đe d a nghiêm tr ng. Hơn th , m i khi vi t thư cho nh ng gia đình có ngư i
thân hy sinh Iraq hay nh n đư c email t m t c tri đã ph i b h c đ i h c vì kho n h tr sinh
viên b c t b , tôi luôn nh r ng m i hành đ ng c a nh ng ngư i c m quy n đ u gây ra h u qu
vô cùng to l n - đó là cái giá mà b n thân h không bao gi ph i tr .
Tôi ph i nói r ng n u b đi h t nh ng th có tính ch t trang trí c a ngh nghi p - ch c v , nhân
viên, các bi n pháp b o đ m an ninh - tôi th y T ng th ng và nh ng ngư i đ ng quanh ông hoàn
toàn gi ng như m i ngư i khác. H cũng có đi m t t và có thói x u, cũng c m th y b t an và có
nh ng v t thương chôn gi u lâu ngày, như t t c chúng ta. B t k tôi th y chính sách c a h đi
sai đư ng th nào, b t k tôi đòi h i h ph i ch u trách nhi m cho nh ng chính sách đó ra sao,
khi nói chuyên v i h , tôi v n th y có th hi u đư c đ ng cơ c a h và nh n ra h có nh ng giá
tr gi ng tôi.
Không d gì gi đư c thái đ này Washington. M i quan ng i đ i v i nh ng cu c tranh lu n
chính sách Washington – li u chúng ta có nên đưa nam n thanh niên tham gia vào chi n tranh
không, li u chúng ta có nên cho phép ti p t c nghiên c u t bào g c không - là r t cao, đ n n i
khác bi t nh trong t m nhìn cũng b phóng đ i thành l n. Nhu c u có lòng trung thành v i đ ng,
các chi n d ch tranh c v i vàng và nh ng mâu thu n b báo chí th i ph ng đ u góp ph n t o ra
b u không khí nghi k . Hơn n a, h u h t nh ng ngư i làm vi c Washington đ u h c làm lu t
sư ho c ho t đ ng chính tr - nh ng ngh có xu hư ng coi vi c giành chi n th ng khi tranh lu n
quan tr ng hơn là tìm ra cách gi i quy t v n đ . Sau m t th i gian làm vi c th đô tôi th y d
hi u t i sao m i ngư i th y nh ng ngư i b t đ ng v i mình có h giá tr cơ b n hoàn toàn khác -
đúng hơn là h b thúc đ y b i ni m tin sai l m, và cũng có th h là ngư i x u.
Tuy nhiên, nh ng nơi khác ngoài Washington, nư c M ít b chia r hơn. Ví d như bang
Illinois hi n l i không còn b coi là m t bang nh t nh t đi theo ngư i đ ng đ u n a. Trong
kho ng hơn mư i năm g n đây Illinois ngày càng tr thành m t bang theo đ ng Dân ch , m t
ph n vì đô th hóa ngày càng tăng., ph n khác vì ch nghĩa b o th xã h i c a đ ng C ng hòa
hi n nay không h p v i "Vùng đ t quê hương c a Lincoln". Nhưng Illinois v n là m t hình nh
thu nh c a c nư c - m t món h n h p gi a mi n B c và mi n Nam, mi n Đông và mi n Tây,
đô th và nông thôn, ngư i da tr ng, ngư i da đen và các ki u trung gian gi a khác. Chicago có
th có m i đ c đi m ph c t p c a các thành ph l n gi ng như L.A. hay New York, nhưng v
m t đ a lý và văn hóa thì c c nam c a Illinois l i gi ng Little Rock (bang Arkansas) hay
Louisville (bang Kentucky) hơn, và nhi u d i đ t c a bang, theo ngôn ng chính tr hi n đ i, h n
mang màu đ s m48.


48   Ý nói hoàn toàn theo đ ng C ng hòa.
L n đ u tiên tôi đ n phía nam lllinois là vào năm 1997. Đó là mùa hè đ u tiên trong nhi m kỳ
c a tôi Ngh vi n Illinois, lúc đó Michelle và tôi chưa có con. Các bu i h p b hoãn, tôi l i
không ph i lên l p trư ng lu t, còn Michelle thì b n công vi c nên tôi thuy t ph c tr lý l p
pháp c a tôi là Dan Shomon nhét b n đ và m y cây g y đánh golf vào trong ô tô r i đi vòng
quanh bang chơi m t tu n. Dan v a là phóng viên c a hãng tin UPI, v a là đi u ph i viên cho
các chi n d ch v n đ ng phía Nam nên c u ta bi t vùng này khá rõ. Nhưng đ n g n ngày kh i
hành thì rõ ràng là c u không ch c các h t mà chúng tôi đ nh đ n thăm s đón ti p tôi th nào.
C u ta nh c tôi v đ đ c c n mang đi đ n b n l n - ch mang qu n khaki vào áo phông (thun)
thôi, không đư c đem theo qu n lanh và áo l a đâu, c u b o tôi. Tôi đ m b o v i c u ta là tôi
không có cái gì b ng v i lanh hay l a h t.
Trên đư ng đi, chúng tôi d ng l i ăn m t c a hàng TGI Friday và tôi g i m t hamburger phó
mát. Khi cô ph c v đem đ ăn đ n, tôi h i cô có mù t c Dijon49 không. Dan l c đ u.
“Anh y không c n Dijon đâu", c u ta nh n m nh và v y tay b o cô gái đi. R i anh chàng đ y
m nh m t l mù t c vàng c a Pháp v phía tôi: "Đây đây, mù t c đây”.
Cô ph c v có v b i r i. “Chúng tôi có mù t c Dijon n u anh mu n dùng".
Tôi m m cư i: "Tuy t, cám ơn cô". Khi cô gái đi r i, tôi nghiêng ngư i thì th m v i Dan là tôi
nghĩ không có tay phóng viên nh nào quanh đó c .
Và chúng tôi ti p t c lên đư ng, m i ngày d ng l i m t l n đ chơi m t tr n golf trong ti t tr i oi
 . Chúng tôi lái xe qua hàng d m nh ng cánh đ ng ngô nh ng cánh r ng t n bì và s i r m r p,
nh ng m t h lóng lánh n i l nh b nh g c r và cây s y, xuyên qua nh ng th tr n l n như
Carbondale và Mount Vernon v i đ y các dãy c a hàng ngoài tr i và trung tâm mua s m Wal-
Mart, nh ng đô th bé xíu như Sparta và Pinckneyville - trong đó nhi u nơi v n còn tòa th chính
xây b ng g ch khu trung tâm, khu ph bán l r t v i vàng v i h u h t các c a hàng đ u đóng
c a, m t vài ngư i bán hàng rong bán đào tươi ho c ngô, ho c v i m t c p tôi g p thì th y đ
b ng "Súng và gươm giá t t".
Chúng tôi d ng xe m t quán cà phê đ ăn bánh, k chuy n cư i v i th trư ng th tr n Chester.
Chúng tôi đ ng ch p nh trư c b c tư ng Siêu nhân cao mư i lăm feet (4,5m) trung tâm
Metropolis.
Chúng tôi đư c k là t t c thanh niên đang chuy n đ n các thành ph l n vì không còn vi c làm
trong ngành ch t o và khai thác m .
Chúng tôi đư c nghe v tri n v ng c a các đ i bóng trư ng trung h c mùa thi đ u t i, v vi c
các c u chi n binh ph i đi r t xa m i t i đư c cơ s ph c v c u chi n binh g n nh t. Chúng tôi
g p nh ng ph n đã t ng đi truy n giáo Kenya và h chào tôi b ng ti ng Swahili50, nh ng
nông dân theo dõi trang tin tài chính trên t Wall Street Journal trư c khi trèo lên máy kéo. M t
ngày có vài l n tôi ch cho Dan th y là khá nhi u ngư i đàn ông chúng tôi g p m c qu n th thao
b ng lanh hàng ho c áo sơ mi Hawaii b ng l a. Trong phòng ăn nh         nhà m t quan ch c thu c
đ ng Dân ch      Du Quoin, tôi h i viên chư ng lý đ a phương v tình hình t i ph m h t ông ta
qu n lý - m t vùng ch y u là nông thôn và h u như toàn ngư i da tr ng - tôi nghĩ ông ta s nói
v nh ng v l y tr m xe đi ăn chơi ho c dân chúng săn b n trái mùa cho phép.
“Xã h i đen”, ông ta tr l i khi tóp tép nhai món cà r t. " đây có m t nhóm toàn dân da tr ng -
b n tr con th t nghi p đi bán ma túy và ch t kích thích".
Đ n cu i tu n thì tôi c m th y ti c là ph i v . Không ph i vi tôi đã có thêm nhi u b n m i, mà vì
trên khuôn m t nh ng ngư i đàn ông và ph n tôi g p, tôi nh n th y t ng góc con ngư i mình.
Tôi nhìn th y trong h s c i m c a ông tôi, tính th c t c a bà tôi, s t t b ng c a m tôi. Gà


49Mù t c Dijon là lo i mù t c n i ti ng, có v r t cay. Dan không mu n Obama m c đ l a, lanh hay ăn mù t c
Dijon vì lo ng i m i ngư i s đánh giá Obama là ngư i ưa l i s ng thư ng lưu.
50   Ngôn ng đư c s d ng   các nư c d c b bi n mi n đông châu Phi, trong đó có Kenya, quê cha c a tác gi .
rán, salad khoai tây, n a qu nho trong món th ch Jell-O, t t c nh ng món ăn này có mùi v th t
quen thu c.
C m giác quen thu c đó xâm chi m tôi t i m i nơi tôi đ n kh p Illinois. Tôi c m th y quen
thu c khi ng i ăn m t b a t i Tây Chicago. Tôi c m th y quen thu c khi xem nh ng ngư i
dân g c Nam M đá bóng v i s c vũ nhi t tình c a gia đình h trong m t công viên Pilsen.
Tôi c m th y quen thu c khi tham gia m t đám cư i n Đ     m t trong nh ng vùng ngo i Ô
phía b c Chicago.
Tôi nghĩ, không c n ph i đi quá sâu vào m i ngư i cũng th y r ng chúng ta đang ngày càng
gi ng nhau hơn.
Tôi không đ nh phóng đ i đây b ng cách nói r ng các cu c thăm dò ý ki n đ u sai và m i s
khác bi t v ch ng t c, tín ngư ng, vùng mi n hay kinh t c a chúng ta đ u không đáng k . T i
bang Illinois này, cũng như t t c m i nơi khác, n n n o phá thai làm m i ngư i bu n phi n.
m t vài nơi c a bang, đ c p đ n ki m soát súng l i là s xúc ph m. Thái đ c a ngư i dân đ i
v i m i v n đ - t thu thu nh p đ n c nh làm tình trên ti vi - vô cùng trái ngư c nhau gi a nơi
này và nơi khác.
Ph i kh ng đ nh r ng trên kh p bang Illinois cũng như trên toàn nư c M đang x y ra quá trình
giao thoa liên t c gi a con ngư i và gi a các n n văn hóa, m t s va ch m không hoàn toàn có
tr t t nhưng nhìn chung là êm . Các tính cách tr n l n v i nhau, r i h p nh t l i theo ki u m i.
Không còn có th đoán trư c đư c đ c tin.
Nh ng kỳ v ng d dãi hay l i gi i thích đơn gi n d n m t ý nghĩa. N u dành th i gian nói
chuy n nghiêm túc v i ngư i M , b n s th y r ng đa s ngư i theo đ o Tin lành khoáng đ t
hơn so v i nhưng gì báo đài nói v i chúng ta, đa s ngư i không theo đ o l i có tính tâm linh
hơn. Đa s ngư i giàu mu n ngư i nghèo đ t đư c thành công, còn đa s ngư i nghèo v a t
phê phán b n thân nhi u hơn v a có tham v ng l n hơn quan ni m thông thư ng. Đa s nh ng
ngư i C ng hòa c c đoan nh t l i có 40% tính Dân ch và ngư c l i. Cái v chính tr t do hay
b o th r t ít t o d u n lên tính cách cá nhân c a m i ngư i.
T t c nhưng đi u đó đ t ra m t câu h i: V y cái gì là giá tr chung c a ngư i M chúng ta? T t
nhiên đó không ph i là cách chúng ta thư ng trình bày v n đ ; văn hóa chính tr c a chúng ta n
đ nh trong khi các giá tr va ch m v i nhau. Ví d là h u qu c a cu c b u ra năm 2004, m t
cu c đi u tra toàn qu c đ i v i c tri ngay sau khi h b phi u đã cho th y c tri coi “giá tr đ o
đ c” là y u t quy t đ nh lá phi u c a h . Các nhà bình lu n t p trung ngay vào s li u này và
d a vào đó cho r ng nh ng v n đ xã h i gây tranh cãi nh t trong cu c b u c - đ c bi t là hôn
nhân đ ng gi i - đã làm thay đ i k t qu     m t s bang. Nh ng ngư i b o th tuyên truy n k t
qu này, cho r ng đi u đó ch ng minh s c m nh đang ngày càng l n c a Thiên chúa giáo.
Sau này khi phân tích l i cu c đi u tra, ngư i ta l i th y r ng các nhà bình lu n và các th y bói
đã hơi quá l i. Th c t là c tri coi an ninh qu c gia là v n đ quan tr ng hàng đ u khi tham gia
b u c , và dù có nhi u ngư i coi "giá tr đ o đ c" là y u t quan tr ng, quy t đ nh lá phi u c a
h thì ý nghĩa c a t này cũng r t mơ h , không th bao g m m i th t chuy n n o thai cho đ n
hành vi l a đ o c a doanh nghi p đư c. Ngay l p t c ngư i ta th y m t s đ ng viên đ ng Dân
ch th phào nh nhõm, như th vi c gi m ‘y u t giá tr ” thì hơn hơn v i tri t lý t do, như th
bàn v các giá tr là m t vi c nguy hi m, không c n thi t, sai l ch so v i nh ng v n đ đư c coi
là cơ b n trong cương lĩnh hành đ ng c a đ ng Dân ch v y.
Tôi nghĩ nh ng ngư i Dân ch đã sai khi tr n ch y kh i cu c tranh lu n v giá tr , cũng như phe
b o th không đúng khi coi giá tr ch như m t công c đ đ y nh ng c tri lao đ ng hơi lung lay
quan đi m ra kh i l c lư ng ng h đ ng Dân ch . Chính ngôn ng c a giá tr là cái t o nên th
gi i c a m i ngư i. Nó là c m h ng đ con ngư i hành đ ng, đưa h ra kh i s cô đ c. K t qu
cu c thăm dò ý ki n sau b u c có th đã b trình bày m t cách d t , nhưng câu h i có ý nghĩa
l n hơn nhi u v giá tr chung - là nh ng tiêu chu n, nguyên t c mà đa s ngư i Mà coi tr ng đ i
v i cu c s ng c a h cũng như đ i v i đ t nư c - ph i có v trí trung tâm trong n n chính tr ,
ph i là n n móng trong m i cu c tranh lu n v ngân sách, d án, lu t pháp và chinh sách c a
chúng ta.
***
"CHÚNG TA TIN vào m t s th t hi n nhiên r ng, t t c m t ngư i sinh ra đ u có quy n bình
đ ng và T o hóa cho ho nh ng quy n không ai có th xâm ph m đư c, trong đó có quy n s ng,
quy n t đo và quy n mưu c u h nh phúc".
Nh ng t này chính là đi m kh i đ u c a chúng ta v i tư cách là ngư i M , không ch mô t n n
móng c a chính ph mà còn là c t lõi ni m tin chung c a chúng ta. Không ph i ngư i M nào
cũng nh c l i đư c câu này; r t ít ngư i, n u đư c h i, có th k l i đư c ngu n g c c a Tuyên
ngôn Đ c l p là t tư tư ng t do và c ng hòa h i th k mư i tám. Nhưng b t c ngư i M nào
cũng hi u ý nghĩa nh ng câu ch đó - r ng t t c chúng ta sinh ra trên đ i là đư c t do; r ng
m i chúng ta đ u có nh ng quy n mà không m t ai, không m t nhà nư c nào có th tư c đo t
n u không có lý do h p lý; r ng thông qua ngư i đ i di n c a chúng ta, chúng ta có th , và ph i
xây d ng cu c s ng chúng ta b ng nh ng th chúng ta mu n. Ý nghĩa đó, t ng ngày t ng gi ,
đ nh hư ng chúng ta, là cơ s cách th c cư x c a chúng ta.
Th c t , giá tr t do cá nhân ăn sâu trong chúng ta đ n m c chúng ta có xu hư ng coi nó là bình
thư ng, hi n nhiên. Chúng ta d dàng quên r ng khi m i l p qu c, b n ch t, ý nghĩa c a khái
ni m t do là c c kỳ c p ti n, ngang v i nh ng gì Martin Luther51 đã dán lên c a nhà th . Đó là
m t giá tr mà m t s nơi trên th gi i này v n không ch p nh n, và m t ph n nhân lo i l n hơn
ch th y r t ít minh ch ng cho nó trong cu c s ng hàng ngày.
Tôi đánh giá cao Đ o lu t Quy n công dân ph n l n là nh th i thơ u c a tôi Indonesia và vì
tôi v n còn ngư i thân Kenya, nh ng nư c mà quy n cá nhân gân như hoàn toàn ph thu c
vào kh năng t ki m ch c a vài ông tư ng quân đ i hay ý tư ng b t ch t c a b máy quan liêu
tham nhũng. Tôi v n nh l n đ u tiên tôi đưa Michelle v Kenya, ngay trư c khi chúng tôi t
ch c l cư i. Là m t ngư i M g c Phi, Michelle r t hào h ng v i ý tư ng đư c thăm quê cha
đ t t , và chúng tôi đã có kho ng th i gian r t vui v , thăm bà tôi phía B c, lang thang trên
nh ng con ph th đô Nairobi, c m tr i Serengeti, câu cá đ o Lamu.
Nhưng trong su t chuy n đi, Michelle cũng đư c nghe - gi ng nh ng đi u tôi đã nghe khi tôi v
đây l n đ u tiên - c m nh n kinh kh ng c a đa s ngư i dân Kenya vì không th t quy t đ nh s
ph n c a mình. Các anh em h tôi k cho cô y r ng h tìm vi c khó khăn th nào, b t đ u kinh
doanh gian kh ra sao n u không đưa ti n h i l .
Các nhà ho t đ ng xã h i nói v nh ng ngư i b b tù ch vì ph n đ i chính sách c a chính ph .
Ngay trong gia đình chúng tôi, Michelle cũng th y yêu c u ràng bu c v i gia đình và trung thành
v i b l c ng t ng t đ n m c nào: anh em xa liên t c đòi h tr , các cô bác thì có th xu t hi n
b t c lúc nào, không h báo trư c. Trên chuy n bay tr v Chicago, Michelle th a nh n là cô y
th c s mong mu n đư c v nhà. "Em chưa bao gi th y rõ mình là ngư i M đ n th anh ”, cô
 y nói v i tôi. Trư c đó v tôi không bi t cô y có đư c t do th nào, và cô y trân tr ng s t
do đó ra sao.
V cơ b n chúng ta thư ng hi u quy n t do theo hư ng tiêu c c. Quy t c chung là chúng ta tin
vào quy n đư c t quy t đ nh và nghi ng t t c nh ng ngư i mu n can thi p vào công vi c c a
mình - b t k đó là nhà lãnh đ o đ c tài hay đám hàng xóm n ào. Nhưng chúng ta cũng hi u
quy n đó theo c nghĩa tích c c, đó là cơ h i và các giá tr kèm theo giúp đem l i cơ h i đó -
nh ng giá tr gi n d đã đư c Benjamin Franklin truy n bá trong tác ph m Poor Richard’s
Almanack52 và ti p t c truy n c m h ng cho lòng trung thành v i đ t nư c qua nhi u th h n i



51   Martin Luther (1483-1546): M c sư ngư i Đ c, nhà c i cách tôn giáo, ngư i sáng l p ra dòng Tin lành.
52Benjamin Franklin (1706-1790): M t trong nh ng ngư i đư c coi là sáng l p ra nư c M . Poor Richard’s
Almanack (Niên giám c a Richard nghèo kh ), tác ph m đư c xu t b n hàng năm t 1732 đ n 1758 c a Benjamin
ti p nhau. Đó là giá tr c a tính t l c, t phát tri n, ch p nh n r i ro. Đó là giá tr c a tính ngh
l c, k lu t ôn hòa và chăm ch . Đó là giá tr c a tính ti t ki m và t ch u trách nhi m cá nhân.
Nh ng giá tr đó đư c b t ngu n t tính l c quan cơ b n v cu c s ng và ni m tin vào ý chí t do
- r ng tr i qua th t b i, khó khăn và gian kh , m i ngư i chúng ta đ u có th vư t lên trên hoàn
c nh chúng ta sinh ra. Nhưng nh ng giá tr này còn cho th y m t ni m tin l n hơn, đó là ch ng
nào m i cá nhân, đàn ông hay ph n , đư c t do theo đu i l i ích c a riêng h thì toàn b xã
h i s ngày càng th nh vư ng. H th ng chính ph t tr và n n kinh t th trư ng t do c a
chúng ta ph thu c vào đa s ngư i M đang s ng theo h giá tr này.
Tính h p pháp c a chính ph và n n kinh t M ph thu c vào vi c nh ng giá tr đó đư c tôn
tr ng đ n m c nào, đó là lý do t i sao giá tr cơ h i công b ng và giá tr không phân bi t đ i x
có tính ch t b sung ch không h mâu thu n v i khái ni m t do c a chúng ta.
Tuy m i ngư i M t n đáy lòng là ngư i theo ch nghĩa cá nhân, chúng ta ghét b m t cách b n
năng cái quá kh v i s trung thành, truy n th ng. t c l và đ a v ki u b l c, nhưng n u cho
r ng đó là toàn b con ngư i M thì th t sai l m. Ch nghĩa cá nhân c a ngư i M luôn đư c
gi i h n b i h giá tri c ng đ ng - ch t k t dính, n n t ng c a m t xã h i lành m nh. Chúng ta
coi tr ng yêu c u c a gia đình và nghĩa v gi a các th h do gia đình đòi h i. Chúng ta coi
tr ng c ng đ ng, tình hàng xóm láng gi ng, th hi n b ng nh ng vi c như cùng xây d ng
chu ng gia súc hay cùng hu n luy n đ i bóng.
Chúng ta coi tr ng lòng yêu nư c và nghĩa v công dân, bao g m c trách nhi m và hy sinh nhân
danh đ t nư c. Chúng ta coi tr ng m m tin vào nh ng đi u l n lao hơn b n thân chúng ta. b t k
nh ng đi u đó có hình th c là tín ngư ng chính th ng hay quy t c đ o đ c. Và chúng ta coi
tr ng nh ng phép cư x th hi n s tôn tr ng l n nhau: trung th c, công b ng, khiêm như ng, ân
c n, l ch s và nhân ái.
Trong m i xã-h i (và m i cá nhân), hai h giá tr song hành này - tính cá nhân và tính c ng
đ ng, tính đ c l p và tính đoàn k t - luôn đ i ch i nhau, và m t trong nh ng đi u may m n cho
nư c M là hoàn c nh l p qu c c a chúng ta cho phép hai giá tr này đư c th a hi p nhi u hơn
so v i các nư c khác. Chúng ta không ph i tr i qua nh ng cu c b o đ ng d d i như châu Âu đã
bu c ph i ti n hành khi mu n rũ b quá kh phong ki n. Quá trình chuy n đ i t xã h i nông
nghi p sang công nghi p c a nư c M khá d dàng nh tr i r ng trên m t l c đ a l n, nh nh ng
d i đ t r ng l n và tài nguyên phong phú, do đó nh ng ngư i nh p cư m i v n có th ti p t c
sinh s ng đư c.
Nhưng chúng ta cũng không hoàn toàn tránh đư c s đ i ch i gi a hai h giá t đó. Đôi khi các
giá tr va ch m v i nhau vì dư i bàn tay con ngư i, m i h giá tr đ u b bóp méo và vư t quá
gi i h n. Tính t l p không ph thu c có th tr thành ích k và phóng túng, khát v ng có th tr
thành tham lam, tham v ng điên cu ng, mu n đ t thành công b ng m i giá. Không ch m t l n
chúng ta th y trong l ch s , ch nghĩa yêu nư c trư t d c thành ch nghĩa sô-vanh hi u chi n,
ch nghĩa bài ngo i và s b t đ ng ng t ng t; chúng ta đã ch ng ki n ni m tin tr thành tính
cách lúc nào cung t cho mình là đúng, s h p hòi và đ i x đ c ác v i m i ngư i. Ngay c ho t
đ ng t thi n cũng có th chuy n thành ch nghĩa gia trư ng đ c đoán, không ch p nh n kh
năng t chăm lo c a nh ng ngư i khác.
Khi ngư i ta nhân danh t do đ b o v quy t đ nh th i ch t th i đ c h i ra sông c a m t công
ty, khi ngư i ta nói đ n l i ích chung t vi c xây d ng m t trung tâm mua s m l n đ thanh
minh cho vi c d b nhà dân, thì chúng ta đã ph i xem xét đ n nh ng giá tr đ i l p đ ki m ch
b t thái đ ph n đ i gi n d và đ ngăn ch n nh ng hành vi thái quá đó.
Đôi khi đ t đư c tr ng thái cân b ng chính xác l i tương đ i d . Ví d t t c chúng ta đ u đ ng ý
r ng xã h i có quy n h n ch t do c a m t cá nhân n u ngư i đó có th gây t n h i cho nh ng
ngư i khác. Hi n pháp s a đ i l n th năm không cho phép ban hét “Cháy!" trong m t nhà hát

Franklin (ông l y bút danh là Poor Richard - Richard nghèo kh khi vi t tác ph m này) v i các thông tin thông
thư ng trong niên giám th i đó như l ch, th i ti t, thơ, thông tin thiên văn và chiêm tinh.
đông ngư i, không cho phép b n th c hi n nghi l tín ngư ng trong đó có hi n t con ngư i.
Tương t , t t c chúng ta đ u đ ng ý r ng ph i có gi i h n khi chính ph can thi p vào hành vi
m i ngư i, ngay c khi s can thi p đó là vì l i ích c a ngư i đó.
Không có nhi u ngư i M c m th y tho i mái khi chính ph giám sát c vi c ăn u ng c a chúng
ta, cho dù có hao nhiêu ngư i ch t, bao nhiêu ti n thu c men ph i b ra do b nh béo phì đi n a.
Tuy nhiên, thư ng thi tìm ra s cân b ng gi a các giá tr đôi ch i nhau khó hơn nhi u. S va
ch m gi a hai h giá tr n y sinh không ph i vì chúng ta đi sai đư ng mà đơn gi n vì th gi i
chúng ta đang s ng v a ph c t p, v a mâu thu n. Ví d . tôi tin r ng sau s ki n 11/9, chúng ta
đã quá nhanh, quá mơ h khi đưa ra nh ng nguyên t c đ ch ng ch nghĩa kh ng b trong lu t.
Nhưng tôi cũng ph i th a nh n là ngay c m t v t ng th ng khôn ngoan nh t và m t qu c h i
c n tr ng nh t cũng ph i m t r t nhi u công s c m i cân b ng đư c nhu c u r t quan tr ng v s
an toàn chung cho m i ngư i v i m t v n đ cũng c n thi t không kém là ph i duy trì t do c a
công dân.
Tôi tin là các chính sách kinh t c a chúng ta g n như không quan tâm đ n nh ng ngư i công
nhân ngành ch t o b sa th i và các đô th ngành ch t o đang suy tàn. Nhưng tôi cũng không
th bác b nhu c u an toàn v kinh t và đ m b o tính c nh tranh.
Không may cho chúng ta là trong nh ng cu c tranh lu n, chúng ta th m chí chưa bao gi đ n
đư c bư c cân nh c gi a nh ng l a ch n khó khăn đó. Thay vào đó, chúng ta phóng đ i m c đ
tác đ ng lên nh ng giá tr thiêng liêng nh t c a nh ng chính sách mà chúng ta không ưa ho c im
l ng khi chính sách đư c chúng ta ng h l i mâu thu n v i nh ng giá tr quan tr ng đ i l p. Ví
d , nh ng ngư i b o th th nào cung xù lông nhím lên khi chính ph can thi p vào th trư ng
ho c c n tr quy n mang vũ khí c a h . Trong khi đó đa ph n nh ng ngư i này ch có v gì lo
ng i khi chính ph th c hi n bi n pháp nghe tr m đi n tho i mà không có lý do xác đáng hay
ki m soát c hành vi tình d c c a ngư i dân. Ngư c l i, nhi u ngư i phe t do d dàng n i cáu
n u chính ph xâm ph m quy n t do báo chí ho c quy n nào phá thai c a ph n . Nhưng n u
b n trò chuy n v i chính nh ng ngư i t do đó v chi phí ti m n mà các quy đ nh v qu n lý
ch doanh nghi p nh gây ra, thư ng b n ch nh n đư c cái nhìn vô c m.
   m t đ t nư c ch a nhi u khác bi t như nư c M ch ng ta, luôn có nh ng cu c tranh lu n sôi
n i v cách th c v ch ra gi i h n đ i v i hành vi can thi p c a chính ph . Đó chính là bi u hi n
c a n n dân ch . Nhưng n n dân ch ít nhi u s t t hơn n u chúng ta nh n th y r ng t t c nh ng
giá tr đang có đ u đáng đư c tôn tr ng như nhau: giá như phe t do ít nh t cũng bi t r ng tình
c m đ i v i kh u súng c a nh ng ngư i thích săn b n gi ng như tình c m c a h đ i v i sách
v , và phe b o th nh n th c đư c r ng mong mu n đư c b o v quy n n o phá thai c a ph n
l n ph n không khác gì mong mu n đư c b o v quy n tôn th Chúa tr i c a ngư i Tin lành.
N u làm đư c vi c đó, k t qu đ t đư c đôi khi r t đáng kinh ng c. Vào năm đ ng Dân ch tr
thành phe đa s t i Thư ng viên Illinois, tôi đã b o tr cho m t d lu t yêu c u quay phim quá
trình th m v n và thú t i nh ng v án liên quan đ n t i t hình. M c dù có nhi u b ng ch ng
cho th y r ng án t hình không có tác d ng m y đ ngăn ch n t i ác, tôi v n tin là có m t s t i -
như gi t ngư i hàng lo t, hi p dâm, gi t h i tr em - là quá tàn ác, vư t quá xa gi i h n cho
phép, vì th c ng đ ng có lý do chính đáng khi th hi n thái đ c a h b ng cách đưa ra án t
hình. Nhưng m t khác, nh ng phiên tòa x án t hình Illinois lúc đó l i đ y nhưng sai sót, k
thu t đi u tra đáng ng , n ng thành ki n ch ng t c và công tác bào ch a kém c i đ n m c có
đ n mư i ba ngư i b k t án t hình đã đư c mi n án và m t th ng đ c đ ng C ng hòa đã ph i
quy t đ nh hoãn t t c các l nh thi hành án.
M c dù đã đ n th i đi m chín mu i đ c i cách h th ng án t hình nhưng có r t ít ngư i ng h
d lu t c a tôi. Các y viên công t và các cơ quan c nh sát quy t li t ph n đ i vì h tin r ng
vi c quay phim là quá t n kém và ph c t p, nh hư ng đ n kh năng k t thúc v án. M t s
ngư i ng h bãi b án t hình lo ng i r ng các n l c c i cách s làm gi m giá tr m c tiêu l n
hơn c a h . Các đ ng nghi p Qu c h i e ng i r ng đi u này bi u th s nương tay v i t i
ph m. Và v th ng đ c m i đư c b u thu c đ ng Dân ch đã tuyên b rõ trong chi n d ch v n
đ ng tranh c c a ông là ông ph n đ i vi c quay phim quá trình th m v n.
V i n n chính tr hi n t i, thư ng là các bên s v ra đư ng ranh gi i trên cát: m t bên là nh ng
ngư i ph n đ i án t hình nhai đi nhai l i chuy n ch nghĩa phân bi t ch ng t c và hành vi kém
c i c a c nh sát, còn bên kia là phe th c thi lu t pháp cho r ng d lu t c a tôi ch t o đi u ki n
cho t i ph m. Nhưng chúng tôi khác, trong vòng vài tu n, chúng tôi tri u t p nh ng cu c h p,
đôi khi di n ra thư ng nh t, gi a các công t viên, lu t sư bào ch a, cơ quan c nh sát và nhưng
ngư i ph n đ i án t hình, và c g ng gi kín bu i th o lu n c a chúng tôi trư c gi i báo chí.
Thay vì t p trung vào nh ng b t đ ng sâu s c trên bàn th o lu n, tôi nói v nh ng giá tr mà tôi
tin là t t c m i ngư i cùng có b t k chúng ta nghĩ th nào v án t hình: nguyên t c cơ b n là
không ngư i vô t i nào l i ph i b k t án t hình, và không k nào ph m t i đáng ch t l i đư c
quy n s ng. Khi đ i di n c nh sát trình bày nh ng v n đ rõ ràng chưa n trong d lu t, có th
c n tr công tác đi u tra c a h , chúng tôi ch nh s a nh ng đi u đó. Khi đ i di n c nh sát đ
xu t ch quay phim khi b cáo thú t i, chúng tôi kiên quy t gi nguyên quan đi m, ch rõ ràng
m c đích cu i cùng c a d lu t này là làm cho c ng đ ng tin r ng b cáo thú tôi hoàn toàn không
vì b ép bu c. Cu i cùng, d lu t này đư c s ng h c a t t c các bên liên quan. Nó đã đư c
nh t trí thông qua t i Thư ng vi n Illinois và đư c ký ban hành thành lu t.
T t nhiên, cách làm này không ph i lúc nào cũng hi u qu khi l p chính sách. Đôi khi các chính
tr gia và các nhóm l i ích thích có b t đ ng vì h mu n theo đu i m c tiêu l n hơn v tư tư ng.
Ví d , ph n l n nh ng nhà ho t đ ng xã h i ch ng n o phá thai th m chí đã công khai ngăn c n
các đ ng minh trong cơ quan l p pháp đưa ra nh ng bi n pháp mang tính th a hi p có th làm
gi m đáng k kh năng rơi vào tình tr ng thư ng đư c g i là phá thai mu n53, lý do là cái hình
 nh mà tình tr ng phá thai mu n g i lên trong tâm trí công chúng r t thu n l n cho h .
Và đôi khi khuynh hư ng ý th c c a chúng ta quá c ng nh c đ n m c chúng ta không th y đư c
nh ng đi u r t rõ ràng. M t l n, h i tôi còn làm vi c Thư ng vi n Illinois, tôi đã l ng nghe m t
đ ng s     đ ng C ng hòa k ch li t ph n đ i k ho ch cung c p b a sáng trư ng cho tr h c
m u giáo. K ho ch này, ông ta kh ng đ nh, s nh hư ng đ n tính t l p c a b n tr . Tôi ph i
trình bày r ng tôi th y ít tr năm tu i có tính t l p, nhưng nh ng bé nào ph i tr i qua nh ng
năm đ u đ i trong tình tr ng đói quá, không h c đư c thì r t d tr thành gánh n ng cho nhà
nư c sau này.
M c dù tôi đã c găng h t s c nhưng d lu t này v n b th t b i; tr em m u giáo Illinois t m
th i không b đói nh s a và ngũ c c (m t phiên b n khác c a dư lu t đư c thông qua sau đó).
Nhưng bài phát bi u c a ngư i đ ng sư kia đã nh n m nh m t trong nh ng khác bi t gi a ý th c
và giá tr : Giá tr đư c áp d ng chính xác trong th c t trư c m t, còn ý th c b qua m i th c t
có th d n t i nghi ng lý thuy t.
***
PH N L N NH NG hi u l m xung quanh cu c tranh lu n v giá tr là do nh n th c sai l m
c a m t b ph n chính tr gia và dân chúng r ng chính tr tương đương v i chính ph . Khi nói
giá tr r t quan tr ng không có nghĩa r ng nó ph i tuân theo quy đinh lu t pháp ho c nó x ng
đáng có vai trò m i. Ngư c l i, cũng không vì giá tr không nên ho c không th đưa vào lu t
đư c mà nói r ng ch đ th o lu n này không thích h p đ i v i công chúng.
Ch ng h n, tôi coi tr ng cách cư x t t. M i khi tôi g p m t em nh bi t nói năng rõ ràng và
nhìn th ng vào m t tôi khi nói, bi t nói "vâng thưa ông", "cám ơn", "làm ơn" và "xin l i", tôi
luôn c m th y hy v ng nhi u hơn vào đ t nư c. Tôi nghĩ không ch mình tôi có suy nghĩ đó. Tôi
không th đưa ra lu t v cách cư x t t. Nhưng tôi có th khuy n khích đi u đó m i khi tôi nói
chuy n v i nh ng ngư i tr tu i.


53Nguyên văn "partial-birth abortion", là thù thu t phá thai khi thai nhi đã tư ng hình. Vi c này b c m   M theo
m t đ o lu t có hi u l c t năm 2003.
Năng l c cũng v y. V i tôi m t ngày không có gì vui hơn là đư c làm vi c v i m t ai đó, b t c
ai, có lòng t hào v công vi c c a h ho c luôn n l c nhi u hơn - m t k toán viên, m t th
s a ch a ng nư c, m t v tư ng, m t ngư i đâu dây bên kia đi n tho i th c s mu n giúp đ
b n. G n đây tôi ngày càng ít g p nh ng ngư i như th ; hình như tôi ph i m t nhi u th i gian
hơn đ tìm đư c m t nhân viên trong c a hàng đ yêu c u giúp đ và ph i ch ngư i giao hàng
lâu hơn. Nhi u ngư i h n cũng nh n th y v n đ này; đi u đó làm t t c chúng ta b c b i. nhưng
chúng tôi - nh ng ngư i làm vi c cho nhà nư c - đã l đi c m nh n này dù b n thân cũng ph i
ch u đ ng ch ng kém gì nh ng ngư i làm kinh doanh. (Tôi tin r ng - m c dù không có con s
th ng kê nào đ ch ng minh - b t c khi nào ngư i dân ph i x p hàng m t cơ quan nhà nư c
v i m t c a s duy nh t m ra ti p h và h th y ba ho c b n nhân viên ch ng i tán g u thì c m
giác mu n ch ng thu , ph n đ i chính ph và ph n đ i h p nh t s tăng lên).
Nh ng ngư i c p ti n có v b i r i v đi m này, đó là lý do t i sao chúng ta thư ng b thua
ngư c cay đ ng trong các cu c b u c . G n đây tôi có m t bài phát bi u Qu Gia đình Kaiser54
sau khi h công b m t nghiên c u cho th y th i lư ng các c nh làm tình trên truy n hình đã
tăng g p đôi trong vài năm tr l i đây. Bây gi tôi cung thích xem kênh HBO như m i ngư i
khác, và nhìn chung tôi không quan tâm đ n chuy n ngư i l n bình thư ng xem cái gì riêng tư
trong nhà h . V i tr em, tôi nghĩ v cơ b n cha me có trách nhi m ki m soát con cái h xem cái
gì. Trong bài phát bi u, tôi th m chí còn cho r ng t t c m i ngư i s đư c l i n u nh ng ngư i
làm cha m - l y tr i - đơn gi n là t t ti vi đi và nói chuy n v i con cái h .
V i t t c nh ng l i này, tôi mu n nói r ng tôi cũng không vui v gì khi nh ng qu ng cáo thu c
kích thích cho đàn ông c mư i lăm phút lai nh y ra trên màn hình trong khi tôi xem bóng chày
v i hai con gái tôi. Tôi cũng đưa ra m t nh n xét n a là m t chương trình truy n hình dành cho
tu i m i l n v các thanh thi u niên, rõ ràng không có kh năng t ki m ti n, nhưng hàng tháng
tr i u ng rư u say sưa và kh a thân nh y vào khu vòi t m nư c nóng ngoài tr i v i nh ng ngư i
l , hoàn toàn không ph i "th gi i th c". Tôi k t thúc bài phát bi u v i đ xu t là ngành công
nghi p truy n hình nên áp d ng nh ng tiêu chu n và công nghê t t hơn đ h tr nh ng ngư i
làm cha m ki m soát lu ng thông tin đi vào gia đình h .
B n có th nghĩ tôi là Cotton Mather55, ph n ng l i bài phát bi u c a tôi m t t báo đã vi t xã
lu n nói r ng chính ph không có quy n qu n lý nh ng phát ngôn đư c Hi n pháp b o v m c
dù tôi không h đ xu t m t quy đ nh qu n lý nào. Tác gi bài báo cho r ng tôi đã b t ch p đ o
lý, chuy n sang quan đi m ôn hòa đ chu n b cho m t cu c v n đ ng tranh c c p liên bang.
Không ít ngư i ng h tôi đã vi t thư đ n văn phòng phàn nàn r ng h b phi u cho tôi đ đ y
lùi chương trình ngh s c a Bush ch không ph i đóng vai m t m già khó tính.
Và cho đ n gi , nh ng b c cha m mà tôi bi t, dù là ngư i t do hay b o th , cũng đang phàn
nàn v n n văn hóa tr nên thô t c, v s phát tri n m nh c a ch nghĩa v t ch t d dãi, tính d
b ng lòng, v vi c tình d c không g n v i tình c m. H có th không mu n chinh ph ki m soát
nh ng đi u đó, nhưng h mu n xã h i nh n bi t đư c nh ng n i lo ng i c a h , và kinh nghi m
s ng c a h đư c công nh n là có giá tr . Khi nh ng nhà lãnh đ o phe c p ti n không th th a
nh n n i lo ng i đó vì h s có v hà kh c quá thì các b c cha m chuy n sang l ng nghe nh ng
v lãnh đ o s th a nh n v n đ - nh ng ngư i ít nh y c m hơn v i nh ng quy đ nh h n ch
trong Hi n pháp.
Vào năm 1980, thu nh p c a m t t ng giám đ c bình thư ng cao hơn 42 l n so v i thu nh p c a
m t công nhân làm vi c theo gi bình thư ng. Vào năm 2005, t l chênh l ch này là 262 l n.
Nh ng cơ quan phát ngôn mang xu hư ng b o th như trang xã lu n c a t Wall Street Journal
c g ng thanh minh r ng m c lương cao kh ng khi p c ng thêm quy n s h u c ph n là c n
thi t đ thu hút nh ng ngư i tài năng nh t, cho r ng n n kinh t v n hành t t hơn khi nh ng


54 Kaiser Family Foundation: M t qu phi l i nhu n tư nhân c a M , ho t đ ng t p trung vào các v n đ y t   M
và trên toàn c u.
55   Cotton Mather (1663-1728): M c sư Thanh giáo.
ngư i đ ng đ u các công ty l n giàu có và h nh phúc. Nhưng s bùng n m c lương c a các
t ng gi m đ c không liên quan gì m y đ n chuy n n n kinh t tăng trư ng t t hơn. Th c t ,
trong vòng mư i năm qua, m t vài nư c có m c lương tr cho các t ng giám đ c cao nh t th
gi i đã ph i tr i qua tình tr ng doanh thu s t gi m nghiêm tr ng, c phi u m t giá tr , s n xu t
ng ng tr hàng lo t và qu lương hưu c a công nhân gi m xu ng.
S bùng n m c lương c a các t ng giám đ c hoàn toàn không ph i do th trư ng yêu c u. Đó là
do y u t văn hóa. Khi thu nh p c a công nhân bình thư ng tăng r t ít ho c không h tăng thì r t
nhi u v t ng giám đ c c a chúng ta không h x u h khi đút túi b t c cái gì mà ban lãnh đ o
công ty đư c l a ch n k lư ng và d b o c a h cho phép. Ngư i M hi u rõ tính tham lam đó
gây h i cho cu c s ng như th nào; trong m t cu c đi u tra g n đây, h đã x p n n tham nhũng
trong chính ph và trong kinh doanh, s tham lam và ch nghĩa v t ch t là hai trong ba thách
th c đ o đ c nghiêm tr ng nh t đ i v i đ t nư c (x p th nh t là “nuôi d y con cái v i nhưng
giá tr đúng đ n"). Phe b o th có l đã đúng khi cho r ng chính ph không nên quy t đ nh m c
lương cho các v t ng giám đ c. Nhưng l ra h cũng nên lên ti ng ph n đ i hành vi khó coi
trong phòng h p c a ban lãnh đ o các công ty v i cùng m t đ ng l c đ o đ c, cùng m t thái đ
hùng h như khi h nh m vào nh ng ca t b y b c a nh c rap ch .
Dĩ nhiên, đ a v chính tr cao m y cũng có quy n l c gi i h n. Đôi khi ch lu t pháp m i xác
nh n đư c đ y đ các giá tr c a chúng ta, đ c bi t v i các v n đ liên quan đ n quy n và cơ h i
c a nh ng ngư i th p c bé h ng trong xã h i. Đi u này đư c ch ng minh khi chúng ta n l c
ch m d t n n phân bi t th ng t c: ngoài ti ng nói lương tâm trong tâm trí nh ng ngư i M da
tr ng th i kỳ quy n công dân còn có nhưng s ki n quan tr ng không kém khi n lu t Jim Crow56
h t hi u l c, m ra k nguyên quan h màu da m i, đó chính là đ nh đi m v án Brown và y
ban Giáo d c Tòa án T i cao57, Đ o lu t Quy n công dân năm 1964 và Đ o lu t Quy n b
phi u năm 1965. Khi nh ng lu t này đư c đưa ra tranh lu n, có nh ng ngư i đã cho r ng chính
ph không nên xen vào xã h i dân s , và không đi u lu t nào có th bu c ngư i da tr ng ph i
giao thi p v i ngư i da đen. Khi nghe th y đi u này, m c sư Martin Luther King đã nói: “Đúng
là lu t không th khi n m t ngư i ph i yêu m n tôi, nhưng lu t có th ngăn ngư i đó gi t tôi vì
tôi là ngư i da đen58 và tôi nghĩ đi u đó cũng c c kỳ quan tr ng".
Đôi khi chúng ta c n thay đ i văn hóa l n can thi p c a chính ph - t c là v a thay đ i giá tr ,
v a thay đ i chính sách - đ hư ng đ n xã h i mà chúng ta mong mu n. Trư ng h c các khu
ph cũ là m t ví d . T t c ti n trên th gi i này cũng không th c i thi n đư c thành tích c a
sinh viên n u các b c cha m không truy n cho con cái h giá tr c a tinh th n h c t p chăm ch
và không s m hài lòng v i b n thân. Nhưng n u c xã h i chúng ta v tư ng r ng nh ng đ a tr
nghèo v n phát huy đư c h t ti m năng c a chúng nh ng ngôi trư ng x p x , thi u an toàn,
v i trang thi t b l c h u và giáo viên không đư c đào tao đúng môn h c mà h d y thì rõ ràng
chúng ta đang l a d i b n tr và l a d i chính b n thân chúng ta. Khi đó chúng ta đang ph n b i
l i chính giá tr c a mình.
Tôi nghĩ đó là m t trong nh ng lý do t i sao tôi gia nh p đ ng Dân ch - ý tư ng cho r ng nh ng
giá tr chung, ý th c v trách nhi m đ i v i nhau và đoàn k t toàn xã h i không ch có trong nhà
th Thiên chúa giáo, thánh đư ng H i giáo hay Do Thái giáo, không ch            khu ph ch ng ta
đang s ng. nơi chúng ta làm vi c hay trong gia đình chúng ta, mà còn ph i bi u hi n chính
ph n a. Cũng như nhi u ngư i b o th , tôi tin văn hóa có đ s c m nh đ quy t đ nh c thành
công cá nhân l n m i g n k t xã h i, và tôi tin là chúng ta s ph i tr giá n u không lưu tâm đ n


56Lu t có hi u l c ch y u các bang mi n Nam và biên gi i M t năm 1876 đ n 1965, trong đó quy đ nh cách
đ i x tách bi t gi a ngư i da đen và da tr ng, ví d trư ng h c riêng, ch ng i riêng trên phương ti n giao thông
công c ng, trong nhà hàng...
57Năm 1951, mư i ba ph huynh h c sinh da đen, đ ng đ u là Brown đã ki n y ban Giáo d c th tr n Topoka,
bang Kansas v chính sách trư ng h c riêng cho ngư i da đen và da tr ng. Năm 1954,Tòa án T i cao đã k t lu n
r ng s phân chia này vi ph m Hi n pháp nư c M .
58   Nguyên văn "lynching".
các y u t văn hóa. Nhưng tôi cũng tin r ng chính ph có th đóng vai trò nh t đ nh trong vi c
hình thành giá tr văn hóa t t hơn - ho c cũng có th t i hơn.
***
TÔI THƯ NG BĂN KHOĂN t i sao các chính tr gia r t khó nói v giá tr sao cho không có v
tính toán ho c gi t o. Tôi nghĩ, m t ph n là do nh ng ngư i ho t đ ng c ng chúng như chúng
tôi đã quá quen v i vi c nói theo k ch b n, và nh ng hành đ ng, c ch th hi n giá tr c a các
  ng c viên đã đư c quá chu n hóa (thăm nhà th c a ngư i da đen, đi săn, đ n thăm đư ng đua
NASCAR59, đ c sách trong m t l p h c m u giáo) đ n m c công chúng ngày càng khó mà phân
bi t đư c đâu là c m xúc chân th t và đâu ch là màn k ch chính tr .
Vì v y có m t th c t là chính tr hi n đ i có v như không có giá tr gì c . Chính tr (và nh ng
l i bình lu n chính tr ) không ch cho phép mà còn tư ng thư ng cho nh ng hành vi mà chúng ta
coi là tai ti ng: nh ng câu chuy n b a đ t, bóp méo nh ng gì ngư i khác nói, lăng m ho c ch t
v n đ ng cơ c a h , ch c ngoáy vào đ i tư c a h đ tìm nh ng thông tin không hay.
Ví d , trong chi n d ch tranh c vào Thư ng viên M c a tôi, đ i th phe C ng hòa đã c m t
anh chàng tr tu i đi theo t t c nh ng l n xu t hi n trư c công chúng c a tôi v i m t máy quay
phim c m tay. Đây là m t đi u khá bình thư ng trong các chi n d ch tranh c , nhưng không hi u
vì anh chàng này quá tích c c hay vì ngư i ta b o anh ta c g ng tìm cách ch c t c tôi mà tôi
th y ki u theo dõi quay phim đ y gi ng như săn đu i v y. T sáng đ n t i, anh ta đi theo tôi,
m i nơi, ch đ ng cách tôi 1,5 đ n 3 mét. Anh ta quay c nh tôi đi vào thang máy. Anh ta quay
c nh tôi đi ra t nhà v sinh. Anh ta quay c nh tôi c m đi n tho i di đ ng g i v nhà.
Lúc đ u, tôi c g ng thuy t ph c anh ta. Tôi h i tên anh ta, nói r ng tôi hi u vi c anh ta ph i làm,
đ ngh anh ta gi kho ng cách phù h p sao cho anh ta không nghe đư c nh ng l n tôi nói
chuy n v i ngư i khác. Trư c l i nài n c a tôi, ngoài nói tên anh ta là Justin thì còn l i anh ta
ch im l ng. Tôi g i ý anh ta g i đi n th cho v s p anh ta đ h i xem có ph i chi n d ch tranh
c kia đòi h i anh làm vi c này không. Anh ta tr l i là tôi c g i t nhiên và còn đưa tôi s đi n
tho i. Sau hai ba ngày, tôi th y th là quá đ . V i Justin v n theo sát gót, tôi bư c vào phòng h p
báo tòa nhà qu c h i và g i m t vài phóng viên đang án trưa đ n g n.
“Này”, tôi b o, "tôi mu n gi i thiêu v i m t ngư i anh Justin. Justin đư c Ryan c đ n đây đ đi
theo tôi m i nơi m i ch ".
Trong khi tôi gi i thích thì Justin v n đ ng đó, ti p t c quay phim. M y anh chàng phóng viên
li n quay sang anh ta và h i t i t p.
"Anh theo ông y vào c phòng t m à?"
"Lúc nào anh cũng đ ng sát ông y như th này à?"
Trong ch c lát đã có vài nhóm đưa tin đem máy quay đ n đ quay c nh Justin quay phim tôi. Y
h t m t tù binh, Justin liên t c ph i tr l i câu h i v tên, ch c v , s đi n tho i tr s chi n d ch
v n đ ng c a s p anh ta. Đ n sáu gi thì câu chuyên v Justin đã đư c phát trên h u h t các kênh
phát thanh truy n hình đ a phương. Chuyên này còn bao ph c bang su t m t tu n sau đó - dư i
đ hình th c truy n tranh, bài xã lu n, chương trình trò chuy n th thao trên đài.
Sau vài ngày c l đi thì cu i cùng đ i th c a tôi cũng ph i đ u hàng trư c s c ép, ông ta ph i
yêu c u Justin gi kho ng cách xa thêm vài mét và ph i đưa ra l i xin l i. Tuy nhiên chi n d ch
v n đ ng c a ông ta cũng đã b t n h i. M i ngư i có th không hi u quan đi m đ i l p v
chương trình chăm sóc s c kh e hay v n đ ngo i giao v i Trung Đông c a tôi và ông ta. Nhưng
h bi t m t đi u r ng chi n d ch v n đ ng c a ông ta đã vi ph m m t giá tr mà h coi là r t
quan tr ng, đó là đ o đ c công dân.




59   NASCAR : Hi p hôi đua ô tô qu c gia, đơn v t ch c các cu c đua ô tô l n nh t   M .
Khác bi t gi a thái đ , cách cư x đư c coi là phù h p trong cu c s ng và phương pháp đ giành
chi n th ng trong b u c ch là m t trong nh ng đi u có th ki m tra giá tr đ i v i các chính tr
gia. Ch có r t ít ngh khác ngoài ngh này mà hàng ngày, b n đ u ph i đ t lên bàn cân nh ng
đòi h i ngư c nhau - gi a các nhóm c tri khác nhau, gi a l i ích c a ti u bang và l i ích toàn
đ t nư c, gi a lòng trung thành v i đ ng và s đ c l p c a b n thân b n. Gi a nh ng âm thanh
l n x n, các chính tr gia luôn có nguy cơ đánh m t đ o đ c và b cơn gió dư lu n xã h i cu n đi.
Có l đi u này gi i thích đư c t i sao chúng ta mong mu n th y đư c ph m ch t khó n m b t
nh t trong các v lãnh đ o - đó là s thành th c, là con ngư i b n ph i là đúng như nh ng gì b n
n i, là thái đ chân th t không ch b ng t ng . B n tôi, c u Thư ng nghi s Paul Simon là
ngư i có ph m ch t đó. Trong ph n l n s nghi p, ông đã làm các chuyên gia th t v ng vì ông
luôn đư c s ng h c a nh ng ngư i b t đ ng, th m chí đôi khi r t d d i, v i chính tr t do
c a ông. T t nhiên đư c như v y vì trông ông r t đáng tin c y, gi ng như v bác s   th tr n v y,
v i c p kính, nơ bư m và khuôn m t gi ng chó săn basset. Không ch th , m i ngư i còn c m
nh n đư c r ng ông s ng đúng v i nh ng giá tr c a ông; r ng ông là m t ngư i trung th c, r ng
ông s n lòng đ ng lên ng h nh ng gì ông tin tư ng; và có l quan tr ng hơn c là ông quan
tâm đ n ngư i khác, đ n nh ng gì h ph i tr i qua.
Ph m ch t đáng nói cu i cùng c a Paul, m t ph m ch t mà tôi nh n th y khi ngày càng l n tu i
thì tôi càng coi tr ng hơn, đó là s th u c m. Ph m ch t này là c t lõi quy t c đ o đ c c a tôi, là
ý nghĩa c a cái g i là Quy t c vàng đ i v i tôi - không ch đơn gi n là đòi h i c n ph i thông
c m hay nhân ái mà còn là m t yêu c u khác cao hơn, đòi h i ph i bi t đ ng vào v trí c a ngư i
khác và nhìn m i vi c b ng con m t c a ngư i đó.
Gi ng như các giá tr khác, tôi h c đư c tính th u c m t m tôi. M tôi khinh ghét m i bi u
hi n c a s đ c ác, thi u suy nghĩ và l m d ng s c m nh, b t k chúng bi u hi n qua đ nh ki n
màu da, tr con b t n t nhau trư ng hay công nhân b tr lương quá th p. B t c khi nào bà
th y d u hi u c a nhưng tính x u đó trong con ngư i tôi bà thư ng nhìn th ng vào m t tôi và
h i: "Con nghĩ vi c đó s khi n con c m th y th nào?” Nhưng chính m i quan h v i ông tôi
m i giúp tôi l n đ u tiên hi u đư c tr n v n ý nghĩa c a ph m ch t này. Vì m tôi làm vi c
nư c ngoài nên trong m y năm trung h c tôi s ng v i ông, và vì không có b trong nhà nên ông
tôi ph i ch u đ ng r t nhi u tu i tr n i lo n c a tôi. B n thân ông cũng không ph i ngư i d hòa
h p: ông v a giàu tình c m v a nóng tính, và m t ph n vì s nghi p c a ông không đư c thành
công nên tính tình ông tr nên khá nh y c m. H i mư i sáu tu i tôi cãi nhau v i ông su t ngày,
ch y u do tôi không tôn tr ng vô vàn các quy t c mà đ i v i tôi là quá t n m n và đ c đoán - ví
d như ph i đ đ y bình xăng m i khi mư n xe ông hay ph i súc s ch h p s a gi y trư c khi v t
vào s t rác.
V i chút kh năng ăn nói cũng như ni m tin tuy t đ i vào quan đi m ưu vi t c a mình, tôi nh n
th y mình thư ng th ng ông trong nh ng v tranh cãi, theo nghĩa h p là làm cho ông b i r i, n i
cáu và nói nh ng đi u r t vô lý. Nhưng đ n m t giai đo n nào đó, có l vào năm cu i trung h c,
tôi b t đ u c m th y th ng l i này không còn t o c m giác th a mãn như trư c. Tôi b t đ u nghĩ
v nh ng n l c l n lao và nh ng n i th t v ng mà ông đã ph i tr i qua. Tôi b t đ u hi u đư c
mong mu n đư c gia đình tôn tr ng c a ông. Tôi nh n ra r ng tôi cũng không m t gì nhi u n u
làm theo nh ng quy t c c a ông nhưng đ i v i ông đi u đó l i r t có ý nghĩa. Tôi nh n th y đôi
khi ông cũng có lý, và khi luôn khăng khăng s ng theo cách c a mình mà không quan tâm đ n
c m xúc hay mong mu n c a ông, cách nào đó tôi đang t h th p mình.
Dĩ nhiên, s t nh ng này cũng không có gì phi thư ng, t t c chúng ta đ u ph i tr i qua giai
đo n này, v i các con đư ng khác nhau, khi trư ng thành hơn. Đ n gi tôi th y mình ngày càng
quay l i g n hơn v i nguyên t c sông cơ b n c a m tôi - "Con nghĩ vi c đó s khi n con c m
th y th nào?" - câu nói đó tr thành kim ch nam cho ho t đ ng chính tr c a tôi.
Tôi nghĩ chúng ta chưa đ t câu h i này v i b n thân đ nhi u; v i tư cách là m t qu c gia, chúng
ta có v thi u h t tinh th u c m. Chúng ta s không b m c nh ng trư ng ch ng d y đư c gì,
luôn thi u ngu n tài chính, thi u giáo viên và thi u c m h ng n u chúng ta coi lũ tr h c ngôi
trư ng đó như con cái mình. Th t khó mà tư ng tư ng m t v t ng giám đ c t tr cho mình
m c lương hàng tri u dollar c ng thêm nhi u quy n l i khác, đ ng th i l i c t gi m chi phí chăm
sóc s c kh e cho nhân viên c a mình n u ông ta nghĩ nhân viên, theo nghĩa nào đó, là bình đ ng
v i ông. Và hoàn toàn có th yên tâm mà nghĩ r ng nh ng ngư i có quy n l c s nghĩ k hơn,
sâu hơn khi đ nh phát đ ng m t cu c chi n tranh n u h hình dung ra nhưng đ a con c a h s
th nào (khi b đưa ra chi n trư ng).
Tôi tin r ng s th u c m sâu s c hơn s hư ng chính tr nhi u hơn t i nh ng ngư i đang ph i n
l c v t v trong xã h i. Nói cho cùng, n u h gi ng chúng ta thì nh ng v t v , đ u tranh c a h
cũng là c a chúng ta. N u chúng ta không giúp đ h , chúng ta đang t h th p mình.
Nhưng đi u đó không có nghĩa là nh ng ngư i đang đ u tranh v t v đ s ng - ho c nhưng
ngư i đòi quy n đư c lên ti ng thay cho h - không c n c g ng hi u suy nghĩ c a nhưng ngư i
giàu có. Th lĩnh nh ng ngư i da đen c n ph i hi u đư c n i lo ng i chính đáng c a ngư i da
tr ng khi n h bác b nh ng chính sách giáo d c và vi c làm cho ngư i thi u s . Đ i di n các
nghi p đoàn không th không hi u áp l c c nh tranh mà ngư i s d ng lao đ ng ph i ch u đ ng.
Cá nhân tôi có nghĩa v ph i h c cách nhìn th gi i b ng con m t c a George Bush, b t k tôi
không đ ng ý v i ông đ n m c nào. Đó chính là k t qu c a s th u c m, nó đòi hòi t t c chúng
ta ph i c g ng dù là ngư i b o th hay t do, có hay không có quy n l c, đang áp b c hay b áp
b c. Chúng ta ph i rũ b sư t mãn. Chúng ta ph i vư t ra ngoài t m nhìn h n h p c a chính
mình.
Không có ai là ngo i l v i đòi h i tìm ra m t n n t ng chung.
Dĩ nhiên, ch hi u bi t l n nhau thôi v n chưa đ . Xét cho cùng, nói thì r t d ; và như v i m t
giá tr khác, ph i hành đ ng d a trên th u c m. Vào th p k 80 khi tôi là m t nhà ho t đ ng c ng
đ ng, tôi thư ng h i nh ng nhà lãnh đ o các vùng quanh đó xem h b th i gian, s c l c và ti n
b c vào đâu. Tôi nói v i h đây chính là cách xác đ nh chính xác giá tr c a chúng ta, b t k
chúng ta thích t tuyên b đi u gì v i b n thân. N u chúng ta không s n lòng tr giá, n u chúng
ta không s n lòng hy sinh đ nh n đư c các giá tr c a riêng mình thì nên t v n xem li u chúng
ta có th c s tin vào nh ng giá tr đó hay không, ít nh t n u nhìn nh n theo tiêu chí này thì đôi
khi dư ng như ngư i M bây gi không coi tr ng giá tr nào hơn là giàu có, thon th , tr trung,
n i ti ng, an toàn và vui v . Chúng ta nói r ng chúng ta coi tr ng nh ng di s n dành cho th h
sau, nhưng sau đó d n m t gánh n ng n kh ng l lên vai chúng. Chúng ta nói r ng chúng ta tin
vào cơ h i công b ng, nhưng l i im re khi hàng tri u tr em M mòn m i trong nghèo kh .
Chúng ta kh ng đ nh chúng ta yêu quý gia đình, nhưng r i l i xây d ng m t n n kinh t và s ng
m t cu c s ng mà con ngư i ngày càng dành ít th i gian cho gia đình hơn.
Có m t nhóm ngư i trong s chúng ta hi u bi t hơn. Chúng ta tin vào các giá tr ngay c khi đôi
khi chúng b lu m , gi m sút; ngay c khi chính chúng ta - v i tư cách là m t qu c gia và c
trong đ i s ng hàng ngày - ph n b i l i các giá tr đó mà không nh . Ngoài các giá tr y thì còn
gì khác d n dư ng cho chúng ta? Nh ng giá tr y là di s n c a chúng ra, nh chúng mà chúng ta
tr thành m t dân t c như hi n t i. Và m c dù chúng ta bi t r ng các giá tr y có th b nh ng
nhà tri th c, nhà phê bình văn hóa nghi ng , đâm ch c, h th p hay l n trái thì chúng v n trư ng
t n, b t bi n m i giai c p, m i ch ng t c m i tín ngư ng và m i th h m t cách đáng ng c
nhiên. Chúng ta có th nhân danh các giá tr đ lên ti ng n u chúng ta hi u r ng c n ki m đ nh
các giá tr qua th c t và kinh nghi m, và chúng ta nh r ng các giá t đó cân hành đ ng ch
không ch l i nói.
N u không, chúng ta s đánh m t b n ch t t t đ p nh t c a mình.

Chương 3: Hi n pháp
N u yêu c u m t thư ng ngh s mô t năm đ u tiên đ n làm vi c đ i Capitol, thư ng b n s
nh n đư c câu tr l i: "Gi ng h t như u ng nư c b ng vòi c u h a".
So sánh này r t chính xác, vì trong m y tháng đ u tôi làm vi c thư ng vi n, t t c m i th
dư ng như ào đ n cùng m t lúc. Tôi ph i thuê nhân viên và đ t văn phòng Washington và
Illinois. Tôi ph i đàm phán v i các y ban chuyên môn và ph i nhanh chóng gi i quy t nh ng
v n đ t n đ ng trư c khi h p v i các y ban. Có m t m kh ng l mư i nghìn b c thư c a c
tri đã d n đ ng l i t ngày b u c và m i tu n l i có thêm ba trăm thư m i nói chuy n đư c g i
đ n. Gi a nh ng tòa nhà cách nhau n a gi đi l i, tôi ch y như con thoi t t ng làm vi c Thư ng
vi n, qua phòng h p, sang s nh khách s n, đ n đài phát thanh. Tôi hoàn toàn ph thu c vào các
nhân nên m i - tu i t ngoài hai mươi đ n ngoài ba mươi - h thu x p công vi c cho đúng l ch
trình, đưa cho tôi quy n s tay phù h p, nh c tôi s p g p ai và ch cho tôi phòng v sinh g n
nh t.
Sau đó, đ n t i, tôi l i ph i đi u ch nh v i cu c s ng m t mình. Michelle và tôi quy t đ nh v n
đ gia đình s ng Chicago, m t ph n vì chúng lôi không mu n nuôi d y b n tr trong môi
trư ng ng t ng t như nhà kính Washington, ph n khác vì Chicago, Michelle đư c nhi u
ngư i giúp đ - m đ , em trai, các gia đình khác và b n bè - nh đó cô y v n xoay x đư c khi
tôi v ng m t dài ngày vì công vi c. M i tu n tôi Washington ba ngày nên tôi thuê m t căn h
đơn nh g n Trư ng Lu t Georgetown, trên m t tòa nhà cao t ng n m gi a Đ i Capitol và trung
tâm thành ph .
Ban đ u, tôi c g ng thư ng th c s cô đơn m i m , t ép mình nh l i nh ng ni m vui c a
cu c s ng đ c thân - thu th p th c đơn các món ăn mang v c a t t c các nhà hàng g n xung
quanh, th c khuya xem bóng r ho c đ c sách, t p th hình lúc n a đêm, đ m c bát đã b n
trong b n r a và không c n ph i d n giư ng. Nhưng vô ích, sau mư i ba năm l p gia đình, tôi
phát hi n ra mình đã hoàn toàn tr thành ngư i thích s ng nhà, y u đu i và không t làm đư c
cái gì. Bu i sáng đ u tiên th c d y Washington, tôi nh n th y mình đã quên mua rèm che b n
t m và ph i bám vào tư ng đ kh i làm ư t sàn nhà t m. Đêm ti p theo, khi ng i xem th thao
và làm ít bia, tôi ng quên sau m t hi p đ u, và hai ti ng đ ng h sau tình d y, tôi th y mình
đang ng trên gh xa-lông và b v o c tr m tr ng. M y món ăn mang v nhà không còn ngon
lành, s tĩnh l ng làm tôi khó ch u. Tôi g i đi n vê nhà thư ng xuyên ch đ nghe gi ng nói c a
hai con gái, tôi nh da di t cái ôm m áp c a b n tr và mùi thơm ngon ng t trên da th t chúng.
“Chào con yêu!”
“Con chào b ".
“Có gì hay không con?"
“T l n trư c b g i y ?”
“   đúng r i".
“Ch có gì b      . B mu n nói chuy n v i m không ?"
Có m t vài thư ng ngh s cũng có gia đình tr , và m i khi g p nhau, chúng tôi l i so sánh các
ưu như c đi m khi chuy n đ n Washington s ng cũng như cái khó khi mu n dành th i gian cho
gia đình trư c nh ng nhân viên quá m n cán. Nhưng ph n l n đ ng nghi p m i l n tu i hơn lôi
nhi u - đ tu i trung bình đây là sáu mươi - nên khi tôi đ n thăm, h thư ng đưa ra l i khuyên
liên quan đ n công vi c Thư ng vi n. H ch cho tôi ưu đi m c a các y ban khác nhau, tính
khí c a t ng v ch t ch các y ban đó. H g i ý ph i t ch c nhân viên như th nào, c n ph i nói
chuy n v i ai n u mu n có thêm ch ng i làm vi c, x lý yêu c u c a các c tri ra sao. Đa ph n
các l i khuyên đó r t h u ích v i tôi, th nh tho ng chúng cũng có mâu thu n. Nhưng ít nh t
nh ng cu c g p g v i các đ ng nghi p Dân ch đ u k t thúc v i m t l i khuyên gi ng nhau:
r ng tôi nên thu x p g p Thư ng ngh s Byrd s m nh t ngay khi có th , h nói, đó không ch là
phép l ch s    Thư ng vi n mà còn vì ông có v trí lâu năm trong y ban Phân b ngân sách, có
t m c l n trong Thư ng vi n, do đó ông có ti ng nói đáng k .
   tu i 87, Thư ng ngh s Robert C. Byrd không ch đơn thu n là ngư i cao tu i nh t Thư ng
vi n mà ông còn đư c coi là hi n thân c a Thư ng vi n, là m t ph n c a l ch s đang s ng, đang
hi n h u. Ông đư c cô chú nuôi và l n lên nh ng đi m khai thác than nh , ph i lao đ ng v t
v v i m c lương ch t đói bang West Virgima. Ông s h u năng khi u t nhiên cho phép ông
đ c thu c lòng nhưng đo n thơ dài và chơi vĩ c m r t n tư ng. Vì không đ ti n đi h c đ i h c,
ông ph i làm ngh băm th t, đi bán hàng r i làm th hàn trên chi n h m h i Th chi n th hai.
Sau chi n tranh, ông quay v nhà, trúng c m t gh trong cơ quan l p pháp bang West Virginia
và đư c b u vào Qu c h i M năm 1952.
Năm 1958, ông ti n th ng lên Thư ng vi n và trong b n mươi b y năm làm vi c, ông đã tr i qua
m i ch c v      đây - trong đó có sáu năm làm th lĩnh phe đa s và sáu năm làm th lĩnh phe
thi u s . Ông luôn gi đư c đ ng l c theo ch nghĩa dân túy, qua đó t p trung cao vi c đem l i
nh ng l i ích rõ ràng cho ngư i dân quê hương ông: tr c p cho b nh b i ph i và bi n pháp
b o v cho công nhân m , d án đư ng sá, nhà c a và đi n cho các c ng đ ng dân nghèo. Sau
mư i năm theo h c các l p bu i t i, đ ng th i v n làm vi c cho Qu c h i, ông có b ng lu t, và
s hi u bi t v các quy đ nh Thư ng vi n c a ông đã tr thành huy n tho i. Cu i cùng, ông đã
vi t m t b sách b n t p v l ch s Thư ng vi n, m t tác ph m không ch ph n ánh sư uyên bác,
nghiêm túc mà còn cho th y ông có tình yêu l n lao v i cơ quan đã t o nên công trình c a đ i
ông. Ngư i ta nói r ng tình c m đ i v i Thư ng vi n c a Thư ng ngh s Byrd ch thua có s
d u dàng âu y m mà ông dành cho ngư i v đau m (bà đã qua đ i) trong su t sáu mươi tám
năm và s tôn kính ông dành cho Hi n pháp - đi đâu ông cũng mang theo m t cu n Hi n pháp c
nh theo mình và thư ng rút ra vung v y gi a nh ng cu c tranh lu n.
Tôi đã đ l i l i nh n đ ngh m t cu c g p văn phòng Thư ng ngh s Byrd trư c khi tôi đư c
th y ông l n đ u tiên. Đó là ngày chúng tôi làm l tuyên th và chúng tôi đang cùng trong
Phòng Thư ng vi n cũ, m t căn phòng t i, l ng l y v i t m v i nhung màu huy t d in hình m t
con chim đ i bàng r t l n theo ki u gothic s i cánh trên đ u chi c gh ch t ch. Phong cách u t i
c a căn phòng r t phù h p v i bu i h p c a nhóm ngh s đ ng Dân ch v vi c t ch c l i đ ng
sau th t b i trong cu c b u c . Sau khi ch đ nh ban lãnh đ o m i, th lĩnh phe thi u s Harry
Reid m i Thư ng ngh s Byrd phát bi u vài l i. Ngài thư ng ngh s già ch m rãi đ ng d y, đó
là m t ngư i có dáng ngư i m nh kh nh, mái tóc tr ng như tuy t, dày như b m sư t đôi m t
màu xanh nh t và cái mũi nh n nhô cao, ông đ ng yên trong m t kho nh kh c, t gi thăng b ng
v i cây g y ch ng, ng ng cao đ u, m t dán vào tr n nhà. R i ông b t đ u nói v i m t gi ng
bu n và đ u đ u, n gi u s già c i như dãy núi Appalachians 60, gi ng như dư i l p b m t
bóng loáng là nh ng th g gân gu c v y.
Tôi không th nh c l i t ng chi ti t, nhưng tôi v n nh ch đ r ng l n c a bài phát bi u c a ông
hôm đó, nó t vòm c u thang Phòng Thư ng vi n cũ lan t a theo nh p đi u nhanh d n, như c a
Shakespeare: n i dung máy móc c a Hi n pháp, vai trò c t lõi c a Thư ng vi n đ th c hi n
cam k t trong Hi n pháp, cơ quan hành pháp đang xâm ph m tính đ c l p c a Thư ng vi n liên
t c trong nhi u năm, m i thư ng ngh s c n đ c l i các văn b n t th i l p qu c đ có thái đ
kiên đ nh, tin tư ng và trung thành v i n n c ng hòa. Khi ông nói, gi ng ông càng lúc càng
m nh m ; ngón tay tr vung lên trong không khí; bóng t i bao ph l y ông khi n ông trông g n
như m t bóng ma, m t linh h n c a quá kh , và quãng th i gian ph c v g n năm mươi năm c a
ông đây như quay l i năm mươi năm, r i năm mươi năm trư c, r i l i năm mươi năm trư c
n a; tr v cái th i mà Jefferson, Adams và Madison đi l i xuyên qua nh ng căn phòng Đi n
Capitol, còn thành ph này v n còn nh ng bãi hoang vu, nh ng khu đ t nông nghi p và nh ng
đ m l y.
Tr v cái th i mà tôi hay b t c ngư i nào có màu da như tôi không bao gi có th ng i gi a
nh ng b c tư ng này.
Khi nghe Thư ng ngh s Byrd nói. tôi c m nh n rõ toàn b s c n ng mâu thu n c a con ngư i
tôi nơi này - v i nh ng b c tư ng bán thân c m th ch, nh ng ký c và nh ng bóng ma. Tôi
nghĩ v vi c theo như cu n t truy n c a v thư ng ngh s này, ông đã đư c n m tr i vai trò



60   Appalachians: H th ng núi già   phía đông B c M .
lãnh đ o t khi m i ngoài hai mươi tu i khi ông là thành viên c a đ ng Ku Klux Klan 61 h t
Raleight, m t m i liên h mà ông không ch u th a nh n m t th i gian dài, m t sai l m mà ông
đ l i cho nhưng năm tu i thơ và nơi ông l n lên - rõ ràng là ông nói đúng nhưng đó v n là m t
v n d n i c m trong su t s nghi p c a ông. Tôi nghĩ v vi c ông đã cùng v i nh ng ngư i
kh ng l khác c a Thư ng vi n như J. William Fulbright bang Arkansas và Richard Russell
bang Georgia 62 tham gia phong trào mi n Nam ch ng l i lu t v quy n công dân. Tôi nghĩ
không bi t đi u này có nh hư ng gì đ n nh ng ngư i t do đang r t tán dương Thư ng ngh s
Byrd vì ông ch ng l i cu c chi n tranh Iraq - đám ngư i MoveOn.org 63, h u du c a nhóm
chinh tr ph n văn hóa ông luôn coi khinh hay không.
Tôi không bi t có nên coi đi u đó là quan tr ng không. Cu c đ i Thư ng ngh s Byrd - cũng
như ph n l n chúng ta - chính là cu c chi n đ u gi a nh ng đ ng cơ xung kh c, là h n h p c a
c ánh sáng và bóng đêm. Theo nghĩa này, tôi nghĩ ông th c s là bi u tư ng phù h p c a
Thư ng vi n - cơ quan có quy t c và ý chí ph n ánh sư th a hi p vĩ đ i c a n n móng nư c M .
Đó là th a thu n gi a các bang mi n B c và mi n Nam; Thư ng vi n có vai trò ch ng l i nh ng
c m tính nh t th i, b o v quy n l i cho ngư i thi u s và ch quy n qu c gia, đ ng th i còn
b o v ngư i giàu trư c đám dân nghèo, đ m b o v i các ch nô l là không can thi p vào th
ch đ c bi t c a h . Chính trong n i b Thư ng vi n v i mã gien nó mang cũng có cu c chi n
tương t gi a m t bên là quy n l c, bên kia là nguyên t c làm nên nư c M th ng nh t. Cu c
chi n y cũng là hi n thân c a mâu thu n l n gi a m t nhóm nh tài năng, nhưng thi u hoàn
thi n, nên mô hình chính ph h t o ra r t xu t chúng - nhưng l i gi mù trư c nh ng s i xích
s t và cây roi 64.
Bài phát bi u c a Thư ng ngh s Byrd k t thúc, m i ngư i v tay và chúc m ng bài di n văn r t
hay c a ông. Tôi ti n đ n ch ông, t gi i thi u, và ông n ng nhi t si t ch t tay tôi, nói r ng ông
r t mong ch đ n ngày chúng tôi cũng ng i nói chuyên. Khi quay lai văn phòng, tôi quy t đ nh
ngay đêm đó s m nhưng cu n sách lu t hi n pháp ra xem và đ c l i b n hi n pháp cũ. Thư ng
ngh s Byrd đã đúng: Đ hi u đi u gì đang di n ra Washington năm 2005, đ hi u đư c công
vi c m i này c a tôi, và đ hi u đư c Thư ng ngh s Byrd, tôi ph i quay v đi m kh i đ u. v
nh ng cu c đ u tranh đ u tiên và nh ng b n văn kh i đ u c a nư c M , ph i tìm hi u xem
chúng có vai trò như th nào qua th i gian, và nhìn nh n chúng theo quan đi m c a nh ng năm
l ch s ti p sau.


N U B N H I CÔ Con gái tám tu i c a tôi là tôi ki m ti n b ng ngh gì, nó s tr l i là tôi làm
lu t. Nhưng m t trong nh ng đi u b t ng nh t Washington là th i gian mà chúng tôi b ra đ
tranh cãi, không ph i v vi c nên vi t gì trong lu t mà là lu t là gì. M t quy đ nh đơn gi n nh t -
ví d - yêu c u các doanh nghi p ph i có th i gian đ công nhân làm vi c theo gi đi t m - cũng
có th đư c di n gi i theo nhi u cách vô cùng khác nhau, tùy vào đ i tư ng b n đang nói chuy n
là ai; v ngh s đang ng h nó, viên thư ký so n th o ra nó, ngư i đ ng đ u cơ quan có nhi m
v th c hi n nó, ngư i lu t sư đang có m t khách hàng không thích nó, ho c v th m phán đang
đư c yêu c u áp d ng đi u lu t này.



61 Ku Klux Klan: m t h i kín có t th i N i chi n M và v n t n t i đ n ngày nay, đ cao s ưu vi t c a ngư i da
tr ng và ch ng l i ngư i da đen, ngư i Do Thái và các nhóm thi u s khác.
62 J. William Fulbright (1905-l995): Thư ng ngh s đã ng h s “phân chia theo ch ng t c” v ch ng l i phong
trào quy n công dân th p k 50 và 60 th k 20.
Richard Russell (1897- 1971): Thư ng ngh s đã liên t c dùng quy n c n tr đ không thông qua các lu t v quy n
công dân.
63MoveOn.org: nhóm l i ích theo phe t do thành l p năm 1998, đã quyên góp hàng tri u dollar đ tài tr cho các
 ng c viên đ ng D n ch trên toàn nư c M .
64   Ch ch đ nô l .
M t s quy đ nh, v b n ch t, là k t qu c a m t b máy ki m soát và cân b ng ph c t p. S
ph c t p c a quy n l c gi a các cơ quan l p pháp, hành pháp và tư pháp, cũng như gi a chính
quy n bang và liên bang hàm ý r ng không có đi u lu t nào là vĩnh vi n, không cu c chi n nào
đã th c s k t thúc; luôn luôn có cơ h i đ c ng c ho c làm suy y u nh ng gì tư ng như đã là
c h u, đ nh n chìm m t đi u lu t ho c ngăn c n th c hi n nó, đ thu h p quy n l c c a m t cơ
quan b ng cách c t gi m ngân sách dành cho nó, đ ho c năm quy n ki m soát m t v n đ đã tr
thành vô nghĩa.
M t ph n đó là b n ch t c a ngh làm lu t. Thư ng thì lu t đư c xây d ng rõ ràng. Nhưng r i
nhi u v n đ m i xu t hi n, và các lu t sư quan ch c và các công dân tranh cãi v ý nghĩa c a
nh ng thu t ng mà cách đó vài năm hay th m chi vài tháng còn r t d hi u. Vì nói cho cùng,
lu t cũng ch là nh ng t ng trên gi y tr ng - nh ng t ng m m d o, không rõ ràng, chúng ph
thu c vào b i c nh và ni m tin gi ng như ý nghĩa c a chúng trong nh ng truy n k , trong nh ng
bài thơ, hay trong l i h a v i m t ngư i nào đó, và ý nghĩa đó có th b xói mòn, đôi khi s p đ
hoàn toàn ch trong nháy m t.
Tuy nhiên, cu c tranh lu n v lu t khu y đ ng Washington năm 2005 đã vư t ra ngoài khuôn
kh v n đ di n gi i lu t thông thư ng. Nó là câu h i v vi c li u nh ng ngư i n m quy n l c có
b quy t c hay lu t pháp nào h n ch hành đ ng hay không.
Vi du, v v n đ an ninh qu c gia th i kỳ h u 11/9, Nhà Tr ng nhanh chóng ph n đ i m i ý
tư ng cho r ng Qu c h i ho c tòa án có th gi i quy t đư c. Khi ch đ i công b Condoleezza
Rice s gi v tr ngo i trư ng, các ý ki n tranh cãi n ra m i v n đ , t ph m vi quy t đ nh
c a Qu c h i cho phép ti n hành chi n tranh Iraq đ n vi c các thành viên chính ph có s n
lòng đi u tr n trung th c không. Trong nh ng cu c tranh lu n xung quanh vi c b nhi m Alberto
Gonzales65, tôi đã đ c nh ng báo cáo ng n đư c so n Văn phòng B trư ng Tư pháp v i n i
dung là nh ng k thu t như tư c b gi c ng ho c gây ng t không c u thành t i tra t n ch ng
nào nh ng hành vi này không gây ra "đau đ n nghiêm tr ng" do "d n t i t n h i cơ quan, m t
kh năng th c hi n ch c năng các b ph n cơ th ho c th m chí gây ra t vong"; nh ng b n ghi
chép đ xu t r ng Công ư c Geneva 66 không áp d ng cho “chi n binh thù đ ch" b b t trong
cu c chi n Afghanistan; nh ng ý tư ng cho r ng Hi n pháp s a đ i th tư không áp d ng cho
nh ng công dân M b coi là "chi n binh thù đ ch" b b t trên đ t M .
Thái đ này không h ch có trong n i b Nhà Tr ng. Tôi nh vào m t ngày đ u tháng Ba, khi
đang lên t ng Thư ng vi n, tôi b m t ngư i đàn ông tr có mái tóc s m màu ch n l i. Anh ta
đưa tôi đ n g p b m anh ta, gi i thích là h t Florida đ n đây v i n l c cu i cùng đ c u m t
ngư i ph n - Terri Schiavo - ngư i đã b hôn mê sâu và ch ng cô đang đ nh ch m d t s s ng
c a cô b ng vi c rút các thi t b y t h tr 67. Đó là m t câu chuy n r t đau lòng, nhưng tôi ph i
nói v i h r ng g n như không có ti n l Qu c h i can thi p vào nh ng v vi c như th này, tôi
không bi t r ng chính lúc đó, Tom DeLay và Bill Frist 68 đã t o ra ti n l y.
Quy mô quy n l c c a t ng th ng trong th i chi n, khía c nh đ o đ c c a nh ng quy t đ nh liên
quan đ n ch m d t s s ng c a con ngư i - đó đ u không ph i nh ng v n đ d dàng gi i quy t;
tôi b t đ ng đ i v i các chính sách c a phe C ng hòa đ n m c nào thì tôi tin r ng nh ng v n đ
đó đáng đư c tranh lu n nghiêm túc ch ng đó. Không, cái làm tôi lo l ng là quy trình (ho c


65   Alberlto Gonzales: B trư ng B Tư pháp M t 2005, t ch c năm 2007.
66Công ư c Geneva (s a đ i l n cu i năm 1949): công ư c qu c t có n i dung ch y u là quy đ nh đ i x v i dân
thư ng và tù binh chi n tranh.
67 Terri Schiavo (1963-2005), m t ph n b rơi vào tình tr ng ch t não và s ng th c v t t năm 1990. S s ng c a

cô đư c duy trì nh ng truy n dinh dư ng - ng này đư c rút theo phán quy t c a tòa án bang Florida vào năm
2005 và cô đã qua đ i sau đó hai tu n. Trong quá trình ki n t ng gi a ch ng Schiavo và b m cô v vi c có rút
 ng truy n hay không. T ng th ng và Qu c h i M cũng như th ng đ c và ngh vi n bang Florida đã nhi u l n can
thi p vào quy t đ nh c a tòa án, m t đi u không phù h p v i nguyên t c phân quy n c a nư c M .
68   Bill Frist. Thư ng ngh s M 1995-2007, ngư i đã ng h ch ng Terri Schiavo trong v vi c này.
không h có quy trình) mà Nhà Tr ng và các đ ng minh qu c h i bác b các quan đi m đ i
l p. Đó còn là cái c m giác r ng các quy t c đi u hành không còn hi u l c, và không có m t tiêu
chu n, chu n m c nào còn đ ng v ng đ chúng ta có th d a vào nó. Như th nh ng ngư i n m
quy n l c đã quy t đ nh r ng l nh đình quy n giam gi 69 và v n đ phân quy n 70 là nh ng chi
ti t nh nh t ch gây c n tr công vi c, mà h ph c t p hóa nh ng v n đ đã r t rõ ràng (c n
ngăn ch n nh ng k kh ng b ) ho c ngăn ch n m t vi c hoàn toàn đúng (tính m ng con ngư i là
b t kh xâm ph m) và do đó có th b coi thư ng ho c ít nh t cũng b b t bu c theo ý mu n c a
k m nh.
Đi u m a mai là vi c coi thư ng nhưng quy t c và s d ng ngôn t đ đ t đư c m t m c tiêu
nh t đ nh chính là nh ng gì mà phe b o th đã quy k t cho phe t do trong m t th i gian dài. Đó
là m t trong nh ng lý lu n cơ b n c a Contract with America (Kh ư c v i nư c M ) c a Newt
Gingrich 71 - quan đi m cho r ng nh ng nhà đ i tư b n c a đ ng Dân ch sau này n m quy n
ki m soát H vi n đã liên t c l m d ng quy trình l p pháp v i m c đích tư l i. Đây cũng là ý
tư ng cơ b n c a nh ng l i t cáo ch ng l i Bill Clinton, là s khinh mi t ch a đ y trong câu
nói: "tùy vào vi c t 'là' nghĩa là gì". Đây là cơ s c a nh ng hành đ ng t n công c a phe b o
th vào ngư i phe t do nh ng tín đ c a thái đ đúng đ n chính tri, b cho là không ch u ch p
nh n m i chân lý vĩnh c u ho c trình t hi u bi t, và đã truy n bá cho thanh niên M thuy t
tương đ i đ o đ c r t nguy hi m.
Và đó cũng là n i dung công kích chính c a phe b o th vào tòa án liên bang.
Đ i v i th h phe b o th đó thì giành đư c quy n ki m soát tòa án nói chung và Tòa án T i
cao nói riêng không khác gì tìm đư c chén thánh - h kh ng đ nh r ng còn hơn th vì h coi tòa
án là thành trì cu i cùng c a t ng l p thư ng lưu t do còn b o v hành vi n o phá thai, chính
sách vì c ng đ ng thi u s và ngư i đ ng tính luy n ái, dung dư ng cho t i ác, ng h đưa ra
nhi u quy đ nh pháp lý và ch ng tôn giáo. Theo nh ng đ ng viên b o th này, các quan tòa phe
t do đã t đ t mình cao hơn lu t pháp, ý chí c a h không d a vào Hi n pháp mà ch d a trên ý
thích c a b n thân h và nh ng đi u h mong mu n. H cho r ng con ngư i có quy n nao phá
thai ho c quan h tình d c đ ng gi i - nh ng đi u không h có trong văn b n Hi n pháp, qua đó
phá ho i quá trình dân ch và xuyên t c ý đ nh ban đ u c a nh ng ngư i sáng l p. Đ đưa tòa án
quay l i vai trò phù h p c a nó c n ch đ nh nh ng "ngư i gi i thích lu t nghiêm túc" ng i vào
gh đ ng đ u h th ng này liên bang. Đó ph i là nh ng ngư i hi u đư c s khác bi t gi a di n
gi i lu t và làm lu t, và bám sát ý nghĩa nguyên g c c a nh ng t ng mà nh ng ngư i sáng l p
nư c M đã vi t ra. Đó là nh ng ngư i làm theo lu t.
Ngư i cánh t l i nhìn v n đ hoàn toàn khác, khi đ ng C ng hòa b o th th ng l i trong cu c
b u c Qu c h i và t ng th ng, r t nhi u đ ng viên t do coi tòa án là v t c n cu i cùng còn c n
tr n l c l n lao c a h đ lây l i quen công dân, quy n ph n , t do c a công dân, quy đ nh
qu n lý môi trư ng, tách bi t nhà th và nhà nư c và toàn b di s n c a Chính sách Kinh t xã
h i m i. Trong quá trinh đ c Bork, các nhóm ng h và các nhà lãnh đ o đ ng Dân ch đã t
ch c ph n đ i m t cách tinh vi chưa t ng th y v i m t quy t đ nh b nhi m tư pháp. Khi b th t
b i, nh ng ngư i b o th đã nh n ra r ng h c n có l c lư ng c a mình.
T đó, m i bên đ u đã có thành công (các th m phán Tòa án T i cao Scalia và Thomas phe
b o th , Ginsburg và Breyer phe t do) và c th t b i (đ i v i phe b o th là xu hư ng đi theo
quan đi m ôn hòa r t d th y c a các th m phán O'Connor, Kennedy và đ c bi t là Souter; v i

69Nguyên văn "Habeas Corpus", l nh đ nh quy n giam gi (bu c ph i đem ngư i b b t ra trư c tòa đ xét xem nhà
nư c có quy n giam gi ngư i đó không) – ch v n đ liên quan đ n các công dân M b coi là các “chi n binh thù
đ ch”.
70 Nguyên văn "separation of powers": s phân quy n gi a cơ quan l p pháp, hành pháp và tư pháp – ch v n đ
liên quan đ n v Terri Schiavo.
71Contract with America do Newt Gingrich và các đ ng viên C ng hòa so n th o n m 1994 trong chi n d ch v n
đ ng tranh c vào Ngh vi n M v i n i dung ch y u là nh ng vi c mà đ ng C ng hòa cam k t s th c hi n n u
giành đư c đa s trong Ngh vi n.
phe t do là vi c toàn b nhân s      các tòa án đ a phương đ u do Reagan và Bush cha b nhi m).
Các đ ng viên Dân ch l n ti ng phàn nàn khi nh ng ngư i C ng hòa s d ng quy n ki m soát
 y ban tư pháp đ ngăn c n sáu mươi m t ng viên do Clinton b nhi m vào các tòa phúc th m
và tòa án qu n 72, và trong th i gian ng n đ ng Dân ch n m đa s thì h cũng làm như v y v i
các ng viên do George W. Bush đ c .
Nhưng khi đ ng Dân ch m t th đa s trong Thư ng vi n vào năm 2002, h ch còn duy nh t
m t mũi tên trong bao, m t chi n lư c có th đư c tóm g n trong m t t duy nh t, m t kh u
hi u xung tr n mà các tín đ phe Dân ch đang ph c h i:
C n tr thông qua d lu t.
Hi n pháp không đ c p t i nh ng ngư i c n tr thông qua các d lu t: đó là quy t c c a
Thư ng vi n, m t quy t c t n t i t Qu c h i kỳ đ u tiên. Ý tư ng cơ b n c a nó r t đơn gi n:
Vì t t c nh ng vi c c a Thư ng vi n đ u đư c th c hi n d a trên s nh t trí hoàn toàn nên b t
c thư ng ngh s nào cũng có th trì hoãn quá trình này b ng cách s d ng quy n tranh lu n
không h n ch và không cho chuy n sang bư c th c hi n ti p theo. Nói cách khác, ông ta có th
phát bi u. Bao lâu cũng đư c, ch ng nào ông ta còn mu n nói, ông ta có th nói v b n ch t c a
d lu t đang ch thông qua, ho c nguyên nhân kêu g i d lu t đó, ông ta có th đ c toàn b d
lu t ngân sách qu c phòng73 dài 700 trang gi y, t ng dòng m t, ho c liên h m i khía c nh c a
nó v i s thăng tr m c a đ ch La Mã, đư ng bay c a con chim ru i hay danh b điên tho i
Atlanta. Ch ng nào ông ta và các đ ng nghi p có tư tư ng tương t còn mu n ng i dây và trình
bày thì t t cà m i th khác đ u ph i đ i, nh th , m i thư ng ngh s đ u có kh năng t o ra l c
đ y r t l n cũng như có quy n ph quy t nh t đ nh đ i v i b t c đi u lu t nào.
Cách duy nh t đ đánh b i quy n c n tr thông qua là ba ph n tư Thư ng vi n, vi n d n ra quy
trình "k t thúc", t c là ch m d t tranh lu n. Có nghĩa là m i hành đ ng b treo Thư ng vi n -
m i d lu t, ngh quy t hay đ c - c n đư c sáu mươi thư ng ngh s ng h thay vì đa s
thông thư ng74. M t lo t các quy đ nh ph c t p đã ra đ i cho phép c ngư i c n tr và ngư i b
phi u ch m d t tranh lu n th hi n vai trò m t cách không h n ào: Ch c n có v có m t ngư i
c n tr xu t hi n là đ đ th lĩnh phe đa s ph i chú ý, và sau đó cu c b phi u ch m d t tranh
lu n s đư c ti n hành đ không ai ph i ng c đêm trên gh bành. Nhưng trong su t l ch s hi n
đ i c a Thư ng vi n, quy n c n tr thông qua v n là m t đ c quy n đư c b o v , đư c coi là
m t trong nh ng đ c trưng khác bi t c a Thư ng vi n so v i H vi n (hai đ c trưng khác là
nhi m kỳ sáu năm và quy đ nh m i bang có hai thư ng ngh s b t k dân s bang), và là m t
b c tư ng b o v , ngăn c n nguy cơ đi quá đà c a phe đa s .
Tuy nhiên, còn có m t l ch s đáng bu n khác v quy n c n tr , đ c bi t có liên quan t i tôi.
Trong g n m t th k , quy n c n tr thông qua đã t ng là vũ khí c a mi n Nam đ b o v đao
lu t Jim Crow trư c s can thi p c a liên bang. Nó đã tr thành m t tr ng i h p pháp, phá ho i
n i dung Hi n pháp s a đ i l n th 14 và 15. Hàng th p k trôi qua, r t l ch thi p, hòa nhã,
nh ng vi thông thái như Thư ng ngh s Richard B. Russell bang Georgia (sau này căn phòng
trang nhã nh t c a tòa nhà Thư ng vi n đư c đ t theo tên ông) đã s d ng quy n c n tr thông
qua d lu t đ ngăn ch n m i đi u kho n trong lu t quy n công dân Thư ng vi n, b t k là đó
là d lu t quy n b phi u, d lu t vi c làm công b ng hay d lu t ch ng hành hình ngư i da đen

72Tòa án phúc th m, tòa án qu n cùng v i tòa án t i cao là các tòa án thu c h th ng tòa án liên bang M (khác
v i h th ng tòa án các ti u bang). Nư c M có 94 tòa án qu n, phân b nên t t c các ti u bang, vùng Washington
DC và các lãnh th tr c thu c.
73Đ o lu t ngân sách qu c phòng (Defense Authorizalion Act): lu t liên bang đư c thông qua hàng năm, quy đ nh
ngân sách và chi tiêu c a B Qu c phòng.
74Quy trình "k t thúc" (cloture) này cu th như sau: Khi có thư ng ngh s nào đó c n tr Thư ng vi n thông qua
m t v n đ b ng cách phát bi u dài như ph n trên đã nói. Thư ng vi n có th gi i quy t b ng cách b phi u thông
qua quy t đ nh h n ch th i gian xem xét v n đ đó ch trong vòng 30 gi đ ng h n a. Đi u này đư c thông qua
n u có 3/5 Thư ng vi n, thư ng tương đương sáu mươi ngư i b phi u thu n.
ki u Lynch. B ng t ng , b ng quy t c, b ng quy trình và ti n l - t c là b ng chính lu t pháp -
các thư ng ngh s mi n Nam đã duy trì đư c ch đ nô d ch ngư i da đen mà n u ch dùng b o
l c thì không bao gi thành công như v y. Nh ng ngư i c n tr đã không ch ngăn c n các d
lu t. H đã th i bay đi ni m hy v ng c a r t nhi u ngư i da đen mi n Nam.
Phe Dân ch s d ng quy n c n tr khá dè x n trong nhi m kỳ đ u c a George Bush. Trong s
hơn hai trăm ng viên đư c t ng th ng ch đ nh vào tòa án, ch có mư i ngư i không vào đư c
v trí do b đưa ra b phi u tín nhi m. T t c mư i ngư i này đ u là ng viên cho tòa phúc th m,
h th ng tòa r t quan tr ng; t t c mư i ngư i đ u là lãnh đ o quan tr ng c a phe b o th . Phe
b o th cho r ng n u đ ng Dân ch đã áp d ng quy n c n tr đ i v i mư i ngư i này thì ch ng
có gì ngăn c n h làm đi u tương t v i các ng viên tòa t i cao c .
Do đó, đúng như đã d đoán, ngay trong vài tu n đ u tiên c a nhi m kỳ th hai, đư c phe đa s
C ng hòa Thư ng vi n khuy n khích, v i quy n l c t cho là mình đang s h u. T ng th ng
Bush đã quy t đ nh tái đ c b y th m phán đã b ngăn c n l n trư c. Như m t cú ch c th ng
vào m t các đ ng lên Dân ch , hành đ ng này t o ra ph n ng đúng như đư c ch đ i. Lãnh t
đ ng Dân ch Harry Reid g i đây là bu t n hôn ư t át dành cho phe c c h u và nh c l i l i đe
d a s áp d ng quy n c n tr . Các nhóm ng h cánh t và cánh h u ch y v i đ n bưu đi n và
g i hàng lo t nh ng l i c nh báo, phân phát thư đi n t và thư tín kêu g i các nhà tài tr ng h
cho cu c chi n s p t i. Các đ ng viên C ng hòa c m th y r ng đã đ n th i đi m k t li u đ i
phương nên h tuyên b n u đ ng Dân ch ti p t c ngăn tr thì h s không có s l a ch n nào
khác là dùng đ n “l a ch n h t nhân”75, m t quá trình v n đ ng khi n cho ch t a Thư ng vi n
(có th chính là Phó T ng th ng Cheney) b qua ý ki n c a các thành viên Thư ng vi n, phá v
truy n th ng hai trăm năm và quy t đ nh là quy n c n tr s không đư c phép áp d ng Thư ng
vi n n a ch v i m t cái đ p búa c a ch t a - ít nh t là cho các v trí tòa án đư c b nhi m.
Đ i v i tôi, l i đe d a lo i b quyên c n tr đ i v i các b nhi m vào tòa án ch là m t ví d n a
cho th y đ ng C ng hòa luôn thay đ i quy t c gi a cu c chơi. Hơn n a, có th nói rõ hơn là vi c
b phi u tín nhi m các v trí b nhi m th m phán chính là tình hu ng mà yêu c u c n có đ i đa
s đ ch ng quy n c n tr r t có ý nghĩa: Vì các th m phán liên bang đư c ch đ nh làm vi c
su t đ i và thư ng ph c v qua nhi u nhi m kỳ t ng th ng nên yêu c u này giúp t ng th ng,
cũng như giúp cho n n dân ch c a chúng ta, tìm đư c nhưng ng viên ôn hòa, ngư i có th có
đư c s ng h nh t đ nh c a c hai đ ng. R t ít ngư i trong s ng viên c a Bush b đưa ra b
phi u tín nhi m là nh ng ngư i thu c nhóm “ôn hoà”. Ngư c l i, h là nh ng ngư i th hi n
thái đ thù đ ch đ i v i nh ng v n đ như quy n công dân, sư riêng tư và ki m soát quy n hành
pháp đ n m c h tr nên c c h u hơn c nh ng th m phán n ng tính C ng hòa nh t (m t ng
viên g p đ c bi t nhi u khó khăn khi đã g i chương trình an sinh xã hôi và các chương trình
Kinh t xã h i m i khác m t cách ch gi u là “chi n th ng c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa
c a chúng ta").
Tôi v n nh mình đã ph i nh n cư i khi l n đâu tiên nghe th y t "l a ch n h t nhân". Nó mô t
chính xác nh ng t n th t đ c trưng trong các quy t đ nh b nhi m th m phán, m t ph n c a
chi n d ch tuyên truy n cho phép các nhóm cánh t đưa ra nhưng qu ng cáo v i vài c nh trong
phim Ông Smith đ n Washington do Jimmy Stewart76 đóng mà không h nghĩ r ng các Thư ng
ngh s Strom Thurmond và Jim Eastland cũng đã t ng ph i đóng vai ông Smith trong th c t ;
nó cũng cho th y các đ ng viên C ng hòa mi n Nam không h ngư ng khi sáng tác ra chuy n

75 Nguyên văn: "nuclear option", quy đ nh này đư c s d ng đ đánh b i quy n c n tr khi phe đa s không thu
đư c đ phi u cho m t "cloture" - đòi hòi ph i có đ n sáu mươi phi u thu n (đi u này r t khó v i cơ c u g n như
không chênh l ch đáng k gi a hai đ ng trong Thư ng vi n). Thông qua ch t a Thư ng vi n, phe đa s đ ngh
ch m d t tranh lu n mà không c n s d ng "cloture", phe thi u s s ph n đ i. Khi đó hai bên s b phi u v vi c
có s d ng "cloture" hay không, và l n b phi u này không áp dung nguyên t c “đ i đa s ” mà ch c n đa s , t c là
trên năm mươi phi u là đ . V ch t a Thư ng vi n đ ng v phe đa s nên ch c ch n phe đa s s giành th ng l i
qua đó không c n đ n “đ i đa s ” mà v n bác b đư c quy n c n tr c a phe thi u s .
76
 Mr. Smith Goes to Washington, b phim đư c s n xu t năm 1939, đ c p đ n nh ng s nhơ b n trong chính tr
M . Jimmy Steward (1908-1997): di n viên M , đóng vai chính trong b phim trên.
th n tho i nên h m i có th đ ng lên trư c Thư ng vi n, trình bày b ng gi ng bu n bã r ng
hành đ ng c n tr thông qua b nhi m là không đúng đ n, h không ch u bi t m t s th t dù r t
nh là chính nh ng chính tr gia ti n b i c a h đã hoàn thi n ngh thu t đó do m t đ ng cơ thù
đ ch.
Không nhi u đ ng s Dân ch c a tôi hi u rõ s m a mai đó. Khi quá trình b nhi m th m phán
b t đ u tr nên nóng h i, tôi có nói chuy n v i m t cô ban và th a nh n r ng tôi lo ng i v chi n
lư c đ ng c a tôi đang s d ng đ làm m t uy tín và c n tr các ng viên. Tôi không h nghi
ng r ng m t vài ngư i đư c Bush đ c s gây ra nhi u t n h i; tôi s ng h c n tr b nhi m
m t s ng viên th m phán n u m c đích ch là báo hi u cho Nhà Trong bi t sau này c n có l a
ch n ôn hòa hơn. Nhưng v cơ b n b phi u là m t cách t t - tôi nói v i cô b n. Thay vì d a vào
các quy trình c a Thư ng vi n, m t cách đ đ m b o nh ng v th m phán kia th hi n đư c
nh ng giá tr c a chúng ta là h ph i th ng khi đư c đưa ra b phi u.
B n tôi l c đ u k ch li t ph n đ i, cô y h i tôi: "Anh có nghĩ là n u tình hu ng x y ra ngư c l i
thì phe C ng hòa có c m th y ray r t khi s d ng quy n c n tr không?" Tôi không nghĩ th . Và
tôi không nghĩ sau khi chúng tôi s d ng quy n càn tr , m i ngư i s quên đi hình nh chuyên
phòng th c a đ ng Dân ch - khi chúng ta thư ng s d ng tòa án, lu t sư và các mánh l i đ
tránh ph i đi tìm s ng h c a xã h i. Cách nhìn đó cũng không hoàn toàn công b ng: các đ ng
viên C ng hòa cũng ch kém gì bên Dân ch khi thư ng xuyên yêu c u tòa án l t l i các quy t
đ nh mang tính dân ch (như lu t tài tr chi n d ch tranh c ) mà h không thích. Tôi cũng băn
khoăn li u nh ng ngư i c p ti n có m t nhi u ni m tin vào n n dân ch không khi chúng ta d a
vào tòa án đ xác nh n không ch quy n l i mà c các giá tr c a chúng ta.
Đúng là phe b o th có v đã đánh m t ý th c r ng nên dân ch không ch là nh ng gì đa s đòi
h i. Tôi nh l i m t bu i chi u vài năm trư c, khi còn là ngh sĩ bang Illinois, tôi đã yêu c u s a
đ i m t d lu t c m phá thai mu n c a đ ng C ng hòa đ cho phép có ngo i l v i trư ng h p
ngư i m có s c kh e không đ m b o. Đ xu t s a đ i không đư c thông qua khi b phi u, và
sau đó tôi bư c ra s nh cùng m t đ ng nghi p đ ng C ng hòa. Tôi nói v i ông ta r ng n u không
s a đ i thì lu t này s b tòa án bác b vì trái Hi n pháp. Ông ta quay sang nhìn tôi và b o, s a
đ i gì đi n a thì cũng ch có ý nghĩa gì - đ ng nào các th m phán cũng ch làm theo cách h
mu n thôi.
“Đ u là chính tr c ”, ông ta nói trư c khi b đi. "Quy n c a chúng ta là b phi u".
NH NG CU C TRANH Đ U này có ý nghĩa gì không? V i đa s chúng ta, nh ng tranh lu n
xung quanh quy trình làm vi c c a Thư ng vi n, s phân quy n, đ c th m phán tòa án và các
quy t c di n gi i hi n pháp đ u r t khó hi u, xa l v i n i lo cu c s ng hàng ngày - đó ch là m t
ví d n a v cu c giác đ u gi a các phe phái mà thôi.
Th c ra chúng th t s có ý nghĩa. Không ch vì quy t c làm vi c c a chính ph giúp ch ra k t
qu c a m i v n đ - t vi c li u chính ph có qu n lý đư c ngư i gây ô nhi m không đ n vi c
li u chính ph có th nghe tr m đi n tho i c a b n không - mà còn vì nh ng quy t c đó cũng như
b u c , là đi u xác đ nh n n dân ch c a chúng ta. H th ng chính ph t tr c a chúng ta khá
ph c t p ; chính qua h th ng đó, và khi tôn tr ng nó, chúng ta hình thành các giá tr và nh ng
cam k t chung.
Dĩ nhiên tôi cũng b thành ki n. Trong mư i năm trư c khi đ n làm vi c Washington, tôi d y
môn lu t hi n pháp Đ i h c Chicago. Tôi yêu thích nh ng l p h c trong trư ng lu t: căn
phòng r ng không có gì bên trong, cái hành đ ng li u lĩnh như đi trên dây là đ ng trư c c
phòng h c m i lúc đ u gi ch v i t m b ng và nh ng viên ph n, cách sinh viên đánh giá tôi,
m t s chăm chú ho c e ng i, s khác th hi n rõ s bu n chán, r i s căng th ng b phá v khi
tôi đ t câu h i đ u tiên – "V này th nào?" Nh ng cánh tay ng p ng ng giơ lên, nh ng câu tr
l i đ u tiên, và tôi bóc d n l p v t ng c a nh ng lý lu n đó, r i đi u mà ch vài phút trư c đó
còn có v khô khan, thi u s c s ng b ng tr nên s ng đ ng, m t sinh viên sáng b ng lên, và bài
h c tr nên m t ph n cu c s ng, không ch là quá kh mà còn là hi n t i, là tương lai c a nh ng
sinh viên đó.
Đôi khi tôi tư ng tư ng công vi c c a tôi không khác m y so v i các giáo sư lý thuy t khác cùng
d y trong trư ng – vì, tôi nghĩ cũng gi ng như các giáo sư d y Kinh thánh, tôi th y sinh viên
thư ng nghĩ răng h đã bi t Hi n pháp trong khi chưa h đ c nó. Các sinh viên thư ng quen v i
vi c rút ra vài c m t trích d n h nghe đư c và ngay l p t c dùng m y t đó đ tranh lu n, ho c
b qua nh ng đo n văn mâu thu n v i quan đi m c a chính h .
Nhưng đi u tôi đánh giá cao nh t khi d y môn lu t hi n pháp, và tôi mu n sinh viên c a tôi cũng
đánh giá cao đi u đó, là t i sao Hi n pháp v n áp d ng đư c sau hai th k t n t i. Có th các
sinh viên đã có tôi làm ngư i d n đư ng, nhưng h không c n b t c tài li u trung gian nào khác,
vì không gi ng sách Timothy hay Luke (thu c Tân ư c), nh ng văn b n l p qu c - g m Tuyên
ngôn Đ c l p, Lu n cương v Chính quy n liên bang 77, và Hi n pháp - cho th y chúng th c s
là tác ph m c a con ngư i. Tôi nói v i sinh viên r ng chúng ta có tài li u ghi l i ý tư ng c a
nh ng ngư i sáng l p, nh ng tranh cãi đa âm mưu c a h . N u chúng ta không th luôn luôn
th n thánh hóa nh ng đi u n m trong trái tim nh ng ngư i sáng l p ra đ t nư c thì ít nh t chúng
ta cũng có th đi xuyên qua t m màn th i gian đ c m nh n đư c lý tư ng c t lõi đã thúc đ y h
hành đ ng.
Th thì, chúng ta nên hi u Hi n pháp như th nào, và Hi n pháp nói gì v nh ng cu c tranh lu n
hi n t i xung quanh tòa án? Trư c h t, vi c đ c k các văn b n l p qu c s nh c chúng ta nh
r ng quan đi m c a chúng ta ch u nh hư ng c a các văn b n đó bi t bao nhiêu. Hãy l y ý tư ng
nh ng quy n không th b xâm ph m. Hơn hai trăm năm sau khi Tuyên ngôn Đ c l p đư c ch p
bút và Đ o lu t Nhân quy n 78 đư c thông qua, chúng ta v n ti p t c tranh cãi v ý nghĩa c a
vi c "khám xét h p lý", hay li u Hi n pháp s a đ i l n th hai có c m đưa ra quy đ nh qu n lý
súng không, hay vi c xúc ph m qu c kỳ có đư c coi là cách th hi n quan đi m c n đư c b o v
không79. Chúng ta tranh cãi v vi c nh ng quy n cơ b n trong thông lu t - như quy n k t hôn
hay quy n gi toàn v n cơ th - có đư c ng m đ nh n u không đư c nêu rõ trong Hi n pháp
không, và nh ng quy n này có bao g m nh ng quy t đ nh c a cá nhân như n o phá thai, chăm
sóc y t đ n khi ch t80 hay quan h đ ng gi i hay không.
Và ngay c v i t t c nh ng b t đ ng hi n t i thì chúng ta cũng khó mà tìm đư c m t ngư i b o
th ho c t do nư c M , b t k thu c đ ng C ng hòa hay Dân ch , là chuyên gia hay ngư i
bình thư ng l i không tán thành nh ng giá tr t do cá nhân đư c nh ng ngư i sáng l p nêu ra và
đư c Hi n pháp và lu t coi là thiêng liêng: đó là quy n nói lên suy nghĩ cá nhân; quy n t do tín
ngư ng; quy n t p h p l i đ nêu ki n ngh v i chính ph m t cách hòa bình: quy n s h u,
đ nh đo t tài s n và không b tư c đi tài s n đó n u không đư c đ n bù đích đáng; quy n không
b khám xét ho c b t b vô lý, quy n không b nhà nư c b t giam không đúng th t c, quy n
đư c xét x công b ng và nhanh chóng tòa án ; và quy n t do - v i ràng bu c pháp lu t ch
m c t i thi u - đư c quy t đ nh v đ i s ng gia đình và cách th c nuôi d y con cái.
Chúng ta coi nh ng quy n này là ph bi n, là ý nghĩa c a t do, ch ng m i c p chính quy n và
áp d ng cho t t c nh ng ai đang s ng trong biên gi i chính tr nư c ta. Hơn n a, chúng ta còn
nh n th y r ng chính ý tư ng v nh ng quy n l i chung đã hàm ý m i cá nhân đ u bình đ ng
như nhau. Theo nghĩa này, dù chúng ta theo quan đi m chính tr nào thì chúng ta cũng đ u tán
thành nh ng đi u mà nh ng ngư i l p qu c đã vi t ra.



77"Federal Papers" - Lu n cương v Chính quy n liên bang, g m 85 bài vi t, gi i trình rõ ràng v ý nghĩa và m c
đích c a Hi n pháp M .
78
     Đ o lu t Nhân quy n (Bill of Rights) là t ch mư i s a đ i đ u tiên c a Hi n pháp.
79
  Hi n l i các hành đ ng xúc ph m qu c kỳ (ví d : đ t) là h p pháp M . Đ xu t s a đ i Hi n pháp đ c m hành
đ ng này đã nhi u l n đư c đưa ra qu c h i nhưng v n chưa đư c thông qua. Lý do là nhi u ngư i cho r ng vi c
c m này vi ph m quy n t do th hi n quan đi m c a cá nhân (g i chung là quy n t do ngôn lu n).
80
     Nguyên văn: end-of-life-care, là vi c chăm sóc y t cho nh ng ngư i đã c n k cái ch t.
Chúng ta cũng hi u r ng m t l i tuyên b chưa làm nên chính ph ; ch có tín đi u thì không đ .
Nh ng ngư i l p ra nư c M nh n th y r ng trong ý tư ng t do cá nhân ti m tàng tình tr ng vô
chính ph , trong ý tư ng bình đ ng ti m n m t m i nguy, vì n u t t c m i ngư i th c s đư c
t do mà không b h n ch b i dòng dõi, v th hay m t tr t t xã h i đư c th a hư ng - ví d ,
n u ni m tin c a tôi không t t hơn, không x u hơn ni m tin c a anh, n u quan đi m v chân,
thi n, m c a tôi cũng đ t đ chân, thi n, m như quan đi m c a anh - thì làm sao chúng ta có hy
v ng xây d ng đư c m t xã h i g n k t? Nh ng nhà tư tư ng Khai sáng Anh như Thomas
Hobbes và John Locke cho r ng nh ng ngư i t do s l p ra nhà nư c như m t kh ư c xã h i
đ đ m b o r ng t do c a ngư i này không tr thành s chuyên ch áp đ t lên ngư i khác; và
h s cũng hy sinh t do riêng c a m i ngư i đ có n n t do chung t t hơn. D a trên quan đi m
này, các tác ph m v h c thuy t chính tr trư c Cách m ng M đ u k t lu n là ch có n n dân
ch m i đáp ng đư c yêu c u v a có t do v a có tr t t - m t mô hình chính ph trong đó
nh ng ngư i b cai tr ch p nh n đi u đó, và nh ng b lu t h n ch t do đ u có tính đ ng đ u
d đoán đư c, minh b ch, áp d ng công b ng cho c ngư i cai tr và ngư i b cai tri.
Nh ng ngư i sáng l p đ t nư c r t th m nhu n nh ng h c thuy t này, tuy nhiên h ph i đ i m t
v i m t th c t : Trong su t l ch s th gi i cho đ n th i đi m đó, có r t ít minh ch ng cho th y
ch đ dân ch có hi u qu , và không n n dân ch nào có quy mô l n hơn thành bang Hy L p c
đ i. V i mư i ba bang đ u tiên c a nư c M c i trên di n tích r ng l n và dân s r t đa d ng,
kho ng ba đ n b n tri u ngư i, mô hình dân ch c a thành ph Athens81 tr nên b t kh thi, ch
đ dân ch tr c ti p thông qua các cu c h p c a ngư i dân các bang New England đã là không
th ki m soát n i82. Mô hình chính ph c ng hòa trong đó ngư i dân b u ra đ i di n có v h a
h n hơn, nhưng ngay c nh ng ngư i c ng hòa l c quan nh t cũng lo ng i r ng h th ng ki u
này ch ho t đ ng t t v i nh ng c ng đ ng t p trung v đ a lý và đ ng nh t v chính tr - nh ng
c ng đ ng mà văn hóa chung, ni m tin chung, và h giá tr công dân t t đ i v i t t c m i ngư i
s giúp h n ch nh ng tranh ch p và b t đ ng.
Gi i pháp mà nh ng ngư i sáng l p nư c M đưa ra sau nh ng cu c tranh lu n và nhi u l n d
th o đã cho th y đây là m t đóng góp m i đ i v i th gi i. Phác th o c u trúc l p hi n c a
Madison83 đã tr nên quen thu c đ n m c ngay c h c sinh cũng trích d n l i đư c: không ch
nhà nư c pháp quy n và chính ph đ i di n, không ch tuyên ngôn nhân quy n mà còn h th ng
tam quy n phân l p, Qu c h i lư ng vi n và khái ni m chính th liên bang đ duy trì quy n l c
nhà nư c, t t c nh ng đi u đó đư c d ng nên đ u nh m phân tán quy n l c, ki m soát các phe
phái, cân b ng l i ích và ngăn ng a m i hành vi chuyên ch dù c a m t vài hay nhi u ngư i.
Hơn n a, l ch s c a chúng ta cũng đã ch ng minh m t trong nh ng đi m sáng su t n i b t c a
nhưng ngưu 1 sáng l p là: chính ph c ng hòa t tr s ho t đ ng hi u qu hơn trong m t xã h i
l n và đa d ng, nơi mà - theo l i Hamilton84 - s va ch m gi a các đ ng phán và s khác bi t v
quan đi m s d n t i "tăng cư ng th o lu n và th n tr ng". Cũng như v i cách chúng ta hi u
Tuyên ngôn Đ c l p ra tranh cãi v chi ti t c a cơ c u nhà nư c theo Hi n pháp, chúng ta có th
ph n đ i vi c Qu c h i l m d ng quy n qu n lý thương m i85 d n t i gây phương h i cho đ t

81
   Mô hình dân ch Athens (t n t i thành ph Athens t kho ng năm 500 trư c công nguyên) là ki u dân ch tr c
ti p, trong đó l t c công dân đư c b phi u l p pháp thay vì c ra ngư i đ i di n đ b phi u.
82
  New England là vùng đ t Đông B c nư c M , g m các bang Maine. New Hampshire, Vermont, Massachussetts,
Rhode Island và Connecticut. Các bang này có chính quy n đ a phương đư c g i là "town meeting". "Town
meeting" còn là l đ ch nh ng cu c h p m t toàn b ngư i dân đ cho ý ki n v m t v n đ chính tr , m t hình
th c dân ch cũng ch đư c áp d ng vùng New England.
83
  Jamcs Madison ( 1751 - 1836): m t trong nh ng ngư i sáng l p nư c M , đư c coi là cha đ c a Hi n pháp M ,
đ ng th i là t ng th ng th 4 (1809- 1817).
84
  Alexander Hamillon (1755 - 1804): cũng là ngư i sáng l p nư c M , B trư ng Tài chính M đ u tiên, đ ng tác
gi Lu n cương v Chính quy n liên bang.
85
  Commerce Clause power: theo Hi n pháp M , Qu c h i có đ c quy n qu n lý thương m i gi a các bang, v i các
qu c gia khác và v i các b l c da đ .
nư c ho c ph n đ i vi c gi m b t quy n tuyên b chi n tranh c a Qu c h i. Nhưng chúng ta đ u
tin vào tinh đúng đ n cơ b n trong phác th o nhà nư c c a nh ng ngư i sáng l p cũng như n n
dân ch hình thành sau đó. Dù là ngư i b o th hay t do, t t c chúng ta đ u là ngư i ng h
Hi n pháp.
Vì v y n u t t c chúng ta ai cũng tin vào t do cá nhân, ai cũng tin vào các quy t c dân ch , thì
hi n t i phe b o th và phe t do đang tranh lu n v cái gì ? N u chúng ta th c s trung th c v i
b n thân, chúng ta s ph i th a nh n r ng ph n l n th i gian chúng ta ch tranh cãi v k t qu -
t c là nh ng quy t đ nh th c t c a tòa án và c a cơ quan l p pháp v nh ng v n đ khó, có nh
hư ng sâu r ng đ i v i đ i s ng ch ng ta. Chúng ta có nên đ các giáo viên hư ng d n h c sinh
c u nguy n và b ng kh năng nh ng tín ngư ng thi u s c a m t vài h c sinh s b suy y u
d n đi? Hay chúng ta nên c m c u nguy n và bu c nh ng gia đình có tín ngư ng ph i đ con cái
h s ng trong th gi i bình thư ng tám gi đ ng h m t ngày ? Các trư ng đ i h c có công b ng
không khi phân bi t ch ng t c và có chính sách lo i tr khi tuy n sinh viên cho s ch tiêu ít i
c a ngành y? Hay đ công b ng, các trư ng không c n quan tâm đ n màu da c a t t c các thí
sinh d tuy n? Thông thư ng, n u m t quy t c nào đó - ví d , quy n c n tr thông qua Thư ng
vi n ho c cách di n gi i Hi n pháp c a Tòa án T i cao - giúp chúng ta giành th ng l i trong m t
cu c tranh lu n và đem l i k t qu chúng ta mong mu n thì ít nh t, t i th i đi m đó, chúng ta cho
r ng quy t c đó r t hay. Ngư c l i n u nó không giúp gì cho chúng ta thì chúng ta có xu hư ng
không ưa thích gì nó cho l m.
Theo nghĩa này, đ ng nghi p l p pháp Ulinois c a tôi đã đúng khi anh ta nói r ng không th
tách r i nh ng tranh lu n v Hi n pháp ngày nay kh i chính tr . Nhưng trong cu c tranh lu n v
Hi n pháp và vai trò c a tòa án không ch có v n đ câu tr l i cu i cùng là gì. Chúng ta còn
tranh cãi v vi c ph i tranh cãi th nào - làm sao đ gi i quy t xung đ t m t cách êm m trong
b i c nh n n dân ch r ng l n đông đúc n ào hi n t i. Chúng ta mu n làm theo ý mình, nhưng
ph n l n đ u nh n th c đư c s nh t quán, kh năng có th d đoán trư c và tính g n k t là
nh ng y u t c n thi t. Chúng ta mu n các quy t c chi ph i n n dân ch c a chúng ta ph i h p
lý, công b ng.
Vì th , khi chúng ta m v i nhau v v n đ n o phá thai hay đ t qu c kỳ, chúng ta ph i vi n
đ n m t quy n l c cao hơn - đó là nh ng ngư i sáng l p đ t nư c và nh ng ngư i đã thông qua
Hi n pháp - đ có đ nh hư ng rõ ràng hơn. M t vài ngư i, ví d th m phán Scalia, k t lu n r ng
c n ph i theo cách hi u nguyên th y và n u chúng ta tuy t đ i tuân theo quy t c này thì n n dân
ch s luôn đư c tôn tr ng.
Nh ng ngư i khác như th m phán Breyer l i không cho r ng cách hi u ban đ u đ i v i nh ng
đi u lu t trong Hi n pháp là quan tr ng. Nhưng h nh n m nh r ng đôi khi ch theo cách hi u
nguyên th y thì quá h n ch - và v i nh ng v th c s khó, v i cu c tranh lu n th c s l n, ta
ph i cân nh c c b i c nh, l ch s và h u qu th c t c a m i quy t đ nh. Theo quan đi m này,
các b c ti n b i ch cho chúng ta ph i nghĩ như th nào, ch h không th lúc nào cũng bên
c nh chúng ta đ b o chúng ta ph i nghĩ gì. Chúng ta ph i t quy t đ nh, và ch có th d a vào
cách gi i thích, cách đánh giá c a chính b n thân mình.
Th thì ai đúng? Tôi không th không đ ng c m v i quan đi m c a th m phán Scalia; rút c c,
trong r t nhi u trư ng h p, Hi n pháp đã quá rõ ràng và có th áp d ng m t cách tuy t đ i.
Chúng ta không c n gi i thích, ví d như bao lâu t ch c b u c m t l n, hay t ng th ng ph i
đ tu i nào, và b t c khi nào có th , các th m phán nên bám sát h t m c vào nghĩa nh ng câu
ch đó.
Hơn n a, tôi r t hi u s tôn tr ng mà nh ng ngư i di n gi i Hi n pháp dành cho nh ng ngư i
sáng l p nư c M : th c t là tôi thư ng t h i không hi u b n thân nh ng ngư i đó có bi t trư c
thành t u c a h l n lao đ n m c nào không. H không ch t o ra Hi n pháp như m t bư c ti p
theo c a cu c cách m ng; h còn vi t ra Lu n cương v Chính quy n liên bang đ d n đư ng
cho Hi n pháp đư c thông qua, và h s a đ i nó v i Đ o lu t Nhân quy n, t t c ch trong vài
năm ng n ng i. Khi đ c nh ng văn b n này chúng ta th y chúng đ u đúng m t cách đáng kinh
ng c, đ n m c chúng ta d đàng có ý nghĩ r ng chúng h n là k t qu c a quy lu t t nhiên n u
không ph i là c a m t trí tu th n thánh. Vì v y, tôi đánh giá r t cao cách gi i thích c a th m
phán Scalia và nh ng ngư i khác khi cho r ng nên nhìn nh n n n dân ch m t cách th ng nh t,
không thay đ i. H có ni m tin v ng ch c r ng n u đi theo cách hi u nguyên th y v Hi n pháp
- không th c m c, không ch ch đư ng, và tuân th nh ng quy t c đúng theo tinh th n c a nh ng
ngư i sáng l p, thì chúng ta s đư c tư ng thư ng, và nh ng đi u t t đ p s đ n.
Tuy nhiên, tôi v n đ ng ý v i th m phán Breyer r ng Hi n pháp không ph i m t văn b n tĩnh,
ngư c l i nó r t s ng đ ng, và ph i đ c nó trong b i c nh m t th gi i không ng ng thay đ i.
T i sao l i như v y? Nh ng câu ch trong Hi n pháp cho chúng ta bi t nguyên t c chung là
chúng ta không b chính ph đi u tra n u không có lý do phù h p. Ch Hi n pháp không th
trình bày c th quan đi m c a nh ng ngư i sáng l p v tính h p lý c a hành đ ng khai thác cơ
s d li u máy tính c a cơ quan an ninh qu c gia (NGA). Hi n pháp cho ta bi t c n ph i b o v
quy n t do ngôn lu n, nhưng không quy đ nh t do trong th gi i m ng nghĩa là gì.
Hơn n a, m c dù nh ng t ng trong Hi n pháp r t rõ ràng và có th áp d ng hoàn toàn chính
xác, nhưng cách hi u v nh ng đi u kho n quan tr ng nh t - ví d như th t c pháp lý h p lý
hay b o v công b ng86 - đã thay đ i r t nhi u qua th i gian. Ch ng h n, cách hi u nguyên th y
c a Hi n pháp s a đ i l n th 14 cho phép phân bi t gi i tính và th m chí c phân bi t ch ng t c
- nhưng hi n nay h n r t ít ngư i trong chúng ta hi n nay mu n di n gi i công b ng theo nghĩa
đó.
Cu i cùng, b t c ai mu n tìm cách gi i quy t cu c tranh lu n v Hi n pháp ngày nay b ng cách
gi i thích c ng nh c cũng đ u g p ph i m t v n đ n a: đó là nh ng ngư i sáng l p và nh ng
ngư i thông qua Hi n pháp, b n thân h cũng b t đ ng r t d d i và sâu s c v nghĩa c a ki t tác
h vi t ra. Cu n gi y vi t Hi n pháp chưa k p ráo m c thì nh ng cu c cãi nhau đã n ra, không
ch v nh ng đi u kho n nh nh t mà còn c v nh ng nguyên t c đ u tiên, không ch gi a
nh ng nhân v t bên ngoài mà còn gi a chính nh ng ngư i c t cán c a cu c Cách m ng. H
tranh cãi v vi c chính ph nên có quy n l c đ n đâu, v các quy đ nh qu n lý n n kinh t , thay
đ i lu t, xây d ng quân đ i hay gánh các kho n n . H tranh cãi v vai trò c a t ng th ng khi
so n các hi p ư c v i qu c gia khác, v vai trò c a Tòa án T i cao khi ra quy t đ nh các đi u
lu t. H tranh cãi v ý nghĩa c a nh ng quy n l i cơ b n như t do ngôn lu n và t do h i h p,
và đôi khi, khi nhà nư c non tr b đe do thì h l i không ph n đ i vi c cũng b qua t t c
nh ng quy n đó. V i nh ng gì chúng ta đã bi t v s b t đ ng, v nh ng liên minh liên t c thay
đ i và nh ng th đo n đôi khi lén lút, d i trá thì vi c tin r ng hai trăm năm sau, m t v th m
phán có th làm cách nào đó hi u đư c ý tư ng ban đ u c a nh ng ngư i sáng l p và ngư i
thông qua Hi n pháp là r t không th c t . M t vài nhà s h c và lý thuy t lu t h c th m chí còn
đưa cu c tranh lu n v vi c ch ng áp d ng lu t c ng nh c đi xa hơn m t bư c n a. H k t lu n
r ng b n thân Hi n pháp cũng ch là m t s ng u nhiên may m n, là m t văn b n đư c hình
thành không ch b i nguyên t c mà còn b i s c m nh và ni m đam mê. H cho r ng chúng ta
không bao gi hy v ng có th hi u đư c "ý tư ng ban đ u" c a nh ng ngư i sáng l p, vì ý tư ng
c a Jefferson không bao gi gi ng ý tư ng c a Hamilton, và ý tư ng c a Hamilton thì hoàn toàn
khác ý tư ng c a Adams. Theo h , vì nh ng "quy t c" c a Hi n pháp tùy thu c vào t ng th i
đi m, t ng hoàn c nh, cũng như tham v ng c a nh ng ngư i đã vi t ra nó nên cách di n gi i c a
chúng ta không bao gi ph n ánh đư c s ng u nhiên, s c nh tranh, m nh l nh đư c che đ y
sau nh ng ngôn t cao thư ng c a phe đã giành chi n th ng sau cùng. M c dù bi t r ng áp d ng
c ng nh c lu t thì r t ti n, nhưng tôi cũng c m th y hào h ng khi bi t m i vi c không đ p như
huy n tho i, tôi hi u m i ngư i mu n tin r ng chúng ta không b gi i h n trong nh ng t ng
c a Hi n pháp, có th hoàn toàn d do kh ng đ nh giá tr c a mình mà không b lòng trung thành


86
  Th t c pháp lý h p lý (due process) nghĩa là nhà nư c khi tư c đi quy n s ng, t do và s h u tài s n c a m t
ngư i thì đ ng th i ph i tôn tr ng t t c nh ng quy n h p pháp khác c a ngư i đó thông qua vi c ph i ti n hành
nh ng th t c pháp lý h p lý. B o v công b ng (equal protection) nghĩa là nhà nư c không đư c tư c đi quy n
đư c pháp lu t b o v như nhau c a m i công dân.
v i truy n th ng n ng n t quá kh xa xôi gây tr ng i. Đó là t do c a nh ng ngư i theo
thuy t tương đ i, c a nh ng k chuyên phá v quy t c, c a nh ng thanh thi u niên đã khám phá
ra r ng cha ông mình không h hoàn h o và đã bi t cách ch ng l i ngư i khác. Đó là s t do b i
b c.
Nhưng tinh th n b i b c đó cũng làm tôi không hài lòng. Có l tôi đã b huy n tho i th i l p
qu c ng m sâu vào ngư i đ n m c không th hoàn toàn bác b nó đư c. Có l cũng như nh ng
ngư i đã bác b Darwin đ ng h thuy t Sáng t o thông minh87, tôi cũng mu n th a nh n r ng
ph i có ai đó đang đi u khi n bánh lái d n d t th gi i này. Cu i cùng, câu h i mà tôi thư ng t
đ t ra v i b n thân là n u Hi n pháp ch nói v quy n l c ch không nói v nguyên t c x th ,
n u t t c nh ng gì chúng ta làm qua th i gian ch là s a đ i, b sung nó thì t i sao n n c ng hòa
c a chúng ta không ch t n t i đư c mà còn là m t mô hình r t m nh trong s các xã h i thành
công trên trái đ t?
Câu tr l i mà tôi ng h - dĩ nhiên không ph i do tôi nghĩ ra - là s d ng m t n d khác, đó là
nhìn nh n n n dân ch c a chúng ta không ph i là m t ngôi nhà đang xây lên mà là m t cu c đ i
tho i. Theo khái ni m này thì cái tài trong b n th o Hi n pháp c a Madison không ph i là đưa ra
cách hành đ ng c ng nh c, c đ nh như m t b n v thi t k xây d ng. Trái l i nó cho ta bi t
khung hành đ ng v i các quy t c nh t đ nh, nhưng vi c trung thành tuy t đ i v i các quy t c này
cũng không đ m b o s đem l i m t xã h i công b ng hay đ m b o m i ngư i s th ng nh t
đư c hành đ ng nào là đúng. Nó không nói đư c vi c n o phá thai là đúng hay sai và đó là
quy n quy t đ nh c a ngư i ph n hay c a cơ quan l p pháp. Nó cũng không cho bi t đư c vi c
c u nguy n trư ng h c có t t hơn không h c u nguy n hay không.
Đi u mà khung hành đ ng trong Hi n pháp làm đư c là đưa ra cách th c đ chúng ta tranh lu n
v tương lai. T t c nh ng cơ ch ph c t p tinh vi nó đem l i - nguyên t c phân quy n, ki m soát
và cân b ng quy n l c, nguyên t c liên bang và Đ o lu t Nhân quy n - là nh m bu c chúng ta
ph i ng i vào đàm phán xây d ng m t "n n dân ch th o lu n"88. Trong n n dân ch này, t t c
m i công dân ph i tham gia vào quá trình ki m đ nh ý tư ng c a h nư c th c t , thuy t ph c
ngư i khác theo quan đi m c a mình và xây d ng kh i đ ng minh. Vì quy n l c trong chính ph
r t phân tán nên quy trình làm lu t M bu c chúng ta ph i xem xét kh năng chúng ta không
ph i lúc nào cũng đúng và đôi khi ph i thay đ i ý ki n. Chúng ta ph i thư ng xuyên nhìn l i
đ ng cơ và l i ích c a mình, và cho r ng c đánh giá c a cá nhân cũng như c a t p th đ u có
th cùng m t lúc v a chính đáng l i v a r t sai l m.
Nh ng tài li u l ch s đã ch ng minh đi u này. Sau cùng, n u có m t đ ng cơ chung nào đó c a
t t c nh ng ngư i sáng l p thì đó h n là s bác b m i hình th c c a quy n l c tuy t đ i, b t k
đó là quy n l c c a m t ông vua hay m t giáo ch , m t v tư ng, m t tên đ u s chính tr hay
m t k đ c tài, th m chí là phe đa s hay b t c ai khác đòi quy n ra quy t đ nh thay cho chúng
ta. George Washington đã t ch i vương-mi n-Caesar vì lý do này, và đã t b chi c gh quy n
l c sau hai nhi m kỳ. K ho ch lãnh đ o Quân đ i m i c a Hamilton b đ v và uy tín c a
Adams sau Đ o lu t Ngo i ki u và ch ng n i lo n b s p đ cũng vì th . Chính Jefferson, ch
không ph i v th m phán t do nào đó c a th p k 60, đã kêu g i ph i có b c tư ng ngăn cách
gi a nhà th và nhà nư c. Và khi chúng ta không ch p nh n l i khuyên c a Jefferson là c hai
hay ba th h ph i ti n hành m t cu c cách m ng thì lý do là b n thân Hi n pháp cho th y nó đ
kh năng ch ng l i m i s chuyên quy n.
Nh ng ngư i sáng l p không ch tìm cách ngăn c n quy n l c tuy t đ i. Trong c u trúc và ý
tư ng c a t do có tr t t đó hàm ý thái đ t ch i chân lý tuy t đ i, t ch i cho r ng các ý
tư ng, ý th c hay h c thuy t luôn đúng đ n - không bao gi sai l m, t ch i m t s chuyên

87
  Thuy t Sáng t o thông minh (intelligent design) cho r ng v tr và s s ng là hi n tư ng quá ph c t p, không th
do ng u nhiên - ví d , quá trình ch n l c t nhiên - xu t hi n đư c, mà ph i có m t đ ng sáng t o nghĩ ra.
88
  “Deliberative democracy" - dân ch th o lu n: m t h th ng quy t đ nh chính tr d a trên vi c ra quy t đ nh
đ ng thu n và dân ch đ i di n. "Dân ch th o lu n" nh n m nh r ng quá trình làm lu t ph i b t ngu n t s th o
lu n và cân nh c c a toàn th ngư i dân.
quy n có th khi n cho th h sau ph i đi theo m t hư ng duy nh t, không th thay đ i ho c làm
cho c đa s và thi u s ph i s ng dư i ch đ tàn b o c a tòa án d giáo, cu c tàn sát ngư i Do
Thái hay nh ng cu c thánh chi n. Nh ng ngư i sáng l p có th tin vào Chúa, nhưng v i tinh
th n Khai sáng, h cũng tin vào nh ng trái tim và kh i óc mà Chúa đã trao cho h . H nghi ng
quan đi m tr u tư ng và ưa thích đ t câu h i, đó là lý do t i sao t i m i bư c ngo t trong l ch s
sơ khai nư c M , lý thuy t đ u chuy n thành th c t và quy lu t t t y u. Jefferson đã giúp c ng
c quy n l c c a nhà nư c ngay c khi ông phàn nàn và bác b quy n l c này. Lý tư ng c a
Adams v m t n n chính tr ch d a vào l i ích chung - m t th chính tr phi chính tr - đã th
hi n s l i th i ngay khi Washington r i gh t ng th ng. Có th t m nhìn c a nh ng ngư i sáng
l p đã t o c m h ng cho chúng ta, nhưng chính tính th c t , s linh ho t và tính tò mò c a h đã
giúp Liên bang t n t i đư c.
Tôi ph i thú nh n r ng trong vi c di n gi i Hi n pháp và quy trình dân ch đang có m t v n đ
khá cơ b n. Đó là quá đ cao s th a hi p, thái đ nhún như ng, lu n qu n; luôn c thanh minh
cho hành vi thông đ ng, th a thu n, vì l i ích cá nhân, cho các kho n chi c a chính ph cho đ a
phương đ giành phi u b u, cho tình tr ng chính tr tê li t và thi u hi u qu - t t c đ u như quá
trình làm xúc xích không ai mu n nhìn89 mà các nhà báo vi t xã lu n trư c kia g i là tình tr ng
suy đ i. Và tôi nghĩ chúng ta đã nh m khi cho r ng quá trình th o lu n dân ch c n b qua
nh ng lý tư ng cao nh t ho c cam k t v i m t l i ích chung. Nói cho cùng, Hi n pháp đ m b o
quy n t do ngôn lu n không ph i đ chúng ta có th l n ti ng v i ngư i khác ch ng nào cũng
đư c, có th gi đi c trư c nh ng gì ngư i khác nói (m c dù chúng ta có quy n đó). Nó còn cho
chúng ta cơ h i có m t th trư ng ý tư ng tuy t v i, m t nơi mà "s va ch m gi a các đ ng
phái" x y ra nh "th o lu n và th n tr ng", m t nơi mà thông qua tranh lu n và c nh tranh,
chúng ta m r ng t m nhìn, thay đ i ý ki n và cu i cùng không ch đ t đư c đ ng thu n, mà còn
đ ng thu n m t cách h p lý và công b ng.
H th ng ki m soát và cân b ng quy n l c, cơ ch phân quy n và th ch liên bang trong Hi n
pháp thư ng d n t i s hình thành các nhóm ngư i có l i ích c đ nh đ u tranh k ch li t ch đ
giành đư c chút ưu th nh . Nhưng không b t bu c ph i như th , s phân tán quy n l c có th
bu c các nhóm l i ích này ph i cân nh c c l i ích c a các nhóm khác, và th c t có khi còn ph i
làm các nhóm khác thay đ i cách nghĩ, cách c m nh n c a h v l i ích c a mình.
Tinh th n t ch i tính tuy t đ i ng m đ nh trong c u trúc Hi n pháp đôi khi làm cho chính tr có
v không có nguyên t c gì c . Nhưng trong ph n l n l ch s c a chúng ta, nó đã khuy n khích
quá trình thu th p và phân tích thông tin r ng như tranh lu n, cho phép chúng ta có nh ng l a
ch n - n u không th hoàn h o - thì cũng đúng đ n hơn, không ch v phương ti n mà c v m c
đích cu i cùng. B t k chúng ta ng h hay ph n đ i chính sách hư ng t i các nhóm thi u s
ho c c u nguy n trong trư ng h c, chúng ta đ u ph i so sánh lý tư ng, t m nhìn và giá tr c a
mình v i th c t cu c s ng hàng ngày, qua đó sàng l c, bác b ho c thay th chúng b ng lý
tư ng m i hơn, t m nhìn s c s o hơn, giá tri sâu s c hơn. Hơn n a, theo Madison, chính quá
trình đó đã hình thành nên b n Hi n pháp thông qua m t th a thu n trong đó "không ngư i nào
c m th y ph i gi nguyên quan đi m c a mình khi không còn hài lòng v i tính đúng đ n và chân
lý c a quan đi m đó n a, và s n sàng ch p nh n lý l m i".
TÓM L I, hi n pháp v ra con đư ng qua đó chúng ta có th k t h p tình c m v i lý trí, lý
tư ng v t do cá nhân v i nhu c u c a c ng đ ng. Và đi u kỳ di u là ch nó đã có hi u qu .
Trong nh ng ngày đ u c a đ t nư c, tr i qua nh ng cu c kh ng kho ng và chi n tranh th gi i,
tr i qua r t nhi u bi n đ i trong n n kinh t , quá trình m r ng v mi n Tây và hàng tri u ngư i
nh p cư qua đư ng bi n, n n dân ch c a chúng ta không ch t n t i mà còn l n m nh. Dĩ nhiên,
nó đã đư c th thách qua nhi u cu c chi n tranh và s s hãi, và ch c ch n s còn đư c th
thách trong tương lai.



89
  Ý nói làm chính là cung gi ng như làm xúc xích. khi làm thư ng r t b n. như ngư i ta th~mg nói là v i hai th
này thi ch nên ng m s n ph m ch không ai mu n nhìn quá trình làm ra nó.
Nhưng đã có m t l n cu c đàm phán hoàn toàn th t b i, và đó là v m t ch đ mà nh ng ngư i
sáng l p t ch i đ c p đ n.
Tuyên ngôn Đ c l p, như nhà s h c Joseph Ellis 90 đã nói, có th là “m t th i kh c thay đ i l ch
s th gi i, khi t t c m i đi u lu t và quan h con ngư i d a trên áp b c s b xóa b mãi mãi".
Nhưng tinh th n t do đó, trong tư tư ng c a nh ng ngư i sáng l p, không đư c áp d ng cho
nh ng ngư i nô l đang làm vi c trên cánh đ ng c a h , d n giư ng ng cho h và chăm sóc con
cái c a h .
H th ng tinh vi quy đ nh trong Hi n pháp b o đ m quy n l i c a công dân, nh ng ngư i đư                     c
coi là thu c c ng đ ng chính tr c a nư c M . Nhưng nó không h b o v đ i tư ng không thu                     c
nhóm này - đó là ngư i M b n đ a nhưng l i thương lư ng b coi là vô giá tr trư c tòa án c                   a
nhóm ngư i đã chi m đ t c a h , ho c Dred Scott, m t ngư i da đen đã bư c vào Tòa án T                      i
cao v i tư cách là ngư i t do, nhưng khi bư c ra l i là m t nô l .91
Ch đ dân ch th o lu n đã đem l i quy n b u c cho nh ng ngư i da tr ng không có tài s n
cũng như ph n . L ph i, lý lu n và ch nghĩa th c d ng ki u M có th làm d u b t nh ng v n
đ n y sinh trong quá trình phát tri n kinh t    m t qu c gia l n cũng như gi m nh ng căng
th ng v tôn giáo và giai c p có th gây phi n toái m t nư c nào đó khác. Nhưng ch th o lu n
không thì không th đem l i t do cho ngư i nô l hay r a s ch nư c M kh i nh ng t i l i ban
đ u. Cu i cùng, ph i dùng đ n thanh gươm m i có th ch t đ t đư c dây xích.
V n đ này nói lên đi u gì v n n dân ch c a chúng ta? Có m t trư ng phái lý lu n xem nh ng
ngư i sáng l p ch là nh ng k đ o đ c gi , và Hi n pháp ch là s ph n b i l i nh ng lý tư ng
trong Tuyên ngôn Đ c l p; và h đ ng ý v i nh ng ngư i đ u tiên ph n đ i ch đ nô l r ng
b n Great Compromise (Th a ư c vĩ đ i)92 gi a mi n B c và mi n Nam chính là m t th a ư c
v i ma qu . Nh ng ngư i khác, đ i di n cho nh ng suy xét th n tr ng hơn, truy n th ng hơn, thì
kh ng đ nh r ng nh ng th a ư c liên quan đ n nô l theo Hi n pháp như b qua quan đi m bãi
nô trong d th o đ u tiên c a Tuyên ngôn Đ c l p; các đi u kho n 3/5, đi u kho n v nô l b
tr n, v nh p kh u nô l 93; quy t c gi im l ng trư c m i tranh lu n liên quan đ n v n đ nô l
c a Qu c h i khóa 24, cơ c u liên bang và Thư ng vi n - có th không thích h p, nhưng là c n
thi t đ t o d ng ra Liên bang. Và khi im l ng ch p nh n chúng thì nh ng ngư i sáng l p ch trì
hoãn s k t thúc c a ch đ nô l - m t đi u h tin ch c s x y ra. Quan đi m này cũng cho r ng
sai l m này không h làm gi m b t tính ưu vi t c a Hi n pháp - vì Hi n pháp v n đ kho ng
tr ng cho nh ng ngư i ch ng ch đ nô l có cơ h i c ng c l i và đ u tranh, v n cung c p m t
khuôn kh hành đ ng mà nh đó, sau cu c N i chi n, Hi n pháp s a đ i l n th 13, 14 và 15
đư c thông qua, và cu i cùng Liên bang cũng đ t đư c s hoàn ch nh.


90
     Joseph Ellis (1943- ): Giáo sư s h c, đư c trao gi i Pulilzer v s h c năm 2001.
91
   Dred Scott (1799- 1 858): ngư i M da đen, đã t ng là nô l , kh i ki n đòi đư c tr thành m t ngư i t do và b
Tòa án T i cao bác b v i lý l là ngư i M da đen không đư c coi là công dân M nên không có quy n kh i ki n
t i tòa án (1857).
92
  Great Compromise hay còn g i là Th a ư c Connecticut (1787), n i dung chính là quy đ nh cơ quan l p pháp có
hai b ph n là Thư ng vi n và H vi n, trong đó s đ i bi u c a các bang H vi n đư c tính theo dân s bang.
Đi u này d n đ n m t v n đ khác là các bang mi n Nam - nơi t n t i ch đ nô l - đòi tính ngư i nô l vào dân s
bang còn các bang mi n B c ph n đ i đi u này. K t qu là h th a thu n m t nô l đư c coi là tương đương 3/5
m t công dân.
93
  Đi u kho n 3/5 (three–fifty Clause) quy đ nh m i nô l tương đương 3/5 m t công dân đã nói   trên. Đi u kho n
này b b đi trong Hi n pháp s a đ i l n th 14 (1868).
Đi u kho n nô l b tr n (fugitive slave clause) quy đ nh nô l b tr n sang bang khác ph i b tr v v i ch s h u
tai bang h b tr n. Đi u kh an này đã b b đi trong Hi n pháp s a đ i l n th 13 (1865).
Đi u kho n nh p kh u nô l (importation clause) quy đ nh không c m nh p kh u nô l trư c năm 1808, b b đi
trong Hi n pháp s a đ i lân th 13 (1865).
Làm sao m t ngư i M v i dòng máu Phi ch y trong huy t m ch như tôi có th ch n đ ng v
phe nào trong cu c tranh lu n này? Tôi không th . Tôi yêu nư c M này vô cùng, và tôi dành
quá nhi u tâm s c cho nư c M hi n t i, quá g n bó v i th ch , v i cái đ p và c cái x u c a
đ t nư c nên không th hoàn toàn ch đ tâm t i hoàn c nh ra đ i c a nó. Nhưng tôi cũng không
th g t b nh ng b t công nghiêm tr ng đã x y ra, ho c xóa đi bóng ma c a quá kh , hay b qua
v t thương còn m mi ng, tinh th n còn đau đ n v n đang hành h đ t nư c này.
Khi nhìn vào l ch s , đi u t t nh t tôi có th làm là t nh c nh mình r ng không ph i lúc nào
ch nghĩa th c d ng, ti ng nói c a l ph i hay thái đ th a hi p cũng đem l i t do. Th c t khó
khăn, l nh lùng nh c tôi r ng chính nh ng ngư i theo ch nghĩa lý tư ng kiên quy t như
William Lloyd Garrison94 là ngư i đ u tiên nói lên l i kêu g i công lý; r ng chính nh ng ngư i
nô l và đã t ng là nô l , bao g m c đàn ông như Denmark Vesey và Frederick Douglas và ph
n như Harriet Tubman95, là ngư i nh n ra r ng nhóm c m quy n s bao gi như ng bư c n u
h không đ u tranh. Chính nh ng l i kêu g i m nh m c a John Brown96, tinh th n s n sàng đ
c máu ch không ch đ u tranh b ng l i l cho lý tư ng c a ông đã góp ph n thúc đ y gi i
quy t v n đ nô l đ t nư c có m t n a là nô l và m t n a là ngư i t do. Tôi nh n th y r ng
th o lu n và trình t theo Hi n pháp đôi khi là s xa hoa c a nh ng ngư i n m quy n l c, và đôi
khi chính nh ng ngư i l p d , quá khích, ngư i đ xư ng, kích đ ng, và c nh ng ngư i luôn đi
quá gi i h n - nói cách khác, nh ng ngư i theo ch nghĩa chuyên ch - l i đ u tranh cho m t tr t
t m i. Khi hi u đi u này, tôi s không th ngay t c kh c ph n đ i nh ng ngư i c c đoan hi n
nay - nh ng ngư i ch ng phá thai đang c n tr cu c h p m t v i c tri c a tôi hay nh ng ngư i
b o v quy n l i đ ng v t đang phá ho i các phòng thí nghi m - b t k tôi b t đ ng v i h đ n
đâu. Tôi đã không còn tin vào s ch c ch n c a nh ng đi u không ch c ch c - vì đôi khi chân lý
tuy t đ i có th là tuy t đ i th t.
CU I CÙNG còn l i Lincoln, trư c và sau ông không ai hi u rõ như ông c v vai trò cũng như
h n ch c a th o lu n trong n n dân ch chúng ta. Chúng ta nh đ n ông v i nh ng l i bu c t i
v a đanh thép v a sâu s c – s ph n đ i không v l i đ i v i ch đ nô l và quy t đ nh cho
r ng m t ngôi nhà b chia c t thì không th đ ng v ng. Nhưng khi làm t ng th ng, ông ph i đ i
m t v i m t th c t mà n u x y ra hi n t i thì h n chúng ta s không gi i quy t n i. Nó khi n
cho ông ph i nhi u l n thương lư ng v i các bang mi n Nam v i m c đích duy trì m t đ t nư c
không có chi n tranh, ph i phong ch c r i l i sa th i h t v tư ng này đ n v tư ng khác, h t
chi n lư c này đ n chi n lư c khác khi chi n tranh x y ra, ph i suy r ng Hi n pháp đ n đi m t n
cùng đ đưa cu c chi n đ n th ng l i cu i cùng. Tôi mu n tin r ng v i Lincoln, không bao gi
có chuy n ông t b ni m tin vì l i ích cá nhân. Trái l i, v n đ c a ông ch là làm sao đ cân
b ng hai quan đi m đ i l p - và chúng ta ph i đ i tho i và đ t t i s hi u bi t chung, chính vì t t
c chúng ta không ai hoàn h o và không th hành đ ng v i ni m tin ch c ch n là Chúa đ ng v
phía ta. Tuy nhiên, đôi khi chúng ta v n ph i hành đ ng, như th chúng ta hoàn toàn ch c ch n
r ng v ni m tin đó, và ch có Thư ng đ m i b o v chúng ta kh i m c sai l m.
Nh n th c đó, s khiêm như ng đó đã giúp Lincoln theo đu i nh ng nguyên t c c a ông thông
qua n n dân ch , qua nh ng bài phát bi u và tranh lu n, qua nhưng lý l h p lý kêu g i b n ch t
t t đ p hơn trong m i ngư i. Cũng chính nh tính khiêm như ng đó mà khi cu c đàm phán gi a
mi n Nam và mi n B c th t b i d n t i ph i ti n hành chi n tranh, ông không bao gi bôi x u


94
  William Lloyd Garrisson (1805-1879): ngư i ch ng ch đ nô l , sáng l p viên H i ch ng ch đ nô l M th k
19.
95
  Denmark Vesey (1767- 1822): m t nô l sau khi t chu c mình đã d ki n t ch c m t cu c n i lo n c a nô l l n
nh t nư c M , nhưng chưa k p ti n hành thì b l . Vesey sau đó đã bi b t, b x án và b gi t.
Frederik Douglas (1818-1895): m t trong nh ng ngư i ch ng ch nghĩa nô l l i l c nh t.
Harriet Tubman (1820-1913): n nô l da đen, sau đó là ngư i ch ng ch nghĩa nô l .
96
     John Brown (1800-1859): ngư i đã ti n hành kh i nghĩa vũ trang đ ch ng ch đ nô l   M .
nh ng ngư i bên kia chi n tuy n ho c nói ra nh ng l i gi m b t s kh c li t c a chi n tranh.
Máu c a nh ng ngư i nô l nh c chúng ta nh r ng s th c d ng đôi khi có th tr thành hèn
nhát. Lincoln, cùng v i nh ng ngư i n m nghĩa trang Gettysburg, nh c nh chúng ta r ng
chúng ta nên theo đu i chân lý tuy t đ i ch khi chúng ta bi t rõ r ng cái giá ph i tr là r t đáng
s .
NH NG SUY NGHĨ đêm đó tr nên th a vào th i đi m tôi ph i tham gia b phi u v nh ng
ngư i đư c T ng th ng George W.Bush đ c vào Tòa án Phúc th m liên bang. Cu i cùng, cu c
kh ng ho ng Thư ng vi n đã b đ y lùi hay ít nh t cũng đư c trì hoãn. B y thư ng ngh s
Dân ch đã đ ng ý không c n tr quy t đinh b nhi m ba trong s năm ng viên gây tranh cãi
c a Bush, kèm theo là l i đ m b o r ng trong tương lai h s dành quy n c n tr cho nh ng
"trư ng h p ngo i l " hơn. Đ i l i, b y đ ng viên C ng hòa cũng đã đ ng ý s b phi u ch ng
l a ch n h t nhân" - n u nó đư c thông qua thì quy n c n tr s vĩnh vi n không còn t n t i -
cũng v i l i c nh báo r ng h s thay đ i ý ki n n u x y ra cái "trư ng h p ngo i l " kia. Không
ai có th nói đư c th nào là "trư ng h p ngo i l ", và nh ng ngư i Dân ch l n C ng hòa đang
mu n ti p t c cu c đ u đã phàn nàn m t cách cay đ ng v s th a hi p có đi u ki n c a nh ng
ngư i cùng phe v i h .
Tôi đã t ch i gia nh p cái g i là Nhóm 1497; v i ti u s c a m t s th m phán liên quan thì th t
khó mà hi u đư c các ng viên th m phán ph i t i t đ n m c nào thì m i đư c coi là "trư ng
h p ngo i l ” đáng ph i áp d ng quy n c n tr . Nhưng tôi cũng không th chê trách các đ ng s
c a tôi v n l c h đã b ra. Các đ ng viên Dân ch liên quan đ n v này đã có m t quy t đ nh
r t th c t - n u không có s th a hi p thì "l a ch n h t nhân" h n đã đư c thông qua.
Không ai ngây ng t v i bư c ngo t trong s ki n này b ng Thư ng ngh s Byrd. Vào cái ngày
mà quy t đ nh th a hi p đư c đưa ra, v i v hân hoan chi n th ng, ông bư c vào s nh Đi n
Capitol cùng Thư ng ngh s C ng hòa John Warner bang Virginia - còn các thành viên tr c a
Nhóm 14 đi sau nh ng v sư t già. "Chúng ta đã gi đư c n n c ng hòa!", Thư ng ngh s Byrd
đã tuyên b như v y trư c m t lo t các phóng viên, và tôi m m cư i m t mình, nh l i cu c g p
gi a hai chúng tôi cu i cùng đã đư c s p x p trư c đó vài tháng.
Cu c g p di n ra t i phòng làm vi c kín đáo c a Thư ng ngh s Byrd t ng m t Đi n Capitol,
nép d c theo nh ng căn phòng nh màu s c đ p đ mà các y ban Thư ng vi n thư ng dùng làm
phòng h p. Viên thư ký d n tôi đ n phòng riêng c a ông, m t căn phòng đ y sách và nh ng th
trông gi ng như b n th o cũ k , trên tư ng là nh ng hàng b c nh cũ và b n ghi nh ng s ki n
đáng nh trong các cu c tranh c . Thư ng ngh s Byrd h i tôi có đ ng ý ch p vài t m nh
chung không, r i chúng tôi b t tay nhau và cư i trư c ng kính c a m t tay th nh có m t lúc
đó. Sau khi viên thư ký và th nh ra ngoài, chúng tôi ng i xu ng hai chi c gh đã r t cũ. Tôi h i
thăm v ông vì nghe nói bà đã rơi vào tình tr ng r t y u, h i ông v m t vài nhân v t trong
nh ng t m nh. Cu i cùng tôi xin ông l i khuyên cho m t thành viên m i c a Thư ng vi n.
“Ph i h c các quy t c", ông tr l i. "Không ch quy t c mà c ti n l n a". ông ch vào hàng t p
tài li u dày c p đ ng sau, m i t p đ u đư c g n m t nhãn vi t tay. "Bây gi không nhi u ngư i
mu n h c v m y th này n a. T t c m i th đ u quá v i vàng, đòi h i quá nhi u th i gian c a
m t thư ng ngh s . Nhưng nh ng quy t c y s m cánh c a s c m nh c a Thư ng vi n. Chúng
là chìa khóa vào vương qu c này".
Chúng tôi nói chuy n v Thư ng vi n trong quá kh , v nh ng v t ng th ng mà ông bi t, nh ng
đ o lu t ông đã tham gia so n th o. Ông nói r ng tôi s làm vi c t t Thư ng vi n, nhưng tôi
không nên quá v i vàng - bây gi có quá nhi u thư ng ngh s ch t p trung vào Nhà Tr ng mà
không hi u r ng trong Hi n pháp, chính Thư ng vi n m i là cơ quan t i cao, là trái tim và kh i
óc c a n n c ng hòa.

97
  Nhóm 14 (Gang of 14): Ch nhóm ngư i g m b y đ ng viên Dân ch và b y đ ng viên C ng hòa đã tho hi p đ
ngăn c n "l a ch n h t nhân" x y ra như đã nói trên.
“Gi ít ngư i đ c Hi n pháp quá", Thư ng ngh s Byrd nói, rút ra cu n Hi n pháp t túi áo
ng c. "Tôi v n luôn nói r ng cu n sách này cùng v i Kinh thánh là t t c nh ng l i ch d n tôi
c n".
Trư c khi tôi ra v , ông nh c viên thư ký đem cho tôi m t b l ch s Thư ng vi n ông vi t. Và
khi ông ch m rãi x p b sách đóng bìa r t đ p lên bàn và tìm cây bút, tôi nói r ng ông th t phi
thư ng khi v n có th i gian đ vi t.
“Ôi tôi g p may l m", ông nói, g t đ u. "Ph i c m ơn nhi u đi u. Không nhi u vi c tôi mu n
làm l i đâu”. Đ t nhiên ông d ng l i và nhìn th ng vào m t tôi. "Anh bi t đ y, tôi ch có m t
đi u ân h n duy nh t. S ngu d t h i tr ..." Chúng tôi ng i im l ng trong kho nh kh c, nghĩ v
kho ng cách tu i tác và kinh nghi m gi a hai ngư i.
Cu i cùng tôi lên ti ng. "Thưa Thư ng ngh s , ai cũng có đi u ph i ân h n c . Ch mong r ng
cu i cùng, s nhân t c a Chúa s che ch cho chúng ta".
Ngài thư ng ngh s ng m nét m t tôi m t lúc, r i g t đ u cư i nh và đưa tay m trang bìa m t
trong m y quy n sách. "S nhân t c a Chúa. Qu đúng như th . Đ tôi ký t ng anh nhé", ông
nói, và m t tay gi tay kia cho kh i run, ông ch m rãi ký tên lên món quà.

Chương 4: Chính tr
M t trong nh ng công vi c làm tôi thích thú nh t khi làm thư ng nghĩ sĩ là t ch c nh ng h p
m t c tri. Tôi đã t ch c ch ng ba mươi chín bu i h p như v y trong năm đ u tiên làm thư ng
ngh s trên kh p bang Illinois, t nh ng th tr n nh           nông thôn như Anna đ n nh ng vùng
ngo i ô giàu có như Naperville, trong nh ng nhà th c a c ng đ ng ngư i da đen vùng phía
Nam và t i m t trư ng đ i h c Rock Island. Không có gì rình rang l m. Các c ng s c a tôi
liên l c v i các trư ng trung h c, các thư vi n, các trư ng cao đ ng t i đ a phương đ bi t li u h
có đ ng ý t ch c các bu i h p m t không. Trư c bu i h p kho ng m t tu n, chúng tôi cho đăng
qu ng cáo trên các báo đ a phương, các b n tin c a nhà th và trên đài phát thanh đ a phương.
Đ n ngày, tôi đ n trư c n a gi đ nói chuy n v i nh ng ngư i lãnh đ o c a th tr n và bàn lu n
v các v n đ c a đ a phương, có th là v m t con ph c n lát l i hay v k ho ch cho m t khu
trung tâm cao c p. R i chúng tôi ch p m t vài t m nh, bư c vào h i trư ng nơi đám đông đang
đ i. Tôi b t tay m i ngư i trên l i lên sân kh u - sân kh u thư ng đ tr ng, ch có m t chi c b c
di n gi , m t micro, m t chai nư c và m t lá c M đư c c m trên chân đ . Trong kho ng vài
ti ng đ ng h sau đó, tôi tr l i câu h i c a nh ng ngư i đã đưa tôi đ n Washington.
S ngư i tham d thay đ i trong m i bu i h p: chúng tôi t ng đón ti p ch kho ng năm mươi
ngư i, nhưng cũng đôi lúc con s này lên t i 2.000 ngư i. Nhưng cho dù có bao nhiêu ngư i
tham d đi n a, tôi v n r t vui vì đư c g p h . H g m đ ki u ngư i nh ng h t mà chúng tôi
t i thăm: đ ng viên C ng hòa và đ ng viên Dân ch , già và tr , béo và g y, là ngư i lái xe t i,
giáo sư đ i h c, bà n i tr , c u chi n binh, giáo viên, đ i lý b o hi m, k toán viên, thư ký, bác
s và ngư i làm công tác xã h i. H h u h t đ u l ch s và chăm chú, ngay c khi không đ ng
tình v i tôi (hay m t ai khác). H h i tôi v các đơn thu c, v thâm h t ngân sách, v nhân
quy n Myanmar, v c n ethanol, v cúm gia c m, v vi c tài tr cho trư ng h c và chương
trình không gian. H thư ng làm tôi b t ng , như l n m t ph n tr tu i tóc nâu đang, s ng t i
m t vùng nông thôn đưa ra l i yêu c u kh n thi t ph i can thi p vào Darfur98, hay khi m t ngư i
đàn ông da đen l n tu i t i m t khu ph cũ v n h i tôi v v n đ b o t n đ t đai.
Khi nhìn kh p đám đông, tôi dư ng như đư c ti p thêm s c m nh.
T dáng v c a h , tôi đ c đư c s c n cù. T cách h chăm sóc con tr , tôi nhìn th y hy v ng.
Th i gian bên h v i tôi như đư c t m mình trong dòng su i mát. Sau đó tôi c m th y hoàn
toàn thanh th n, s n sàng làm công vi c mà tôi đã l a ch n.



98
     Vùng mi n tây Sudan, t năm 2003 đ n nay x y ra chi n tranh do xung đ t s c t c.
Vào cu i bu i g p m t, m i ngư i thư ng đ n b t tay, ch p nh ho c đ y lũ tr v phía tôi đ h i
xin ch ký. H dúi vào tay tôi m t vài đ v t, nh ng bài báo, nh ng t m danh thi p, nh ng t
gi y vi t tay, nh ng t m huy chương vì đã ph c v cho quân đ i, nh ng v t tín ngư ng nh ,
nh ng t m bùa may m n. Và đôi khi, ai đó n m l y tay tôi và nói r ng h đ t ni m hy v ng l n
tôi, nhưng h lo l ng r ng Washington s làm tôi thay đ i và r i tôi cùng s gi ng nh ng ngư i
có ch c có quy n khác.
Hãy luôn là chính anh - H nói v i tôi như v y.
Đ ng làm chúng tôi th t v ng.
ĐÃ THÀNH TRUY N TH NG, nh ng t n t i c a n n chính tr M đ u đư c quy cho nguyên
nhân năng l c c a các chính tr gia c a chúng ta. Đôi khi đi u này còn dư c di n t b ng nh ng
t ng đ c trưng: T ng th ng là m t th ng kh , ho c H ngh s X nào đó ch là m t tên ăn bám.
Đôi khi l i có m t b n án bao quát hơn đư c tuyên như "Chúng đ u là nh ng con r i c a nhóm
đ c quy n". H u h t các c tri đ u k t lu n r ng nh ng ngư i Washington đ u "ch là nh ng
con buôn chính tr ", nghĩa là vi c b u c hay đ a v có đư c đ u trái v i lương tâm, r ng h hành
đ ng vì ti n đóng góp cho chi n d ch tranh c , đ mua đi m trong các cu c thăm dò dư lu n, hay
vì lòng trung thành v i đ ng phái hơn là c g ng hành đ ng đúng. L i ch trích d d i nh t dành
cho m t chính tr gia l i thư ng xu t phát t nh ng chính tr gia cùng ph m hàm, nh ng đ ng
viên đ ng Dân ch là nh ng k “ch ng đ i di n cho đi u gì” ho c "Đ ng C ng hòa ch là cái
danh hão mà thôi". T t c nh ng đi u này d n đ n m t k t lu n là n u mu n làm m t đi u gì đó
đ thay đ i Washington thì chúng ta c n ph i lo i b nh ng k b t lương đi đã.
Và r i h t năm này sang năm khác, chúng ta v n đ nh ng k b t lương y         nguyên v trí c a
h , v i t l tái đ c c c a ngh s gi nguyên m c 96%.
Nh ng nhà nghiên c u chính tr có th đưa ra vài lý do gi i thích hi n tư ng này. Trong th gi i
đ y nh ng m i liên h qua l i, khó mà hi u đư c cách suy nghĩ c a các c tri - nh ng ngư i b n
r n và qu n trí. Do đó, giành chi n th ng trong chính tr ph n l n ch đơn thu n là đư c nh n
bi t tên tu i mà thôi, đây là lý do vì sao nh ng nhà lãnh đ o đương nhi m dành vô s th i gian
đ đ m b o r ng tên c a h đư c nh c đi nh c l i t i các bu i c t băng khánh thành, bu i di u
hành ngày 4 tháng B y hay trên chương trình trò chuy n truy n hình sáng Ch nh t. Các nhà
lãnh đ o đương nhi m có đư c l i th trong vi c gây qu mà ai cũng bi t, b i vì các nhóm l i
ích - dù thu c cánh t hay cánh h u - đ u có khuynh hư ng ng theo chi u gió khi đóng góp cho
qu tranh c . Và s s p x p gian l n khu v c b u c cũng đóng vai trò quan tr ng trong vi c
tránh cho các ngh s kh i ph i đ i đ u v i thách th c l n (không tái đ c c ): Ngày nay, đ i đa
s các khu v c b u c đ u đư c xác đ nh chính xác như máy đ đ m b o khu v c đó có đa s c
tri ng h đ ng c m quy n. Vì v y, không h phóng đ i khi nói r ng ngày nay, ph n l n các c
tri không còn l a ch n đ i di n cho h n a, thay vào đó, các đ i di n l a ch n c tri cho mình.
M t nhân t khác tham gia vào trò chơi chính tr này, m t nhân t hi m khi đư c đ c p nhưng
cũng giúp gi i thích t i sao các cu c thăm dò dư lu n luôn cho th y các c tri ghét qu c h i
nhưng l i yêu m n ngh s c a h . Đi u này có th khó tin nhưng ph n l n các chính tr gia là
đ u nh ng ngư i b n đáng m n.
Tôi th y đi u này r t đúng v i các đ ng nghi p c a tôi. T ng đôi m t, h t o thành nh ng c p
đôi hoàn h o - Tôi khó có th g i tên m t ngư i k chuy n tài ba nào khác ngoài Ted Kennedy
và Trent Lott, hay ngư i dí d m, s c s o nào hơn Kent Conrad và Richard Shelby, hay nh ng
con ngư i n ng nhi t b ng Debbie Stabenow và Mel Martinez. H luôn luôn cho th y là nh ng
ngư i thông minh, chu đáo và chăm ch , s n sàng dành th i gian và tâm s c cho nh ng v n đ
đang nh hư ng t i bang c a h . Đúng, có nh ng ngư i s ng theo khuôn m u, có nh ng ngư i
nói liên tu b t t n hay áp đ o nhân viên c a h . Càng lâu trong Thư ng vi n, tôi càng thư ng
xuyên nh n ra m i thư ng ngh s nh ng thói x u mà chúng tôi đ u ít nhi u m c ph i: có lúc
là s b n tính, có lúc là s ngoan c hay tính t ph thi u ki m ch . Tuy v y xét m t cách toàn
di n, t l c a các tính x u trên trong Thư ng vi n không cao hơn t l này trong m t b ph n
dân cư b t kỳ nào. Ngay c khi trò chuy n cùng v i các đ ng nghi p - nh ng ngư i mà tôi th c
s b t đ ng quan đi m, tôi v n thư ng xuyên b n tư ng b i s thành th t t n bên trong h , b i
khát v ng mu n th c hi n nh ng đi u đúng đ n và làm cho đ t nư c giàu m nh hơn; khát v ng
đ i di n cho c tri và các giá tr c a h là thành th t trong đi u ki n cho phép.
N u v y, đi u gì đã khi n nh ng ngư i đàn ông, nh ng ngư i ph n này mang dáng v c a
nh ng k tàn nh n, không như ng b , gi d i và đôi khi th t t m thư ng khi xu t hi n trên
nh ng b n tin khuya c a chúng ta? Đi u gì n ch a trong quá trình đang ngăn c n nh ng con
ngư i hi u bi t và t n tâm này làm nhi m v v i qu c gia? Th i gian tôi ph c v t i Washington
càng lâu, tôi càng th y b n bè tôi hay chăm chú theo dõi khuôn m t tôi đ tìm ra d u hi u c a s
thay đ i, nghiên c u tôi đ tìm s ng o m n m i xu t hi n, tìm ki m nh ng d u hi u v tính hay
cãi hay s th th . Tôi cũng b t đ u chiêm nghi m chính mình theo cách đó: b t đ u nhìn nh n
nh ng tính cách cơ b n mà tôi và các c ng s m i đ u có chung, tôi băn khoăn li u r ng đi u gì
có th b o v tôi kh i vi c tr thành m t chính tr gia nhàm chán gi ng như trong các b phim
truy n hình d t .
Đ TR L I câu h i trên, c n b t đ u t vi c hi u đư c b n ch t c a tham v ng, ít nh t là
m t này, gi a các thư ng ngh s có s khác bi t. Ít ngư i có th qua m t đêm tr thành thư ng
ngh s M ; t i thi u thì vi c này cũng đòi h i ph i có ch ng hoang tư ng t đ i nh t đ nh, m t
ni m tin r ng trong s t t c nh ng ngư i có tài trong toàn bang, vì m t lý do nào đó, b n là
ngư i duy nh t có đ tư cách đ i di n phát ngôn cho h , m t ni m tin đ v ng ch c r ng b n đã
s n sàng đ đón nh n đư c m t quá trình đôi khi là huy hoàng, thi tho ng là điêu tàn, nhưng lúc
nào cũng l b ch m t chút mà chúng ta g i là chi n d ch tranh c .
Nhưng còn hơn th , ch tham v ng thôi chưa đ . B t k v i đ ng cơ nào, c thiêng liêng l n t m
thư ng, đ y chúng tôi đ n m c đích tr thành thư ng ngh s thì ai mu n thành công cũng ph i
th hi n m t s chuyên tâm đ n m c cu ng tín, đôi khi b t ch p c s c kh e, c nh ng m i quan
h , c s cân b ng tâm lý và nhân cách c a chính mình. Sau khi chi n d ch v n đ ng tranh c
đ u tiên c a tôi k t thúc, tôi nh l i c m giác khi nhìn l i l ch làm vi c c a mình và nh n ra r ng
trong su t m t năm rư i đó, tôi ch có đúng b y ngày ngh . Nh ng ngày còn l i, tôi luôn làm
vi c t mư i hai đ n mư i sáu ti ng m t ngày. Đây ch ng ph i là đi u khi n tôi t hào gì. Như
Michelle đã nói cho tôi bi t vài l n m t tu n trong su t chi n d ch tranh c , đi u đó không h
bình thư ng.
Tuy nhiên, c tham v ng l n s chuyên tâm theo đu i m c đích đ u chưa nói lên h t hành vi c a
nh ng chính tr gia. Đi kèm còn có m t th c m xúc, có th còn m nh m hơn và ch c ch n là
tiêu c c hơn, m t c m xúc s ngay l p t c đeo bám b n, b a vây b n ngay sau khi b n chính
th c đư c công nh n là ng c viên và s không ch u buông tha b n cho đ n sau ngày b u c .
C m giác đó th t là đáng s . Không ch là n i s th t b i - m c dù ch riêng đi u này đã đ t i t
r i - mà còn là n i s v s ê ch , b bàng n a.
Tôi v n còn b thiêu đ t b i suy nghĩ v m t th t b i c a tôi trên chính trư ng, l n th t b i vào
năm 2000 dư i tay h ngh s Dân ch đương nhi m Bobby Rush. Đó là m t cu c đua mà t t c
nh ng gì b t n đ u th c s n y sinh, là m t cu c đua mà sai l m c a tôi đi kèm v i nh ng bi
k ch và hài k ch. Hai tu n sau khi có thông báo v vi c tranh c c a tôi, v i vài nghìn dollar v n
đ ng đư c, tôi b t tay vào th c hi n chi n d ch đ u tiên c a mình và nh n ra r ng danh ti ng c a
Ngài Rush đư c bi t đ n v i t l kho ng 90% trong khi tôi ch đ t kho ng 11%. T l ng h
c a ông x p x 70% trong khi c a tôi kho ng 8%. Và như th , tôi hi u đư c m t trong nh ng
nguyên t c c t lõi c a chính tr hi n đ i: Hãy th c hi n thăm dò dư lu n trư c khi thông báo ra
tranh c .
M i th xu ng d c k t lúc đó. Vào tháng Mư i năm 2000, trên đư ng t i d bu i g p m t đ
đ m b o s ng h c a m t trong s vài quan ch c trong đ ng chưa nghiêng h n v phe đ i th ,
tôi nghe đư c m t b n tin nhanh trên đài v vi c con trai l n c a Ngh s Rush v a b hai k
buôn bán ma túy b n ch t ngay bên ngoài nhà c a ông. Tôi th c s bi s c và l y làm bu n cho
ngài ngh s và đã t m ng ng hoàn toàn chi n d ch c a tôi trong m t tháng.
Sau đó, trong su t kỳ ngh Giáng sinh, sau khi t i Hawaii năm ngày đ thăm bà và dành th i gian
cho Michelle và Malia lúc đó ch m i 18 tháng tu i, Ngh vi n bang tri u t p phiên h p đ c bi t
đ b phi u cho m t đi u kho n trong lu t ki m soát súng. Trong tình hu ng Malia đang b m
và không th đi máy bay, tôi đành b l bu i b phi u và d th o lu t không đư c thông qua.
Hai ngày sau, tôi đáp chuy n bay đêm xu ng sân bay O'Hare, theo sau là Malia đang khóc, còn
Michelle không thèm nói chuy n v i tôi, tôi đư c chào đón b ng bài báo trên trang nh t c a báo
Chicago Tribune (Di n đàn Chicago) v s th t b i c a d th o lu t ki m soát súng khi ch thi u
vài phi u tán thành và r ng thư ng ngh s c a bang và ng c viên Thư ng vi n M Obama “đã
quy t đ nh ti p t c kỳ ngh " t i Hawaii. Ngư i ph trách chi n d ch v n đ ng c a tôi g i t i, đ
c p t i vi c m t đo n qu ng cáo có th s s m đư c tung ra - v i hình nh c a cây c , m t ngư i
đàn ông n m dài trên gh ngoài bãi bi n, đ i mũ rơm, nh m nháp m t ly cocktail Mai tai trên
n n nh c guitar Hawaii eo éo, và r i m t gi ng nói thuy t minh vang lên: "Khi Chicago đang
ch ng ki n t l gi t ngư i cao nh t trong l ch s thì Ngh s Barack Obama...".
Tôi ngăn anh ta l i ngay đó vì đã hi u v n đ .
Và th là, chưa t i n a ch ng đư ng c a cu c v n đ ng, t t n tâm can mình, tôi hi u r ng tôi s
th t b i. T kho nh kh c y, m i bu i sáng th c gi c, tôi đ u có m t c m giác kinh hoàng mơ
h , nh n ra r ng c ngày hôm đó tôi s ph i m m cư i, ph i b t tay, ph i gi v như m i vi c đ u
di n ra đúng như k ho ch. M t vài tu n trư c cu c b u c sơ b , chi n d ch v n đ ng c a tôi
cũng h i ph c đư c đôi chút. Tôi th hi n t t trong nh ng cu c tranh lu n l t , nh n đư c m t
s ph n h i tích c c trên các b n tin v các đ xu t v giáo d c và y t th m chi c s ng h c a
t Tribune. Nhưng t t c v n là quá mu n màng v ít i. Tôi t i d bu i ti c đón k t qu c a tôi
và nh n ra k t qu đã đư c công b : Tôi đã thua v i 31 đi m th p hơn đ i th .
Tôi không ám ch r ng chính tr gia là nh ng ngư i duy nh t ph i tr i qua nh ng n i th t v ng
ki u như th này. Ch là không gi ng ph n l n nh ng ngư i bình thư ng khác có đư c m t đi u
xa x là gi n i đau cho riêng mình, nh ng m t mát c a các chính tr gia đư c phơi bày trư c
công chúng. B n ph i phát bi u m t bài di n văn như ng b l c quan trong khán phòng ch đ y
m t n a, ph i trình di n m t b m t can đ m đ đ ng viên các c ng s và nh ng ngư i ng h
b n, ph i g i đ n c m ơn t i nh ng ngư i đã giúp đ và v ng v kêu g i h tr thêm đ gi i
quy t các kho n n đ ng. B n ph i hoàn thành vai di n c a mình m t cách t t nh t, và cho dù
trong thâm tâm b n đang t nói v i b n thân mình nh ng đi u khác đi, cho dù vi c đ l i th t b i
cho s thi u may m n hay th i cơ chưa đ n có thuy t ph c đ n như ng nào thì b n v n không
th không c m nh n r ng mình đã b m i ngư i t ch i, r ng b n không th c s đáp ng đư c
nh ng ph m ch t c n thi t, r ng b t c nơi nào b n đi qua m i ngư i cũng s nhìn b n v i ý nghĩ
dù ch thoáng qua: "k th t b i". Đó là nh ng c m giác mà h u h t m i ngư i không còn ph i
tr i nghi m t khi t t nghi p trung h c, khi cô b n gái b n theo đu i t ch i b n trư c m t nhóm
b n c a cô y như m t trò cư i hay khi b n ném trư t c hai l n ném ph t c a tr n bóng r quan
tr ng - nh ng c m giác mà m i ngư i đ u c g ng không g p ph i trong cu c đ i.
Hãy th hình dung tác đ ng c a nh ng c m xúc này lên m t chính tr gia hàng đ u, ngư i (mà
không gi ng tôi) hi m khi th t b i trên b t c lĩnh v c nào trong cu c s ng - ngư i đã t ng là
c u th chuy n bóng99 trong đ i tuy n trư ng trung h c, là h c sinh đ i di n phát bi u trong l
t t nghi p, là con c a m t thư ng ngh s , m t đô đ c - ngư i mà ngay t nh đã đư c d y r ng
anh ta đư c sinh ra đ làm nh ng đi u vĩ đ i. Tôi nh đã t ng nói chuy n v i m t giám đ c đi u
hành m t công ty, m t ngư i t ng ng h m nh m cho Phó T ng th ng Al Gore trong đ t tranh
c t ng th ng năm 2000. Trong văn phòng sang tr ng c a ông, nhìn xu ng khu trung tâm
Manhattan, ông k cho tôi nghe v bu i g p g kho ng sáu tháng sau cu c b u c , khi Gore đang
tìm ki m nhà đ u tư cho d án truy n hình c a ông.
Ngài giám đ c nói v i tôi "Đi u đó th t l , ông y ng i đây, m t c u phó t ng th ng, ngư i mà
ch vài tháng trư c đó g n như đã có cơ h i tr thành ngư i quy n l c nh t th gi i. Trong su t

99
  M t v trí trong môn bóng b u d c, là ngư i phát đ ng t n công khi nh n đư c bóng ho c đôi khi tham gia phòng
ng .
chi n d ch tranh c , tôi s n sàng nh n cu c g i c a ông y vào b t c lúc nào, s n sàng s p x p
l i toàn b công vi c n u ông y mu n g p tôi. Nhưng th t b t ng , sau cu c tuy n c , khi ông
 y bư c vào, tôi không th không nghĩ r ng cu c g p này th t v v n. Tôi ghét ph i th a nh n
đi u này vì tôi th c s r t thích ông y. Nhưng m t m c đ nào đó, ông y không còn là Al
Gore - c u Phó T ng th ng n a, ông y ch còn là m t trong s hàng trăm k m i ngày đ n g p
tôi tìm ki m chút ti n b c. Đi u đó làm tôi ch t nh n ra nh ng chính tr gia như các anh đang
đ ng trên vách đá cheo leo đ n th nào".
M t vách đá d ng đ ng, m t cú rơi t do. Trong năm năm v a qua, Al Gore đã cho th y s hài
lòng và nh ng nh hư ng mà cu c s ng h u chính tr có th mang l i, và tôi hoài nghi v vi c
ngư i đi u hành vui v nh n cu c g i c a ngài c u phó t ng th ng m t l n n a. Tuy nhiên, sau
th t b i vào năm 2000, tôi mư ng tư ng Gore h n cũng c m th y s thay đ i t nh ng ngư i b n
c a ông. Ng i trong căn phòng đó, đưa ra nh ng ý tư ng cho chương trình c a mình, n l c làm
nh ng đi u t t nh t trong hoàn c nh t i t c a b n thân, ông có th nghĩ r ng t i sao hoàn c nh
c a mình l i tr trêu đ n v y, làm th nào mà sau c cu c đ i dành cho s nghi p ông l i có th
đánh m t t t c ch vì m t cu c b phi u phù du không như ý, trong khi ngư i b n c a ông -
ngư i giám đ c đi u hành đang ng i đ i di n v i ông và ban cho ông m t n cư i chi u c - ch
đ kh năng gi v trí th hai trong công ty sau nhi u năm, có th đang ph i ch ng ki n c phi u
công ty mình đang t t giá hay đang ti n hành m t v đ u tư kém suy xét. Tuy nhiên ông ta v n
luôn đư c coi là m t ngư i thành đ t v n đư c t n hư ng ni m t hào c a thành qu đ t đư c,
đư c đãi ng h u hĩ và có đ y quy n l c trong tay. Đi u này th t không công b ng nhưng nó l i
ch ng th thay đ i đư c th c t c a ngài c u phó t ng th ng. Cũng gi ng như m i ngư i đi theo
con đư ng chính tr khác, Gore bi t đi u gì có th x y đ n v i mình ngay khi ông quy t đ nh
tham gia tranh c . Trong chính tr , có th t n t i hành đ ng th hai nhưng không t n t i v trí th
hai.
H U H T NH NG t i l i khác trong chính tr đ u b t ngu n t t i l i l n này - s c ép ph i
chi n th ng, và c s c ép không đư c chi n b i. Hi n nhiên, vi c theo đu i đ ng ti n ch có v y.
Trư c khi có lu t tài tr tranh c và s can thi p c a gi i truy n thông, đã t ng có th i đi m ti n
chi ph i chính tr thông qua các kho n h i l công khai, khi m t chính tr gia coi qu v n đ ng
tranh c như tài kho n ngân hàng c a riêng mình và ch p nh n nh ng bu i ti c xa hoa, khi
nh ng kho n thù lao t nh ng k mu n tìm nh hư ng tr nên ph bi n và vi c l p pháp rơi vào
tay nh ng k tr giá cao nh t. N u các tin t c g n đây là chính xác thì nh ng hình th c tham
nhũng này chưa hoàn toàn bi n m t, rõ ràng v n có nh ng ngư i Washington coi chính tr như
m t phương th c đ làm giàu. M c dù nói chung h chưa ng ng n đ n m c nh n hàng bao gi y
b c l thì h cũng đã chu n b m c cao nh t đ chăm sóc nh ng ngư i đóng góp tài chính và
thu vén cho b n thân. Đ n khi th i cơ chín mu i h s nh y vào lĩnh v c v n đ ng hành lang béo
b , đ i di n cho nh ng ngư i h đã t ng qu n lý.
M c dù v y, thông thư ng hơn thì đây không ph i là cách ti n chi ph i chính tr . R t ít ngư i v n
đ ng hành lang đ ngh m t cu c trao đ i rõ ràng v i ngư i th ng c . H không c n ph i làm
v y, nh hư ng c a h có đư c đơn gi n t vi c có nhi u cơ h i ti p c n v i nh ng quan ch c
hơn nh ng c tri bình thư ng, có thông tin t t hơn và có kh năng ch ng đ cao hơn khi c n v n
đ ng thông qua m t đi u kho n t i nghĩa trong Lu t thu , đi u đó mang l i hàng t dollar v i
nh ng khách hàng c a h và không m t ai khác quan tâm đ n nó.
Đ i v i ph n l n các chính tr gia thì ti n không ph i là v n đ làm giàu, ít nh t là trong Thư ng
vi n, h u h t các thành viên đ u giàu có. V n đ    đây là vi c duy trì đ a v và quy n l c; là vi c
lo i b nh ng thách th c và đ y lùi nh ng lo ng i. Ti n không th đ m b o cho chi n th ng, nó
cũng không th mua đư c ni m đam mê, s c thu hút hay kh năng k chuy n. Nhưng n u không
có ti n hay không có nh ng đo n qu ng cáo trên truy n hình tiêu t n h t ti n b n có, b n c m
ch c là s th t b i.
S ti n tiêu vào vi c này là m t con s ng t th , đ c bi t trong cu c đua nh ng bang l n có th
trư ng truy n thông đa d ng. H i Ngh vi n bang, tôi chưa bao gi ph i tiêu quá 100.000
dollar cho m t chi n d ch v n đ ng: th c t là tôi đã t o cho mình danh ti ng là ki u ngư i r t
b o th khi dính đ n vi c gây qu - tôi là đ ng tác gi c a lu t tài tr tranh c đ u tiên đư c
thông qua trong hai mươi lăm năm, t ch i m i l i m i đi ăn c a nh ng ngư i v n đ ng hành
lang, không nh n nh ng t m séc c a nhóm tư b n sòng b c hay thu c lá. Khi tôi quy t đ nh tranh
c vào Thư ng vi n M , c v n truy n thông c a tôi David Axelrod đã b t tôi ph i ng i nghe
anh ta gi i thích v th c t cu c s ng. Chi n d ch c a chúng tôi c n có m t ngân sách t i thi u,
ch y u d a vào s ng h c a ngư i dân và "qu ng cáo mi n phí” - t c là năng l c t làm ra tin
t c c a b n. Tuy nhiên David v n thông báo v i tôi r ng m t tu n qu ng cáo trên th trư ng
truy n thông Chicago s t n c n a tri u dollar. nh ng nơi còn l i trong bang m t tu n xu t
hi n như th s có giá kho ng 250.000 dollar. V i b n tu n phát trên truy n hình, c ng v i t t c
chi phí hành chính và lương c a nhân viên cho m t chi n d ch trên toàn bang, t ng s ti n cu i
cùng cho chi n d ch sơ b s x p x 5 tri u dollar. N u tôi giành th ng l i sơ b , tôi s ph i
quyên góp đư c thêm 10 ho c 15 tri u dollar n a cho cu c t ng tuy n c .
T i đó tôi v nhà và tôi b t đ u vi t ra tên t t c nh ng ngư i tôi bi t s đóng góp cho tôi thành
nh ng hàng c t ngay ng n. C nh tên m i ngư i, tôi vi t s ti n l n nh t mà tôi c m th y mình có
th h i xin h .
T ng s ti n tôi tính đư c là 500.000 dollar.
Không có tài s n l n riêng thì cơ b n ch có m t cách đ có ti n ch y đua vào Thư ng vi n. B n
ph i h i xin nh ng ngư i giàu. Trong ba tháng đ u c a chi n d ch tranh c , tôi giam mình trong
phòng v i tr lý gây qu và th c hi n nh ng cu c g i l n đ u cho nh ng ngư i đã t ng tài tr
cho đ ng Dân ch . Đôi khi m i ngư i d p máy khi nghe tôi g i. Thư ng thì các thư ký s ghi l i
l i nh n và r i tôi không nh n đư c h i âm gì, sau đó tôi s g i l i hai ho c ba l n cho đ n khi
ho c t tôi t b ngư i này ho c ngư i đó rút c c cũng nghe máy và nhã nh n t ch i tôi. Tôi
b t đ u chơi m y trò tr n tránh tinh vi khi t i gi g i đi n - vào toa-lét thư ng xuyên, đi u ng cà
phê r t lâu, g i ý v i tr lý chính sách là chúng tôi ph i s a bài phát bi u v giáo d c l n th ba
ho c th tư. Đôi khi trong nh ng bu i làm vi c như th , tôi nghĩ đ n ông tôi - h i trung niên ông
đã đi bán b o hi m nhân th và không thành công l m. Tôi nh l i s kh s c a ông khi ông c
g ng h n g p v i nh ng ngư i thà đi hàn răng còn hơn là nói chuy n v i m t viên đ i lý b o
hi m, cũng như cái nhìn chê bai bà tôi dành cho ông ch y u vì khi s ng v i nhau, bà ki m đư c
nhi u ti n hơn ông.
Hơn bao gi h t, tôi hi u rõ c m giác c a ông.
Sau tròn ba tháng, chi n d ch c a tôi ch quyên góp đư c 250.000 dollar - còn xa m i đ n
ngư ng t i thi u có th ch p nh n đư c. T i t hơn, cu c đua c a tôi còn v p ph i cơn ác m ng
l n nh t đ i v i các chính tr gia: đó là m t ng c viên t tài tr v i túi ti n vô t n. Tên ông ta
là Blair Hull, ngư i đã bán công ty giao d ch tài chính c a ông ta cho Goldman Sachs vài năm
trư c v i giá 531 tri u dollar. Không có gì ph i nghi ng r ng ông ta cho dù còn mơ h nhưng
th c s có mong mu n đư c c ng hi n, và theo nh ng thông tin có đư c thì ông ta là ngư i r t
có tài. Nhưng khi v n đ ng, ông có v x u h m t cách kh s , phong cách c a ông hơi kỳ qu c
và hư ng n i - tính cách c a nh ng ngư i ph n l n th i gian ch ng i m t mình trư c màn hình
máy tính. Tôi nghi r ng gi ng như nhi u ngư i khác, ông này cũng cho r ng làm chính tr gia -
không như ngh bác s hay phi công - thì không c n chuyên môn đ c bi t trong b t c lĩnh v c
nào, và r ng m t doanh nhân như ông hoàn toàn có th làm ít nh t cũng b ng, ho c có th t t
hơn m t chính tr gia ông ta th y trên ti vi. Trong th c t , ông Hull xem kh năng làm vi c v i
nh ng cơn s c a ông là m t tài s n vô giá. Có l n trong chi n d ch v n đ ng, ông đã ti t l cho
m t phóng viên công th c toán ông d ng nên đ giành th ng l i, m t công th c b t đ u th này:
Xác su t = 1/(1 + exp(-l x (-3,9659056 +
(Tr ng s t ng tuy n c x l,92380219)...
và k t thúc b ng m t vài th a s c c kỳ khó hi u.
Nh ng chuy n này làm tôi d đàng xóa b tên ông Hull v i tư cách là đ i th - cho đ n m t bu i
sáng tháng Tư ho c tháng Năm gì đó, khi tôi v a lái xe ra kh i đư ng vòng khu chung cư trên
đư ng đ n văn phòng, tôi đư c chào đón b ng hàng hàng l p l p nh ng t m b ng l n màu đ ,
tr ng và xanh lá m trên kh p các ngã tư. Các t m b ng ghi: NG H BLAIR HULL VÀO
THƯ NG VI N; và su t năm d m đư ng ti p theo tôi g p chúng trên m i ph nh , d c theo t t
c các đư ng l n, m i hư ng, m i ngóc ngách, m i xó x nh - trên c a s ti m c t tóc, trên
nh ng tòa nhà tr ng, trư c tr m xe buýt, sau qu y bán rau. B ng c a Hull có m t m i nơi, chi
chít kh p vùng như hoa cúc mùa xuân.
   chính trư ng Illinois có m t câu nói r ng: “B ng qu ng cáo thì đâu có b phi u đư c", nghĩa
là b n không th đánh giá m t cu c ch y đua d a trên s b ng qu ng cáo c a m t ng viên.
Nhưng s b ng qu ng cáo xu t hi n trong m t ngày c a ông Hull còn nhi u hơn toàn b s b ng
c a b t c chi n d ch tranh c nào trư c đó Illinois, cũng chưa ai t ng th y hi u qu đáng s
c a đ i quân làm vi c cho ông, ch trong m t đêm có th gi t h t các b ng qu ng cáo c a ngư i
khác và thay vào b ng qu ng cáo c a ông ta. Chúng tôi b t đ u đ c đư c tin t c r ng m t s th
lĩnh c ng đ ng da đen các khu v c xung quanh b ng nhiên quy t đ nh r ng ông Hull là ngư i
b o v khu ph cũ, lãnh đ o vùng phía nam c a bang thì ng i ca s ng h c a ông đ i v i các
trang tr i gia đình, ti p theo là m t lo t qu ng cáo trên ti vi d n d p xu t hi n trong su t sáu
tháng cho đ n t n ngày b u c - Blair Hull v i ngư i cao tu i, Blair Hull v i tr em, Blair Hull
đã s n sàng chi m l i Washington t nh ng các nhóm l i ích. Đ n tháng M t năm 2004, ông
Hull đã chi m vi trí d n đ u trong các cu c thăm dò dư lu n và nh ng ngư i ng h tôi b t đ u
liên t c g i đ n, nh c tôi r ng tôi c n ph i làm gì đó, r ng tôi cũng ph i xu t hi n ngay l p t c
trên ti vi, n u không tôi s m t t t c .
Tôi ph i làm gì? Tôi gi i thích r ng tôi không gi ng ông Hull, th c t giá tr tài s n c a tôi là âm.
Gi s tình hu ng t t nh t x y ra là chúng tôi có đ ti n đ qu ng cáo b n tu n trên truy n hình
thì trong tình th này, đi u đó cũng ch có ý nghĩa gì vì đ n tháng Tám chúng tôi s l i h t s ch
ti n. Tôi nói v i nh ng ngư i ng h tôi là t t c m i ngư i ch c n kiên nh n. Ph i t tin.
Không đư c hoang mang. R i tôi d p máy đi n tho i, nhìn qua c a s và b ng b t g p chi c xe
t i du l ch mà Hull dùng đ đi vòng quanh bang, nó to như m t chi c tàu th y và nghe nói đư c
trang b r t đ y đ , và tôi t h i r t cu c li u đã đ n lúc ph i hoang mang chưa.
V nhi u m t, tôi v n may m n hơn nhi u ng c viên khác rơi vào hoàn c nh tương t . Vì m t
lý do nào đó, đ n m t ngày chi n d ch c a tôi b ng nhiên có l c đ y, có s c h p d n bí hi m l
thư ng. M t m i c a nh ng nhà tài tr giàu có là ng h tôi và các nhà tài tr nh trong bang b t
đ u g i nh ng t m séc qua m ng, nhi u và nhanh đ n m c chúng tôi không bao gi tư ng tư ng
n i. Đi u m a mai là v th ng viên b t ng đư c đ c giúp tôi tránh đư c m t vài c m b y
nguy hi m khi gây qu : ph n l n các y ban hành đ ng chính tr né tránh tôi nên tôi không n
h . M t vài y ban có quyên góp cho tôi như Liên minh các C tri b o v môi trư ng100 thì th c
s đ i di n cho lý tư ng mà tôi tin tư ng và đã tranh đ u vì nó lâu nay. Cu i cùng ông Hull chi
nhi u hơn tôi g p sáu l n. Nhưng v i danh ti ng c a ông ta (có th sau này ông ph i h i ti c),
ông ta không bao gi đưa ra qu ng cáo bôi nh tôi. K t qu thăm dò cho th y tôi sau ông ch
m t kho ng cách ng n, và trong m y tu n cu i c a chi n d ch v n đ ng ngay khi nh ng qu ng
cáo trên ti vi c a tôi b t đ u xu t hi n và s ngư i ng h tôi t ng cao thì chi n d ch c a Hull l i
b s p đ khi có nh ng b ng ch ng cho th y ông ta đã có m t vài cu c cãi nhau không ra gì v i
v cũ.
Vì th , v i tôi, ít nh t thi u s h tr c a các y ban không ph i là tr ng i d n t i th ng l i.
Nhưng tôi không th không th a nh n r ng cu c săn ti n đã thay đ i tôi chút ít. Rõ ràng là tôi
không còn chút c m giác x u h nào khi h i xin ngư i l m t s ti n l n. Đ n cu i chi n d ch
v n đ ng, nh ng câu nói đùa, vài ba l i trao đ i thư ng có trong nh ng cu c g i xin ti n c a tôi
cũng không còn. Tôi b h t chúng ch đ h i v ti n và c g ng sao cho không b t ch i. Nhưng
tôi lo ng i r ng s có nh ng thay đ i khác n a trong công vi c. Tôi ngày càng nh n th y mình


100
    Nguyên văn “League of Conversation Voters”, t ch c ho t đ ng chính tr đư c thành l p năm 1969 v i m c
tiêu ng h các chính sách b o v môi trư ng và b phi u cho nh ng ng viên ng h và s th c hi n các chính
sách đó.
dành nhi u th i gian hơn v i nh ng ngư i giàu ti n b c - ch s h u công ty lu t, ch ngân hàng
đ u tư, giám đ c qu phòng tránh r i ro và nhà đ u tư m o hi m. Như m i khi, h là nh ng
ngư i thông minh, thú v , hi u bi t v chính sách công, có quan đi m chính tr t do, khi đưa ra
t m séc h không đòi h i gì hơn là có ngư i l ng nghe. Nhưng h , g n như t t c như m t, ph n
ánh cách nhìn c a t ng l p h - kho ng 1% s ngư i trên thang thu nh p có th ký m t t m séc
2.000 dollar cho m t ng c viên. H tin vào th trư ng t do và chính ph thu c v nhân tài
đư c giáo d c, h không th tư ng tư ng đư c là l i có v n đ xã h i nào đó không gi i quy t
đư c b ng đi m SAT th t cao. H không có chút kiên nh n nào v i ch nghĩa b o h , luôn th y
công đoàn là m t v n đ phi n toái và hoàn toàn không thông c m v i nh ng ngư i có cu c s ng
b thay đ i do nh hư ng c a s di chuy n dòng v n trên toàn th gi i. Ph n l n kiên quy t ng
h quy n l a ch n phá thai c a ph n và ph n đ i s h u súng, đ ng th i h t ra mơ h nghi
ng ni m tin tôn giáo. Và m c dù th gi i quan c a tôi phù h p v i h v nhi u m t - nói cho
cùng thì tôi và h t ng h c cùng trư ng, t ng đ c m t lo i sách, cùng có chung m i lo ng i v
con cái - nhưng tôi v n tránh né m t s ch đ nh t đ nh khi nói chuyên v i h , t m th i b qua
nh ng khác bi t, và ư c đoán mong mu n c a h . V nh ng v n đ cơ b n, tôi t ra th ng th n;
tôi không th y khó khăn gì khi nói v i nh ng nhà tài tr giàu có r ng c n thay đ i chính sách c t
gi m thu mà George Bush dành cho h . B t c khi nào có th , tôi c g ng chia s v i h cách
nhìn c a nh ng nhóm c tri khác mà tôi bi t: ví d , tín ngư ng có vai trò h p pháp trong chính
tr hay súng là th có ý nghĩa văn hóa sâu s c nh ng vùng nông thôn trong bang.
Nhưng tôi bi t r ng h u qu c a ho t đ ng gây qu là tôi ngày càng gi ng nh ng nhà tài tr giàu
có tôi g p, theo nghĩa là tôi dành ngày càng nhi u th i gian cho th gi i đ ng trên s tranh ch p,
bên ngoài s đói kh th t v ng, s hãi, phi lý và khó khăn c a 99% dân s - đây m i chính là
nh ng ngư i mà tôi ph i ph ng s khi bư c chân vào ngh ho t đ ng công chúng. Cách này hay
cách khác, tôi nghĩ thư ng ngh s nào cũng g p v n đ tương t . B n ng i gh thư ng ngh s
càng lâu thì ph m vi đ i tư ng tương tác c a b n càng thu h p. B n có th ch ng l i nó, v i
nh ng cu c g p m t c tri nh ng chuy n đi thu th p ý ki n vùng lân c n. Nhưng k ho ch làm
vi c c a b n cho th y b n đang di chuy n theo qu đ o khác v i r t nhi u ngư i mà b n đóng
vai trò đ i di n.
Và khi kỳ tranh c ti p theo đ n g n, s có m t gi ng nói bên trong b n nói r ng b n không bao
gi mu n tr i qua t t c nh ng n i kh c a vi c đi quyên góp t ng kho n ti n nh xíu m t l n
n a. B n nh n th y b n không còn có v h p d n c a ngư i m i thành đ t, c a m t khuôn nh t
m i; b n đã ch ng thay đ i đư c gì Washington, và b n làm r t nhi u ngư i kh n kh v i
nh ng lá phi u khó khăn. Con đư ng ít đ i kháng nh t - v i nh ng ngư i gây qu thu c các
nhóm l i ích đ c bi t, hi p h i các y ban hành đ ng chính tr và các cơ s v n đ ng hành lang
hàng đ u - b t đ u tr nên h p d n kh ng khi p, và n u quan đi m c a nhóm ngư i này không
hoàn toàn phù h p v i quan đi m trư c kia c a b n thì b n gi i thích s thay đ i đó là tính th c
t , là ph i th a hi p, là n m v ng tình hình. Khó khăn c a ngư i bình thư ng, ti ng nói t nh ng
th tr n th t nghi p101 hay nh ng khu trung tâm đang suy thoái ch còn là nh ng ti ng v ng xa
xôi ch không ph i th c t rõ ràng, là nh ng v n đ tr u tư ng c n theo dõi hơn là cu c chi n
c n ph i lao vào.
CÔNG VI C C A m t thư ng ngh s còn ch u nhi u s c ép khác. Quan tr ng không kém gì
ti n, trong các chi n d ch v n đ ng, ng viên vươn lên đư c v trí d n đ u không ch nh quyên
góp. N u mu n giành th ng l i trong chính tr - n u không mu n th t b i, có nhân s đư c t
ch c t t cũng đóng vai trò quan tr ng như có ti n, đ c bi t trong nh ng cu c b u c sơ b ít
ngư i tham gia - thư ng là cu c đua quan tr ng nh t mà m t ng c viên ph i đ i m t, nh t là
trong cái th gi i có n n chính tr đ y gian d i phi u b u còn c tri thì chia r . Ngày nay r t ít
ngư i có th i gian ho c có mong mu n tình nguy n làm vi c trong m t chi n d ch tranh c , nh t

101
   Nguyên văn: th tr n Rust Belt (Rust Belt town). Rust Belt (vành đai thép) là t ch vùng đ a lý c a m t ph n
thu c đông b c M , m t ph n các bang b Đông và m t ph n thu c vùng Trung Tây, còn đư c g i là Vành đai ch
t o. “Th tr n Rust Belt” là t ch nh ng nơi có ngành thép b s p đ và ph i cơ c u l i, d n t i hàng trăm nghìn
ngư i b th t nghi p.
là vì công vi c hàng ngày trong lĩnh v c này nói chung ch là dán phong bì và gõ c a nơi này nơi
khác ch không ph i là so n th o nh ng bài phát bi u hay tư duy nh ng ý tư ng to l n. Do đó,
n u b n là m t ng c viên đang c n ngư i làm vi c cho chi n d ch tranh c ho c c n danh sách
c tri s b phi u cho b n thì hãy tìm đ n nh ng nơi có nhân s đư c t ch c đàng hoàng. V i
  ng viên Dân ch thì nơi đó là các nghi p đoàn, các t ch c môi trư ng, các nhóm ng h quy n
l a ch n c a ph n 102. V i ng viên C ng hòa là các t ch c quy n t do tín ngư ng, phòng
thương m i t i đ a phương, Hi p h i Súng trư ng qu c gia NRA và các nhóm ch ng tăng thu .
Tôi không bao gi quen đư c v i vi c dùng thu t ng "nhóm l i ích đ c bi t" đ ch các nhóm
ngư i bao g m c t p đoàn d u khi Exxon Mobil l n các công nhân xây d ng, đ i di n các công
ty dư c103 và ph huynh tr em khuy t t t. Ph n l n các nhà nghiên c u chính tr có l s không
đ ng ý v i tôi, nhưng tôi th y có s khác bi t gi a nh ng đ i di n chuyên đi v n đ ng chính
sách cho các công ty l n, ho t đ ng ch v i m c đích là ti n, v i các nhóm cá nhân có quan đi m
tương đ ng nhau như các công nhân ngành d t, ngư i ng h s h u súng, c u chi n binh ho c
nông dân v n h p tác v i nhau đ đ y m nh l i ích chung. Tôi cũng th y có s khác bi t gi a
nh ng ngư i s d ng s c m nh kinh t đ khu ch trương nh hư ng chính tr m c quá l n n u
so v i s ngư i ít i thu c nhóm b n h và nh ng ngư i ch đơn thu n góp lá phi u cho ngư i
đ i di n c a mình. Nhóm th nh t là nh ng ngư i phá v nguyên t c dân ch : nhóm th hai l i
chính là c t lõi n n dân ch đó.
Tuy nhiên, nh hư ng c a các nhóm l i ích lên các ng c viên chính tr không ph i lúc nào
cũng t t. Đ duy trì v th ch đ ng, đ ti p t c đư c tài tr và đ n i b t lên gi a s n ào, các
nhóm có nh hư ng chính tr không h tìm cách tăng l i ích c ng đ ng. H không tìm ki m ng
viên sâu s c nh t, có kh năng nh t hay tư tư ng khoáng đ t nh t. H ch t p trung vào m t vài
m i quan tâm c th - qu lương hưu c a h , h tr mùa màng cho h , v ki n c a h . Nói đơn
gi n là h có m c đích cá nhân. Và h mu n m t quan ch c đư c b u như b n giúp h đ t đư c
m c đích đó.
Ch ng h n, trong su t chi n d ch tranh c sơ b c a tôi, tôi đã ph i tr l i ít nh t năm mươi thư
yêu c u tr l i câu h i. Trong đó không cái nào t nh c . Thư ng m i thư yêu c u có mư i ho c
mư i hai câu h i đư c di n đ t theo ki u tương t như sau: "N u đư c b u, ông có cam k t s
bãi b Lu t Scrooge104 đã lo i nh ng góa ph và tr em m côi sang m t bên?”
Thi u th i gian nên tôi ch tr l i câu h i c a nh ng t ch c có th th c s ng h tôi (theo h sơ
b phi u c a chúng tôi thì Hi p h i Súng trư ng qu c gia và T ch c Vì quy n s ng qu c gia105
không n m trong nh ng t ch c này do đó tôi luôn có th tr l i "Có" cho ph n l n các câu h i
mà không th y vư ng b n gì. Nhưng đôi khi tôi g p ph i nh ng câu h i khi n tôi ph i ng p
ng ng. Tôi có th đ ng ý v i nghi p đoàn r ng c n ph i có các tiêu chu n lao đ ng và tiêu chu n
môi trư ng trong lu t thương m i, nhưng li u tôi có tin là ph i bãi b Hi p đ nh T do thương
m i B c M (NAFTA) không? Tôi có th đ ng ý r ng y t cho m i ngư i ph i là m t chính sách
ưu tiên hàng đ u c a qu c gia, nhưng có ph i cách t t nh t đ đ t đư c m c tiêu này là s a đ i
Hi n pháp không? Tôi nh n th y mình th n tr ng trư c nh ng câu h i đó, vi t ra l gi y nh ng
l a ch n chính sách khó khăn liên quan. Nhân viên c a tôi l c đ u. H gi i thích, ch m t câu tr
l i không làm hài lòng ngư i h i thôi thì t t c s ng h , nhân viên c a t ch c và danh sách



102
      Quy n l a ch n   đây ch quy n t quy t đ nh đư c phá thai c a ph n (nhi u bang   M có lu t c m phá thai).
103
   Nguyên văn “pharmaceutical lobby”, t ch đ i di n c a các công ty dư c ph m l n, chuyên đi v n đ ng chính
sách.
104
   Nguyên văn “Scrooge Law”, m t n d ch nh ng đ o lu t không quan tâm đ n ngư i nghèo, l y theo nhân v t
Ebenezer Scrooge - m t ngư i cho vay lãi giàu có và keo ki t trong ti u thuy t “Bài thánh ca đêm Giáng sinh”
(1843) c a Charles Dickens.
105
   T ch c vì quy n s ng qu c gia (National Right to Life): T ch c đ u tranh cho quy n đư c s ng l n nh t M ,
thông qua tác đ ng đ n các đ o lu t và giáo d c đ ch ng n o phá thai, gi t tr sơ sinh, gây t vong không đau đ n
cho ngư i b nh nan y và các bi n pháp h tr t sát.
g i thư s dành cho ng c viên khác ngay. N u tr l i đúng ý h t t c các câu, tôi nghĩ, thì b n
đã t giam mình trong cu c chi n phe phái mà b n h a h n s ch m d t.
Khi v n đ ng nói m t ki u, còn khi trúng c l i làm đi u khác h n, b n s là m t chính tr gia hai
m t đi n hình.
Tôi đã m t m t vài sư ng h vì tr l i trái ý ngư i h i. Đôi khi, m t nhóm nào đó làm tôi ng c
nhiên vì v n ng h tôi m c dù tôi không đưa ra câu tr l i đúng.
Và đôi khi b n tr l i câu h i th nào cũng không quan tr ng. Ngoài ông Hull, đ i th l n nh t
c a tôi trong cu c b u c sơ b c a đ ng Dân ch vào Thư ng vi n, còn có B trư ng Tài chính
bang Illinois - Dan Hynes, m t ngư i t t và là m t quan ch c có tài. Cha ông, Tom Hynes, là
c u Ch t ch Thư ng vi n bang, h i th m h t Cook, y viên H i đ ng khu v c, thành viên y
ban Qu c gia c a đ ng Dân ch và là m t trong nh ng nhân v t có quan h chính tr t t nh t
bang. Th m chí trư c khi tham gia cu c ch y đua, Dan đã nh n đư c s ng h c a tám mươi
lăm trong s m t trăm l hai v ch t ch đ ng Dân ch các h t trong bang, c a đa s đ ng nghi p
c a tôi trong Ngh vi n bang, và c a c Mike Madigan - Ch t ch H vi n bang kiêm Ch t ch
đ ng Dân ch bang Illinois. Đ c danh sách nh ng ngư i ng h trên trang web c a Dan không
khác gì xem li t kê nh ng ngư i tham gia th c hi n cu i m i b phim - b n không th ch nó
ch y h t.
M c dù v y, tôi v n hy v ng có đư c vài s ng h c a riêng mình, nh t là các t ch c lao đ ng.
Tôi đã là đ ng minh c a h trong b y năm cơ quan l p pháp bang, ng h r t nhi u d lu t c a
h và gi i thích nh ng v n đ c a h trư c Ngh vi n. Tôi bi t r ng theo truy n th ng, Liên đoàn
Lao đ ng106 đ ng v phe nh ng ngư i đã luôn b phi u ng h h . Nhưng khi chi n d ch v n
đ ng di n ra, nhi u chuy n không n b t đ u x y đ n. Hi p h i Lái xe t i t ch c bu i h p công
b s ng h c a h        Chicago vào đúng ngày mà tôi ph i Springfield đ b phi u m t d lu t.
H i này t ch i thay đ i k ho ch, và r i h chuy n sang ng h Hynes mà không nói v i tôi
m t l i. Khi đ n bu i ti p tân c a gi i công đoàn H i ch bang Illinois 107, chúng tôi đư c
thông báo r ng không đư c có b t c m t b ng qu ng cáo v n đ ng nào, nhưng khi tôi cùng
nhân viên đ n nơi, chúng tôi th y căn phòng treo đ y tranh nh c đ ng Hynes. Vào bu i t i
Liên đoàn Lao đ ng công b ng c viên h ng h , tôi nh n th y m t vài ngư i b n c a tôi
trong liên đoàn nhìn đi ch khác khi tôi đ n. M t ngư i b n già đ ng đ u m t trong nh ng
nghi p đoàn l n c a bang đ n g n, v nh vào lưng tôi.
“Không có gì bí m t đâu anh Barrack", ông ta nói v i n cư i r u rĩ. "Anh bi t đ y, Tom Hynes
và tôi bi t nhau năm mươi năm r i. Cùng l n lên m t nơi, cùng chung m t x đ o. Ch t ti t, tôi
đã ch ng ki n Danny trư ng thành".
Tôi tr l i ông là tôi hi u.
“Có khi anh nên tranh c cái ch c hi n t i c a Danny khi c u ta lên Thư ng vi n. Anh nghĩ sao?
Anh s là m t tay b trư ng tài chính đư c đ y".
Tôi quay l i ch các nhân viên, nói v i h là Liên đoàn Lao đ ng s không ng h mình.
M t l n n a m i vi c l i đư c gi i quy t, Lãnh đ o m t s công đoàn l n nh t - Công đoàn Giáo
viên, Công đoàn D ch v công c ng, Công đoàn Nhân viên nhà nư c và Công đo n D t may,
khách s n, nhà hàng108 bang Illinois đã tuyên b không đ ng ý v i Liên đoàn Lao đ ng và ng

106
      Nguyên văn: AFL-CIO, tên đ y đ : Liên đoàn Lao đ ng và Liên hi p các t ch c Công nghi p M .
107
      M , m i bang có H i ch bang kéo dài nhi u ngày, là m t ngày l c a toàn b ngư i dân trong bang. H i ch
có các tri n lãm, các cu c thi s n ph m đ c trưng c a bang và các h at đ ng gi i trí như ca nh c, thi đ u th thao,
trò chơi v n đ ng,…
108
   Công đoàn d ch v công c ng (SEIU): T ch c ông đoàn v i 1,9 tri u thành viên c M và Canada, ch y u là
nhân viên b nh vi n, chăm sóc gia đình, y tá t i nhà, nhân viên chính ph , nhân viên an ninh,…
Công đoàn d t may, khách s n và nhà hàng (UNITE HERE): T ch c công đoàn B c M v i hơn 465.000 thành
viên ch y u là công nhân các ngành d t may, khách s n, nhà hàng, gi t là, kho bãi và sòng b c.
h tôi thay vì Hynes - s ng h r t quan tr ng vì h giúp cho chi n d ch v n đ ng c a tôi có
tr ng lư ng hơn. V phía h đây th c s là m t đ ng thái m o hi m, n u tôi thua, h s s ph i
tr giá b ng ni m tin, b ng s ng h t các thành viên c a h .
Vì v y tôi n nh ng t ch c này. Khi lãnh đ o các nghi p đoàn này g i đi n, tôi c g ng g i l i
cho h ngay l p t c. Tôi không coi đây là hành đ ng mua chu c phi u b u, tôi không phi n khi
th y mình có nghĩa v v i công nhân làm ngh chăm sóc t i gia - nh ng ngư i hàng ngày ph i
d n v sinh cho ngư i khác v i m c lương ch cao hơn con s t i thi u chút ít - hay v i các giáo
viên đang d y h c nh ng ngôi trư ng khó khăn nh t c nư c, nhi u ngư i trong s h đã d c
ti n túi c a chính mình đ mua bút chì màu và sách cho h c sinh vào đ u m i năm h c. Tôi bư c
vào ngh chính tr đ đ u tranh cho h , và tôi r t m ng khi công đoàn v n c nh tôi, nh c nh
tôi v đi u đó.
Nhưng tôi cũng hi u r ng s có nh ng lúc nghĩa v này va ch m v i nghĩa v khác - ví d như
nghĩa v đ i v i tr em khu ph cũ chưa bi t đ c hay v i nh ng đ a tr chưa ra đ i nhưng đã
thành con n do nh ng kho n vay chúng ta đ l i. Đã có m t vài căng th ng x y ra, ch ng h n
tôi đã đ xu t thí đi m tr lương cho giáo viên theo k t qu gi ng d y hay kêu g i tăng tiêu
chu n s d ng nhiên li u109 m c dù b n bè Công đoàn Công nhân ngành ô tô ph n đ i. Tôi
mu n t nh r ng tôi s ti p t c cân nh c m t v n đ d a trên th c t - cũng như tôi hy v ng
trư c cu c b u c , đ i th     đ ng C ng hòa s cân nh c l i quy t đ nh ng h không đánh thêm
thu hay ph n đ i nghiên c u t bào g c c a ông ta d a trên tiêu chí chính sách nào t t nh t cho
đ t nư c - ch không ph i d a trên đòi h i c a nh ng ngư i ng h . Tôi hy v ng r ng tôi luôn
có th đ n g p nh ng ngư i b n nghi p đoàn đ gi i thích quan đi m c a mình, nó nh t quán
v i giá tr c a tôi th nào và đem l i l i ích lâu dài cho h ra sao.
Nhưng tôi nghĩ r ng lãnh đ o các công đoàn không ph i lúc nào cũng đ ng ý v i tôi. S có
nh ng l n h coi đó là s ph n b i. H có th báo đ ng cho các thành viên r ng tôi đã bán đ ng
h . Tôi có th s nh n đư c nh ng b c thư, nh ng cu c đi n tho i gi n d . Và h s không ng
h tôi trong vòng b u c ti p theo.
Khi nh ng chuyên đó l p đi l p lai đ nhi u l n, b n s p thua vì nhóm c tri quan tr ng đang n i
điên lên, ho c b n s th y mình đang tránh né đ i th      vòng sơ b - ngư i g i b n là k ph n
b i, có th b n không mu n ti p t c tranh đ u n a. B n t h i th lương tâm chính xác là cái gì:
không đ các "nhóm l i ích đ c bi t" đi u khi n hay ph i tránh vi c làm t n thương b n bè? Câu
tr l i không h rõ ràng. Vì th b n b t đ u b phi u đúng như khi b n tr l i b ng câu h i. B n
không còn suy nghĩ quá nhi u. B n ch n câu tr l i "có” h t dòng này đ n dòng khác.
CÁC CHÍNH TR GIA n m trong tay nh ng nhà tài tr kh ng l ho c ch u thua s c ép c a các
nhóm l i ích - đây là n i dung chính trong các b n tin chính tr hi n nay, m t câu chuy n ch đi
theo hư ng phân tích chuy n gì đang x y ra v i n n dân ch trong nư c. Nhưng đ i v i các
chính tr gia đang ph i lo gi gh , còn có m t th l c th ba d n ép h , hình thành nên b n ch t
c a tranh lu n chính tr và giúp chính gia đó xác đ nh ông ta có th và không th làm gì, nh ng
v trí nào ông ta có th hay không th giành đư c. B n mươi ho c năm mươi năm trư c, th l c
này là m t b ph n trong các đ ng phái: th trư ng các thành ph l n, c v n truy n thông, môi
gi i chính tr 110 Washington. H có th t o d ng cũng như phá s p s nghi p c a m t ngư i
ch v i m t cú đi n tho i. Ngày nay th l c đó chính là báo chí.
   đây c n lưu ý r ng: Trong ba năm t khi tôi tuyên b ng c vào Thư ng vi n cho đ n th i
đi m cu i cùng c a năm đ u tiên làm thư ng ngh s , nh hư ng tích c c b t thư ng, đôi khi quá
đà, c a báo chí đem l i khá nhi u l i ích cho tôi. Ch c h n m t ph n là do tôi là ngư i lép v hơn
trong cu c tranh c sơ b vào Thư ng vi n, đ ng th i tôi khác l vì là m t ng lên da đen có lý

Các t ch c công đoàn li t kê     đây đ u là thành viên c a Liên đoàn lao đ ng (AFL-CIO)
109
      Tiêu chu n s d ng nhiên li u đư c tính b ng s d m đư ng đi đư c trên m t gallon nhiên li u.
110
   Môi gi i chính tr (power broker): đóng vai trò tác đ ng lên m i ngư i đ h b phi u cho m t nhân v t nh t
đ nh, đ i l i anh ta s có l i ích v chính tr ho c ti n b c.
l ch đ p. Cũng có th là do cách giao ti p c a tôi - r i r c, ng p ng ng và dài dòng quá m c (c
các nhân viên l n Michelle đ u luôn ph i nh c nh tôi v chuy n này), nhưng l i đư c gi i vi t
lách thông c m.
Hơn th n a, k c khi tôi là n n nhân c a vài tin x u thì các phóng viên tôi g p cũng thư ng là
ngư i th ng th n. H thu âm l i nh ng cu c nói chuy n, c g ng đưa ra b i c nh tôi phát bi u và
g i đi n h i ý ki n tôi m i khi tôi b phê phán.
Vì v y ít nh t đ i v i cá nhân tôi, tôi không có gì ph i phàn nàn. Tuy nhiên, đi u đó không có
nghĩa là tôi có th không c n quan tâm đ n báo chí. Chính xác là vì tôi đã th y h trao cho tôi
m t vai khó mà theo n i nên tôi mu n tìm hi u t i sao tình hu ng theo chi u ngư c l i có th
di n ra nhanh đ n v y.
M t phép toán đơn gi n cũng ch ng minh đư c đi u đó. Trong 39 cu c h p các tòa th chính
tôi đã t ch c trong năm đ u nh m ch c, trung bình m i l n có 400 đ n 500 ngư i tham gia, có
nghĩa là tôi đã đư c g p kho ng 15.000 đ n 20.000 ngư i. Gi s tôi v n duy trì đư c con s này
trong c nhi m kỳ thì đ n ngày b u c ti p theo tôi s ti p xúc tr c ti p đư c v i kho ng 95.000
đ n 100.000 c tri.
Ngư c l i, m t câu chuy n dài ba phút đư c phát trên m t kênh tin t c đ a phương ít ngư i nghe
nh t Chicago cũng đ n đư c v i 200.000 thính gi . Nói cách khác, tôi - cũng như m i chính tr
gia liên bang khác - đang g n như hoàn toàn ph thu c vào các phương ti n truy n thông đ đ n
v i c tri. Đó là t m kính l c qua đó m i ngư i di n gi i lá phi u c a tôi, phân tích câu nói c a
tôi, ki m ch ng ni m tin c a tôi, ít nh t v i công chúng, chân dung tôi là do báo chí phác h a,
l i l c a tôi là do báo chí nói ra. Tôi tr thành đúng con ngư i mà báo chí d ng nên.
Báo chí nh hư ng lên chính tr theo r t nhi u cách. Ngày nay đáng chú ý nh t là hình th c báo
chí có tính đ ng phái công khai phát tri n m nh: chương trình th o lu n trên đài, kênh truy n
hình Fox News, các nhà báo ph trách m c xã lu n, t a đàm trên truy n hình cáp, và g n đây
nh t là tác gi các blog; h nói v i nhau v nh ng l i lăng m , bu c t i, nh ng chuy n t m phào
và c nh khóe su t 24 gi m t ngày, b y ngày m t tu n. Ai cũng có th th y là ki u làm báo th
hi n quan đi m này không hoàn toàn m i; trên khía c nh nào đó, nó cho th y xu hư ng quay l i
truy n th ng th ng tr c a báo chí M , m t cách ti p c n tin t c đư c nh ng ch bút như
William Randolph Hearst và đ i tá Mccormick111 ng h trư c khi m t quan đi m làm báo
khách quan s ch s hơn xu t hi n sau Th chi n th hai.
Tuy nhiên, khó mà ph nh n đư c r ng t t c nh ng âm thanh và cu ng n đư c phóng đ i trên
truy n hình và trên m ng đó đã làm nên th văn hóa chính tr thô l . Nó th i bùng s gi n d ,
sinh ra s ng v c. Và dù gi i chính tr gia chúng ta có mu n th a nh n hay không thì nh ng l i
đ kích b t t n đó có th bào mòn ngh l c. Đi u kỳ l là cu c t n công càng thô b o thì b n càng
không nên quá lo l ng v nó: n u thính gi c a Rush Limbaugh thích nghe anh ta g i tôi là
“Osama Obama" thì thái đ c a tôi là c đ h vui v v i nhau. B i nh ng k th o ngh hơn m i
làm b n đau, m t ph n vì h đư c công chúng tin c y hơn, ph n khác vì b n h có kh năng
ch p l y nh ng l i nói c a b n và làm cho b n tr nên m t k ngu ng c.
Ví d h i tháng Tư năm 2005, tôi xu t hi n trong chương trình khai trương Thư vi n Lincoln
m i Springfield. Tôi có m t bài phát bi u dài năm phút trong đó tôi nói r ng đ c đi m r t con
ngư i c a Lincoln, s thi u hoàn h o trong ông l i khi n cho ông tr nên r t thuy t ph c. Tôi nói
trong ph n bình lu n, "Vươn lên t nghèo đói, t quá trình t h c và cu i cùng tr nên thành
th o ngôn ng và lu t, kh năng vư t qua nh ng m t mát cá nhân và v n gi thái đ kiên đ nh
trư c nh ng th t b i liên ti p - t t t c nh ng đi u này, chúng ta th y đư c tính cách cơ b n c a
ngư i M , đó là ni m tin r ng chúng ta luôn có th thay đ i b n thân đ đ t đư c gi c mơ l n
hơn".


111
      William Randolph Hearst (1863-1951): Ông trùm ngành báo chí và xu t b n M đ u th k 20.
Robert Rutherford McCormick (1880-1955): Ông trùm báo chí     Chicago, ch s h u t Chicago Time.
Vài tháng sau, t p chí Time đ ngh tôi vi t m t bài cho s phát hành đ c bi t v Lincoln. Tôi
không có th i gian đ vi t cái gì m i nên tôi h i các biên t p viên li u h có ch p nh n bài phát
bi u cũ c a tôi không. H tr l i là đư c, nhưng mu n bài vi t đó đ m cá tính hơn n a - nên nói
gì đó v nh hư ng c a Lincoln lên cu c đ i tôi.
Gi a nh ng cu c h p, tôi v i vàng s a m t vài ch . M t trong nh ng thay đ      i là câu nói trên
đư c s a thành: "Vươn lên t nghèo đói, t quá trình t h c và cu i cùng tr         nên thành th o
ngôn ng và lu t, kh năng vư t qua nh ng m t mát cá nhân và v n gi thái đ        kiên đ nh trư c
nh ng th t b i liên ti p - t t t c nh ng đi u này, Lincoln nh c tôi nh r ng    đó không ch là
cu c chi n c a riêng tôi".
Ngay sau khi bài vi t xu t hi n đã có ngư i l p t c v l y nó, đó là Peggy Noonan, trư c kia là
ngư i vi t các bài phát bi u cho Reagan, phóng viên t Wall Street Journal. Dư i tiêu đ S t
cao c a chính ph , bà này vi t: "Tu n này chúng ta th y Thư ng ngh s Barack Obama, m t
ngư i luôn th n tr ng, ba hoa trên t p chí Time và cho r ng ông ta r t gi ng Abraham Lincoln,
ch có đi u là xu t s c hơn". Và bà ti p t c k t lu n, “lý l ch c a Barack Obama không có gì b t
 n, nhưng cũng không có gì đáng là bi u tư ng cho m i ngư i. Và cho đ n gi trong đó cũng
không có gì vĩ đ i. N u ông ta ti p t c t nói v mình theo ki u đó thì lý l ch c a ông ta s mãi
mãi ch như th ".
Ôi tr i!
Dĩ nhiên, khó mà bi t đư c li u bà Noonan có th c s nghĩ tôi đang t so sánh mình v i Lincoln
th t không, hay bà ch thích thú khi tiêu di t tôi m t cách nhã nh n như v y. Khi phát đ n t t
báo b n b a ra, nó r t nh nhàng, và không h n là ám mu i.
Tôi nh l i nh ng gì các đ ng nghi p kỳ c u đã nói t trư c - r ng m i l i phát bi u c a tôi đ u
s đư c nghiên c u k , b c t nh , di n gi i theo nh ng cách mà tôi không th ki m soát n i. Phe
đ i l p s l c l i đ tìm ra sai l m, l i ăn nói, s b sót hay mâu thu n đ lưu l i và sau đó đưa
lên m t qu ng cáo đ kích nào đó trên tivi. Trong môi trư ng mà ch m t l i phát bi u thi u cân
nh c cũng gây dư lu n tiêu c c hơn c nh ng chính sách thi u cân nh c trong nhi u năm thì tôi
th y không nên ng c nhiên khi Đi n Capitol, ngư i ta nghiên c u k m i câu đùa, nghi ng
nh ng l i m a mai, không khen ng i phong cách tho i mái và coi s đam mê là h t s c nguy
hi m. Tôi b t đ u nghĩ không bi t m t chính tr gia m t bao lâu đ ti p thu t t c nh ng chuy n
này; bao lâu đ thói quen ghi chép, biên t p và sàng l c luôn thư ng tr c trong tâm trí b n; và
m t bao lâu n a thì nh ng phút giây "th c lòng" cũng đi theo k ch b n và b n ki m ch ho c b c
l s gi n d m t cách thích h p.
M t bao lâu đ b n nói đư c như m t chính tr gia?
Và m t bài h c khác: Ngay khi bài báo c a bà Noonan xu t hi n, nó đã lan kh p m ng, xu t hi n
trên t t c các trang web c a cánh h u như m t b ng ch ng cho th y tôi là k kiêu ng o, ngu d t
nông c n (nhìn chung trên các trang web đó ch có nh ng câu mà bà Noonan nh t ra ch không
ph i toàn b bài vi t c a tôi). Theo nghĩa này, câu chuy n g i ý đ n m t khía c nh tinh vi hơn,
phá ho i hơn c a báo chí hi n đ i - làm sao m t câu chuy n nào đó, đư c nh c đi nh c l i và lan
kh p th gi i m ng v i t c đ ánh sáng, cu i cùng l i có th tr thành m t m u th c t kh c
nghi t, b ng cách nào mà nh ng bi m h a chính tr và nh ng quan ni m truy n th ng l i chui
đư c vào trong đ u óc chúng ta trong khi chúng ta không bao gi dành th i gian suy nghĩ v nó.
Ví d , ít khi các đ ng viên Dân ch đư c nh c đ n mà không kèm theo ng ý đó là nh ng k
"y u đu i" và "ch ng đ i di n cho đi u gì”. Còn đ ng C ng hòa, ngư c l i, là "m nh m " (dù hơi
ích k ), và Bush là ngư i “quy t đoán" b t k ông ta thay đ i ý ki n thư ng xuyên đ n m c nào.
M t lá phi u hay m t bài phát bi u không theo khuôn m u c a Hillary Clinton ngay l p t c b
coi là tính toán; hành đ ng tương t c a John McCain l i đánh bóng thêm ph m ch t chính tr
đ c l p c a ông. “Đã thành quy lu t", như m t quan sát viên cay đ c đã nói, trong b t c bài báo
nào tên tôi cũng ph i đi kèm c m t "ngôi sao đang lên" phía trư c. M c dù câu chuy n c a
Noonan đã t o cơ s cho m t c t truy n khác nhưng cũng quen thu c không kém: m t gã thanh
niên lên Washington và tr nên n i ti ng, m t bình tĩnh vì đi u đó và cu i cùng tr thành m t
ngư i tính toán và thiên l ch (tr khi h n ch ng t đư c là có quan đi m chính tr đ c l p).
Dĩ nhiên, c máy quan h công chúng c a các chính tr gia cũng như đ ng c a h s giúp chăm
chút thêm nh ng câu chuy n này. Trong vài vòng b u c g n đây, ít nh t thì nh ng ngư i C ng
hòa cho th y h "đưa thông đi p” gi i hơn nh ng ngư i Dân ch (m t câu nói sáo r ng, nhưng
không may cho đ ng Dân ch chúng ta, là th c s chính xác). Tuy nhiên, m i s v n lu n qu n
vì b n thân ngành báo chí truy n thông cũng thích cái vòng lu n qu n đó. T t c các phóng viên
  Washington đ u ph i làm vi c dư i s c ép c a biên t p viên và nhà s n xu t. Biên t p viên và
nhà s n xu t l i ph i tr l i trư c ch bút ho c giám đ c đi u hành m ng truy n hình. Đ n lư t
nh ng ngư i này l i ch quan tâm đ n con s t l ngư i xem tu n trư c hay s lư ng phát hành
năm ngoái, c g ng đ u tranh đ t n t i khi khách hàng ngày càng ưa thích trò chơi đi n t Play
Station và các chương trình truy n trình th c t . Đ hoàn thành công vi c đúng kỳ h n, duy trì
đư c th ph n và nuôi s ng đư c con quái v t truy n hình cáp, các phóng viên b t đ u t p trung
cùng m t đ a đi m, đưa tin v cùng m t s ki n, m t khung c nh hay m t nhân v t. Trong khi đó
v i nh ng ngư i xem b n r n và do đó cũng h h ng v i tin t c m t câu chuy n cũ rích, l p đi
l p l i không h n là hoàn toàn không đư c hư ng ng. Nó không đòi h i chúng ta ph i suy nghĩ
nhi u hay t n th i gian, chúng ta n m b t nó r t nhanh và d dàng. Ch p nh n vòng lu n qu n
này d dàng hơn cho t t c m i ngư i.
Y u t ti n l i này cũng gi i thích t i sao ngay c đ i v i nh ng phóng viên trung th c nh t thì
khách quan cũng thư ng có nghĩa là đưa ra quan đi m c a nhi u bên trong m t cu c tranh lu n
mà không c n ch ra bên nào có v đúng hơn. M t câu chuy n đi n hình thư ng b t đ u b ng:
"Hôm nay Nhà Tr ng cho bi t m c dù v a ti n hành c t gi m thu , nhưng thâm h t ngân sách d
ki n s gi m m t n a đ n năm 2010". Ti p sau câu đ u tiên này s là m t phát bi u c a m t nhà
phân tích phe t do nh m vào con s Nhà Tr ng đưa ra, r i đ n m t nhà phân tích phe b o th
b o v con s đó. Ai trong s hai ngư i này đáng tin c y hơn? Li u có nhà phân tích đ c l p nào
khác giúp chúng ta hi u m y con s đó hơn không? Ai mà bi t đư c? Các phóng viên g n như
không có th i gian cho nh ng chi ti t ki u đó: câu chuy n đây th c ra không còn v chính sách
c t gi m thu ưu vi t th nào hay thâm h t ngân sách nguy hi m ra sao mà là mâu thu n gi a hai
đ ng. Sau m t vài đo n văn ng n, ngư i đ c có th k t lu n r ng đ ng C ng hòa và đ ng Dân
ch đơn gi n là l i đang cãi nhau v t thêm l n n a, và h gi sang trang th thao, câu chuy n bên
trang này b t ng hơn và ít nh t còn có ô t s cho bi t bên nào th ng.
Th c t , các phóng viên thích thú vi c đ t các b n tin đ i l p c nh nhau m t ph n vì làm như v y
s th a mãn đư c nhu c u luôn có xung đ t cá nhân trên báo chí. Khó lòng ph nh n s l ch
thi p trong chính tr đã suy gi m nhi u trong th p k trư c, và các đ ng phái có quan đi m r t
khác nhau v nh ng v n đ chính sách l n. Nhưng ít nh t s suy gi m đó có m t ph n nguyên
nhân là báo chí quan ni m l ch thi p thì chán ng t. Câu nói c a b n s không có hi u ng gì n u
b n nói: "Tôi hi u quan đi m c a anh ta" hay "V n đ này th c s ph c t p". Ph i t n công, và
b n g n như không th th ng đư c nh ng ngư i đ ng sau camera. Thư ng thì các phóng viên s
đi l ch hư ng đ khu y đ ng mâu thu n, h i nh ng câu khiêu khích đ nh n đư c ph n ng kích
đ ng. H i Chicago tôi bi t m t phóng viên truy n hình khét ti ng là có kh năng moi t b n
câu tr l i anh ta mu n, đ n m c cu c ph ng v n v i anh ta c như là bi u di n hài k ch c a
Laurel và Hardy112 v y.
“Ông có c m th y mình b quy t đ nh hôm qua c a Th ng đ c ph n b i không?" Ví d anh ta
h i tôi th .
“Không. Tôi đã nói chuy n v i Th ng đ c, và tôi ch c chúng tôi có th dàn x p m i v n đ trư c
khi phiên h p k t thúc".
“Ch c ch n r i... nhưng ông có c m th y b Th ng đ c ph n b i không?"


112
   Stan Laurel (1890-1965) và Oliver Hardy (1892-1957): hai di n viên hài k ch, m t g y m t béo, t o thành m t
c p đôi r t n i ti ng trên sân kh u và c trong đi n nh t i M và châu Âu đ u th k 20.
“Tôi s không nói như v y. Quan đi m c a ông ta là..."
“Nhưng th không ph i là s ph n b i v phía Th ng đ c à?"
H u qu c a cái vòng lu n qu n, phóng đ i mâu thu n, b i móc b a bãi các bê b i và sai l m là
làm xói mòn m i chu n m c đánh giá s th t thông thư ng. M i ngư i thư ng k m t câu
chuy n khá hay, có v hơi không đáng tin l m, v Daniel Patrick Moynihan, c u thư ng ngh s
t New York, r t có tài, nóng tính và ch ng tôn giáo. Đ i khái là Moynihan đang cãi nhau r t
căng th ng v i m t đ ng nghi p v m t v n đ nào đó, và v thư ng ngh s kia, c m th y mình
đang đu i lý, bu t mi ng: " , có th anh không đ ng ý v i tôi Pat , nhưng tôi có quy n có ý
ki n c a riêng mình ch ”. Và Moynihan nh t gi ng tr l i: “Anh có quy n có ý ki n riêng,
nhưng anh làm gì có quy n có s th t riêng".
Moynihan cũng không còn đúng. Chúng ta không có nh ng nhân v t đáng tin c y, không còn
Water Cronkite hay Edward R. Murrow113 đ l ng nghe và tin tư ng, gi i quy t đư c các mâu
thu n. Thay vào đó báo chí đư c chia nh thành nghìn m nh, m i m nh có th c t riêng, m i
m nh l i kh ng đ nh s trung thành v i m t qu c gia chia nh . Tùy vào quan đi m c a b n, bi n
đ i khí h u toàn c u có th đang gia tăng m t cách nguy hi m ho c không, thâm h t ngân sách
có th tăng lên ho c gi m xu ng.
Các s kiên thu c các v n đ ph c t p cũng không b h n ch trong cách đưa tin. Vào đ u năm
2005, t Newsweek đưa ra thông tin là các nhân viên tr i giam và nhân viên th m v n nhà tù
V nh Guantanamo đã kích đ ng và lăng m tù nhân b ng nhi u cách trong đó có gi t nư c kinh
Koran trong nhà v sinh. Nhà Tr ng kh ng đ nh câu chuy n này hoàn toàn không đúng sư th t.
Không h có tài li u gì đáng tin c y và trư c s ph n đ i đ y b o l c Pakistan liên quan đ n
bài báo, Newsweek b bu c ph i t rút l i thông tin. Vài tháng sau, L u Năm góc công b m t
b n báo cáo cho bi t m t vài nhân viên c a M       Guantanamo th c t đã có liên quan đ n m t
s hành vi không phù h p - trong đó có v m t n nhân viên chính ph M đã v bôi kinh
nguy t lên tù nhân trong khi th m v n và ít nh t có m t v khác là nhân viên tr i giam h t nư c
ti u vào ngư i tù nhân và m t quy n kinh Koran. Chi u hôm đó đài Fox News phát bi u: "L u
Năm góc không tìm th y b ng ch ng cho th y kinh Koran b gi t nư c trong nhà v sinh".
Tôi hi u r ng không ch d a vào th c t đ gi i quy t nh ng mâu thu n chính tr . Quan đi m v
n o phá thai không do lý thuy t khoa h c v phát tri n thai nhi quy t đ nh, và đánh giá có nên rút
quân kh i Iraq hay không ph i căn c vào nh ng h u qu có th x y ra sau đó. Nhưng trong m t
s trư ng h p có câu tr l i đúng và câu tr l i sai, đôi khi có nh ng th c t không th đ o l n -
gi ng như có th tr l i câu h i tr i có mưa hay không b ng cách bư c ra ngoài tr i xem. N u
th c t không ph i là cơ s đ đi đ n quy t đ nh th ng nh t thì m i ý ki n đ u có v th như
nhau, do đó không th đem l i th a hi p đúng đ n. Đi u này không đem l i ưu th cho nh ng
ngư i có quan đi m đúng mà là cho nh ng ngư i - như văn phòng báo chí Nhà Tr ng - có th
lên ti ng to nh t, nhi u nh t, ngoan c nh t và có h u thu n m nh nh t.
Chính tr gia ngày nay hi u đi u đó, ông ta có th không nói d i, nhưng ông bi t không có gì t t
đ p dành cho nh ng ngư i nói s th t, đ c bi t khi s th t đó là v n đ ph c t p. S th t có th
gây ra ho ng s ; s th t có th b t n công; báo chí không đ kiên nh n đ l c ra toàn b s th t
đ công chúng có th nh n th y s khác bi t gi a trung th c và d i trá. H u qu ti p theo là v n
đ thái đ - ph i nói sao cho tránh đư c tranh cãi ho c có đư c s ng h c n thi t t công
chúng, hay ph i có m t l p trư ng phù h p t i hình nh mà báo chí đã t o ra cho chính tr gia
này cũng như v i câu chuy n chính tr nói chung trên các phương ti n truy n thông. V i s
chính tr c, ông ta v n có th mu n nói ra s th t ông đang ch ng ki n. Nhưng ông cũng bi t
r ng vi c có tin vào quan đi m mình phát bi u hay không ch ng quan tr ng b ng vi c trông có
v tin; cu c nói chuy n có th ng th n hay không không quan tr ng b ng vi c trên truy n hình
nghe có v th ng th n.


113
   Walter Leland Cronkite Jr. (1916-): Ngư i d n chương trình tin t c c a kênh truy n hình CBS nh ng năm 1970
và 1980, đư c ngư i M coi là “ngư i đáng tin c y nh t”.
Tôi quan sát th y có r t nhi u chính tr gia đã vư t qua đư c nh ng chư ng ng i v t y và gi
nguyên đư c tính chính tr c c a mình. Đó là nh ng ngư i v n nh n đư c ti n quyên góp cho
chi n d ch v n đ ng mà không b mua chu c, giành đư c s ng h mà không b nh ng nhóm
l i ích đ c bi t chi ph i và qu n lý đư c quan h v i báo chí mà không đánh m t b n thân.
Nhưng v n còn m t chư ng ng i v t cu i cùng mà khi b n đã yên v Washington, b n không
th hoàn toàn tránh đư c nó, ít nh t ch c ch n nó cũng làm cho m t lư ng c tri đáng k th t
v ng v b n, đó là b n ch t r t không hay c a ngh l p pháp.
Trong nh ng ngh s tôi bi t không có ai không thư ng xuyên b ray r t b i lá phi u c a mình.
Có khi chúng ta th y m t đi u lu t rõ ràng là r t đúng nên không c n đ u tranh tư tư ng (có th
nghĩ ngay đ n John McCain đ ngh c m chính ph M s d ng hình th c tra t n). Nhưng có
nhi u l n khác, m t d lu t đư c đưa ra th o lu n l i c c kỳ thiên v ho c đư c so n th o quá
kém đ n m c ai cũng nghĩ không hi u sao ngư i ng h d lu t này l i có th làm ra v trung
th c đư c su t cu c tranh lu n.
Nhưng thông thư ng, l p pháp là m t âm mưu khá tăm t i, là s n ph m c a hàng trăm th a hi p
l n nh , là k t qu c a s k t h p m c tiêu chính sách, v th chính tr , cơ ch qu n lý c u th và
nh ng kho n ti n chi cho v n đ ng phi u b u theo ki u truy n th ng. Khi đ c qua nh ng d lu t
đư c đưa ra b phi u trong m y tháng đ u làm vi c Thư ng vi n, tôi ph i đ i m t v i th c t
là nh ng v n đ mang tính nguyên t c thư ng không rõ ràng như tôi nghĩ, và b t k tôi b phi u
thu n hay phi u ch ng thì ít nhi u tôi s đ u ph i ân h n. Tôi có nên b phi u cho d lu t năng
lư ng trong đó có đi u kho n c a tôi là đ y m nh s n xu t nhiên li u thay th và c i thi n hi n
tr ng, nhưng c d lu t thì hoàn toàn không phù h p v i m c tiêu gi m s ph thu c c a kinh t
M vào d u m nh p kh u? Tôi có nên b phi u ch ng l i m t s a đ i trong Đ o lu t Không khí
s ch nh m gi m ki m soát m t vài lĩnh v c nhưng l i tăng ki m soát         lĩnh v c khác, đ ng
th i xây d ng m t h th ng quy đ nh d d đoán hơn cho các doanh nghi p th c hi n theo? Nên
làm th nào v i m t d lu t làm tăng ô nhi m nhưng l i tài tr cho công ngh s d ng than s ch,
qua đó t o vi c làm cho m t vùng khó khăn Illinois?
H t l n này đ n l n khác, tôi th y mình c g ng h t s c nghiên c u b ng ch ng th c t , các lý
lu n ng h và ph n đ i trong kho ng th i gian ng n ng i trư c khi b phi u. Nhân viên c a tôi
s cho bi t là hai bên đang có s thư và s l n g i đi n b ng nhau và s nhóm l i ích cũng như
nhau. Khi th i đi m b phi u đ n g n, tôi thư ng nh l i nh ng đi u John F. Kennedy đã vi t
năm mươi năm trư c trong cu n sách Profiles in Courage (T m gương can đ m)114:
             R t ít ngư i, ph i đ i m t v i quy t đ nh khó khăn như khi m t thư ng ngh s đư c
             g i lên b phi u. V thư ng ngh s này có th mu n có thêm th i gian đ quy t đ nh,
             ông ta có th tin r ng c hai phe đ u có nhi u đi u c n nói, ông ta có th c m th y ch
             c n m t chút ch nh s a là s gi i quy t đư c m i v n đ . Nh ng khi b g i đ n tên, ông
             không th l n tr n, không th nói nư c đôi cũng không th trì hoãn - và ông c m th y
             c tri c a mình, như con qu trong bài thơ c a Poe115, đang ng i kia, chi c bàn c a
             ông t i Thư ng vi n, r n rĩ "Không bao gi n a" khi ông b lá phi u làm thay đ i tương
             lai chính tr c a ông.
Đi u này nghe có v hơi k ch. Nhưng không ngh s nào, c p bang hay liên bang, tránh đư c
nh ng giây phút khó khăn đó, và còn khó khăn hơn nhi u đ i v i đ ng đang m t ưu th quy n
l c. Là thành viên c a phe đa s , b n có th có vài đóng góp mà b n th y quan tr ng vào d lu t
trư c khi nó đư c đưa ra b phi u. B n có th yêu c u ch t ch các y ban thêm vào nh ng t có
l i cho c tri c a b n ho c b đi nh ng t làm t n thương h . B n th m chí có th đ ngh th
lĩnh phe đa s ho c ngư i b o tr chính cho d lu t hoãn đưa nó ra b phi u m t th i gian cho
đ n khi đ t đư c s th a hi p b n mong mu n.

114
      Cu n sách c a T ng th ng Kenedy đã giành đư c gi i thư ng báo chí danh giá Pulitzer năm 1957.
115
   Edgar Allan Poe (1809-1849): nhà văn, nhà thơ, nhà vi t k ch, nhà phê bình M . The Raven (Con qu ) là m t bài
thơ c a Poe, vi t v m t con qu đ n g p m t anh chàng đang qu n trí vì tình yêu, con qu này đ u trên b c tư ng
bán thân n th n Athena và liên t c kêu: “Không bao gi n a”.
N u b n thu c phe thi u s , b n không th có nh ng quy n đó. B n ph i b phi u thu n ho c
phi u ch ng khi d lu t dư c đưa ra, bi t r ng không th có m t th a hi p mà b n và nh ng
ngư i ng h b n coi là công b ng ho c v a ph i. cái th i đ y nh ng d lu t thông đ ng
quy n l i b a bãi và chi tiêu kh ng l , b n có th ch c r ng dù d lu t có bao nhiêu đi u kho n
t i t thì v n luôn có nh ng đi u kho n khác - ch ng h n như mua áo giáp cho binh lính hay tăng
m t chút phúc l i cho c u chi n binh - khi n cho b n khó mà ph n đ i đư c d lu t.
Ít nh t trong nhi m kỳ đ u tiên, Nhà Tr ng dư i tay Bush cũng r t gi i đánh l c hư ng ki u đó
khi làm lu t. Có m t câu chuy n như m t bài h c v đàm phán xung quanh vòng c t gi m thu
đ u tiên dư i th i Bush, lúc đó Karl Rove m i m t thư ng ngh s đ ng Dân ch đ n Nhà Tr ng
đ th o lu n kh năng ng h c a ông này v i chương trình c a Bush. Trong l n b u c trư c đó,
Bush đã giành th ng l i bang c a ông này m t cách thu n l i - m t ph n nh chương trình c t
gi m thu , và v thư ng ngh s nhìn chung ng h m t t l c t gi m th p hơn. Nhưng ông v n
th y e ng i vì chính sách này thiên v ngư i giàu nên ông đ xu t m t s thay đ i đ cân b ng
hơn nh hư ng c a nó.
Ông nói v i Rove: “S a th này đi, và không ch tôi b phi u thu n đâu tôi đ m b o ông s có
đư c b y mươi phi u thu n Thư ng vi n".
Nghe đ n Rove tr l i: "Chúng tôi đâu c n đ n b y mươi phi u. Chúng tôi c n năm m t thôi".
Không th bi t Rove có nghĩ d lu t Nhà Tr ng đưa ra là chính sách t t hay không, nhưng ch c
ch n ch c n nhìn là ông bi t ai s giành chi n th ng trong chính tr . Ho c v thư ng ngh s kia
b phi u thu n và giúp k ho ch c a t ng th ng đư c thông qua, ho c ông b phi u ch ng và tr
thành đ i tư ng ph i g t ra trong vòng b u c ti p theo.
Cu i cùng v thư ng ngh s này - cũng như các đ ng viên Dân ch          các bang đ khác - đã b
phi u thu n, đi u này rõ ràng ph n ánh quan đi m c a bang đó v c t gi m thu . Nh ng câu
chuy n như th này minh h a cho cái khó mà đ ng thi u s g p ph i khi mu n đ t đư c "th a
thu n song phương”116. M i ngư i đ u thích ý tư ng “th a thu n song phương". Đ c bi t, báo
chí r t say mê v i thu t ng này vì nó đ i l p h n v i "b t đ ng đ ng phái" - m t chuy n thư ng
xuyên x y ra Đ i Capitol.
Tuy nhiên, th a thu n song phương th c s đòi h i m t quá trình cho-và-nh n trung th c, và k t
qu tho hi p đư c đo b ng kh năng đáp ng nh ng m c tiêu chung, có th là tăng ch t lư ng
trư ng h c hay gi m thâm h t ngân sách. Đi u này đòi h i ph i có l c lư ng báo chí m nh và c
tri có đ y đ thông tin đ ki m ch phe đa s , khi đó h bu c ph i đàm phán v i thi n chí. N u
không - t c là không ai ngoài nh ng ngư i Washington quan tâm đ n b n ch t c a d lu t, và
chi phí th c c a vi c c t gi m thu b che gi u b ng nh ng phép tính gi t o, nh th gi m đi
hàng nghìn t dollar - thì phe đa s có th b t đ u quá trình đàm phán b ng vi c đòi 100% nh ng
đi u h mu n, sau đó như ng b 10% và bu c t i nh ng thành viên phe thi u s không ng h
s "th a hi p" này là “k phá r i". Khi đó đ i v i đ ng thi u s , "th a thu n song phương" nghĩa
là luôn luôn b áp ch , m c dù cá nhân t ng thư ng ngh s có th có quy n l i chính tr nh t
đ nh nh luôn luôn đi theo phe đa s , nh đó đư c ti ng là “v a ph i" ho c "ôn hòa".
Không ng c nhiên khi có nh ng nhà ho t đ ng kh ng đ nh r ng các thư ng ngh s Dân ch
ngày nay ph n đ i m i đ xu t c a đ ng C ng hòa quá nhanh - ngay c nh ng đ xu t có ưu
đi m - như th đó là nguyên t c hành đ ng. Công b ng mà nói chưa ai trong s nh ng nhà ho t
đ ng này t ng ch y đua vào v trí cao trong chính ph v i tư cách là m t đ ng viên Dân ch
trong m t bang đ ng C ng hòa n m quy n ki m soát, h cũng chưa bao gi là đích ng m c a
nh ng đo n qu ng cáo đ kích tr giá hàng tri u dollar. Thư ng ngh s nào cũng hi u r ng vi c
làm cho m t lá phi u bi u quy t m t đ o lu t ph c t p tr thành sai trái và vô đ o đ c trong 30
giây qu ng cáo trên tivi là r t d , nhưng gi i thích đư c s sáng su t c a lá phi u đó ch trong
vòng 20 phút l i r t khó. Thư ng ngh s nào cũng bi t r ng ch trong m t nhi m kỳ, ông ta ho c


116
      Nguyên văn “bipartisan”: t ch s đ ng ý c a hai đ ng chính tr đ i l p v i m t v n đ nh t đ nh.
bà ta ph i b phi u vài nghìn l n. Có nghĩa là trong kỳ b u c t i s ph i m t r t nhi u th i gian
gi i thích.
Có l đi u may m n l n nh t c a tôi trong đ t tranh c vào Thư ng vi n là không ai làm qu ng
cáo đ kích tôi c . Lý do hoàn toàn là vì hoàn c nh đ c bi t c a cu c ch y đua h i đó, ch không
ph i do thi u phương ti n. Nói cho cùng, tôi đã làm vi c trong ngh vi n bang b y năm trư c khi
tranh c vào thư ng vi n, trong đó sáu năm là phe thi u s và đã vài nghìn l n ph i b nh ng
lá phi u khó khăn. Đúng như cách th c ngư i ta thư ng làm ngày nay, y ban Thư ng vi n c a
đ ng C ng hòa đã chu n b m t t p tài li u dày c p nghiên c u v tôi th m chí trư c c khi tôi
đư c đ c , còn nhóm nghiên c u c a tôi đã dành hàng gi xem xét quá trình làm vi c c a tôi đ
đoán xem bên C ng hòa có th có trong tay nh ng gì m t khi làm qu ng cáo đ kích tôi.
H không tìm th y nhi u l m, nhưng cũng đ đ làm h i tôi - có kho ng hơn mư i l n b phi u,
n u không đư c mô t đ y đ hoàn c nh thì nghe có v r t kinh kh ng. Khi c v n truy n thông
c a tôi, David Axelrod, ki m tra th tác đ ng c a nh ng lá phi u đó b ng m t cu c thăm dò thì
t l ng h tôi ngay l p t c gi m xu ng mư i đi m. Có m t d lu t hình s v i m c đích gi i
quy t n n mua bán ma túy trư ng h c, nhưng đư c so n th o t đ n m c tôi k t lu n là nó v a
không hi u qu v a vi hi n - và trong phi u thăm dò, quy t đ nh này đư c di n đ t là "Obama đã
b phi u làm suy y u hình ph t cho nh ng k mua bán ma túy trư ng h c". Còn có m t d lu t
do nh ng ngư i ho t đ ng ch ng n o phá thai b o tr , b ngoài thì nghe r t h p lý - nó bu c
ph i có các bi n pháp b o v cho tr sinh non (nhưng không đ c p đ n vi c bi n pháp đó chính
là lu t) - nhưng l i cho r ng bào thai chưa th t n t i đ c l p117 đã là con ngư i, do đó đã đi
ngư c l i phán quy t trong v Roe và Wade118; trong cu c thăm dò, tôi b coi là “đã b phi u bác
b nh ng bi n pháp chăm sóc nh m b o v tính m ng cho tr sơ sinh". Khi đ c qua danh sách,
tôi còn th y l i bu c t i r ng khi ngh vi n bang, tôi đã b phi u ch ng d lu t “B o v tr em
kh i b xâm h i tình d c".
“Khoan đã", tôi gi t l y t gi y trong tay David. “Ch ng may tôi n nh m nút lúc b phi u cho
dư lu t y thôi. Tôi đ nh b phi u thu n, và lá phi u nh m c a tôi đư c s a ngay trong k t qu
chính th c r i ch ".
David cư i. “Không hi u sao tôi nghĩ là ph n s a đ y s không đư c đưa lên trong qu ng cáo
c a phe C ng hòa đâu”. Anh ta nh nhàng l y l i t k t qu thăm dò t tay tôi. "Dù sao đi n a
cũng hãy vui lên", anh ta nói thêm, v nh vào lưng tôi. "Tôi đ m b o cái này s giúp anh chu n
b trư c đ tránh đư c t n công trong v lá phi u xâm ph m tình d c".
ĐÔI KHI TÔI t h i m i vi c s th nào n u th c s có nh ng qu ng cáo đ kích kia. Không
ph i v n đ tôi s th ng hay thua (vào th i đi m k t thúc b u c sơ b , tôi d n nư c đ i th đ ng
C ng hòa t n 20 đi m), mà là chuy n c tri s nhìn tôi như th nào, và tôi s nh n đư c ít thi n ý
hơn nhi u khi gia nh p Thư ng vi n. Vì đó chính là tình th mà đa ph n đ ng nghi p c a tôi, c
  đ ng C ng hòa và đ ng Dân ch , g p ph i khi vào Thư ng vi n. Sai l m c a h đư c thông
báo r ng rãi, nh ng l i nói c a h b bóp méo, và đ ng cơ c a h b đ t câu h i. H b thiêu đ t
trong ng n l a đó, nó ám nh h m i l n h b m t lá phi u, m i l n h đưa ra m t thông cáo
báo chí hay m t l i phát bi u. H không s th t b i trong cu c ch y đua chính tr mà s m t đi
hình nh trong m t nh ng ngư i đã b phi u cho h đ n Washington - t t c nh ng ngư i đã
t ng nói v i h : "Chúng tôi r t hy v ng vào ông/bà. Đ ng làm chúng tôi th t v ng".
Dĩ nhiên, có nh ng c i ti n trong n n dân ch giúp gi m đư c s c ép lên gi i chính tr gia, có
nh ng thay đ i cơ c u làm tăng m i liên h gi a c tri và ngh s . Phân chia khu v c b u c



117
  Nguyên văn “previable fetuses”, là t ch bào thai chưa t t n t i đư c n u b đưa ra kh i t cung c a ngư i m
k c khi có s h tr y t
118
    Phán quy t c a Tòa án T i cao M năm 1973, theo đó lu t c m n o phá thai c a các bang là trái Hi n pháp v i
lý lu n r ng đi u c m này vi ph m quy n riêng tư c a ph n (Roe là tên ngư i ph n đã kh i ki n v này và Wade
là tên ngư i đ i di n bang Texas, b đơn trong v án). Đây là m t phán quy t gây nhi u tranh cãi.
không theo đ ng phái, đăng ký b phi u vào ngày b u c 119 và b u c vào cu i tu n đ u có th
làm tăng tính c nh tranh c a cu c ch y đua và khuy n khích c tri tham gia nhi u hơn; và khi c
tri càng quan tâm thì tính trung th c càng đư c tư ng thư ng. Tài tr công khai cho chi n d ch
v n đ ng ho c qu ng cáo mi n phí trên truy n hình ho c phát thanh s h n ch đáng k hành vi
vòi ti n và gi m b t nh hư ng c a các nhóm l i ích đ c bi t. Thay đ i các quy t c H vi n và
Thư ng vi n có th làm tăng s c m nh c a nh ng ngh s phe thi u s , tăng tính minh b ch
trong quá trình làm lu t và khuy n khích nói lên s th t.
Nhưng nh ng thay đ i đó không th t x y ra. Thay đ i nào cũng đòi h i nh ng ngư i n m
quy n l c ph i thay đ i thái đ c a h . Nó cũng đòi hòi m i chính tr gia ph i ch ng l i cái tr t
t đang t n t i, b t đi ham mu n gi chi c gh h đang ng i, đ u tranh v i c b n bè l n đ i th
nhân danh nh ng lý tư ng tr u tư ng mà công chúng có l không quan tâm l m. Thay đ i nào
cũng đòi h i m i ngư i ph i m o hi m v i nh ng gì h đang có.
Cu i cùng, ta v n tr l i v i ph m ch t mà JFK (T ng th ng John F. Kennedy) tìm cách đ nh
nghĩa h i đ u s nghi p khi ông n m dư ng s c sau cu c ph u thu t, nghĩ v nh ng hành đ ng
anh hùng c a ông trong chi n tranh, nhưng có l lo l ng v nh ng thách th c mơ h trư c m t -
s can đ m. B n làm chính tr càng lâu thì càng d tr thành ngư i can đ m vì b n s c m th y
nh nhõm khi nh n th y r ng dù b n làm gì đi n a thì cũng luôn có ngư i n i cáu v i b n, cho
dù b n b phi u c n th n th nào đi n a thì v n có ngư i t n công b n, và m i s suy xét đ u có
th b coi là hèn nhát, còn b n thân s dũng c m l i b coi là tính toán. Tôi th y tho i mái v i
th c t là tôi làm chính tr càng lâu thì càng không c n đ n s n i ti ng, vi c theo đu i quy n
l c, đ a v , hay danh ti ng ch ph n ánh tham v ng nghèo nàn, và tôi v n tr l i đư c nh ng câu
h i c a lương tâm chính mình.
Và các c tri c a tôi. Sau m t bu i g p m t c tri Godfrey, m t ngư i đàn ông l n tu i đ n g p
tôi, nói r ng ông b t bình vì m c dù tôi ph n đ i Chi n tranh Iraq, nhưng tôi v n chưa kêu g i rút
h t quân đ i kh i nư c này. Chúng tôi đã có vài câu tranh lu n ng n g n và thân m t, trong đó
tôi gi i thích m i lo ng i r ng vi c rút quân quá đ t ng t có th d n t i m t cu c n i chi n
nghiêm tr ng lraq, có nguy cơ d n t i xung đ t r ng hơn trên toàn vùng Trung Đông. Cu i
cu c trò chuy n, ông b t tay tôi.
"Tôi v n nghĩ là anh sai", ông ta nói, "nhưng ít nh t thì có v anh cũng đã suy nghĩ v v n đ
này. Ch t ti t, có khi anh còn làm tôi th t v ng n u lúc nào anh cũng đ ng ý v i tôi đ y".
"C m ơn ông", tôi tr l i. Khi ông ta quay đi. tôi nh l i th m phán Louis Brandeis120 đã t ng
nói: trong n n dân ch , đ a v quan tr ng nh t chính là đ a v công dân.

Chuơng 5: Cơ h i
M t đ c đi m c a ngh thư ng ngh s M là b n ph i bay r t nhi u. Ít nh t m t l n m t tu n
ph i bay đ n Washington và bay v , chưa k ph i đ n các bang khác đ phát bi u, quyên ti n hay
v n đ ng tranh c giúp đ ng nghi p. N u b n đ i di n cho m t bang l n như Illinois thì còn ph i
bay qua bay l i trong bang đ h p m t c tri hay c t băng khánh thành các công trình, đ đ m
b o c tri không nghĩ là h b b quên.
Đa ph n tôi đi máy bay c a các hãng hàng không thương m i, hy v ng đư c ch ng i sát l i đi
ho c c nh c a s , c u tr i v khách ng i đ ng trư c không ng gh ra sau.
Nhưng cũng có vài b n - vì tôi ph i d ng nhi u l n B Tây ch ng h n, ho c c n đ n m t thành
ph khác vào th i đi m mu n hơn chuy n bay cu i cùng - tôi s d ng máy bay tư nhân. Lúc đ u
tôi không quan tâm đ n l a ch n này vì tôi nghĩ chi phí r t cao, không th tr n i. Nhưng trong
chi n d ch v n đ ng, nhân viên c a tôi gi i thích là theo quy t c c a Thư ng vi n, thư ng ngh

119
   Lu t M yêu c u m i ngư i đi b u c ph i đăng ký trư c, tuy nhiên m t s bang cho phép ngư i đi b u c đăng
ký khi h đ n b phi u.
120
      Louis Brandeis (1856-1941): Th m phán Tòa án T i cao M t 1916-1939
s ho c ng c viên có th thuê máy bay c a tư nhân và ch ph i tr m c phí tương đương v i
giá vé h ng nh t thông thư ng. Sau khi xem xét l ch trình làm vi c và cân nh c kho ng th i gian
ti t ki m đư c, tôi quy t đ nh th đi máy bay tư nhân.
Hóa ra đi máy bay tư nhân r t khác và r t tuy t v i. Máy bay c t cánh t ga hàng không do tư
nhân s h u và qu n lý, v i phòng ch có nh ng gh sofa r ng, m m m i, ti vi màn nh r ng và
nh ng t m nh máy bay c trên tư ng. Phòng v sinh thư ng không có ai và s ch như lau như ly,
l i còn có máy đánh giày, nư c súc mi ng và k o cao su b c hà đ ng trong bát. Không có gì ph i
v i ga này vì máy bay v n ch b n n u b n đ n mu n, đ ng s n đón b n n u b n đ n s m.
Nhi u l n b n có th b qua các phòng ch và lái xe th ng đ n t n nơi máy bay d . N u không
thì phi công s đón b n ga ch , xách hành lý h b n và đưa b n lên máy bay.
Và cái máy bay, chà, th t tuy t. L n đ u tôi s d ng máy bay tư nhân, tôi đư c bay trên chi c
Citation X121, m t c máy g n gàng, ch c ch n và bóng loáng v i n i th t p g và các gh ng i
đ u b c da, b t c lúc nào mu n n m ng b n có th kéo chúng sát l i nhau làm thành giư ng
n m. Món salad tôm và pho mát n m ngay trên dãy gh sau, t l nh mini phía trư c lúc nào cũng
đ y đ u ng. Các phi công treo áo khoác cho tôi, m i tôi ch n báo đ đ c, và h h i tôi có tho i
mái không, tôi tho i mái quá đi ch .
Và r i máy bay c t cánh, hai đ ng cơ Rolls-Royce c a nó nghi n vào không khi y như ti ng
chi c xe th thao ngon lành nghi n lên m t đư ng v y. Khi bay xuyên qua nh ng t ng mây, tôi
b t màn hình tivi nh trư c m t. B n đ nư c M hi n ra v i hình máy bay c a chúng tôi đang
hư ng v phía tây, có c thông tin v v n t c bay, đ cao, th i gian bay d ki n và nhi t đ bên
ngoài. Máy bay l y h t đ cao 40.000 feet (12.192m), và tôi nhìn xu ng đư ng chân tr i cong
cong và nh ng đám mây l ng l xung quanh, m t đ t tr i dài phía dư i - đ u tiên là nh ng cánh
đ ng b ng ph ng bàn c vùng phía tây Illinois, r i đ n khúc sông Mississippi122 u n cong như
m t con r n, ti p n a là nh ng trang tr i tr ng tr t và chăn nuôi, cu i cùng là nh ng đ nh l m
ch m c a dãy Rockies123 v n ph tr ng màu tuy t, cho đ n t n lúc m t tr i l n xu ng, và màu
cam vàng r c b u tr i thu l i thành m t đư ng ch đ m nh mai, cu i cùng nó bi n m t trong
bóng đêm, ch còn ánh trăng và nh ng vì sao.
Tôi có th hi u vì sao ngư i ta quen v i s ti n nghi này.
M c đích ch y u c a chuy n đi hôm đó là gây qu - đ chu n b v n đ ng cho đ t t ng tuy n
c , m t vài ngư i b n và ngư i ng h tôi đã t ch c các s ki n L.A, San Diego và San
Francisco cho tôi. Nhưng tôi nh nh t là chuy n đ n thăm th tr n Mountain View, bang
California, cách Đ i h c Standford và Balo Alto vài d m v phía nam, ngay trung tâm Thung
lũng Silicon, nơi công ty s h u công c tìm ki m Google đ t tr s chính.
Google đ t đư c v th m t công ty hàng đ u vào gi a năm 2004, là bi u tư ng không ch cho
s c m nh ngày càng l n c a m ng toàn c u mà còn cho c s thay đ i r t nhanh c a kinh t th
gi i. Khi ng i trên ô tô trên đư ng t San Francisco đ n Mountain View, tôi đ c l i l ch s công
ty: hai nghiên c u sinh ngành tin h c c a Đ i h c Standford, Larry Page và Sergey Brin, đã cùng
làm vi c v i nhau trong m t phòng ký túc xá đ phát tri n cách tìm ki m t t nh t trên m ng. Đ n
năm 1998, v i m t tri u dollar huy đ ng đư c t nhi u ngư i quen, h đã thành l p Google nơi
ba nhân viên làm vi c trong m t garage. R i Google đã ti n ra mô hình qu ng cáo d a trên
nh ng đo n ký t đơn gi n và phù h p v i t khóa tìm ki m c a ngư i s d ng - qua đó công ty
ki m đư c l i nhu n ngay c khi th i kỳ bùng n c a các dotcom124 đi vào thoái trào. Sáu năm
sau khi thành l p, Google đư c niêm y t trên sàn ch ng khoán, nh đó Page và Brin tr thành
hai trong s nh ng ngư i giàu nh t th gi i.

121
      Lo i máy bay cá nhân do hãng máy bay Cessna (M ) s n xu t
122
      Con sông dài th hai nư c M , đ ra v nh Mexico.
123
      Dãy núi   mi n tây B c M , kéo dài t Canada xu ng M .
124
      T ch các công ty ho t đ ng kinh doanh ch y u trên m ng.
Mountain View trông gi ng như vùng ngo i ô California đi n hình - ph xá yên tĩnh, nh ng tòa
nhà văn phòng m i sáng l p lánh, nh ng ngôi nhà khiêm như ng - nhưng v i s c mua đ c bi t
m nh c a công dân vùng Thung lũng Silicon - có l có giá tr c tri u dollar ho c hơn. Chúng tôi
ti n vào trư c m t dãy các tòa nhà hi n đ i d ng module và đư c đón ti p b i lu t sư c a
Google, David Drummond, m t ngư i da đen cũng tr c tu i tôi, anh đã thu x p cho tôi cu c g p
này.
“H i Larry và Sergey đ n g p tôi đ thành l p công ty, tôi nghĩ l i hai gã thông minh tham v ng
kh i nghi p thôi", David k . "Tôi không th ng bây gi l i đư c như th này".
Anh ta d n tôi đi thăm tòa nhà chính, nó gi ng m t khu nhà dành cho sinh viên hơn là m t văn
phòng - v i quán cà phê t ng tr t, nơi có c u đ u b p c a ban nh c Grateful Dead125 qu n lý
vi c chu n b đ ăn cho toàn b nhân viên; có trò chơi đi n t , bàn bóng bàn và m t phòng t p
th d c đ y đ thi t b . ("M i ngư i đ u dành nhi u th i gian đây nên chúng tôi mu n làm h
vui v "). Trên t ng hai, chúng tôi đi qua nh ng nhóm nhân viên nam n m c qu n jean và áo
phông (thun), t t c đ u m i ngoài hai mươi tu i, đang chăm chú làm vi c trư c màn hình máy
tính hay n m dài trên nh ng chi c gh sofa ho c qu bóng cao su l n dùng đ t p th d c và nói
chuy n sôi n i.
Cu i cùng chúng tôi nhìn th y Larry Page đang nói chuy n v i m t k sư v m t tr c tr c ph n
m m gì đó. Anh ta cũng ăn m c gi ng các nhân viên và trông cũng không già hơn h bao nhiêu
n u đ ng đ ý đ n m t vài s i tóc màu mu i tiêu. Chúng tôi nói chuy n v s m nh c a Google -
đó là s p x p t t c các thông tin trên th gi i này theo m t tr t t đ có th ti p c n đư c trên
toàn c u, không b l c và d s d ng - v i s trang web Google ti p c n đư c vào lúc đó là
kho ng 6 t trang. G n đây công ty đã tung ra d ch v h th ng thư đi n t m i có ch c năng tìm
ki m đi kèm; và h đang nghiên c u công ngh cho phép b n tìm ki m b ng gi ng nói qua đi n
tho i, h cũng đã b t đ u d án sách, m c tiêu là quét t t c các đ u sách đã t ng đư c xu t b n,
chuy n thành d ng web d truy c p và t o nên m t thư vi n o ch a toàn b hi u bi t c a nhân
lo i.
Cu i chuy n thăm, Larry d n tôi vào m t căn phòng, trong đó có m t màn hình ph ng r t l n v i
hình nh ba chi u c a trái đ t đang quay. Larry nh m t k sư tr ngư i g c n đang làm vi c
g n đó gi i thích hình nh chúng tôi đang xem.
"Nh ng ch sáng này là nơi đang di n ra vi c tìm ki m”, anh ta gi i thích. "M i màu là m t
ngôn ng . N u anh đ y cái c n theo hư ng này" - anh ta làm màn hình thay đ i - "anh s th y
lưu lư ng ho t đ ng c a toàn b h th ng m ng trên th gi i".
Hình nh trư c m t r t mê ho c, có v s ng đ ng ch không máy móc, như th tôi đang thoáng
th y nh ng bư c đ u tiên c a m t quá trình phát tri n r t nhanh, trong đó biên gi i ngăn cách
con ngư i - qu c t ch, màu da, tôn giáo, tài s n - tr nên vô hình và không còn phù h p, nh đó
m t nhà v t lý Cambridge, m t nhà kinh doanh trái phi u Tokyo, m t sinh viên m t ngôi
làng n Đ xa xôi, m t giám đ c trung tâm thương m i Mexico City có th cùng tham gia vào
m t cu c trò chuy n dài, liên t c, và th i gian và không gian ph i như ng bư c cho m t th gi i
tràn đ y ánh sáng. R i tôi nhìn th y nh ng v t t i s m khi trái đ t t quay quanh tr c - ph n l n
  châu Phi, vành đai Nam Á, th m chí vài vùng M , nơi chùm tia sáng dày đ c tan rã thành
nh ng s i nh r i r c.
Cơn mơ màng c a tôi ch m d t b i s xu t hi n c a Sergey, m t anh chàng r n ch c, có l tr
hơn Larry vài tu i. Anh g i ý m i tôi đi cùng h t i bu i sinh ho t th Sáu126, m t truy n th ng
đư c duy trì t h i m i thành l p công ty, đó là t t c các nhân viên c a Google t t p l i đ ăn
và u ng bia và nói chuy n v b t c ý tư ng nào xu t hi n trong đ u. Khi chúng tôi vào căn

125
      Ban nh c Rock đư c thành l p t 1965 c a vùng v nh San Francisco.
126
   Nguyên văn “TGIF assembly”, TGIF là t vi t t t c a câu “C m ơn Chúa hôm nay là th Sáu” (Thank God it’s
Friday) là câu nói khá ph bi n M , th hi n s vui m ng khi đã là ngày làm vi c cu i cùng trong tu n và s p đ n
m t cu i tu n vui v .
phòng l n, hàng đám đông ngư i tr tu i đã ng i s n, m t vài ngư i u ng bia và cư i đùa,
nh ng ngư i khác v n gõ phím PDA127 ho c máy tính xách tay, và m t tinh th n hào h ng bao
trùm b u không khí. M t nhóm kho ng năm mươi ngư i có v thu hút s chú ý hơn nh ng ngư i
khác, David gi i thích đó là nh ng nhân viên m i, v a t t nghi p đ i h c; hôm nay là ngày h
gia nh p đ i ngũ Google. T ng ngư i m t, các nhân viên m i đư c gi i thi u, khuôn m t h
hi n ra trên màn hình l n cùng v i thông tin v b ng c p, m i quan tâm và s thích. Ít nh t m t
n a trong s h có v là ngư i châu Á, ph n l n ngư i da tr ng mang nh ng cái tên Đông Âu.
Và tôi có th nói là không ai trong s đó là ngư i da đen ho c Nam M . Lúc sau, khi quay v xe
ô tô, tôi nói đi u này v i David và anh ta g t đ u.
“Chúng tôi bi t v n đ đó", anh nói, và nh c đ n vi c Google đã n l c trao h c b ng đ tăng s
sinh viên da màu thi u s và sinh viên n theo h c toán và khoa h c. Đ ng th i, Google cũng
ph i duy trì tính c nh tranh, t c là ph i tuy n nh ng sinh viên t t nghi p các chương trình đào
t o toán, tin h c và k sư xu t s c nh t trên c nư c như H c vi n công ngh Massachusetts,
H c vi n công ngh California, đ i h c Stanford, đ i h c Berkeley128. David nói v i tôi là
nh ng ngành h c nói trên t i các trư ng này s sinh viên da đen và Nam M ch đ m trên đ u
ngón tay.
Th c t , theo David nói thì tìm đư c k sư ngư i M , b t k màu da gì, cũng ngày càng khó hơn
- đó là lý do t i sao t t c các công ty Thung lũng Silicon ngày càng ph thu c nhi u hơn vào
sinh viên nư c ngoài. G n đây, các nhà qu n lý doanh nghi p thu c ngành công ngh cao l i có
n i lo m i: T sau s ki n 11/9, r t nhi u sinh viên nư c ngoài đã suy nghĩ l i vi c du h c t i
M vì khó xin đư c th th c nh p c nh. Các k sư thi t k ph n m m xu t s c nh t bây gi
không c n đ n t n Thung lũng Silicon m i có vi c làm hay đư c đ u tư m công ty. Các công ty
công ngh cao đ t cơ s          n Đ và Trung Qu c v i t c đ r t nhanh, và các qu đ u tư m o
hi m hi n nay ho t đ ng trên toàn c u; h s n sàng đ u tư vào Mumbai hay Thư ng H i không
khác gì vào California. Và trong dài h n, theo David, đây s là khó khăn đ i v i kinh t M .
“Chúng tôi v n có th thu hút đư c ngư i tài", anh nói, "vì chúng tôi r t có tên tu i. Nhưng trong
nh ng công ty m i thành l p và m t vài công ty có t trư c, ai mà bi t đư c công ty nào s là
Google m i? Tôi ch hy v ng trên Washington hi u đư c tình hình c nh tranh bây gi th nào.
Vai trò th ng tr c a chúng ta không ph i là gi mãi đư c đâu”.
CŨNG VÀO KHO NG th i gian tôi thăm Google, tôi có m t chuy n đi khác khi n tôi ph i suy
nghĩ v nh ng gì đang di n ra trong n n kinh t . L n này tôi đi b ng ô tô ch không ph i máy
bay, lái xe hàng d m đư ng cao t c không m t bóng ngư i đ n m t th tr n tên là Galesburg,
n m phía tây bang Illinois, cách biên gi i v i bang Iowa kho ng 45 phút đi ô tô.
Ra đ i năm 1836, Galesburg ban đ u là m t th tr n trư ng đ i h c, khi đó m t nhóm các giáo s
Giáo h i Trư ng lão và Giáo đoàn T tr 129 New York quy t đ nh đưa cu c cách m ng xã h i
và giáo d c th c hành c a h đ n mi n Tây. Ngôi trư ng đư c thành l p, Đ i h c Knox, tr
thành căn c cho các ho t đ ng ch ng ch đ nô l trư c cu c N i chi n - m t nhánh c a Đư ng
s t ng m130 t ng ch y qua Galesburg. Hiram Revels, thư ng ngh s da đen đ u tiên c a nư c
M đã h c dư b đ i h c t i trư ng này trư c khi chuy n đ n bang Mississippi. Năm 1854,
đư ng s t Chicago, Burlington & Quincy131 đư c hoàn thành, ch y qua Galesburg làm cho ho t
đ ng thương m i trong vùng bùng n . B n năm sau, kho ng 10.000 ngư i đã t p trung đây đ

127
      T ch thi t b máy tính c m tay nh g n, có các tính năng gi ng như máy tính và đi n tho i di đ ng.
128
      Các trư ng đ i h c hàng đ u nư c M .
129
   Giáo h i Trư ng lão (Presbytery) và Giáo đoàn t tr (Congregation) là các giáo h i Thiên chúa giáo thu c
phong trào Tin lành (Protestanism) do nhà c i cách tôn giáo Martin Luther kh i xư ng.
130
   Đư ng s t ng m (Underground Railroad), hình thành vào th k 19, là m ng lư i nh ng con đư ng bí m t và
nh ng nơi n náu an toàn cho các nô l da đen b tr n đ n các bang không có ch đ nô l v i s tr giúp c a
nh ng nhà ho t đ ng ch ng ch đ nô l .
131
      H th ng đư ng s t vùng Trung Tây c a M , ho t đ ng t năm 1849 đ n 1970.
nghe cu c tranh lu n vòng th năm gi a Lincoln và Douglas132, trong đó l n đ u tiên Lincoln
trình bày quan đi m ch ng ch đ nô l như m t v n đ đ o đ c. Tuy nhiên, tôi đ n Galesburg
không ph i vì l ch s vùng này. Tôi đ n đ g p m t nhóm các ch t ch công đoàn các nhà máy
c a công ty Maytag133 vì công ty này tuyên b k ho ch sa th i 1.600 nhân viên và chuy n sang
ho t đ ng Mexico. Cũng như các th tr n khác d c mi n Trung và mi n Tây Illinois, Galesburg
b giáng m t đòn m nh khi ngành ch t o d ch chuy n ra nư c ngoài. Vài năm trư c đó, th tr n
này đã m t đi các nhà s n xu t ph tùng công nghi p và m t hãng s n xu t ng cao su; còn vào
th i đi m tôi đ n thì Butler - m t công ty thép m i b ngư i Australian mua l i g n đây - cũng
trong quá trình chu n bi ng ng ho t đ ng. Lúc đó t l th t nghi p c a Galesburg là kho ng 8%.
N u nhà máy Maytag đóng c a thì th tr n s m t thêm kho ng 5% đ n 10% lư ng vi c làm hi n
có.
Trong phòng công đoàn c a nhà máy, b y hay tám ngư i đàn ông và hai ba ph n đang ng i
trên nh ng chi c gh g p b ng kim lo i, nói chuy n m t cách tr m l ng, vài ngư i hút thu c;
ph n l n h tr c năm mươi tu i, t t c đ u m c qu n jean ho c khaki, áo phông ho c đ b o h
k ca-rô. Ch t ch công đoàn, Dave Bevard, là m t ngư i đàn ông to l n v i b ng c r ng,
kho ng 55 tu i. Ông có b râu màu s m, đeo c p kính màu và đ i chi c mũ ph t m m, trông khá
gi ng m t thành viên c a ban nh c ZZ Top134. Ông gi i thích là công đoàn đã th m i bi n pháp
có th đ làm Maytag thay đ i ý ki n - nói chuy n v i báo chí, liên l c v i các c đông, kêu g i
s ng h c a các quan ch c đ a phương và c p bang, nhưng ban qu n lý Maytag v n không lay
chuy n.
"M y gã này không ph i không ki m đư c l i nhu n". Dave nói v i tôi. “N u anh h i thì b n h
s tr l i là chúng tôi là m t trong nh ng nhà máy năng su t nh t c a công ty. Công nhân tay
ngh cao. T l s n ph m l i th p. Chúng tôi đã ph i ch u c t gi m lương, gi m phúc l i, gi m
vi c làm. Bang và thành ph đã gi m cho Maytag ít nh t là 10 tri u dollar ti n thu trong tám
năm qua vì h h a s ti p t c t i đây. Nhưng v n không bao gi đ . Tay CEO (t ng giám đ c
đi u hành) nào đó đã ki m đư c vài tri u dollar r i nhưng v n quy t đ nh c n tìm cách tăng giá
c phi u công ty đ h n ta ki m chác thêm t đó, và cách d nh t là chuy n ho t đ ng s n xu t
sang Mexico và tr lương cho công nhân đó b ng m t ph n sáu đây thôi".
Tôi h i h chính quy n bang và liên bang đã làm nh ng gì đ đào t o l i công nhân, và g n như
c phòng cùng m t lúc b t cư i nh o báng. "Đào t o l i ch là chuy n đùa thôi". Phó Ch t ch
công đoàn Doug Dennison nói. "Anh đ nh đào t o l i cái gì khi ch còn vi c làm nào đây?"
Ông k r ng c v n ngh nghi p đã g i ý ông c g ng làm tr lý y tá v i m c lương không cao
hơn lương Wal-Mart tr cho nhân lên ph c v t ng tr t c a h . M t trong m y ngư i đàn ông tr
hơn k cho tôi nghe m t chuy n r t nghi t ngã: anh quy t đ nh đi đào t o l i làm k thu t viên
máy tính, nhưng vào h c đư c m t tu n thì Maytag g i anh đi làm. Công vi c Maytag ch là
t m th i, nhưng theo lu t, n u anh t ch i Maytag thì anh không đư c ti n đào t o l i. Ngư c l i,
n u anh quay l i Maytag và b khóa h c đang d dang kia thì cơ quan qu n lý liên bang s xem
như anh đã s d ng m t cơ h i đào t o duy nh t và sau này s không tr ti n cho anh đi đào t o
l i n a.
Tôi nói v i c nhóm là tôi s k l i câu chuy n này trong chi n d ch tranh c và đưa ra m t vài
đ xu t mà nhân viên c a tôi đã d th o - s a đ i lu t thu đ gi m ưu đãi thu cho nh ng công
ty chuy n cơ s ch t o ra nư c ngoài, ch n ch nh l i và h tr hi u qu hơn đ i v i chương
trình đào t o l i. Khi tôi s p ra v , m t ngư i đàn ông cao l n kh e m nh, đ i mũ lư i trai lên
ti ng. Ông nói tên ông là Tim Wheeler và là ch t ch công đoàn c a nhà máy thép Butler g n đó.

132
   Lincoln và Stephen Douglas (1813-1861) đã có b y vòng tranh lu n trong đ t tranh c ch c thư ng ngh s
bang Illinois t i Thư ng vi n M (1858). Nh ng cu c tranh lu n này n i ti ng m t ph n vì tài hùng bi n c a hai
 ng c viên.
133
   Maytag: m t trong các công ty s n xu t thi t b gia d ng và thi t b ph c v bán hàng hàng đ u B c M , t 2006
thu c quy n s h u c a t p đoàn Whirlpool Corp.
134
      Nhóm nh c chơi hard rock n i ti ng c a M .
Công nhân đó đã b sa th i và Tim đang nh n ti n b o hi m th t nghi p, c nghĩ nên xem làm
gì ti p theo. N i lo l n nh t c a ông bây gi là chi phí y t .
“Con trai tôi, Mark, c n ph i ghép gan", ông nói v i gi ng d t khoát. “Chúng tôi đang n m trong
danh sách ch hi n gan, nhưng chúng tôi đã dùng h t ti n b o hi m y t c a tôi r i, chúng tôi
đang tìm hi u xem li u Qu C u tr y t (Medicaid)135 có tr vi n phí không. Không ai nói đư c
rõ ràng cho tôi c , và anh bi t đ y, tôi s bán h t m i th tôi có đ chưa cho Mark, s vay n ,
nhưng tôi v n...". Gi ng c a Tim ngh n l i, v ông đang ng i c nh ông, vùi m t vào hai bàn tay.
Tôi c đ m b o v i h là tôi s tìm hi u xem qu C u tr y t s tr nh ng chi phí gì. Tim g t
đ u, vòng tay ôm l y vai v .
Khi lái xe quay v Chicago, tôi c tư ng tư ng ra hoàn c nh bi th m c a Tim: th t nghi p, c u
con trai m y u, ti n ti t ki m đã h t s ch.
N u đi máy bay tư nhân          đ cao 40.000 feet, b n s b l nh ng câu chuy n đó.
Ngày nay b n s th y có vài quan đi m, c a c cánh t l n cánh h u, cho r ng v cơ b n chúng ta
đang tr i qua th i kỳ chuy n đ i kinh t . Ti n b trong công ngh s , cáp quang, m ng, v tinh
và giao thông v n t i đã xóa b rào c n kinh t gi a các qu c gia và l c đ a. Hàng dòng v n ch y
kh p th gi i đ tìm nơi có l i nhu n cao nh t, v i hàng nghìn t dollar vư t qua các biên gi i
ch v i vài l n b m phím. Liên Xô s p đ , n Đ và Trung Qu c b t đ u c i cách theo đ nh
hư ng th trư ng, các rào c n thương m i gi m d n và nh ng nhà bán l kh ng l như Wal-Mart
ra đ i đã đưa hàng t ngư i vào cu c c nh tranh tr c ti p v i các công ty M và công nhân M .
Cho dù th gi i ph ng hay không ph ng thì, như nhà báo Thomas Friedman đã nói, ch c ch n
m i ngày nó đang ngày càng ph ng hơn.
Không nghi ng r ng toàn c u hóa đã đem l i nhi u l i ích đáng k cho ngư i tiêu dùng M . Nó
khi n giá các lo i hàng hóa t ng đư c coi là hàng xa x gi m xu ng, t ti vi màn hình r ng đ n
đào tươi mùa đông, và nó làm tăng s c mua c a nh ng ngư i M thu nh p th p. Nó giúp ki m
soát l m phát, tăng cao l i nhu n cho hàng tri u ngư i M đ u tư vào th trư ng ch ng khoán,
đem l i th trư ng m i cho hàng hóa và d ch v M , và cho phép nh ng qu c gia như Trung
Qu c và n Đ gi m nghèo đói m t cách đáng k , nh đó trong dài h n th gi i s n đ nh hơn.
Nhưng cũng không th ph nhân toàn c u hóa làm hàng tri u ngư i M bình thư ng rơi vào tình
th b t n v kinh t . Đ duy trì tính c nh tranh và đ m b o các nhà đ u tư đư c hài lòng trên
m t th trư ng toàn c u, các công ty M đã ti n hành t đ ng hóa, gi m quy mô, thuê gia công
và chuy n nhà máy ra nư c ngoài. H không h tăng lương cho ngư i lao đ ng và thay chương
trình b o hi m s c kh e và hưu trí c đ nh b ng chương trình 401(k)136 và Qu ti t ki m y t 137
qua đó ngư i công nhân ph i gánh ch u nhi u chi phí và r i ro hơn.
K t qu là n i lên rõ nét n n kinh t ki u ngư i-th ng-đư c-t t-c . Nư c n i nhưng không ph i
thuy n nào cũng n i đư c. Trong th p k v a qua, chúng ta đã ch ng ki n kinh t phát tri n r t
m mh nhưng lư ng vi c làm tăng thêm r t ít: năng su t lao đ ng tăng v t nhưng m c lương thì
đ ng nguyên; l i nhu n các công ty r t l n nhưng ph n ngư i lao đ ng đư c hư ng l i t l i
nhu n đó l i gi m. Đ i v i nh ng ngư i có trình đ và năng l c đ c bi t như Larry Page và


135
      Qu b o hi m y t công dành cho ngư i có thu nh p th p.
136
    Chương trình 401(k): chương trình b o hi m hưu trí theo đi u 401(k) c a Đ o lu t Thu nh p n i đ a. Chương
trình 401(k) cho phép ngư i lao đ ng ti t ki m ti n dành cho hưu trí sau này b ng cách trích m t ph n lương đóng
vào tài kho n 401(k) c a h và s ti n trong tài kho n này đư c đ u tư vào ch ng khoán, trái phi u, qu tương h
ho c giao cho qu tín thác… Khác v i chương trình hưu trí c đ nh c đi n, ngư i tham gia chương trình 401(k)
không bi t s ti n hưu trí c a mình là bao nhiêu vì nó ph thu c vào k t qu đ u tư, t c là có r i ro.
137
   Qu ti t ki m y t (Health Savings Account): khi n p ti n b o hi m y t theo cách này, ngư i lao đ ng t quy t
đ nh trích ra m t s ti n nào đó trong l i t c hàng năm c a mình đ g i vào tài kho n ti t ki m y t và chính ph s
gi m thu thu nh p trên s ti n đó. Thông thư ng ngư i giàu s trích nhi u ti n và ngư i nghèo trích ít ti n hơn
trong khi chi phí ch a tr khi có b nh là như nhau. Do đó chính sách này b ch trích là ch thu n l i cho ngư i
giàu.
Sergey Brin, và nh ng lao đ ng có tri th c như k sư, lu t sư, nhà tư v n và nhà ti p th - nh ng
ngư i có đi u ki n làm vi c - thì m t th trư ng toàn c u hóa đem lai l i ích ti m năng l n chưa
t ng có. Nhưng v i nh ng ngư i như công nhân công ty Maytag, công vi c c a h có th thay
b ng t đ ng hóa, s hóa ho c b chuy n sang nh ng nư c có m c lương th p hơn, thì tác đ ng
c a toàn c u hóa có th s r t t i t - tương lai là công vi c lương th p v i phúc l i ít i, có nguy
cơ khánh ki t n u m đau và không th đ dành ti n đ ngh hưu ho c cho con cái theo h c đ i
h c.
Câu h i đ t ra là chúng ta nên làm gì v i v n đ này. T đ u th p k 90, khi xu hư ng này b t
đ u xu t hi n, m t phe trong đ ng Dân ch do Bill Clinton đ ng đ u đã ng h n n kinh t m i
v i thúc đ y t do thương m i, qu n lý tài chính và c i cách giáo d c và đào t o, sao cho công
nhân có th tìm đư c nh ng vi c làm có giá hơn, lương cao hơn trong tương lai. Nhưng có m t
nhóm g m r t đông l c lư ng c tri truy n th ng c a đ ng Dân ch - đ c bi t là công nhân c
xanh như Dave Bevard - đã ch ng lai chương trình này. H lo ng i r ng t do thương m i ch có
l i cho Wall Street138 ch không th ch m d t đư c n n ch y máu nh ng công vi c lương cao
M .
Đ ng C ng hòa cũng không tránh đư c sư căng th ng này. V i nh ng ph n ng g n đây v v n
đ nh p cư trái phép ch ng h n, ch nghĩa b o th "Nư c M là ưu tiên hàng đ u” c a Pat
Buchanan139 có l đã h i sinh trong tư tư ng c a đ ng C ng hòa và là m t thách th c đ i v i
chính sách t do thương m i c a chính quy n Bush. Và trong chi n d ch tranh c năm 2000 cũng
như trong nhi m kỳ đ u c a mình, George W. Bush đã đ xu t vai trò chính th ng c a chính
ph , m t th "ch nghĩa b o th đ lư ng", theo Nhà Tr ng, đư c th hi n trong chương trình
b o hi m theo đơn thu c140 c a Qu Chăm sóc y t (Medicare)141 hay chương trình c i cách giáo
d c có tên là “Không tr em nào b b quên"142 - khi n cho nh ng ngư i b o th theo quan đi m
chính ph g n nh ph i nhói tim.
Tuy nhiên, chương trình kinh t c a đ ng C ng hòa dư i th i T ng th ng Bush ch y u là c t
gi m thu , gi m các quy đ nh h n ch , tư nhân hóa d ch v công - và l i c t gi m thu . Các quan
ch c chính ph g i đây là "Xã h i S h u”143 nhưng nguyên lý cơ b n c a nó là lý thuy t nhà
nư c không can thi p đã có ít nh t là t nh ng năm 1930. Nh ng ngư i theo thuy t này cho r ng
n u gi m m nh - ho c trong m t s trư ng h p, xóa b hoàn toàn - thu đánh vào thu nh p, b t
đ ng s n l n, giá tr v n tăng thêm và c t c thì s khuy n khích v n hóa, giúp t l ti t ki m
cao hơn, ho t đ ng đ u tư m nh hơn và tăng trư ng kinh t l n hơn. Theo h , các chương trình
c a chính ph luôn không hi u qu , sinh ra s     l i và làm gi m trách nhi m, tính ch đ ng và
l a ch n c a cá nhân.
Hay, như Ronald Reagan đã đúc k t: "Chính ph không ph i gi i pháp cho các v n đ , chính
chính ph m i là v n đ ”.
Đ n gi , chính ph Bush m i ch đ t đư c m t v trong phương trình h đưa ra; Qu c h i do
đ ng C ng hòa chi ph i đã thông qua thành công chính sách c t gi m thu vòng này qua vòng

138
      Ch các nhóm l i ích ngành tài chính có nh hư ng l n.
139
  Patrick J. Buchanan ( 1939-): nhà bình lu n chính tr , c v n cao c p c a các c u T ng th ng Nixon, Ford và
Reagan.
140
  M t chương trình c a chính quy n bang/ti u bang giúp thanh toán ti n thu c cho ngư i nh n tr c p/ngư i đư c
b o hi m.
141
   Qu b o hi m y t công dành cho nh ng ngư i t 65 tu i tr lên và m t s ngư i th a mãn các tiêu chu n đ c
bi t c th khác.
142
   Đ o lu t năm 2001 (nguyên văn: "No Child Left Behind") nh m nâng cao ch t lư ng giáo d c ti u h c và trung
h c cơ s , trong đó có quy đ nh nhà nư c ch c p ngân sách cho các trư ng có k t qu h c t p c a h c sinh đ t tiêu
chu n nh t đ nh.
143
      Xã h i s h u (Ownership society) có giá tr ch đ o là trách nhi m cá nhân, t do kinh t và s h u tài s n.
khác, nhưng l i t ch i quy t đ nh khó khăn là ki m soát chi tiêu. Đó là chi tiêu dành riêng cho
các nhóm l i ích đ c bi t, còn đư c g i là chi tiêu đ c bi t, v n đã tăng lên 64% t khi Bush
nh m ch c. Trong khi đó, các ngh s đ ng Dân ch (và dân chúng) đã ch ng l i s c t gi m đ t
ng t kho n đ u tư cho đ i s ng, và công khai bác b đ xu t tư nhân hóa chương trình B o hi m
xã h i c a chính ph . Không rõ chính ph có th c s tin r ng k t qu thâm h t ngân sách và n
qu c gia tăng v t là v n đ quan tr ng hay không. Ch có m t đi u rõ ràng là m t bi n nh ng
con s thua l đã làm cho chính ph khó mà đ xu t thêm b t c chính sách đ u tư nào đ gi i
quy t các thách th c kinh t c a toàn c u hóa hay đ tăng cư ng m ng lư i an sinh xã h i M .
Tôi không mu n phóng đ i h u qu c a tình hu ng b t c này. Chi n lư c không làm gì c và đ
m c toàn c u hóa t đ ng di n ra không th làm n n kinh t M s p đ ngay. T ng s n ph m
qu c n i (GDP) c a nư c M v n l n hơn c Trung Qu c và n Đ c ng l i. Ít nh t, hi n t i,
các công ty M v n ti p t c gi đư c ưu th trong các ngành d a vào tri th c như thi t k ph n
m m hay nghiên c u dư c ph m, và h th ng các trư ng đ i h c c a chúng ta v n đư c th gi i
thèm mu n.
Nhưng trong dài h n, không làm gì c cũng có th d n đ n m t nư c M r t khác so v i nư c
M nơi ph n l n chúng ta sinh ra và l n lên. Đó s là m t qu c gia b phân hóa v kinh t và xã
h i hơn c hi n t i: m t qu c gia trong đó có m t t ng l p có trình đ hi u bi t ngày càng tăng,
s ng m t khu v c riêng bi t, có th có b t kỳ th gì h mu n trên th trư ng - trư ng h c tư
nhân, d ch v y t tư nhân, an ninh tư nhân và máy bay tư nhân - trong khi ngày có nhi u đ ng
bào khác c a h ph i làm công vi c ph c v v i m c lương th p, nh y c m v i m i quy t đ nh
thay đ i v trí c a các công ty, b ép làm vi c nhi u gi hơn, ph thu c vào d ch v y t , hưu trí
và giáo d c c a nhà nư c v n đang b thi u ti n, quá t i và ch t lư ng th p.
Đi u đó có nghĩa là s có m t nư c M trong đó chúng ta ti p t c gán n tài s n c a chúng ta
cho các ch n nư c ngoài, t phó m c b n thân cho c m h ng c a các nhà s n xu t d u m :
m t nư c M trong đó chúng ta đ u tư quá ít vào nghiên c u khoa h c cơ b n và đào t o l c
lư ng lao đ ng - là nh ng y u t quy t đ nh ti m l c kinh t lâu dài - và b qua nguy cơ kh ng
ho ng môi trư ng. S có m t nư c M phân hóa hơn, b t n hơn v chính tr khi th t b i kinh t
lan r ng và khi n m i ngư i tr nên thù ghét l n nhau.
T i t hơn c là s có ít cơ h i hơn cho thanh niên M , gi m kh năng c i thi n v th xã h i cao
hơn v n là c t lõi trong cam k t c a đ t nư c t khi thành l p. Đó không ph i nư c M chúng ta
mu n dành cho con cháu chúng ta. Và tôi tin r ng chúng ta có kh năng, có ngu n l c đ t o ra
m t tương lai t t đ p hơn, m t tương lai trong đó kinh t phát tri n và s th nh vư ng đư c chia
s cho m i ngư i. Chúng ta không th t o nên tương lai đó không ph i vì chúng ta thi u ý tư ng.
Mà là vì chúng ta thi u m t cam k t t m qu c gia r ng s ti n hành nh ng bư c khó khăn c n
thi t đ tăng kh năng c nh tranh cho đ t nư c, và chúng ta thi u s đ ng thu n m i quanh v n
đ vai trò phù h p c a chính ph trên th trư ng.
Đ CÓ S đ ng thu n đó, chúng ta c n xem xét h th ng th trư ng c a chúng ta đã ti n tri n
như th nào qua th i gian. T ng th ng Calvin Coolidge t ng nói, "Công vi c chính c a ngư i
M là kinh doanh”, và th c t khó mà tìm đư c trên th gi i này có qu c gia nào luôn nhi t tình
chào đón logic c a th trư ng hơn chúng ta. Hi n pháp M đã xác đ nh quy n tư h u tài s n là
y u t cơ b n trong n n t do. Truy n th ng tín ngư ng M tôn vinh giá tr c a s chăm ch và
thuy t ph c r ng m t cu c s ng có đ o đ c s đư c đ n bù x ng đáng b ng v t ch t. Thay vì nói
x u nh ng ngư i giàu, chúng ta tôn h lên thành nh ng hình m u, và truy n thuy t c a chúng ta
toàn nh ng chuy n v nh ng ngư i thích làm giàu - dân nh p cư đ n đây v i bàn tay tr ng và tr
nên giàu có, nh ng ngư i tr tu i hư ng đ n mi n Tây đ tìm ki m v n may. Như Ted Turner144
đã có m t câu nói n i ti ng, " M ti n là cách chúng ta gi v th c a mình".
K t qu c a n n văn hóa hư ng v kinh doanh này là s th nh vư ng vô song trong l ch s loài
ngư i. Ph i đ n các nư c khác m i hi u rõ ngư i M may m n th nào v i s th nh vư ng đó;

144
      Robert Edward "Ted" Turner III (1938- ): ngư i sáng l p ra kênh truy n hình CNN, nhà ho t đ ng t thi n.
ngay c ngư i nghèo đây cũng coi nh ng hàng hóa d ch v như đi n, nư c s ch đ n t n nhà,
đi n tho i, ti vi và đ gia d ng là nh ng th hi n nhiên ph i có - trong khi ph n l n m i ngư i
trên th gi i l i không th có đư c chúng. Nư c M có th may m n khi đư c thiên nhiên ưu đãi
vào lo i nh t th gi i, nhưng rõ ràng không ch nh tài nguyên thiên nhiên mà chúng ta đ t đư c
thành công v kinh t . Tài s n l n nh t c a chúng ta là h th ng t ch c xã h i, m t h th ng đã
luôn khuy n khích các c i ti n, vai trò ch đ ng c a cá nhân và phân ph i ngu n l c sao cho
hi u qu trong nhi u th h .
Do đó, không có gì ng c nhiên khi chúng ta có xu hư ng coi h th ng th trư ng t do c a chúng
ta là hi n nhiên có s n, cho r ng nó ho t đ ng t nhiên theo quy lu t cung c u và lý thuy t bàn
tay vô hình c a Adam Smith145. T gi đ nh như v y thì cũng không c n m t bư c quá xa đ
nghĩ ti p r ng m i s can thi p c a chính ph vào ho t đ ng th n kỳ c a th trư ng - cho dù
thông qua thu , quy đ nh qu n lý, ki n cáo, thu quan, b o v ngư i lao đ ng hay chi tiêu cho
phúc l i - đ u làm suy y u các doanh nghi p tư nhân và h n ch tăng trư ng kinh t . S s p đ
c a các mô hình t ch c kinh t khác như kinh t k ho ch hóa t p trung ch kh ng đ nh thêm gi
đ nh này. Trong các cu n sách giáo khoa kinh t h c chu n m c và trong các cu c tranh lu n
chính tr hi n đ i ngày nay, chúng ta m c đ nh quy t c nhà nư c không can thi p; b t c ai nghi
ng nó s ph i bơi ngư c l i làn sóng chung.
Vì v y chúng ta c n t nh c mình r ng h th ng th trư ng t do không ph i là k t qu c a quy
lu t t nhiên hay thư ng đ th n thánh nào. Nó hình thành qua m t quá trình th nghi m và đi u
ch nh khó nh c, qua m t chu i nh ng l a ch n khó khăn gi a hi u qu và công b ng, n đ nh và
thay đ i. Và m c dù l i ích c a h th ng th trư ng t do ch y u có đư c t n l c cá nhân c a
nhi u th h ngư i luôn theo đu i cách nhìn h nh phúc c a riêng h , nhưng trong m i th i kỳ
bi n đ ng và chuy n đ i kinh t , chúng ta đ u ph i nh đ n chính ph can thi p đ m ra các cơ
h i, khuy n khích c nh tranh và làm cho th trư ng ho t đ ng t t hơn.
Theo nghĩa r ng, hành vi can thi p c a chính ph có ba hình th c. Th nh t, trong su t l ch s
c a chúng ta, chính ph đư c kêu g i xây d ng cơ s h t ng, đào t o l c lư ng lao đ ng ho c
t o n n t ng c n thi t cho tăng trư ng kinh t . T t c nh ng nhà sáng l p nư c M đ u nh n th y
m i quan h gi a tài s n cá nhân và t do, nhưng chính Alexander Hamilton đã nhìn ra ti m
năng l n lao c a n n kinh t c qu c gia - không ph i d a vào quá kh làm nông nghi p mà là
tương lai làm thương m i và công nghi p. Hamilton cho r ng đ nh n th c đư c đi u này, nư c
M c n m t chính ph c p qu c gia m nh và ch đ ng, và khi làm B trư ng Tài chính đ u tiên
c a nư c M , ông đã đưa nh ng ý tư ng c a ông thành hành đ ng. Ông qu c h u hóa các kho n
n th i cách m ng giành đ c l p, nh đó không ch g n k t n n kinh t các bang mà còn thúc
đ y h th ng tín d ng và khai thông th trư ng v n. Ông đ y m nh các chính sách - t lu t b o
v phát minh sáng ch cho đ n thu quan cao - đ khuy n khích ngành ch t o, ông cũng đ xu t
các chương trình đ u tư vào đư ng sá, c u c ng đ h tr v n chuy n s n ph m đ n v i th
trư ng.
Hamilton đã g p ph i s ph n đ i m nh m c a Thomas Jefferson vì ông s r ng m t chính ph
m nh g n ch t v i nhóm l i ích thương m i giàu có s làm suy gi m quan đi m dân ch cân
b ng c a chính ph đ i v i đ t nư c. Nhưng Hamilton hi u r ng ch có thông qua gi i phóng
lư ng v n mà các nhóm l i ích này đang s h u, nư c M m i ti p c n đư c v i ngu n l c
m nh nh t c a mình - đó là năng lư ng, là tính táo b o c a ngư i M . Ý tư ng xã h i thay đ i là
m t trong nh ng th a hi p vĩ đ i đ u tiên c a ch nghĩa tư b n M : đó là ch nghĩa tư b n công
thương có th gây ra m t n đ nh, nhưng nó cũng là m t h th ng kinh t r t năng đ ng, trong đó
b t c ai có đ ti n và đ năng l c cũng có th bư c lên v trí cao nh t.
Và ít nh t Jefferson cũng đ ng ý đi m này - chính nh ni m tin vào ch đ s d ng nhân tài
ch không ph i là ch đ quý t c cha truy n con n i mà Jefferson đã ng h thành l p các trư ng
đ i h c công c ng qu c gia đ có th đào t o nhân tài trên c nư c, và ông coi vi c sáng l p ra
Đ i h c Virginia là m t trong nhưng thành t u l n nh t c a mình.

145
      Adam Smith ( 1732- 1 790): nhà kinh t chính tr h c ngư i Scottland.
Truy n th ng chính ph M đ u tư vào cơ s v t ch t và vào con ngư i t ng đư c Abraham
Lincoln và đ ng C ng hòa th i kỳ đ u tri t đ tuân theo. Đ i v i Lincoln, đ c đi m cơ b n c a
nư c M là cơ h i, là kh năng "t do lao đ ng" đ phát tri n đư c trong cu c s ng.
Lincoln coi ch nghĩa tư b n là phương ti n t t nh t đ t o ra cơ h i đó nhưng ông cũng th y
r ng quá trình chuy n đ i t xã h i nông nghi p sang xã h i công nghi p cũng phá v cu c s ng
c a nhi u ngư i và phá v c c ng đ ng.
Do đó, vào gi a cu c N i chi n, Lincoln đã b t tay vào th c hi n m t lo t các chính sách không
ch t o n n t ng cho toàn b n n kinh t mà còn m r ng thang cơ h i v phía dư i đ có nhi u
ngư i hơn đư c ti p c n. Ông thúc đ y xây d ng đư ng s t xuyên l c đ a đ u tiên. Ông t ch c
H c vi n Khoa h c qu c gia đ khuy n khích các nghiên c u cơ b n và khám phá khoa h c có
th đem l i ng d ng công ngh và thương m i m i. Ông đã thông qua Đ o lu t Bán đ t công
cho ngư i dân năm 1862, m t bư c ngo t qua đó m t di n tích đ t công kh ng l su t mi n Tây
nư c M chuy n sang thu c quy n s h u c a ngư i dân đ nh cư đ n t mi n Đông và dân nh p
cư t kh p th gi i, nh đó nh ng ngư i này cũng đóng góp vào n n kinh t đang phát tri n c a
c qu c gia. Sau đó, thay vì đ nhưng ngư i ch đ t đó t lo li u, ông l i t o ra h th ng trư ng
đ i h c và cao đ ng công c ng đ a phương146 đ hư ng d n nông dân các k thu t nông nghi p
m i nh t, cung c p giáo d c mi n phí cho h , nh đó h có th có gi c mơ xa hơn cu c s ng
nông tr i hi n t i.
S sáng su t c a Halmlton và Lincoln - r ng ngu n l c và s c m nh c a chính ph ch t o đi u
ki n ch không h thay th th trư ng t do - v n ti p t c là viên đá t ng trong chính sách c a c
hai đ ng C ng hòa và Dân ch theo t ng bư c phát tri n c a nư c M . Đ p th y đi n Hoover147,
Công ty Thung lũng Tennessee148, h th ng đư ng cao t c xuyên qu c gia, m ng Internet, d án
nghiên c u mã gien ngư i l n lư t cho th y đ u tư c a chính ph đã t o đi u ki n cho các ho t
đ ng kinh t tư nhân bùng n . Và thông qua vi c thi t l p h th ng trư ng công c       c p ph
                                                           149
thông và đ i h c, cũng như các chương trình như Đ o lu t GI qua đó đào t o đ i h c đ n đư c
v i hàng tri u ngư i, chính ph cũng cho m i cá nhân công c đ đi u ch nh và thay đ i trong
môi trư ng công ngh thay đ i không ng ng.
Ngoài th c hi n đ u tư vào nh ng lĩnh v c c n thi t mà các công ty tư nhân không th ho c
không mu n tham gia, m t chính ph ch đ ng cũng đóng vai trò không th thi u khi gi i quy t
các tr c tr c c a th trư ng - nh ng l h ng luôn xu t hi n trong m i h th ng tư b n, v a c n
tr th trư ng ho t đ ng hi u qu , v a d n đ n thi t h i cho toàn xã h i. Teddy Roosevelt nh n
th y s c m nh đ c quy n c n tr c nh tranh, và ông đã coi vi c "ch ng trust" là nhi m v trung
tâm c a chính ph th i ông n m quy n. T ng th ng Woodrow Wilson l p ra C c D tr liên
bang đ qu n lý cung ti n và ki m ch nh ng đ t kh ng ho ng đ nh kỳ trên th trư ng tài chính.
Chính ph c p bang và liên bang đã thông qua nh ng lu t dành cho ngư i tiêu dùng đ u tiên -
Đ o lu t Lương th c và thu c s ch, Đ o lu t ki m đ nh ch t lư ng th t - đ b o v ngư i M
kh i các s n ph m đ c h i.




146
   Nguyên văn "land-grand colleges": các trư ng đ i h c và cao đ ng đư c thành l p m i bang đ hư ng các
quy n l i theo Đ o lu t Morrill (1862 và 1890). Đ o lu t này tài tr cho các trư ng b ng cách giao đ t thu c s
h u liên bang cho các bang.
147
   Đ p th y đi n trên sông Colorado vùng biên gi i hai bang Nevada và Arizona, đi u hòa nư c cho vùng xung
quanh và cung c p đi n cho toàn mi n nam California, m t trong b y công trình xây d ng vĩ đ i nh t nư c M .
148
   Công ty Thung lũng Tennessee (TVA) là công ty thu c s h u liên bang thành l p năm 1933, cung c p d ch v
hàng h i, ch ng lũ l t, s n xu t đi n, s n xu t phân bón và phát tri n kinh t vùng thung lũng Tennessee - khu v c
b nh hư ng đ c bi t nghiêm tr ng sau cu c Đ i kh ng ho ng 1929-1939.
149
   Đ o lu t đư c thông qua năm 1944 v chu n b giáo d c và d y ngh cho các c u chi n binh Th chi n th hai,
đ ng th i đ n bù th t nghi p m t năm và cho h vay ti n dư i nhi u hình th c đ mua nhà và kh i nghi p kinh
doanh.
Nhưng chính s sa sút c a th trư ng ch ng khoán năm 1929 và cu c Đ i kh ng ho ng150 sau đó
đã cho th y vai trò s ng còn c a chính ph trong v c qu n lý th trư ng tr nên r t rõ ràng. Khi
các nhà đ u tư m t ni m tin, các ngân hàng phá s n đe d a d n t i s p đ h th ng tài chính, nhu
c u tiêu dùng và đ u tư liên t c gi m, T ng th ng Franklin D. Roosevelt đã ti n hành m t lo t
can thi p c a chính ph đ ngăn không cho kinh t suy thoái thêm. Trong tám năm sau đó chính
ph v i chương trình Kinh t xã h i m i đã th nghi m các chính sách tái thi t n n kinh t , và
m c dù không ph i chính sách nào cũng đ t đư c k t qu mong mu n, nhưng cũng xây d ng nên
m t h th ng qu n lý giúp gi m nguy cơ kh ng ho ng kinh t . Đó là y ban Ch ng khoán và
Ngo i h i đ m b o tính minh b ch trên th trư ng tài chính và b o v các nhà đ u tư nh kh i
gian l n và v n đ ng n i b . Đó là B o hi m ti n g i liên bang FDIC đem l i ni m tin cho ngư i
g i ti n vào ngân hàng. Và còn có các chính sách tài khóa và ti n t ch ng kh ng ho ng chu kỳ,
dư i hình th c c t gi m thu , tăng tính thanh kho n hay chi tiêu tr c ti p c a chính ph đ kích
c u khi doanh nghi p và ngư i tiêu dùng rút kh i th trư ng.
Cu i cùng - và có l là vai trò gây tranh cãi nh t - là chính ph t o ra th a ư c xã h i gi a ch
doanh nghi p và công nhân. Trong 150 năm đ u c a nư c M , khi v n ngày càng t p trung vào
các trust và các công ty trách nhi m h u h n, công nhân không đư c thành l p các t ch c công
đoàn do b lu t pháp và b o l c ngăn tr . Công nhân g n như không đư c b o v kh i đi u ki n
làm vi c không an toàn và vô nhân tính, c      các nhà máy bóc l t công nhân tàn t hay xư ng
                151
gi t m gia súc . N n văn hoá M không thông c m nhi u v i các công nhân b nghèo đói do
s bùng n đ nh kỳ c a “s h y di t mang tính sáng t o"152 c a ch nghĩa tư b n - công th c
thành công cho m i cá nhân là làm vi c chăm ch hơn ch không ph i đư c chính ph chăm
nom. H th ng an sinh xã h i ra đ i là do ho t đ ng t thi n c a cá nhân không th đ n v i m i
ngư i và ngu n l c c a h cũng h n ch .
M t l n n a, c n cú s c c a Đ i kh ng ho ng v i m t ph n ba ngư i dân rơi vào tình tr ng m t
vi c làm, nhà c a hoang tàn, qu n áo s n rách và th c ăn thi u th n đ chính ph gi i quy t tình
tr ng m t cân b ng. Trong hai năm đ u làm t ng th ng, F.D. Roosevelt đã thành công trong vi c
thuy t ph c Qu c h i thông qua Đ o lu t B o hi m xã h i 1935, tâm đi m c a nhà nư c phúc l i
m i, m t m ng lư i an sinh xã h i đã giúp hơn m t n a s công dân l n tu i thoát kh i nghèo
đói, đem l i b o hi m th t nghi p cho nh ng ngư i m t vi c làm và chi tr m t kho n tr c p
nh cho nh ng ngư i tàn t t và ngư i già nghèo kh . F.D. Roosevelt cũng đ xu t nh ng d lu t
làm thay đ i cơ b n m i quan h gi a gi i tư b n và ngư i lao đ ng: lu t làm vi c b n mươi gi
m t tu n, lu t lao đ ng tr em và lu t lương t i thi u; và Đ o lu t Quan h lao đ ng qu c gia cho
phép t ch c nh ng nghi p đoàn quy mô l n và bu c ngư i s d ng lao đ ng ph i th a hi p v i
thi n chí.
M t ph n nguyên nhân F.D. Roosevelt thông qua nh ng lu t này là lý thuy t c a Keynes153: M t
cách đ c u n n kinh t kh i kh ng ho ng là đem l i cho công nhân thu nh p kh d ng cao hơn.
Nhưng F.D. Roosevelt cũng hi u r ng n n dân ch tư b n ch nghĩa đòi h i m i ngư i ph i đ ng
thu n, và thông qua vi c đem l i cho công nhân mi ng bánh l n hơn trong n n kinh t , cu c cách
m ng c a ông đã ngăn ch n đư c phong trào ng h mô hình chính ph qu n lý, m nh l nh và
ki m soát đang ph bi n kh p châu Âu. Như ông đã gi i thích vào năm 1944, “nh ng ngư i đói
kh , nh ng ngư i th t nghi p chính là lý do ra đ i ch đ đ c tài".



150
  Đ i kh ng ho ng (Great Depression): th i kỳ suy thoái kinh t 1929-1939, b t đ u t M (đư c bi t đ n v i
Ngày th ba đen t i 29-10-1929), sau đó lan r ng trên th gi i.
151
   Đ u th k 20, ngành công nghi p gi t m gia súc là ngành vi ph m quy n l i công nhân nghiêm tr ng nh t:
công nhân ph i làm vi c quá s c, không có b o h lao đ ng và không đư c thành l p công đoàn.
152
   Khái ni m đư c nhà kinh t h c Joseph Schumpeler ph bi n năm 1942, ch quá trình khi m t cái gì đó m i m
ra đ i gi t ch t m t cái cũ (ví d đĩa CD ra đi gi t ch t băng cassette, r i đĩa CD l i b tiêu di t b i máy nghe nh c
mp3).
153
      John M. Keynes (1883-1946): nhà kinh t h c ngư i Anh.
Trong m t th i gian câu chuy n t m k t thúc đây - F.D. Roosevelt đã b o v đư c ch nghĩa tư
b n thông qua chính ph liên bang, tích c c đ u tư vào con ngư i và cơ s v t ch t, ki m soát th
trư ng và b o v ngư i lao đ ng kh i tình tr ng khó khăn kinh niên. Và th c t trong hai mươi
lăm năm sau đó, qua các đ i chính ph thu c đ ng C ng hòa và Dân ch , mô hình nhà nư c
phúc l i c a M cũng nh n đư c s ng h r ng rãi. M t s ngư i cánh h u phê phán r ng ch
nghĩa xã h i đang d n chi m lĩnh, còn ngư i cánh t l i cho r ng F.D.Roosevelt chưa th c hi n
chính sách m t cách tri t đ . Nhưng t c đ tăng trư ng m nh c a n n kinh t s n xu t l n c a
M và chênh l ch r t cao trong năng su t lao đ ng gi a M và các qu c gia b chi n tranh tàn
phá châu Âu và châu Á đã làm t t ng m h u h t các ý ki n tranh lu n. Do không có đ i th
c nh tranh nào đáng k , các công ty M đ u đ n chuy n chi phí lao đ ng và chi phí qu n lý cao
hơn cho ngư i tiêu dùng gánh ch u. Xã h i đ y đ vi c làm cho phép công nhân các nhà máy
có công đoàn tr thành t ng l p trung lưu, m t ngư i đi làm cũng nuôi đư c c gia đình, có b o
hi m y t và lương hưu n đ nh. Trong b i c nh các công ty có l i nhu n n đ nh và m c lương
ngày càng tăng, không ai ph n đ i khi các nhà ho ch đ nh chính sách tăng thu và đưa ra nhi u
quy đ nh hơn vì m c tiêu xã h i. Nh đó Chương trình xã h i c a Johnson, bao g m các qu
Chăm sóc y t , C u tr y t và các phúc l i khác đã ra đ i, cũng như Cơ quan B o v môi trư ng
và Ban qu n lý S c kh e và an toàn lao đ ng đã đư c Nixon thành l p.
Chi n th ng c a ch nghĩa t do ch g p ph i m t v n đ duy nh t - đó là ch nghĩa tư b n
không ph i luôn đ ng v ng. Đ n th p k 70, năng su t lao đ ng, đ ng l c chính c a n n kinh t
M sau chi n tranh, b t đ u gi m xu ng. nh hư ng c a OPEC tăng lên cho phép các nhà s n
xu t d u m nư c ngoài chi m đư c ph n l n hơn trong n n kinh t th gi i và khi n nư c M
l ra như c đi m là r t nh y c m v i m i s c t gi m cung năng lư ng. Các công ty M b t đ u
ph i đ i m t v i cu c c nh tranh t các nhà s n xu t có chi phí th p châu Á, và đ n th p k 80,
m t cơn lũ hàng nh p kh u giá r - g m hàng d t may, giày dép, đi n t và th m chí c ô tô - b t
đ u chi m lĩnh m t ph n đáng k th trư ng n i đ a M . Đ ng th i, các công ty đa qu c gia c a
M cũng b t đ u đ t m t s cơ s s n xu t nư c ngoài - v a đ thâm nh p th trư ng, v a t n
d ng ưu th lao đ ng giá r .
Trong môi trư ng toàn c u ngày càng c nh tranh, công th c công ty cũ v i l i nhu n n đ nh và
phương th c qu n lý trì tr không còn hi u qu n a. Không còn nhi u kh năng chuy n chi phí
cao và s n ph m h ng cho ngư i tiêu dùng gánh ch u như trư c, l i nhu n và th ph n c a các
công ty này s t gi m và các c đông b t đ u đòi tăng giá tr công ty. M t s công ty tìm cách
tăng năng su t b ng cách c i ti n và t đ ng hóa. Các công ty khác ch y u dùng cách sa th i
hàng lo t công nhân, ch ng thành l p công đoàn, và sau đó cũng chuy n s n xu t ra nư c ngoài.
Nh ng giám đ c công ty nào không thích nghi đư c s b nh ng k chuyên mua c phi u đ n m
quy n ki m soát công ty hay nh ng ngh s chuyên mua l i công ty b ng vay n t n công - hai
nhóm ngư i này s thay đ i công ty và không quan tâm đ n đ i s ng nhân viên s hoàn toàn b
đ o l n hay c ng đ ng b chia r . Cách này hay cách khác, các công ty M ngày càng nghèo
hơn, khó khăn hơn - và các công nhân đây chuy n l p ráp ki u cũ và nh ng th tr n như
Galesburg là n n nhân chính c a quá trình chuy n đ i này.
Không ch có khu v c tư nhân ph i đi u ch nh cho phù h p v i môi trư ng m i. Kỳ b u c mà
Ronald Reagan giành th ng l i đã cho th y ngư i dân cũng mong mu n chính ph ph i thay đ i.
Reagan có xu hư ng th i ph ng quá m c quy mô c a nhà nư c phúc l i sau hai mươi lăm năm
phát tri n trư c đó. Th c ra khi đ t t i m c cao nh t, t l ngân sách liên bang so v i quy mô
n n kinh t M v n th p hơn con s tương ng c a các nư c Tây Âu, ngay c khi đã tính c ngân
sách kh ng l nư c M dành cho qu c phòng. Tuy nhiên, cu c cách m ng b o th do Reagan
kh i xư ng cũng đư c nhi u ngư i ng h vì quan đi m c a ông - r ng nhà nư c phúc l i t do
đã tr nên t mãn và quan liêu quá m c, các nhà ho ch đ nh chính sách Dân ch b ám nh b i
vi c c t nh mi ng bánh n n kinh t hơn là làm cho nó l n lên - rõ ràng có m t ph n s th t.
Cũng như r t nhi u các giám đ c công ty vì không b c nh tranh nên không t o ra giá tr n a, có
r t nhi u quan ch c nhà nư c không còn đ t câu h i li u nh ng gì c đông (t c là công dân M
có đóng thu ) và khách hàng c a h (ngư i s d ng d ch v công) đư c nh n có x ng đáng v i
đ ng ti n nh ng ngư i này đã b ra hay không.
Không ph i chương trình nào c a chính ph cũng hi u qu như đư c qu ng cáo. M t vài nhi m
v n u đ khu v c tư nhân th c hi n s hi u qu hơn, tương t như trong m t s trư ng h p,
công c kinh t d a vào th trư ng cũng đ t đư c k t qu như công c m nh l nh và ki m soát
mà l i có chi phí th p hơn và linh ho t hơn. Thu su t biên cao ra đ i t khi Reagan lên n m
quy n có th không làm gi m đ ng l c lao đ ng hay đ u tư, nhưng nó l i bóp méo các quy t
đ nh đ u tư - và d n t i m t ngành công nghi p lãng phí là tư v n tránh thu . Phúc l i xã h i đã
giúp đ r t nhi u ngư i M đang lâm vào tình tr ng khó khăn, tuy nhiên nó cũng gây hi u ng
tiêu c c lên thái đ làm vi c c a ngư i lao đ ng và s n đ nh c a các gia đình.
Vì bu c ph i th a hi p v i Qu c h i do đ ng Dân ch n m quy n ki m soát nên Reagan không
bao gi đ t đư c các k ho ch tham v ng nh t c a ông nh m gi m quy mô chính ph . Nhưng v
cơ b n ông cũng thay đ i đư c ch đ các cu c tranh lu n. Phong trào ph n đ i chính sách thu
c a t ng l p trung lưu tr thành m t ph n t t y u trong n n chính tr và nó cũng đ t ra gi i h n
t i đa quy mô chính ph . Đ i v i r t nhi u đ ng viên C ng hòa, không can thi p vào th trư ng
đã tr thành nguyên t c.
Dĩ nhiên, r t nhi u c tri v n ti p t c trông ch vào chính ph khi kinh t tu t d c, và v th c a
Bill Clinton Nhà Tr ng đã đư c nâng cao nh kêu g i chính ph hành đ ng tích c c hơn. Sau
khi k ho ch chăm sóc y t b th t b i th m h i trên chính trư ng và đ ng C ng hòa giành th ng
l i Qu c h i năm 1994, Clinton đã ph i gi m b t tham v ng, nhưng dù sao ông cũng đã khi n
cho các m c tiêu c a Reagan b phê phán nhi u hơn. V i tuyên b k nguyên chính ph quy mô
l n đã qua, Clinton đưa nh ng c i cách phúc l i vào lu t, thúc đ y c t gi m thu cho t ng l p
trung lưu và ngư i nghèo, và n l c gi m n n quan liêu. Cũng chính Clinton l i đ t đư c cái mà
Reagan chưa bao gi làm đư c, đó là đưa ho t đ ng tài khóa vào tr t t nhưng đ ng th i gi m
nghèo và đ u tư chút ít vào giáo d c và đào t o ngh . Khi Clinton k t thúc nhi m kỳ, có v như
m t tr ng thái cân b ng m i đã dư c thi t l p - chính ph g n nh hơn, nhưng v n gi đư c h
th ng an sinh xã h i mà F.D. Roosevelt đã xây d ng nên.
Ch có đi u ch nghĩa tư b n v n không đ ng v ng. Các chính sách dư i th i Reagan và Clinton
có th đã gi m b t s trì tr c a nhà nư c phúc l i t do, nhưng không th thay đ i đư c th c t
c a c nh tranh toàn c u và cách m ng công ngh . Vi c làm v n ch y ra nư c ngoài - không ch
vi c làm trong ngành ch t o mà ngày càng nhi u ngành d ch v có th xu t kh u vi c làm b ng
công ngh s , ví d như l p trình máy tính. Ngư i làm kinh doanh ti p t c ph i đ i m t v i chi
phí b o hi m y t cho lao đ ng tăng cao. Nư c M ti p t c nh p kh u nhi u hơn h n xu t kh u
và đi vay nhi u hơn h n cho vay.
Không có tri t lý lãnh đ o rõ ràng, chính ph Bush và đ ng minh trong qu c h i c a h ph n
 ng l i b ng cách đ y m nh hơn cách m ng b o th t i logic t n cùng c a nó - thu th p hơn
n a, ít quy đ nh qu n lý hơn n a, và m ng lư i an sinh xã h i nh hơn n a.
Nhưng khi đi theo con đư ng này, đ ng C ng hòa đang tham gia tr n chi n cu i cùng, tr n chi n
mà h đã ti n hành và giành th ng l i h i th p niên 80 trong khi đ ng Dân ch v n bu c ph i
ti p t c cu c chi n đ m đư ng máu b o v chương trình Chính sách Kinh t xã h i m i c a
th p k 30.
C hai chi n lư c này đ u không còn hi u qu . M không th c nh tranh v i Trung Qu c và n
Đ đơn gi n b ng cách c t gi m chi phí và thu h p chính ph - tr khi chúng ta s n lòng ch p
nh n gi m đáng k m c s ng ngư i dân - v i nh ng thành ph ng p trong khói và ngư i ăn xin
x p hàng trên đư ng. Và M cũng không th c nh tranh đơn gi n b ng cách d ng lên các rào c n
thương m i và tăng m c lương t i thi u - tr khi chúng ta s n lòng l ch thu t t c máy tính trên
toàn th gi i.
Nhưng l ch s cho chúng ta ni m tin r ng chúng ta không ph i l a ch n gi a n n kinh t ch huy
ng t ng t hay ch nghĩa tư b n l n x n và kh c nghi t. L ch s cho th y chúng ta có th bư c ra
kh i nh ng bi n đ ng kinh t l n lao trong v th m nh hơn ch không h y u hơn. Cũng như
nh ng ngư i đi trư c, chúng ta nên t h i nh ng chính sách nào s đem l i th trư ng t do năng
đ ng và n đ nh kinh t trên di n r ng, c i cách doanh nghi p và nâng cao m c s ng. Và câu
châm ngôn gi n d c a Lincoln có th giúp đ nh hư ng cho chúng ta, đó là: thông qua chính ph ,
chúng ta có th cùng làm nh ng vi c mà riêng l m i cá nhân ho c tư nhân không bao gi làm
t t ho c đ t hi u qu b ng.
Nói cách khác, chúng ta nên đi theo con đư ng có hi u qu .
V Y S Đ NG THU N kinh t m i y s như th nào? Tôi s không làm ra v tôi có m i câu
tr l i, th o lu n chi ti t chính sách kinh t M thì ph i vi t vài quy n sách m i h t. Nhưng tôi
có th đưa ra m t vài ví d mà trong đó chúng ta thoát ra đư c th bí chính tr hi n nay; trong đó
theo Hamilton và Lincoln, chúng ta có th đ u tư vào cơ s h t ng và con ngư i; b t đ u hi n
đ i hóa và Xây d ng l i Các th a ư c xã h i mà F.D. Roosevelt đưa ra l n đ u tiên h i gi a th
k trư c.
Hãy b t đ u v i nh ng lĩnh v c đ u tư có th làm tăng tính c nh tranh c a M trong n n kinh t
th gi i: đ u tư vào giáo d c, khoa h c, công ngh và đ c l p năng lư ng.
Trong su t l ch s , giáo d c luôn chi m v trí trung tâm trong cam k t c a đ t nư c đ i v i công
dân: N u b n làm vi c chăm ch và có trách nhi m, b n s có cơ h i có cu c s ng t t hơn. Và
th gi i hi n t i nơi ki n th c quy t đ nh giá tr c a b n trên th trư ng lao đ ng, nơi m t đ a tr
  Los Angeles ph i c nh tranh không ch v i nh ng đ a tr khác Boston mà còn ph i v i hàng
tri u tr em Bangalore và B c Kinh, thì có quá nhi u trư ng h c M đã không th c hi n đư c
cam k t này.
H i năm 2005, tôi đ n thăm trư ng trung h c Thornton Township, m t trư ng ch y u dành cho
h c sinh da đen vùng ngo i ô phía nam Chicago. Nhân viên c a tôi đã làm vi c v i các gi ng
viên đó đ t ch c m t cu c h p v i h c sinh trong trư ng. Đ i di n c a t ng l p đã dành
nhi u tu n đ xem xét các b n h c đang quan tâm đ n v n đ gì, sau đó chuy n k t qu thu đư c
thành nh ng câu h i dành cho tôi. Tai cu c h p m t, các em nói v v n đ b o l c trong vùng và
thi u máy tính cho l p h c. Nh ng băn khoăn hàng đ u c a nh ng h c sinh này là: Do chính
quy n qu n không đ kh năng tr lương làm vi c toàn th i gian cho giáo viên nên trư ng
Thornton ph i cho h c sinh v vào lúc 1 gi 30 chi u. V i l ch h c b thu h p như v y, h c sinh
không có th i gian h c trong phòng thí nghi m hay lên l p ngo i ng .
- T i sao chúng cháu l i b đ i x không công b ng th ? - Các em h c sinh h i tôi - Có v không
ai mu n b n cháu vào đ i h c thì ph i.
B n tr mu n h c nhi u hơn.
Chúng ta đã quen v i nh ng câu chuy n như v y v tr em g c Phi và g c Nam M đang mòn
m i theo h c nh ng ngôi trư ng không th trang b cho chúng đ trình đ đ tham gia vào n n
kinh t công nghi p ki u cũ, nói gì đ n th i đ i thông tin hi n nay. Nhưng v n đ c a h th ng
giáo d c c a chúng ta không ch n m khu ph cũ. Nư c M còn có t l h c sinh c p trung
h c b h c cao lo i cao nh t trong s các nư c công nghi p phát tri n. H c sinh năm cu i trung
h c c a M có đi m ki m tra toán và khoa h c th p hơn so v i h u h t các b n đ ng l a nư c
khác. M t n a thi u niên M không hi u đư c nh ng phân s đơn gi n, m t n a s tr em chín
tu i không làm đư c phép nhân ho c chia cơ b n, và m c dù có nhi u sinh viên M tham d kỳ
thi đ i h c hơn bao gi h t, nhưng ch có 22% trong s đó đư c trang b đ đ h c ti ng Anh,
toán và khoa h c trư ng đ i h c.
Tôi không tin r ng m t mình chính ph có th thay đ i đư c k t qu th ng kê này. Cha m là
nh ng ngư i ch u trách nhi m cơ b n trong vi c giáo d c con cái h ph m ch t chăm ch và giá
tr c a h c hành. Nhưng các b c cha m cũng đúng khi kỳ v ng chính ph , thông qua các trư ng
công, s h p tác tr n v n v i h trong quá trình giáo d c - như đã t ng làm v i các th h ngư i
M trư c đây.
Không may là thay vì đ i m i, c i cách m nh m trư ng h c - s thay đ i cho phép các h c sinh
trư ng Thornton có th c nh tranh đư c m t v trí làm vi c Google - trong g n hai mươi năm
qua chúng ta ch th y chính ph c i cách giáo d c qua loa ngoài l và ch p nh n ch t lư ng giáo
d c ch m c trung bình. M t ph n đây là k t qu c a nh ng cu c tranh lu n quan đi m l c h u
d đoán trư c. Nhi u ngư i thu c phe b o th cho r ng ti n không th nâng cao đư c k t qu
h c t p: nh ng v n đ phát sinh trư ng công là do n n quan liêu và công đoàn giáo viên c ng
nh c gây ra; và gi i pháp duy nh t cho v n đ này là ch m d t vai trò đ c quy n giáo d c c a
chính ph b ng cách thuê tư nhân làm giáo d c. Trong khi đó, nh ng ngư i cánh t l i lên ti ng
b o v cho hi n tr ng khó ch p nh n này, cho r ng ch c n chi thêm ti n là s nâng cao đư c
ch t lư ng giáo d c.
C hai gi đ nh này đ u sai l m. Ti n h n ph i có vai trò nh t đ nh trong giáo d c - n u không t i
sao ph huynh h c sinh l i ch u tr nhi u ti n hơn đ s ng nh ng khu ngo i ô có trư ng h c
đư c nhà nư c c p ngân sách đ y đ ? Và th c t r t nhi u trư ng h c c vùng đô th và nông
thôn v n có tình tr ng l p h c quá đông, sách giáo khoa l c h u, trang thi t b không phù h p và
giáo viên bu c ph i b ti n túi ra mua nh ng đ dùng gi ng d y thi t y u. Nhưng không th ph
nh n r ng cách qu n lý trư ng công như hi n t i ít nh t cũng là m t v n đ nghiêm tr ng không
kém v n đ tài chính cho các trư ng này.
Do đó, nhi m v c a chúng ta đây là tìm ra nh ng thay đ i có tác đ ng l n nh t lên k t qu
h c t p c a h c sinh, tài tr th c hi n các thay đ i đó, và xóa b nh ng chương trình không có
k t qu . Và trong th c t chúng ta đã có b ng ch ng rõ ràng v nh ng c i cách hi u qu : m t
chương trình h c khó hơn và nghiêm ng t hơn, chú tr ng vào toán, khoa h c và k năng ngôn
ng ; th i gian h c m t ngày dài hơn và nhi u ngày hơn đ h c sinh có th i gian và duy trì đư c
s t p trung c n thi t cho h c t p: cung c p giáo d c c p m u giáo cho m i tr em đ không em
nào b t t h u trong nh ng ngày đ u tiên đi h c; th c hi n các đánh giá h p lý d a trên k t qu
h c t p, qua đó cung c p b c tranh toàn c nh v quá trình h c t p c a m t h c sinh; tuy n d ng
và đào t o các hi u trư ng theo quan đi m c i cách và các giáo viên gi ng d y hi u qu .
Đi m cu i cùng c n đư c chú tr ng là ph i có giáo viên t t. Các nghiên c u g n đây cho th y
y u t quan tr ng nh t quy t đ nh k t qu h c t p không ph i màu da hay xu t x c a h c sinh
mà là giáo viên c a em đó là ai. Không may là quá nhi u trư ng ph i ph thu c vào các giáo
viên không có kinh nghi m, ít đư c đào t o v môn h c h d y, và thư ng các giáo viên y u
kém này l i t p trung nh ng trư ng đang ho t đ ng ch t v t. Hơn n a, m i vi c ngày càng t i
t hơn trư c ch không t t hơn: m i năm, các trư ng h c l i m t đi các giáo viên có kinh nghi m
vì th h Bùng n dân s đã bư c vào tu i ngh hưu, và trong th p k t i ph i tuy n d ng hai
tri u giáo viên m i theo k p đư c s tr em đi h c ngày càng tăng.
V n đ không ph i là không có ngư i tâm huy t v i ngh . Tôi thư ng xuyên g p các b n tr t t
nghi p nh ng trư ng đ i h c hàng đ u đã đăng ký làm vi c hai năm nh ng trư ng công khó
khăn nh t nư c thông qua nh ng chương trình như D y h c vì nư c M . H th y công vi c này
đ c bi t đáng trân tr ng; và h c sinh đư c hư ng l i t s c sáng t o và s nhi t tình c a h .
Nhưng sau hai năm, ph n l n các giáo viên này đ u làm ngh khác ho c chuy n đ n các trư ng
ngo i ô. Th c tr ng này là h u qu c a m c lương th p, thi u h tr t các b máy qu n lý nhà
nư c ngành giáo d c và c m giác b cô l p.
N u chúng ta nghiêm túc mu n xây d ng m t h th ng trư ng h c cho th k 21, chúng ta ph i
nghiêm túc xem xét ngh gi ng d y. Có nghĩa là ph i đi u ch nh quá trình c p b ng đ m t sinh
viên chuyên ngành hóa h c mu n đi d y tránh đư c nh ng khóa h c b sung t n kém; thi t l p
h th ng có c giáo viên m i và giáo viên giàu kinh nghi m đ h không b cô l p và trao cho
nh ng giáo viên có trình đ quy n ki m soát l p h c nhi u hơn.
Đi u này còn có nghĩa là ph i tr lương giáo viên đúng v i giá tr c a h . Không có lý do gì m t
giáo viên có kinh nghi m, có trình đ cao và làm vi c hi u qu không đư c tr 100.000 dollar
m t năm khi đ nh cao nh t s nghi p. Nh ng giáo viên gi i trong nh ng lĩnh v c quan tr ng
như toán và khoa h c - cũng như nh ng ngư i s n sàng d y h c nh ng trư ng khó khăn nh t -
càng nên đư c tr cao hơn.
Ch có m t đi u. Đ có m c lương cao hơn, giáo viên ph i có trách nhi m hơn v i k t qu d y
h c - và các trư ng ph i đư c phép lo i b các giáo viên không hi u qu .
Cho đ n hi n t i, công đoàn giáo viên luôn ph n đ i ý ki n tr lương theo k t qu d y h c, m t
ph n vì đi u này có th ph thu c vào ý tư ng tùy h ng c a v hi u trư ng. Công đoàn giáo viên
cũng cho r ng - mà theo tôi nghĩ là đúng - ph n l n các trư ng ch d a vào k t qu thi c a h c
sinh đ đánh giá giáo viên, mà k t qu thi c a h c sinh l i ph thu c r t nhi u vào nh ng y u t
n m ngoài t m ki m soát c a giáo viên, ví d như s h c sinh nghèo ho c c n h tr đ c bi t
trong l p.
Nhưng đây không ph i là v n đ không có cách gi i quy t. H p tác v i công đoàn giáo viên, các
bang và các trư ng h c có th giúp đưa ra các phương th c đánh giá k t qu gi ng d y t t hơn,
nh ng phương pháp k t h p c k t qu thi c c a h c sinh v i h th ng đánh giá chéo (ph n l n
các giáo viên có th cho b n bi t trong trư ng h ai d y gi i ai d y d v i k t qu nh t quán
đáng ng c nhiên). Và chúng ta có th đ m b o nh ng giáo viên không hoàn thành nhi m v s
không th ti p t c gây nh hư ng đ n nh ng h c sinh th c s mu n đư c h c t p nghiêm túc.
Th c t , n u chúng ta đ nh ti n hành nh ng đ u tư c n thi t đ ch n ch nh l i các trư ng h c thì
chúng ta s ph i ph c h i ni m tin r ng m i tr em đ u có th h c. G n đây, tôi có cơ h i đ n
thăm trư ng ti u h c Dodge Tây Chicago, m t trư ng t ng x p h ng g n chót v m i m t
nhưng đang trong quá trình thay đ i. Khi tôi nói chuy n v i các giáo viên v nh ng khó khăn h
g p ph i, m t giáo viên tr đ c p đ n cái mà cô g i là “H i ch ng nh ng đ a tr đó" - xã h i
s n sàng tìm ra hàng tri u lý do t i sao "nh ng đ a tr đó" không th h c đư c; "nh ng đ a tr
đó” có n n t ng khó khăn và "nh ng đ a tr đó” quá t t h u như th nào.
“Khi tôi nghe đ n t đó tôi t c điên ngư i", cô y nói. “Chúng không ph i nh ng đ a tr 'đó'.
Chúng là con cái, là b n tr c a chúng ta".
N n kinh t M s như th nào trong nh ng năm t i ph thu c r t nhi u vào vi c chúng ta có
th c s suy nghĩ v đi u đó không.
Đ U TƯ VÀO giáo d c không th ch là h th ng trư ng ti u h c và trung h c cơ s đư c c i
thi n. Trong n n kinh t tri th c v i tám trong s chín ngh phát tri n nhanh nh t trong th p k
này đòi h i trình đ khoa h c và công ngh , ph n l n công nhân c n đư c đào t o cao hơn
hình th c nào đó đ ki m đư c vi c làm trong tương lai. Và n u t đ u th k 20, chính ph đã
xây d ng các trư ng trung h c ph thông mi n phí và b t bu c đ cung c p cho công nhân các
k năng c n thi t cho th i đ i công nghi p thì ngày nay chính ph cũng ph i giúp l c lư ng lao
đ ng đi u ch nh v i th c t c a th k 21.
V nhi u m t, nhi m v c a chúng ta bây gi d dàng hơn so v i các nhà ho ch đ nh chính sách
m t trăm năm trư c. M t ví d là chúng ta đã có s n m t h th ng các trư ng đ i h c và cao
đ ng c ng đ ng đư c trang b đ y đ đ ti p đón thêm nhi u sinh viên hơn. Và rõ ràng không
c n thuy t ph c ngư i M v giá tr c a giáo d c đ i h c - t l thanh niên có b ng c nhân tăng
đ u đ n qua m i th p k t 16% vào năm 1980 lên 33% hi n nay.
Cái ngư i M c n h tr , ngay bây gi , đó là chi phí h c đ i h c ngày càng tăng cao - m t v n
đ mà Michelle và tôi đã quá quen thu c (trong mư i năm đ u hôn nhân, s ti n chúng tôi ph i
tr n h c phí đ i h c và sau đó là theo h c trư ng lu t cao hơn ti n th ch p r t nhi u). Trong
năm năm qua, h c phí trung bình cho b n năm trư ng đai h c công, sau khi đi u ch nh l m
phát, đã tăng lên 40%. Đ tr đư c kho n phí này, các sinh viên ph i đi vay nh ng món n
m c cao hơn bao gi h t, m c n này khi n h không mu n theo đu i nh ng ngh ít sinh l i như
đi d y. M i năm ư c tính có kho ng hai trăm nghìn sinh viên đ trình đ vào h c đ i h c nhưng
ph i quy t đ nh t b vi c đi h c vì không tìm ra cách nào đ lo đư c h c phí.
Chúng ta ph i th c hi n m t s bư c đ ki m soát chi phí và tăng s ngư i vào h c đ i h c. Các
bang có th h n ch m c tăng h c phí các trư ng công l p. V i r t nhi u sinh viên b t
thư ng154, các trư ng d y ngh k thu t và các khóa h c trên m ng là nh ng l a ch n có chi phi

154
   Sinh viên b t thư ng (nontraditional students): t ch các sinh viên l n tu i hơn đ tu i h c đ i h c ph bi n
(17-23 tu i ) đã ph i b h c trư c đó ho c các sinh viên theo h c nh ng chương trình có th i gian h c khác thông
thư ng đ h có th làm công vi c khác đ ng th i v i vi c h c.
th p giúp h trang b l i các công c đ làm vi c đư c trong m t n n kinh t liên t c thay đ i. Và
các sinh viên có th yêu c u trư ng c a h nên n l c xin tài tr đ tăng ch t lư ng đào t o hơn
là xây thêm sân bóng m i.
Nhưng dù chúng ta ki m soát đư c chi phí giáo d c đ n m c nào đi n a thì v n c n ph i tr c
ti p h tr thêm nhi u sinh viên và ph huynh trong vi c chi tr các kho n chi phí h c đ i h c,
có th thông qua tr c p, cho vay lãi su t th p, tài kho n ti t ki m giáo d c mi n thu ho c kh u
tr thu hoàn toàn trên h c phí. Cho đ n hi n t i, Qu c h i đang đi theo hư ng ngư c l i b ng
cách tăng lãi su t các kho n cho sinh viên vay do liên bang b o lãnh và không th tăng tr c p
cho sinh viên nghèo đ ph n ng v i l m phát. Không có l i nào bào ch a đư c cho nh ng
chính sách như v y n u chúng ta mu n duy trì cơ h i và kh năng ti n lên v th cao hơn như
m t đ c đi m ưu vi t c a n n kinh t M .
H th ng giáo d c c a chúng ta còn có m t khía c nh khác đáng đư c trân tr ng - nó là trung
tâm kh năng c nh tranh c a nư c M . T khi Lincoln ký Đ o lu t Morrill và t o ra các trư ng
đ i h c và cao đ ng công c ng đ a phương, nh ng nơi này luôn là các đi m nghiên c u và phát
tri n chính c a c nư c. Chính đây, chúng ta đào t o đư c nh ng nhà c i cách tương lai, v i sư
h tr quan tr ng v cơ s h t ng c a chính quy n liên bang - t phòng thí nghi m hóa h c cho
đ n máy gia t c h t - và s ti n đ u tư cho nghiên c u có th không đem l i k t qu ng d ng
sinh l i ngay l p t c, nhưng có th cu i cùng s t o ra bư c đ t phá l n trong khoa h c.
C     đây n a, chính sách c a chúng ta cũng đi sai đư ng. T i l phát b ng trư ng Đ i h c
Northwestern năm 2006, tôi có nói chuy n v i giáo sư Robert Langer, giáo sư ngành Hóa H c
vi n công ngh Massachusetts và là m t trong nh ng nhà khoa h c hàng đ u c nư c. Langer
không ph i m t v giáo sư hàn lâm ch trên tháp ngà ki n th c - ông có hơn năm trăm phát
minh và nghiên c u c a ông đem l i k t qu trong m i lĩnh v c, t mi ng dán nicotine155 đ n
phương pháp đi u tr ung thư não. Trong khi ch đ i bu i l khai m c, tôi h i ông v công vi c
hi n t i, và ông đ c p đ n nghiên c u mô, m t nghiên c u h a h n s t o ra nh ng phương
pháp m i đ đưa thu c vào cơ th ngư i hi u qu hơn. Nh l i nh ng cu c tranh lu n quanh v n
đ nghiên c u t bào g c, tôi h i ông li u nh ng quy đ nh h n ch h t bào g c c a chính ph
Bush có ph i là chư ng ng i l n nh t c n tr ông nghiên c u xa hơn không. Ông l c đ u.
"Có thêm h t bào đương nhiên s t t hơn", Langer tr l i, "nhưng v n đ th c s là s ti n tr
c p cho nghiên c u c a nhà nư c đã b c t gi m đáng k ". Ông gi i thích r ng mư i lăm năm
trư c, 20% đ n 30% s đ tài nghiên c u đ xu t đư c liên bang tài tr . Hi n nay con s này ch
kho ng 10%. Đ i v i các nhà khoa h c và nhà nghiên c u, đi u này có nghĩa là ph i dành nhi u
th i gian đ ki m ti n hơn và ít th i gian đ nghiên c u đi. Cũng có nghĩa là m i năm, ngày càng
nhi u d án nghiên c u có tương lai h a h n b t b - đ c bi t là nh ng nghiên c u r i ro cao có
th đem l i k t qu r t l n.
Đánh giá c a giáo sư Langer không có gì m i. Hình như tháng nào cũng có các nhà khoa h c và
k sư đ n văn phòng c a tôi đ bàn v cam k t tài tr cho nghiên c u khoa h c cơ b n c a nhà
nư c ngày càng gi m. Trong ba mươi năm qua, s ti n nhà nư c tài tr cho các ngành v t lý,
toán và k thu t tính theo t l ph n trăm so v i GDP đã gi m xu ng - trong khi các nư c khác
l i đang tăng ngân sách dành cho nghiên c u và tri n khai. Và như giáo sư Langer đã ch rõ, vi c
gi m h tr nghiên c u khoa h c cơ b n đã gây ra tác đ ng tr c ti p lên s sinh viên theo h c
toán, khoa h c và k thu t - đi u đó gi i thích t i sao hàng năm s k sư t t nghi p ra trư ng
Trung Qu c cao g p tám l n con s này M .
N u chúng ta mu n có m t n n kinh t đ i m i, n n kinh t t o ra nhi u Google hơn m i năm thì
chúng ta ph i đ u tư vào nh ng ngư i s thay đ i tương lai - b ng cách tăng g p đôi ngân sách
tài tr cho khoa h c cơ b n trong năm năm t i, đào t o thêm m t trăm nghìn k sư và nhà khoa
h c trong b n năm t i, ho c tr c p nghiên c u thêm cho nh ng nhà nghiên c u tr xu t s c
trong nư c. T ng s ti n đ duy trì ho t đ ng nghiên c u khoa h c và công ngh s cao kho ng

155
      Mi ng dán nicotine dùng đ th m th u nicotine vào trong cơ th qua da, là m t phương pháp b thu c lá.
42 t dollar trong năm năm - m t con s rõ ràng là l n, nhưng ch b ng 15% ngân sách cho xây
d ng đư ng cao t c liên bang g n đây nh t.
Nói cách khác, chúng ta đ kh năng chi tr cho nh ng vi c ph i làm. Không ph i chúng ta
không có ti n mà đ t nư c ta đã không nh n th c đư c tính c p bách c a v n đ .
N I DUNG Đ U TƯ quan tr ng cu i cùng giúp nư c M tăng tính c nh tranh là vào cơ s h
t ng năng lư ng đ chúng ta hư ng t i đ c l p v năng lư ng sau này. Trong quá kh , chi n
tranh ho c nh ng m i đe d a tr c ti p t i an ninh qu c gia đã làm lung lay tính t mãn c a nư c
M và bu c M ph i đ u tư m nh m vào giáo d c và khoa h c, t t c đ u nh m gi m t i đa kh
năng b t n công c a đ t nư c. Đi u này đã x y ra vào th i kỳ đ nh cao c a Chi n tranh l nh, khi
Liên Xô phóng v tinh Sputnik làm d y lên m i lo ng i h s vư t qua M v công ngh . Đ tr
l i, T ng th ng Eisenhower đã tăng g p đôi ngân sách liên bang dành cho giáo d c và cho toàn
b th h nhà khoa h c và k sư nh ng gì h c n đ đem l i ti n b đ t phá. Cùng năm đó, Cơ
quan ph trách D án Nghiên c u ti n b qu c phòng (DARPA) đư c thành l p, cung c p hàng
t dollar cho nh ng nghiên c u cơ b n mà sau này đã d n đ n giúp hình thành m ng Intemet, mã
v ch và ph n m m thi t k trên máy tính. Năm 1961, T ng th ng Kennedy đưa ra chương trình
không gian Apollo, t o c m h ng cho thanh niên kh p c nư c tham gia chương trình Biên gi i
m i156 trong khoa h c.
V th hi n t i c a nư c M đòi hòi chúng ta ph i làm tương t v i năng lư ng. Vi c tương lai
đ t nư c ph thu c vào kh năng đ c l p năng lư ng là quá rõ ràng. Theo y ban qu c gia v
chính sách năng lư ng, n u không thay đ i chính sách năng lư ng, nhu c u d u c a M s tăng
40% trong hai mươi năm t i. Trong cùng th i gian đó, nhu c u toàn th gi i s tăng ít nh t 30%
khi nh ng qu c gia phát tri n nhanh như Trung Qu c và n Đ m r ng s n xu t công nghi p
và trên đư ng ph hai nư c này có thêm 140 tri u ô tô n a.
S ph thu c vào d u không ch nh hư ng đ n n n kinh t . Nó còn tác đ ng đ n an ninh qu c
gia chúng ta. M i ngày chúng ta mua d u c a nư c ngoài h t 800 tri u dollar, trong đó m t ph n
đáng k đư c thanh toán cho nh ng đ t nư c có ch đ thi u n đ nh nh t th gi i - Saudi
Arabia. Nigeria, Venezuela và ít nh t là gián ti p cho Iran. Vi c nh ng nư c này có ph i là qu c
gia đ c tài, có ý đ nh s n xu t vũ khí h t nhân hay là nơi trú n c a nh ng k gieo r c h t gi ng
kh ng b vào đ u thanh niên hay không không quan tr ng - h có ti n c a chúng ta vì chúng ta
c nd uc ah .
T hơn là nguy cơ m t ngu n cung d u cũng r t nghiêm tr ng. v nh Ba Tư, nhi u năm nay Al
Qaeda đã hư ng mũi t n công vào các nhà máy l c d u đư c b o v kém; và ch c n m t l n
chúng t n công đư c vào m t trong nh ng khu l c d u l n c a Saudi Arabia là n n kinh t M
có th t t d c b nhào. Chính Osama bin Laden đã nói v i ngư i c a h n ta r ng "t p trung đánh
vào d u, đ c bi t lraq và Vùng V nh thì đi u đó s làm cho chúng ch t d n ch t mòn".
Và sau đó là h u qu môi trư ng c a m t n n kinh t ph thu c vào nhiên li u hóa th ch. G n
như m i nhà khoa h c ngoài Nhà Tr ng đ u tin r ng bi n đ i khí h u là có th t, nghiêm tr ng,
và ngày càng tăng do con ngư i v n liên t c th i khi carbonic. N u nguy cơ băng tan, m c nư c
bi n dâng cao, th i ti t thay đ i, bão nhi t đ i x y ra thư ng xuyên, l c xoáy m nh hơn, bão cát
liên t c, r ng b phá h y, r n san hô ng m b ch t và b nh hô h p cũng như b nh do côn trùng
gây ra tăng lên không ph i là nguy cơ nghiêm tr ng thì tôi cũng không hi u đi u gì m i là
nghiêm tr ng.
Hi n t i, chính sách năng lư ng c a chính ph Bush t p trung vào tr c p các công ty d u l n và
m r ng khoan thăm dò - cùng v i đ u tư chi u l vào phát tri n ngu n năng lư ng thay th .
Cách làm này ch có ý nghĩa n u nư c M s h u ngu n d u m d i dào và chưa b khai thác, có
th đáp ng đư c nhu c u (và n u các công ty d u th c s không có l i nhu n). Nhưng ngu n
cung đó không h t n t i. Nư c M chi m 3% tr lư ng d u toàn th gi i. Và chúng ta s d ng

156
   (Nguyên văn: New Frontier) do T ng th ng Kennedy đưa ra nh m phát tri n kinh t , h tr qu c t , tăng cư ng
qu c phòng và phát tri n các chương trình không gian.
25% lư ng d u toàn th gi i. Chúng ta không th gi i quy t v n đ này b ng cách khoan gi ng
tìm d u.
Vi c chúng ta có th làm là t o ra ngu n năng lư ng có th tái sinh và s ch hơn cho th k 21.
Thay vì tr c p ngành d u m , chúng ta nên ch m d t m i chính sách ưu đãi thu mà ngành này
đang đư c hư ng và yêu c u các công ty d u có l i nhu n hàng quý hơn 1 t dollar ph i dành ra
1% doanh thu đ tài tr cho các nghiên c u tìm năng lư ng thay th và đ u tư vào cơ s h t ng
c n thi t. D án này không ch đem l i l i ích kinh t , chính sách đ i ngo i và môi trư ng r t l n
- nó còn là phương ti n đ chúng ta đào t o ra m t th h các nhà khoa h c và k sư m i và là
ngu n t o ra xu t kh u và vi c làm có m c lương cao.
Các nư c như Brazil đã làm vi c này. Trong ba mươi năm qua, Brazil đã k t h p quy đ nh c a
chính ph và đ u tư tr c ti p c a nhà nư c vào vi c phát tri n m t ngành công nghi p năng
lư ng sinh h c hi u qu cao: 70% phương ti n đi l i hi n nay c a nư c này không ch y b ng
xăng mà b ng ethanol làm t m t mía. Thi u s quan tâm tương t c a chính ph , ngành công
nghi p ethanol c a M hi n nay v n ph i đu i theo h . Nh ng ngư i ng h th trư ng t do cho
r ng bàn tay can thi p m nh m c a chính ph Brazil không th h p v i n n kinh t n ng tính th
trư ng c a M . Nhưng n u các quy đ nh qu n lý đư c áp d ng m t cách linh ho t và nh y c m
v i các y u t trên th trư ng thì hoàn toàn có th thúc đ y khu v c tư nhân c i cách và đ u tư
vào công nghi p năng lư ng.
L y ví d v n đ tiêu chu n s d ng nhiên li u. Trong hai th p k qua, khi giá d u còn r , n u
chúng ta tăng d n tiêu chu n lên thì các nhà s n xu t ô tô h n đã ph i đ u tư vào các s n ph m
m i, s d ng nhiên li u hi u qu thay vì nh ng chi c xe th thao đa d ng SUV u ng xăng như
nư c, nh đó tăng tính c nh tranh cho s n ph m khi giá xăng tăng. Thay vào đó, chúng ta ch ng
ki n các đ i th c nh tranh t Nh t B n d o quanh sào huy t ô tô M , Detroit157. Toyota d ki n
bán m t trăm nghìn xe hybrid (ch y xăng và đi n) Prius ph thông trong năm 2006, trong khi
chi c xe Hybrid c a hãng GM th m chí không th lăn bánh ra th trư ng cho đ n t n năm 2007.
Và có th d đoán r ng nh ng công ty như Toyota s vư t qua các hãng ô tô M trên th trư ng
đang lên là Trung Qu c vì tiêu chu n s d ng nhiên li u c a Trung Qu c cao hơn c a chúng ta.
Đi m m u ch t đây là nh ng chi c xe s d ng nhiên li u hi u qu và nh ng nhiên li u thay th
như E85, m t lo i nhiên li u có công th c 85% là ethanol chính là tương lai c a ngành công
nghi p ô tô. Các công ty ô tô M có th đ t đư c tương lai này n u ngay bây gi chúng ta ch p
nh n nh ng l a ch n khó khăn. Trong nhi u năm, các công ty ô tô M và Công đoàn công nhân
ngành ô tô (UAW) đã ph n đ i tăng tiêu chu n s d ng nhiên li u vì trang b l i r t t n kém và
Detroit ph i ch t v t đ u tranh v i chi phí y t cho ngư i v hưu tăng cao và môi trư ng c nh
tranh ngày càng kh c li t. Vì v y, trong năm đ u thư ng vi n, tôi đã đ xu t d lu t mà tôi g i
là "Chăm sóc y t đ i l y ô tô hybrid". D lu t này đưa ra th a thu n v i các nhà s n xu t ô tô:
đ đư c liên bang h tr chi phí y t cho các công nhân v hưu, ba công ty l n nh t ph i tái đ u
tư s ti n ti t ki m đư c này đ phát tri n s n ph m s d ng nhiên li u hi u qu .
Đ u tư m nh vào ngu n năng lư ng thay th cũng s đem l i hàng nghìn vi c làm m i. Mư i
hay hai mươi năm n a, xư ng Maytag cũ Galesburg có th m c a l i, thành m t nhà máy l c
ethanol t cellulose. Cu i ph các nhà khoa h c s r t b n r n trong phòng thí nghi m, nghiên
c u t bào hydrogen m i. Và bên kia đư ng, m t công ty ô tô m i s nhanh chóng bán đư c
nh ng chi c xe hybrid.
Vi c làm m i s do nh ng công nhân M đ m nhi m, h có k năng m i và đư c hư ng d ch v
giáo d c đ ng c p th gi i, t ti u h c đ n đ i h c.
Nhưng chúng ta không th ch n ch thêm n a. Tôi thoáng có ý ni m s ph thu c vào ngu n
năng lư ng nư c ngoài có th gây ra đi u gì vào mùa hè năm 2005, khi Thư ng ngh s Dick
Lugar và tôi đ n thăm Ukraine và g p t ng th ng m i đư c b u c a nư c này, Viktor
Yushchenko. S ki n b u c Yushchenko đã lên đ u các b n tin trên kh p th gi i: v n đ ng

157
      Thành ph l n nh t bang Michigan, t p trung các hãng s n xu t ô tô.
ch ng l i m t đ ng c m quy n nhi u năm ch ph c v l i ích cho nư c láng gi ng là Nga,
Yushchenko đã s ng sót qua m t v ám sát, m t v b u c b tư c b k t qu và nh ng l i đe
d a t Moscow trư c khi ngư i dân Ukraine n i d y trong "Cách m ng cam" - đó là m t lo t
nh ng v bi u tình hòa bình quy mô l n, cu i cùng d n t i vi c Yushchenko lên làm t ng th ng.
L ra đó là th i đi m khó khăn v i đ t nư c trư c đây n m trong Liên bang Xô vi t này, và th c
t , m i nơi chúng tôi đ n ngư i ta đ u nói v t do hóa và c i cách kinh t . Nhưng khi nói
chuy n v i Yushchenko và n i các c a ông, chúng tôi nhanh chóng phát hi n ra Ukraine có m t
khó khăn r t l n - h v n ti p t c ph i ph thu c hoàn toàn vào d u m và khí đ t c a Nga. Lúc
đó Nga đã tuyên b Ukraine không đư c mua d u khí t nư c này v i giá th p hơn giá th
trư ng th gi i n a, m t đ ng thái d n t i giá d u ph c v sư i m trong nhà c a Ukraine tăng
g p ba l n trong mùa đông trư c kỳ b u c qu c h i. Nh ng l c lư ng ng h Nga Ukraine
v n ch cơ h i vì h bi t r ng dù có t t c nh ng t ng bay b ng, nh ng kh u hi u màu cam,
nh ng cu c bi u tình, s dũng c m c a Yushchenko, nhưng r i Ukraine v n ph i ph thu c vào
ngư i b o tr cũ.
M t qu c gia không th t ki m soát ngu n năng lư ng s không th t ki m soát đư c tương
lai. Ukraine có th không có nhi u l a ch n trong v n đ này, nhưng đ t nư c giàu nh t và m nh
nh t th gi i thì ch c ch n có.
GIÁO D C. Khoa h c và công ngh . Năng lư ng. Đ u tư vào ba lĩnh v c then ch t này s góp
ph n nâng cao tính c nh tranh c a nư c M . Dĩ nhiên không lĩnh v c nào có th đem l i k t qu
ngay sau m t đêm. T t c đ u s b đưa ra tranh cãi. Đ u tư vào nghiên c u và tri n khai, và giáo
d c s t n nhi u ti n trong khi ngân sách liên bang đang trong tình tr ng căng th ng. Tăng tiêu
chu n hi u qu s d ng nhiên li u cho ô tô s n xu t trong nư c hay th c hi n tr lương theo k t
qu gi ng d y cho giáo viên các trư ng công l p đòi h i ph i vư t qua đư c sư nghi ng c a
t ng l p công nhân v n đã c m th y b thi t h i đáng k . Và nh ng tranh lu n quanh s sáng
su t c a phi u t ch n trư ng158 hay đ b n c a pin hydro s không t t trong m t s m m t
chi u. Có th c n tranh lu n c i m và m nh m v phương ti n chúng ta s d ng đ đ t đư c
m c đích, nhưng b n thân m c đích cu i cùng đó không có gì ph i bàn cãi. N u chúng ta không
hành đ ng, v th c nh tranh c a nư c M trên th gi i s gi m sút. N u chúng ta hành đ ng
kiên quy t, n n kinh t c a chúng ta s b t b nh hư ng x u, cán cân thương m i s đư c c i
thi n, t c đ phát tri n công ngh s tăng lên và công nhân M s có v th m nh hơn, đi u ch nh
đáp ng đư c n n kinh t toàn c u.
Nhưng li u như th đã đ chưa? Gi đ nh chúng ta có th l p đ y đư c nh ng khác bi t v ý th c
và gi kinh t M tăng trư ng, li u tôi có th nhìn th ng vào m t nh ng công nhân Galesburg
và nói v i h r ng toàn c u hóa s t t cho h và con cái h không?
Đó là câu h i xu t hi n trong đ u tôi trong cu c tranh lu n năm 2005 v Hi p đ nh T do thương
m i Trung M CAFTA. N u nhìn nh n riêng bi t thì Hi p đ nh này không gây ra m i đe d a gì
đáng ng i v i công nhân M - n n kinh t k t h p các qu c gia Trung M s g n gi ng như khu
New Haven, bang Connecticut. Nó đã m ra th trư ng m i cho các nhà s n xu t nông s n M ,
làm xu t hi n nh ng nư c nghèo r t c n đ u tư nư c ngoài như Honduras hay C ng hòa
Dominica. Cũng có m t hai v n đ trong Hi p đ nh, nhưng nhìn chung CAFTA s đem l i l i ích
cho kinh t M .
Tuy nhiên, khi tôi g p các đ i di n công đoàn thì h không h nghĩ như v y. Đ i v i h , NAFTA
đã là m t th m h a đ i v i công nhân M , và CAFTA cũng h a h n tương t . H nói r ng đi u
c n thi t không ph i là t do thương m i mà là thương m i công b ng: c n b o v ngư i lao
đ ng nhi u hơn nh ng nư c có thương m i v i M , bao g m quy n thành l p công đoàn, c m
lao đ ng tr em; tăng tiêu chu n môi trư ng các nư c này; ch m d t tr c p c a chính ph đ i
v i các nhà xu t kh u và b các rào c n phi thu quan đ i v i hàng xu t kh u c a M ; b o v


158
   Phi u t ch n trư ng (school voucher): Chính ph phát các phi u này cho h c sinh và h c sinh t l a ch n
trư ng - có th là trư ng công ho c trư ng tư và dùng phi u này n p cho trư ng thay h c phí.
b n quy n m nh hơn cho s n ph m c a M ; và đ c bi t đ i v i Trung Qu c, ch m d t hi n
tư ng gi giá n i t quá th p c a chính ph - chính sách gây thi t h i cho các công ty M .
Cũng như các đ ng viên đ ng Dân ch khác, tôi r t ng h nh ng đi u này. Nhưng tôi c m th y
có nghĩa v ph i nói v i các đ i di n công đoàn r ng nh ng bi n pháp này s ch ng thay đ i
đư c th c t toàn c u hóa. Các quy đ nh ch t ch hơn v lao đ ng và môi trư ng trong hi p đ nh
thương m i s tăng s c ép ph i c i thi n đi u ki n làm vi c các qu c gia khác, tương t n l c
th a thu n v i các nhà bán l M s d n đ n s n ph m h bán ra đư c s n xu t v i m c lương
công b ng. Tuy nhiên, nh ng bi n pháp đó v n không th xóa b đư c kho ng cách quá l n gi a
m c lương c a công nhân M và công nhân                Honduras, Indonesia, Mozambique hay
Bangladesh, nơi ngư i lao đ ng cho r ng làm vi c trong m t nhà máy b n th u hay các xư ng
bóc l t công nhân nóng như thiêu đ t v n đư c coi là m t vi c làm t t hơn so v i thông thư ng.
Tương t , n u Trung Qu c ch p nh n tăng giá tr đ ng n i t thì giá hàng hóa Trung Qu c s
tăng, khi đó hàng hóa M s có tính c nh tranh cao hơn. Nhưng k c khi làm như v y, Trung
Qu c v n có lư ng lao đ ng dư th a các vùng nông thôn nhi u hơn m t n a dân s M - đi u
đó có nghĩa là Wal-mart v n s có r t nhi u đơn đ t hàng cho nh ng nhà cung c p đó trong
m t th i gian r t dài n a.
Tôi nói r ng chúng ta c n m t cách làm khác v i bài toán thương m i, m t cách làm có tính đ n
th c t này.
Và nh ng ngư i anh ch em công đoàn c a tôi g t đ u, nói r ng h cũng mu n nói chuy n v i
tôi v ý tư ng này, nhưng đ ng th i li u h có th coi là tôi đã b phi u ch ng CAFTA không?
Trên th c t , nh ng tranh lu n cơ b n xung quanh t do thương m i không thay đ i nhi u k t
đ u nhưng năm 1980, và phe ngư i lao đ ng cùng đ ng minh c a h nhìn chung thư ng thua
cu c. Suy nghĩ truy n th ng c a các nhà ho ch đ nh chính sách, báo chí và c ng đ ng doanh
nghi p hi n nay là t do thương m i đem l i l i ích cho t t c m i ngư i. H lý gi i r ng m t
th i đi m nh t đ nh, m t s vi c làm M s b m t và gây ra khó khăn cho m t vùng nào đó -
nhưng c m t nghìn vi c làm ngành ch t o m t đi do các nhà máy đóng c a thì trong n n kinh
t s có b ng ho c th m chí nhi u vi c làm hơn th s hình thành trong ngành d ch v m i và
đang phát tri n.
Tuy nhiên, khi t c đ toàn c u hóa tăng lên, không ch có công đoàn lo l ng v tri n v ng dài
h n c a công nhân M . Các nhà kinh t h c đã ch ra r ng trên toàn th gi i - k c Trung Qu c
và n Đ - s c n ph i có t c đ tăng trư ng kinh t hàng năm cao hơn đ t o ra cùng m t lư ng
vi c làm, đó là h u qu c a t đ ng hóa phát tri n m nh và năng su t lao đ ng tăng cao. M t vài
nhà phân tích đ t câu h i li u n n kinh t M v n ngày càng b ngành d ch v chi ph i có th có
m c tăng năng su t và qua đó tăng m c s ng như trư c kia không. Th c t là trong năm năm
qua, các con s th ng kê luôn ch ra r ng m c lương c a nh ng vi c làm b m t đi M l i cao
hơn m c lương c a nh ng vi c làm m i đư c t o ra.
Tuy nâng cao trình đ công nhân M s giúp h t thích ng đư c v i n n kinh t toàn c u,
nhưng ch c i thi n giáo d c thì không th b o v h trư c s c ép c nh tranh ngày càng tăng.
Ngay c n u nư c M t o ra s l p trình viên trên đ u ngư i nhi u g p đôi Trung Qu c, n Đ
hay b t c nư c Đông Âu nào khác thì trong t ng s ngư i bư c vào th trư ng toàn c u v n có
nhi u l p trình viên nư c ngoài hơn là l p trình viên ngư i M - t t c h đ u ch p nh n m c
lương b ng m t ph n năm lương c a ngư i M và làm vi c b t c nơi nào có k t n i băng
thông r ng.
Nói cách khác, t do thương m i có th làm tăng quy mô mi ng bánh trên toàn th gi i - nhưng
không có đ nh lu t nào nói r ng công nhân M s ngày càng ki m đư c ph n bánh to hơn. Do đó
hoàn toàn có th hi u t i sao m t s ngư i l i mu n ch m d t toàn c u hóa - đóng băng tình
tr ng hi n t i và cách ly b n thân chúng ta kh i suy thoái kinh t . Khi d ng chân New York
trong vòng tranh lu n CAFTA, tôi có nói chuy n v i Robert Rubin, c u B trư ng tài chính M
th i Clinton, ngư i tôi đã quen trong chi n d ch v n đ ng c a tôi, v m t s bài nghiên c u mà
tôi đang đ c. Th t khó tìm đư c đ ng viên Dân ch nào g n gũi v i toàn c u hóa hơn Rubin -
không ch vì ông đã t ng là m t trong nh ng giám đ c ngân hàng có nh hư ng l n nh t Wall
Street trong vài ch c năm mà còn vì trong ph n l n th p niên 90, ông đã góp ph n t o ra xu
hư ng tài chính th gi i. Ông cũng là m t trong nh ng ngư i sâu s c và khiêm t n nh t mà tôi
bi t. Vì v y tôi h i ông li u ít nh t m t vài m i lo ng i tôi nghe đư c t nh ng công nhân
Maytag Galesburg đã x y ra hay chưa - r ng không có cách nào tránh đư c th c t m c s ng
c a ngư i M s đi xu ng n u chúng ta hoàn toàn m c a cho cu c c nh tranh v i lao đ ng r
hơn trên toàn th gi i.
“Đó là m t câu h i ph c t p", Rubin tr l i. “Đa ph n các nhà kinh t s nói v i anh r ng con s
vi c làm t t mà kinh t M t o ra là không gi i h n, vì cũng ch có gi i h n nào v i s khéo léo
c a con ngư i c . Con ngư i sáng t o ra ngành m i, nhu c u m i, mong mu n m i. Tôi nghĩ các
nhà kinh t có th cũng đúng. Trong l ch s h đã đúng. Dĩ nhiên không có gì đ m b o gi đây
mô hình này v n đúng. V i t c đ thay đ i công ngh như hi n t i, r i quy mô các qu c gia mà
chúng ta đang ph i c nh tranh và chênh l ch chi phí gi a chúng ta và h , có th chúng ta s
ch ng ki n m t tr ng thái bùng n m i. Nên tôi nghĩ ngay c khi chúng ta không làm gì sai thì
chúng ta v n s g p nhi u khó khăn".
Tôi nói m i ngư i   Galesburg ch c s không yên tâm v i câu tr l i c a ông.
“Tôi nói là có th ch có ph i là ch c ch n đâu”, ông b o. "Tôi ch l c quan th n tr ng cho r ng
n u chúng ta đưa ho t đ ng tài chính vào tr t t và c i thi n h th ng giáo d c, con cái h v n s
 n. Tuy nhiên có m t đi u tôi có th nói ch c v i m i ngư i Galesburg, là m i n l c b o h
đ u s ph n tác d ng - và s làm cho con cái h thi t h i hơn trong cu c m c c mà thôi".
Tôi đánh giá cao hi u bi t c a Rubin r ng công nhân M có lý do h p lý khi lo ng i v toàn c u
hóa; theo kinh nghi m c a tôi, ph n l n các th lĩnh công đoàn đ u đã suy nghĩ r t k v v n đ
này và không th coi h như nh ng k theo ch nghĩa b o h h p t p. Nhưng th t khó mà bác b
đư c suy nghĩ th u đáo c a Rubin: chúng ta có th c g ng gi m b t t c đ toàn c u hóa, nhưng
chúng ta không th ch n đ ng nó. N n kinh t M quá g n bó v i ph n còn l i c a th gi i, và
thương m i đi n t có ph m vi quá r ng, đ n m c khó mà tư ng tư ng đư c, ch đ ng nói đ n
th c hi n m t cơ ch b o h có hi u qu . Thu quan đánh trên thép nh p kh u có th t m th i
b o v các nhà s n xu t thép c a M , nhưng s làm gi m tính c nh tranh c a các nhà s n xu t
khác có s d ng thép trên th trư ng th gi i. Th t khó mà “mua hàng M ” khi m t trò chơi đi n
t do công ty M bán ra l i do các k sư ph n m m Nh t B n phát tri n và do ngư i Mexico
đóng gói. Các nhân viên tu n tra biên gi i M không th c m d ch v g i đi n       n Đ hay ngăn
c n m t k sư đi n Praha g i s n ph m qua thư đi n t đ n m t công ty Dubuque, bang
Iowa. Trong thương m i, ch còn t n t i r t ít biên gi i.
Tuy nhiên, đi u này không có nghĩa là chúng ta không giúp đ gì n a và b o các công nhân hãy
t lo li u l y. Tôi nói đi u này v i T ng th ng Bush vào cu i vòng tranh lu n CAFTA khi tôi và
m t nhóm các thư ng ngh s khác đư c m i đ n th o lu n Nhà Tr ng. Tôi nói v i T ng th ng
r ng tôi tin vào ích l i c a thương m i, và tôi không nghi ng gì vi c Nhà tr ng có th thu đư c
dù s phi u đ thông qua hi p đ nh này. Nhưng tôi nói r ng thái đ ph n đ i CAFTA th t ra ít
liên quan đ n b n thân hi p đ nh mà nó liên quan nhi u hơn đ n tình tr ng ngày càng b t an c a
công nhân M . Tr khi chúng ta tìm đư c chi n lư c làm d u b t nh ng m i lo ng i đó và có
d u hi u ch ng t cho công nhân M th y chính ph đ ng v phía h , n u không h s càng
mong mu n ti p t c đư c b o h .
T ng th ng l ng nghe m t cách l ch s và nói ông r t quan tâm đ n ý ki n c a tôi. Đ ng th i,
ông nói r ng hy v ng tôi s b phi u thu n.
Ông đã không có lá phi u đó. Cu i cùng tôi b phi u ch ng CAFTA, hi p đ nh này đư c thông
qua Thư ng vi n v i t l 55 phi u thu n và 45 phi u ch ng. Lá phi u c a tôi không làm tôi
th a mãn, nhưng tôi c m th y đó là cách duy nh t đ bày t s ph n đ i thái đ mà tôi coi là
thi u quan tâm c a Nhà Tr ng đ n nh ng ngư i th t b i trong th gi i t do thương m i. Cũng
như Bob Rubin, tôi l c quan v tri n v ng lâu dài c a kinh t M và kh năng c nh tranh c a
công nhân M - nhưng đi u đó ch x y ra khi chúng ta phân ph i chi phí và l i ích c a toàn c u
hóa m t cách công b ng hơn cho t t c m i ngư i dân.
L N CU I CÙNG chúng ta đ i m t v i quá trình chuy n đ i kinh t cũng đ v như l n này là
khi F.D. Roosevelt d n c nư c theo con đư ng xã h i m i - m t th a hi p gi a chính ph ,
doanh nghi p và công nhân d n đ n th nh vư ng trên di n r ng và an toàn v kinh t trong hơn
năm mươi năm. V i m t công nhân M trung bình, s an toàn đó đư c đ t trên ba tr c: kh năng
tìm đư c vi c làm có m c lương đ nuôi c gia đình và tích lũy phòng trư ng h p kh n c p;
ngư i s d ng lao đ ng cung c p b o hi m y t và lương hưu tr n gói; và h th ng an sinh xã h i
c a chính ph - B o hi m xã h i, Qu C u tr y t và Qu Chăm sóc y t , b o hi m th t nghi p,
và m c đ th p hơn là b o v c a liên bang kh i phá s n ta b o v lương hưu - nh ng y u t
này s làm gi m b t khó khăn cho nh ng ngư i th t b i trong cu c s ng.
Rõ ràng là l c đ y n m phía sau Chính sách Kinh t xã h i m i này là s đoàn k t toàn xã h i:
gi i ch nên làm nh ng vi c đúng đ n cho công nhân, và n u s ph n hay s nh m l n làm b t
c ai trong s chúng ta b s y chân thì c c ng đ ng luôn có m t đ nâng ngư i đó đ ng lên.
Nhưng th a thu n này còn d a trên n n t ng nh n th c r ng m t h th ng chia s r i ro và l i
ích s c i thi n đư c ho t đ ng c a th trư ng. Roosevelt hi u r ng n u công nhân có lương và
phúc l i đ y đ thì trong xã h i s xu t hi n m t t ng l p ngư i tiêu dùng trung lưu giúp n đ nh
và hư ng t i m r ng n n kinh t M . Và Roosevelt nh n th y chúng ta s cùng ch p nh n r i ro
- thay đ i công vi c ho c kh i s kinh doanh ho c ch p nh n c nh tranh t các nư c khác n u
chúng ta bi t r ng chúng ta đư c b o v m i khi g p th t b i.
Đó là nh ng gì chính sách An sinh Xã h i, trung tâm c a chính sách Kinh t xã h i m i mang l i
- m t mô hình b o hi m xã h i b o v chúng ta kh i nh ng r i ro trong cu c s ng. Chúng ta mua
b o hi m cá nhân cho b n thân m i lúc vì khi s ng càng t l p, chúng ta càng nh n th y m i vi c
không ph i lúc nào cũng như ý mu n - con cái b m, công ty đóng c a, b m m c b nh
Alzheimer159, danh m c đ u tư trên th trư ng ch ng khoán xu ng d c. S ngư i đư c b o hi m
càng nhi u, r i ro càng đư c chia s , ph m vi b o hi m càng r ng, chi phí càng th p. Tuy nhiên,
đôi khi, chúng ta không th mua đư c b o hi m cho m t vài r i ro nh t đ nh trên th trư ng -
thư ng vì các công ty th y nó không đem lai l i nhu n. Đôi khi b o hi m chúng ta mua đư c
nh có vi c làm v n chưa đ , và chúng ta l i không có kh năng b ti n ra mua thêm. Đôi khi
m t bi k ch b t ng x y ra và chúng ta nh n th y mình không có đ b o hi m. V i t t c nh ng
lý do đó, chúng ta c n chính ph tham gia vào và thi t l p m t qu b o hi m cho chúng ta, m t
qu b o hi m có s tham gia c a m i ngư i M .
Gi đây th a ư c xã h i mà Roosevelt đã d ng nên b t đ u s p đ . Trư c s c nh tranh ngày
càng m nh m t nư c ngoài và s c ép trên th trư ng ch ng khoán đòi h i l i nhu n ph i tăng
đ t bi n hàng quý, ngư i s d ng lao đ ng ph i áp d ng t đ ng hóa, gi m quy mô và chuy n
sang s n xu t nư c ngoài, và nh ng hành vi này khi n cho công nhân ngày càng d m t vi c và
ngày càng y u th khi mu n đòi m c lương và phúc l i cao hơn. M c dù chính ph liên bang đã
có nh ng chính sách h tr thu r t r ng rãi cho nh ng công ty có b o hi m y t cho công nhân,
nhưng các công ty v n đ y kho n chi phí luôn tăng v i t c đ tên l a này sang cho công nhân
ch u, dư i d ng phí b o hi m cao hơn, chia s s ti n ph i tr v i h ho c kh u tr vào lương:
trong khi đó m t n a các công ty quy mô nh , nơi hàng tri u ngư i M đang làm vi c l i không
th cung c p b t c m t lo i b o hi m nào cho nhân viên. Tương t , các công ty cũng áp d ng
bi n pháp chuy n t chính sách b o hi m hưu trí c đi n sang 401(k), và đôi khi h còn nh đ n
tòa phá s n đ tr n tránh nghĩa v tr lương hưu cho nhân viên.
T t c nh ng đi u đó có tác đ ng r t nghiêm tr ng lên h gia đình.
M c lương c a m t công nhân M trung bình g n như không đư c thay đ i theo l m phát trong
hai mươi năm qua. T năm 1988, chi phí b o hi m y t cho m t gia đình trung bình đã tăng lên


159
      M t d ng b nh m t trí nh .
b n l n. T l ti t ki m cá nhân chưa bao gi th p như hi n t i. Và n cá nhân cũng cao chưa
t ng th y.
Thay vì dùng chính ph đ gi m b t tác đ ng c a xu hư ng này, chính quy n Bush l i khuy n
khích xu hư ng đó phát tri n. Đó chính là ý tư ng cơ b n c a Xã h i S h u: n u gi i phóng
ngư i s d ng lao đ ng kh i m i nghĩa v đ i v i công nhân và b đi t t c nh ng gì còn sót l i
c a chính sách Kinh t xã h i m i - các chính sách b o hi m xã h i c a chính ph - thì th trư ng
s đi u ti t ph n còn l i. N u tri t lý d n đư ng c a h th ng b o hi m xã h i c đi n có th mô
t b ng câu: “T t c cùng tham gia" thì tri t lý c a Xã h i S h u có l là: “Hãy t lo l y thân".
Ý tư ng này th t h p d n, r t thanh nhã b i nó gi n d và gi i phóng chúng ta kh i m i nghĩa v
đ i v i ngư i khác. Ch có m t v n đ duy nh t: là nó không th x y ra trong th c t - ít nh t là
đ i v i nh ng ngư i đang b t t h u trong n n kinh t toàn c u.
Hãy xem chính ph n l c tư nhân hóa h th ng B o hi m xã h i. Chính ph cho r ng th trư ng
ch ng khoán có th đem l i cho các nhà đ u tư m c l i nhu n cao hơn, và xét m t cách toàn
di n ít nh t h cũng đúng; trong l ch s th trư ng đã làm t t hơn b o hi m xã h i trong đi u
ch nh chi phí sinh ho t. Nhưng quy t đ nh đ u tư c a các cá nhân luôn d n đ n có ngư i th ng
và có ngư i thua - nh ng ngư i mua c phi u c a Microsoft t s m và nh ng ngư i mua c
phi u c a Enron160 quá mu n. Xã h i S h u s làm gì cho nh ng ngư i th t b i? Tr khi chúng
ta mu n th y ngư i già b đói trên đư ng, còn không chúng ta ph i chi tr lương hưu cho h theo
cách này hay cách khác - và vì chúng ta không th bi t trư c ai s đ u tư th t b i nên cách h p lý
là m i ngư i cùng b ti n vào m t qu chung đ ít nh t b o đ m đư c thu nh p như th i kỳ đ nh
cao. Đi u này không có nghĩa là chúng ta không nên khuy n khích m i ngư i theo đu i chi n
lư c đ u tư r i ro cao hơn và l i nhu n cao hơn. M i ngư i nên làm như v y. Nó ch có nghĩa là
h nên làm khi đã có kho n ti t ki m khác ngoài kho n n p vào B o hi m xã h i.
Nguyên t c tương t cũng áp d ng v i n l c c a chính ph đ khuy n khích chuy n t chính
sách b o hi m y t do ngư i s d ng lao đ ng ho c chính ph cung c p sang Qu ti t ki m y t
cá nhân.
Phương th c b o hi m này s hi u qu n u t ng s ti n m i ngư i nh n đư c đ đ h mua m t
h p đ ng b o hi m y t đàng hoàng do ngư i s d ng lao đ ng cung c p và s ti n đó cũng đư c
đi u ch nh theo t c đ tăng c a chi phí y t theo l m phát. Nhưng n u nơi b n làm vi c không
cung c p b o hi m y t thì sao? Ho c n u lý thuy t c a chính ph v l m phát y t sai thì sao -
n u r t cu c chi phí y t l i không ph thu c vào thái đ c a con ngư i đ i v i s c kh e c a h
ho c tham v ng phi lý là con ngư i mua nhi u hơn m c h mu n?
Khi đó "t do l a ch n" s có nghĩa là ngư i lao đ ng ph i t ch u gánh n ng chi phí y t tăng
lên trong tương lai, và m i năm, s ti n h có trong Qu ti t ki m y t cá nhân s mua đư c ít
hơn và chi tr đư c ít hơn.
Nói cách khác, Xã h i S h u th m chí còn không chia s r i ro và l i ích c a n n kinh t m i
cho t t c m i ngư i. Thay vào đó, nó phóng đ i nh ng r i ro và l i ích c a n n kinh t ki u
ngư i-th ng-đư c-t t-c hi n t i. N u b n kh e m nh, giàu có ho c ch đơn gi n là may m n thì
b n s càng kh e m nh, giàu có, may m n hơn. N u b n nghèo đói, m đau ho c b phá s n, b n
s không tìm th y ai đ nh giúp đ . Đó không ph i là công th c đ tăng trư ng kinh t b n
v ng và duy trì đư c m t t ng l p trung lưu v ng m nh. Đó rõ ràng cũng không ph i công th c
đem l i g n k t xã h i. Nó đi ngư c l i nh ng giá tr cho r ng m i ngư i đ u có l i khi ngư i
khác thành công.
Đó không ph i chúng ta, v i tư cách là m t dân t c.
MAY M N LÀ có m t cách làm khác, chính là làm m i l i th a ư c xã h i c a F.D. Roosevelt
đ đáp ng đư c yêu c u c a th k m i. Trong m i lĩnh v c d nh hư ng đ n công nhân như


160
      T p đoàn năng lư ng, b phá s n vào năm 2001 sau khi b phát hi n gian l n tài chính.
lương, th t nghi p, hưu trí và chăm sóc y t , luôn có nh ng ý tư ng hay - có th cũ, có th m i -
s góp ph n làm cho cu c s ng ngư i M đư c an toàn hơn.
Hãy b t đ u v i v n đ lương. Ngư i M tin vào lao đ ng - đó không ch là phương ti n ki m
s ng mà còn đem l i cho h m c đích s ng, phương hư ng, v th và ph m giá. Chương trình
phúc l i trư c đây, H tr gia đình có con nh , đã không th đ cao đư c giá tr c t lõi này, đó là
lý do t i sao nó không ph bi n và l i b qua nh ng ngư i c n đư c giúp đ nh t.
M t khác, ngư i M cũng cho r ng n u chúng ta làm vi c toàn th i gian thì ph i có đ thu nh p
nuôi b n thân và gia đình. V i r t nhi u ngư i đang n c thang th p nh t c a n n kinh t - ch
y u là các công nhân k năng th p trong ngành d ch v đang phát tri n v i t c đ r t nhanh - thì
nguyên t c này chưa đư c đ m b o th c hi n.
Chính ph có th có chính sách giúp đ nh ng công nhân này mà không tác đ ng gì nhi u đ n
hi u qu th trư ng. Đ u tiên, chúng ta có th tăng lương t i thi u. Các kinh t gia có th đúng
khi cho r ng vi c tăng đ t ng t lương t i thi u s không khuy n khích ngư i s d ng lao đ ng
tuy n thêm công nhân. Nhưng n u m c lương t i thi u chưa h thay đ i trong chín năm qua và
s c mua c a đ ng dollar th c t th p hơn so v i năm 1955 khi n cho ngày nay m t s ngư i làm
vi c toàn th i gian cũng không đ đ thoát nghèo thì lý lu n này cũng không còn thuy t ph c.
Chương trình hoàn thu thu nh p đư c Ronald Reagan áp d ng đem l i cho công nhân lương
th p thêm m t kho n thu nh p161 c n đư c m r ng và c i thi n đ có thêm nhi u gia đình đư c
hư ng l i t chương trình đó.
Đ giúp t t c công nhân t thích ng đư c v i n n kinh t đang thay đ i v i t c đ r t nhanh,
cũng đã đ n lúc c p nh t l i h th ng b o hi m th t nghi p và h tr thương m i162. Trong th c
t , có r t nhi u ý ki n hay v vi c làm th nào đ h th ng h tr thương m i hoàn ch nh hơn.
Chúng ta có th m r ng h tr này cho ngành d ch v , l p các qu đào t o linh ho t cho công
nhân dành cho tái đào t o, ho c h tr chi phí đào t o cho công nhân nh ng ngành d thay đ i
đ a đi m s n xu t trư c khi h b m t vi c làm. Trong m t n n kinh t mà vi c làm cũ đã m t
thư ng có thu nh p cao hơn vi c làm m i tìm đư c, chúng ta cũng có th th áp d ng b o hi m
lương, qua đó h tr cho ngư i lao đ ng s ti n tương đương 50% m c chênh l ch gi a lương cũ
và lương m i trong vòng t m t đ n hai năm.
Cu i cùng, đ giúp ngư i lao đ ng có m c lương cao hơn và phúc l i t t hơn, m t l n n a chúng
ta ph i xây d ng sân chơi bình đ ng cho công đoàn và ngư i s d ng lao đ ng. T đ u th p k
80, công đoàn đã d n m t đi s c m nh, không ch vì kinh t thay đ i mà còn vì lu t lao đ ng
hi n t i - và H i đ ng qu c gia v Quan h lao đ ng (NLRB) - g n như không b o v công nhân.
M i năm có hơn hai mươi nghìn công nhân b sa th i ho c m t lương ch vì h t ch c ho c gia
nh p công đoàn. C n thay đ i th c t này. Chúng ta c n có ch tài m nh hơn đ ngư i s d ng
lao đ ng không th sa th i ho c phân bi t đ i x v i nh ng công nhân liên quan đ n t ch c
công đoàn.
Ngư i s d ng lao đ ng ph i th a nh n công đoàn n u đa s ngư i lao đ ng ký vào gi y y
quy n ch n công đoàn làm t ch c đ i di n cho h . Và liên bang c n có ho t đ ng hòa gi i đ
giúp ngư i s d ng lao đ ng và công đoàn m i thành l p đ t đư c th a thu n chung sau m t
kho ng th i gian nh t đ nh.
Các h i doanh nghi p có th cho r ng l c lư ng lao đ ng đư c t ch c theo công đoàn nhi u
hơn s làm m t tính linh ho t và c nh tranh c a kinh t M . Nhưng chính vì môi trư ng toàn c u
càng c nh tranh nên chúng ta có th kỳ v ng công nhân trong công đoàn s mu n h p tác v i
ngư i s d ng lao đ ng - ch ng nào h đư c hư ng m t ph n x ng đáng t năng su t lao đ ng
cao.

161
   Thông qua Chương trình Hoàn thu thu nh p (Earned Income Tax Credit), chính ph tr cho nh ng ngư i có
con nh m t s ti n nh t đ nh - theo s con h có - đ tăng thu nh p cho h .
162
   Chương trình H tr thương m i (Trade Adjustment Assistance) c a liên bang, có nhi m v h tr tài chính cho
các nhà s n xu t ph i c nh tranh v i hàng nh p kh u.
Cũng như chính sách c a chính ph có th tăng lương cho công nhân mà không làm t n h i đ n
s c c nh tranh c a các doanh nghi p, chúng ta cũng có th nâng cao m c s ng c a công nhân
sau khi h ngh hưu. Chúng ta có th b t đ u b ng vi c cam k t duy trì nh ng n i dung cơ b n
c a B o hi m xã h i và tăng kh năng thanh toán cho h th ng này. V n đ t n t i trong các qu
tín thác b o hi m xã h i là có th t, nhưng có th ki m soát đư c. Năm 1983, khi đ i m t v i khó
khăn tương t , Ronald Reagan và Ch t ch H vi n Tip O'Neil đã ng i l i v i nhau và đưa ra m t
k ho ch đư c c hai đ ng ng h giúp n đ nh h th ng trong sáu mươi năm ti p theo. Gi đây,
không có lý do gì chúng ta không làm đư c đi u tương t .
Đ i v i h th ng hưu trí tư nhân, chúng ta c n bi t r ng chương trình b o hi m hưu trí c đi n
đang suy gi m d n, nhưng v n ph i nh n m nh r ng các công ty ph i th c hi n m i l i cam k t
đang b d v i công nhân và ngư i v hưu. Có th s a đ i lu t phá s n đ nh ng ngư i nh n
lương hưu đư c đưa lên đ u danh sách ch n , qua đó các công ty không th đ trình k ho ch
tái cơ c u theo Đi u 11163 đ tr n tránh trách nhi m tr lương hưu cho công nhân. Hơn n a, lu t
m i cũng c n bu c các công ty ph i tài tr cho qu lương hưu, m t ph n là đ nh ng ngư i đóng
thu không ph i thanh toán hóa đơn này. Và n u ngư i M quy t đ nh l a ch n nh ng chương
trình như 401(k) k t h p v i b o hi m xã h i thì chính ph c n có bi n pháp đưa nh ng chương
trình này đ n v i t t c m i ngư i và khuy n khích ngư i dân ti t ki m hơn. C u c v n kinh t
c a Clinton là Gene Sperling đã đ xu t xây d ng h th ng 401(k) th ng nh t, trong đó chính
ph s h tr m c đóng góp vào qu hưu trí m i cho các gia đình có thu nh p th p và trung bình.
Các chuyên gia khác g i ý m t bư c đơn gi n (và không m t ti n) trong đó ngư i s d ng lao
đ ng t đ ng đưa nhân viên tham gia vào chương trình 401(k) m c đóng góp cao nh t cho
phép. M i ngư i v n có th ch n đóng góp m c th p hơn ho c không tham gia, nhưng th c t
cho th y n u thay đ i quy t c m c đ nh thì t l ngư i lao đ ng tham gia s tăng r t nhanh. Là
chương trình b sung cho các chương trình b o hi m xã h i, chúng ta nên ch n ra ý tư ng t t
nh t, d th c hi n nh t và b t đ u hư ng t i m t h th ng hưu trí m nh hơn, đ ng đ u hơn,
không ch khuy n khích ti t ki m mà còn giúp m i ngư i M đ u đư c hư ng ph n l n hơn
trong trái ng t mà toàn c u hóa mang l i.
M t nhi m v mang tính ch t s ng còn không khác gì v n đ tăng lương và c i thi n b o hi m
hưu trí cho ngư i M và có l có s c ép l n nh t là thay đ i h th ng chăm sóc s c kh e hi n đã
đ v c a chúng ta. Không như b o hi m xã h i, hai qu b o hi m y t c a chính ph - Qu
Chăm sóc y t và Qu C u tr y t - đ u đã s p đ ; n u không thay đ i thì đ n năm 2050, hai
qu này cùng v i b o hi m xã h i s tiêu t n m t s ti n chi m t tr ng trong n n kinh t ngang
v i toàn b ngân sách liên bang hi n nay. Chính sách b o hi m theo đơn thu c vô cùng t n kém,
ph m vi b o hi m h n ch và không có bi n pháp ki m soát chi phí thu c men ch làm tình hình
x u thêm. Còn h th ng c a tư nhân đang rơi vào tình tr ng r t l n x n: các nhân viên làm vi c
không hi u qu , gi y t nhi u b t t n, ngư i b o hi m ph i ch u gánh n ng quá t i và khách hàng
thì không hài lòng.
Năm 1993, T ng th ng Clinton đã th thi t l p m t h th ng b o hi m cho m i r i ro x y ra trên
toàn c u, nhưng đã b c n tr . T đó đ n nay, nh ng cu c tranh lu n đã rơi vào b t c. M t s
ngư i cánh h u mu n có l c đ y th trư ng m nh hơn thông qua qu Ti t ki m y t còn nh ng
ngư i thu c cánh t l i b o v k ho ch b o hi m y t m t ngư i tr tương t v i h th ng
châu Âu và Canada. Còn các chuyên gia thu c đ các nhóm chính tr khác nhau thì đ xu t m t
lo t các c i cách th c t nhưng nh l .
Đã đ n lúc chúng ta phá v tình tr ng b t c này, b ng cách ch p nh n m t vài s th c đơn gi n.
V i s ti n mà chúng ta đang chi cho y t (tính trên đ u ngư            i cao hơn t t c các nư c khác) thì
chúng ta có th chi tr cho nh ng nhu c u chăm sóc s c kh               e cơ b n c a t t c ngư i dân M .
Nhưng chúng ta không th duy trì t c đ tăng giá y t hàng               năm; chúng ta ph i tính c chi phí
cho toàn b h th ng, bao g m Qu Chăm sóc y t và Qu C                   u tr y t .

163
   M t phương th c phá s n doanh nghi p, trong đó doanh nghi p đư c phép tái cơ c u l i tài s n và các kho n n
và ti p t c ho t đ ng đ thanh toán các kho n n đó.
Ngư i M đang thay đ i vi c làm nhanh hơn, ph i tr i qua th i kỳ th t nghi p thư ng xuyên
hơn, và cũng làm vi c bán th i gian ho c t kinh doanh nhi u hơn, do đó b o hi m y t không
th c đ nh v i ngư i s d ng lao đ ng như trư c. Nó c n linh ho t, chuy n đư c t nơi này
sang nơi khác.
Th trư ng không th gi i quy t đư c nh ng khó khăn trong h th ng y t c a chúng ta - m t
ph n vì th trư ng đã cho th y nó không th t o ra m t qu b o hi m đ l n đ chi tr m i chi
phí cho các cá nhân, ph n khác vì y t không gi ng các s n ph m hay d ch v thông thư ng (khi
con b n b m, b n không ra ch đ tìm mua d ch v y t có giá h p lý nh t).
Và cu i cùng dù th c hi n c i cách gì đi n a thì cũng ph i t o đ ng l c m nh m đ c i thi n
ch t lư ng, tăng tính phòng ng a và đưa d ch v chăm sóc đ n v i nhi u ngư i hơn.
V i nh ng nguyên t c này, tôi s đưa ra đây ví d m t k ho ch y t nghiêm túc là như th nào.
Trư c h t ph i có m t t ch c phi đ ng phái như H c vi n Dư c ph m qu c gia (IOM) đ xác
đ nh m t k ho ch y t cơ b n, ch t lư ng cao c n bao g m nh ng gì và chi phí kho ng bao
nhiêu. Khi xây d ng k ho ch m u này, IOM cũng xem xét hi n t i chương trình y t nào có k t
qu chăm sóc t t nh t và hi u qu nh t v chi phí. Đ c bi t, k ho ch m u c n nh n m nh n i
dung chăm sóc s c kh e cơ b n, phòng ng a, chăm sóc b nh hi m nghèo và theo dõi nhưng
b nh mãn tính như hen suy n ho c ti u đư ng. Nhìn chung 20% b nh nhân s chi m đ n 80%
yêu c u chăm sóc y t và n u chúng ta có th phòng b nh ho c ki m soát nh hư ng c a b nh t t
nh nh ng bi n pháp đơn gi n như đ m b o b nh nhân tuân theo ch đ ăn kiêng và u ng thu c
đ u đ n, chúng ta có th c i thi n đáng k tình tr ng s c kh e c a b nh nhân và ti t ki m đư c
r t nhi u ti n cho toàn b h th ng.
Ti p đó, chúng ta s cho phép m i ngư i đư c mua lo i b o hi m y t m u này, qua qu b o
hi m hi n có như các qu c a nhân viên liên bang ho c các qu m i đư c thành l p t ng bang.
Các công ty b o hi m tư nhân như Blue Cross, Blue Shield và Aetna s phát c nh tranh đ cung
c p d ch v b o hi m cho ngư i tham gia, nhưng dù h bán s n ph m b o hi m gì đi n a thì
cũng ph i đ t đư c tiêu chu n ch t lư ng cao và ki m soát chi phí do IOM đ t ra.
Đ gi m hơn n a chi phí, chúng ta có th yêu c u nh ng t ch c b o hi m tham gia Qu Chăm
sóc y t , Qu C u tr y t , ho c các chương trình b o hi m m i ph i có h p đ ng đi n t , h sơ
đi n t và h th ng báo cáo l i v thông tin b nh nhân đư c c p nh t. Đi u đó s làm gi m đáng
k chi phí hành chính, sai sót khám ch a b nh và các hi n tư ng b t l i (qua đó làm gi m chi phí
ki n t ng do sai sót). Ch m t bư c đơn gi n này cũng làm gi m 10% chi phí y t , m t s chuyên
gia cho r ng con s ti t ki m đư c th m chí còn l n hơn th .
V i s ti n ti t ki m đư c thông qua tăng cư ng phòng b nh và gi m chi phí qu n lý và chi phí
do sai sót, chúng ta có th tr c p cho các gia đình có thu nh p th p mu n mua chương trình b o
hi m m u thông qua qu b o hi m bang c a h , và th c hi n ngay l p t c chính sách b t bu c
b o hi m cho t t c các tr em chưa có b o hi m y t . N u c n, chúng ta cũng có th tr giúp
thêm cho ho t đ ng bao c p này b ng cách cơ c u l i h th ng h tr thu mà các công ty đang
s d ng ph c v b o hi m y t cho nhân viên: các công ty này có th ti p t c đư c ưu đãi đ i v i
các chính sách b o hi m cho công nhân, nhưng chúng ta s xem xét l i nhưng ưu đãi cho các
chính sách b o hi m y t quá đáng, ch mang tính hình th c ch không đem l i thêm phúc l i gì.
Đi m cơ b n c a ví d này không ph i là đưa ra m t công th c d dàng c i thi n đư c h th ng
y t c a chúng ta - không h có công th c đó. Trư c khi ti n t i m t k ho ch ki u như tôi v a
trình bày, chúng ta còn c n ph i gi i quy t r t nhi u v n đ chi ti t: c th chúng ta ph i đ m b o
vi c xây d ng m t qu b o hi m m i c p bang mà không làm cho các công ty ch m d t
chương trình b o hi m hi n h đang cung c p cho nhân viên. Ngoài ra, còn có nhi u bi n pháp
khác có chi phí th p hơn, th c hi n thu n l i hơn có th c i thi n đư c h th ng y t .
Đi m quan tr ng là n u chúng ta cam k t đ m b o m i ngư i đ u đư c hư ng chính sách chăm
sóc s c kh e t t thì s luôn có cách đ t đư c m c tiêu đó mà không nh hư ng đ n ngân sách
liên bang hay ph i s d ng ch đ chính ph phân ph i cho ngư i dân.
N u chúng ta mu n ngư i M ch p nh n s kh c nghi t c a toàn c u hóa thì chúng ta ph i cam
k t v i h chính sách y t đó. Năm năm trư c, có l n Michelle và tôi b đánh th c gi a đêm vì
ti ng khóc c a Sasha, con gái bé c a chúng tôi, t phòng nó, Sasha lúc đó m i ba tháng tu i, do
đó con bé t nh gi c gi a đêm là m t chuy n không có gì b t thư ng. Nhưng ti ng khóc c a nó có
v gì đó là l và chúng tôi không sao d con bé nín đư c, vì th chúng tôi r t lo l ng. Cu i cùng
chúng tôi g i đi n cho bác s nhi và bác s đ ng ý s khám t i phòng m ch ngay khi tr i sáng.
Sau khi khám, bác s nói r ng có th con bé b viêm màng não và ngay l p t c đưa chúng tôi t i
phòng c p c u.
Sasha đúng là đã b viêm màng não, m c dù là m t d ng đáp ng v i kháng sinh truy n tĩnh
m ch. N u không đư c c u ch a k p th i, con bé có th s b đi c ho c th m chí m t đi m ng
s ng. Lúc đó, Michelle và tôi đã ba ngày trong b nh vi n bên c nh con, nhìn các y tá nh c nó
lên khi các bác sĩ tiêm vào s ng lưng, nghe nó khóc và c u tr i tình tr ng c a nó không x u đi.
Hi n gi Sasha đã n, vui v và kh e m nh như m i đ a tr năm tu i khác Nhưng tôi v n rùng
mình khi nghĩ v ba ngày đó; th gi i thu h p l i ch còn m t đi m, tôi không quan tâm đ n b t
c cái gì hay ai khác bên ngoài b n b c tư ng c a phòng b nh - dù đó là công vi c, k ho ch
làm vi c tương lai c a tôi. Và tôi nh r ng không như Tim Wheeler, công nhân nhà máy thép mà
tôi g p Galesburg, ngư i có con trai c n ghép gan, không như hàng tri u ngư i khác ph i tr i
qua th thách tương t , lúc đó tôi có vi c làm, và đư c b o hi m.
Ngư i M s n sàng c nh tranh v i th gi i. Chúng ta làm vi c chăm ch hơn ngư i dân m i qu c
gia phát tri n khác. Chúng ta s n lòng ch p nh n b t n kinh t hơn cũng như ch p nh n nhi u
r i ro cá nhân hơn đ ti n lên phía trư c. Nhưng chúng ta ch có th c nh tranh đư c n u chính
ph có nh ng đ u tư đem l i cho chúng ta cơ h i tranh đ u - và n u chúng ta bi t r ng gia đình
chúng ta luôn có t m lư i b o h phía dư i.
Đó là m t th a thu n v i ngư i dân M đáng đ th c hi n.
Đ U TƯ TĂNG TÍNH c nh tranh cho nư c M và xây d ng th a ư c xã h i m i - n u đ ng
th i làm đư c c hai vi c này thì chúng ta s nhìn th y con đư ng đi t i tương lai t t đ p hơn
cho con cháu chúng ta. Nhưng v n còn m t mi ng ghép cu i cùng trong b c tranh t ng th , m t
câu h i luôn có m t trong m i cu c tranh lu n chính tr Washington.
Chúng ta l y đâu ra ti n đ làm vi c đó?
Vào cu i nhi m kỳ t ng th ng c a Bill Clinton, chúng ta đã có câu tr l i. L n đ u tiên trong g n
ba mươi năm, chúng ta có th ng dư ngân sách r t l n và t l n qu c gia gi m r t nhanh. Th c
t , Ch t ch C c D tr liên bang Alan Greenspan164 đã bày t m i lo ng i r ng n đư c thanh
toán quá nhanh, do đó h n ch kh năng ki m soát chính sách ti n t c a cơ quan này. Ngay sau
khi qu bong bóng dotcom v tung và n n kinh t bu c ph i ch u cú s c 11/9, chúng ta đã có cơ
h i chi tr cho tăng trư ng kinh t b n v ng và t o ra nhi u cơ h i hơn cho m i ngư i M .
Nhưng chúng ta l i không làm như v y. Thay vào đó, T ng th ng Bush b o chúng ta r ng chúng
ta có th tham gia hai cu c chi n tranh, tăng ngân sách qu c phòng lên 74%, b o v t qu c, chi
tiêu nhi u hơn cho giáo d c, đưa ra b o hi m theo đơn thu c cho ngư i cao tu i và đ xu t các
vòng c t gi m thu di n r ng liên t c, t t c di n ra cùng m t lúc. Các v th lĩnh qu c h i nói
v i chúng ta r ng h có th bù đ p ph n thu m t đi b ng cách c t gi m s lãng phí và gian l n
trong chính ph , ngay c khi các con s d án vì m c tiêu phi u b u đã tăng lên m t con s đáng
s là 64%.
K t qu c a m t lo t nh ng chính sách này là tình tr ng ngân sách b p bênh chưa t ng th y
trong nhi u năm. Hi n t i thâm h t ngân sách hàng năm là kho ng 300 t dollar, đ y là chưa tính
đ n hơn 180 t dollar chúng ta vay t Qu Tín thác b o hi m xã h i m i năm, t t c đ u tính vào
n qu c gia. M c n này hi n t i vào kho ng 9 nghìn t dollar, nghĩa là 30.000 dollar cho m i
ngư i đàn ông, ph n và tr em trên c nư c.

164
      Alan Greenspan (1926-), gi ch c Ch t ch C c D tr Liên bang giai đo n 1987-2006
B n thân kho n n không ph i v n đ l n nh t. M t s kho n n là h p lý n u chúng ta s d ng
ti n đó đ u tư vào nh ng th làm tăng kh năng c nh tranh cho đ t nư c - ch nh đ n các trư ng
h c, tăng kh năng ti p c n m ng băng thông r ng hay l p đ t đư ng ng nhiên li u ethanol E85
  các tr m xăng trên c nư c. Chúng ta cũng có th s d ng ph n th ng dư đ c i thi n b o hi m
xã h i ho c tái cơ c u h th ng y t . Nhưng thay vào đó, ph n l n kho n n đ u do chính sách
c t gi m thu c a T ng th ng gây ra, 47,4% trong s đó làm l i cho 5% ngư i n c thang cao
nh t trong khung thu nh p, 36,7% thu c v 1% s ngư i đ ng đ u, và 15% là dành cho m t ph n
mư i c a 1% s ngư i đ ng đ u đó, nh ng ngư i có thu nh p hàng năm ít nh t là 1,6 tri u
dollar.
Nói cách khác, chúng ta đã s d ng chi c th tín d ng qu c gia theo cách làm cho nh ng ngư i
đư c hư ng l i nhi u nh t t toàn c u hóa gi đây còn đư c hư ng ph n l n hơn.
Cho đ n hi n t i, chúng ta v n có th tránh đư c kh i n như trái núi này vì m t s ngân hàng
trung ương nư c ngoài - đ c bi t là Trung Qu c - v n mu n chúng ta mua hàng xu t kh u c a
h . Nhưng vi c cho n d dàng này s không kéo dài mãi. M t lúc nào đó, ngư i nư c ngoài s
không cho chúng ta vay ti n n a, lãi su t s tăng, và chúng ta s ph i dành ph n l n s n lư ng
s n xu t ra cho vi c tr n .
N u chúng ta th c s mu n tránh đư c tương lai đó thì chúng ta ph i b t đ u t c u mình thoát
kh i cái h này. Ít nh t là trên gi y chúng ta cũng bi t đư c ph i làm gì. Chúng ta có th c t b
và c ng c l i các chương trình không quan tr ng. Chúng ta có th ki m ch chi tiêu y t . Chúng
ta có th xoá b chính sách n thu v n đã qua th i kỳ h u ích và kh c ph c nhưng khe h cho
phép các công ty b ra nư c ngoài và không đóng thu . Và chúng ta có th ph c h i l i hi u l c
c a đ o lu t đã t ng đư c áp d ng th i Clinton - đư c g i là Paygo - trong đó không cho phép
l y đi m t kho n ti n nào c a ngân sách liên bang, dù dư i hình th c chi m i hay gi m thu , mà
không đưa ra bi n pháp đ n bù.
N u chúng ta th c hi n t t c nh ng bư c đi này, k t qu c a tình tr ng tài chính hi n t i v n s
còn khó khăn. Có th chúng ta ph i trì hoãn m t s ho t đ ng đ u tư mà ta bi t ch c s c i thiên
v th c nh tranh trên th gi i, và chúng ta ph i ưu tiên cho nh ng h tr đ i v i các gia đình
đang g p khó khăn.
Nhưng ngay c khi chúng ta đã quy t đ nh gi a các l a ch n khó khăn đó, chúng ta v n ph i cân
nh c bài h c rút ra t sáu năm qua và t v n li u ngân sách và chính sách thu đã th c s ph n
ánh nh ng giá tr mà chúng ta lưu truy n hay chưa.
“N U CÓ M T CU C chi n tranh giai c p M thì giai c p c a tôi đang là phe chi n th ng".
Hôm đó, tôi ng i văn phòng c a Warren Buffett, ch t ch Berkshire Hathaway và là ngư i giàu
th hai th gi i. Tôi đã nghe nói v s gi n d n i ti ng c a Buffett - ông v n s ng trong căn nhà
v a ph i ông mua t năm 1967 và v n cho con cái h c trư ng công Omaha.
Nhưng tôi v n hơi ng c nhiên khi đ n m t khu văn phòng r t bình thư ng Omaha, bư c vào
m t nơi gi ng như phòng làm vi c c a m t viên đ i lý b o hi m v y - nh ng t m p tư ng gi
g , m t vài b c tranh trang trí treo trên tư ng, và không có ai xung quanh. “M i ông vào đây",
m t gi ng n vang lên, và tôi r vào góc, nhìn th y chính “Nhà tiên tri x Omaha"165 đang th
th gì đó v i con gái ông, Susie và n tr lý, Debbie, b com lê c a ông hơi nhàu, còn c p lông
mày r m thì hơi cao so v i c p kính.
Buffett m i tôi t i Omaha đ th o lu n chính sách thu . C th hơn, ông mu n bi t t i sao
Washington v n ti p t c gi m thu cho nh ng ngư i giàu như ông trong khi đ t nư c đang n
ch ng ch t.
“Hôm trư c tôi đã làm th vài phép tính", ông nói khi chúng tôi ng i trong phòng làm vi c c a
ông. "M c dù tôi chưa bao gi s d ng các bi n pháp tránh thu hay có nhân viên tư v n gi m
thu , và sau khi tính toán b ng lương thu ph i tr thì thu su t c a tôi năm nay còn th p hơn c

165
      Bi t hi u c a Warren Buffet vì nh ng quy t đ nh đ u tư c a ông thư ng đư c h u h t m i ngư i làm theo.
thu su t c a cô l tân công ty tôi. Th c t , tôi dám ch c là thu su t c a tôi th p hơn m c thu
su t c a m t ngư i M trung bình. N u T ng th ng còn ti p t c chính sách này thì s thu tôi
ph i n p s còn gi m n a".
Thu su t th p c a Buffett là h u qu c a th c t r ng, như đa ph n nh ng ngư i giàu khác, ph n
l n ngu n thu nh p c a ông là t c t c và giá tr v n tăng lên, thu nh p t đ u tư ch b đánh
thu   m c 15% t năm 2003. Còn lương c a cô l tân thì ph i ch u thu su t g p đôi n u tính c
thu thu nh p liên bang166. Theo quan đi m c a Buffett thì s chênh l ch này c c kỳ vô lý.
"Th trư ng t do là cơ ch t t nh t t ng t n t i đ phân b ngu n l c sao cho hi u qu và đ t
năng su t cao nh t", ông nói. "Chính ph không th làm t t vi c này. Nhưng th trư ng thì l i
không th đ m b o c a c i đư c phân chia m t cách công b ng hay h p lý. M t ph n trong s
c a c i đó ph i đư c đ u tư l i vào giáo d c đ th h ti p theo có cơ h i công b ng, và còn ph i
b o trì cơ s h t ng, cung c p bi n pháp b o v dư i hình th c nào đó cho nh ng ngư i g p th t
b i trong n n kinh t th trư ng. Và hi n nhiên là nh ng ngư i đư c hư ng l i nhi u nh t t th
trư ng nên đóng góp ph n l n hơn".
C gi đ ng h ti p theo chúng tôi nói v toàn c u hóa, thu nh p c a giám đ c cao c p, thâm h t
thương m i ngày càng tăng và n qu c gia. Buffett đ c bi t băn khoăn v đ xu t b thu th a k
b t đ ng s n c a Bush, m t bư c mà ông tin là ch có l i cho t ng l p quý t c giàu có hơn là
nh ng ngư i x ng đáng đư c hư ng.
"Khi anh b đi thu th a k b t đ ng s n", ông nói, "v cơ b n anh đang trao quy n làm ch
ngu n tài nguyên c a đ t nư c cho nh ng ngư i không h làm ra nó. Gi ng như ta l p đ i tuy n
tham d Olympic 2020 b ng cách ch n con cái c a nh ng ngư i đo t huy chương Olympic 2000
v y".
Trư c khi v , tôi h i Buffett li u có bao nhiêu ngư i b n t phú c a ông đ ng quan đi m v i
ông. Ông cư i to.
“Ph i nói v i anh là không nhi u đâu”, ông tr l i. "H nghĩ là đó là ti n c a h ” và h có quy n
gi t ng xu. H không đ m x a đ n t t c nh ng gì xã h i đã đ u tư đ t o đi u kiên cho chúng
ta đư c s ng như bây gi . L y tôi làm ví d nhé. Tôi may là có tài s d ng v n. Nhưng vi c tôi
có s d ng dư c cái tài đó hay không hoàn toàn ph thu c vào xã h i tôi s ng. N u tôi sinh ra
b l c chuyên săn b t thì tài c a tôi hoàn toàn ch có giá tr gì. Tôi không ch y nhanh, tôi không
đ c bi t kh e. Có khi tôi đã tr thành b a t i c a m t con thú nào đó y ch ”.
“Nhưng may sao tôi l i sinh ra th i đi m và nơi mà xã h i đánh giá cao tài năng c a tôi, cho
tôi cơ h i h c hành đ phát tri n nó, đ ra nh ng đi u lu t và d ng nên h th ng tài chính cho
phép tôi làm nh ng vi c tôi yêu thích - và ki m đư c nhi u ti n t đó. Thì ít nh t cái tôi có th
làm đư c là góp ph n chi tr cho t t c nh ng th y ch ”.
Có l vài ngư i khá ng c nhiên khi nghe m t nhà tài phi t l n nh t th gi i nói nh ng l i như
v y, nhưng quan đi m c a Buffett không h n là d u hi u c a t tâm. Th c ra, nh ng l i này cho
th y ông hi u r ng cách th c ph n ng v i toàn c u hóa không ch là tìm ra chính sách đúng đ n.
Đó còn là thay đ i v tinh th n, là thái đ s n sàng đ t l i ích chung và l i ích c a các th h
tương lai lên trên l i ích cá nhân trong ng n h n.
C th hơn, chúng ta ph i ch m d t thái đ gi b như m i s c t gi m chi tiêu đ u có vai trò
như nhau, cũng như m i s tăng thu đ u có tính ch t ngang hàng. Ch m d t các chính sách tr
c p doanh nghi p không vì m t m c tiêu kinh t rõ ràng nào là m t chuy n, c t gi m phúc l i y
t dành cho tr em nghèo l i là m t chuy n hoàn toàn khác Vào th i kỳ mà m t gia đình bình
thư ng c m th y g p khó khăn t m i phía thì mong mu n ph i đóng thu        m c th p nh t có
th là hoàn toàn đúng và đáng trân tr ng. Đi u không đáng trân tr ng b ng chính là vi c nh ng
ngư i giàu và có quy n l c l i s n lòng l i d ng quan đi m ch ng tăng thu cho m c tiêu cá

166
   Phí b o hi m xã h i và b o hi m y t n p dư i d ng thu , c ngư i lao đ ng và công ty đ u ph i đóng góp kho n
này.
nhân c a riêng h , là cách th c t ng th ng, Qu c h i, nh ng ngư i v n đ ng hành lang và các
nhà bình lu n b o th đã đưa vào đ u các c tri ý tư ng là gánh n ng thu thu c v giai c p
trung lưu, còn ph n chi cho ngư i giàu là hoàn toàn ki m soát đư c.
S hi u l m này th hi n rõ nh t trong nh ng tranh cãi xung quanh đ xu t bãi b thu th a k
b t đ ng s n. V i thu này hi n t i, m t ngư i ch ng và v anh ta có th đ l i 4 tri u dollar mà
không c n đóng thu th a k b t đ ng s n; và đ n năm 2009, theo lu t hi n hành, con s này s
tăng lên 7 tri u dollar. Do đó, thu này ch nh hư ng đ n m t n a c a 1% dân s hi n t i và m t
ph n ba c a 1% dân s năm 2009. Xóa b hoàn toàn thu th a k b t đ ng s n s làm ngân sách
M m t đi kho ng m t nghìn t dollar, do đó th t khó mà tìm đư c chính sách c t gi m thu nào
l i ít đáp ng đư c mong mu n c a đa ph n ngư i dân bình thư ng hơn, đ ng th i ít đem l i l i
ích trong dài h n hơn cho đ t nư c hơn chính sách này.
Tuy nhiên, sau m t vài hành đ ng qu ng cáo khôn khéo c a T ng th ng và đ ng minh thì 70%
ngư i dân đã ph n đ i "thu th a k ".
Nhi u nhóm nông dân đ n văn phòng c a tôi, kh ng đ nh r ng thu th a k b t đ ng s n s k t
li u trang tr i gia đình cho dù H i Nông dân167 không th ch ra b t c m t trang tr i nào trên c
nư c b bi n m t do h u qu c a “thu th a k ". Các t ng giám đ c đi u hành gi i thích v i tôi
r ng Warren Buffett d dàng ng h thu th a k b t đ ng s n - vì ngay c khi ph i ch u thu
su t 90% thì ông ta v n còn vài t dollar đ l i cho con cháu - nhưng thu này hoàn toàn không
công b ng đ i v i nh ng ngư i có b t đ ng s n tr giá "ch " 10 hay 15 tri u dollar.
Do đó c n ph i làm rõ đây. Ngư i giàu M g n như không có gì ph i phàn nàn. T năm
1971 đ n năm 2001, trong khi m c lương trung bình và thu nh p t lương c a m t công nhân
bình thư ng không h tăng thì thu nh p c a nhóm 1% ngư i giàu nh t trong 1% nh ng ngư i
giàu nh t nư c đã tăng lên 500%. Phân ph i tài s n còn b thiên l ch hơn, và chênh l ch giàu
nghèo hi n m c cao hơn bao gi h t k t Th i Vàng son168. Xu hư ng này ti p t c di n ra
su t th p niên 90. Chính sách thu c a Clinton ch làm ch m nó đi chút ít. R i chính sách c t
gi m thu c a Bush l i làm tình hình t i t hơn.
Tôi nói ra đi u này không ph i nh m m c đích - như các đ ng viên C ng hòa thư ng làm - là
khu y đ ng s ganh ghét giai c p. Tôi ngư ng m nh ng ngư i M giàu có và hoàn toàn không
ghen t gì v i thành công c a h . Tôi bi t r ng nhi u ngư i, n u không ph i đa s trong đó đ t
dư c thành t u như v y nh h đã làm vi c chăm ch , t o ra ho t đ ng kinh doanh, vi c làm và
giá tr cho khách hàng c a h . Tôi có ni m tin đơn gi n r ng trong chúng ta, nh ng ai đư c
hư ng l i nhi u nh t t n n kinh t m i hi n t i thì cũng có kh năng gánh vác trách nhi m đ m
b o cho m i tr em M đ u có cơ h i đ t đư c thành công tương t . Và có l tôi có cái tính đa
c m nh t đ nh c a ngư i vùng Trung Tây đư c th a hư ng t m và ông bà ngo i. Tính cách đó
có l tương đ ng v i Warren Buffett: r ng m t lúc nào đó khi m t ngư i đã ki m đư c đ , t c là
ngư i đó có th th y m t b c tranh c a Picasso treo vi n b o tàng cũng đem l i ni m vui
không kém gì b c tranh treo trong phòng riêng. có th c m th y c c kỳ ngon mi ng v i b a "dưa
cà" có giá dư i hai mươi dollar nhà hàng (sau nh ng b a ti c thư ng xuyên), và t m ra (ga)
tr i giư ng c a ngư i đó còn đ t ti n hơn thu nh p hàng năm c a m t ngư i M trung bình, thì
ngư i đó có th n p thu nhi u thêm m t chút.
Không gì khác, chính suy nghĩ r ng b t k chênh l ch giàu nghèo, chúng ta luôn cùng phát tri n
ho c cùng suy vong làm chúng ta không th th t b i. Khi thay đ i di n ra ngày càng nhanh, v i
m t s ngư i giàu lên và r t nhi u ngư i khác nghèo đi, thì càng khó gi đư c tinh th n chung
đó. Jerferson không hoàn toàn sai khi lo ng i v t m nhìn qu c gia c a Hamilton, vì chúng ta
luôn ph i hành đ ng cân b ng gi a l i ích cá nhân và l i ích c ng đ ng, gi a th trư ng và n n


167
   H i Nông dân (Farm Bureau) là m t t ch c đ c l p, phi chính ph , đ i di n cho các h gia đình làm nông
nghi p t i M .
168
   Gilded Age là th i kỳ sau N i chi n và Tái thi t, kéo dài t 1877 đ n 1890, v i dân s tăng nhanh và m t l p
ngư i giàu có vư t b c xu t hi n, trong đó có vua d u m Rockefeller hay ông trùm tài chính J.P. Morgan.
dân ch , gi a t p trung c a c i và quy n l c và vi c m ra cơ h i. Tôi nghĩ Washington chúng
ta đã đánh m t s cân b ng đó. Khi t t c chúng ta tranh cư p đ quyên ti n cho các chi n d ch
tranh c , khi công đoàn b y u th , báo chí m t phương hư ng còn các nhà v n đ ng hành lang
cho nh ng k quy n l c đ y m nh ưu th tuy t đ i c a h thì không còn m y ti ng nói nh c
chúng ta là ai, t đâu đ n và kh ng đ nh chúng ta ph thu c l n nhau.
Đó là ý nghĩa ng m c a cu c tranh lu n đ u năm 2006 khi m t v bê b i v h i l n ra, là đi m
kh i đ u d n t i nh ng n l c h n ch nh hư ng c a các nhà v n đ ng hành lang
Washington. M t trong nh ng đ xu t đem l i k t qu là cho phép các thư ng ngh s s d ng
máy bay tư nhân v i chi phí tương đương vé h ng thương gia c a các hãng hàng không thương
m i. Đi u kho n này không có nhi u cơ h i đư c thông qua. Nhưng nhân viên c a tôi v n g i ý
r ng là phát ngôn viên đư c ch đ nh c a đ ng Dân ch v các v n đ c i cách đ o đ c, tôi
không nên cho phép mình s d ng quy n đó.
Đó là m t hành đ ng đúng, nhưng tôi s không nói d i; l n đ u tiên tôi đ nh đi công tác đ n b n
thành ph trong hai ngày b ng máy bay thương m i thông thư ng, tôi c m th y có chút ân h n.
Giao thông trên đư ng t i sân bay qu c t O’Hare c a Chicago th t kinh kh ng. Khi tôi đ n nơi
thì chuy n bay đ n Memphis, bang Tennessee b hoãn. Và m t đ a bé đánh đ nư c cam lên
giày tôi.
Sau đó, khi tôi đang đ ng x p hàng, m t ngư i đàn ông ti n đ n g n, anh ta tr c 35 tu i, m c
qu n v i chino và áo phông có c . Anh ta nói v i tôi là anh hy v ng năm nay Qu c h i s làm gì
đó ng h nghiên c u t bào g c. Tôi đang giai đo n đ u b nh Parkinson, anh k , và con trai
tôi m i ba tu i. Có th tôi không bao gi chơi đư c trò đu i b t v i con. Tôi bi t có th v i tôi là
quá mu n, nhưng không có lý do gì m t ai đó khác cũng ph i tr i qua nh ng tình c nh gi ng như
tôi.
Ngay lúc y, tôi nghĩ, n u đi máy bay tư nhân mình s b l nh ng câu chuy n này.

Chương 6: Ni m tin
Hai ngày sau khi tôi giành đư c v trí ng c viên c a đ ng Dân ch trong cu c tranh c vào
Thư ng vi n, tôi nh n đư c m t 1 b c email c a m t bác s trư ng Đ i h c Y khoa Chicago.
“Chúc m ng th ng l i tuy t đ i và đ y c m h ng vòng sơ b c a anh", v bác s vi t. "Tôi r t
vui đư c b phi u ng h anh, và tôi mu n nói thêm là tôi đang nghiêm túc xem xét vi c ti p t c
b phi u cho anh trong vòng t ng tuy n c . Tôi vi t lá thư này đ trình bày nh ng đi u tôi lo
ng i có th d n đ n vi c tôi không ng h anh n a".
V bác s này t gi i thi u là m t ngư i Thiên chúa giáo, hi u rõ l i th ư c tr n v n, "toàn tâm
toàn ý". Ni m tin khi n cho ông ph n đ i m nh m n o phá thai và hôn nhân đ ng gi i, nhưng
ông nói ni m tin đó cũng khi n ông đ t câu hòi v s sùng bái th trư ng t do và hành đ ng
nhanh chóng vi n đ n s c m nh quân s - có v như là đ c trưng ch đ o trong chính sách ngo i
giao c a t ng th ng Bush.
Lý do ông xem xét b phi u cho đ i th c a tôi không ph i vì tôi ng h vi c cho phép phá thai.
Th c ra là vì ông đã đ c m t bài vi t đư c đưa lên trang web c a tôi, trong đó nói r ng tôi s đ u
tranh v i "nh ng nhà tư tư ng cánh h u đang mu n tư c đo t quy n l a ch n c a ph n ”. Ông
vi t ti p:
Tôi c m th y anh có ý th c m nh m v công lý và v tình th b p bênh c a nó trong b t c xã
h i nào, và tôi bi t anh đã luôn b o v cho nh ng ngư i y u đu i, tôi cũng c m th y anh là m t
ngư i công b ng, không thành ki n, luôn tôn tr ng l ph i... Dù nh n th c c a anh th nào đi
n a, n u anh th c s tin r ng nh ng ngư i ph n đ i n o phá thai đ u là nh ng nhà tư tư ng có
mong mu n vô lý là làm ph n đau đ n, thì đ i v i tôi, anh không h công b ng... Anh h n bi t
r ng chúng ta đang th i kỳ đ y nh ng kh năng c t t l n x u, th i kỳ mà chúng ta đang ph i
đ u tranh đ có đư c m t xã h i chung trong b i c nh đa nguyên, khi chúng ta không ch c có th
d a trên cái gì đ đưa ra l i đòi h i ngư i khác... đây tôi không yêu c u anh ph i ph n đ i n o
phá thai, tôi ch mu n anh nói v v n đ này m t cách công b ng.
Tôi ki m tra l i trang web c a mình và th y nh ng t ng khá khó ch u kia. Đó không ph i
nh ng t do tôi nói ra; h i chi n d ch tranh c sơ b trong đ ng Dân ch , nhân viên c a tôi đã
đưa câu đó lên đ tóm t t quan đi m c a tôi là ng h quy n t do l a ch n c a ph n khi m t
vài đ i th đang nghi ng cam k t s b o v phán quy t trong v Roe và Wade c a tôi. Trong n i
b đ ng Dân ch , đây là m t d ng câu m u đ kích đ ng c tri. D n d n, nh ng ý ki n nhìn nh n
c hai m t c a v n đ tr nên l c lõng; m i quan đi m không rõ ràng đ u hàm ý s y u đu i, và
khi đ i m t v i cách nhìn đơn nh t, không khoan như ng c a nh ng ngư i ch ng n o phá thai
thì chúng ta đơn gi n là không đư c phép t ra y u đu i.
Tuy nhiên, khi đ c l i thư c a v bác s , tôi th y ray r t c m giác x u h . Ph i, tôi nghĩ, có
nh ng ngư i theo quan đi m ch ng n o phá thai mà tôi không th thông c m n i, đó là nh ng
ngư i chen l n ho c không cho ph n bư c vào phòng khám, dí nh ng b c nh bào thai b c t
r i vào m t h và gào to h t c ; nh ng ngư i này ch bi t ép bu c, d a d m và đôi khi còn dùng
đ n b o l c.
Nhưng nhóm ngư i ph n đ i ki u đó không ph i nh ng ngư i thư ng xu t hi n trong các cu c
mít tinh v n đ ng tranh c c a tôi. Nh ng ngư i tôi ch m trán thư ng có m t nh ng c ng
đ ng nh vùng xa c a bang nơi tôi đ n thăm, thái đ c a h bu n chán nhưng kiên quy t khi h
đ ng yên l ng su t đêm bên ngoài tòa nhà nơi tôi t ch c h p m t, nh ng kh u hi u, bi u ng
vi t tay đ t phía trư c như t m khiên b o v . H không la hét hay tìm cách phá h ng bu i h p
m t, nhưng h v n làm cho nhân viên c a tôi ph i b n ch n lo l ng. Khi l n đ u tiên g p m t
nhóm ph n đ i, các nhân viên đi ti n tr m đã đưa tín hi u báo đ ng đ ; năm phút trư c khi tôi
đ n nơi, h g i đi n vào xe tôi và nói tôi nên lánh vào h i trư ng t c a sau đ tránh ph i đ i
m tv ih .
“Tôi không mu n vào t c a sau”, tôi nói v i ngư i lái xe. "B o h chúng ta v n s vào b ng
c a trư c".
Chúng tôi r vào bãi đ u xe c a thư vi n và th y b y ho c tám ngư i ph n đ i đang t p trung
d c hàng rào: m t vài ph n l n tu i và m y ngư i có v là m t gia đình - m t ngư i đàn ông,
m t ph n và hai đ a tr nh . Tôi ra kh i xe, ti n đ n g n h và t gi i thi u.
Ngư i đàn ông ng p ng ng b t tay tôi và nói tên anh ta. Anh ta trông cũng tr c tu i tôi, m c
qu n jean, sơ mi k ô và đ i mũ lư i trai in bi u tư ng đ i bóng chày St. Louis Cardinals169.
Ngư i v cũng b t tay tôi, nhưng m y ngư i ph n l n tu i v n gi kho ng cách. B n tr , ch c
kho ng chín mư i tu i, nhìn tôi ch m ch m v i v tò mò không gi u gi m.
“M i ngư i mu n vào trong không?" Tôi h i h .
"Không, cám ơn ông", ngư i ch ng tr l i. Anh ta đưa tôi m t cu n sách m ng. "Ông Obama ,
tôi mu n nói là tôi nh t trí v i ph n l n nh ng gì ông nói".
"Cám ơn anh r t nhi u”.
“Và tôi bi t ông cũng là m t tín đ Thiên chúa giáo, cũng có gia đình".
“Vâng đúng th ".
“Th sao ông l i ng h gi t h i tr em?"
Tôi trình bày là tôi hi u quan đi m c a anh ta nhưng không th đ ng ý v i anh ta đư c. Tôi gi i
thích ni m tin c a tôi r ng r t ít ph n quy t đ nh b thai; b t c ph n nào mang thai cũng
đ u c m th y có trách nhi m đ o đ c n ng n và đ u ph i đ u tranh v i lương tâm khi đưa ra
quy t đ nh đau lòng đó; và tôi r t lo ng i lu t c m n o phá thai s bu c ph n ph i tìm đ n



169
      Tên m t đ i bóng chày n i ti ng c a thành ph St. Louis, bang Missourri
nh ng bi n pháp phá thai nguy hi m như h đã t ng ph i làm trư c đây                  M , và     nh ng nư c
có quy đ nh kh i t các bác s n o thai và khách hàng c a h .
Tôi g i ý r ng có l anh ta và tôi có th nh t trí v các phương pháp làm gi m s ph n mu n
phá thai ngay l n mang thai đ u tiên.
Anh ta l ng nghe m t cách l ch s , sau đó ch vào m y con s th ng kê trong cu n sách cho bi t
s tr em không đư c sinh ra, mà theo anh ta là b hi n t m i năm. Sau vài phút, tôi nói tôi ph i
vào trong h i trư ng đ g p nh ng ngư i ng h tôi, tôi h i m y ngư i l n n a là h có mu n
vào không. M t l n n a ngư i đàn ông t ch i. Khi tôi quay đi v anh ta nói v i theo:
"Tôi s c u nguy n cho ông. Tôi c u nguy n r ng ông s thay đ i ý ki n".
Hôm đó, quan đi m và tình c m c a tôi không thay đ i, và cũng s không bao gi thay đ i sau
này. Nhưng khi tr l i thư c a v bác s , tôi nh l i gia đình này, và tôi cám ơn ông vì đã vi t thư
cho tôi. Hôm sau tôi chuy n b c email đó cho các nhân viên và s a l i t ng trên trang web
thành nh ng t đơn gi n và rõ ràng hơn v quan đi m b o v quy n t do l a ch n cho ph n
c a tôi. Đêm đó, trư c khi đi ng , tôi c u nguy n - r ng tôi cũng s truy n đư c lòng t hào v
ni m tin cho ngư i khác, gi ng như v bác s đã làm đư c đ i v i tôi.
CÓ M T S TH T hi n nhiên là ngư i M là nh ng ngư i theo đ o. Theo cu c đi u tra g n
đây nh t, 95% ngư i M tin vào Chúa tr i, hơn hai ph n ba ngư i M là con chiên nhà th , 37%
t coi mình là tín đ Thiên chúa giáo, và th c t s ngư i tin vào các thiên s còn nhi u hơn s
ngư i tin vào thuy t ti n hóa. Tín ngư ng không ch gi i h n nơi th cúng. Sách v nói v
ngày t n th bán đư c hàng tri u b n, nh c nhà th chi m v trí cao trong b ng x p h ng
Billboard170, và m i ngày đ u có nh ng nhà th kh ng l m i đư c d ng lên vùng ven các
thành ph l n, cung c p cho ngư i dân m i d ch v t gi tr đ n h p m t giao lưu cho ngư i
đ c thân, t yoga đ n các l p t p th d c Pilates171. T ng th ng thư ng xuyên nh c l i Chúa đã
khi n
ông thay đ i thái đ s ng th nào, và các c u th bóng b u d c ch tay lên tr i sau m i bàn
th ng, như th Chúa đang kêu g i h t trên thiên đư ng.
Dĩ nhiên, lòng m đ o đó không có gì m i. Nh ng ngư i Pilgrim172 di cư đ n b bi n nư c M
đ tr n tránh s ngư c đãi và đ có th th Chúa theo giáo lý Calvin173 nghiêm ng t. Phong trào
ph c h i phúc âm đã lan truy n nhi u l n trên kh p đ t nư c, và làn sóng liên t c nh ng ngư i
nh p cư luôn coi ni m tin làm ch d a trong cu c s ng vùng đ t m i này. Quan đi m tôn giáo
cũng như vi c truy n giáo đã khu y đ ng m t vài đ ng thái chính tr m nh m nh t trong l ch s ,
t bãi b ch đ nô l , quy n công dân đ n ch nghĩa dân túy c a William jennings Bryan174 .
Tuy nhiên, n u năm mươi năm trư c, b n h i nhà bình lu n văn hóa l i l c nh t th i đó là tương
lai tôn giáo nư c M s như th nào, h n b n s nh n đư c câu tr l i r ng nó đang trên đà suy
gi m. Ngư i ta cho r ng tôn giáo ki u cũ đang tàn l i do h u qu c a khoa h c, c a vi c dân
chúng ngày càng có trình đ cao hơn và c a nh ng ti n b công ngh đáng kinh ng c. Nh ng


170
   Tên m t l p chí âm nh c uy tín c a M . hàng tu n t p chí này đưa ra b ng x p h ng các ca khúc và album nh c
bán ch y nh t.
171
   phương pháp t p luy n do Joseph Pilates phát tri n Đ c 90 năm trư c. là t p h p các đ ng tác nh nhàng,
m m m i nh m giúp cơ th và trí óc kh e m nh.Tên m t l p chí âm nh c uy tín c a M . hàng tu n t p chí này đưa
ra b ng x p h ng các ca khúc và album nh c bán ch y nh t.
172
   Pilgrims là t ch nh ng ngư i Anh đ u tiên đ n M vào th k 17. Nh ng ngư i này mu n đư c t do th Chúa
theo giáo lý c a h trong khi vua Anh lúc đó là Henry VIII bu c t t c ngư i dân ph i đi nhà th Anh giáo (cũng
thu c phong trào Tin lành (Protestant)) do ông ta đ t ra.
173
  Giáo lý Calvin do nhà th n h c thu c phong trào Tin lành John Calvin (1509- 1564) phát tri n, nh n m nh đ n
s sa ngã toàn di n c a con ngư i, làm n i b t ân đi n c a Chúa.
174
  William Jennings Bryan (1860- 1925): B trư ng B Ngo i giao M (1913 - 1915) dư i th i T ng th ng
Woodrow Wilson.
ngư i đáng kính có th v n đ n nhà th vào Ch nh t; nh ng ngư i c u nguy n thư ng xuyên và
nh ng ngư i chuyên ch a b nh b ng lòng tin có th v n ti p t c ph c h i ni m tin vào Chúa.
Nhưng đ i v i đa ph n ngư i dân, vi c th ph ng nh ng tôn giáo truy n th ng - và dĩ nhiên, các
dòng tôn giáo chính th ng - v n b coi là không còn phù h p v i xã h i hi n đ i, đó ch là nơi
nương náu c a ngư i nghèo, ngư i th t h c trư c cu c s ng khó khăn - không hơn không kém.
Ngay c cu c v n đ ng l n c a Billy Graham175 cũng b các nhà phê bình và chuyên gia coi là
l i th i, d u v t c a th i kỳ quá kh , không có nh hư ng gì đ n ho t đ ng c a n n kinh t hi n
đ i hay hình thành nên chính sách đ i ngo i.
Đ n th p k sáu mươi, r t nhi u nhà lãnh đ o Tin lành và Công giáo đưa ra k t lu n r ng n u tôn
giáo nư c M v n còn t n t i thì cũng ph i t đi u ch nh sao cho "phù h p" v i th i đ i thay
đ i - thông qua gi i thích h c thuy t c a nhà th theo khoa h c và c t lên phúc âm xã h i v
nh ng v n đ quan tr ng như b t công kinh t , phân bi t ch ng t c, phân bi t gi i tính và ch
nghĩa quân phi t ki u M .
Nhưng đi u gì đã di n ra? M t ph n, ngư i ta đã phóng đ i s suy gi m lòng nhi t tình tôn giáo
c a ngư i M . V đi m này, ít nh t, nh ng l i phê bình "ch nghĩa tinh hoa t do" là r t đúng:
Ch ru rú các trư ng đ i h c và trung tâm đô thi l n, các chuyên gia, nhà báo và nhà nghiên
c u văn hóa đ i chúng đơn gi n không th hi u đúng vai trò quan tr ng c a t t c các hành vi tôn
giáo dư i m i hình th c đ i v i c ng đ ng trên toàn nư c M . Th c t , nh ng t ch c văn hóa
l n c a M không nh n th c đư c s c m nh tín ngư ng đã góp ph n d n đ n m t kh i tôn giáo
l n m nh mà b t c m t nư c công nghi p nào khác cũng không sánh b ng. B đ y ra kh i t m
nhìn nhưng v n đ y s c s ng kh p các vùng trung tâm và vùng Vành đai Kinh thánh176, m t
th gi i song song đã xu t hi n, th gi i không ch c a đ c tin đư c ph c h i, c a nh ng đoàn
m c sư đ y quy n l c mà còn c a truy n hình, phát thanh, trư ng đ i h c, nhà xu t b n và ho t
đ ng gi i trí Thiên chúa giáo, t t c nh ng đi u đó giúp lòng m đ o phát tri n mà không c n
quan tâm đ n văn hóa đ i chúng, cũng gi ng như n n văn hóa đ i chúng không quan tâm đ n
lòng m đ o.
S mi n cư ng tham gia chính tr c a nhi u ngư i Tin lành (h t p trung s c l c vào c u r i m i
ngư i và s n lòng tr l i cho Caesar nh ng gì c a Caesar) h n đã kéo dài mãi n u không có bư c
ngo t xã h i x y ra vào th p k sáu mươi. Trong tâm trí nh ng ngư i Thiên chúa giáo mi n
Nam, quy t đ nh bác b s tách bi t theo màu da177 c a m t tòa án liên bang xa xôi cũng có tác
đ ng tương t như quy t đ nh ch m d t c u nguy n trư ng h c - m t cu c t n công nhi u
hư ng vào nh ng giá tr tr c t c a cu c s ng truy n th ng mi n Nam. Trên kh p nư c M ,
phong trào ph n , cách m ng tình d c, tình tr ng ngày càng nhi u ngư i th a nh n h là đ ng
tính nam ho c n , và có l đáng k nh t là phán quy t c a Tòa án T i cao trong v Roe và Wade
là nh ng thách th c tr c ti p đ i v i nh ng l i thuy t gi ng c a nhà th v hôn nhân, tình d c và
vai trò t nhiên c a đàn ông và ph n . C m th y b nh o báng và b t n công, các tín đ Thiên
chúa giáo b o th th y h không th đ ng tách bi t kh i xu hư ng chính tr và văn hóa chung
c a c qu c gia thêm n a. Và m c dù Jimmy Carter là ngư i đ u tiên đưa ngôn ng nhà th Tin
lành vào chính tr hiên đ i, nhưng chính đ ng C ng hòa, ngày càng đ cao truy n th ng, tr t t
và "giá tr gia đình”, m i là nh ng ngư i có l i nh t t hi n tư ng tín đ Tin lành tham gia chính
tr khi huy đ ng h ch ng l i dòng Chính th ng t do.




175
   Billy Graham (1918-): nhà truy n bá phúc âm, ngư i đã mang thông đi p Cơ đ c đ n cho s lư ng ngư i nghe
đông đ o hơn b t kỳ ai khác.
176
  Vành đai Kinh thánh (Bible Belt): ch nh ng nơi đ o Tin lành chi m v trí th ng lĩnh, ch y u là các bang mi n
Nam.


177
      Ch S phân chia riêng r các đ a đi m công c ng cho ngư i da tr ng và ngư i da đen.
Có l không c n nh c l i câu chuy n Ronald Reagan. Jerry Falwell, Pat Robertson178, Ralph
Reed và sau cùng là Karl Rove và George W. Bush đã s d ng đ i quân Thiên chúa giáo này
như th nào. Ch c n nói r ng ngày nay nh ng ngư i Tin lành da tr ng (cùng v i dân Công giáo
b o th ) là trái tim, là linh h n c a l c lư ng c tri c a đ ng C ng hòa. Và m ng lư i các nhà
thuy t giáo và các kênh truy n thông - đang phát tri n r t nhanh nh công ngh - thư ng xuyên
t n d ng nhóm ngư i đó. Chính nh ng v n đ c a đ ng này - n o phá thai, hôn nhân đ ng gi i,
c u nguy n trong trư ng h c, thuy t sáng t o thông minh, v Terri Schiavo, đưa Mư i đi u răn
vào trong tr s tòa án, giáo d c t i nhà, k ho ch phi u ch n trư ng và b n ch t c a Tòa án T i
cao - m i thư ng xuyên chi m trang đ u các b n tin và là m t trong nh ng sai l m l n trong
chính tr M . Cách bi t l n nh t gi a nh ng ngư i da tr ng trong m i quan h đ ng phái không
ph i là gi a đàn ông và ph n hay gi a ngư i s ng bang đ và ngư i s ng bang xanh, mà là
gi a nh ng ngư i đi nhà th thư ng xuyên và nh ng ngư i không đi nhà th . Trong khi đó, các
đ ng viên đ ng
Dân ch đang tranh nhau làm "ngư i có đ o", ngay c khi l c lư ng c tri ch ch t c a đ ng
chúng ta v n kiên quy t theo hư ng phi tôn giáo và s r ng trong chương trình hành đ ng c a
m t qu c gia t kh ng đ nh là theo Thiên chúa giáo s không có chính sách gì quan tâm đ n h
hay l a ch n cu c s ng c a h - m t n i s hoàn toàn có cơ s .
 Nhưng nh hư ng ngày càng l n c a phong trào thiên chúa giáo179 ch là m t ph n c a câu
chuy n. T ch c Đa s đ o đ c và Liên minh Thiên chúa giáo180 có th làm cho nhi u tín đ Tin
lành b t mãn, nhưng đi u đáng chú ý hơn là vi c dòng Tin lành v n không ch t n t i đư c mà
còn phát tri n m nh trong lòng m t nư c M hi n đ i, công ngh phát tri n. Vào th i kỳ khi các
nhà th Tin lành chính th ng m t d n con chiên v i t c đ r t nhanh thì nh ng nhà th Tin lành
không thu c giáo phái nào l i phát tri n m nh m , đưa ra cách th c tham gia cho các tín đ r ng
rãi hơn b t c nhà th nào khác M . Lòng nhi t tình c a h cu i cùng đã tr thành chính
th ng.
Có nhi u cách gi i thích cho thành công này, t kh năng qu ng cáo tín ngư ng c a ngư i Tin
lành đ n uy tín c a ngư i lãnh đ o dòng đó. Nhưng thành công c a h cu i cùng cho th y xã h i
đang khao khát s n ph m mà h cung c p, m t s khao khát vư t lên m i v n đ hay lý l . M i
ngày, có l có hàng nghìn công dân M đang làm nh ng công vi c hàng ngày - đưa con đi h c,
lái xe đ n ch làm, bay đ n nh ng cu c h p làm ăn, mua s m, c g ng duy trì thói quen ăn kiêng
- và nh n ra r ng h đã b qua đi u gì đó. H k t lu n r ng ngh nghi p, tài s n, các thú vui gi i
trí và s b n r n kh ng khi p c a h v n chưa đ . H mu n có c m giác có m c tiêu, có cao trào
trong cu c s ng, h mu n có cái gì đó làm v i b t n i cô đơn vô t n hay giúp h quên đi đư c
nh ng thua thi t m t m i, n ng n hàng ngày.
H mu n đư c bào đ m r ng luôn có ngư i quan tâm đ n h , l ng nghe h - r ng s ph n c a h
không ph i đi m t quãng đư ng dài đ n hư không.
N U TÔI HI U đư c t i sao con ngư i ngày càng hư ng v tôn giáo sâu s c hơn thì có l lý do
chính là vì tôi cũng t ng đi qua con đư ng đó.


178
   Jerry Falwell (1933-2007): M c sư Tin lành, ngư i đ ng sáng l p t ch c Đa s Đ o đ c ngư i truy n giáo trên
truy n hình. Ông t ng ng h chính sách đ i x công b ng nhưng tách bi t và ph n đ i phong trào quy n công dân.
Marion Gordon "Pat" Robertson (1930-): Ngư i truy n đ o Tin lành trên truy n hình, ngư i sáng l p Liên minh
Thiên chúa giáo.
179
   Phong trào Thiên chúa giáo (Christian right): các ho t đ ng và các t ch c chính tr xã h i Thiên chúa giáo
cánh t ng h m nh m các giá tr chính tr và xã h i truy n th ng b o th
180
   Đa s Đ o đ c (Major Morality): T ch c chính tr , chuyên v n đ ng hành lang cho các chính sách ng h tin
lành.
Liên minh Thiên chúa giáo (Christian Coalition): Nhóm l i ích chính tr , bao g m nh ng ngư i theo Thiên chúa
giáo b o th c c đoan (fundamentalists), Tin lành (evangelicals), Tin lành m i (neo-evangelicals) và phong trào Âu
t (charismatics).
 Tôi không sinh ra trong m t gia đình theo đ o. Ông bà ngo i tôi, ngư i vùng Kansas, h i nh
cũng r t th m nhu n giáo lý: Ông ngo i đư c ông bà c t là tín đ Baptist181 sùng đ o nuôi
n ng sau khi ông c m t tích và bà c t sát; còn ông bà c ngo i (cha m c a bà ngo i tôi) đã
t ng có vi c làm khá t t m t th tr n nh v sau b nh hư ng c a Đ i Kh ng ho ng (ông c
làm vi c cho m t nhà máy l c d u, còn bà c là giáo viên), thì theo dòng Giám lý182.
Nhưng có th cùng m t lý do khi n ông bà ngo i tôi r i Kansas đ n Hawaii, đó là ni m tin tôn
giáo chưa bao gi b t r sâu s c trong tâm trí ông bà. Bà tôi luôn quá lý trí, quá c ng nh c,
không ch p nh n b t c đi u gì mà bà không nhìn th y, không c m th y, không s th y, không
đ m đư c. Ông tôi, ngư i mơ m ng nh t trong nhà, có tâm h n n ng nhi t, h n đã có th đư c
tĩnh tâm nh tín ngư ng n u ông không có m t vài tính cách khác - n i lo n b m sinh, hoàn toàn
không th t ki m ch ham mu n c a b n thân và r t r ng lư ng v i như c đi m c a ngư i
khác. Nh ng tính cách đó khi n cho ông không th có thái đ nghiêm túc v b t c v n đ gì.
S k t h p nh ng tính cách đó - tính duy lý s t đá c a bà ngo i và tính vui v , không bao gi
đánh giá b n thân hay ai khác quá nghiêm kh c c a ông ngo i - đã truy n sang m tôi. Th i thơ
 u ham đ c sách. nh y c m, l n lên nh ng th tr n nh     các bang Kansas.
Oklahoma và Texas c a m ch làm tăng tính hoài nghi m đư c th a hư ng. H i c v nh ng
ngư i Thiên chúa giáo s ng cùng m th i tr
không h vui v . Đôi khi, vì l i ích c a tôi, m nh c đ n nh ng ngư i thuy t giáo ra v cao đ o,
coi ba ph n tư dân s th gi i là nh ng kè ngo i đ o ngu d t, sau khi ch t s ph i xu ng đ a ng c
vĩnh vi n, nhưng đ ng th i kh ng đ nh r ng trái đ t và thiên đư ng đư c t o ra trong b y ngày
(trong khi t t c m i b ng ch ng đ a ch t và v t lý thiên th đ u ch ng t đi u ngư c l i). M tôi
nh đ n nh ng quý bà đáng kính đi nhà th thư ng l ng tránh r t nhanh nh ng ngư i không đáp
  ng đư c tiêu chu n khuôn phép c a h , trong khi l i kh s gi u gi m nh ng bí m t x u xa c a
riêng mình, nh ng cha c nói ra nh ng l i n ng tính phân bi t ch ng t c và đ o con chiên t ng
xu có th .
Đ i v i m tôi, các t ch c tôn giáo quá h p hòi dư i b ngoài m đ o tàn nh n và áp b c dư i
cái v đ o đ c.
Nhưng đi u này không ph i là m tôi không cho tôi l i ch d n mang tính tôn giáo nào. Đ i v i
bà, tìm hi u nh ng tôn giáo l n c a th gi i là m t ph n c n thi t c a giáo d c toàn di n. Trong
nhà tôi, Kinh thánh, Kinh Koran, Bhagavad Gita183 đ t trên k cùng v i sách th n tho i Hy L p,
Na Uy và châu Phi. Vào l Ph c sinh hay Giáng sinh, m tôi đưa tôi đ n nhà th , và bà cũng đưa
tôi đ n chùa Ph t giáo, l m ng T t Nguyên đán c a ngư i Trung Qu c, mi u th Th n giáo
Nh t B n và các nghĩa đ a c c a ngư i Hawaii. Nhưng tôi đư c giáo d c đ hi u r ng nh ng
nơi ch n thu c tín ngư ng đó không h đòi h i m t l i th ư c nào vĩnh vi n t phía tôi - không
ph i rèn luy n n i tâm hay t hành xác gì c . M tôi gi i thích r ng tôn giáo là m t hình th c
bi u hi n ch không ph i ngu n g c văn hóa loài ngư i, ch là m t trong r t nhi u cách - và h n
nhiên không ph i cách t t nh t - đ con ngư i n l c ki m soát nh ng đi u không th bi t và
hi u đư c s th t sâu xa c a cu c s ng. Tóm l i, m tôi nhìn tôn giáo b ng con m t c a nhà nhân
lo i h c; nó là m t hi n tư ng c n đư c xem xét v i thái đ tôn tr ng nhưng cũng ph i vô tư.
Hơn n a, su t th i thơ u tôi r t ít ti p xúc v i nh ng ngư i có quan đi m khác v ni m tin.
B tôi g n như hoàn toàn v ng m t khi tôi còn nh vì b m tôi ly hôn t khi tôi hai tu i; m c dù
b tôi sinh ra trong m t gia đình H i giáo, nhưng khi g p m tôi thì ông ch c ch n là ngư i phi
tôn giáo -


181
      Dòng Baptism: thu c phong trào Tin lành, nh n m nh đ n nghi l r a t i b ng cách d m c ngư i vào nư c.
182
   Dòng Giám lý (Methodism): thu c phong trào Tin lành, kh i phát t Anh, v i quan đi m th n h c là Kinh thánh,
truy n th ng, kinh nghi m và lý trí.
183
    B văn b n c b ng ti ng Ph n, g m 700 câu trong trư ng ca Mahabharata, đư c coi là hư ng d n cô đ ng v
tri t lý n Đ giáo.
1


ông cho r ng tôn giáo ch là mê tín, gi ng như v t th linh tinh c a các th y lang phù th y mà
ông th y h i tr nh ng ngôi làng Kenya.
M tôi tái hôn v i m t ngư i Indonesia cũng có khuynh hư ng hoài nghi như bà, m t ngư i
không th y tôn giáo có l i ích gì trong cu c s ng hàng ngày, m t ngư i l n lên m t qu c gia
mà tín ngư ng H i giáo d dàng tr n l n v i di s n n Đ giáo, Ph t giáo và các tôn giáo th
linh v t c xưa. Trong năm năm s ng v i cha dư ng Indonesia, đ u tiên tôi đư c đi h c
trư ng Công giáo, sau đó là trư ng mà h c sinh ch y u là H i giáo; và c hai trư ng, m tôi
đ u không lo chuy n tôi s h c sách giáo lý hay suy nghĩ v ý nghĩa c a l i nh c nh c u nguy n
bu i t i c a giáo s H i giáo b ng chuy n li u tôi đã h c thu c b ng c u chương hay chưa.
Dù có tính phi tôn giáo công khai, nhưng v nhi u m t, m tôi chính là ngư i có nh n th c tinh
th n cao nh t mà tôi bi t. Bà có b n năng không thay đ i v lòng t t, khoan dung và tình yêu
thương, và dành ph n l n cu c đ i hành đ ng theo b n năng đó, đôi khi còn t làm t n thương
mình. Không c n s h tr c a nh ng l i giáo lý hay s c m nh bên ngoài, m tôi c g ng h t s c
truy n cho tôi nh ng giá tr mà r t nhi u ngư i M đư c h c nhà th vào Ch nh t: trung th c,
c m thông, k lu t, không s m hài lòng, làm vi c chăm ch . Bà thù ghét s nghèo đói và b t
công, và khinh thư ng nh ng ngư i bàng quan v i hai v n đ này.
Và hơn h t, m tôi có b n năng nh n bi t nh ng đi u kỳ di u, m t th tình c m tôn kính cu c
s ng và b n ch t kỳ di u, ng n ng i c a nó, b n năng đó có th đư c mô t chính xác là sùng
đ o. Su t c ngày bà có th ng m m t b c tranh, đ c m t câu thơ, hay nghe m t đo n nh c, và
tôi th y l dâng đ y trong m t bà. Khi tôi l n hơn, đôi khi bà đánh th c tôi d y trong đêm và
cùng tôi nhìn ng m v ng trăng đ p tuy t m , ho c bà b o tôi nh m m t l i khi chúng tôi đi d o
lúc m sáng đ l ng nghe lá cây xào x c. Bà thích tr con - b t c đ a tr nào - bà thư ng đ t
chúng vào lòng, cù nh vào ngư i chúng, chơi v i chúng ho c xem xét bàn tay chúng, tìm ra
nh ng đi u kỳ di u t xương, đư ng gân và làn da chúng và thích thú v i nh ng đi u tìm đư c.
   đâu bà cũng th y nh ng đi u bí n và vui m ng trư c m i s l lùng trong cu c s ng.
T t nhiên, ch khi h i tư ng l i tôi m i hi u rõ tinh th n c a m tôi nh hư ng lên tôi sâu s c đ n
m c nào - tinh th n đó nuôi dư ng đư c tôi cho dù trong nhà v ng m t ngư i cha, là nơi nương
t a cho tôi qua nh ng khó khăn tu i m i l n, vô hình d n d t tôi theo con đư ng mà cu i cùng
r i tôi s ch n. Khát v ng mãnh li t c a tôi có th do cha tôi gây ra - do nh ng gì tôi bi t v
thành công và th t b i c a ông, do mong mu n th m l ng là làm sao đ đư c ông yêu thương, do
s oán h n, gi n d c a tôi v i ông. Nhưng chính ni m tin c a m tôi vào tính thi n c a con
ngư i và vào giá tr cu i cùng m i chúng ta có đư c trong cu c s ng ng n ng i này m i khơi
ngu n cho nh ng khát v ng đó. Chính đ tìm ki m s xác nh n các giá tr c a m mà tôi đi vào
nghiên c u tri t lý chính tr , tìm ki m th ngôn ng và hành đ ng có th giúp xây d ng c ng
đ ng và đem l i công lý. Cũng chính nh m tìm ki m cách áp d ng nh ng giá tr đó mà sau khi
t t nghi p, tôi đ ng ý làm công vi c ho t đ ng c ng đ ng cho m t nhóm các nhà th        Chicago
lúc đó đang c g ng gi i quy t n n th t nghi p, ma túy và tr ng thái tinh th n tuy t v ng trong
vùng.
Trong cu n sách trư c, tôi đã nói v vi c công vi c đ u đ i Chicago đã giúp tôi trư ng thành
như th nào - làm vi c v i các m c sư và ngư i giúp vi c trong nhà th đã khi n tôi đào sâu
quy t tâm theo đu i ngh ho t đ ng công chúng. H đã kh ng đ nh đ c đi m màu da c a tôi và
xác nh n ni m tin c a tôi r ng ngư i bình thư ng cũng có kh năng làm đư c vi c phi thư ng.
Nhưng nh ng kinh nghi m Chicago cũng bu c tôi ph i đ i m t v i m t v n đ khó khăn mà
su t đ i m tôi cũng không gi i quy t đư c: đó là tôi không có m t c ng đ ng hay m t truy n
th ng chung nào đ gieo h t nh ng ni m tin sâu s c nh t c a tôi. Nh ng ngư i Thiên chúa giáo
làm vi c cùng tôi tìm th y h trong con ngư i tôi; h nh n th y r ng tôi bi t Kinh thánh c a h ,
có chung giá tr v i h và hát bài hát c a h . Nhưng h cũng c m nh n r ng m t ph n khác con
ngư i tôi v n xa cách, tách bi t, ch là m t ngư i ngoài đ i v i h . Tôi nh n ra là n u không có
m ch d n ni m tin, n u không có l i cam k t rõ ràng v i m t c ng đ ng tín ngư ng, tôi s luôn
b tách bi t m c đ nào đó, t do như m tôi đã t ng t do, nhưng cũng cô đơn như bà rút c c
luôn cô đơn.
Còn có nhi u th l i t hơn c t do đó. M tôi có th s ng h nh phúc như m t công dân th
gi i, xây d ng nên m t nhóm b n bè b t c nơi nào bà tìm th y b n thân, t tìm s hài lòng
trong ý nghĩa công vi c và con cái. V i cu c s ng như v y, tôi cũng có th b ng lòng n u như
không có nh ng vi c làm c a nhà th da đen trong l ch s đã khi n tôi b t đi ph n nào tính hoài
nghi và có đư c ni m tin vào Thiên Chúa.
Trư c h t tôi b cu n vào s c m nh c a truy n th ng tín ngư ng M g c Phi là khuy n khích
thay đ i trong xã h i. Nhà th da đen th y c n thi t ph i chăm nom toàn b con ngư i. Nhà th
da đen th y c n thi t ph i t b s xa x là tách vi c c u t t ng ngư i kh i vi c c u t c xã h i.
Nhà th da đen đóng vai trò trung tâm trong đ i s ng chính tr , kinh t , xã h i và c tinh th n c a
c ng đ ng; h hi u sâu s c l i kêu g i trong kinh thánh là ph i cho ngư i đói th c ăn, cho ngư i
rét qu n áo m c, ph n đ i quy n l c và s th ng tr . Trong l ch s nh ng cu c đ u tranh đó, tôi
nh n th y ni m tin không ch an i con ngư i trong gian khó, b o v con ngư i trư c cái ch t, nó
còn là m t phương ti n ch đ ng, rõ ràng. Khi làm vi c hàng ngày v i nh ng ngư i đàn ông và
ph n tôi g p nhà th , khi th y h có kh năng "tìm ra l i thoát trong tuy t v ng" và luôn gi
đư c hy v ng và ph m giá dù trong hoàn c nh khó khăn nh t, tôi c m giác Phúc âm đang hi n
th ngay trư c m t.
Và có l chính vì nhà th da đen hi u đư c s gian khó đó - n n móng c a ni m tin trong đ u
tranh - nên nh h tôi có cái nhìn th u su t ti p theo: đó là ni m tin không có nghĩa là b n không
nghi ng hay b n ph i t b m i th b n có trên đ i. R t lâu trư c khi tr thành m t c a các nhà
try n giáo trên truy n hình, bài thuy t gi ng đi n hình c a ngư i da đen đã nói r ng t t c tín đ
Thiên chúa giáo (k c m c sư) đ u có th tr i qua thói tham lam, oán gi n, d c v ng và gi n d
gi ng như m i ngư i khác. Nh ng bài hát gospel, nh ng bư c nh y vui sư ng, nư c m t và
ti ng la hát đ u là sư b c l , th a nh n và cu i cùng là truy n tình c m. Trong c ng đ ng da đen,
ranh gi i gi a ngư i có t i và ngư i đư c c u r i r t m m d o, t i l i c a nh ng ngư i đi nhà
th cũng không khác nhi u t i l i c a ngư i không đi, cũng như ngư i ta nói v h v i s hài
hư c thì cũng không khác m y khi nói v i thái đ ch trích. B n c n đ n nhà th chính vì b n là
m t ph n c a th gi i ch không tách bi t kh i nó; là ngư i giàu, ngư i nghèo, ngư i có t i,
ngư i đư c c u r i, b n v n c n yêu Chúa chính vì b n c n r a s ch t i l i - vì b n là con ngư i
và c n có ngư i đ ng hành trên hành trình khó khăn, đ nh ng đ nh núi cao và thung lũng th p
d đi hơn và đ nh ng con đư ng quanh co tr nên th ng t p.
Có l vì nh ng hi u bi t m i đó - r ng l i th ư c không b t tôi ph i t b cách tư duy phê phán,
ph i rút lui kh i cu c chi n vì công b ng trong kinh t và xã h i hay ph i tr n tránh kh i th gi i
mà tôi bi t và h ng yêu m n - nên cu i cùng, vào m t ngày tôi đã đư c đi trên l i đi gi a hai
hàng gh c a nhà th Trinity c a H i thánh đ ng Jesus184 và đư c r a t i. Đó là l a ch n c a tôi
ch không ph i do Chúa hi n linh; và các câu h i c a tôi trư c đây không h b ng nhiên bi n
m t. Nhưng khi quỳ dư i cây thánh giá khu Nam Chicago, tôi c m th y tinh th n c a Chúa
đang v y g i tôi. Tôi hi n dâng b n thân cho ý mu n c a Chúa và toàn tâm toàn ý tìm hi u chân
lý c a Chúa.
   THƯ NG VI N, các cu c tranh lu n v ni m tin thư ng ít khi n ng n . Không ai đùa c t trên
tín ngư ng ho c m i quan h tôn giáo c a ngư i khác; tôi r t ít khi nghe th y có ai g i tên Chúa
trong nh ng cu c tranh lu n trên phòng h p. Cha tuyên úy c a Thư ng viên, Barry Black, là m t
ngư i khôn ngoan và t ng tr i, t ng là ngư i đ ng đ u các cha tuyên úy h i quân. Ông là m t
ngư i M g c Phi l n lên m t trong nh ng vùng nghèo khó nh t Baltimore và ông luôn th c
hi n ch c trách ít i c a mình - t ch c l c u nguy n bu i sáng, các bu i nghiên c u Kinh thánh
t nguy n, c v n tinh th n cho nh ng ngư i c n l i khuyên - v i s nhi t tình không thay đ i.
Bu i c u nguy n trư c b a sáng th Tư hoàn tu n mang tính t nguy n, đư c s đ ng ý c a hai

184
      Trinity United Church of Christ: Nhà th c a ngư i da đen   Đông Nam Chicago, thu c đao Tin lành
đ ng cũng như c a m i dòng Thiên chúa giáo (thư ng ngh s ngư i Do Thái Norm Coleman
hi n đang là ch u trách nhi m t ch c chính phía đ ng C ng hòa); nh ng ngư i mu n tham gia
l n lư t ch n m t đo n trong Kinh thánh và d n d t bu i th o lu n. Trong b a sáng, khi l ng
nghe ngay c nh ng thư ng ngh s công khai sùng đ o nh t như Rick Santorum, Sam
Brownback hay Tom Coburn - chia s con đư ng d n đ n ni m tin c a h v i s chân thành, c i
m , khiêm t n và hài hư c, ai cũng th y có v như tín ngư ng có tác đ ng r t t t lên chính tr ,
nó kìm hãm tham v ng cá nhân, gi thăng b ng trư c nh ng cơn gió đ c mà nh ng tít bài trên
báo và th đo n chính tr gây ra.
Tuy nhiên, bên ngoài không gian quý phái c a Thư ng vi n thì các cu c tranh lu n v tôn giáo
và vai trò c a tôn giáo trong chính tr đ u kém l ch thi p hơn chút ít. Ví d , đ i th bên đ ng
C ng hòa trong chi n d ch tranh c 2004 c a tôi là Đ i s Alan Keyes, ngư i đã đưa m t lý l
khá m i l đ thu hút thêm phi u khi chi n d ch tranh c g p khó khăn:
"Chúa s không b phi u cho Barack Obama", ông ta tuyên b , “vì Barack Obama đã luôn b
phi u cho nh ng cách ng x mà Chúa không th hi u n i".
Đây không ph i l n đ u ông Keynes nói nh ng câu ki u đó. Sau khi đ i th C ng hòa đ u tiên
c a tôi b bu c ph i rút lui sau khi m t vài r c r i trong v ly hôn c a ông b phơi bày, đ ng
C ng hòa bang Illinois, không th tìm đư c m t ng viên khác là ngư i trong bang nên h quy t
đinh m i ông Keynes trám vào v trí này. Th c t ông Keynes là ngư i bang Maryland, chưa bao
gi s ng Illinois, chưa t ng th ng l i trong b t c cu c tranh c nào, và b khá nhi u ngư i c a
đ ng C ng hòa cho là ki u ngư i không th ch u n i, nhưng t t c nh ng đi u này cũng không
ngăn đư c quy t đ nh c a nh ng ngư i đ ng đ u đ ng C ng hòa bang Illinois. M t đ ng nghi p
c a tôi Thư ng vi n bang là đ ng viên C ng hòa đã gi i thích v i tôi chi n lư c c a h :
“Chúng tôi ph i có m t ng viên da đen, b o th , đã t ng h c Harvard đ c nh tranh v i m t
 ng viên da đen, cũng h c Havard phe t do. Có th ông ta không th ng, nhưng ít nh t ông ta
cũng đánh b t đư c cái hào quang đó kh i ngư i anh".
B n thân ông Keynes không thi u t               tin. Là m t ti n s       t t nghi p Havard, đư c Jeane
Kirkpatrick185 đ đ u, t ng là đ i s M              y ban
Kinh t và Xã h i c a Liên h p qu c th i Ronald Reagan, ông xu t hi n trư c công chúng đ u
tiên v i tư cách hai l n là ng c viên vào Thư ng s n c a bang Maryland, sau đó là hai l n
tranh c v trí ng c viên t ng th ng c a đ ng C ng hòa. C b n l n ông đ u th t b i hoàn toàn,
nhưng đi u đó không h làm suy gi m uy tín c a ông trong m t nh ng ngư i ng h ; đ i v i h
th t b i trong các l n b u c có l ch kh ng đ nh thêm tinh th n t n tâm sâu s c c a ông v i
nguyên t c b o th .
Không nghi ng gì r ng ông ta có th di n thuy t. N u c n, ngay l p t c ông Keyes có th trinh
bày m t bài tham lu n v h u như m i ch đ mà không có sai sót gì v ng pháp. Khi di n
thuy t, ông ta t đ y mình vào c m xúc mãnh li t, c cơ th nhún nh y, trán đ m m hôi, ngón
tay ch tr trong không khí, gi ng nói âm v c cao run run trong tình c m mà ông g i là ni m tin
chi n đ u ch ng l i s c m nh ma qu .
Không may là c trí tu l n tính đi m đ m c a ông đ u không th bù đ p đư c m t vài như c
đi m c a ông v i tư cách là ng c viên.
Ví d , không như đa ph n các chính tr gia khác, ông Keyes không h c g ng che gi u nh ng
đi u mà ông hi n nhiên coi là s ưu vi t v đ o đ c và trí tu c a mình. Tác phong cư ng đi u
c ng nh c, g n như là trang tr ng thi u t nhiên và ki u nhìn ch m ch m làm cho ông trông lúc
nào cũng nhàm chán, cu i cùng ông có v như là s k t h p gi a m t nhà truy n giáo dòng Ngũ
tu n186 và William F.Buckley187.

185
      Jeane Kirkpatrick (1926-2006): Đ i s M   Liên h p qu c t 1981 - 1985.
186
   Dòng Ngũ tu n (Pentecostal): thu c phong trào Tin lành, tin r ng ngư i đư c r a t i có th nói nhi u th ti ng
và có th đư c ch a nhi u b nh b ng đ c tin.
Hơn n a, s quá t tin vào bàn thân đã làm ông m t đi cái b n năng t ki m soát giúp ph n l n
m i ngư i s ng đư c trên đ i mà không b sa vào vi c ph i tranh đ u liên miên. Ông Keyes nói
ra b t c ý nghĩ gì xu t hi n trong đ u v i th logic kiên đ nh vư t qua m i tr ng i đ đi đ n
cùng g n như m i ý tư ng c a ông. B thi t thòi vì xu t phát mu n, thi u ngu n tài chính, l i là
ngư i đi v n đ ng b u c ngoài đ a bàn c a mình, trong ba tháng v n đông ông ti p t c gây
s v i h u h t m i ngư i. Ông g i t t c nh ng ngư i đ ng tính - bao g m c con gái c a Dick
Cheney - là "nh ng k hư ng l c ích k ", và kh ng đ nh vi c các c p đ ng tính nh n con nuôi
không th tránh kh i d n t i lo n luân. Ông g i l c lư ng báo chí Illinois là công c c a
"chương trình hành đ ng ch ng hôn nhân và ch ng s s ng". Ông bu c t i tôi là “mang l p
trư ng ch nô" vì tôi b o v quy n n o phá thai và g i tôi là "k trung thành v i ch nghĩa
Marx” vì tôi ng h các chương trình y t cho m i ngư i và các chương trình xã h i khác. Ngoài
ra ông còn b sung thêm r ng vì tôi không ph i là h u du c a nh ng ngư i nô l nên tôi không
ph i ngư i M g c Phi th c th . Có lúc ông còn tìm cách xa lánh các đ ng viên C ng hòa b o
th , nh ng ngư i đã m i ông đ n Illinois làm ng c viên - có l đ giành phi u c a c ng đ ng
da đen, b ng cách đ xu t chính sách b i thư ng dư i hình th c bãi b hoàn toàn thu thu nh p
cho t t cà ngư i da đen là con cháu c a nô l xưa kia. ("Đây đúng là m t th m h a!", m t ngư i
đã th t lên trong bài bình lu n g i lên di n đàn c a m t trang web cánh h u Illinois, trang
Ngư i lãnh đ o Illinois. "TH CÒN NGƯ I DA TR NG THÌ SAO!!!")
Nói cách khác, Alan Keyes đúng là m t đ i th lý tư ng; t t c nh ng gì tôi ph i làm ch là im
l ng và lên k ho ch cho l tuyên th nh m ch c. Và khi chi n d ch di n ra, tôi phát hi n ông ta
đã ch c t c tôi theo cách r t ít ngư i làm trư c đó. Khi chúng tôi g p nhau trên đư ng v n đ ng,
tôi thư ng ph i t ki m ch cái ham mu n kh ng khi p đư c ch i m ng ho c v n c ông ta. Có
l n, khi chúng tôi đ ng nhau trong l di u hành nhân ngày Đ c l p c a ngư i da đ , tôi đã thúc
vào ng c ông ta khi trình bày v n đ , m t chút hành vi b n năng c a đàn ông mà tôi không bao
gi làm t khi h c trung h c, hành đ ng đó đã b m t nhóm săn tin ghi l i: và ngay t i hôm y
kho nh kh c đó đư c quay ch m nhi u l n trên ti vi. Trong ba l n tranh lu n di n ra trư c ngày
b phi u, tôi thư ng xuyên b c ng lư i, n i cáu và căng th ng m t cách b t thư ng - m t đi u
mà đa ph n ngư i xem (lúc đó đã quy t đinh g ch b tên ông Keyes r i) không nh n ra, nhưng
l i khi n nh ng ngư i ng h tôi lo l ng không ít. H h i tôi: “Sao anh lai đ h n đánh b i d
dàng như v y?" Đ i v i h , ông Keyes là m t ngư i l p d , m t k c c đoan, lý lu n c a ông còn
th m chí không đáng dùng đ gi i trí. H không hi u m t đi u r ng tôi không tránh đư c suy
nghĩ coi ông Keyes là đ i th nghiêm túc. Vì ông t nh n là lên ti ng cho tín ngư ng mà tôi tin
theo, và m c dù tôi không thích nh ng gì t mi ng ông ta nói ra, tôi v n ph i th a nh n m t vài
quan đi m c a ông có quan h khá ch t ch v i nhà th Thiên chúa giáo.
Lý l c a ông ta đ i khái như sau: Nư c M ra đ i d a trên hai nguyên t c là t do đư c Chúa
ban t ng và tín ngư ng Cơ đ c. Các n i các phe t do sau này đã cư ng ép chính ph liên bang
đi theo ch nghĩa v t ch t phi tôn giáo và do đó - thông qua các quy đ nh qu n lý các chương
trình phúc l i ki u xã h i ch nghĩa, quy đ nh ki m soát súng, b t bu c h c sinh đi h c trư ng
công và thu thu nh p (hay "thu nô l ” như ông Keyes g i) - d n d n tư c b đi t do cá nhân
và đánh m t các giá tr truy n th ng. Các v th m phán phe t do còn đóng góp nhi u hơn vào s
suy đ i đ o đ c này khi xuyên t c Hi n pháp s a đ i l n th nh t, d n t i tách nhà th kh i nhà
nư c, công nh n nh ng hành vi l m l c - đ c bi t là n o phá thai và đ ng tính luy n ái - có th
đe d a phá h y mô hình gia đình truy n th ng. Do đó, câu tr l i cho v n đ khôi ph c nư c M
r t đơn gi n: Tr l i cho tín ngư ng nói chung - và Thiên chúa giáo nói riêng - đ a v đúng đ n
c a nó trung tâm cu c s ng c a xã h i và c a t ng cá nhân, s p x p các đi u lu t theo giáo lý,
và gi i h n quy n l c c a chính quy n liên bang là ch l p pháp trong nh ng lĩnh v c mà Hi n
pháp hay nh ng l i răn d y c a Chúa chưa nh c đ n.



187
    Willlam F. Buckley (1925-2008): Nhà bình lu n chính tr b o th có nh hư ng m nh m cu i th k 20, n i
ti ng vì phong cách vi t h i hư c và uyên bác.
Nói cách khác, Alan Keyes đ i di n cho quan đi m c a nh ng ngư i theo phong trào tôn giáo
trên đ t nư c này, ch khác là ông không bao gi đưa ra l i c nh báo, th a hi p hay xin l i như
h . Xét v ngôn t thì nó hoàn toàn m ch l c, nh đó ông Keyes nói ch c ch n và trôi ch y như
l i tiên tri trong Kinh C u ư c. Tôi th y vi c bác b các lý l v chính sách và hi n pháp c a ông
khá đơn gi n, nhưng cách di n gi i Kinh thánh c a ông ta l i đ y tôi vào th ph i phòng ng
"Ông Obama nói r ng ông là tín đ Thiên chúa", Keyes nói, “Nhưng ông ta l i ng h m t l i
s ng mà Kinh thánh g i là x u xa".
‘Ông Obama nói r ng ông là tín đ Thiên chúa, nhưng ông ta l i ng h vi c phá ho i s s ng
trong s ch và th n thánh".
Tôi có th nói gì đư c? R ng đ c kinh thánh theo nghĩa đen là n c cư i? R ng ông Keyes, m t
tín đ Công giáo La Mã, nên b qua nh ng l i d y c a Giáo hoàng? Vì không mu n đ y cu c
tranh cãi đ n t n đó tôi tr l i theo cách thông thư ng c a phe t do trong nh ng cu c tranh lu n
ki u này - r ng chúng ta s ng trong m t xã h i đa d ng v văn hóa và ch ng t c, r ng tôi không
th áp đ t tín ngư ng c a tôi lên ngư i khác, r ng tôi tranh c v trí thư ng ngh s đ i di n cho
bang Illinois ch không ph i v trí linh m c Illinois. Nhưng ngay khi tôi tr l i ông ta, tôi nghĩ v
l i bu c t i ng m c a Keyes - r ng tôi v n còn hoài nghi, r ng ni m tin c a tôi v n còn l n l n,
r ng tôi không ph i tín đ Thiên chúa giáo th c th .
THEO NGHĨA NÀO ĐÓ, tình th khó khăn c a tôi trư c ông Keyes cũng ph n ánh tình th khó
khăn ph m vi r ng hơn mà ch nghĩa t do g p ph i khi đ ng trư c phong trào tôn giáo. Ch
nghĩa t do nói r ng chúng ta ph i khoan dung v i ni m tin tín ngư ng c a ngư i khác ch ng
nào ni m tin đó không làm h i ai hay nh hư ng đ n quy n có ni m tin khác c a ngư i khác.
N u các c ng đ ng tôn giáo b ng lòng v i vi c s ng tách bi t và ni m tin ch là v n đ lương
tâm m i ngư i thì không c n đ n s khoan dung đó.
Nhưng tôn giáo không bao gi tách bi t: ít nh t nh ng t ch c tôn giáo đ u liên quan đ n c
c ng đ ng. Nh ng tín đ sùng đ o có th c m th y b thúc ép ph i ch đ ng truy n bá Phúc âm
  m i nơi. H có th c m th y m t nhà nư c phi tôn giáo s thúc đ y nh ng giá tr ch ng l i
ni m tin c a h . H có th mu n có m t c ng đ ng l n hơn đ xác nh n và c ng c quan đi m
c ah .
Và khi đ ng cơ tín ngư ng đòi quy n l i chính tr đ đ t đư c nh ng m c tiêu đó thì phe t do
đâm ra lo l ng. Chúng ta, nh ng ngư i làm chính tr , có th c tránh nói v các giá tr tín
ngư ng, s xúc ph m ngư i khác và cho r ng - b t k tín ngư ng c a chúng ta là gì - các nguyên
t c trong hi n pháp đã trói tay chúng ta trong nh ng v n đ như n o phá thai hay c u nguy n
trong trư ng h c. (M t th h các chính tr gia Công giáo có l quá c n tr ng, có l vì h sinh ra
vào cái th i mà ph n l n nư c M v n còn đ t câu h i li u John F. Kennedy cu i rùng có nghe
tênh Giáo hoàng không). M t s ngư i cánh t (m c dù không ho t đ ng chính tr ) còn đi xa
hơn, trư c công chúng h bác b tôn giáo vì cho r ng tôn giáo luôn phi lý, h p hòi và do đó r t
nguy hi m. H lưu ý r ng vì tôn giáo nh n m nh vào c u r i cá nhân và ki m soát đ o đ c riêng
tư nên nh ng l i giáo hu n c a tôn giáo ch là l p v che đ y cho phe b o th đ b qua nh ng
v n đ c a c xã h i như nghèo đói hay hành vi phi pháp c a doanh nghi p.
Chi n lư c né tránh đó có th có hi u qu n u đ i th là Alan Keyes. Nhưng v lâu dài, tôi nghĩ
chúng ta đã nh m khi không hi u đúng s c m nh c a tín ngư ng trong đ i s ng ngư i dân M ,
và vi c tránh nh ng cu c tranh lu n nghiêm túc v vi c làm th nào cân b ng đư c ni m tin v i
n n dân ch hi n đ i, đa nguyên c a chúng ta cũng là sai l m.
Trư c h t, đó là th chính tr có h    i. Có r t nhi u ngư i M có tín ngư ng bao g m c đa s
đ ng viên Dân ch . Khi chúng ta b    m c v n đ tôn giáo - b qua cu c tranh lu n th nào là m t
ngư i Thiên chúa giáo t t, m t ngư   i H i giáo t t hay m t ngư i Do Thái giáo t t, ch th o lu n
v tôn giáo theo nghĩa tiêu c c như     đâu và t i sao không nên th ph ng, thay vì theo nghĩa tích
c c như tôn giáo nói gì v nghĩa v     c a con ngư i đ i v i nhau; khi chúng ta tránh nh ng đ a
đi m và ho t đ ng qu ng bá tín ngư    ng vì nghĩ s không đư c chào đón thì nh ng ngư i khác s
bư c vào thay th chúng ta. Và nh     ng ngư i bư c vào đó có l chính là nh ng ngư i có quan
đi m h p hòi nh t v ni m tin, ho c nh ng ngư i b t ch p đ o lý, s d ng tôn giáo đ bi n minh
cho nh ng m c đích phe phái.
Cơ b n hơn, vi c m t s ngư i c p ti n không tho i mái v i m i d u hi u sùng đ o cũng thư ng
khi n chúng ta không th gi i quy t hi u qu các v n đ xét v m t đ o đ c. M t ph n khó khăn
liên quan đ n t ng : v t b đi ngôn ng giáo lý c a m i tôn giáo, chúng ta s m t đi nh ng hình
  nh là bi u tư ng mà ngư i M qua đó nh n bi t đư c đ o đ c cá nhân và công lý xã h i. Hãy
tư ng tư ng bài Di n văn Nh m ch c T ng th ng nhi m kỳ th hai c a Lincoln không đ c p
đ n “phán quy t c a Chúa" hay bài phát bi u “Tôi có m t gi c mơ" c a King188 không nh c đ n
"t t c con chiên c a Chúa". Khi hai ngư i này đ c p đ n chân lý cao hơn, h đã truy n c m
h ng cho nh ng đi u tư ng như không th và đưa đ t nư c đi theo v n m nh chung. Dĩ nhiên,
nh ng t ch c tôn giáo không đ c quy n v đ o đ c, và m t ngư i không c n ph i có tín
ngư ng m i nói đư c nh ng l i đ o đ c hay đòi h i ph i có đi u t t đ p chung. Nhưng chúng ta
không nên tránh đưa ra nh ng nh n xét hay đòi h i đó - hay bác b m i l i vi n d n đ n truy n
th ng tín ngư ng t t đ p c a chúng ta - ch đ tránh làm m t lòng ngư i khác.
Tuy nhiên, chúng ta th t b i khi nh ng ngư i c p ti n t n công vào nh ng tr đ đ o đ c không
ch đơn thu n là chuy n t ng . N i s b coi là “d y đ i" còn khi n chúng ta coi nh vai trò c a
giá tr và văn hóa trong nh ng v n đ xã h i c p bách nh t.
Sau cùng, không th gi i quy t v n đ nghèo đói và phân bi t ch ng t c nh ng ngư i không
đư c b o hi m và không có vi c làm đơn gi n b ng cách tìm ra k ho ch hành đ ng mư i g ch
đ u dòng hoàn hào. Các v n đ này xu t phát t vi c các cá nhân có đ c đi m xã h i khác nhau
và ai cũng có tính ích k - m t s ngư i n c thang xã h i cao nh t thì có tham v ng mu n gi
v th và tài s n c a mình b t k giá nào, trong khi nh ng ngư i dư i đáy xã h i luôn th t v ng
và có l i s ng t hu ho i mình. Đ gi i quy t v n đ này c n thay đ i chính sách c a chính ph ,
và c n c bi n chuy n trong tâm trí m i ngư i. Tôi tin r ng không nên cho phép lưu hành súng
các khu ph cũ, r ng quan ch c chính ph nên nói th ng đi u đó khi nhà s n xu t súng đang v n
đ ng hành lang. Nhưng tôi cũng tin r ng khi m t k xã h i đen b n b a vào đám đông vì h n
c m th y có ngư i không tôn tr ng h n thì lúc đó chúng ta đã g p ph i v n đ v đ o đ c. Chúng
ta không ch c n tr ng ph t k đó vì t i ác h n gây ra mà còn ph i bi t có m t ch tr ng trong
tim h n mà không chương trình, chính sách nào c a chính ph gi i quy t đư c. Tôi tin vào hi u
qu m nh m c a lu t pháp không phân bi t đ i x tôi cũng tin r ng chì c n các t ng giám đ c
đi u hành thay đ i nh n th c và chân thành cam k t ch p nh n s đa d ng189 thì s đ t đư c k t
qu nhanh hơn nhi u so v i c đ i quân lu t sư tranh t ng. Tôi nghĩ chúng ta nên đ u tư ti n thu
nhi u hơn vào công tác giáo d c tr em nghèo, cho chúng thông tin v các phương pháp tránh
thai đ gi m tình tr ng có thai ngoài ý mu n, gi m tr t l n o phá thai và đ m b o m i đ a tr
sinh ra đ u đư c yêu thương và chăm sóc. Nhưng tôi cũng nghĩ r ng ni m tin s khi n ngư i ph
n có ý th c hơn v b n thân, đàn ông có trách nhi m hơn, và thanh niên có thái đ tôn tr ng
hơn v i nh ng c ch thân m t v gi i tính.
Tôi không nói r ng t t c nh ng ngư i c p ti n đ u đ t nhiên hi u ra ngôn ng tôn giáo hay
chúng ta đã ch m d t đ u tranh đòi thay đ i th ch vì “m t nghìn đi m sáng”190. Tôi nh n th y
vi c đòi h i thông c m v i đ c h nh cá nhân thư ng xuyên tr thành lý do bi n minh cho s trỳ
tr , không hành đ ng. Hơn n a, không có gì d th y hơn m t bi u hi n gi t o v đ c tin - ví như
khi m t chính tr gia xu t hi n m t nhà th c a ngư i da đen vào kho ng th i gian b u c và
v tay (sai nh p) theo dàn đ ng ca nh c gospel ho c thêm mùi v cho bài phát bi u chính sách
khô khan b ng cách r i rác đưa vào m t vài câu trích d n t Kinh thánh.

188
   Ch bài phát bi u n i ti ng v i tên g i I have a dream ( 1963) c a Martin Luther King v mong ư c - ngư i da
đen và da tr ng s cùng s ng trong m t xã h i công b ng.
189
    Hàm ý công ty ph i có chính sách đ i x công b ng, không ph n bi t ngu n g c, ch ng t c, tôn giáo, gi i tính
v.v...
190
   C m t thư ng đư c T ng th ng George H. Bush (Bush cha) s d ng ch nh ng hành đ ng c a cá nhân vì l i
ích c ng đ ng.
Tôi ch mu n nói r ng n u chúng ta, nh ng ngư i c p ti n, b đi đư c m t vài thành ki n thì s
nh n ra r ng ngư i theo đ o và ngư i không theo đ o đ u có chung nh ng giá tr đ nh hư ng đ o
đ c và v t ch t cho đ t nư c. Chúng ta s nh n th y r ng l i kêu g i hy sinh vì th h sau, nhu
c u nghĩ cho "anh" ch không ph i ch nghĩ cho "tôi” đang vang lên t m i giáo h i tôn giáo trên
kh p đ t nư c. Chúng ta ph i coi tr ng ni m tin không ch đơn gi n đ ngăn ch n s l n t i c a
phong trào tôn giáo mà còn đ thu hút t t c nh ng ngư i theo đ o vào m t s nghi p chung l n
hơn, đó là đ i m i nư c M .
M t vài đi u trong s này đang b t đ u x y ra. Nh ng m c sư các nhà th l n như Rick
Warren và T. D. Jakes191 đang s d ng nh hư ng l n c a mình đ ch ng l i d ch AIDS, xóa n
cho các nư c th gi i th ba và n n di t ch ng Darfur. Nh ng ngư i t g i mình là tín đ "Tin
lành c p ti n" như Jim Wallis và Tony Campolo192 đang giương cao nh ng l i d y trong Kinh
thánh đ giúp ngư i nghèo b ng cách huy đ ng ngư i Thiên chúa giáo ch ng l i chính sách c t
gi m ngân sách cho các chương trình xã h i và hi n tư ng b t bình đ ng xã h i gia tăng. Và trên
kh p c nư c, nhi u nhà th riêng l gi ng như nhà th c a tôi đang tài tr cho các chương trình
gi tr , xây d ng các trung tâm cho ngư i già và giúp nh ng ngư i đã t ng ph m t i làm l i
cu c đ i.
Nhưng đ ti p t c s h p tác ban đ u gi a hai th gi i c a tôn giáo và phi tôn giáo thì c n ph i
làm nhi u hơn n a. S căng th ng và nghi ng c a m i dòng tôn giáo ph i đư c gi i quy t d t
khoát, và h c n ph i ch p nh n m t vài quy t c cơ b n đ h p tác.
Bư c đ u tiên và khó nh t đ i v i m t vài ngư i Tin lành là hi u đư c vai trò quan tr ng c a
đi u kho n Quy n thành l p tôn giáo và giáo h i dành cho công dân193, không ch trong n n dân
ch mà còn c đ i v i s c m nh c a nghi l tin ngư ng. Trái ngư c v i đòi h i c a nh ng ngư i
thu c phong trào Thiên chúa giáo ph n đ i tách nhà th kh i nhà nư c, lý l c a h không đư c
s ng h c a các th m phán t do th p k sáu mươi. Nhưng h l i đư c s ng h c a nh ng
ngư i đã d th o nên Đ o lu t Nhân quy n và nh ng ngư i thu c th h trư c đây các nhà th
Tin lành.
R t nhi u nhân v t quan tr ng hàng đ u trong cu c Cách m ng, n i b t nh t là Franklin và
Jefferson. hai nhà th n h c, nh ng ngư i v a tin vào Chúa toàn năng l i v a nghi ng không ch
tín đi u c a nhà th Thiên chúa giáo mà c giáo lý trung tâm c a chính đ o Thiên
chúa (bao g m c tính th n thánh c a chúa Jesus). Đ c bi t Jefferson và Madison đã b o v cho
cái mà Jefferson g i là "b c tư ng ngăn cách” gi a nhà th và nhà nư c vì đó là phương cách
b o v quy n t do tín ngư ng và th c hành tín ngư ng c a các cá nhân, b o v nhà nư c trư c
xung đ t gi a các bè phái tôn giáo, và b o v các t ch c tôn giáo trư c s xâm ph m ho c nh
hư ng thái quá c a nhà nư c.
Dĩ nhiên, không ph i toàn b nhóm ngư i sáng l p đ t nư c đ u đ ng ý v i đi u đó; nh ng
ngư i như Patrick Henry194 và John Adams đã xúc ti n nhi u đ xu t trong đó có vi c s d ng
cánh tay c a nhà nư c đ phát tri n tôn giáo. Tuy Jefferson và Madison là ngư i thúc đ y hoàn

191
  Dr. Richard D. "Rick" Warren (1954-): m c sư nhà th Saddleback Church v i 22.000 giáo dân       California,
m t trong nh ng m c sư Tin lành có nh hư ng l n nh t.
Thomas Dexter 'T. D.” Jakes Sr. (1957-): m c sư nhà th The Potter's House v i 30.000 giáo dân   Dallas, bang
Texas.
192
      Jim Wallis (1948-): nhà ho t đ ng chính tr , tác gia Tin lành.
Anthony "Tony" Campolo (1935-): m c sư, tác gia Tin lành, có quan đi m t do, nhân t ch ch t c i cách c ng
đ ng Tin lành.
193
   Đi u kho n v Quy n thành l p tôn giáo và giáo h i dành cho công dân (Eslablish- ment Clause thu c Hi n
pháp s a đ i l n th nh t, quy đ nh "Qu c h i không đ nh thông qua b t c m t lu t nào liên quan đ n thành l p
tôn giáo...", hàm ý nư c M không có qu c giáo.
194
  Patrlck Henry (1736-1799): m t nhân v t xu t chúng trong cu c Cách m ng M , n i ti ng v i câu nói: “Cho tôi
t do hay là cái ch t!” (Give me Liberty, or give me Death!)
thi n đ o lu t Virginia v t do tin ngư ng - sau đó tr thành mô hình c a các đi u kho n liên
quan đ n tôn giáo trong Hi n pháp s a đ i l n th nh t đi theo, nhưng các v môn đ c a Th i
kỳ Khai sáng này chưa ph i là ngư i b o v cho nhà th và nhà nư c đ t hi u qu nh t.
Th c t , chính nh ng ngư i Baptist như M c sư John Leland195 và nh ng ngư i Tin lành khác
m i đem l i s ng h c n thi t đ nh ng đi u kho n đó đư c thông qua. H làm như v y vì h
là ngư i ngoài cu c; cách th ph ng c i m c a h đư c nh ng ngư i t ng l p dư i ưa thích;
vì h truy n đ o cho t t c nh ng ngư i có ti m năng - bao g m c nô lê - khi n cho tr t t xã
h i cũ b đe do ; h không phân bi t đ a v hay đ c quy n; và vì h b c Nhà th Anh giáo
mi n Nam và Tr t t Giáo đoàn mi n B c ngư c đãi và khinh b . H không ch s - m t n i s
h p lý - r ng nh ng tôn giáo đư c nhà nư c b o h , n u có, s xâm ph m quy n hành đ o c a
h vì h là tôn giáo thi u s , mà h còn tin r ng tín ngư ng s không tránh kh i b tàn l i n u b
nhà nư c ép bu c ho c ng h . Như M c sư Leland đã nói, “ch có sai l m m i c n t n t i nh
s ng h c a chính ph ; còn chân lý có th và s làm đư c t t hơn mà không c n đ n đi u đó".
Công th c vì t do tín ngư ng c a Jefferson và Leland đã có hi u qu . Nư c M không ch tránh
đư c các cu c xung đ t tôn giáo hi n v n đang lan tràn trên th gi i mà các t ch c tôn giáo
đây v n ti p t c phát tri n. Đây là hi n tư ng mà m t vài nhà quan sát cho r ng nguyên nhân
tr c ti p là do không có nhà th nào đư c nhà nư c b o h , và do đó vai trò quan tr ng thu c v
tinh th n th nghi m và t nguy n trong tôn giáo. Hơn n a, v i dân s ngày càng đa d ng c a
nư c M , ch nghĩa bè phái đang đe d a hơn bao gi h t. B t k trư c kia chúng ta là gì thì
chúng ta cũng không còn là qu c gia ch theo Thiên chúa giáo n a; chúng ta còn là đ t nư c c a
Do Thái giáo, Hôi giáo, Ph t giáo, n Đ giáo, và cũng là đ t nư c c a nh ng ngư i không theo
đ o.
Nhưng hãy gi s r ng ngay c khi ch Thiên chúa giáo t n t i trong biên gi i đ t nư c. Thì khi
đó chúng ta s gi ng d y giáo lý nào trư ng h c? C a James Dobson hay c a Al Sharpton196?
Quy n nào trong Kinh thánh s đư c dùng đ d n đư ng cho chính sách công? Chúng ta nên
theo Leviticus trong đó nói r ng ch đ nô l là t t và ăn các lo i th y s n không xương s ng là
hành đ ng đáng ghê s ? Th còn Deuteronomy197, trong đó nói r ng hãy ném đá đ a con c a
mình n u nó l c m t ni m tin? Hay chúng ta ch nên bám l y đo n Thuy t pháp trên núi198 - m t
đo n kinh c c đoan đ n n i tôi nghĩ là B Qu c phòng c a chúng ta chưa ch c đã t n t i đư c
trư c th c t áp d ng đo n kinh này.
Đi u này d n chúng ta t i m t đi m n a - đó là các quan đi m tôn giáo nên truy n đ t thông tin
cho các cu c tranh lu n công khai và đ nh hư ng cho các quan ch c đư c b u theo cách nào.
Ch c ch n là nh ng ngư i không theo đ o đã sai l m khi yêu c u các tín đ ph i đ t tín ngư ng
c a h ngoài c a trư c khi bư c vào nơi công c ng:
Frederick Douglass, Abraham Lincoln, William Jennings Bryan, Dorothy Day199, Martin Luther
Keng Jr. - th c t là đa s nh ng nhà c i
cách vĩ đ i nh t l ch s nư c M - không ch có đ ng cơ là ni m tin mà còn nhi u l n s d ng
ngôn ng tôn giáo đ gi i thích quan đi m c a h . Nói m i ngư i không nên đưa "đ o đ c cá


195
   John Leland (1754- 1841): M c sư Tin lành dòng Baptist      hai bang Massachusetts và Virginia, m t nhân v t
quan tr ng trong cu c đ u tranh đòi t do tín ngư ng.
196
   James Dobson (1936-): ngư i đư c coi là lãnh t Tin lành có nh hư ng l n nh t nư c M , theo quan đi m th n
h c và chính tr b o th .
Alfred Charles "Al" Sharpton Jr. (1954-): m c sư Baptist, đã t ng đư c đ c vào v tri ng c viên t ng th ng c a
đ ng Dân ch năm 2004.
197
      Leviticus và Deuteronomy thu c Kinh C u ư c.
198
      M t đo n n m trong Phúc âm Matthew thu c Kinh Tân ư c.
199
   Dorothy Day (1897- 1980): n nhà báo, sau tr thành nhà ho t đ ng xã h i, tín đ Thiên chúa giáo sùng đ o. Bà
n i ti ng v i các chi n d ch xã h i b o v nh ng ngư i nghèo, ngư i b b rơi, ngư i vô gia cư...
nhân" vào các cu c tranh lu n chính sách công khai thì nghe r t ng ng n; b n thân lu t pháp
c a chúng ta đã đư c đ nh nghĩa là b quy t c v đ o đ c, và ph n l n lu t đư c d a trên các
truy n th ng c a Do Thái - Thiên chúa giáo200.
N n dân ch th o lu n, đa nguyên c a chúng ta đòi h i nh ng ngư i hành đ ng vì đ ng cơ tín
ngư ng ph i trình bày m i lo ng i c a h dư i hình th c nh ng giá tr ph bi n ch không ph i
giá tr đ c trưng c a tôn giáo. T c là nh ng đ xu t c a h ph i có lý l và ph i theo l ph i. N u
tôi ph n đ i n o phá thai vì lý do tín ngư ng và tìm cách thông qua m t đ o lu t c m n o phá
thai thì tôi không th ch đơn gi n vi n d n đ n l i d y c a nhà th hay ý mu n c a Chúa và hy
v ng lý do đó thuy t ph c đư c m i ngư i. N u tôi mu n ngư i khác l ng nghe tôi, tôi ph i gi i
thích t i sao n o phá thai l i vi ph m nh ng nguyên t c chung c a t t c m i ni m tin tín
ngư ng, k c c a nh ng ngư i không theo tín ngư ng nào.
V i nh ng ngư i tin vào tính đúng đ n tuy t đ i c a Kinh thánh - ph n l n ngư i Tin lành tin
vào đi u này - nh ng quy t c cam k t ki u như v y có v như ch là m t ví d n a ch ng t s
chuyên ch c a th gi i v t ch t và phi tôn giáo trư c th gi i linh thiêng và vĩnh c u. G n như
m c đ nh, ni m tin và lý l v n đ ng hai th gi i khác nhau và có nh ng con đư ng khác nhau
đ t i đư c nh n th c v chân lý. Lý l - là khoa h c - là s tích lũy ki n th c d a trên th c t
mà chúng ta th y đư c. Ngư c l i, tín ngư ng d a trên nh ng chân lý không ph i đư c ch ng
minh b ng hi u bi t c a ngư i thư ng - đó là “ni m tin vào nh ng đi u không đư c th y". Khi
giáo viên d y khoa h c kh ng đ nh thuy t Sáng th 201 hay thuy t Sáng t o thông minh không có
ch trong l p h c thì không ph i h đang nói r ng ki n th c khoa h c ưu vi t hơn tinh th n tôn
giáo. H ch mu n nêu rõ r ng
m i con đư ng d n đ n hi u bi t liên quan đ n nh ng quy t c khác nhau, và không th hoán đ i
các quy t c đó v i nhau.
Chính tr h u như không ph i là m t môn khoa h c, nó quá ít khi ph thu c vào lý l . Nhưng
trong n n dân ch đa nguyên, nguyên t c tách bi t tương t cũng đư c áp d ng. Chính tr , gi ng
như khoa h c, ph thu c vào kh năng chúng ta thuy t ph c đư c l n nhau v m c tiêu chung
d a trên th c t chung. Hơn n a, chính tr (không như khoa h c) liên quan đ n s th a hi p,
ngh thu t c a s có th .
Cơ b n m c đ nào đó, tôn giáo không cho phép th a hi p. Nó kh ng đinh cái không th . N u
Chúa đã t ng thuy t gi ng thì tín đ h n ph i s ng theo nh ng l i d y đó, b t k h u qu ra sao.
N u m t ngư i s ng d a vào l i cam k t không th a hi p đó thì là siêu phàm, còn n u chính
sách đư c xây d ng d a trên cam k t không th a hi p đó thì s là nguy hi m.
Câu chuy n v Abraham và Isaac chính là m t ví d đơn gi n nhưng thuy t ph c. Theo Kinh
thánh, Abraham, theo l nh c a Chúa, ph i hy sinh "con trai duy nh t, Isaac, ngư i mà ngươi
yêu” đ cúng t cho Chúa. Không suy nghĩ gì, Abraham đem Isaac lên đ nh núi, trói con vào bàn
th và vung dao lên, chu n b th c hi n đi u mà Chúa ra l nh.
Dĩ nhiên, chúng ta đ u bi t câu chuy n k t thúc có h u - vào phút cu i cùng Chúa đã g i m t
thiên s xu ng đ ngăn hành đ ng đó.
Abraham đã vư t qua đư c th thách c a Chúa v s t n t y. Ông ta tr thành hình m u v lòng
trung thành v i Chúa, và ni m tin l n lao c a Abraham đư c tư ng thư ng cho các th h sau.
Còn hi n t i, hoàn toàn bình thư ng khi nói r ng n u b t c ai trong chúng ta th y m t Abraham
  th k 21 đang vung dao trên nóc m t tòa nhà thì chúng ta s g i c nh sát, s v t ngã anh
chàng đó k c khi anh ta nói r ng vào phút cu i cùng anh ta đã h con dao xu ng; chúng ta ch
đ i y ban Tr em và Gia đình s đưa Isaac đi và bu c Abraham vào t i ngư c đãi tr em. Chúng


200
   Do Thái - Thiên chúa giáo (Judeo - Christian): ngư i M t coi mình là theo Do Thái - Thiên chúa giáo vì ch u
 nh hư ng sâu s c c a Kinh thánh Hebrew c a ngư i Do Thái - trong đó đ cao các giá tr như t do, trách nhi m,
chăm ch , công lý, công b ng.... nh ng giá tr đư c ngư i M coi là tính cách dân t c mình.
201
      Thuy t Sáng th (creationism) cho r ng t t c s v t đ u do m t v chúa tr i t o ra.
ta làm v y vì Chúa không hi n linh ho c g i thiên s t i t t c chúng ta cùng m t lúc. Chúng ta
không nghe th y đi u Abraham nghe th y, không nhìn th y đi u Abraham nhìn th y, không bi t
li u s th t có gi ng như Kinh thánh không.
Do đó cách t t nh t chúng ta có th làm là hành đ ng theo nh ng đi u mà t t c chúng ta đ u có
kh năng bi t, hi u r ng m t ph n c a nh ng gì chúng ta bi t là đúng - như ni m tin cá nhân
ho c c ng đ ng - s ch đúng v i chúng ta mà thôi.
Cu i cùng đ có s hòa h p gi a tín ngư ng và n n dân ch đa nguyên c n ph i có thái đ công
tâm, cân b ng. Đi u này hoàn toàn không xa l v i các lý lu n tôn giáo; ngay c nh ng ngư i tin
vào tính đúng đ n c a Kinh thánh cũng phân bi t nh ng l i Kinh thánh giáo hu n, d a trên quan
đi m r ng m t s ph n, ví d Mư i l i răn c a Chúa hay ni m tin vào tính th n thánh c a Jesus,
là c t lõi c a ni m tin Thiên chúa, còn nh ng ph n khác ch mang tính đ c thù văn hóa và có th
thay đ i cho phù h p v i cu c s ng hi n đ i. B ng tr c giác, ngư i M cũng hi u đi u này, đó là
lý do t i sao đa s ngư i Công giáo v n áp d ng các bi n pháp tránh thai và m t vài ngư i ph n
đ i hôn nhân đ ng gi i cũng đ ng th i ph n đ i nh ng s a đ i trong hi n pháp d n t i c m hình
th c hôn nhân này. Nh ng ngư i đ ng đ u các dòng đ o có th không c n ch p nh n đi u này
khi gi ng đ o cho con chiên c a h , nhưng h nên bi t c n có thái đ đó khi liên quan đ n chính
tr .
N u tinh th n công tâm là đi u đ nh hư ng cho ho t đ ng c a Thiên chúa giáo thì nó h n cũng là
cái đ nh hư ng cho nh ng ngư i đang ki m soát ranh gi i gi a nhà th và nhà nư c. Không ph i
c đ c p đ n Chúa trư c công chúng có nghĩa là đang phá b b c tư ng ngăn cách; như Tòa án
T i cao đã di n gi i h p lý r ng b i c nh m i là đi u quan tr ng. Tôi không ch c là nh ng đ a
tr đ c l i tuyên th trung thành v i T qu c đ u c m th y b s c ép gì khi thì th m c m t “con
chiên c a Chúa”202 hay không; tôi thì không h . Không nên coi vi c cho phép các nhóm c u
nguy n t nguy n c a sinh viên s d ng trư ng h c đ h i h p là m i đe d a, cũng gi ng như
các Câu l c b C ng hòa trư ng trung h c s d ng trư ng đ h i h p không ph i m i nguy gì
đ i v i dòng Dân ch . Và ai cũng có th hình dung ra nh ng chương trình chính sách d a vào tín
ngư ng - hư ng đ n ngư i t ng là t i ph m ho c ngư i nghi n - có th đem l i bi n pháp có s c
m nh l n lao không gì sánh đư c giúp gi i quy t v n đ , và vì th hoàn toàn đáng đư c ng h .
NH NG NGUYÊN T C chung áp d ng khi th o lu n v tín ngư ng trong n n c ng hòa nói
trên cũng chưa h n đã đ y đ . S r t t t n u, ví d , khi tranh lu n v nh ng v n đ đ đ ng đ n
tôn giáo - như trong m i bài di n văn dân ch - chúng ta ch ng l i đư c cái cám d là quy ni m
tin x u cho nh ng ngư i b t đ ng ý ki n v i ta. Khi đánh giá m c đ thuy t ph c c a nh ng l i
kêu g i đ o đ c khác nhau, chúng ta nên xem xét kh năng không th có đư c s nh t quán khi
áp d ng nh ng l i kêu g i đó: Quy t c chung c a tôi là, tôi thư ng thiên v l ng nghe nh ng
ngư i b c m giác b t bình trư c tình tr ng vô gia cư nhi u hơn nh ng ngư i b t bình trư c
nh ng vi deo nh c đ y c nh khi m nhã. Và chúng ta ph i nh n th y đư c r ng đôi khi chúng ta
không nói v vi c th nào là đúng nhi u b ng chuy n ai là ngư i quy t đ nh cu i cùng - hai
chúng ta có c n nhà nư c ph i cư ng b c đ áp d ng giá tr c a chúng ta hay không, hay t t nh t
là đ cho lương tâm và quy t c hành đ ng c a cá nhân t làm đi u đó.
Dĩ nhiên, ngay c khi áp d ng nh t quán các nguyên t c này cũng không th gi i quy t đư c m i
tranh ch p. Vi c r t nhi u ngư i ch ng n o phá thai l i s n lòng cho phép có ngo i l v i t i
cư ng hi p và lo n luân cho th y ngư i ta ch p nh n thay đ i các nguyên t c khi áp d ng trong
th c t ; vi c ngay c nh ng ngư i b o v quy n t do l a ch n n o phá thai c a ph n cu ng
nhi t nh t cũng ch p nh n m t vài quy đ nh h n ch phá thai mu n cho th y h bi t r ng bào thai
không ch là m t b ph n cơ th và xã h i quan tâm đ n s phát tri n c a bào thai đó. Tuy nhiên,
nhóm nh ng ngư i tin r ng m t s s ng b t đ u ngay t th i đi m th thai và nhóm nh ng

202
   L i tuyên th trung thành v i T qu c c a nư c M đ i ý như sau: Tôi tuyên th trung thành v i qu c kỳ H p
ch ng qu c Hoa Kỳ, v i n n c ng hòa mà qu c kỳ là đ i di n, m t qu c gia con chiên c a Chúa, không th chia r ,
v i t do và công b ng cho t t c m i công dân. C m t con chi n c a Chúa (under God) đư c thêm vào t năm
1954, còn trư c đó không có.
ngư i tin r ng bào thai ch là m t b ph n c a cơ th ngư i m cho đ n khi đư c sinh ra s
nhanh chóng đi đ n m t đi m mà đó không th có th a hi p. T i đi m này đi u t t nh t chúng
ta có th làm là đ m b o tín ngư ng ch không ph i b o l c hay s đe d a quy t đ nh đ n k t
qu chính tr - và r ng chúng ta ít nh t c n tái t p trung m t ph n n l c c a mình vào vi c gi m
s v có thai ngoài ý mu n thông qua giáo d c (bao g m c v h n ch quan h tình d c), các
bi n pháp tránh thai, vi c nh n con nuôi hay b t c cách nào đư c nhi u ngư i dân ng h và đã
cho th y có hi u qu .
V i r t nhi u ngư i Thiên chúa giáo, trong v n đ hôn nhân đ ng gi i cũng không th có s th a
hi p tương t . Tôi th y quan đi m này th t khó hi u, nh t là trong m t xã h i mà đàn ông và ph
n theo đ o Thiên chúa có th ngo i tình ho c vi ph m nguyên t c tín ngư ng c a h mà không
h b tr ng ph t. Khi ng i trong nhà th tôi thư ng xuyên th y m t m c sư dùng cách t n công
ngư i đ ng tính như m t mánh l i ngôn t r ti n - "Là Adam và Eve ch không ph i Adam và
Steve!", ông ta gào lên khi bu i thuy t giáo b t đ u nghe ch ng không n l m. Tôi tin r ng xã
h i M có th ch n cách dành ra m t ch riêng đ m t ngư i đàn ông và m t ngư i ph n k t
h p v i nhau như m t mô hình nuôi d y tr nh thông thư ng, quen thu c v i m i n n văn hóa.
Tôi không mu n có m t nhà nư c l i t ch i cho công dân M m t hình th c k t h p gi a hai
ngư i mà hoàn toàn đáng đư c hư ng quy n l i v nh ng v n đ cơ b n như đi khám ch a b nh
   b nh vi n hay b o hi m y t , v i lý do đơn gi n ch vì h yêu ngư i cùng gi i, cũng như tôi
không th ch p nh n ki u đ c Kinh thánh coi nh ng dòng mơ h trong quy n Romans l i giàu
tính Thiên chúa hơn bài Thuy t giáo trên núi.
Có l tôi r t nh y c m v i v n đ này vì tôi đã ch ng ki n s b t c n c a tôi khi n ngư i khác
đau đ n như th nào. Trư c kỳ b u c mà tôi là ng c viên, gi a nh ng cu c tranh lu n v i ông
Keyes, tôi nh n đư c m t tin nh n qua đi n tho i t m t trong nh ng ngư i ng h tôi m nh m
nh t. Đó là ch m t doanh nghi p nh , m t ngư i m , và là m t ngư i r t r ng lư ng, sâu s c.
Cô cũng là m t ngư i đ ng tính n , s ng chung th y v i b n tình su t mư i năm qua.
Khi quy t đ nh ng h tôi cô t ng bi t là tôi ph n đ i hôn nhân đ ng tính và cô đã nghe th y tôi
nói r ng, khi không có s đ ng thu n c n thi t, vi c quá t p trung vào hôn nhân khi n chúng ta
quên m t nh ng cách khác có th làm đư c đ tránh phân bi t đ i x v i ngư i đ ng tính. Cô
g i tin nh n này vì cô nghe th y trong m t cu c ph ng v n trên đài phát thanh, tôi đã đ c p đ n
truy n th ng tín ngư ng khi gi i thích quan đi m c a tôi v v n đ hôn nhân đ ng tính. Cô nói
v tôi r ng cô đã b nh ng l i nói c a tôi làm t n thương; cô c m th y khi đưa v n đ tín ngư ng
vào, tôi mu n nói r ng cô y, và nh ng ngư i gi ng như cô, dư i khía c nh này hay khía c nh
khác, là nh ng k x u.
Tôi c m th y bu n, và khi g i l i cho cô, tôi nói v i cô c m giác đó.
Khi chúng tôi nói chuy n, tôi nh l i r ng b t k nh ng ngư i Thiên chúa ph n đ i hi n tương
đ ng tính có nói bao nhiêu l n r ng h ghét t i l i nhưng v n yêu thương k ph m t i thì nh ng
l i phán xét c a h cũng gây đau kh cho nhi u ngư i t t - nh ng ngư i sinh ra là con c a Chúa,
nh ng ngư i thư ng trung thành v i l i d y c a Jesus hơn c nh ng k phê phán h . Và tôi nh
l i r ng nghĩa v c a tôi, không ch v i tư cách là m t ngư i đư c c tri b u ra trong xã h i đa
nguyên mà còn là m t tín đ Thiên chúa giáo, là ph i c i m v i th c t là có kh năng vi c tôi
không ng h hôn nhân đ ng tính là m t sai l m, cũng như tôi không th nói r ng vi c tôi ng h
quy n n o phá thai là hoàn toàn đúng đ n. Tôi ph i th a nh n r ng tôi đã b nh hư ng b i đ nh
ki n và thiên v c a xã h i và quy chúng do Chúa t o ra; l i Chúa kêu g i ph i yêu thương ngư i
khác đòi h i tôi c n có m t k t lu n khác; và trong nhi u năm tôi có th b coi là m t ngư i đ ng
v phía sai l m c a l ch s . Tôi không tin nh ng m i nghi ng đó s khi n tôi tr thành m t tín
đ x u. Tôi tin nh ng quan ni m đó làm cho tôi đúng là con ngư i, v i hi u bi t h n ch v m c
đích c a Chúa và do đó có th m c l i. Khi c m cu n Kinh thánh, tôi đ c v i ni m tin r ng đó
không ph i là nh ng câu ch tĩnh l ng mà đó là nh ng T -ng -s ng và tôi luôn ph i m r ng
tâm trí v i thiên kh i m i - b t k l i đó do m t ngư i b n đ ng tính n hay m t v bác s ph n
đ i n o phá thai nói ra.
NH NG ĐI U NÀY không nói lên r ng tôi chưa g n bó v i tín ngư ng c a mình. Có nh ng
đi u tôi hoàn toàn ch c ch n - Quy t c Vàng203, c n đ u tranh ch ng l i cái ác dư i m i hình
th c, giá tr c a tình yêu và lòng nhân, thái đ khiêm t n và nhã nh n.
Cách đây hai năm, ni m tin đó đư c kh ng đ nh khi tôi bay đ n Birmingham, bang Alabama đ
phát bi u H c vi n Quy n công dân c a thành ph . Vi n này n m ngay bên kia đư ng, đ i
di n v i nhà th Baptist đư ng 16. chính nhà th này, vào m t bu i h c Ch nh t năm 1963,
b n em nh - Addie Mae Collins, Carole Robertson, Cynthia Wesley và Denise McNair - đã ch t
khi m t qu bom do m t k phân bi t ch ng t c đ t phát n 204. Trư c khi vào phát bi u tôi đã
không b l cơ h i thăm nhà th này. V m c sư tr và vài tr t đón tôi c a vào, ch cho tôi
nh ng v t s o còn th y rõ trên tư ng do qu bom gây ra. Tôi nhìn chi c đ ng h phía sau nhà
th đ ng yên th i đi m 10 gi 22 phút sáng. Tôi ng m chân dung b n cô bé.
Sau chuy n thăm, m c sư, các tr t và tôi b t tay nhau và vào c u nguy n trong thánh đư ng.
R i h đi, còn l i tôi ng i m t ch trên gh dài và suy nghĩ. B n mươi năm trư c, b m nh ng
cô bé đó c m th y gì khi bi t đ a con gái quý giá c a h b b o l c cư p đi tính m ng nhanh
chóng m t cách vô tình và đ c ác như th ? Làm sao h có th ch u đư c n i đau tr khi h bi t
ch c r ng có m c đích gì đó n m sau v gi t h i con cái c a h , r ng có th tìm th y đi u gì đó
trong m t mát không th đo đ m này? Nhưng ngư i cha ngư i m y h n đã th y ngư i t kh p
đ t nư c đ n d l tang, h n đã đ c đư c l i chia bu n trên toàn th gi i, h n đã xem Lyndon
Johnson tuyên b trên truy n hình r ng c n vư t qua khó khăn, h n đã ch ng ki n Qu c h i cu i
cùng cũng thông qua Đ o lu t Quy n công dân năm 1964. B n bè và nh ng ngư i xa l cùng
đ m b o v i h r ng con gái h không ch t m t cách vô nghĩa - cái ch t c a các cô bé đã đánh
th c lương tâm c a c qu c gia và giúp gi i phóng m t dân t c; r ng v đánh bom đã phá b con
đ p ngăn đ nh đó dòng nư c công lý có th tuôn ch y và dòng su i công b ng vĩ đ i đư c khai
thông. Và cho đ n gi li u đi u đó đã đ an i n i đau c a b n, giúp b n tránh đư c cơn gi n d ,
th nh n thư ng xuyên chưa - tr khi b n cũng bi t là con b n đư c đ n m t nơi an toàn?
Ý nghĩ c a tôi l i quay v nh ng ngày cu i đ i c a m tôi, khi b nh ung thư đã lan kh p cơ th
bà và rõ ràng không còn cách gì n a. Trong th i gian b b nh, bà ph i th a nh n v i tôi là bà
chưa s n sàng cho cái ch t, nó x y ra quá đ t ng t làm bà b b t ng , như th cái th gi i mà bà
yêu quý vô cùng b ng quay lưng l i, ph n b i bà. Và m c dù bà đã đ u tranh v i b nh t t m t
cách dũng c m, ch u đ ng nh ng cơn đau và nh ng đ t hóa tr v i thái đ nh nhàng và hài hư c
cho đ n phút cu i cùng, nhưng cũng hơn m t l n tôi th y nh ng gi t l ng n trong m t bà.
Không ph i n i s s đau đ n hay s nh ng đi u không th bi t, tôi nghĩ chính n i cô đơn vô t n
c a cái ch t m i làm bà s hãi - bà bi t r ng trên hành trình cu i cùng này, trong cu c phiêu lưu
cu i cùng này, bà không có ai đi cùng đ chia s , không có ai cùng bà ng c nhiên trư c kh năng
ch u đ ng nh ng cơn đau c a chính cơ th hay cư i vào s ng ng n kh c nghi t c a cu c s ng
khi tóc con ngư i b t đ u r ng và tuy n nư c b t khô d n.
Tôi ti p t c nghĩ v nh ng đi u này khi r i nhà th và đ c bài phát bi u. T i đó, khi tr v
Chicago, tôi ng i bàn ăn t i, nhìn Malia và Sasha cư i đùa, tranh cãi và dùng qu đ u tây gi
v đ u ki m v i nhau trư c khi b m xua lên c u thang đi t m. Khi còn l i m t mình r a bát đĩa
trong b p, tôi tư ng tư ng c nh hai con gái c a tôi l n lên, và tôi c m th y n i đau mà b t c
ngư i b ngư i m nào cũng ph i tr i qua lúc này hay lúc khác, đó là khát khao gi l i t ng
kho nh kh c hi n di n c a đ a con và không bao gi đ chúng bi n m t - mu n gi l i m i hành
đ ng c ch , mu n khóa ch t vĩnh vi n hình nh l n tóc quăn c a chúng hay c m giác ngón tay
chúng đan qua ngón tay b n. Tôi nghĩ đ n Sasha m t l n đã h i tôi đi u gì x y ra khi chúng tôi
ch t - "Con không mu n ch t b ", con bé nói gi n d - tôi ôm l y con và b o: "Con còn ph i đi


203
  Quy t c Vàng đây ch m t giá tr đao đ c căn b n trong nhi u tôn giáo và tri t h c đó là mình mu n đư c đ i
x th nào thì hãy đ i x v i ngư i khác như th .
204
   V đánh bom v i đ ng cơ phân bi t ch ng t c di n ra vào ngày 15/9/1963 là m t s ki n bư c ngo t khi n ngư i
dân ng h phong trào quy n công dân gi a th k 20 và góp ph n d n t i Đ o lu t Quy n công dân đư c thông
qua năm 1964.
m t đo n đư ng r t r t dài trư c khi ph i lo v chuy n đó", câu tr l i có v làm con bé hài lòng.
Tôi không bi t li u có nên nói v i con s th t, r ng tôi cũng không bi t ch c đi u gì x y ra khi
chúng tôi ch t, cũng như tôi không th ch c đư c các linh h n cư trú đâu hay cái gì t n t i
trư c khi di n ra v n BigBang205. Nhưng khi đi lên thang gác, tôi bi t tôi hy v ng đi u gì -
r ng theo nghĩa nào đó m tôi đang cùng b n cô bé kia, có th yêu thương chúng, tìm th y
ni m vui v i chúng.
Tôi bi t r ng đêm đó khi đưa con lên giư ng ng , tôi đã ch m đư c chút ít vào thiên đư ng.

Chương 7: Ch ng t c
Đám tang đư c t ch c m t nhà th l n, đó là m t công trình ki n trúc n i b t, tr i r ng trên
m t khu đ t đ p có di n tích hơn mư i m u Anh206 . Nghe đ n đ xây d ng nhà th này t n t n
35 tri u dollar, và t ng đ ng dollar đ u hi n hi n rõ - có m t s nh đ i ti c, m t trung tâm h i
th o, m t bãi đ u xe ch a đư c 1.200 chi c, m t h th ng âm thanh hi n đ i nh t và m t cơ s
s n xu t chương trình truy n hình v i thi t b k thu t s ph c v biên t p.
Trong thánh đư ng nhà th , kho ng b n nghìn ngư i đ n d đám tang đã có m t, ph n l n là
ngư i M g c Phi, r t nhi u ngư i trong s h là các chuyên gia trong nhi u lĩnh v c: bác s ,
lu t sư. k toán viên. giáo viên và môi gi i b t đ ng s n. Trên b c, các thư ng ngh s các th ng
đ c bang và các v b trư ng ng i l n t i các lãnh t da đen như Jesse jackson, John Lewis207, Al
Sharpton và T. D. Jakes.
Bên ngoài, dư i ánh m t tr i r c r tháng Mư i, hàng nghìn ngư i khác đang đ ng trên nh                  ng
con ph im l ng: nh ng c p v ch ng già, nh ng ngư i đàn ông cô đơn, nh ng ph n tr                        và
nh ng khách b hành, m t vài ngư i v y chào đoàn xe h t ng thi tho ng ch y v t qua, nh                   ng
ngư i khác đ ng tr m tư l ng l , t t c đang ch đ bày t lòng thương ti c v i ngư i ph                    n
nh bé tóc hoa râm đang n m trong chi c quan tài đ t trong nhà th .
Dàn đ ng ca c t ti ng hát, v m c sư đ c l i c u nguy n m màn. C u T ng th ng Bill Clinton
bư c lên và b t đ u k v c m xúc c a ông khi còn là m t c u bé da tr ng mi n Nam đi trên
nh ng chuy n xe buýt b phân chia theo màu da. V phong trào quy n công dân đư c th i bùng
lên m t ph n nh Rosa Parks đã gi i phóng ông và nh ng ngư i b n da tr ng c a ông thoát kh i
s mù quáng c ch p c a chính h . Thái đ tho i mái c a Clinton trư c nh ng thính gi da đen
và tình c m yêu m n g n như là nh d h dành cho ông cho th y đã có hòa gi i, có s tha th và
ph n nào v t thương cũ đã đư c ch a lành.
V nhi u m t. vi c m t ngư i t ng là ngư i đ ng đ u th gi i phương Tây và là ngư i con c a
mi n Nam bi t r ng ông ta có m t món n v i m t n th may da đen chính là cách th hi n s
tôn kính thích h p nh t đ i v i nh ng gì Rosa Parks đã làm. Th c t , ngôi nhà th l ng l y này,
nhóm nh ng quan ch c da đen dư c b u đang ng i kia, s giàu có rõ ràng c a r t nhi u ngư i
đây và s có m t c a chính tôi trên b c v i tư cách là m t thư ng ngh s M - t t c đ u b t
ngu n t m t ngày tháng Mư i hai năm 1955 đó, khi bà Parks, v i tính quy t đoán hòa nhã và
lòng t tr ng đi m tĩnh, đã t ch i như ng chi c gh mình đang ng i trên xe buýt 208. Khi tôn
vinh Rosa Parks, chúng ta cũng tôn vinh r t nhi u ngư i khác n a, đó là hàng nghìn ph n , đàn
ông và tr em kh p mi n Nam mà tên tu i không đư c ghi trong s sách, v i nh ng câu chuy n


205
      M t gi thuy t v ngu n g c vũ tr .
206
      Tương đương kho ng 4 héc ta.
207
      Jesse Louls Jackson Sr. (1941-): nhà ho t đ ng vì quyên công dân.
 John Robclt Lewis (1940-): lãnh t phong trào quy n công dân. ngư i đóng vai trò quan tr ng trong vi c ch m
d t chính sách phân chia theo ch ng t c, hi n là h ngh s .
208
   Ngày 1 – 12 – 1955. Rosa Parks ( 1913-2005) đang tr v nh trên m t xe buýt đông khách l i thành ph
Montgomery, bang Alabama thì ngư i lái xe đòi bà như ng gh cho m t hành khách da tr ng - Bà Parks không
ch u như ng và b b t. Sư ki n này đã châm ngòi cho phong trào tranh đ u cho quy n công dân t i M .
đã b lãng quên theo th i gian, nhưng lòng dũng c m và khoan dung c a h đã góp ph n gi i
phóng m t dân t c.
Và bây gi , khi tôi đang ng i nghe c u T ng th ng và nh ng ngư i ti p sau đó phát bi u, trong
đ u tôi hi n ra c nh hoang tàn tràn ng p các b n tin ch hai tháng trư c đó, khi cơn bão nhi t đ i
Katrina tràn qua vùng B V nh209 và thành ph Neo Orleans210 chìm trong nư c. Tôi nh l i hình
 nh nh ng ngư i m tr còn tu i v thành niên đang than khóc và nguy n r a ngay trư c sân
v n đ ng Superdome c a thành ph , đám con cái ph ph c túm l y áo m , và nh ng ngư i ph
n già ng i xe lăn, mái đ u xơ xác vì nóng, đôi chân khô héo l ra dư i t m váy b n th u. Tôi
nghĩ v b n tin đưa c nh m t thi th cô đ c đư c ai đó đ t c nh tư ng, b t đ ng dư i t m chăn
m ng; c nh nh ng thanh niên c i tr n, m c đ c chi c qu n r ng l i qua làn nư c đen s m, trên
tay mang đ y đ đ c, b t c th gì h l y đư c t các c a hàng xung quanh, ánh m t l p loáng
s h n lo n.
Khi cơn bão đi qua B V nh, tôi đang nư c ngoài, trên đư ng quay v t chuy n công tác đ n
Nga. M t tu n sau t n th m k ch đó, tôi đ n Houston Texas, cùng Bill và Hillary Clinton,
George H.W. Bush và v ông – Barbara, đ kêu g i quyên góp ng h n n nhân c a cơn bão và
thăm m t vài ngư i trong s 25.000 ngư i đang ph i t m th i sơ tán sân v n đ ng Astrodome
c a thành ph Houston và trung tâm Reliant c nh đó.
Thành ph Houston đã gây n tư ng m nh khi d ng ra nh ng nơi t m th i kh n c p cho r t
nhi u ngư i, h p tác v i H i Ch th p đ và Cơ quan Qu n lý tình tr ng kh n c p liên bang
(FEMA) cung c p cho ngư i dân b n n lương th c, qu n áo, nơi và chăm sóc y t . Nhưng khi
chúng tôi đi d c theo hàng võng x p đ y trung tâm Reliant lúc đó, b t tay, chơi v i lũ tr , nghe
m t ngư i k chuy n, tôi th y rõ ràng r ng nh ng n n nhân còn s ng sót sau cơn bão Kalrina
th c ch t đã b lãng quên t trư c khi cơn bão p đ n. H chính là khuôn m t c a cư dân khu
ph cũ trong b t c thành ph nào c a nư c M , là hình nh c nh nghèo kh c a ngư i da đen -
nh ng ngư i th t nghi p và g n như th t nghi p, ngư i b nh t t và s s m b bênh t t, ngư i m
y u và ngư i già c . M t ngư i m tr k cô đã ph i b l i các con trên m t chuy n xe buýt đ y
ngư i l . Các ông già l ng l t v ngôi nhà mà h đã b m t và h không có gia đình cũng như
b t c lo i b o hi m nào đ nương t a. M t nhóm đàn ông tr kh ng đ nh con đê đã b nh ng
ngư i mu n t ng kh ngư i da đen kh i New Orleans phá v . M t ph n cao l n, g y gò, nhìn
h c hác trong chi c áo phông l n hơn ngư i đ n hai c c a Astros níu tay tôi kéo v phía bà.
“Trư c cơn bão chúng tôi tay tr ng”, bà thì thào, “Gi thì còn t hơn c tr ng tay n a”.
Trong m y ngày sau hôm đó, tôi tr v Washington và làm vi c nhi u qua đi n tho i, c g ng
tăng lư ng hàng cung c p và c u tr . Trong cu c h p c a đ ng Dân ch t i Thư ng vi n, tôi và
các đ ng nghi p đã th o lu n nh ng di u lu t có th làm đư c. Sáng Ch nh t, tôi xu t hi n trên
b n tin, bác b ý ki n cho r ng Chính ph đã hành đ ng ch m ch p vì n n nhân c a cơn bão
Katrina ch y u là ngư i da đen - “Năng l c h n ch không liên quan đ n màu da”, tôi đã nói
như v y - nhưng tôi cũng kh ng đ nh k ho ch hành đ ng b t h p lý c a chính ph cho th y
m c đ nào đó, có thái đ b qua và bàng quan đ i v i v n đ đói nghèo khu ph cũ mà đáng
l c n gi i quy t. M t bu i chi u mu n. chúng tôi cùng các thư ng ngh s C ng hòa tham gia
vào cái mà chính ph Bush coi là m t bu i ch th đ c bi t v ph n ng c a liên bang. G n như
toàn b n i các đã có m t hôm đó cùng v i ch t ch H i đ ng tham mưu Liên quân, và trong m t
gi li n các b trư ng Chertoff, Rumsfeld211 và nh ng ngư i khác n i khùng lên và không th
hi n m t chút thái đ thương xót nào khi nh c đ n s ngư i đã đư c sơ tán, t l l c lư ng quân
đ i đư c huy đ ng, và ho t đ ng c a l c lư ng Phòng v qu c gia. Bu i t i vài ngày sau đó,
chúng ta th y T ng th ng Bush đ ng gi a qu ng trư ng l t l i đáng s , th a nh n h u qu c a


209
      Vùng B V nh (Gulf Coast): b bi n v nh Mexico c a M .
210
      New Orleans thu c bang Lousiana, là nơi ch u thi t h i l n nh t trong cơn bão Katrina tháng 8-2005.
211
   Micheal B. Cheltoff ( 1953-): C v n An ninh qu c gia. Donald H. Rumsfeld ( 1932-): B trư ng Qu c phòng 1
975- 1977 và 2001 -2006.
b t công ch ng t c mà bi k ch thiên tai này dã phơi bày, và tuyên b r ng New Orleans s ph c
h i và phát tri n.
Và hôm nay, đám tang Rosa Parks, g n hai tháng sau cơn bão, sau khi c nư c M đ u c m
th y b t bình và x u h su t cu c kh ng ho ng, sau nh ng bài phát bi u, nh ng b c thư đi n t ,
báo cáo ng n và nh ng cu c h p kín sau nh ng chương trình đ c bi t trên truy n hình và các b n
tin trên báo chí, dư ng như v n chưa có gì thay đ i. Ô tô v n m c k t trên mái nhà. Nh ng thi
th ti p t c đư c tìm th y. Kh p B V nh lan truy n chuy n v nh ng nhà th u l n đã giành
đư c h p đ ng tr giá hàng tri u dollar, thuê ngư i lao đ ng nh p cư trái phép đ gi m chi phí
nh tr cho h s ti n công ít i, không đ m x a gì đ n m c lương thông thư ng và các lu t b o
v nhóm ngư i thi u s . Tôi ng cu i cùng thì lương tâm c a đ t nư c cũng đư c th c sau gi c
ng dài và chính ph s tuyên b m t cu c chi n m i ch ng đói nghèo - nhưng r i hy v ng đó đã
nhanh chóng tan đi.
Thay vào đó, chúng ta ng i đây trong nhà th , ca t ng Rosa Parks, h i tư ng l i th ng l i xa xưa,
t chôn mình trong n i luy n ti c quá kh . S có con tem in chân dung bà và không bi t bao
nhiêu con đư ng, trư ng h c và thư vi n trên kh p nư c M ch c ch n s mang tên bà. Tôi
không rõ Rosa Parks s làm gì nh ng s ki n đó - li u tem hay tư ng có g i đư c linh h n bà
không, hay li u có nên tôn vinh nh ng k ni m v bà thêm n a không. Tôi nghĩ v nh ng l i mà
ngư i ph n       Houston đã thì th m vào tai tôi, và không hi u h nghĩ th nào v chúng tôi
nh ng ngày sau khi đê v .
KHI TÔI G P ai đó l n đ u tiên, đôi khi h trích l i m t câu trong bài phát bi u c a tôi h i Đ i
h i toàn qu c đ ng Dân ch năm 2004, nghe vang như m t h p âm: “Không có nư c M da đen
hay da tr ng, nư c M Latin hay Á châu - ch có m t H p ch ng qu c Hoa Kỳ”. Đ i v i h , câu
nói này chính là hình nh cu i cùng c a nư c M , đư c gi i phóng kh i quá kh Jim Crow và
ch đ nô l , tr i giam gi ngư i Nh t và ngư i lao đ ng Mexico nh p cư212, nh ng căng th ng
nơi làm vi c và va ch m văn hóa - m t nư c M đúng như cam k t c a m c sư King r ng m i
ngư i phán xét chúng ta không ph i qua màu da mà qua tính cách.
Tôi không có l a ch n nào khác ngoài vi c tin r ng nư c M s như th . Là con c a m t gia
đình có b da đen và m da tr ng, sinh ra m t nơi toàn dân di cư đ màu da Hawaii, có em
gái mang n a dòng máu là Indonesia nhưng thư ng b nh m là ngư i Mexico ho c Puerto Rico,
có em r và cháu g c Trung Qu c, m t vài h hàng có v gi ng Margaret Thatcher213 còn vài
ngư i khác đư c coi là Bernie Mac214, nên m i khi gia đình sum h p vào Giáng sinh thì không
khác gì cu c h p Đ i h i đ ng Liên h p qu c - tôi chưa bao gi ph i ch n xem nên trung thành
v i màu da nào hay đánh giá giá tr b n thân qua màu da c a mình.
Hơn n a, tôi tin r ng m t trong nh ng nét đ c trưng c a nư c M là nó có kh năng ch p nh n
thành viên m i. có th tìm ra tính cách riêng c a dân t c t đám đông h n lo n di cư đ n b bi n
đ t nư c. V chuy n này, chúng ta đư c c vũ b i Hi n pháp v i ý tư ng cơ b n là dù chúng ta
đã t ng là nô l đi n a thì chúng ta v n là các công dân đư c lu t pháp đ i x công b ng, và b i
h th ng kinh t , hơn b t c h th ng kinh t nư c nào khác, s n sàng t o cơ h i cho t t c m i
ngư i b t k v trí xã h i. Dĩ nhiên, ch nghĩa phân bi t ch ng t c và phân bi t đ i x v i ngư i
nh p cư d n d n cũng làm xói mòn nh ng ý tư ng đó; nh ng ngư i có quy n l c và có đ c
quy n đ c l i thư ng t n d ng ho c kích đ ng đ nh ki n xã h i đ làm l i cho b n thân. Nhưng
khi n m trong tay nh ng nhà c i cách, t Tubman, Douglass, Chavez215 đ n King, tư tư ng công



212
  T Th chi n th hai đ n năm 19ô4, do thi u lao đ ng, M đã cho phép ngư i lao đ ng Mexico đ n M làm vi c.
Nh ng ngư i Mexico này đã b l m d ng s c lao đ ng v i m c lương th p, không có nhà và b phân bi t đ i x .
213
      Margaret Hilda Thatcher (1925-): n th tư ng Anh 1979-1990.
214
      Bemard Jeffrey McCullough hay Bernie Mac (1957-2008): di n viên đi n nh M , ngư i da đen.
215
   César Estrada Chávez ( 1 92?- 1 993): Lãnh t công đoàn, m t trong nh ng nhà ho t đ ng vì quy n công dân vĩ
đ i nh t.
b ng d n hình thành giúp chúng ta hi u b n thân và xây d ng nên m t qu c gia đa văn hóa có
m t không hai trên th gi i.
Cu i cùng, câu nói y c a tôi còn mô t th c tr ng dân s nư c M trong tương lai. Hi n t i, các
bang Texas, California, New Mexico, Hawaii và th đô Washington có đa s dân s là các nhóm
ngư i thi u s . Mư i hai bang khác có hơn m t ph n ba dân s là ngư i M g c Latin, ngư i da
đen ho c ngư i g c Á. Hi n t i c nư c M có 42 tri u ngư i M g c Latin, h chi m g n m t
n a t c đ tăng dân s t năm 2004 đ n năm 2005, ngư i M g c Á tuy ít hơn nhi u nhưng cũng
phát tri n r t nhanh và d đoán s tăng 200% so v i hi n t i trong vòng b n mươi lăm năm t i.
Các chuyên gia d đoán r ng sau năm 2050, ngư i da tr ng s không còn chi m đa s dân cư
nư c M , và chúng ta không th d báo đư c chính xác tác đ ng c a hi n tư ng đó lên kinh t ,
chính tr và văn hóa.
Nhưng khi tôi nghe các nhà bình lu n di n gi i câu nói đó c a tôi thành chúng ta đã ti n t i m t
“n n chính tr h u phân bi t ch ng t c” hay chúng ta đang s ng trong m t xã h i không phân
bi t màu da, tôi th y v n ph i có l i c nh báo. Khi nói r ng chúng ta là m t dân t c không có
nghĩa r ng v n đ ch ng t c không còn t n t i - r ng chúng ta đã th ng trong cu c chi n vì công
b ng, r ng v n đ mà nhóm ngư i thi u s g p ph i hi n nay ch y u ch là do h t gây ra.
Chúng ta đ u bi t k t qu th ng kê: v h u như t t c các ch s kinh t xã h i, t t l s ng c a
tr em sơ sinh cho đ n tu i th trung bình, t s ngư i có vi c làm đ n s ngư i s h u nhà
riêng, c ng đ ng ngư i da đen và ngư i M Latin đ u b t t l i r t xa so v i ngư i da tr ng.
Trong các ban lãnh đ o doanh nghi p trên toàn nư c M , nhóm ngư i thi u s có r t r t ít đ i
di n. Trong Thư ng vi n liên bang, ch có ba ngư i M g c Latin và hai ngư i M g c Á (c hai
đ u c a bang Hawaii), và khi tôi vi t nh ng dòng ch này thì tôi là thành viên ngư i M g c Phi
duy nh t trong Thư ng vi n. Nói r ng thái đ phân bi t ch ng t c không có vai trò gì trong s
chênh l ch này không khác gì nhìn vào l ch s , nhìn vào quá kh b ng con m t mù quáng, và
cũng như đang thoái thác trách nhi m ph i gi i quy t v n đ sao cho t t đ p hơn.
Hơn n a, trong khi n n giáo d c tôi dư c hư ng không ph i đi n hình cho ngư i M g c Phi và
m c dù hi n t i, ch y u nh may m n, tôi có m t v trí xã h i giúp tôi tránh đư c h u h t nh ng
va ch m, nh ng đau đ n mà m t ngư i da đen bình thư ng ph i ch u đ ng, tôi v n có th nh c
l i nh ng l n b coi thư ng v n v t su t b n mươi lăm năm đ i tôi: nhân viên b o v theo dõi tôi
khi tôi đi mua s m trung tâm thương m i, các c p v ch ng da tr ng ném chìa khóa xe cho tôi
khi tôi đ ng bên ngoài nhà hàng đ i ngư i ph c v , xe c nh sát áp sát xe tôi mà không có lý do
gì rõ ràng. Tôi bi t c m giác th nào khi b m i ngư i nói r ng tôi không làm đư c đi u gì đó vì
tôi là ngư i da đen, và tôi bi t v đ ng khi ph i nu t cơn gi n. Tôi cũng bi t r ng Michelle và tôi
s còn ph i c n th n v i m t vài câu chuy n mà con cái chúng tôi có th b nh hư ng - trên ti vi
và trong âm nh c, t b n bè và t đư ng ph - đó là xã h i đang nhìn nh n chúng như th nào.
Do đó, đ suy nghĩ th u đáo v ch ng t c thì chúng ta ph i quan sát th gi i trên m t phông n n
có nhi u ph n - đ v a gìn gi đư c hình nh nư c M mà chúng ta mong mu n, v a th ng th n
nhìn nh n nư c M trong th c t , nh m th a nh n nh ng l i l m trong quá kh cũng như thách
th c trong hi n t i, nhưng không b rơi vào tr ng thái hoài nghi hay tuy t v ng. Trong cu c đ i
mình, tôi đã ch ng ki n s thay đ i sâu s c trong quan h gi a nh ng ngư i mang màu da khác
nhau. Tôi c m th y đi u đó rõ ràng như ai cũng có th c m th y nhi t đ bên ngoài thay đ i v y.
Khi tôi th y có ngư i da đen nào ph nh n nh ng thay đ i đó, tôi nghĩ đó không ch là thi u tôn
tr ng đ i v i nh ng ngư i đã luôn tranh đ u vì c ng đ ng chúng ta mà còn khi n h xa r i
chúng ta, không th hoàn thành công vi c mà h m i ch b t đ u. Nhưng khi tôi kh ng đ nh m i
chuy n đã t t hơn thì tôi v n tin ch c s th c là: T t hơn v n chưa đ .
CHI N D CH TRANH C vào Thư ng vi n liên bang c a tôi cho th y c ng đ ng da tr ng và
da đen Illinois đã thay đ i ra sao su t hai mươi lăm năm qua. Vào th i đi m tôi ra tranh c ,
l ch s Illinois đã t ng có ngư i da đen đư c b u vào cơ quan quy n l c bang, trong đó có m t
b trư ng tài chính bang và sau đó là t ng chư ng lý (Roland Burris), m t thư ng ngh s liên
bang (Carol Moseley Braun), và lúc đó bang cũng có m t b trư ng ngo i giao đương nhi m da
đen là Jesse White, ngư i đã chi m đư c s phi u cao nh t bang hai năm trư c đó. Nh thành
công c a nh ng ngư i đi trư c đó mà chi n d ch c a tôi không còn là đi u gì đó khác thư ng -
có th tôi không đư c ng h đ giành th ng l i, nhưng màu da c a tôi cũng không h làm tôi
m t đi cơ h i chi n th ng. Hơn n a, nh ng nhóm c tri cu i cùng b chi n d ch c a tôi thu hút đã
thách th c lý l truy n th ng. Ví d , vào ngày tôi tuyên b ng c vào Thư ng vi n M , ba trong
s năm đ ng nghi p da tr ng thư ng vi n bang đã có m t đ ng h tôi. H không thu c nhóm
mà Chicago chúng tôi g i là “nh ng ngư i t do bên h ”216 - đi xe Volvo, thích latte217, u ng
vang tr ng - nh ng ngư i thư ng b phe C ng hòa ch gi u, và m i ngư i cho r ng h s ng h
m t k th t b i là tôi. Không, h là ba ngư i tu i trung niên thu c giai c p lao đ ng - đó là Terry
Link c a h t Lake, Denny Jacobs c a th tr n Quad và Larry Walsh c a h t Will - t t c đ u là
đ i di n ch y u c a ngư i da tr ng, c a giai c p lao đ ng hay c ng đ ng dân cư ngo i ô
Chicago.
Đi u có l i là nh ng ngư i này bi t tôi r t rõ; b n chúng tôi đã cùng làm vi c Springfield trong
b y năm trư c đó và hàng tu n v n chơi bài poker m i khi di n ra kỳ h p thư ng vi n bang.
Ngoài ra, m i ngư i trong s h đ u t hào v tính cách đ c l p c a mình, do đó h s n lòng ng
h tôi b t k s c ép t nh ng ng c viên da tr ng có l i th hơn.
Nhưng h ng h tôi không ch vì quan h cá nhân (m c dù chúng tôi r t thân thi t - t t c chúng
tôi đ u l n lên các vùng lân c n vào th i kỳ mà thái đ thù đ ch v i ngư i da đen không có gì
là b t thư ng - và tình b n c a chúng tôi cũng nói lên đi u gì đó v thay đ i trong v n đ ch ng
t c). Các Thư ng ngh s Link, Jacobs và Walsh là nh ng chính tr gia kiên quy t, giàu kinh
nghi m: h không mu n ng h k th t b i hay đ t s nghi p c a h vào th r i ro. Th c t là t t
c h đ u nghĩ r ng tôi s “bán đư c hàng” qu n mà h đ i di n ngay khi c tri c a h g p tôi
và có th nh đư c tên tôi.
H không đưa ra k t lu n đó m t cách mù quáng. Trong b y năm, h đã th y tôi làm vi c v i c
tri c a h   thư ng vi n bang hay trong nh ng l n đ n thăm vùng mà h là đ i bi u. H đã th y
nh ng ngư i m da tr ng đưa con cho tôi đ ch p nh, các c u chi n binh da tr ng th i Th
chi n th hai b t tay tôi sau khi tôi đ c di n văn trong h i ngh . H cũng c m th y đi u mà tôi
nh n bi t đư c t kinh nghi m trong cu c s ng: r ng dù cho nh n th c ban đ u c a ngư i M da
tr ng như th nào, ngày nay đ i đa s h v n có th - n u có đ th i gian - nhìn xa hơn màu da
khi nh n xét, đánh giá ngư i khác.
Đi u này không có nghĩa là đ nh ki n đã hoàn toàn b xóa b . Không ai trong s chúng ta -
nh ng ngư i da đen, da tr ng, Latin hay châu Á - tránh đư c khuôn m u mà n n văn hóa này áp
đ t lên chúng ta, đ c bi t là nh ng khuôn m u v t i ác da đen, trí tu da đen hay thái đ làm
vi c da đen. Nhìn chung, thành viên c a m i nhóm dân cư thi u s ch y u đư c đánh giá qua
m c đ h b đ ng hóa - cách nói, cách ăn m c hay cách cư x c a h gi ng n n văn hóa ch
đ o c a ngư i da tr ng đ n m c nào - và m t cá nhân thu c c ng đ ng thi u s càng khác nh ng
tiêu chí bên ngoài đó thì càng d ph i ch u nh ng đ nh ki n tiêu c c. M c dù ngư i da tr ng đã
ti p thu nh ng chu n m c ch ng phân bi t ch ng t c trong su t ba th p k qua - chưa nói đ n
nh ng phép t c cơ bàn - khi n đa s h , v lương tâm, không th cư x theo nh ng khuôn m u
nói trên trong giao ti p hàng ngày v i ngư i thu c màu da khác, nhưng cũng r t phi th c t n u
tin r ng nh ng khuôn m u đó không có tác đ ng m c đ nào đó lên các quy t đ nh t c th i v
vi c nên tuy n d ng ai và thăng ch c cho ai, b t ai và bu c t i ai, v vi c b n c m th y gì khi
th y m t khách hàng đi vào c a hàng c a b n hay v màu da c a các h c sinh trư ng con ban
đang theo h c.
Tuy nhiên, tôi v n nghĩ r ng nư c M ngày nay, ngư i dân không còn khư khư gi l y đ nh
ki n đó như trư c - và do đó đ nh ki n đó s b xóa b . M t c u thi u niên da đen đang đi trên
ph có th khi n m t c p v ch ng da tr ng s hãi, nhưng n u c u bé đó l i là b n h c c a con

216
      T ch nh ng ngư i da tr ng giàu có, đư c h c hành đ y đ , nhà c a đàng hoàng, s ng   g n khu h .
217
      M t lo i cà phê s a ki u ltalia.
trai h thì h có th m i c u đ n ăn t i. M t ngư i da đen có th khó mà b t đư c taxi vào đêm
mu n, nhưng n u anh ta là m t k sư ph n m m có năng l c, Microsoft s không e ng i gì khi
tuy n d ng anh ta.
Tôi không th ch ng minh l i kh ng đ nh này; các cu c đi u tra v thái đ đ i v i ch ng t c có
ti ng là không đáng tin c y. Và ngay c khi tôi đúng, đó cũng ch là s an i nh t nh o đ i v i
nhi u c ng đ ng thi u s . Sau cùng, dành nhi u ngày ch đ b t b đ nh ki n cá nhân là m t vi c
nhàm chán. Đó chính là gánh n ng mà r t nhi u c ng đ ng thi u s , đ c bi t là ngư i M g c
Phi, thư ng nh c đ n ngoài nh ng công vi c hàng ngày c a h - c m giác r ng v i tư cách là
m t nhóm ngư i, chúng ta không có chút thi n chí nào t nư c M , v i tư cách cá nhân chúng ta
luôn ph i ch ng t b n thân minh b t đ u t con s không m i ngày, r ng khi m i ngư i nghi
ng thì chúng ta b thi t thòi, còn khi s nghi ng đó là nh m l n thì chúng ta cũng ch ng đư c
l i gì đáng k . Đ s ng đư c trong th gi i đó, m t đ a tr da đen ph i vư t qua đư c c m giác
ng p ng ng khi đ ng trư c ngư ng c a m t phòng h c ch y u là dân da tr ng vào ngày đ u đ n
trư ng; m t ph n Latin ph i vư t qua đư c c m giác nghi ng b n thân khi chu n b đi ph ng
v n xin vi c m t công ty h u như toàn ngư i da tr ng.
Hơn t t c , nó đòi h i chúng ta ph i vư t qua đư c c m giác không mu n c g ng n a. R t ít
c ng đ ng thi u s có th hoàn toàn tách bi t h kh i xã h i ngư i da tr ng, rõ ràng không gi ng
ngư i da tr ng có th d dàng tránh ti p xúc v i các thành viên mang màu da khác. Nhưng c ng
đ ng da đen có th phá b hàng rào v tâm lý, có th t b o v b ng cách chu n b cho tình
hu ng x u nh t. “T i sao tôi ph i c g ng đánh th c dân da tr ng thoát kh i cái nhìn ngu d t v
chúng ta?” m t vài ngư i da đen nói v i tôi. “Chúng ta đã c g ng ba trăm năm nay r i, và có
đư c k t qu gì đâu”.
V i nh ng câu nói đó, tôi tr l i r ng cách khác là hãy đ u hàng - s ng theo nh ng gì đã có thay
vì nh ng gì có th có.
M t trong nh ng đi u tôi c m kích nh t khi tr thành ngh s c a Illinois là c bang đã phá b
gi đ nh c a tôi v thái đ đ i v i s c t c. Ví d , h i tranh c vào Thư ng vi n, tôi đã cùng m t
thư ng ngh s lâu năm c a Illinois là Dick Durbin đi m t chuy n thăm ba mươi chín thành ph
   phía nam c a bang. M t trong nh ng đi m đ n là th tr n Cairo, n m đúng c c nam bang nơi
hai dòng sông Mississippi và Ohio h p l i thành m t, n i ti ng sau cu i th p k 60 đ u th p k
70 vì là nơi di n ra xung đ t s c t c d d i nh t n u không k nh ng bang mi n Nam. L n đ u
tiên Dick đ n Cairo chính là vào th i kỳ đó, khi ông còn là m t lu t sư tr làm vi c cho Paul
Simon, ngư i sau này tr thành Phó Th ng đ c bang. Ông đư c c đ n đ đi u tra xem ph i làm
gì đ làm d u b t b u không khí căng th ng đây. Khi chúng tôi lái xe xu ng Cairo, Dick nh l i
chuy n đi đó: v a đ n nơi ông đã đư c c nh báo không nên dùng đi n tho i trong phòng khách
s n vì ngư i đi u khi n h th ng điên tho i là thành viên c a H i đ ng công dân da tr ng; các
ch c a hàng da tr ng dã đóng c a ng ng kinh doanh đ kh i ph i ch ng l i yêu sách không
đư c tuy n ngư i da đen; nh ng công dân da đen đã k v i ông v chuy n h ph i c g ng hòa
nh p trư ng h c, v tâm tr ng s hãi và th t v ng, v nh ng v gi t ngư i da đen ki u Lynch
và nh ng v t t trong tr i giam, v nh ng cu c b n gi t và b o đ ng.
Khi đ n Cairo, tôi không bi t ph i ch đ i đi u gì n a. M c dù lúc đó là gi a trưa, th tr n có v
như b b quên, m t vài c a hàng m d c theo ph chính, m t vài c p v ch ng già bư c ra kh i
nh ng cánh c a có v là c a phòng khám. R qua góc đư ng, chúng tôi lái xe vào m t bãi đ u xe
r ng, nơi m t đám đông vài trăm ngư i đang t t p l n x n. M t ph n tư trong s h là ngư i da
đen, còn l i đa s là ngư i da tr ng.
T t c h đ u đeo huy hi u xanh có dòng ch              NG H OBAMA VÀO THƯ NG VI N M .
                                                                                                 218
Ed smith, m t anh chàng to l n, nhi t tình, là ngư i đ ng đ u Công đoàn Lao đ ng qu c t
vùng Trung Tây và l n lên Cairo, s i bư c đ n xe chúng tôi v i n cư i tươi rói.


218
      Công đoàn Lao đ ng qu c t (LIUNA): T ch c công đoàn có 700.000 thành viên   M và Canada.
“Chào m ng các anh”, anh ta b t tay khi chúng tôi ra kh i xe. “Hy v ng các anh đã đói vì chúng
ta s có m t b a ti c th t nư ng và m tôi đang n u ăn”.
Tôi không dám ch c mình bi t chính xác đi u gì di n ra trong đ u nh ng ngư i da tr ng trong
đám đông hôm đó. Ph n l n tu i h đ u x p x như tôi ho c hơn, vì th ít nh t h n h đ u nh ,
n u không ph i đã tham gia tr c ti p vào nh ng tháng ngày kinh kh ng ba mươi năm trư c.
Ch c ch n là nhi u ngư i trong s h đ n ch vì Ed Smith, m t trong nh ng ngư i có nh hư ng
nh t trong vùng, mu n h có m t; nh ng ngư i khác tham gia có th vì đư c ăn, hay có th ch
vì mu n đư c th y m t thư ng ngh s M và m t ng c viên trong chi n d ch tranh c đ n th
tr n c a h .
Tôi bi t r ng b a ti c th t nư ng r t tuy t v i, cu c trò chuy n thì đ y h ng kh i, m i ngư i có
v vui m ng đư c g p chúng tôi. Trong kho ng m t gi đ ng h chúng tôi ăn, ch p nh, l ng
nghe m i lo ng i c a m i ngư i. Chúng tôi th o lu n xem ph i làm gì đ kh i đ ng l i n n kinh
t trong vùng và có nhi u ti n hơn đ đ u tư vào trư ng h c, chúng tôi nghe h nói v nh ng
ngư i con c a h đang lraq và v n đ c p thi t ph i phá b m t b nh vi n cũ đang xu ng c p
trung tâm th tr n. Và khi chúng tôi ra v , tôi c m th y gi a tôi là nh ng ngư i tôi g p hôm đó dã
có m t m i quan h m i - không ph i cái gì mang tính chuy n bi n l m, nhưng có l cũng đ đ
gi m b t đ nh ki n và xây d ng tình c m t t đ p. Nói cách khác, chúng tôi đã t o ra đư c lòng
tin.
Dĩ nhiên, lòng tin gi a các s c t c khác nhau thư ng không th tuy t đ i. Nó có th b tàn l i n u
không đư c n l c duy trì. Nó có th ch t n t i ch ng nào các nhóm thi u s v n th đ ng, im
l ng trư c b t công; nó có th b v v n ch sau m t vài đo n qu ng cáo đ kích đư c phát đúng
th i đi m v i hình nh m t công nhân da tr ng b m t vi c do chính sách vì quy n l i nhóm
ngư i thi u s hay sau b n tin m t c nh sát b n vào m t thanh niên da đen ho c Latin không có
vũ khí.
Nhưng tôi cũng tin r ng nh ng kho nh kh c như Cairo s còn xu t hi n như t ng đ t sóng t
nh ng đi u di n ra ngay sau đó: r ng m i ngư i đ màu da s đem nh ng kho nh kh c đó v nhà
hay nơi th cúng c a h ; r ng nh ng kho nh kh c đó s nh hư ng lên cu c trò chuy n gi a cha
m v i con cái, gi a các đ ng nghi p, và s t t ch m rãi nhưng ch c ch n, xóa b thái đ thù
đ ch và nghi ng do tách bi t gây ra.
M i đây tôi tr l i thăm mi n Nam Illinois. Sau m t ngày dài g p m t c tri và đ c di n văn, tôi
và m t nhân viên da tr ng tr tu i tên là Robert Stephan cùng tr v nhà. Do là m t đêm mùa
xuân đ p tr i, m t nư c mênh mông và đôi b s m màu c a dòng sông Mississippi sáng lung
linh dư i m t trăng tròn đ y lơ l ng trên tr i. Dòng nư c khi n tôi nh đ n Cairo và nh ng th
tr n d c theo con sông này, nh đ n nh ng vùng đ t đã phát tri n r i suy t n cùng v i giao thông
đư ng th y cũng như v i l ch s bu n, kh c nghi t và d d i đã t ng di n ra đây trong cu c
đ ng đ gi a ngư i t do và ngư i nô l , gi a th gi i c a Huck và th gi i c a Jim219.
Tôi nh c Robert v nh ng vi c chúng tôi đã làm đ phá b b nh vi n cũ Cairo - văn phòng c a
chúng tôi đã b t đ u g p g v i B Y t bang và các quan ch c đ a phương - tôi cũng k cho anh
ta nghe v chuy n thăm đ u tiên c a tôi t i th tr n. Vì Robert l n lên vùng mi n Nam c a
bang nên câu chuy n c a chúng tôi nhanh chóng chuy n sang đ tài thái đ đ i v i v n đ ch ng
t c c a b n bè và hàng xóm nhà anh ta. Ch m i tu n trư c, anh ta k , m t vài ngư i có nh
hư ng khu v c này đã m i anh ta gia nh p m t câu l c b nh         Alton, cách ngôi nhà anh ta
l n lên ch vài ngã tư. Robert chưa bao gi đ n đó, nhưng th y cũng có v n. đó có đ ăn,
m i ngư i nói chuy n chút ít, r i Robert nh n th y trong kho ng năm mươi ngư i có m t trong



219
   Huck va Jim là hai nhân v t trong ti u thuy t Nh ng cu c phiêu lưu c a Huckleberry Finn (1885) cùa nhà văn
M Mark Twain (1835-1910). Huck là m t c u bé da tr ng ch y tr n kh i ngư i cha nghi n rư u. Còn Jim la m t
ngư i da đen tr n kh i ki p nô l và h đã đi cùng nhau.
phòng, không ai là ngư i da đen. Vì m t ph n tư dân s Alton là ngư i M g c Phi nên Robert
th y khá l , anh bèn h i m i ngư i.
Chúng tôi là m t h i riêng, m t ngư i trong s h tr l i.
Lúc đ u, Robert không hi u - không ngư i da đen nào mu n tham gia à? Khi h không nói gì,
anh ta th t lên: Vì Chúa, đây là năm 2006 r i cơ mà.
M i ngư i nhún vai, “ đây luôn th ”, h tr l i. “Không ch p nh n ngư i da đen”.
Đ n đây thì Robert v t khăn ăn xu ng đĩa, chào t m bi t, và b đi.
Tôi nghĩ tôi ph i dành th i gian suy ng m v nh ng thành viên câu l c b đó, coi đó là b ng
ch ng cho th y ngư i da tr ng v n luôn có thái đ thù ghét đ i v i nh ng ngư i có màu da như
tôi. Nhưng tôi không mu n m t công vì thái đ đó ch ng làm gì đư c ai.
Thay vào đó tôi nghĩ v Robert, v hành đ ng nh nhưng không h d dàng c a anh. N u m t
ngư i tr tu i như Robert có th c g ng vư t qua dòng ch y c a thói quen và s s hãi đ làm
đi u anh bi t là đúng thì tôi cũng mu n đ m b o r ng tôi s có m t b bên kia, đ kéo anh lên.
KỲ B U C c a tôi không ch đư c thái đ ti n b v s c t c c a c tri da tr ng Illinois ng h .
Nó có còn ph n ánh nh ng thay đ i trong c ng đ ng ngư i M g c Phi c a bang.
Có th th y m t trong nh ng đi u ch ng t s thay đ i đó ngay trong đ t ng h đ u tiên tôi
nh n đư c. Trong 500.000 dollar tôi quyên góp đư c trong đ t b u c sơ b , g n m t n a là c a
các doanh nghi p, các cá nhân da đen. WVON - m t đài phát thanh do ngư i da đen s h u là
đài đ u tiên đ c p đ n chi n d ch v n đ ng c a tôi trên sóng tin t c Chicago. N’Digo - t p chí
tu n tin t c cũng thu c m t ngư i da đen khác là t báo đ u tiên đưa nh tôi lên trang bìa. M t
trong nh ng l n đ u tiên khi tôi c n máy bay tư nhân đ đi v n đ ng cũng là m t ngư i b n da
đen cho tôi mư n máy bay.
Th h ngư i da đen trư c không th làm đư c như th . M c dù Chicago luôn là m t trong
nh ng c ng đ ng doanh nghi p da đen năng đ ng nh t nư c, nhưng h i nh ng năm 60 và 70 ch
có m t vài ngư i t thành đ t đư c coi là giàu có theo tiêu chu n c a ngư i M da tr ng - đó là
John Johnson, ngư i sáng l p ra hai t p chí Ebony và Jet; George Johnson, ngư i sáng l p hãng
Johnson Products, Ed Gardner, ngư i sáng l p Soft Sheen220 và Al Johnson, ngư i da đen đ u
tiên trên c nư c đư c s h u m t nhãn hi u như ng quy n c a hãng GM221.
Gi đây, thành ph này không ch có r t nhi u bác s , nha s , lu t sư k toán... da đen mà ngư i
da đen còn chi m v trí lãnh đ o cao nh t trong m t vài công ty Chicago. Ngư i da đen s h u
chu i c a hàng ăn, ngân hàng đ u tư, công ty quan h công chúng, qu đ u tư b t đ ng s n và
công ty ki n trúc. H có th s ng nơi h mu n, cho con đi h c nh ng trư ng tư th c t t nh t.
H ch đ ng tham gia vào các y ban dân s và đóng góp hào phóng vào m i ho t đ ng t thi n.
Theo th ng kê, có r t ít ngư i M g c Phi trong s m t ph n năm dân s có thu nh p cao nh t.
T t c ngư i da đen có ngh nghi p ho c đang làm kinh doanh Chicago đ u có th d n ch ng
nh ng tr ng i h g p ph i do màu da c a h . R t ít doanh nhân ngư i M g c Phi đư c th a k
tài s n hay có nh ng phúc th n đ u tư giúp h kh i s kinh doanh hay h tr h trong th i kỳ
suy thoái. Đa s tin r ng n u h là ngư i da tr ng thì h s đ t đư c thành công l n hơn.
Còn hi n t i, b n s không nghe th y ai coi vi c b phân bi t ch ng t c là lý do d n đ n th t b i
c a h . Th c t , nét đ c trưng c a th h ngư i da đen m i này là h không ch p nh n b t c
gi i h n nào đ i v i m c đích c a h . B n tôi, t ng là nhà kinh doanh trái phi u xu t s c nh t
c a Merrill Lynch222 chi nhánh Chicago, khi quy t đ nh thành l p ngân hàng đ u tư riêng thì m c

220
      Johnson Product và Soft Sheen là các công ty hóa m ph m.
221
  GM t c General Motors: Công ty ch t o ô tô đa qu c gia, tr s          M , s h u nhi u nhãn hi u ô tô trong đó có
Chevrolet, Cadillac, GM Daewoo v.v..
222
      Merrill Lynch & Co., Inc.: Công ty d ch v tài chính toàn c u, tr s chính   thành ph New York.
tiêu c a anh không ch là đưa ngân hàng này thành công ty hàng đ u trong c ng đ ng ngư i da
đen mà còn trong toàn b gi i doanh nghi p. M t ngư i b n khác đã quy t đ nh r i b v trí đi u
hành General Motors đ k t h p v i Hyatt223 l p công ty riêng chuyên v d ch v đ u xe và b
m anh nghĩ là điên. “M tôi không th tư ng tư ng có v trí nào t t hơn làm qu n lý GM”,
anh k , “vì th h bà ngư i da đen không bao gi đ t đư c đ n v trí đó. Nhưng tôi bi t tôi
mu n có cái gì đó c a riêng mình”. Suy nghĩ đơn gi n y - r ng con ngư i không th b gi i h n
ư c mơ có v trí quá hi n nhiên trong nh n th c c a chúng ta đ n m c có v nó g n như là cũ k .
Nhưng v i c ng đ ng da đen, suy nghĩ này cho th y m t s thay đ i tri t đ so v i quá kh , m t
nhát c t đ t chi c xi ng tâm lý v th i nô lê và đ o lu t Jim Crow. Có l đó là di s n quan tr ng
nh t c a phong trào quy n công dân, m t món quà c a nh ng v lãnh t như John Lewis và Rosa
Parks - nh ng ngư i đã bi u tình, đã ph n đ i, và đã ch p nh n b đe d a, b t b , đánh đ p đ
m r ng cánh c a t do. Và đó cũng là b ng ch ng v th h nh ng ngư i cha, ngư i m g c
Phi - nh ng ngư i anh hùng ít đ l i d u n hơn nhưng không h kém ph n quan tr ng: nh ng
ngư i làm vi c su t cu c đ i trong nh ng ngh quá th p hèn đ i v i h nhưng không h kêu ca
phàn nàn, và ch t bóp, dành d m đ mua đư c m t ngôi nhà nh ; nh ng ngư i đã làm vi c đ
con cái đư c h c l p khiêu vũ hay đi tham quan v i trư ng; nh ng ngư i đã làm hu n luy n viên
cho các gi i bóng chày thi u nhi Little League, nư ng bánh sinh nh t và bám ri t l y các th y cô
giáo đ đ m b o trư ng con cái h không đư c nuông chi u; nh ng ngư i đưa con đ n nhà th
vào m i Ch nh t đét vào mông chúng khi chúng đi quá gi i h n cho phép và canh ch ng c lũ
tr trong khu nhà su t ngày ngh hè dài cho đ n t n t i. Nh ng b c cha m đã thúc gi c con cái
c g ng, c ng c s c m nh trong chúng b ng m t tình yêu luôn đ ng v ng dù xã h i có ném cái
gì vào chúng đi n a.
Chính trên con đư ng thăng ti n đi n hình ki u M đó, ch qua m t th h giai c p trung lưu da
đen đã tăng g p b n l n, và t l ngư i da đen nghèo đã gi m m t n a. Cũng v i quá trình lao
đ ng chăm ch và chăm sóc gia đình tương t , ngư i Latin đã đ t đư c thành t u không h thua
kém: T năm 1979 đ n 1999, s gia đình Latin đư c coi là trung lưu đã tăng hơn 70%. V hy
v ng và ư c mơ, nh ng ngư i lao đ ng da đen và ngư i Latin này hoàn toàn gi ng v i ngư i da
tr ng. Nh nh ng ngư i như h mà n n kinh t nư c ta ho t đ ng, n n dân ch c a chúng ta phát
tri n - đó là các giáo viên, th máy, y tá, k thu t viên máy tính, công nhân l p ráp, lái xe buýt,
nhân viên bưu đi n, ch c a hàng, th ng nư c, nhân viên s a ch a, nh ng ngư i làm nên trái
tim đ y s c s ng c a nư c M .
Và hi n t i, v i t t c nh ng gì đã đ t đư c trong b n mươi năm qua, gi a m c s ng c a ngư i
da đen, ngư i Latin v i m c s ng c a ngư i da tr ng v n còn m t kho ng cách khó san b ng.
M c lương trung bình c a ngư i da đen ch b ng 75% lương trung bình c a ngư i da tr ng, con
s này v i ngư i Latin là 71%. Giá tr tài s n ròng c a m t ngư i da đen trung bình là kho ng
6.000 dollar, c a m t ngư i Latin trung hình là 8.000 dollar, trong khi c a ngư i da tr ng là
88.000 dollar. Khi b m t vi c hay gia đình g p khó khăn đ t xu t, ngư i da đen và Latin có ít
ti n đ dành hơn đ s d ng, và cha m cũng ít có kh năng giúp đ con cái hơn. Ngay c t ng
l p trung lưu da đen và Latin mua h o hi m cao cũng ít s h u nhà riêng hơn và có s c kh e
kém hơn so v i ngư i M nói chung. Nhi u ngư i thi u s khác có th đang s ng đúng như gi c
mơ M , nhưng đ i v i h cu c s ng đó v n r t mong manh.
Làm th nào đ l p đ y kho ng cách lâu năm đó - và chính ph nên đóng vai trò m c đ nào
đ đ t đư c m c tiêu này – v n là m t trong nh ng ch đ tranh cãi chính trong chính tr M .
Nhưng chúng ta có th th ng nh t v m t vài chi n lư c. Chúng ta có th b t đ u b ng vi c làm
n t nh ng gì còn dang d c a phong trào quy n công dân - đó là làm cho các lu t ch ng phân
bi t đ i x có hi u l c trong nh ng lĩnh v c cơ b n như vi c làm, nhà và giáo d c. Ai nghĩ
vi c này không còn c n thi t thì nên đ n thăm m t khu văn phòng làm vi c ngo i ô và đ m s
nhân viên da đen làm vi c đó, ngay c trong nh ng công vi c yêu c u tương đ i ít k năng,

223
      Hyatt: T p đoàn khách s n qu c t , tr s chính   Chicago.
ho c đ n m t văn phòng công đoàn đ a phương và h i s ngư i da đen đang theo các chương
trình t p s ngh , hay đ c các nghiên c u g n đây đ th y đ i ngũ môi gi i b t đ ng s n v n
đang ti p t c đ y các khách hàng da đen là ch nhà tương lai ra s ng xa các khu dân cư da tr ng.
Tr khi b n s ng m t bang không có nhi u công dân da đen, còn thì tôi nghĩ b n s đ ng ý
r ng có đi u gì đó không h p lý.
Dư i s qu n lý c a các chính ph C ng hòa g n đây, hi u l c c a các lu t quy n công dân
trong đi u ki n t t nh t cũng ch m c nhàng nhàng, còn v i chính ph hi n t i thì cơ b n nó
không t n t i - tr vi c V Quy n công dân c a B Tư pháp hăng hái coi h c b ng h c đ i h c
ho c các chương trình tăng cư ng giáo d c cho sinh viên thi u s là “phân bi t đ i x ngư c”.
B t k sinh viên thi u s có quá ít đ i di n trong m t trư ng hay m t lĩnh v c c th cũng như
tác đ ng ph c a chương trình lên sinh viên da tr ng.
V n đ này nên là m i quan tâm c a m i tư tư ng chính tr , ngay c đ i v i nh ng ngư i ph n
đ i các chính sách hư ng vào ngư i thi u s . Các chương trình hư ng vào ngư i thi u s n u
đư c xây d ng đúng đ n s đem l i cho ngư i thi u s có năng l c nh ng cơ h i mà bình thư ng
h không th có đư c, đ ng th i không h làm gi m cơ h i c a sinh viên da tr ng. Ví d , v i s
khan hi m các nghiên c u sinh da đen và Latin trong ngành toán và v t lý hi n nay thì m t
chương trình h c b ng nh dành cho nh ng ngư i thi u s mu n có b ng c p cao trong lĩnh v c
này (chính là m c tiêu đi u tra g n đây c a B Tư pháp) không h làm cho sinh viên da tr ng
nào b lo i kh i khóa h c, nhưng l i m r ng đư c nhóm ngư i tài năng mà nư c M s c n đ
đ t đư c thành công trong n n kinh t d a vào công ngh . Hơn n a, v i tư cách là lu t sư đã
t ng tham gia các v vi c liên quan đ n quy n công dân, tôi có th nói là đâu có b ng ch ng rõ
ràng ràng các công ty l n, công đoàn và chính quy n các c p có phân bi t đ i x m t cách lâu
dài và có h th ng thì cách duy nh t đ gi i quy t là ph i có m c tiêu và k ho ch tuy n d ng
ngư i thi u s .
R t nhi u ngư i ph n đ i khi tôi coi đây là nguyên t c, h cho r ng các trư ng đ i h c không
hao gi nên quan tâm đ n ch ng t c, ngay c khi đ giúp đ n n nhân c a phân bi t ch ng t c
trong quá kh . Công b ng mà nói - tôi hi u lý lu n c a h và không hy v ng v tranh cãi này s
s m ch m d t. Nhưng đó không ph i là lý do đ chúng ta ít nh t không c g ng đ m b o r ng
khi có hai ngư i có năng l c như nhau - m t ngư i thi u s và m t ngư i da tr ng - cùng d
tuy n vào m t v trí, đăng ký m t ngôi nhà hay xin vay m t kho n ti n và ngư i da tr ng luôn
đư c ưu tiên hơn, thì chính ph , thông qua các công t viên và tòa án, nên can thi p đ làm cho
m i th tr nên đúng đ n và h p lý.
Chúng ta cũng nên th ng nh t r ng nhi m v l p đ y kho ng cách đó không ch c a mình chính
ph ; các c ng đ ng thi u s , dù đơn l hay t t c , đ u ph i có trách nhi m. Ví d , r t nhi u y u
t xã h i ho c văn hóa có nh hư ng tiêu c c lên ngư i da đen cũng là nh ng v n đ mà c nư c
M đ u lo l ng, nhưng m c đ l n hơn: xem tivi quá nhi u (m t gia đình da đen trung bình b t
ti vi hơn 11 ti ng đ ng h m t ngày), s d ng quá nhi u th đ c h i (ngư i da đen hút thu c
nhi u hơn và dùng đ ăn nhanh cũng nhi u hơn) và thi u coi tr ng thành tích h c t p.
Ti p đó là mô hình gia đình có đ b m c a ngư i da đen đã s p đ - m t hi n tư ng x y ra v i
t c đ đáng báo đ ng n u so v i các c ng đ ng khác trong xã h i M , trư c đây ch khác v
m c đ nhưng hi n t i đã khác c v tính ch t, m t hi n tư ng ph n ánh thái đ tùy ti n c a
ngư i da đen đ i v i tình d c và vi c nuôi d y con cái, khi n cho tr em da đen rơi vào tr ng thái
d b t n thương hơn - v i v n đ này đơn gi n là không th ch p nh n b t c lý do gì.
T t c các v n đ này k t h p v i nhau đã c n tr s ti n b . Hơn n a, m c dù chính ph có th
hành đ ng đ thay đ i hành vi (ch l y m t ví d nh : khuy n khích các chu i siêu th có th c
ph m tươi đ t đ a đi m g n khu dân cư da đen s có tác đ ng r t đáng k lên thói quen ăn u ng
c a h ), nhưng đ thay đ i thái đ thì c n b t đ u t gia đình, hàng xóm và đ a đi m tín ngư ng.
Các t ch c d a vào c ng đ ng, đ c bi t là nhà th c a ngư i da đen ph i giúp các gia đình
truy n cho con cái h thái đ coi tr ng thành tích h c t p, khuy n khích l i s ng lành m nh và
khôi ph c l i các giá tr xã h i truy n th ng quanh ni m vui và nghĩa v c a ngư i cha. Tuy
nhiên, r t cu c công c quan tr ng nh t đ l p đ y kho ng cách gi a ngư i lao đ ng thi u s và
ngư i lao đ ng da tr ng l i không quan h nhi u đ n v n đ s c t c. Hi n nay, v n đ làm t ng
l p lao đ ng và trung lưu da đen và Latin lo l ng, v cơ b n, cũng không khác v n đ c a ngư i
da tr ng: đó là gi m quy mô, thuê nư c ngoài s n xu t, t đ ng hóa, lương không tăng, chương
trình y t và lương hưu do ngư i s d ng lao đ ng th c hi n b s p đ , các trư ng h c không th
d y cho thanh thi u niên nh ng k năng c n thi t đ c nh tranh đư c trong n n kinh t toàn c u.
(Đ c bi t ngư i đa đen l i r t nh y c m, d b t n thương trư c nh ng xu hư ng này vì h ph
thu c nhi u hơn vào nh ng công vi c ki u công nhân c xanh và không s ng nh ng khu đô th
nơi có nhi u vi c làm m i xu t hi n). Và nh ng gi i pháp giúp đ đư c ngư i thi u s cũng
gi ng như gi i pháp cho ngư i da tr ng: cơ h i có m c lương đ s ng, chương trình giáo d c và
đào t o giúp h ki m đư c vi c làm, các đ o lu t lao đ ng và thu khi n cho phân ph i thu nh p
đư c công b ng, r i h th ng y t , chăm sóc tr em và hưu trí là ch d a c a ngư i lao đ ng.
Mô hình này - m t cơn nư c n i nâng thuy n cho ngư i thi u s - đã t ng có trong quá kh .
Nh ng thành t u mà th h ngư i Latin và ngư i M g c Phi v a qua đ t đư c ch y u là nh
chi c thang cơ h i ph c v ngư i da tr ng trung lưu l n đ u tiên cũng đư c áp d ng cho c
ngư i thi u s . Như t t c m i ngư i khác, h đư c hư ng l i t m t n n kinh t đang tăng
trư ng và m t chính ph quan tâm đ n đ u tư vào con ngư i. Không ch th trư ng lao đ ng ch t
ch , kh năng ti p c n đư c v n và nh ng chương trình như h c b ng Pell và kho n vay
Perkins224 tr c ti p đem l i l i ích cho ngư i da đen mà khi ngư i da tr ng có thu nh p cao hơn
và c m giác an toàn hơn thì h cũng ít ph n đ i nh ng đòi h i công b ng c a ngư i thi u s hơn.
Công th c tương t v n s đúng cho ngày hôm nay. M i h i năm 1999, t l th t nghi p c a
ngư i da đen xu ng th p k l c, còn thu nh p c a h tăng cao k l c không ph i nh phong trào
tuy n d ng hư ng vào ngư i thi u s hay do thái đ làm vi c c a ngư i da đen đã thay đ i mà
đó là do n n kinh t tăng trư ng nh y v t và chính phù ch th c hi n m t vài bi n pháp nh - ví
d m r ng chương trình Hoàn thu thu nh p - đ phúc l i đ n v i nhi u ngư i hơn. N u b n
mu n bi t bí quy t t i sao Bill Clinton l i đư c ngư i M g c Phi yêu m n thì b n không c n
tìm đâu xa ngoài chính nh ng con s th ng kê này.
Nhưng các con s đó cũng bu c m t vài ngư i chúng ta quan tâm đ n công b ng ch ng t c ph i
ti n hành tính toán trung th c các chi phí và l i ích c a chi n lư c hành đ ng hi n t i. Ngay c
khi chúng ta liên t c b o v chính sách hư ng vào ngư i thi u s vì đó là m t công c h u ích,
dù còn h n ch , đ m r ng cơ h i cho nh ng ngư i thi u s ít có ti ng nói, thì chúng ta cũng
nên cân nh c đ u tư nhi u hơn n chính tr vào vi c thuy t ph c nư c M đ u tư nh ng kho n
c n thi t đ đ m b o m i tr em đ u đư c đi h c và t t nghi p trung h c. Khi đó chúng ta s đ t
đư c m c liêu h tr tr em da đen và Latin - là đ i tư ng c n giúp đ nhi u nh t - v i hi u qu
cao hơn nhi u so v i vi c ch áp d ng chính sách hư ng vào ngư i thi u s . Tương t , chúng ta
nên h tr nh ng chương trình có m c tiêu gi m b t công trong d ch v y t gi a ngư i thi u s
và ngư i da tr ng (có b ng ch ng cho th y ngay c khi thu nh p và b o hi m c a hai nhóm này
như nhau thì ngư i thi u s v n nh n đư c d ch v kém hơn). Tuy nhiên, n u so v i các chương
trình t p trung vào ch ng t c thi vi c theo đu i k ho ch y t cho t t c ngư i dân v n có tác
d ng hơn.
Chú tr ng vào các chương trình chung cho toàn b c ng đ ng thay vì dành cho các nhóm thi u
s không ch là chính sách t t mà còn là chính tr t t. Tôi v n nh có l n tôi ng i v i m t trong
các đ ng nghi p cùng đ ng Dân ch        thư ng vi n Illinois, hôm đó chúng tôi đang nghe m t
thư ng ngh s khác - m t ngư i M g c Phi tên là John Doe, đ i di n c a m t qu n ch y u là
khu ph cũ - đ c m t đo n di n văn dài và r t hùng h gi i thích t i sao xóa b m t chính sách
nào đó là m t bi u hi n rõ ràng c a ch nghĩa phân bi t ch ng t c.




224
   H c b ng Pell: h c b ng liên bang dành cho sinh viên có thu nh p th p. Kho n vay Perkins: kho n cho vay lãi
su t th p dành cho sinh viên.
Sau vài phút, v thư ng ngh s da tr ng đ ng nghi p (h sơ b phi u cho th y ông thiên v các
chính sách theo ch nghĩa t do) quay l i b o tôi: “Anh bi t v n đ c a John là gì không? Là m i
khi nghe anh ta nói, tôi càng c m th y rõ hơn tôi là ngư i da tr ng”.
Tôi bi n h cho ngư i đ ng nghi p da đen, tr l i là m t chính tr gia da đen không d tìm đư c
tông gi ng thích h p khi nói v nh ng khó khăn mà c tri c a anh ta g p ph i - có quá gi n d
không, hay chưa đ gi n d ? Tuy nhiên, nh n xét c a đ ng nghi p da tr ng kia cũng mang tính
xây d ng. Dù đúng hay sai, ph n l n l i l m c a ngư i da tr ng đã ch m d t. Vì th ngay c
nh ng ngư i da tr ng có tư tư ng bình đ ng nh t, nh ng ngư i th c lòng mu n ch m d t b t
công ch ng t c và gi m nghèo đói cũng có xu hư ng ph n đ i nh ng đ xu t l i d ng v n đ
ch ng t c - hay nh ng đòi h i riêng vi n c l ch s phân bi t ch ng t c c a đ t nư c.
M t ph n nguyên nhân c a thái đ này là phe b o th đã thành công khi th i bùng lên th chính
tr gi n d - b ng cách phóng đ i quá m c nh ng tác đ ng tiêu c c đ i v i công nhân da tr ng
c a chương trình hư ng đ n ngư i thi u s . Nhưng ch y u đơn gi n đó ch là v n đ l i ích cá
nhân. Ph n l n ngư i M đa tr ng th y r ng h không h liên quan gì đ n phân bi t ch ng t c,
và chính h cũng có quá nhi u th ph i lo r i. H cũng bi t n qu c gia đã lên t i 9 nghìn t
dollar và thâm h t ngân sách hàng năm là kho ng 300 t dollar, đ t nư c không có đ ngu n l c
đ gi i quy t nh ng v n đ c a h .
K t qu là các đ xu t chính sách ch đem l i l i ích cho ngư i thi u s và chia ngư i M thành
hai nhóm “chúng ta” và “b n h ”, có th đư c nhân như ng trong ng n h n khi chi phí ngư i da
tr ng ph i ch u chưa quá l n, nhưng các chính sách đó không th là n n t ng cho m t liên minh
chính tr b n v ng, đư c s ng h r ng rãi, v n là đi u ki n c n thi t đ c i cách đ t nư c. M t
khác, di n bao ph r ng c a nh ng chi n lư c giúp đ t t c ngư i dân M (trư ng h c đ h c,
công vi c có tr lương, chăm sóc y t cho b t c ai có nhu c u, chính ph giúp đư c ngư i dân
sau bão l t) cùng v i nh ng bi n pháp đ đ m b o lu t pháp đư c áp d ng công b ng v i m i
ngư i - qua đó b o v lý tư ng chung c a ngư i M (ví d , các lu t quy n công dân hi n t i ph i
có hi u l c hơn) - m i chính là n n t ng cho liên minh chính tr đó, ngay c khi nh ng chi n
lư c này không hư ng nhi u vào ngư i thi u s .
Không d gì thay đ i đư c quan đi m như v y: r t khó quên đư c thói quen cũ, và không ít
ngư i thi u s v n luôn luôn s r ng không còn gì ngăn c n ngư i M da tr ng, và nh ng đi u
ph i khó khăn l m h m i giành đư c s l i m t đi, tr khi v n đ ch nghĩa phân bi t ch ng t c
- c trong quá kh và hi n t i - đư c đưa lên ưu tiên hàng đ u. Tôi hi u n i s đó - không đâu
có quy đ nh r ng l ch s ph i đi theo m t đư ng th ng, và trong th i kỳ kinh t khó khăn, s
công b ng b t bu c v ch ng t c hoàn toàn có th b đ t sang m t bên.
Nhưng khi tôi nhìn vào nh ng gì mà các th h ngư i thi u s trong quá kh ph i vư t qua, tôi
c m th y l c quan r ng th h ti p theo s v n ti p t c ti n xa hơn trong dòng ch y kinh t . M t
th i gian dài trong l ch s , nh ng b c thang trên chi c thang cơ h i luôn trơn trư t hơn đ i v i
ngư i da đen, vi c ch p nh n đ ngư i Latin bư c vào t tr m c u h a đ n văn phòng công ty
luôn có v mi n cư ng. Nhưng dù sao đi n a, k t h p tăng trư ng kinh t , đ u tư c a chính ph
vào nh ng chương trình quy mô l n đ khuy n khích c i thi n v trí xã h i và m t cam k t đơn
gi n là tăng hi u l c c a nguyên t c không phân bi t đ i x , ch nhưng đi u đó là đ đ kéo đa
s ngư i da đen và ngư i Latin theo đư c dòng ch y phát tri n kinh t xã h i ch trong vòng m t
th h .
Chúng ta c n luôn t nh c mình v thành t u này. Cái ta c n nh không ph i s ngư i thi u s
không th leo lên n i t ng l p trung lưu mà là s ngư i đ t đư c thành công trư c m i khó khăn
thách th c; không ph i n i gi n d và cay đ ng mà cha m ngư i da màu đã truy n sang cho con
cái h mà là c m giác đó đã gi m di đ n m c nào. Nh nh ng đi u này, chúng ta s có cái gì đó
đ làm đi m t a. Đi m t a đó cho th y chúng ta còn có th đi xa hơn n a.
N U CHI N LƯ C chung hư ng vào gi i quy t nh ng khó khăn chung c a t t cà ngư i dân
M có th ti n xa đ n m c khép l i đư c kho ng cách gi a ngư i da đen, ngư i Latin và ngư i
da tr ng thì c n chú ý đ n hai khía c nh c a m i quan h s c t c M - nh ng v n đ có th th i
bùng lên ng n l a xung đ t s c t c và xóa b thành t u đ t đư c. V i c ng đ ng ngư i M g c
Phi, đó là đi u ki n s ng t i t c a ngư i nghèo khu ph cũ. V i c ng đ ng ngư i Latin, đó là
v n đ lao đ ng không h p đ ng và cơn bão chính tr xoay quanh v n đ nh p cư.
M t trong nh ng nhà hàng tôi ưa thích nh t Chicago là MacArthur's. Nhà hàng này n m khá xa
vùng trung tâm, đ u phía tây vùng Tây chicago, trên đư ng Madison. Đó là m t không gian gi n
d , sáng s a v i nh ng b bàn gh g màu vàng, có l đ ch cho kho ng m t trăm khách ng i.
Ngày nào trong tu n cũng v y, có th th y kho ng t ng đó ngư i x p hàng đ i đ n lư t mình -
gia đình, thanh thi u niên, nhóm các ph n đoan trang, nh ng ngư i đàn ông l n tu i - đ t
ph c v nh ng đĩa th c ăn đ y món gà rán, cá, hoppin' Jonh225, c i xanh, th t băm, bánh ngô và
các món ăn truy n th ng khác c a ngư i da đen. Ai cũng có th đ m b o v i b n là món ăn
đây bõ công x p hàng.
Ch c a hàng, Mac Alexander, là m t ngư i đàn ông to l n, có b ng c n nang so v i tu i v a
qua sáu mươi c a ông. Mái tóc mu i tiêu m ng, hàng ria mép và c p m t hơi hi ng (lé) sau c p
kính làm cho ông toát ra v hi u bi t, chuyên nghi p. Ông là c u chi n binh quê Lexington,
bang Mississippi, b m t chân trái Vi t Nam. Sau th i gian dư ng thương, ông cùng v chuy n
đ n Chicago, đây ông theo h c kinh doanh đ ng th i làm vi c m t kho hàng. Năm 1972, ông
m c a hàng đĩa Mac's Records và tham gia thành l p Hi p h i phát tri n kinh doanh mi n Tây,
cam k t s thay đ i nơi mà ông g i là “m t góc nh c a th gi i”.
Xét v m i m t, ông đã thành công. C a hàng đĩa c a ông phát tri n t t; ông m nhà hàng và
thuê ngư i đ a phương vào làm; ông b t đ u mua và s a ch a nh ng tòa nhà xu ng c p r i cho
thuê l i. Chính nh n l c c a nh ng ngư i như Mac mà c nh tư ng đư ng Madison không h
t i tàn như hình dung thông thư ng v mi n Tây Chicago này. Có các c a hàng th i trang, hi u
thu c và tòa nhà gì đó trông có v như nhà th    m i ngã tư. Xa xa ngoài ph chính, b n s th y
nh ng ngôi nhà g m t t ng xinh x n v i bãi c đư c c t t a g n gàng, nh ng lu ng hoa đư c
chăm sóc c n th n - gi ng nhi u vùng lân c n Chicago.
Nhưng ch đi thêm vài ngã tư theo b t c hư ng nào, b n s th y m t kia c a th gi i c a Mac:
đám đông thanh niên góc ph dáo dác li c d c li c ngang su t con ph ; ti ng còi xe c nh sát
l n v i nh c d ng h t c trong ô tô; nh ng tòa nhà s m màu, b t kín b ng nh ng t m ván v i ký
hi u ngu ch ngo c c a các băng đ ng; rác có kh p nơi, cu n bay theo t ng cơn gió mùa đông.
M i đây, S C nh sát Chicago đã l p đ t camera c đ nh và đèn nh p nháy trên đ nh các c t đèn
  đư ng Madison khi n cho các tòa nhà lúc nào cũng nh p nháy xanh lơ. Nh ng ngư i s ng trên
ph Madison không phàn nàn gì; ánh sáng xanh nh p nháy là m t c nh đã quen thu c. Nó ch là
m t tín hi u mà ai cũng bi t - r ng h th ng t b o v c a c ng đ ng đã g n như hoàn toàn s p
đ , b suy y u b i ma túy và ti ng súng; r ng b t k n l c h t mình c a nh ng ngư i như Mac,
virus v n đã nhi m vào, và cơ th vùng này đang ngày càng g y mòn.
“T i ph m không ph i cái gì m i vùng Tây”, m t chi u Mac nói chuy n v i tôi khi chúng tôi
đi xem m t trong nh ng tòa nhà c a ông. “Ý tôi là h i th p niên 70, c nh sát không h nghĩ đ n
chuy n ph i quan tâm nghiêm túc t i khu ngư i da đen. Ch ng nào r c r i chưa lan đ n khu dân
da tr ng thì h ch quan tâm. C a hàng đ u tiên c a tôi Lake và Damen b đ t nh p ph i đ n
b y tám l n”.
“Gi thì c nh sát nhi t tình hơn r i”, Mac k , “Viên s quan c nh sát đây là m t ngư i t t, anh
ta đã c g ng h t s c. Nhưng anh ta cũng b áp đ o như m i ngư i khác. Anh th y không, đám
tr kia kìa, chúng ch quan tâm. Chúng không s c nh sát, không s nhà tù - hơn n a s thanh
niên đây đ u có ti n s . N u c nh sát tóm mư i tên m t góc ph thì ch m t gi sau đã có
mư i tên khác l p ch tr ng.
“Đó là đi u đã thay đ i... thái đ c a b n tr . Th c tình cũng không th đ l i cho chúng vì
nhà chúng ch có gì. M chúng không d y chúng cái gì h t - ph n l n m y ngư i ph n đó v n
ch là nh ng đ a tr . B thì tù. Không ai quan tâm d y d b n tr , đưa chúng đ n trư ng, d y

225
      Món ăn truy n th ng c a vùng mi n Nam, g m m t s lo i đ u n u v i cơm.
chúng thái đ bi t tôn tr ng. Nên m y th ng con trai này ph i t nuôi l y mình, ch y u ngoài
đư ng. Chúng ch bi t có th . Băng đ ng là gia đình chúng. Chúng không th y có vi c làm gì
khác ngoài buôn bán ma túy. Đ ng hi u l m ý tôi, v n có r t nhi u gia đình t t quanh đây, h
không h n có nhi u ti n nhưng h c h t s c đ con cái không rơi vào r c r i. Nhưng s đó quá
ít so v i nhóm kia. Càng lâu h càng c m th y con cái s g p r i ro. Nên có cơ h i là h
chuy n đi ngay. Th là m i chuy n ngày càng x u đi”.
Mac l c đ u. “Tôi không bi t n a. Tôi v n nghĩ là chúng tôi có th thay đ i đư c m i chuy n.
Nhưng nói th t v i anh, Barack , khó mà kh i nghĩ r ng tình hình đã h t hy v ng. Khó và ngày
càng th y khó hơn”. Tôi đã nghe r t nhi u quan đi m tương t như v y trong c ng đ ng ngư i
M g c Phi hi n t i, m t nh n th c rõ ràng r ng đi u ki n s ng trung tâm khu ph cũ đang
trư t d n kh i t m ki m soát. Đôi khi các câu chuy n t p trung vào các con s th ng kê - t l
s ng tr sơ sinh (c a ngư i da đen nghèo M ch b ng Malaysia), t l đàn ông da đen th t
nghi p (ư c tính kho ng hơn m t ph n ba m t vài vùng lân c n Chicago) hay s đàn ông da
đen có kh năng dính lư i pháp lu t trong đ i (trên bình di n c nư c thì c ba ngư i l i có m t).
Nhưng chúng tôi nói nhi u hơn, t p trung hơn vào chuy n c a các cá nhân, nh ng câu chuy n
này là b ng ch ng cho th y m t b ph n c ng đ ng ngư i dân chúng ta đã b suy s p, là ti ng
nói l n l n n i bu n và s hoài nghi. M t giáo viên k cô đã t ng b m t h c sinh m i tám tu i
đ u ch i m ng b ng ngôn ng thô t c và d a s “lu c” cô. M t lu t sư bi n h công mô t h sơ
hình s c a m t thi u niên m i mư i lăm tu i đ c th y đau lòng, hay thái đ th ơ c a các thân
ch c a anh khi nói r ng h s ch t trư c tu i 30. M t bác s nhi khoa nói v nh ng ngư i cha
ngư i m m i tu i đôi mươi, không h nghĩ có gì sai trái khi cho đ a con m i bi t đi c a mình
ăn sáng b ng snack khoai tây chiên, hay th a nh n đã đ con năm sáu tu i nhà m t mình. Đó là
chuy n c a nh ng ngư i không thoát ra n i vòng cương t a c a l ch s , c a nh ng vùng dân cư
da đen nơi có nh ng ngư i nghèo nh t trong s nh ng ngư i nghèo. Nh ng câu chuy n y ch a
đ ng v t s o c a ch đ nô l , c a b o l c th i Jim Crow, ch a đ ng cơn gi n vô th c và s ngu
d t hi n nhiên, chuy n v n i nh c c a ngư i đàn ông không th b o v đư c ngư i ph n c a
mình, không th chăm sóc đư c gia đình mình, v nh ng đ a tr l n lên v i l i phán r ng chúng
ch ng làm đư c gì và không có ai đ hàn g n v t thương đó cho chúng.
T t nhiên, đã t ng có th i tình tr ng nghèo đói xuyên th h thê th m đó có th làm c nư c
choáng váng - đâu r i th i ch m t quy n sách The Orher American (M t nư c M khác) c a
Micheal Harrington226 hay chuy n thăm c a Bobby Kennedy t i đ ng b ng sông Mississippi
cũng đ làm d y lên s ph n n và yêu c u c p thi t ph i hành đ ng. Không còn như th n a r i.
Ngày nay hình nh c a nh ng ngư i b coi là giai c p th p kém trong xã h i đã tr nên ph bi n,
là m t ph n c h u trong văn hóa đ i chúng M - trên phim nh và truy n hình khi h làm n n
cho l a ch n c a l c lư ng pháp lu t, trong đĩa ti ng và đĩa hình nh c rap khi cu c đ i c a k
cư p đư c gi i thanh niên c da tr ng và da đen tôn vinh và làm theo (m c dù ít nh t thì thanh
niên da tr ng cũng bi t đ y ch là đi u b thôi), và trên các b n tin t i khi các c nh cư p bóc
khu ph cũ r t d đư c b t chư c. Vi c chúng ta quen thu c v i cu c s ng nghèo kh c a ngư i
da đen - thay vì g i lên m i c m thông - l i ch th i bùng lên thái đ s hãi và khinh m t rõ ràng.
Nhi u hơn c là d n t i thái đ bàng quan. Đàn ông da đen ng i đ y nhà tù, tr em da đen không
th đ c ch ho c b b t trong các v đ súng xã h i đen, ngư i da đen vô gia cư ng trên t m s t
lò sư i và trong công viên th đô c a nư c ta - chúng ta đã quen coi nh ng chuy n nào là bình
thư ng, là m t ph n c a tr t t t nhiên, có th đó là m t bi k ch, nhưng chúng ta ch có l i gì
trong chuyên đó, và đương nhiên không ph i là th c n thay đ i.
Khái ni m giai c p th p kém da đen - v i hành vi và giá tr riêng bi t, xa l - cũng đóng vai trò
trung tâm trong chính tr M hi n đ i. Chính m t ph n vì kh u hi u c i t o khu chu t c a
ngư i da đen mà Johnson đã ti n hành Cu c chi n Ch ng đói nghèo, và chính trên cơ s nh ng
th t b i c a cu c chi n đó, c th c t l n c m giác, mà nh ng ngư i b o th đã khi n h u như c

226
  Cu n sách v tình tr ng nghèo đói c a m t b ph n dân cư M c a Michael Harrington (1962-1982) vi t vào
năm 1962.
nư c ch ng l i ý tư ng nhà nư c phúc l i. Trong đ u nh ng ngư i b o th d y lên m t ki u suy
nghĩ c l s r ng không ch nh ng khuy t t t v văn hóa ph i ch u trách nhi m v nghèo đói c a
ngư i da đen (ch không ph i ch nghĩa phân bi t ch ng t c hay c u trúc xã h i b t công trong
n n kinh t ); các chương trình chính ph như phúc l i xã h i, c ng v i các v th m phán t do
luôn chi u chu ng lũ t i ph m cũng làm cho nh ng khuy t t t đó ngày càng tr m tr ng hơn.
Truy n hình, thay vì phát hình nh nh ng đ a tr b ng ng, thì l i đưa lên nh ng tên cư p gi t
da đen; b n tin th i s ít nói v nh ng ph n da đen đang ph i h t s c t n ti n trong cu c s ng
mà ch nói nhi u v “n hoàng phúc l i”, nh ng ngư i ch đ th t nhi u con đ đư c hư ng tr
c p. Phe b o th cho r ng, đi u c n làm là ph i si t ch t k lu t xã h i: tăng c nh sát, tăng nhà
tù, tăng trách nhi m cá nhân và ch m d t phúc l i xã h i. N u nh ng chi n lư t này không thay
đ i đư c khu nhà chu t da đen thì ít nh t h cũng ph i t ki m ch b n thân và nh đó ti n
thu c a nh ng ngư i lao đ ng chăm ch không b tiêu hoang m t cách vô ích.
Vi c phe b o th dành đư c s ùng h c a ngư i da tr ng không có gì đáng ng c nhiên. Lý l
c a h đã đ c p đ n s phân bi t gi a nh ng ngư i nghèo “x ng đáng” và “không x ng đáng”
đư c giúp đ , m t v n đ dã có t lâu và thăng tr m nhi u trong l ch s nư c M , lý l đó
thư ng luôn đư m nét phân bi t ch ng t c ho c liên quan đ n đ o đ c và thư ng ph bi n hơn
khi n n kinh t g p khó khăn - ví d như th p k 70 và 80. Ph n ng c a các nhà ho ch đ ch
chính sách và các lãnh t phong trào quy n công dân c a phe t do không có tác d ng; khi h
v i vàng tránh đ l i cho n n nhân c a phân bi t ch ng t c trong quá kh , h có xu hư ng h
th p ho c l đi nh ng b ng ch ng cho th y cách cư x thâm căn c đ c a ngư i da đen nghèo
th c s góp ph n gây ra nghèo đói xuyên th h cho chính h . (N i ti ng nh t là h i đ u th p k
60, Daniel Patrick Moynihan đã b bu c t i phân bi t ch ng t c khi ông đưa ra l i c nh báo v
hi n tư ng ngư i da đen nghèo ngày càng có nhi u con ngoài giá thú). Thái đ s n lòng b qua
vai trò c a các giá tr đ i v i vi c t o ra thành công kinh t c a c ng đ ng da đen đã tăng tính
nh d và khi n t ng l p lao đ ng da tr ng xa lánh h - nh t là khi m t vài nhà ho ch đ nh chính
sách t do nh t l i có cu c s ng cách r t xa so v i khu đô th h n lo n.
S th t là tâm tr ng th t v ng ngày càng tăng trư c tình tr ng khu ph cũ không ph i ch ngư i
da tr ng m i có. ngay các khu dân cư da đen lân c n, trong nhi u năm, nh ng công dân tuân
th lu t pháp, làm vi c chăm ch cũng yêu c u c nh sát ph i tích c c b o v h hơn vì h ngày
càng có nhi u kh năng tr thành n n nhân c a t i ph m. Trong nh ng câu chuy n riêng tư -
quanh bàn ăn trong b p, trong ti m c t tóc, và sau bu i l nhà th - có th nghe th y ngư i da
đen phàn nàn v vi c đ o đ c trong công vi c đang đi xu ng, thi u chăm sóc con cái và t p t c
tình d c ngày càng xu ng c p, h nói v i tinh th n nhi t tình có th làm cho Qu Di s n h n ph i
t hào.
V m t này, thái đ c a ngư i da đen trư c ngu n g c gây ra tình tr ng nghèo đói kinh niên còn
b o th hơn so v i gi i chính tr da đen có th th a nh n. Tuy nhiên, b n s không nghe th y
ngư i da đen s d ng nh ng t như “thú d ” khi nói v thành viên tr tu i trong các băng nhóm,
hay “h đ ng” khi nói v nh ng ngư i m hư ng phúc l i xã h i - th ngôn ng đó chia r th
gi i thành hai nhóm, nh ng ngư i đáng đư c xã h i quan tâm và nh ng ngư i không. Ngư i M
da đen không bao gi ch n cách phân chia ngư i nghèo như th , lý do không ch vì màu da c a
chúng tôi - và nh ng k t lu n mà c xã h i rút ra t màu da c a chúng tôi - ch làm cho m t b
ph n t i thi u trong chúng tôi đư c t do, đư c tôn tr ng.
Lý do còn vì ngư i da đen bi t nh ng câu chuy n đ ng sau khu ph cũ. Ph n l n nh ng ngư i
l n lên Chicago v n nh câu chuy n h i di cư t các bang mi n Nam, sau khi đ n mi n B c
ngư i da đen đã b bu c ph i trong nh ng khu nhà chu t như th nào do các đ ng cơ phân
bi t ch ng t c, do các h p đ ng nhi u gi i h n và do gian l n trong lĩnh v c nhà chung cư. Nơi
có nh ng khu nhà đó thư ng có các trư ng h c dư i m c tiêu chu n, các công viên thi u ngu n
tài chính đ ho t đ ng, không có c nh sát b o v tr t t và ho t đ ng mua bán ma túy t do. H
v n nh nh ng công vi c béo b đư c nâng đ đư c dành cho các nhóm dân nh p cư khác, còn
ngh công nhân c xanh ch y u dành cho dân da đen thì d n bi n m t ra sao, đ sau đó các gia
đình nguyên v n b t đ u v v n dư i s c ép, nh ng đ a tr bình thư ng trư t d c qua nh ng
khe v đó cho đ n t n đáy v c th m, và chuy n t ng là ngo i l bu n gi l i là ph bi n. H bi t
t i sao gã vô gia cư này l i nghi n rư u vì đó chính là chú h . H bi t tên t i ph m nh n tâm kia
- còn nh khi còn là m t đ a tr h n đã t ng tràn đ y s c s ng và bi t yêu thương - vì đó chính
là con chú con bác c a h .
Nói cách khác, ngư i M g c Phi hi u r ng văn hóa đúng là v n đ nhưng văn hóa đó là do hoàn
c nh t o ra. Chúng ta bi t r t nhi u khu ph cũ b b t c b i chính hành vi t phá ho i c a mình,
nhưng nh ng hành vi đó không ph i b m sinh. Do hi u đư c đi u đó, c ng đ ng da đen v n tin
r ng n u nư c M th c s mong mu n thì s thay đ i đư c hoàn c nh c a nh ng ngư i đang
m c k t khu ph cũ kia, thái đ c a dân nghèo s d n t t đ p hơn, t n thương s d n đư c l p
đ y - n u không làm đư c cho th h hi n t i thì ít nh t cũng cho th h ti p theo.
Suy nghĩ sáng su t đó có th giúp chúng ta vư t qua đư c b t đ ng tư tư ng và đóng vai trò n n
t ng cho nh ng n l c m i đ gi i quy t đói nghèo khu ph cũ. Chúng ta có th b t đ u t vi c
th a nh n r ng có l vi c quan tr ng nh t nên làm đ gi m nghèo đói là khuy n khích các n
sinh h c h t ph thông và tránh sinh con ngoài giá thú. C n m r ng các chương trình d a vào
trư ng h c và c ng đ ng t ng thành công trong vi c gi m t l mang thai v thành niên, nhưng
nh ng b c cha m , gi i tăng l là ngư i đ ng đ u c ng đ ng cũng c n có ti ng nói nh t quán
hơn v v n đ này.
Chúng ta cũng nên hi u r ng phe b o th - và Bill Clinton - đã đúng v h th ng phúc l i xã h i
t trư c đ n nay: b ng cách tách thu nh p kh i vi c làm, và không yêu c u gì đ i v i ngư i
hư ng phúc l i ngoài vi c ch u đ ng thói quan liêu và đ m b o không ngư i đàn ông nào ăn
bám v con anh ta, chương trình AFDC227 đã làm suy gi m tính ch đ ng, làm xói mòn tính t
tr ng c a con ngư i. M i chi n lư c gi m nghèo đói xuyên th h ph i t p trung vào vi c làm
ch không ph i vào phúc l i - không ch vì vi c làm khi n con ngư i ta đ c l p có thu nh p, mà
còn vì vi c làm đem l i tr t t trên dư i, ph m giá và cơ h i phát tri n cho con ngư i.
Nhưng chúng ta cũng c n th a nh n là ch vi c làm thì không th đ m b o ngư i dân có th thoát
kh i nghèo đói. Trên kh p nư c M , c i cách phúc l i đã gi m đáng k s ngư i s ng b ng tr
c p th t nghi p; nó cũng làm tăng nhóm ngư i lao đ ng nghèo, v i nh ng ph n có công vi c
b p bênh, vào r i l i ra kh i th trư ng lao đ ng, b k t c ng trong nh ng công vi c có m c
lương không đ s ng, ngày nào cũng bu c ph i tranh đ u đ có ch trông tr t t, tìm đư c ngôi
nhà v a ti n và d ch v y t h p lý, ch đ th y c cu i tháng l i t h i làm sao có th dùng vài
đ ng dollar cu i cùng còn l i đ mua đư c th c ăn, thanh toán hóa đơn khí đ t và mua đư c áo
m i cho con nh .
Nh ng chương trình như Hoàn thu thu nh p m r ng có th giúp t t c công nhân có lương th p
thay đ i đư c đáng k cu c s ng c a v con h . Nhưng n u chúng ta th c s mu n phá b cái
chu kỳ nghèo đói nhi u th h thì s có r t nhi u ph n trong s này c n đư c h tr thêm
nh ng nhu c u cơ b n mà đ i v i nh ng ngư i không khu ph cũ thì hi n nhiên ph i có. H
c n thêm c nh sát và c n đư c b o v hi u qu hơn nơi h s ng đ h và con cái h có v có
đư c chút an toàn cá nhân. H c n đư c khám b nh các trung tâm y t c ng đ ng nơi chú
tr ng vào vi c phòng b nh - bao g m c b o v s c kh e sinh s n, tư v n dinh dư ng và đôi khi
c cai nghi n. H c n các trư ng h c mà con cái h đang theo h c đư c thay đ i tri t đ , c n có
d ch v trông tr phù h p v i túi ti n đ chính h có th đi làm c ngày ho c ti p t c đi h c.
Và đa s h c n h c cách làm cha m sao cho t t. Khi tr em khu ph cũ đ n tu i đi h c, chúng
đã b t t l i phía sau so v i các tr em khác - không nh n bi t đư c s , màu s c ho c ch cái,
không quen ng i yên m t ch ho c s ng trong môi trư ng có tr t t , thư ng m c b nh mà không
đư c đi khám và ch a. Chúng không đư c chu n b đ đi h c không ph i vì chúng không đư c
b m thương yêu mà vì m chúng không bi t ph i chăm sóc chúng như th nào. Các chương



227
   Chương trình Tr giúp gia đình có tr em (AFDC) là chương trình tr c p tài chính cho tr em con có các gia
đình có thu nh p th p, đư c chính ph liên bang th c hi n t năm 1935 đ n 1997.
trình đư c th c hi n t t c a chính ph - như tư v n sinh đ , khám nhi đ nh kỳ, nuôi d y con cái
và giáo d c m m non ch t lư ng cao - đã cho th y có th gi i quy t các v n đ đó.
Cu i cùng, chúng ta c n gi i quy t đư c m i quan h gi a th t nghi p và t i ph m khu ph cũ
đ đàn ông đây có th th c hi n trách nhi m c a h . Lý l truy n th ng cho r ng ph n l n đàn
ông th t nghi p khu ph cũ có th tìm đư c vi c làm n u h th t s mu n, r ng th c s h
thích buôn bán ma túy - dù r i ro nhưng l i nhu n r t l n - hơn là nh ng công vi c lương th p do
không có k năng. Th c t , các nhà kinh t h c đã nghiên c u v n đ này, và chính nh ng thanh
niên có s ph n đang lâm nguy s nói cho b n nghe r ng cái giá ph i tr và cái l i thu đư c c a
cu c s ng đư ng ph hoàn toàn không gi ng như m i ngư i thư ng nghĩ. Đ i v i nh ng ngư i
  dư i đáy xã h i hay th m chí t ng l p trung bình thì vi c mua bán ma túy v n ch mang l i
m c thu nh p t i thi u. Đàn ông khu ph cũ không th tìm đư c vi c làm có m c lương khá
không ph i vì h không mu n thoát kh i cu c s ng b i đ i, mà là do h chưa t ng đi làm đâu,
không có kh năng làm vi c, trong khi đó ti n án ti n s c a h thì ngày càng nhi u.
Hãy h i Mac, ngư i t th y mình có nghĩa v ph i cho thanh niên trong vùng cơ h i đ làm l i
cu c đ i, 95% nhân viên nam c a ông đã t ng là t i ph m, trong đó có c đ u b p gi i nh t, m t
ngư i đã vào tù ra t i su t hai mươi năm vì nhi u l n ph m t i liên quan đ n ma túy và m t l n
cư p có vũ trang. Mac tr h m c lương kh i đi m là 8 dollar m t gi và có th lên t i 15 dollar
m t gi . Không thi u ngư i xin vào làm cho ông. Mac là ngư i đ u tiên th a nh n m t vài ngư i
đ n xin vi c g p khó khăn - h không quen làm vi c theo gi gi c, và r t nhi u ngư i trong s đó
không quen nghe l nh c a ngư i giám sát - và t c đ thay ngư i làm c a ông có th r t nhanh.
Ông không ch p nh n lý do bi n h c a h (“Tôi b o h là tôi ph i kinh doanh, và n u h không
mu n làm công vi c đó thì tôi thuê ngư i khác làm”), nh đó ông th y đa ph n đ u nhanh chóng
t đi u ch nh. H ngày càng quen hơn v i nh p đi u s ng bình thư ng theo k ho ch, làm vi c
như m t thành viên trong t p th , t gánh vác trách nhi m. H b t đ u nói v chuy n thi l y b ng
t t nghi p trung h c, và có th đi h c trư ng đ i h c đ a phương.
H b t đ u hư ng t i nh ng đi u t t đ p hơn.
H n m i chuy n s n hơn n u có hàng nghìn ngư i như Mac, n u t th trư ng cũng t o cơ h i
cho đàn ông khu ph cũ khi h c n. Nhưng ph n l n ngư i s d ng lao đ ng không mu n th
làm vi c v i ngư i có ti n án ti n s , còn nh ng ngư i mu n thì l i thư ng b ngăn c n không
cho làm. Ví d , Illinois, ngư i có ti n án ti n s không đư c làm vi c không ch trư ng h c,
tr i dư ng lão và b nh vi n - m t quy đ nh h p lý vì không ai mu n gây nguy hi m cho con cái
và cha m già - mà còn b c m làm th c t tóc và th làm móng.
Chính ph có th b t đ u thay đ i tình hình cho nh ng ngư i này b ng cách làm vi c v i các nhà
th u tư nhân đ h thuê và đào t o c u t i ph m trong nh ng d án có l i cho toàn b c ng
đ ng: cách nhi t các nhà và văn phòng đ s d ng năng lư ng hi u qu hay l p đ t đư ng dây
cáp băng thông r ng đ c c ng đ ng đư c ti p xúc v i m ng lnternet. Dĩ nhiên nh ng chương
trình này s r t t n kém - tuy nhiên n u xét đ n chi phí giam gi t i ph m hàng năm thì khi t l
tái ph m t i gi m, s có ti n đ chi tr cho chương trình này. Không ph i t t c dân th t nghi p
c ng đ u đ u thích nh ng công vi c dành cho ngư i m i vào ngh hơn so v i ki m s ng ngoài
hè ph , và không ph i chương trình h tr c u t i ph m nào cũng thay th đư c yêu c u ph i
giam gi t i ph m nguy hi m, nh ng ngư i mà b o l c đã ăn sâu vào máu.
Tuy nhiên, chúng ta có th gi đ nh n u có công vi c h p pháp dành cho thanh niên hi n đang
buôn bán ma túy thì t l t i ph m nhi u nơi h n s gi m; r ng k t qu là s có nhi u ngư i
đ n kinh doanh đó và ho t đ ng kinh t s b t đ u b t r , t duy trì và phát tri n; r ng trong
kho ng mư i hay mư i lăm năm chu n m c xã h i s thay đ i nam n thanh niên b t đ u mơ v
tương lai, t l k t hôn s tăng, và tr em s đư c s ng trong m t th gi i n đ nh hơn. Đi u đó
đáng giá như th nào đ i v i t t c chúng ta - m t nư c M có ít t i ph m hơn, tr em đư c quan
tâm hơn, các đô th đư c h i sinh, và đ nh ki n, n i s hãi và m i b t hòa do ngư i da đen nghèo
đói t o ra r i s d n bi n m t? Li u đi u đó có giá tr b ng nh ng gì chúng ta đã ph i b ra Iraq
năm v a r i? Li u đi u đó có đáng đ t b yêu c u bãi b thu b t đ ng s n? Th t khó đ đ nh
lư ng đư c chính xác l i ích mà nh ng thay đ i đó mang l i - chính b i vì nhưng l i ích đó r t
l n, không th đo đ m đư c.
TRONG KHI V N Đ nghèo đói khu ph cũ n y sinh vì chúng ta không ch u th a nh n quá
kh bi th m thì thách th c do nh p cư gây ra l i làm d y lên m i lo ng i v tương lai b t đ nh.
Nhân kh u nư c M đang thay đ i v i t c đ ánh sáng, nhanh không th cư ng l i đư c, và v n
đ c a dân nh p cư m i s không gi ng như mâu thu n da tr ng - da đen: phân bi t đ i x và
thái đ đ i kháng, t i l i và t cáo. Th c t , ngay c ngư i nh p cư da đen và da tr ng - t Ghana
và Ukraine, Somalia và Romania - đ u đ n đây mà không h ph i ch u s phân bi t ch ng t c
như th i kỳ trư c.
Trong su t chi n d ch v n đ ng tranh c , tôi t n m t đư c th y nh ng gương m t c a nư c M
m i - trong khu ch     n Đ trên đ i l Devon228, trong m t nhà th H i giáo m i xây ngo i ô
phía tây nam, trong m t đám cư i c a ngư i Armenia và m t vũ h i c a ngư i Phillippines,
trong cu c h p c a H i đ ng Lãnh đ o ngư i M g c Hàn và Hi p h i K sư Nigeria. m i nơi
tôi đ n, tôi đ u th y ngư i nh p cư g n ch t v i b t c nơi nào, b t c ngh nghi p nào h tìm
đư c - r a chén đĩa, lái taxi ho c làm vi c ti m gi t i c a h hàng, đ dành ti n và kh i s
kinh doanh, tái sinh nh ng vùng dân cư đang ch t d n ch t mòn, cho đ n khi h đ kh năng
chuy n v vùng ngo i ô và nuôi d y con cái v i gi ng nói không nh ng không mang âm s c quê
hương h mà còn không ph i gi ng Chicago nơi b n tr đó sinh ra, r i nhưng thanh thi u niên
nghe nh c rap, mua s m trung tâm thương m i, mu n tương lai s tr thành bác s , lu t sư, k
sư ho c th m chí chính tr gia.
Trên kh p đ t nư c, câu chuy n nh p cư c đi n này đang di n ra, đó là câu chuy n v khát v ng
và thay đ i cho phù h p, làm vi c chăm ch và h c t p, hòa nh p và ti n lên v th cao hơn. Tuy
nhiên, ngư i nh p cư ngày nay đang tr i qua câu chuy n đó quá nhanh. Là nh ng ngư i đư c
hư ng nhi u quy n l i t m t qu c gia hi n r ng lư ng và toàn c u hơn th i nh ng th h dân
nh p cư trư c, m t qu c gia tôn tr ng câu chuy n c a nh ng ngư i nh p cư vào nư c mình,
nh ng ngư i nh p cư này cũng tin tư ng hơn vào v trí, vào quy n l i c a mình đây. Vì là
thư ng ngh s nên tôi nh n đư c vô s l i m i đ n nói chuy n v i nh ng công dân M m i
nh t đó, và h thư ng h i quan đi m đ i ngo i c a tôi là gì, ví d , tôi đ ng v phía nào trong v n
đ đ o Cyprus (Síp)229 hay tương lai c a Đài Loan. H lo ng i v chính sách trong nh ng lĩnh
v c c th nh hư ng nhi u đ n h - các dư c s ngư i M g c n phàn nàn v chính sách b i
thư ng c a Qu Chăm sóc y t , các ch doanh nghi p nh g c Hàn có th v n đ ng thay đ i m t
đ o lu t thu .
Nhưng ph bi n nh t là h mu n đư c kh ng đ nh r ng h cũng là nh ng ngư i M . Sau m i bài
phát bi u khi xu t hi n trư c nhưng c t a là ngư i nh p cư, tôi thư ng b nhân viên trêu đùa vì
theo h , bài phát bi u c a tôi bao gi cũng có ba ph n như sau: “Tôi là b n c a các b n”, “[đi n
tên nư c g c c a c to ] là cái nôi c a n n văn minh”, và “Các b n là hi n thân c a gi c mơ
M ”. Nhân viên c a tôi nh n xét r t đúng, thông đi p c a tôi ch đơn gi n như v y, vì tôi hi u
r ng ch s có m t c a tôi trư c nh ng công dân M m i này cũng đã cho h th y h đư c chú
ý, r ng h chính là nh ng c tri quan tr ng n u tôi mu n thành công và h cũng có đ y đ v th
công dân, đáng đư c tôn tr ng.
T t nhiên, không ph i tôi luôn phát bi u trư c c ng đ ng dân nh p cư theo ki u đơn gi n đó. Ví
d , sau v 11/9, tôi g p nh ng ngư i M g c -r p và Pakistan trong không khí kh n c p hơn vì
nh ng câu chuy n v FBI b t ngư i ta th m v n cũng như con m t thi u thi n c m c a ngư i
dân xung quanh đã làm h lo ng i r ng h không còn đư c an toàn và gi đư c tài s n. H nh
l i l ch s đen t i c a ngư i dân nh p cư M ; h c n đư c đ m b o rõ ràng v th công dân c a
h có ý nghĩa, r ng nư c M đã rút ra đư c bài h c t v giam gi ngư i Nh t trong Th chi n


228
      Đ i l kéo dài t Tây sang Đông Chicago.
229
  Đ o Cyprus b chia c t t năm 1974 khi Th Nhi Kỳ đưa quân vào mi n B c đ o này sau khi c ng đ ng ngư i
Cyprus g c Hy L p đ nh sáp nh n đ o này v i Hy L p. Liên h p qu c hi n đang n l c th ng nh t qu c đ o này.
th hai, và r ng tôi s đ ng v phía h cho dù cơn gió chính tr có th i theo hư ng b t l i th nào
đi n a.
Nhưng chính khi g p g c ng đ ng ngư i Latin nh ng nơi như Pilsen và Little Village, nh ng
th tr n như Cicero và Aurora, tôi m i th y ph i suy nghĩ v ý nghĩa c a nư c M , ý nghĩa c a v
trí công dân và nh ng c m xúc đôi khi trái ngư c c a tôi v nh ng thay đ i đang di n ra.
T t nhiên, ngư i Latin - ngư i Puerto Rico, ngư i Colombia, ngư i El Salvador, ngư i Cuba và
nhi u nh t là ngư i Mexico - đã đ n Illinois t nhi u th h trư c, h i đó nông dân b t đ u di
chuy n lên phía b c, gia nh p c ng đ ng ngư i thi u s    các nhà máy trên toàn vùng. Cũng như
m i ngư i dân nh p cư khác, h hòa nh p vào n n văn hóa đây, tuy nhiên cũng như ngư i M
g c Phi, h khó ti n lên v trí xã h i cao hơn do b thái đ thiên v ch ng t c c n tr . Có l chính
vì th mà các lãnh t chính tr và quy n công dân da đen ra Latin thư ng có cương lĩnh như
nhau. Năm 1983, c ng đ ng Latin đã góp ph n r t quan tr ng vào chi n th ng c a th trư ng da
đen d u tiên c a Chicago là Harold Washington. S          ng h c a h đã đư c đ n đáp khi
Washington ng h b u ra m t th h ngư i Latin tr tu i, c p ti n vào h i đ ng thành ph
Chicago và cơ quan l p pháp Illinois. Th c t là các ngh s bang ngư i Latin đã là thành viên
chính th c c a H i Dân bi u da đen Illinois cho đ n khi h có đ ngư i đ l p m t t ch c riêng.
Chính trên cơ s này mà ngay sau khi tôi đ n Chicago, m i liên h ch t ch gi a tôi và c ng
đ ng Latin đã hình thành. Là nhà t ch c c ng đ ng tr , tôi thư ng làm vi c v i các lãnh t
ngư i Latin v nh ng v n đ nh hư ng c đ n công dân da đen và da nâu, t th t h c, v t rác
trái phép đ n tr em không đư c tiêm ch ng. M i quan tâm c a tôi đã vư t ra kh i v n đ chính
tr ; tôi d n yêu thích khu dân Mexico và Puerto Rico c a thành ph - âm đi u r n ràng c a nh c
salsa và nh c merengue230 v ng ra t nh ng căn h trong đêm hè nóng b c, l Mass (Mi-xa) long
tr ng trong nhà th đ y kín ngư i Ba Lan, ngư i Ý và ngư i lreland, nh ng c đ ng viên cu ng
nhi t, vui v c a tr n bóng đá trong công viên, nh ng ngư i đàn ông hài hư c thú v làm trong
c a hàng bánh mì, nh ng ph n l n tu i n m tay tôi và phá lên cư i khi tôi c nói ti ng Tây
Ban Nha trong tuy t v ng. Tôi đã có nh ng ngư i b n, nh ng đ ng minh lâu năm khu v c dân
cư đó; ít nh t trong tâm trí tôi, s ph n c a ngư i da đen và da nâu luôn luôn g n ch t v i nhau,
là n n t ng c a m i liên k t đ ng minh giúp nư c M làm đư c đi u đã cam k t v i công dân.
Tuy nhiên, khi tôi h c xong trư ng lu t và quay v làm vi c, s căng th ng gi a ngư i da đen và
ngư i Latin b t đ u xu t hi n. T năm 1990 đ n năm 2000, c ng đ ng nói ti ng Tây Ban Nha
Chicago đã tăng 38%, và v i s tăng trư ng này, c ng đ ng ngư i Latin không còn b ng lòng
v i vai trò là phía thi u s trong b t c liên k t đ ng minh da đen - da nâu nào n a. Sau khi
Harold Washington qua đ i m t nhóm dân bi u Latin m i đã liên k t v i Richard M. Daley và
nh ng tàn tích c a c máy chính tr Chicago già c i và bư c ra sân kh u l n. H là nh ng ngư i
không quan tâm đ n nh ng nguyên t c cao c hay nh ng liên minh màu mè b ng vi c xem
quy n l c chính tr đang l n m nh đó có chuy n đư c thành th a ư c và vi c làm không. Khi
gi i kinh doanh da đen và nh ng con ph thương m i ph i tranh đ u khó khăn thì gi i kinh
doanh Latin phát tri n m nh m , m t ph n nh nh ng m i liên k t tài chính v i quê nhà và nh
vào nhóm khách hàng do h n ch ngôn ng nên ch có th mua bán v i h . Có v như m i nơi,
ngư i Mexico và ngư i Trung M đ u chi m đa s trong nh ng công vi c lương th p v n đã
t ng thu c v ngư i da đen - ví d nhân viên ph c v và nhân viên d n bàn nhà hàng, ho c
nhân viên d n phòng và nhân viên tr c c a khách s n - cũng như tham gia vào ngh xây d ng
v n đã t lâu không còn dành cho ngư i da đen. Ngư i da đen b t đ u lên ti ng phàn nàn và c m
th y b đe d a, h không bi t li u m t l n n a h có b nh ng ngư i m i đ n vư t qua không.
Tôi không nên phóng đ i s chia r ch ng t c. Vì khó khăn hai c ng đ ng g p ph i là như nhau,
t t l b h c cao đ n thi u b o hi m y t nên ngư i da đen và ngư i Latin ti p t c có cương
lĩnh chính tr gi ng nhau. Cũng như nh ng ngư i da đen khác, tôi thư ng c m th y n n lòng khi


230
      Các đi u nh c và đi u nh y c a ngư i M Latin.
đi qua nh ng công trư ng xây d ng khu dân cư da đen mà toàn th y công nhân Mexico, nhưng
tôi ít khi nghe th y h đ l i cho ngư i Mexcio mà h thư ng hư ng cơn gi n d vào các nhà
th u. Khi lâm vào khó khăn, r t nhi u ngư i da đen v n mi n cư ng n ph c ngư i Latin vì h
có thái đ làm vi c chăm ch tích c c g n bó v i gia đình, vì h s n sàng b t đ u t v trí th p
kém nh t và giành đư c k t qu cao nh t v i nh ng gì ít i h có.
Tuy nhiên, không th ph nh n là nhi u ngư i da đen cũng lo l ng như ngư i da tr ng v làn
sóng nh p cư b t h p pháp qua biên gi i phía nam - h c m giác r ng hi n gi m i s di n ra
khác hoàn toàn so v i ngày trư c. Không ph i m i n i lo ng i này đ u vô lý. S ngư i nh p cư
tham gia vào l c lư ng lao đ ng hàng năm đang cao chưa t ng th y trong vòng m t th k qua.
Trong khi dòng ngư i kh ng l ch y u là lao đ ng trình đ th p này cũng có đóng góp vào toàn
b n n kinh t - đ c bi t nh h mà chúng ta có đư c l c lư ng lao đ ng tr , trái ngư c v i dân
s ngày càng già c i châu Âu và Nh t - thì h cũng là m i đe do làm cho công nhân c xanh
M ngày càng khó khăn hơn, đ ng th i gây thêm s c ép v i h th ng an sinh xã h i v n đã quá
n ng gánh. Nhi u n i s khác cũng mang tâm tr ng lo âu quen thu c, ph n ánh thái đ bài ngo i
t ng nh m vào ngư i Ý, ngư i Ireland và ngư i Slav chân ư t chân ráo v a đ n M - s r ng
ngư i Latin v n quá khác bi t v văn hóa và tính tình nên không th hoàn toàn hòa nh p đư c
vào l i s ng M ; s r ng v i nh ng thay đ i v nhân kh u hi n t i, ngư i Latin s giành l y
quy n ki m soát t nh ng ngư i quen s d ng quy n l c chính tr .
Tuy nhiên, v i ph n l n ngư i M , m i quan ng i v nh p cư trái phép th c s sâu xa hơn
chuy n m t vi c làm và cũng tinh vi hơn chuy n phân bi t ch ng t c thông thư ng. Trong quá
kh , nh p cư di n ra theo đi u ki n c a nư c M ; tinh th n chào đón ch áp d ng m t cách ch n
l c, tùy vào k năng, màu da c a ngư i nh p cư hay nhu c u nhân l c c a n n kinh t . Ngư i lao
đ ng, dù là ngư i Trung Qu c, Nga hay Hy L p, đ u c m th y mình là ngư i l      m t vùng đ t
l cách quê hương r t xa, th y mình b đè nén gay g t, bu c ph i đi u ch nh theo nh ng quy t c
không ph i do mình đ t ra.
Nhưng ngày nay nh ng đi u ki n đó có v không còn t n t i. Ngư i nh p cư đi qua nh ng khe
h    biên gi i ch không ph i do chính sách có h th ng c a chính ph ; v trí đ a lý g n gũi c a
Mexico cũng như tình tr ng nghèo đói tuy t v ng c a r t nhi u ngư i dân nư c này cho th y
không th gi m b t lư ng ngư i nh p cư, càng không th ngăn c n h . V tinh, th đi n tho i,
đi n chuy n ti n cũng như th trư ng Latin vô cùng l n đang phát tri n giúp cho ngư i nh p cư
ngày nay d dàng gi đư c m i liên h ngôn ng cũng như văn hóa v i quê hương (b n tin c a
kênh truy n hình ti ng Tây Ban Nha Univision hi n có t l ngư i xem cao nh t Chicago).
Nh ng ngư i sinh ra M b t đ u ng r ng chính h , ch không ph i ngư i nh p cư, m i b
bu c ph i t đi u ch nh. Theo hư ng suy nghĩ này thì nh ng cu c tranh lu n xung quanh v n đ
nh p cư không ph i v m t vi c làm mà là m t ch quy n, m t ví d n a - cùng v i v 11/9,
cúm gia c m, virus máy tính và các nhà máy chuy n đ n Trung Qu c - cho th y nư c M có v
không còn t đi u khi n đư c s m nh c a mình.
CHÍNH TRONG MÔI TRƯ NG thư ng xuyên thay đ i này - v i hai bên tham gia cu c tranh
lu n đ u đ y nhi t huy t - mà vào mùa xuân năm 2006, Thư ng vi n đã xem xét m t d lu t c i
cách t ng th chính sách nh p cư. V i hàng nghìn ngư i nh p cư bi u tình ph n đ i tràn đư ng
ph và m t nhóm t xưng là t ch c dân quân kêu g i dân quân231 ti n lên đ b o v biên gi i
phía nam, r i ro chính tr đ i v i đ ng Dân ch , đ ng C ng hòa và c T ng th ng đang r t cao.
Dư i s lãnh đ o c a Ted Kelmedy và John McCain, Thư ng vi n th o ra m t d lu t mang tính
th a hi p v i ba n i dung chính. D lu t này quy đ nh an ninh ch t ch hơn nhi u vùng biên
gi i và, thông qua m t d lu t s a đ i tôi ch p bút cùng v i Thư ng ngh s Chuck Grassley,
khi n các công ty s r t khó thuê đư c lao đ ng b t h p pháp. Nh n th y khó mà tr c xu t đư c
12 tri u ngư i nh p cư ngoài vòng pháp lu t, d lu t này đưa ra m t k ho ch kéo dài 11 năm
theo đó nhi u ngư i trong s h có th đư c nh p qu c t ch M . Trong d lu t cũng có m t


231
      Nguyên văn: “Minutemen”, t ch dân quân M th i kỳ chi n tranh giành đ c l p.
chương trình thuê lao đ ng, cho phép 200.000 công nhân ngư i nư c ngoài có th đ n M t m
vi c t m th i.
Sau khi cân nh c, tôi nghĩ d lu t này đáng đư c ng h . Nhưng quy đ nh v thuê công nhân
nư c ngoài khi n tôi lo l ng; v cơ b n nó là đi u kho n l y lòng các công ty l n, m t cách đ h
s d ng lao đ ng nh p cư nhưng không c n đ m b o quy n công dân cho nh ng ngư i đó - th c
ch t là phương ti n giúp các công ty hư ng l i t vi c s d ng lao đ ng nư c ngoài mà không
c n chuy n đ a đi m s n xu t ra kh i M . Đ gi i quy t v n đ này, tôi đã thành công khi đ
ngh b sung quy đ nh m i vi c làm ph i đư c dành cho công nhân M trư c, và ngư i s d ng
lao đ ng không đư c gi m b t m c lương M b ng cách tr cho công nhân nư c ngoài m c
lương th p hơn lương h ph i tr cho công nhân đ a phương. Ý tư ng c a tôi là ph i đ m b o
các công ty ch có th quay sang s d ng công nhân nư c ngoài t m th i khi trong nư c thi u lao
đ ng.
Đây rõ ràng là m t n i dung s a đ i nh m h tr công nhân M . vì v y nó đư c s ng h m nh
m c a t t c các t ch c công đoàn. Nhưng ngay khi đi u kho n này đư c đưa vào d lu t, m t
s ngư i phe b o th , c trong và ngoài Thư ng vi n, b t đ u t n công tôi vì đã ch ý “đòi tr
lương cho công nhân nư c ngoài cao hơn công nhân M ”.
M t hôm, phòng h p Thư ng viên tôi g p m t trong nh ng đ ng nghi p bên đ ng C ng hòa đã
bu c t i tôi. Tôi gi i thích v i ông là d lu t này th c s s b o v công nhân M vì ngư i s
d ng lao đ ng s không có lý do gì thuê lao đ ng nư c ngoài n u h ph i tr m c lương b ng
lương cho công nhân M . Ngư i đ ng nghi p C ng hòa, v n luôn r t to ti ng khi ph n đ i b t
c d lu t nào h p pháp hóa cho nh ng ngư i nh p cư không gi y t , l c đ u.
“M y ngư i b n ch doanh nghi p nh c a tôi v n s thuê ngư i nh p cư thôi”, ông b o, “Và
đi u s a đ i c a anh ch làm đư c m i m t vi c là h ph i tr lương cao hơn cho m y ngư i đó”.
“Nhưng t i sao h không thuê ngư i M n u lương là như nhau?” Tôi h i ông.
Ông ta m m cư i. “Ph i ch p nh n s th t thôi, Barack. Là vì ngư i Mexico s n lòng làm vi c
chăm ch hơn ngư i M ”.
Vi c nh ng ngư i ph n đ i d lu t nh p cư ch có th nói nh ng câu đó ch riêng tư trong khi
trư c công chúng thì làm ra v như đ ng lên ph n đ i vì quy n l i c a công nhân M cho th y
m c đ nào đó thái đ hoài nghi và đ o đ c gi đã ng m sâu vào cu c tranh lu n v nh p cư.
Nhưng khi c xã h i đang trong tâm tr ng b c b i, m i lo ng i ngày càng tăng cao nh đư c Lou
Dobbs232 và các chương trình th o lu n trên đài phát thanh trên c nư c nh c nh hàng ngày, tôi
không th nói là tôi ng c nhiên vì d lu t th a hi p này l i b sa l y H vi n su t t khi đư c
Thư ng vi n thông qua.
Và n u trung th c v i chính mình thì tôi ph i th a nh n r ng tôi không hoàn toàn mi n nhi m
v i quan đi m coi tr ng ngư i b n đ a. Khi nhìn th y qu c kỳ Mexiro trong nh ng cu c bi u
tình ng h ngư i nh p cư, đôi khi tôi th y d y lên c m giác oán gi n vì yêu nư c. Khi tôi bu c
ph i nh đ n ngư i phiên d ch đ nói chuy n v i th s a xe ô tô, tôi c m th y có chút chán n n.
M t l n, khi cu c tranh lu n v v n đ nh p cư b t đ u nóng lên Đi n Capitol, m t nhóm các
nhà ho t đông đã đ n văn phòng c a tôi, đ ngh tôi b o tr m t d lu t tr giúp cá nhân s giúp
h p pháp hóa qu c t ch cho ba mươi ngư i Mexico đã b tr c xu t, còn b n đ i ho c con cái h
v n đư c l i vì là công dân h p pháp. Nhân viên c a tôi, Danny Sepulveda, m t thanh niên g c
Chile, đi u hành cu c h p, và c u ta gi i thích r ng m c dù tôi r t thông c m v i hoàn c nh khó
khăn c a nh ng ngư i kia và đã t ng là m t trong nh ng ngư i b o tr chính cho d lu t nh p
cư c a Thư ng vi n, nhưng v nguyên t c tôi không yên tâm khi b o tr cho m t lu t b o v đ c
bi t cho có ba mươi ngư i trong s hàng tri u ngư i đang g p ph i tình tr ng tương t . M t vài
ngư i trong nhóm tr nên kích đ ng, cho r ng tôi không quan tâm đ n các gia đình, các tr em

232
   Louis Carl Dobbs (1945-) ngư i đ c tin t c và d n chương trình trò chuy n truy n hình (Lou Dobbs Tonight)
c a kênh CNN.
nh p cư, r ng tôi quan tâm đ n biên gi i hơn là đ n công lý. M t ngư i còn bu c t i Danny là đã
quên g c gác c a mình, r ng c u ta không ph i ngư i Latin th c th .
Khi tôi nghe k l i m i chuy n, tôi v a cáu v a n n. Tôi mu n g i đi n cho nhóm ngư i đó và
gi i thích r ng v th công dân M là m t đ c quy n ch không ph i quy n thông thư ng, r ng
n u thi u đi đư ng biên gi i có hi u l c và thi u tôn tr ng lu t pháp, nh ng đi u khi n h li n
v i nư c M , thì nh ng cơ h i, nh ng ch đ b o v dành cho ngư i đang s ng đ t nư c này
ch c ch n s b xói mòn. Và dù gì thì tôi cũng không ch u đư c k nào lăng m nhân viên c a tôi
- đ c bi t đó l i là ngư i đang làm vi c đ b o v h .
Chính Danny đã can không cho tôi g i đi n v i nh n xét h p lý là vi c đó có th ph n tác d ng.
Vài tu n sau, vào m t sáng th B y, tôi tham d m t h i th o v nh p qu c t ch t i nhà th St.
Pius Pilsen, h i th o này do H ngh s Luis Gutierrez233, Công đoàn qu c t các Nhân viên
ngành d ch v và m t hai nhóm b o v quy n l i ngư i nh p cư đã t ng đ n văn phòng tôi, đ ng
b o tr . Kho ng m t nghìn ngư i x p hàng ngoài nhà th , trong đó có nh ng gia đình tr , các
c p v ch ng l n tu i, nh ng ph n già ph i ng i xe lăn. Bên trong nhà th , m i ngư i ng i tr t
t trên dãy gh g dài, c m nh ng lá c M nh mà nhà t ch c phát cho h , ch đư c các tình
nguy n viên g i tên đ hư ng d n h ph i làm gì đ b t đ u m t quy trình ch c s kéo dài hàng
năm đ tr thành công dân M .
Khi tôi đi d c theo l i đi gi a nhà th , m t vài ngư i cư i và v y tay v i tôi; nh ng ngư i khác
ng p ng ng g t đ u chào khi tôi đưa tay ra t gi i thi u. Tôi g p m t ph n Mexico không nói
đư c ti ng Anh nhưng có con trai đang Iraq; tôi nh n ra m t thanh niên Colombia làm ph c v
trong m t nhà hàng trong vùng và bi t r ng anh ta đang h c k toán trư ng cao đ ng c ng
đ ng đ a phương. M t bé gái kho ng b y tám tu i đ n g n tôi, v i b m đ ng sau lưng, và h i
xin ch ký. Cô bé k là đang h c v chính ph và s cho c l p xem ch ký c a tôi.
Tôi h i tên cô bé. Cô bé tr l i tên cô là Cristina, đang h c l p ba. Tôi nói v i b m cô là h
nên t hào v con mình. Khi nhìn Cristina d ch l i l i tôi sang ti ng Tây Ban Nha cho b m
nghe, tôi ch t nghĩ r ng nư c M không có gì ph i lo s trư c nh ng ngư i m i đ n này, r ng
h đ n đây v i lý do gi ng như m i gia đình đã đ n đây 150 năm trư c - nh ng ngư i tr n ch y
kh i n n đói, chi n tranh và tr t t xã h i c ng nh c châu Âu, nh ng ngư i có th không có
gi y t h p pháp, m i quan h hay k năng gì đ c bi t, nhưng h mang trong mình hy v ng v
cu c s ng t t đ p hơn.
Chúng ta có quy n và nghĩa v ph i b o v đư ng biên gi i. Chúng ta có th kh ng đ nh v i
nh ng ngư i đang đ t nư c này r ng tư cách công dân đi kèm v i nhi u nghĩa v - nghĩa v
v i ngôn ng chung, v i lòng trung thành chung, v i m c tiêu chung, v i s m nh chung.
Nhưng cái đe d a cu c s ng c a chúng ta không ph i là chúng ta s b nh ng ngư i có b ngoài
khác, ngôn ng khác vư t qua. M i đe d a ch đ n n u chúng ta không ch u th a nh n r ng
Cristina và gia đình cô bé cũng là con ngư i, n u chúng ta không cho h nh ng quy n và cơ h i
mà chúng ta coi là hi n nhiên và b qua thái đ đ o đ c gi c a gi i quan ch c; và r ng hơn, n u
chúng ta ng i yên m c nư c M ngày càng tr nên b t công hơn, s b t công ch vì màu da và vì
th d n t i b t hòa gi a các s c t c, s b t công mà c n n dân ch cũng như n n kinh t c a
chúng ta không th ch ng l i n i khi đ t nư c ngày càng nhi u ngư i da đen và da nâu hơn.
Tôi không mu n Cristina s s ng tương lai như th , tôi t nh khi cô bé và gia đình v y chào
t m bi t. Tôi không mu n các con gái tôi s s ng lương lai như th . Nư c M c a b n tr lúc
đó s quay cu ng v i tính đa d ng c a nó, văn hóa M s có r t nhi u ngôn ng . Con gái tôi s
h c ti ng Tây Ban Nha và nh th s có ích hơn. Cristina s đư c bi t v Rosa Parks và t hi u
cu c đ i c a m t n th may da đen nói gì v i cô bé. Các con tôi và Cristina có th không ph i
đ i m t v i v n đ đ o đ c rõ ràng như phân chia ch ng i trên xe buýt, nhưng dư i hình th c
này hay hình th c khác, th h chúng ch c ch n cũng s b th thách, như bà Parks, như nh ng



233
      Luís Vicente Gutiénez’ ( 1953-): H ngh s g c Puerto Rico.
ngư i khách vì t do234, như t t c chúng ta đ u đã b th thách b i ti ng nói chia r khi n chúng
ta quay lưng l i v i nhau.
Và khi b th thách, tôi hy v ng Cristina và các con tôi đ u đã đ c l ch s đ t nư c này và s
nh n ra r ng chúng đã có đư c đi u vô cùng quý giá.
Nư c M đ r ng l n cho m i gi c mơ.

Chương 8: Th gi i ngoài kia
Indonesia là m t đ o qu c - nư c này có t t c hơn 17.000 hòn đ o tr i d c theo đư ng xích đ o
gi a n Đ Dương và Thái Binh Dương, gi a châu Đ i dương và Bi n Đông. Ph n l n ngư i
lndonesia là g c Malay, s ng trên các đ o l n như Java, Sumatra, Kalimantan, Sulawesi và Bali.
Sinh s ng trên nh ng đ o xa hơn v phía đông như Ambon và ph n thu c Indonesia trên đ o
New Guinea là nh ng h u du c a t c ngư i Melanesia. Indonesia có khí h u nhi t đ i, và r ng
mưa nhi t đ i đây đã t ng có r t nhi u loài v t quý hi m như đư i ươi hay h Sumatra. Gi
đây, nh ng khu r ng này đang ngày càng thu h p, bi ch t h , cày x i đ tr ng lúa, chè, cà phê và
c . Do b m t môi trư ng s ng t nhiên nên đư i ươi hi n đư c x p vào loài đang b đe do ; và
cũng ch còn kho ng vài trăm con h Sumatra đang s ng hoang dã.
V i hơn 240 tri u ngư i, Indonesia có s dân x p th tư th gi i sau Trung Qu c, n Đ và M .
Có hơn 700 dân t c thi u s sinh s ng trên đ t nư c này và 742 ngôn ng đang lưu hành.
Kho ng 90% dân s Indonesia là ngư i H i giáo, vì v y đây là qu c gia H i giáo l n nh t th
gi i. lndonesia là qu c gia châu Á duy nh t là thành viên c a OPEC235 m c dù hi n t i nư c này
ph i nh p kh u ròng d u thô do cơ s h t ng khai thác đã quá cũ, tr lư ng can ki t trong khi
m c tiêu th trong nư c r t cao. Ngôn ng chính th ng là ti ng Bahasa Indonesia. Th đô là
Jakarta. Tiên t là đ ng rupiah.
Ph n l n ngư i M không bi t Indonesia n m             đâu trên b n đ .
Đi u đó th c s khó hi u đ i v i ngư i Indonesia vì trong sáu mươi năm qua, s ph n c a qu c
gia này liên quan tr c ti p đ n chính sách đ i ngo i c a M . Trong g n như toàn b l ch s , qu n
đ o này do các qu c vương k v và các vương tri u hay chia r tr vì, sau đó đ n th k 17 tr
thành thu c đ a c a Hà Lan - đư c đ t tên là Đông n Hà Lan - và tình tr ng này kéo dài hơn ba
th k . Nhưng vào giai đo n chu n b cho Th chi n th hai, tr lư ng d u r t l n Đông n Hà
Lan tr thành m c tiêu chính c a quân Nh t. T g n s ph n v i liên minh phát xít và ph i đ i
m t v i l nh c m v n năng lư ng c a M , Nh t c n có d u đ ph c v quân đ i và công nghi p.
Sau khi t n công Trân Châu C ng, Nh t nhanh chóng giành l y vùng thu c đ a c a Hà Lan và
chi m đóng đây su t nh ng năm th chi n.
Khi Nh t B n đ u hàng năm 1945, phong trào dân t c m i xu t hi n Indonesia tuyên b đ t
nư c đ c l p. Ngư i Hà Lan không nghĩ như v y mà h c đòi l i vùng đ t t ng thu c v h .
B n năm chi n tranh đ m máu bùng n . Cu i cùng Hà Lan ph i như ng b trư c s c ép qu c t
ngày càng tăng (chính ph M lo ng i ch nghĩa c ng s n s lan r ng dư i l p v ch ng th c
dân nên đã đe do c t b vi n tr cho Hà Lan theo K ho ch Marshall) và th a nh n ch quy n
qu c gia c a lndonesia. Lãnh t phong trào đ c l p, m t ngư i có s c lôi cu n, m t nhân v t n i
b t tên là Sukarno đã tr thành t ng th ng đ u tiên c a lndonesia.
Sukarno cho th y ông là n i th t v ng l n đ i v i Washington. Cùng v i Nehru       n Đ và
       236
Nasser     Ai C p, ông đã góp ph n xây d ng phong trào không liên k t - đó là n l c c a các


234
    Nguyên văn: “Freedoom Rider”, nh ng ngư i ho t đ ng vì quy n công dân h i th p niên 1960, đã t mi n B c
đi xe buýt xu ng các bang mi n Nam - nơi có chính sách phân chia theo màu da - đ thách th c kỳ th ch ng t c.
235
   Chính xác hơn, Indonesia là thành viên OPEC duy nh t   vùng Đông Á - Đông Nam Á. Hi n nay v trí thành viên
c a Indonesia đang b xem xét.
236
  Jawaharlal Nehru (1889-1964): Nhân v t ch ch t c a phong trào đ c l p n Đ , th tư ng đ u tiên c a n Đ ,
t 1947-l964
qu c gia m i giành đ c l p t ch đ th c dân đ đi theo m t con đư ng đ c l p gi a kh i
phương Tây và kh i Xô-vi t. Đ ng C ng s n Indonesia m c dù chưa bao gi chính th c n m
quy n l c, nhưng ngày càng phát tri n và có nh hư ng m nh. B n thân Sukarno cũng di n
thuy t nhi u v ch đ ch ng phương Tây, qu c h u hóa nh ng ngành công nghi p chính, t
ch i vi n tr c a M và tăng cư ng quan h v i Liên Xô và Trung Qu c. Khi quân M sa l y
Vi t Nam và h c thuy t domino 237 v n chi m v trí ch đ o trong chính sách ngo i giao c a M ,
CIA đã b t đ u ng m h tr cho các nhóm ch ng đ i lndonesia cũng như xây d ng quan h
thân thi t v i gi i ch c quân s Indonesia - nhi u ngư i trong s này đư c đào t o M . Năm
1965, dư i s lãnh đ o c a tư ng Suharto, quân đ i đã n i d y ch ng l i Sukarno và ti n hành
truy quét m nh m nh ng ngư i c ng s n và có c m tình v i c ng s n. Ư c tính có t 500.000
đ n 1.000.000 ngư i đã b gi t h i trong đ t truy quét này, 750.000 ngư i khác b c m tù ho c
ph i s ng lưu vong.
Hai năm sau khi đ t truy quét b t đ u, năm 1967, chính vào năm Suharto lên làm t ng th ng. m
tôi đưa tôi đ n Jakarta vì bà đã k t hôn v i m t sinh viên lndonesia - h g p nhau trư ng Đ i
h c Hawaii. Lúc đó tôi sáu tu i còn m tôi 24 tu i. Sau này m tôi nói r ng n u bà bi t đi u gì đã
di n ra Indonesia h i đó thì bà s không bao gi đ n đây. Nhưng bà không bi t, câu chuy n v
hành đ ng b t ng và đ t truy quét mãi sau m i xu t hi n trên báo chí M . Ngư i Indonesia
cũng không nói v chuy n đó. B dư ng tôi, b h y th th c sinh viên ngay khi đang Hawaii và
b bu c ph i nh p ngũ lndonesia vài tháng trư c khi m con tôi sang, thì luôn t ch i bàn lu n
chính tr v i m . Ông khuyên bà là có nh ng chuy n t t nh t nên quên đi.
Và th c t cho th y quên đi quá kh là m t vi c d dàng lndonesia. Th i đó, Jakarta v n là
vùng đ t trũng đang say ng v i ch vài tòa nhà cao b n ho c năm t ng, xe kéo nhi u hơn ô tô r t
nhi u. Trung tâm thành ph và nh ng khu dân cư giàu có đô th v i ki n trúc ki u thu c đ a và
bãi c xanh tươi, đư c chăm sóc c n th n. Nhưng ch c n đi quá m t chút là đã g p nh ng ngôi
làng nh v i đư ng đ t, c ng l thiên, khu ch đ y b i b m và nh ng khu nhà l p x p d ng
b ng bùn, g ch, g dán và tôn múi. Các ngôi nhà n m trên hai bên b thoai tho i đ xu ng con
sông t i tăm, nơi các gia đình t m gi t như nh ng ngư i hành hương sông H ng.
Gia đình tôi không đư c khá gi gì trong nh ng năm đ u; quân đ i Indonesia tr lương cho các
s quan c a h không h cao. Chúng tôi s ng trong m t ngôi nhà nh            ngo i ô thành ph ,
không có đi u hòa nhi t đ , t l nh hay nhà v sinh gi t nư c. Nhà tôi không có ô tô - b dư ng
tôi đi xe máy, còn m tôi đi xe buýt công c ng m i sáng đ n đ i s quán M đ d y ti ng Anh.
Vì không có ti n đ đi h c các trư ng qu c t nơi ph n l n tr em nư c ngoài theo h c, tôi h c
  m t trư ng đ a phương và chơi đùa trên ph v i con cái các nông dân, ngư i ph c v , th may
và nhân viên văn thư.
H i đó tôi m i b y hay tám tu i, và nh ng chuy n đó không h làm tôi bu n. Tôi v n nh v h i
đó như nh ng năm h nh phúc nh t, đ y phiêu lưu và bí m t - nh ng ngày đu i theo đàn gà và
ch y tr n lũ trâu, nh ng đêm xem r i bóng và nghe chuy n ma, và ngư i bán hàng rong đem
món k o ngon lành đ n bán t n c a nhà. Tôi bi t so v i hàng xóm, chúng tôi s ng khá n -
không như nhi u ngư i, chúng tôi có đ ăn.
Và có l hơn t t c , ngay c khi còn r t ít tu i, tôi đã hi u r ng gia đình tôi có v th không ch vì
giàu hơn m i ngư i mà còn vì m i liên h c a chúng tôi v i phương Tây. M tôi có th n i cáu
khi nghe k l i thái đ c a ngư i M        Jakarta - h có v k c trư c ngư i Indonesia, không
ch u hi u v đ t nư c mà h đang sinh s ng - nhưng v i t giá lúc đó thì bà hài lòng vì đư c tr
lương b ng dollar M ch không ph i b ng đ ng rupiah như các đ ng nghi p ngư i b n đ a


Gamal Abdel Nasser (1918-1970): Lãnh t phong trào dân t c Ai C p, T ng thông Ai C p t 1950- 1970.
237
   H c thuy t chính tr - đ i ngo i c a M , cho r ng khi m t qu c gia theo ch nghĩa c ng s n thì s t o đi u ki n
đ các qu c gia xung quanh đó cũng theo ch nghĩa c ng s n. Vì v y, mu n ngăn c n s lan r ng c a ch nghĩa
c ng s n Đông Nam Á thì M ph i đưa quân đ n Vi t Nam.
đ i s quán. Chúng tôi s ng như ngư i lndonesia, nhưng m tôi thư ng xuyên đưa tôi đ n câu
l c b ngư i M , đó tôi có th nh y xu ng h bơi, xem phim ho t hình và u ng Coca-cola
tho i mái. Đôi khi đám b n ngư i lndonesia đ n nhà chơi, tôi cho chúng xem nh ng cu n sách
 nh v Disneyland ho c tòa nhà Empire State238 mà bà tôi g i sang; ho c chúng tôi dò ngón tay
qua quy n catalog c a công ty Sears Roebuck239 và kinh ng c trư c nh ng món hàng đ p đ in
trong đó. Tôi bi t r ng t t c nh ng đi u đó là m t ph n tài s n c a riêng tôi khi n tôi khác đám
b n, vì m con tôi là công dân M , đư c hư ng l i t s c m nh c a nư c M , đư c an toàn dư i
s b o v c a nư c M .
Khó mà quên đư c quy mô s c m nh đó. Quân đ i M ti n hành t p tr n chung v i quân đ i
Indonesia và th c hi n các chương trình hu n luy n cho s quan đ a phương. T ng th ng
Suharto s d ng m t nhóm các nhà kinh t M đ l p k ho ch phát tri n cho Indonesia d a trên
nguyên t c th trư ng t do và đ u tư nư c ngoài. Các chuyên gia tư v n phát tri n ngư i M l p
thành m t nhóm riêng n m ngoài chính ph , giúp qu n lý dòng vi n tr kh ng l c a Cơ quan
Phát tri n qu c t M và Ngân hàng Th gi i. Và m c dù tham nhũng lan kh p m i c p chính
quy n đây - m t s ti p xúc nh nh t v i m t viên c nh sát hay m t nhân viên nhà nư c thôi
cũng c n ph i h i l , và g n như m i lo i hàng hóa, s n ph m xu t nh p kh u ra vào đ t nư c
này, t d u, lúa mì đ n ô tô, đ u ph i đi qua các công ty thu c s h u c a t ng th ng, gia đình
ông ta ho c thành viên đ ng c m quy n - v n có đ d u và vi n tr nư c ngoài đư c đ u tư vào
trư ng h c, đư ng sá và các cơ s h t ng khác, nh đó nhìn chung ngư i dân th y đ i s ng h
nhanh chóng đư c nâng cao. T năm 1967 đ n 1997, thu nh p bình quân đ u ngư i tăng t 50
dollar lên 4.600 dollar. Đ i v i M , lndonesia tr thành hình m u c a s n đ nh, là nơi cung c p
nguyên li u thô và nh p kh u hàng hóa phương Tây đáng tin c y, là m t đ ng minh ch c ch n và
là b c tư ng thành ngăn c n ch nghĩa c ng s n.
Tôi s ng Indonesia đ lâu đ tr c ti p ch ng ki n s th nh vư ng m i này. Sau khi gi i ngũ,
b dư ng tôi làm vi c cho m t công ty d u khí c a M . Chúng tôi chuy n đ n m t ngôi nhà r ng
hơn, có xe ô tô và tài x riêng, có t l nh, có ti vi. Nhưng đ n năm 1971, m tôi - vì lo ng i
chuy n h c hành c a tôi và có l đoán trư c đư c tình c m c a bà ngày càng xa cách ch ng - đã
g i tôi đ n s ng v i ông bà Hawaii. M t năm sau, m đưa em gái tôi đ n s ng cùng tôi. Nhưng
m i liên h c a bà v i Indonesia chưa bao gi đ t đo n; trong hai mươi năm sau đó bà thư ng
xuyên đi v , làm vi c cho các t ch c qu c t t 6 đ n 12 tháng m i năm v i tư cách là chuyên
gia v các ho t đ ng phát tri n cho ph n , bà xây d ng các chương trình giúp ph n nông thôn
kh i s kinh doanh ho c đưa s n ph m c a h đ n v i th trư ng. Còn tôi, trong th i niên thi u
tôi cũng thăm l i Indonesia ba b n l n, nhưng cu c s ng và nh ng m i quan tâm c a tôi d n
hư ng v nơi khác.
Nh ng gì tôi bi t v Indonesia sau này ch y u là qua sách v , báo chí và nh ng câu chuy n m
tôi k . Trong hai mươi lăm năm, t t và không liên t c, n n kinh t lndonesia v n ti p t c tăng
trư ng. Jakarta tr thành m t đô th l n v i kho ng chín tri u dân, v i nh ng tòa nhà ch c tr i,
nhà chu t, khói b i và giao thông như ác m ng. Đàn ông và ph n r i b nông thôn đ gia
nh p đ i quân lao đ ng ăn lương các nhà máy do ngư i nư c ngoài đ u tư, s n xu t giày th
thao cho Nike và áo cho Gap. Bali tr thành nơi ngh dư ng c a dân chơi môn lư t sóng và các
ngôi sao nh c rock, v i khách s n năm sao, m ng Internet và các c a hàng như ng quy n bán gà
rán Kentucky (KFC). Vào đ u th p niên 90, Indonesia đư c coi là m t "con h châu Á", m t đ t
nư c thành công trong n n kinh t toàn c u.
Ngay c khía c nh đen t i nh t trong đ i s ng nư c này - v n đ chính tr và nhân quy n - cũng
cho th y d u hi u đư c c i thi n. V s tàn b o thì ch đ Suharto sau năm 1967 cũng chưa bao
gi nghiêm tr ng như lraq dư i th i Saddam Hussein; v i phong cách th ơ, đi m tĩnh, v t ng


238
      Tòa nhà t i thành ph New York, là tòa nhà cao nh t th gi i t năm 1931 đ n 1972.
239
      Công ty M s h u chu i trung tâm mua s m qu c t , là nh bán l l n nh t M h i gi a thê k 20.
th ng Indonesia này cũng chưa bao gi thu hút s chú ý như nh ng v lãnh đ o b ngoài m nh
m như Pinochet hay vua Iran240. Tuy nhiên, xét v m i m t thì ch đ Suharto r t hà kh c. B t
b và tra t n nh ng ngư i ch ng đ i là chuy n ph bi n, không có t do báo chí, b u c ch
mang tính hình th c. Khi phong trào ly khai tôn giáo n ra nh ng nơi như Aceh, quân đ i t n
công không ch l c lư ng n i d y mà c dân thư ng đ đư c thư ng nhanh - gi t ngư i, hãm
hi p, đ t phá làng m c. Trong su t th p k 70 và 80, chính ph M đ u bi t nh ng chuy n đang
di n ra này, n u không mu n nói là công khai ng h . Nhưng khi Chi n tranh l nh k t thúc,
Washington b t đ u thay đ i thái đ . B Ngo i giao M b t đ u gây s c ép đ lndonesia h n ch
vi ph m nhân quy n. Năm 1992, sau khi các đơn v quân đ i Indonesia tàn sát nh ng ngư i bi u
tình hòa bình Dili, Đông Timor, Qu c h i M quy t đ nh ch m d t h tr quân s cho chính
ph lndonesia. Năm 1996, các nhà c i cách Indonesia b t đ u di n thuy t trên đư ng ph , công
khai nói v tham nhũng c p cao, v hành vi thái quá c a quân đ i và c n ph i có b u c t do,
công b ng.
Sau đó, đ n năm 1997, n n móng cu i cùng cũng s p đ . Ti n và ch ng khoán trên toàn châu Á
b m t giá, nh n chìm n n kinh t Indonesia v n đã m c ru ng sau nhi u th p k tham nhũng.
Giá tr đ ng rupiah gi m 85% ch trong vài tháng. Các công ty lndonesia đi vay băng đ ng dollar
v n . Đ đ i l y 43 t dollar vi n tr tài chính, Qu Ti n t qu c t (IMF) do phương Tây chi
ph i yêu c u Indonesia ph i th c hi n m t lo t bi n pháp th t lưng bu c b ng (c t gi m tr giá
c a chính ph , tăng lãi su t) d n t i giá các m t hàng thi t y u như g o và d u tăng g n như g p
đôi. Khi cơn kh ng ho ng k t thúc, quy mô n n kinh t Indonesia gi m m t kho ng 14%. B o
đ ng và bi u tình ngày càng d d i, đ n m c Suharto bu c ph i t ch c, và cu c b u c t do
l n đ u tiên đư c t ch c vào năm 1998 v i kho ng 48 đ ng phái ch y đua vào các gh trong
qu c h i và kho ng 93 tri u ngư i đã đi b phi u.
ít nh t v hình th c, Indonesia cũng đã đ ng v ng đư c sau hai cú s c đ ng th i: s p đ tài
chính và dân ch hóa. Th trư ng tài chính tăng v t và cu c b u c l n th hai không g p r c r i
gì đáng k , nh th quá trình chuy n giao quy n l c di n ra trong hòa bình. Tham nhũng v n là
v n n n c h u và quân đ i v n có nh hư ng m nh m , nhưng đã bùng n các t báo đ c l p và
các đ ng phái chính tr ph n ánh quan đi m đ i l p.
Nhưng m t khác, n n dân ch v n chưa đem l i s th nh vư ng. Thu nh p bình quân đ u ngư i
th p hơn kho ng 22% so v i năm 1997. H ngăn cách giàu nghèo v n đã r t sâu gi l i càng sâu
hơn. Tình tr ng nghèo kh trung bình c a ngư i Indonesia l i b phóng đ i trên m ng và trên
truy n hình v tinh, càng làm n i b t hình nh r t chi ti t s giàu có không th v i t i c a ngư i
dân London, New York, H ng Kông và Paris. Tư tư ng ch ng M - g n như không h t n t i
dư i th i Suharto - ngày càng lan r ng, m t ph n do m i ngư i nghĩ r ng các nhà đ u cơ New
York và IMF đã ch ý gây ra cu c kh ng hoàng tài chính châu á. Trong m t cu c thăm dò dư
lu n h i năm 2003, ph n l n ngư i dân Indonesia đánh giá Osama bin Laden cao hơn George W.
Bush.
T t c nh ng đi u này đi cùng v i m t s chuy n bi n có l là l n nh t Indonesia, đó là s
phát tri n c a l c lư ng H i giáo quân s c c đoan. Truy n th ng Indonesia có thái đ tôn giáo
khá tho i mái, k t h p gi a Ph t giáo, n Đ giáo và tín ngư ng th linh v t c xưa. Dư i s
giám sát ch t ch c a chính ph th t c c a Suharto, đ u ng có c n b c m đoán, nh ng ngư i
không ph i H i giáo t do theo tín ngư ng c a mình, và ph n - đư c m c váy th thao ho c
qu n xà- rông tùy thích khi đi làm b ng xe buýt hay xe máy tay ga - có đ y đ quy n công dân
như đàn ông. Gi đây, các đ ng H i giáo h p thành kh i chính tr l n nh t và kêu g i áp d ng
lu t H i giáo trong nư c. Đư c Trung Đông h tr tài chính, các giáo s , trư ng h c và nhà th
H i giáo dòng Wahhabist 241 xu t hi n kh p các vùng nông thôn. R t nhi u ph n Indonesia s
d ng khăn trùm đ u gi ng như các qu c gia H i giáo B c Phi và V nh Ba Tư, dân quân H i

240
   Các nhà lãnh đ o đ c tài: Auguslo Pinochet (1905-2006). T ng th ng Chile (1974- 1990) và Rezâ Shâh Pahlavi
(1878-1944), vua Iran (1941-1979).
241
      Dòng H i giáo Sunni, là tôn giáo ch đ o   Saudi Arabia, Qatar và m t s nư c khác.
giáo và nh ng ngư i t phong là "đ i c nh sát phòng ch ng t n n" t n công vào các nhà th
Thiên chúa giáo, h p đêm, sòng b c và nhà ch a. Năm 2002, m t v đánh bom h p đêm Bali
đã làm hơn hai trăm ngư i thi t m ng; các v n bom t sát tương t l n lư t di n ra Jakarta
năm 2004 và Bali năm 2005. Các thành viên c a Jemaah lslalmah, m t t ch c quân s H i giáo
có quan h v i Al Qaeda, đã b xét x vì t i đánh bom; ba ngư i trong s nhưng k tham gia đã
b x t hình, còn th lĩnh tinh th n c a nhóm, Abu Bakar Bashir đã đư c th sau 26 tháng tù.
L n g n nh t tôi đ n Bali, tôi ngay bãi bi n ch cách nơi b đánh bom vài d m. Khi nghĩ v hòn
đ o này cũng như v đ t nư c Indonesia, tôi v n b nh ng k ni m cũ ám nh - c m giác bùn
dính dư i bàn chân tr n khi lang thang qua nh ng ru ng lúa; hình nh ánh sáng ban ngày bi n
m t d n sau nh ng ng n núi l a, v giáo s đ n chơi nhà bu i t i và mùi g cháy; c nh mua bán
hoa qu ngay bên l đư ng; âm đi u m nh m c a dàn đ ng ca gamelan242; khuôn m t các nh c
công b ng sáng trong ánh l a. Tôi mu n đưa Michelle và các con đ n đó đ chia s m t ph n
trong cu c đ i tôi, cùng thăm đ ng đ nát c a ngôi đ n n giáo Prambanan đã hàng nghìn năm
tu i hay bơi trên dòng sông ch y trên nh ng ng n đ i Bali.
Nhưng k ho ch đó c liên t c b trì hoãn. Tôi thư ng xuyên b n r n, và r t khó đưa con cái còn
quá nh đi du l ch. Và cũng có th vì tôi s nh ng gì tôi s th y - r ng vùng đ t tu i thơ tôi
không còn gi ng như trong k ni m n a. Khi th gi i ngày càng thu h p l i v i nh ng chuy n
bay th ng, v i m ng đi n tho i di đ ng ph kh p nơi, v i kênh truy n hình CNN và quán cà phê
lnternet, Indonesia có v l i xa cách hơn ba mươi năm trư c. Tôi s r ng Indonesia đã tr thành
m t nơi xa l .
TRONG LĨNH V C quan h qu c t , s r t nguy hi m n u dùng hình th c ngo i suy t kinh
nghi m c a m t qu c gia duy nh t. M i đ t nư c đ u có l ch s , đ a lý, văn hóa và mâu thu n
riêng, có m t không hai. Xét vê nhi u m t, Indonesia là m t n d hay v th gi i ngoài biên gi i
c a chúng ta - m t th gi i trong đó toàn c u hóa và ch nghĩa bè phái, tình tr ng nghèo đói và
th a m a, s hi n đ i và c xưa thư ng xuyên va ch m v i nhau.
Indonesia cũng là m t h sơ h u ích v chính sách đ i ngo i c a M trong năm mươi năm qua. Ít
nh t theo nghĩa r ng, m i chuy n đ u đã t ng x y ra đây: vai trò c a M trong cu c gi i phóng
các thu c đ a cũ và thành l p các t ch c qu c t đ th c thi tr t t th gi i sau Th chi n th
hai, n l c không m t m i đ xúc ti n ch nghĩa tư b n ki u M và các công ty đa qu c gia, thái
đ th ơ và đôi khi còn khuy n khích ch đ đ c tài, tham nhũng và suy thoái môi trư ng n u
nh ng đi u đó có l i cho chúng ta; cái nhìn l c quan cho r ng khi Chi n tranh l nh k t thúc,
McDonald's và m ng Internet s góp ph n ch m d t m i xung đ t trong l ch s ; s c m nh kinh
t ngày càng tăng c a châu Á và thái đ thù đ ch ngày càng l n v i M v i tư cách là siêu cư ng
duy nh t trên th gi i; nh n th c r ng ít nh t trong ng n h n, quá trình dân ch hóa có th s bóc
tr n, ch không gi m b t, h n thù s c t c và chia r tôn giáo - và r ng nh ng thành t u kỳ di u
c a toàn c u hóa có th làm cho kinh t b t n, đ ch b nh lan r ng và ch nghĩa kh ng b phát
tri n.
Nói cách khác, quá kh c a chúng ta là m t m l n x n - không ch Indonesia mà trên toàn th
gi i. Đôi khi, chính sách đ i ngo i c a M khá nhìn xa trông r ng, v a ph c v l i ích, lý tư ng
c a M , v a vì l i ích c a các nư c khác. Nhưng m t vài lúc khác, chính sách c a M đã đi sai
đư ng do d a trên nh ng gi đ nh sai l m - b qua mong mu n h p lý c a các dân t c khác, làm
suy gi m uy tín qu c gia, t o ra m t th gi i nguy hi m hơn. S k t h p này không có gì l vì
chính sách ngo i giao luôn do các đ ng cơ mâu thu n nhau t o ra. Trong nh ng ngày đ u m i
thành l p n n c ng hòa, chính sách theo ch nghĩa bi t l p chi m ưu th , đ đ phòng âm mưu t
phía ngoài phá ho i qu c gia v a ra đ i sau chi n tranh giành đ c l p. George Washington đã đ t
câu h i trong bài phát bi u t bi t n i ti ng c a ông: “T i sao ph i g n s ph n c a nư c M v i
ph n nào đó châu Âu đ r i đ t n n hòa bình và s th nh vư ng c a chúng ta vào r c r i c a
tham v ng, chia r , m i quan tâm, óc hài hư c hay s th t thư ng châu l c đó?" Quan đi m


242
      L ai nh c truy n th ng lâu đ i nh t c a lndonesia.
c a Washington sau đó đư c c ng c b i cái mà ông g i là “v trí tách bi t và xa xôi" v đ a lý,
cho phép qu c gia m i này “coi thư ng m i t n th t v t ch t mà nư c ngoài có th gây ra".
Hơn n a, m c dù kh i ngu n cách m ng và chính ph mô hình c ng hòa khi n chúng ta d đ ng
c m v i nh ng ngư i cũng đang đ u tranh giành đ c l p nhi u nơi, nhưng nh ng ngư i lãnh
đ o đ u tiên c a đ t nư c đã đưa ra l i c nh báo ph n đ i nh ng n l c ki u lý tư ng hóa nh m
xu t kh u l i s ng M ; theo John Quincy Adams, nư c M không nên "ra nư c ngoài đ tìm gi t
quái v t” hay "tr thành m đ c tài c a th gi i". Thư ng đ đã s p đ t cho nư c M vai trò xây
d ng th gi i m i ch không ph i c i t o th gi i cũ. Đư c đ i dương bao b c b o v và có di n
tích l c đ a r t l n, nư c M đáp ng s nghi p t do t t nh t là b ng cách t p trung t phát
tri n, qua đó tr thành đ t nư c d n d t ni m hy v ng cho các qu c gia và dân t c khác trên toàn
th gi i.
Nhưng n u tính hoài nghi m i th liên quan đ n nư c ngoài ăn sâu vào gien chúng ta, thì đ ng
l c m r ng - c v đ a lý. thương m i và tư tư ng - cũng v y. Thomas Jefferson đã s m kh ng
đ nh không th tránh đư c vi c biên gi i s m r ng hơn mư i ba bang ban đ u, và k ho ch m
r ng c a ông còn đư c đ y nhanh hơn nh v mua vùng đ t Louisiana243 và cu c thám hi m c a
Lewis và Clark244. Cũng chính John Quincy Adams, ngư i t ng ph n đ i hành đ ng phiêu lưu ra
nư c ngoài l i tr thành ngư i ng h nhi t thành cho s nghi p m r ng đ t nư c và đóng vai
trò ki n trúc sư trư ng cho h c thuy t Monroe245 - m t l i c nh báo đ i v i gi i quy n l c châu
Âu là nên tránh xa Tây bán c u. Khi quân lính và ngư i dân M đ u đ n ti n theo hư ng tây và
tây nam, các chính ph ti p sau đã mô t s sáp nh p lãnh th này là "đ nh m nh rõ ràng" - tin
ch c r ng s m r ng đó đã đư c s p đ t trư c, n m trong d li u c a Chúa là m r ng trên l c
đ a này cái mà T ng th ng Andrew Jackson g i là “vùng đ t t do".
T t nhiên, đ nh m nh rõ ràng cũng hàm nghĩa cu c chi n đ m máu và b o l c - khi các b t c da
đ b n đ a bu c ph i r i kh i quê hương h , khi quân đ i Mexico chi n đ u b o v lãnh th . Đó
là cu c chinh ph c, cũng như ch đ nô l , đi ngư c l i nhưng nguyên t c l p nư c c a chúng ta
và có xu hư ng b coi là th hi n rõ s phân bi t ch ng t c, m t cu c chinh ph c mà ngư i M
khó chuy n đư c h t thành truy n thuy t, nhưng nhi u nư c khác bi t rõ nó là cái gì - đó là bài
di n t p s c m nh non n t.
Sau khi M k t thúc cu c N i chi n và c ng c xong ph n l c đ a mà ngày nay là H p ch ng
qu c Hoa Kỳ thì không ai ph nh n đư c s c m nh đó. Mong mu n m r ng th trư ng hàng
hóa, đ m b o ngu n cung nguyên li u thô cho các ngành công nghi p và m đư ng bi n đ ph c
v thương m i, chúng ta quay sang các qu c gia bên ngoài. Hawaii b thôn tính, tr thành ch
đ ng chân c a M      Thái Bình Dương. Cu c chi n tranh v i Tây Ban Nha đã đem l i cho M
quy n ki m soát Puerto Rico, Guam và Phillippines; trong khi m t vài thư ng ngh s ph n đ i
vi c chi m đóng quân s m t hòn đ o cách xa t n 70.000 d m - m t s chi m đóng đòi hòi ph i
có hàng nghìn lính M đ đè b p m t phong trào đ c l p Phillippines - thì có m t thư ng ngh
s nói r ng hành đ ng này s giúp M ti p c n đư c th trư ng Trung Qu c và s có "thương
m i, c a c i và s c m nh kh ng l ”. M không bao gi đi theo con đư ng th c dân hóa có h
th ng như châu Âu trư c kia, nhưng nó đã phá tan m i rào c n không cho nó can thi p vào
nh ng nư c đư c coi là có t m quan trong chi n lư c. Ví d , Theodore Roosevelt 246 đã thêm vào


243
  Năm 1803, M đã mua vùng đ t Louisiana (hi n nay thu c 15 bang mi n trung nư c M ) v n là đ t c a Pháp
B c M , m c đích ch y u đ giành quy n ki m soát c ng New Orleans.
244
   Cu c thám hi m c a Meriwether Lewis và William Clark l 1804- 1806 là cu c thám hi m trên b đ u tiên c a
ngư i M đ n b bi n Thái Bình Dương v i m c đích tìm hi u, khám phá mi n Tây sau khi mua vùng đ t Louisiana.
245
   H c thuy t c a M tuyên b r ng châu Âu s không đư c chi m làm thu c đ a hay can thi p vào các bang m i
giành đ c l p M ( 1823 ).
246
   Dòng h Roosevelt sinh ra hai t ng th ng là Theodore Roosevelt (1858-1919), t ng th ng th 26 (1901-1908),
ngư i cho xây d ng kênh đào Panama và đư c trao gi i Nobel hòa bình vì giúp k t thúc Chi n tranh Nga-Nh t và
Franklin Delano Roosevelt (FDR) (1882- 1945), t ng th ng th 32 (1933- 1945), ngư i ban hành Chính sách Kinh
t xã h i m i và lãnh đ o nư c M trong Th chi n th hai.
h c thuy t Monroe m t h qu t t y u, tuyên b M s can thi p vào b t c qu c gia M Latinh
và Caribe nào có chính ph không làm theo đi u M mu n. “Nư c M không đư c l a ch n có
đóng vai trò quan tr ng trên th gi i hay không", Roosevelt kh ng đ nh. “M ph i đóng vai trò
này. T t c nh ng gì chúng ta đư c quy n quy t đ nh là th c hi n vai trò đó t t hay không t t mà
thôi".
Do đó, vào đ u th k 20, đ ng l c đ nh hư ng cho chính sách đ i ngo i c a M có v không
khác gì chính sách c a nh ng cư ng qu c khác, đó là tính th c d ng và l i ích thương m i. Quan
đi m bi t l p trong dân chúng v n còn m nh, đ c bi t khi có chi n tranh châu Âu và khi l i ích
s ng còn c a M không b đe d a tr c ti p. Nhưng khi công ngh và thương m i đang thu h p
th gi i thì càng lúc càng khó xác đinh đư c l i ích nào có tính s ng còn và l i ích nào không.
Trong Th chi n th nh t, Woodrow Wilson đã tránh không tham gia cu c chi n cho đ n khi các
tàu M liên t c b tàu ng m Đ c đánh chìm và châu Âu chu n b s p đ khi n M không th gi
v th trung l p đư c n a. Khi chi n tranh k t thúc, M n i lên như m t s c m nh th ng tr th
gi i - nhưng đó là s c m nh đi kèm v i s th nh vư ng mà Wilson bi t s g n bó ch t ch v i
hòa bình và th nh vư ng c a m t l c đ a cách r t xa.
Chính khi n l c gi i quy t th c t này, Wilson ph i tìm cách di n gi i l i ý tư ng đ nh m nh rõ
ràng c a nư c M . Ông cho r ng xây d ng m t "th gi i an toàn cho n n dân ch ” không ch là
giành th ng l i trong chi n tranh; nư c M còn quan tâm đ n vi c khuy n khích m i dân t c t
quy t đ nh s ph n c a mình và thi t l p m t khung pháp lý cho toàn th gi i đ tránh mâu thu n
sau này. Trong Hi p ư c Versailles v các đi u kho n đ u hàng c a Đ c, Wilson đ xu t m t
H i Qu c liên đ hòa gi i xung đ t gi a các nư c, ngoài ra còn có m t tòa án qu c t và m t lo t
các lu t qu c t ràng bu c không ch các nư c y u mà c nư c m nh. "Đây là th i đi m đ n n
c ng hòa ch ng t s trong s ch và s c m nh tinh th n c a nó v i t t c các qu c gia khác".
Wilson tuyên b như v y. “Hi n nhiên, đ nh m nh rõ ràng c a nư c M là đi đ u trong n l c
gi cho tinh th n đó chi m ưu th ".
Ban đ u, đ xu t c a Wilson đư c ng h nhi t tình M và trên th gi i. Tuy nhiên, Thư ng
vi n M l i không b n tư ng như th . Th lĩnh đ ng C ng hòa Thư ng vi n, Henry Cabot
Lodge247 cho r ng H i Qu c liên - và nh t là lu t qu c t - s xâm ph m ch quy n c a M , là
m i ràng bu c ngu xu n, ngăn c n M áp đ t ý chí c a mình lên c th gi i. Đư c s ng h c a
nh ng ngư i theo ch nghĩa bi t l p truy n th ng c hai đ ng (r t nhi u ngư i trong s h
ph n đ i M tham gia Th chi n th nh t) c ng v i thái đ nh t đ nh không ch u th a hi p c a
Wilson, Thư ng viên đã t ch i ch p thu n M là thành viên H i qu c liên.
Trong su t hai mươi năm sau đó, M kiên quy t quay sang đư ng l i hư ng n i - gi m quy mô
quân đ i và h i quân, t ch i tham gia Tòa án th gi i, th ơ khi Ý, Nh t và Đ c qu c xã xây
d ng c máy quân s . Thư ng vi n tr thành lò c a ch nghĩa bi t l p, h thông qua Đ o lu t
Trung l p, qua đó không cho phép M tr giúp các nư c b liên minh phát xít xâm lư c, đ ng
th i b qua l i kêu g i c a T ng th ng khi quân đ i Hitler tràn qua kh p châu Âu. Mãi cho đ n
khi Trân Châu C ng b ném bom, M m i nh n ra sai l m kh ng khi p c a mình. "Không m t
qu c gia, m t cá nhân nào đư c an toàn trong th gi i mà ch nghĩa băng đ ng đóng vai trò
th ng tr ". Franklin D. Roosevelt đã nói như v y khi phát bi u trư c c nư c sau v t n công.
“Chúng ta không th đo s an toàn c a mình b ng kho ng cách trên b n đ đư c n a".
Sau Th chi n th hai, M có cơ h i áp d ng bài h c cũ vào chính sách đ i ngo i m i. Châu Âu
và Nh t đ nát, Liên bang Xô-vi t ki t quê sau nh ng tr n chi n M t tr n phía Đông, nhưng l i
t d u hi u cho th y ý đ nh m r ng ch đ c ng s n trên quy mô l n nh t có th , lúc này M
ph i l a ch n. Có nh ng ngư i cánh h u cho r ng ch c n chính sách đ i ngo i đơn phương và
ngay l p t c t n công Liên Xô là đ ch m d t nguy cơ phát tri n c a ch nghĩa c ng s n. Và
m c dù ch nghĩa bi t l p c a th p niên 30 đã m t uy tín hoàn toàn, nhưng v n có nh ng ngư i
cánh t đánh giá th p thái đ m nh m c a Liên Xô, h cho r ng v i thi t h i mà Liên Xô ph i

247
   Henry Cabot Lodge (1850- 1924): Thư ng ngh s t 1893- 1924, có ngư i cháu n i cùng tên là đ i s M
mi n Nam Vi t Nam sau này.
gánh ch u cũng như vai trò quan tr ng c a M trong chi n th ng c a phe Đ ng minh, Stalin s
ph i cân nh c l i d đ nh.
M không ch n con đư ng nào trong hai cách đó. Nh ng ngư i lãnh đ o th i h u chi n tranh
g m T ng th ng Truman, Dean Acheson, George Marshall và George Kennan đã thi t k ra m t
tr t t m i sau chi n tranh, k t h p ch nghĩa lý tư ng c a Wilson v i ch nghĩa th c t l nh
lùng, th a nh n s c m nh c a nư c M ã đ ng th i khá khiêm t n v kh năng M có th ki m
soát th gi i. Đúng th , h nói, th gi i này r t nguy hi m, và m i đe d a t Liên Xô là có th t;
M c n duy trì vai trò th ng tr quân s và ph i s n sàng s d ng quân đ i đ b o v qu n l i
c a mình trên toàn c u. Nhưng s c m nh c a M cũng ch có h n, và ch quân đ i thì không th
đ m b o nư c M s ph n vinh và an toàn đư c lâu dài.
Vì v y, cái nư c M c n là đ ng minh b n v ng, nh ng đ ng minh có chung h tư tư ng, lu t
pháp, và xác đ nh s theo h th ng kinh t th trư ng. Liên minh này, c v quân s và kinh t ,
theo nguyên t c t nguy n tham gia và duy trì nh sư đ ng thu n chung, s t n t i lâu dài hơn -
cũng như ít gây ra thù đ ch hơn - b t c nhóm thu c đ a nào mà ch nghĩa đ qu c M chi m
đư c. Tương t , M s có nhi u l i ích khi h p tác v i các nư c đ xây d ng các t ch c qu c t
và hình thành các quy t c chung trên th gi i. Không ph i vì gi đ nh ngây thơ r ng ch v i các
đi u lu t và hi p ư c qu c t cũng có th ch m d t đư c xung đ t gi a các qu c gia hay không
c n đ n quân đ i M ph i hành đ ng, mà là vì càng có nhi u quy t c qu c t có hi u l c và M
càng cho th y luôn s n sàng can thi p đ th hi n s c m nh thì s càng ít xung đ t xu t hi n - và
khi M ph i vi n đ n l c lư ng quân s thì hành đ ng đó l i càng h p lý trong m t các qu c gia.
M t chưa đ n mư i năm, cơ s h t ng cho tr t t th gi i m i đã hoàn thành. M th c hi n
chính sách ngăn ch n s lan r ng c a ch nghĩa c ng s n, đư c h u thu n không ch b ng quân
đ i mà còn b ng các th a thu n an ninh v i Kh i quân s B c Đ i Tây Dương (NATO) và Nh t
B n; th c hi n K ho ch Marshall đ tái thi t các n n kinh t đã b chi n tranh phá h y; thi t l p
h th ng Bretton Woods248 nh m n đ nh thi trư ng tài chính th gi i và Th a thu n chung v
Thu quan và M u d ch (GATT) v i các quy đ nh v thương m i qu c t ; h tr cho các thu c
đ a cũ c a châu Âu giành đ c l p và thành l p Liên h p qu c làm di n đàn an ninh chung và h p
tác qu c t .
Sau năm sau, chúng ta đ u th y k t qu c a các ho t đ ng h u chi n r t l n này: Chi n tranh
l nh, th gi i tránh đư c th m h a h t nhân, xung đ t gi a các cư ng qu c quân s ch m d t và
m t th i kỳ tăng trư ng kinh t chưa t ng có c trong nư c và qu c t xu t hi n.
Đây là m t thành t u n i b t, có l là món quà l n th hai mà Th h vĩ đ i249 đ l i cho chúng
ta, ch sau th ng l i trư c ch nghĩa phát xít. Nhưng cũng như m i h th ng nhân t o khác, nó
cũng có r n n t và mâu thu n; nó có th không ch ng đ n i trư c tác đ ng bóp méo c a chính
tr . s kiêu căng ng o m n hay hi u ng sai l c do s hãi. Do m i đe d a t Liên Xô r t l n cũng
như cú s c khi đ ng c ng s n n m quy n Trung Qu c và B c Tri u Tiên, gi i c m quy n M
b t đ u nhìn nh n phong trào dân t c, chi n tranh s c t c, n l c c i cách và các chính sách thiên
t trên th gi i qua lăng kính Chi n tranh l nh - nguy cơ ti m tàng mà h c m th y đã vư t quá
l i cam k t công khai vì t do và dân ch . Trong hàng ch c năm, chúng ta đã đ m c, th m chí
còn giúp đ nh ng tên tr m c p như Mobutu250, nh ng k t i ph m như Noriega251 ch ng nào
b n h còn ch ng ch nghĩa c ng s n. Đôi khi hành vi lén lút c a M d n t i lo i b c nh ng v



248
   H th ng b n v dollar M , t c là dùng dollar M làm tiêu chu n cho ti n t th gi i. H th ng ra đ i sau h i
ngh các nư c Đ ng minh Bretton Woods, bang New Hampshire năm 1944 và s p đ năm 1971.
249
      Th h vĩ đ i (Greatest Generation): ch nh ng ngư i M đã làm vi c và chi n đ u th i Th chi n th hai.
250
   Mobutu Sese Seko (1930- 1997): T ng th ng Zaire (hi n là C ng hòa Dân ch Congo) t 1965-1997. trong th i
gian c m quy n đã s d ng ti n và tài nguyên qu c gia đ cho vào túi riêng.
251
   Manuel Noriega (1934-): C u th lĩnh quân sư Panama, t ng làm vi c cho CIA và s ng       M t năm 1989. Năm
l992 Noriega b M đưa quân vào b t vì quy các t i buôn bán ma túy, t ng ti n và r a ti n.
lãnh đ o đư c b u ra m t cách dân ch     nh ng nư c như Iran - gây ra tác đ ng như cơn đ a
ch n, ám nh chúng ta cho đ n t n ngày nay.
Chính sách ngăn tr c a M còn đòi h i ph i xây d ng l c lư ng quân s kh ng l sao cho
tương x ng r i ti p đó ph i vư t qua năng l c vũ khí c a Liên Xô và Trung Qu c. "Tam giác
s c” gi a L u Năm góc, các nhà th u quân s 252 và ngh s t nh ng khu v c b u c có kho n
chi l n dành cho qu c phòng, theo th i gian, đã tích lũy đư c quy n l c r t l n đ hình thành
chính sách đ i ngo i. Và m c dù nguy cơ chi n tranh h t nhân cũng có nghĩa là s không có đ i
đ u tr c ti p v i nh ng siêu cư ng thù ngh ch, nhưng đ i ngũ ho ch đ nh chính sách M v n
ngày càng nhìn nh n m i v n đ trên kh p th gi i qua lăng kính quân s thay vì lăng kính ngo i
giao.
Quan tr ng hơn c là h th ng h u chi n càng ngày ph i ch u đ ng nhi u s c ép c nh tranh trong
chính tri, đ ng th i l i thi u quá trình th o lu n và s đ ng thu n trong nư c. M t trong nh ng
đi m m nh c a M ngay sau chi n tranh là n i b đ t đư c s đ ng thu n nh t đ nh v chính
sách ngo i giao. Có th gi a đ ng C ng hòa và đ ng Dân ch có khác bi t r t l n, nhưng b t
đ ng thư ng ch m d t ngay khi hai bên ti n đ n sát mép nư c; m i quan ch c, dù là Nhà
Tr ng, L u Năm góc, B Ngo i giao hay CIA, đ u quy t đ nh d a trên th c t và phân tích h p
lý ch không ph i o tư ng hay nh m v n đ ng thêm phi u. S đ ng thu n còn bao trùm c xã
h i; nh ng chương trình như K ho ch Marshall - có s tham gia c a r t nhi u qu đ u tư - h n
không th ti n hành đư c n u ngư i dân không tin tư ng chính ph , cũng như không đ t lòng tin
vào các quy t đ nh s d ng ti n thu hay đưa con h ra tr n c a các quan ch c.
Đ n th i kỳ Chi n tranh l nh, nh ng y u t đ ng thu n đó b t đ u mòn d n đi. Các chính tr gia
nh n th y r ng h có th giành đư c phi u n u t ra ph n đ i ch nghĩa c ng s n m nh hơn đ i
th c a h . Đ ng Dân ch b công kích vì đã "đ m t Trung Qu c". Ch nghĩa McCarthy phá
ho i s nghi p c a nhi u ngư i và gây bùng n b t đ ng. Kennedy đ l i cho đ ng C ng hòa v
s "chênh l ch vũ khí"253, v n không h t n t i, nh đó ông đánh b i Nixon - ngư i cũng dành c
s nghi p đ ch p mũ c ng s n các đ i th c a mình. Các t ng th ng Eisenhower, Kennedy và
Johnson có quan đi m nhu m đ y màu s hãi khi n sau đó h b coi là "nh tay v i ch nghĩa
c ng s n". Nh ng vũ khí trong Chi n tranh l nh như tình báo,. dò la, đưa thông tin sai l ch v n
đư c s d ng đ ch ng chính quy n và nhân dân nư c ngoài nay cũng tr thành công c ph c v
chính tr trong nư c, m t cách đ qu y r i nh ng ngư i ch trích, ng h cho nh ng chính sách
đáng ng ho c che đ y sai l m. Chính trong nư c M , chúng ta đã ph n b i l i lý tư ng mà
chúng ta t ng h a s đem l i cho các qu c gia khác.
T t c nh ng xu hư ng này đ u t p trung Chi n tranh Vi t Nam. H u qu nghiêm tr ng c a
cu c chi n này - đ i v i uy tín c a chúng ta nư c ngoài, đ i v i quân đ i (ph i m t m t th h
m i ph c h i l i đư c) và hơn c là đ i v i nh ng ngư i đã tham chi n - đã đư c ghi chép đ y
đ . Nhưng có l t n th t l n nh t mà Chi n tranh Vi t Nam gây ra là làm m t đi lòng tin gi a
nhân dân và chính ph M cũng như gi a chính nh ng ngư i M v i nhau. K t qu c a gi i báo
chí năng n và hình nh nh ng bao nylon đ ng xác đ y r y trong các phòng khách là ngư i M
b t đ u hi u ra r ng nh ng ngư i gi i nh t, thông minh nh t Washington không ph i lúc nào
cũng bi t h đang làm gì - cũng như không ph i lúc nào cũng nói s th t. Ngày càng có nhi u
ngư i cánh t lên ti ng phàn đ i không ch Chi n tranh Vi t Nam mà c m c tiêu r ng hơn trong
chính sách đ i ngo i c a M . Theo h , T ng th ng Johnson, tư ng Westmoreland254, CIA, "t
h p quân s - công nghi p" và các t ch c qu c t như Ngân hàng Th gi i (WB) đ u là nh ng
hình nh c a s ng o m n, hi u chi n, phân bi t ch ng t c ch nghĩa tư b n và ch nghĩa đ

252
   Nguyên văn "defense contractors", t ch các công ty, các cá nhân cung c p hàng hóa ho c d ch v ph c v
chi n tranh như máy bay, tàu chi n, vũ khí, h u c n, liên l c…
253
   Nguyên văn "missile gap", ch s chênh l ch v s c m nh vũ khí gi a M và Liên Xô th i Chi n tranh l nh. Khái
ni m này do M đưa ra, nhưng ngư i ta tin r ng không h t n t i s chênh l ch này.
254
   William Westmolreland (1914-2005), t ng là Tư l nh B ch huy vi n tr quân sư M t i mi n Nam Vi t Nam
1964- 1968.
qu c ki u M . Ngư i cánh h u ph n ng l i tương t , cho r ng th t b i Vi t Nam và s suy
gi m v th trên trư ng qu c t c a M chính là trách nhi m c a đám ngư i “đ t i cho nư c M
trư c h t" - đó là nh ng ngư i ph n chi n, dân hippie, Jane Fonda255, tri th c các trư ng thu c
Ivy League và gi i báo chí t do, nh ng ngư i đã bôi nh ch nghĩa yêu nư c, đi theo th gi i
quan tương đ i và phá ho i ý chí ch ng ch nghĩa c ng s n.
Ph i th a nh n r ng đây là b c tranh bi m h a do các nhà ho t đ ng và các c v n chính tr d ng
nên. R t nhi u ngư i M v n gi thái đ trung dung, v a ng h chính ph n l c ch ng ch
nghĩa c ng s n, đ ng th i hoài nghi nh ng chính sách gây ra r t nhiêu t n th t cho ngư i M .
Trong su t th p niên 70 và 80, ngư i ta th y t n t i c phe di u hâu bên đ ng Dân ch l n phe
hòa bình trong đ ng C ng hòa; trong Qu c h i có nh ng ngư i như Mark Hatfield bang Oregon
và Sam Nunn bang Georgia luôn tìm cách duy trì truy n th ng chính sách đ i ngo i h p ý c hai
đ ng. Nhưng b c bi m h a đó đã gây n tư ng cho công chúng trong kỳ b u c khi phe C ng
hòa ti p t c v ra hình nh phe Dân ch là nh ng k y u đu i, còn nh ng ngư i nghi ng quân
đ i và hành đ ng không công khai nư c ngoài thì ti p t c đ ng v phía đ ng Dân ch .
Chính qua th i kỳ này - m t th i kỳ chia r nhi u hơn đ ng thu n - mà ph n l n ngư i M hi n
nay hình thành ra quan đi m cá nhân v chính sách đ i ngo i. Đó là nh ng năm tháng c a Nixon
và Kissinger256, nh ng ngư i có chính sách đ i ngo i khôn khéo, nhưng đã bi lu m trư c chính
sách trong nư c và m t chi n d ch ném bom Cam-pu-chia r t phi đ o đ c. Đó là nh ng năm
tháng c a Jimmy Carter, m t đ ng viên đ ng Dân ch - ngư i luôn nh n m nh v n đ nhân
quy n - có v s n sàng m t l n n a đ t m i quan ng i mang tính đ o đ c song song v i chú
tr ng qu c phòng, cho đ n khi cú s c d u m . cu c kh ng ho ng Iran và v Liên Xô đem quân
vào Afghanistan di n ra khiên ông tr thành m t k kh kh o và vô tích s .
Hình nh n tư ng hơn c là Ronald Reagan, quan đi m rõ ràng v ch nghĩa c ng s n c a ông
có v đi đôi v i s mù m c a ông v nh ng bi k ch khác trên th gi i. Cá nhân tôi bư c vào
tu i trư ng thành vào nh ng năm Reagan làm t ng th ng - tôi h c ngành quan h qu c t      Đ i
h c Columbia, sau đó làm ngư i t ch c ho t đ ng c ng đ ng Chicago - và cũng như nhi u
ngư i Dân ch khác th i kỳ đó, tôi r t khó ch u trư c nh hư ng c a chinh sách Reagan đ i v i
các nư c Th gi i th ba: chính ph ng h ch đ phân bi t ch ng t c Apartheid Nam Phi, tài
tr cho các bi t đ i t th n El Salvador và xâm lư c đ t nư c Grenadal nh bé b t h nh. Càng
nghiên c u sâu v chính sách vũ khí h t nhân, tôi càng th y chi n lư c Chi n tranh gi a các vì
sao đư c xây d ng quá kém c i; tôi không có gì đ nói khi nh ng l i bay b ng c a Reagan khác
nhau m t tr i m t v c v i v Ian - Contra.
Nhưng thi tho ng, khi tranh lu n v i b n bè theo cánh t , tôi th y kỳ l là mình l i b o v quan
đi m c a Reagan. Không ai có th thuy t ph c đư c tôi r ng nh ng đi u kho n thương m i qu c
t c a M là nguyên nhân duy nh t gây ra nghèo đói trên toàn th gi i; vì làm gì có ai bu c lãnh
đ o các nư c thu c Th gi i th ba ph i tham nhũng, ăn c p ti n t túi nhân dân nư c h . Tôi có
th b t đ ng v i quy mô xây d ng l c lư ng vũ trang c a Reagan, nhưng khi Liên Xô ti n quân
vào Afghanistan thì c g ng vư t qua Liên Xô v quân s có l là m t hành đ ng th c t . Lòng
t hào đ t nư c, tôn tr ng l c lư ng quân đ i, đánh giá đúng m c m i đe d a nư c ngoài,
ni m tin r ng phương Đông và phương Tây không d hòa h p - tôi đ ng ý v i Reagan v t t c
nh ng đi u này. Và khi B c tư ng Berlin s p đ , tôi th y ph i dành cho ông s kính tr ng x ng
đáng dù tôi chưa bao gi b phi u cho ông.
R t nhi u ngư i - trong đó có nhi u ngư i Dân ch - đã b phi u cho Reagan, nh th phe C ng
hòa kh ng đ nh vai trò t ng th ng c a ông đã khôi ph c đư c s đ ng thu n trong chính sách đ i
ngo i. T t nhiên s đ ng thu n đó chưa bao gi th c s g p ph i th thách; cu c chi n ch ng
ch nghĩa c ng s n c a Reagan ch y u đư c ti n hành qua các đ i tác và nh ng kho n thâm h t


255
   Jane Fonda (1937-): ngư i m u, di n viên đi n nh M , là ngư i tích c c ho t đ ng ph n đ i M đem quân đ n
Vi t Nam.
256
      Henry Alfred Kissinger (1923-): C v n an ninh qu c gia, B trư g Ngo i giao th i Nixon.
chi tiêu, ch không ph i b ng cách tri n khai l c lư ng quân s . Tuy nhiên, khi Chi n tranh l nh
k t thúc, công th c c a Reagan có v không phù h p v i th gi i m i n a. George H. W. Bush
quay l i chính sách đ i ngo i truy n th ng hơn, “th c t ” hơn, nh đó ki m soát dư c tình hình
khi Liên Xô tan rã và khi Chi n tranh Vùng V nh l n th nh t di n ra. Nhưng lúc đó xã h i M
ch chú ý vào tình tr ng n n kinh t trong nư c nên vi c ông đã thành công khi tìm đư c các
đ ng minh qu c t hay kh ng đ nh rõ ràng s c m nh c a nư c M cũng không th c u vãn đư c
vai trò t ng th ng c a ông.
Khi Bill Clinton nh m ch c m i ngư i đ u cho r ng chính sách đ i ngo i c a M th i h u Chi n
tranh l nh ch y u là v n đ thương m i hơn là xe tăng, b o tr quy n s h u trí tu hơn là b o
v cu c s ng ngư i dân M . B n thân Clinton cũng hi u r ng toàn c u hóa không ch là thách
th c m i trong kinh t mà trong c an ninh qu c gia. Ngoài thúc đ y t do thương m i và phát
tri n h th ng tài chính qu c t , chính ph Clinton cũng n l c ch m d t cu c xung đ t dai d ng
   bán đ o Balkans và B c lreland cũng như đ y m nh quá trình dân ch hóa Đông Âu, M
Latin, châu Phi và Liên Xô cũ. Nhưng ít nh t trong m t công chúng, chính sách đ i ngo i trong
th p k 90 thi u đi m t ch trương bao quát hay m t m nh l nh chung. Đ c bi t hành đ ng can
thi p quân s c a M có v ch là m t l a ch n ch không ph i vi c nh t thi t ph i làm - có l
đó là s n ph m c a mong mu n xóa b nh ng nhà nư c ma qu 257 c a chúng ta; ho c nh ng tính
toán nhân đ o liên quan đ n món n đ o đ c c a chúng ta v i ngư i dân Somali, Haiti, Bosnia
và các linh h n b t h nh khác.
R i x y ra s kiên 11/9, và ngư i M c m th y th gi i đ o l n hoàn toàn.


THÁNG 1/2006, tôi đáp m t chi c máy bay v n t i quân s C-130 đi thăm Iraq l n đ u tiên. Hai
đ ng nghi p cùng đi v i tôi - Thư ng ngh s Evan Bayh bang lndiana và H ngh s Harold
Ford, Jr. bang Tennessee - đ u đã t ng đ n đây, và h c nh báo tôi là h cánh Baghdad có th
s hơi b t ti n: Đ tránh b t n công b ng h a l c, các chuy n bay quân s ra vào th đô lraq
ph i tr i qua m t s th t c khá b c mình. Tuy nhiên, khi máy bay chúng tôi bay trong bu i sáng
đ y sương mù thì tôi th y không ai lo l ng l m. Cài ch t ngư i vào đ m gh b c v i b t, h u h t
b n đ ng hành c a tôi đ u đang ng . đ u h g t gù va vào t m đai màu cam ch y d c thân máy
bay. M t thành viên đ i bay chơi đi n t ; m t ngư i khác đang l ng l đ c k ho ch bay.
Đã b n năm rư i trôi qua k t cái ngày tôi nghe tin máy bay đâm vào Trung tâm Thương m i
th gi i. Lúc đó tôi Chicago, đang lái xe đ n trung tâm thành ph đ tham d m t bu i đi u
tr n thư ng vi n bang. B n tin phát trên đài r t sơ sài, và tôi nghĩ h n đó là m t tai n n, có th
là máy bay b h ng đ ng cơ và m t phương hư ng. Khi tôi đ n bu i h p, chi c máy bay th hai
cũng đã đâm vào m c tiêu và chúng tôi đư c kêu g i sơ tán kh i Tòa nhà State of Illinois. Trên
kh p đư ng ph , m i ngư i t t p l i, nhìn ch m ch m lên tr i và vào Tháp Sears258. Sau đó,
trong văn phòng lu t c a tôi, chúng tôi ng i b t đ ng nhìn c nh tư ng ác m ng đang hi n rõ trên
màn hình ti vi - m t chi c máy bay đen như bóng ma bi n m t trong tòa nhà đ y kính và thép,.
đàn ông và ph n bám ch t l y b c a s r i rơi xu ng; nh ng ti ng la hét, ti ng khóc vang lên
t phía dư i và cu i cùng m t đám mây b i cu n lên, che kín m t tr i.
Tôi dành m y tu n ti p theo làm nh ng vi c gi ng h u h t m i ngư i M lúc đó - g i đi n cho
b n bè New York và th đô Washington, đóng ti n quyên góp, nghe bài phát bi u c a T ng
th ng, thương ti c nh ng ngư i đã thi t m ng. Và đ i v i tôi, cũng như v i nhi u ngư i khác s
ki n 11/9 có nh hư ng riêng tư r t sâu s c. Không ch vì quy mô phá h y quá l n, hay nh ng k
ni m trong năm năm New York c a tôi - k ni m v nh ng con ph và nh ng khung c nh hi n
ch còn là đ ng g ch v n. Đó còn là c m giác quen thu c khi tư ng tư ng nh ng công vi c bình


257
   Nguyên văn "rogue states", t ch nh ng nhà nư c b M coi là m i đe d a v i th gi i, hi n tai g m B c Tri u
Tiên và Iran. Đ n th i Clinton c m t này đư c thay b ng “nh ng qu c gia đáng ng i” (states of concern), nhưng
sau đó Bush lai quay l i s d ng t g c.
258
      Tòa nhà ch c tr i   Chicago, là công trình cao nh t th gi i t 1974 đ n 1998.
thư ng mà các n n nhân c a v 11/9 đang làm vài gi trư c khi h ch t, nh ng vi c hàng ngày
góp ph n vào cu c s ng c a th gi i hiên đ i - lên máy bay, chen chúc xu ng xe buýt, u ng cà
phê và đ c tin t c trên báo bu i sáng, nói chuy n trong thang máy. V i ph n l n ngư i dân M ,
nh ng công vi c quen thu c đó là d u hi u cho th y tr t t chi n th ng s h n lo n, là bi u hi n
v ng ch c c a ni m tin r ng ch ng nào chúng ta c g ng, luôn cài dây b o hi m, có ngh nghi p
h u ích và tránh xa m t s nơi thì chúng ta v n đư c đ m b o an toàn, gia đình chúng ta v n
đư c b o v .
Gi đây s h n lo n đã di n ra ngay ngoài ngư ng c a nhà chúng ta. Do đó, chúng ta ph i hành
đ ng khác, ph i hi u th gi i theo cách khác. Chúng ta ph i đáp ng l i kêu g i c a đ t nư c.
Trong vòng m t tu n sau v t n công, tôi đã ch ng ki n t l b phi u 98-0 Thư ng vi n và
420-1 H vi n, qua đó trao cho T ng th ng quy n "s d ng m i l c lư ng c n thi t và thích
h p đ ch ng l i m i qu c gia, m i t ch c, moi cá nhân” đ ng sau v t n công. S ngư i quan
tâm đ n quân đ i và mu n gia nh p CIA tăng v t khi thanh niên trên toàn nư c M quy t tâm
ph c v t qu c. Và chúng ta không h đơn đ c.           Paris, t Le Monde ch y hàng tít Nous
sommes tous Américains (Chúng ta đ u là ngư i M ). Cairo, nhà th H i giáo t ch c l c u
nguy n bày t s ti c thương. L n đ u tiên k t khi thành l p năm 1949, NATO s d ng đ n
Đi u 5 trong Đi u l đ ng ý r ng b t c hành đ ng t n công vũ trang nào vào m t thành viên c a
NATO cũng "b coi là hành đ ng t n công vào toàn b các thành viên c a kh i". V i công lý sau
lưng và c th gi i đ ng bên c nh, chúng ta đã xóa b chính quy n Taliban kh i Kabul ch trong
vòng m t tháng, các thành viên c a Al Qaeda ph i ch y tr n ho c b b t, b gi t.
Chính ph đã có kh i đ u t t, tôi nghĩ - v ng ch c, th n tr ng và thành công v i ít t n th t nh t
(ch sau này chúng ta m i bi t chúng ta đã không gây đ s c ép t n công lên l c lư ng Al Qaeda
  Tora Bora, có l vì th bin Laden đã tr n thoát). Và cùng v i c th gi i, tôi ch đ i nh ng gì
tôi nghĩ s di n ra ti p đó: m t chinh sách đ i ngo i m i cho th k 21, không ch đi u ch nh k
ho ch quân s , ho t đ ng tình báo và qu c phòng trư c m ng lư i kh ng b mà còn ph i xây
d ng m t s đ ng thu n m i trên toàn th gi i trư c m i đe d a xuyên qu c gia.
Không có k ho ch nào như th . Thay vào đó, cái chúng ta có ch là m t lo t nh ng chính sách
l c h u c a nh ng th i kỳ cũ đư c đem ra ph i b i, l p ghép v i nhau dư i cái tên m i. "Đ ch
ma qu " c a Reagan nay đư c g i là "Tr c ma qu ". H c thuy t Monroe phiên b n th i
Roosevelt - cho r ng chúng ta có th ưu tiên lo i b chinh ph nào chúng ta không thích - gi tr
thành h c thuy t Bush v i ph m vi áp d ng m r ng t Tây bán c u ra toàn th gi i. Đ nh m nh
rõ ràng l i tr thành h p th i; t t c nh ng gì c n có, theo Bush, là h a l c M , quy t tâm M ,
và "liên minh t nguy n". Và có l đi u t i t hơn c là chính ph Bush đã làm h i sinh m t ki u
chính tr chưa t ng xu t hi n t sau khi Chi n tranh l nh k t thúc. Sau khi ki m nghi m h c
thuy t Bush v chi n tranh phòng ng a qua v h t c ng Saddam Hussein, nh ng ngư i đ t câu
h i li u v tân công lraq có h p lý không li n b coi là "ph i lòng ch nghĩa kh ng b ", ho c
"không ph i ngư i M ". Thay vì gi i thích trung th c cái đư c và chưa đư c c a chi n d ch
quân s này, chính ph l i ti n hành t n công vào công chúng: che đ y các báo cáo tình báo đ
b o v hành vi đã làm, công b con s chi phí và nhân l c ph c v cu c chi n th p hơn th c t ,
d ng nên bóng ma đám mây hình n m259.
Chi n lư c công chúng này đã có hi u qu : đ n mùa thu năm 2002, đa s ngư i M đ u tin r ng
Saddam Hussein s h u vũ khí gi t ngư i hàng lo t, ít nh t 66% m i ngư i tin r ng (m t ni m
tin sai l m) cá nhân ngư i đ ng đ u lraq này có liên quan đ n v t n công 11/9. T l ngư i ng
h xâm lư c Iraq - cũng như t l ngư i ng h Bush vào kho ng 60%. Nh m ti n t i kỳ b u c
gi a kỳ, đ ng C ng hòa đ y m nh v t n công và yêu c u b phi u v vi c s d ng quân đ i
ch ng Saddam Hussein. Ngày 11/10/2002, hai mươi tám trong s năm mươi đ ng viên đ ng Dân
ch     Thư ng vi n đã b phi u thu n cùng v i g n như toàn b đ ng viên đ ng C ng hòa - ch
tr m t ngư i - trao cho Bush quy n mà ông ta mu n.


259
      Ch s th i phòng m i đe d a h t nhân t phía Saddam Hussein.
Tôi r t th t v ng v i v b phi u đó m c dù tôi thông c m v i s c ép mà đ ng Dân ch ph i
gánh ch u. B n thân tôi cũng c m th y ph n nào s c ép đó. Vào th i đi m mùa thu năm 2002 tôi
đã quy t đ nh s tranh c vào Thư ng vi n liên bang và tôi bi t cu c chi n s di n ra lraq s là
đ tài l n trong m i chi n d ch v n đ ng. Khi m t nhóm các nhà ho t đ ng xã h i Chicago đ
ngh tôi phát bi u trong m t cu c bi u tình l n ch ng chi n tranh s di n ra vào tháng Mư i, vài
ngư i b n tôi đã c nh báo tôi không nên bày t quan đi m công khai v m t v n đ d thay đ i
như v y. Ý tư ng v v t n công đã r t ph bi n, nhưng v i tình hình lúc đó tôi không coi vi c
ph n đ i chi n tranh là vi c làm cũ k . Như nhi u nhà phân tích, tôi cũng nghĩ Saddam có vũ khí
hóa h c và sinh h c và đang thèm mu n vũ khí h t nhân. Tôi tin r ng ông ta đã nhi u l n coi
thư ng ngh quy t c a Liên h p qu c và các đi u tra viên v vũ khí h t nhân, và hành đ ng đó
ch c ch n ph i tr giá. Không có gì ph i nghi ng chuy n Saddam gi t h i đ ng bào c a ông ta;
và tôi ch c ch n r ng th gi i cũng như dân t c lraq s có cu c s ng t t hơn n u không có ông
ta.
Tuy nhiên, tôi c m th y m i đe d a t phía Saddam chưa th di n ra, lý do ti n hành chi n tranh
c a chính ph còn nông c n và ch là duy ý chí, còn cu c chi n Arghanistan thì còn lâu n a
m i k t thúc. Và tôi ch c ch n r ng khi ch n cách hành đ ng quân s c ng r n đơn phương thay
vì đ u tranh m nh b ng con đư ng ngo i giao, cư ng ép đi u tra và tr ng ph t m t cách khôn
ngoan, nư c M đã b qua cơ h i xây d ng m t n n t ng ng h r ng rãi cho m i chính sách c a
mình.
Vì v y tôi đã đ ng ý phát bi u. Trư c hai nghìn ngư i t p trung Qu ng trư ng Liên bang
Chicago, tôi gi i thích r ng không như nhi u ngư i trong đám đông tôi không ph n đ i m t cu c
chi n tranh - r ng ông tôi đã nh p ngũ ngay sau ngày Trân Châu C ng b ném bom và ông đã
chi n đ u trong quân đ i c a Patton260. Tôi cũng nói r ng "sau khi ch ng ki n v gi t chóc và
phá h y, khói b i và nư c m t, tôi ng h quy t tâm c a chinh ph s tìm ki m và nh t n g c
b t c k nào đã gi t h i nh ng ngư i vô t i nhân danh s tàn ác", và "chính tôi cũng s n lòng
c m vũ khí đ ngăn không cho th m k ch đó tái di n".
Cái tôi ph n đ i là "m t cu c chi n ng ng n, v i vàng, không d a trên nguyên nhân nào ngoài
s gi n d , không d a nguyên t c gì ngoài ph c v chính tr ". Và tôi nói r ng:
           Tôi bi t r ng ngay c th ng đư c Chi n tranh lraq thì M v n s m t không bi t bao
           nhiêu th i gian, bao nhiêu chi phí và không th lư ng h t đư c h u qu . Tôi bi t r ng n u
           chúng ta xâm lư c Iraq mà không có lý do c th cũng như không đư c qu c t ng h
           thì hành đ ng đó ch th i bùng lên ng n l a Trung Đông, khuy n khích thái đ x u
           nh t ch không ph i t t nh t c a th gi i -r p, cũng như đ y m nh quá trình tuy n m
           c a Al Qaeda.
Bài phát bi u đư c ng h m nh m : các nhà ho t đ ng b t đ u lưu truy n bài phát bi u trên
m ng, và tôi có đư c uy tín vì dám nói lên quan đi m c a mình v nh ng v n đ hóc búa - nh
đó tôi đã vư t qua đư c kỳ b u c sơ b khó khăn trong đ ng Dân ch . Nhưng lúc đó tôi không
có cách nào bi t đư c liêu tôi có đánh giá đúng tình hình lraq hay không. Khi cu c chi n cu i
cùng đư c ti n hành và l c lư ng quân đ i M ti n vào Baghdad mà không g p tr ng i gì, khi
tôi th y b c tư ng Saddam b kéo đ và T ng th ng đ ng trên nóc chi n h m Abraham Lincoln,
đ ng sau có t m bi u ng đ "Nhi m v đã hoàn thành", tôi b t đ u nghi r ng tôi đã nh m l n -
và cũng c m th y an i khi ch có ít lính M b thương vong.
Và gi đây, ba năm sau - khi s ngư i My thi t m ng đã vư t quá 2.000 và s ngư i b thương
lên t i hơn 16.000; sau khi tr c ti p b ra 250 t dollar và s ph i chi hàng trăm t n a sau này
đ tr n và chăm sóc cho các c u chi n binh; sau hai cu c b u c và m t cu c trưng c u hi n
pháp lraq c ng v i 10.000 ngư i lraq thi t m ng; sau khi ch ng ki n phong trào ch ng M lên
cao chưa t ng th y trên toàn th gi i, còn Afghanistan thì d n d n l i rơi vào h n lo n - tôi đang



260
      George Smith Patton Jr. (1885- 1945): Tư ng ch huy L c quân M trong Th chi n th hai.
bay đ n Baghdad v i tư cách là m t thư ng ngh s , ph n nào đó có trách nhi m tìm ra cách gi i
quy t cho tình trang l n x n đây.
H cánh sân bay qu c t Baghdad hóa ra cũng không t l m - m c dù tôi r t m ng vì không th
nhìn ra ngoài c a s khi chi c C- 1 30 lư n vòng và nhào xu ng đ t. Viên s quan tùy tùng thu c
B Ngo i giao đã đ ng s n đ i chúng tôi, đi cùng anh ta là m t nhóm binh s đeo súng trư ng.
Sau khi nghe ch d n an toàn, ghi l i nhóm máu, đ i mũ s t b o hi m và m c áo ch ng đ n,
chúng tôi lên hai chi c tr c thăng Black Hawk và hư ng đ n Vùng Xanh. Chúng tôi bay th p,
vư t qua nhi u d m đư ng đ y bùn, nh ng cánh đ ng hoang v i nh ng con đư ng h p c t
ngang, đi m xuy t nh ng khóm chà là và nh ng h m trú n bê tông th p, ph n l n có v không
có ngư i , m t vài nơi còn b san b ng. Cu i cùng Baghdad cũng hi n ra trư c m t, m t thành
ph màu cát hình tròn. Dòng sông Tigris ch y qua trung tâm như m t v t c t r ng s m màu. T
trên cao nhìn xu ng thành ph này đã có v cũ k , b phá ho i nhi u, giao thông trên ph gián
đo n - m c dù h u như nóc nhà nào cũng nh p nhô ch o v tinh, cùng v i m ng đi n tho i di
đ ng là hai th đư c các quan ch c M qu ng cáo là thành t u c a công cu c tái thi t.
Tôi ch có m t ngày rư i lraq, ch y u là Vùng Xanh, m t khu v c r ng mư i d m n m
trung tâm Baghdad, trư c đây t ng là trái tim c a chính quy n Saddam Hussein, hi n là khu v c
cách ly do M ki m soát, bao quanh là tư ng an ninh và hàng rào dây thép gai. Nhóm ph trách
tái thi t trình bày ng n g n v khó khăn khi duy trì vi c cung c p đi n và s n xu t d u trư c s
phá ho i c a các l c lư ng n i d y; các s quan tình báo nói v nguy cơ ngày càng cao đ n t
phi n quân H i giáo và cũng như nh ng cu c t n công c a nhóm này vào l c lư ng an ninh Iraq.
Sau đó, chúng tôi g p g các thành viên c a y ban B u c Iraq, h r t hăng hái trư c nh ng
thay đ i l n trong kỳ b u c g n đây; và trong m t gi đ ng h chúng tôi l ng nghe Đ i s M
Khalilzad, m t ngư i s c s o, nhã nh n v i c p m t m t m i nói v nh ng ho t đ ng ngo i giao
con thoi ph c t p mà ông đang đ m nhi m đ đưa ngư i Shi'ite, Sunni và ngư i Kurd h p tác
v i nhau trong m t chính ph th ng nh t.
Đ n chi u chúng tôi có cơ h i g p g , ăn trưa v i m t vài bính lính trong nhà ăn t p th r t l n
ngay c nh b bơi, trư c đây là ph t ng th ng c a Saddam. H g m lính các quân ch ng, quân
d b . đơn v Phòng v qu c gia t thành ph l n đ n đô th nh , ngư i da đen, da tr ng ra ngư i
Latinh, nhi u ngư i đang th c hiên nghĩa v l n th hai ho c th ba. Lòng t hào hi n rõ khi h
nói v nh ng gì đơn v c a h đã làm đư c - xây d ng trư ng h c, b o v các nhà máy đi n,
hư ng d n lính Iraq m i đư c hu n luy n đi tu n tra, b o v đư ng đi n, nư c cho các vùng sâu
vùng xa. H h i đi h i l i tôi r ng: T i sao báo chí M ch đưa tin v nh ng v ném bom ra gi t
ngư ? H kh ng đ nh đây đã có nhi u ti n b - và tôi c n cho ngư i dân nhà bi t công vi c
c a h hoàn toàn không vô ích.
Khi nói chuy n v i nh ng ngư i đàn ông và ph n này, th t d hi u t i sao h th t v ng, vì t t
c nh ng ngư i M tôi g p lraq, dù là binh lính hay dân thư ng, đ u gây n tư ng r ng h r t
c ng hi n, r t gi i, và hi u r t rõ không ch nh ng sai l m trong quá kh mà c nh ng khó khăn
trong tương lai. Th c s t t c nh ng gì đang di n ra Iraq đã ph n ánh s khéo léo, giàu có,
trình đ công ngh c a ngư i M ; khi đ ng trong Vùng Xanh hay b t c cơ s làm vi c l n nào
   Iraq hay Kuwait, b t c ai cũng ph i khâm ph c chính ph vì có th d ng nên c thành ph
ngay trên m nh đ t c a quân đ ch. t t n tai đư c nh ngu n đi n và h th ng nư c th i riêng,
có m ng máy tính b ng cáp và không dây, có sân bóng r và quán kem. Hơn th , ngư i đó h n s
nh n th y ph m ch t l c quan riêng bi t c a ngư i M luôn th hi n trong m i hoàn c nh - h
không h hoài nghi, y m th cho dù có nguy hi m. có hy sinh, có th có th t b i l n lao, h tin
r ng cu i cùng nh ng gì h làm s đem l i cu c s ng t t hơn cho m t đ t nư c xa l đ i v i h .
Và có ba cu c trò chuy n trong chuy n thăm đó khi n tôi nh l i nh ng n l c c a M      Iraq có
v Đông-ki-s t ra sao, nh ng ngôi nhà chúng ta đã d ng nên - v i máu, ti n b c và ý tư ng t t
đ p c a ngư i M - có th bi n m t trên cát lún như th nào. Câu chuy n th nh t di n ra vào
bu i chi u mu n khi đoàn chúng tôi t ch c m t cu c h p báo v i các đ i di n báo chí qu c t
Baghdad. Sau ph n h i và tr l i, tôi đ ngh các phóng viên l i đ nói chuy n vui, không
chính th c. Tôi nói, tôi mu n bi t v cu c s ng ngoài Vùng Xanh. H vui v đ ng ý nhưng h
nói ch có th   l i thêm 45 phút - lúc đó đã mu n, và cũng như nhi u ngư i dân Baghdad. nhìn
chung h tránh đi l i sau khi m t tr i l n.
Nhìn chung c nhóm đ u tr , ph n l n m i tu i hai mươi ho c ngoài ba mươi, t t c đ u ăn
m c đơn gi n đ n m c có th nghĩ h là sinh viên. Tuy nhiên, trên khuôn m t h đã in d u
nhưng căng th ng h đang ch u đ ng - đ n th i đi m đó đã có sáu mươi nhà báo b ch t đây.
Th c ra khi b t đ u nói chuy n h đã xin l i vì đang r i trí; h v a nh n đư c tin m t trong các
b n đ ng nghi p c a h , n phóng viên báo Christian Science Monitor tên là Jill Carroll b b t
cóc, ngư i ta tìm th y lái xe c a cô đã ch t bên v đư ng. Hi n t i t t c b n h đ u đang nh
m i ngư i quen c dò la xem cô đang đâu. Theo h nh ng v b o l c như v y không có gì l
Baghdad m c dù ngư i Iraq m i là n n nhân ch y u. Cu c xung đ t gi a ngư i Shi'ite và ngư i
Sunni đã lan r ng, ngày càng ít chi n lư c, ít suy nghĩ, ch có giao chi n là nhi u hơn. Không ai
trong s h nghĩ r ng b u c s c i thi n đư c tình tr ng an ninh hi n t i. Tôi h i li u h có nghĩ
căng th ng s gi m b t n u M rút quân không và đoán r ng h s kh ng đ nh đi u đó. Nhưng
ngư c l i, h l c đ u. "Tôi đoán n u th đ t nư c này s rơi vào n i chi n ch trong vòng m t
tu n", m t ngư i tr l i. "M t trăm, có th là hai trăm nghìn ngư i ch t. Chúng ta là th duy nh t
gi cho nơi này còn g n bó v i nhau".
Đêm đó, đoàn chúng tôi đi cùng Đ i s Khalilzad đ n ăn t i nhà t ng th ng lâm th i Iraq Jalal
Talabani. An ninh đư c th t ch t khi đoàn h t ng đi qua mê cung các chư ng ng i v t ra ngoài
Vùng Xanh; bên ngoài lính M đ ng m i ngã tư d c theo hành trình c a chúng tôi, và chúng
tôi đư c yêu c u m c áo ch ng đ n và đ i mũ s t su t đư ng đi.
Mư i phút sau chúng tôi đ n m t bi t th l n, t ng th ng và m t vài thành viên chính ph lâm
th i chào đón chúng tôi. H đ u là nh ng ngư i to l n, ph n l n năm mươi ho c sáu mươi tu i
v i n cư i tươi nhưng đôi m t không bi u hi n tình c m gì. Tôi nh n ra m t trong các b
trư ng - ông Ahmed Chalabi, m t ngư i Shi'ite đư c đào t o phương Tây, khi là lãnh t nhóm
lưu vong trong Qu c h i Iraq đư c báo cáo là đã cung c p cho các cơ quan tinh báo M và chinh
ph Bush m t s thông tin nh đó M đã quy t đ nh xâm lư c Iraq và nhóm c a ông đã nh n
đư c hàng tri u dollar, cu i cùng hóa ra chuy n đó không h có th t. T đó Chalabi b t hòa v i
nh ng ngư i M b o tr ông; có vài báo cáo cho th y ông đã đưa m t vài tin m t c a M cho
ngư i Iran, và Jordani hi n v n đang phát l nh b t ông sau khi k t án v ng m t ông v i 31 t i
trong đó có tham ô, ăn c p, s d ng sai qu ti n g i và đ u cơ ti n t . Nhưng có v ông v n đ ng
v ng ; ăn m c không chê vào đâu đư c và đi cùng con gái l n, hi n ông là b trư ng ph trách
d u m c a chính ph lâm th i.
Trong b a t i đó tôi không nói chuy n nhi u v i Chalabi. Tôi ng i c nh c u b trư ng tài chính
lâm th i. Ông này có v r t n tư ng, t ra am hi u khi nói v n n kinh t Iraq: c n minh b ch
hơn, c n khung pháp lý m nh hơn đ thu hút đ u tư nư c ngoài. Cu i bu i t i tôi nói v i m t
nhân viên đ i s là tôi có c m tình v i ông này.
Ngư i nhân viên đó nói: "Ông ta r t khôn ngoan, rõ ràng là như th . Dĩ nhiên ông ta cũng là m t
trong nh ng lãnh đ o đ ng SCIRI. Đ ng này ki m soát B N i v , t c là n m trong tay c nh sát.
Và c nh sát… à h có v n đ v i nh ng v xâm nh p c a dân quân. Có l i bu c t i h đã b t các
nhà lãnh đ o Sunni, r i sáng hôm sau ngư i ta tìm th y xác m y ngư i đó, m y chuy n này... "
Gi ng anh ta nh d n, r i anh ta nhún vai- "Chúng ta ph i h p tác v i nh ng ai chúng ta ki m
đư c thôi".
Đêm đó tôi không ng đư c; tôi xem m t tr n bóng chày c a đ i Redskins261, đư c truy n tr c
ti p qua v tinh đ n ngôi nhà bên h trư c đây dành cho Saddam và khách c a ông ta. Có đôi l n
tôi t t ti ng tivi và nghe ti ng súng c i phá tan s tĩnh l ng. Sáng hôm sau, chúng tôi l i lên chi c
Black Hawk đ n căn c th y quân l c chi n Fallujah n m vùng phía tây khô c n c a Iraq,
thu c t nh Anbar. ph n Anbar do ngư i Sunni chi m đóng đã di n ra m t trong nh ng cu c
giao tranh đ m máu nh t ch ng l i quân n i d y, và không khí doanh tr i đây kh c nghi t hơn

261
      Tên m t đ i bóng chày chuyên nghi p c a Washington D.C
nhi u so v i Vùng Xanh; ch hôm trư c thôi, năm lính th y đánh b đi tu n đã ch t do bom
bên v đư ng ho c do vũ khí nh c a đ ch. Quân lính đây trông cũng ít kinh nghi m hơn, ph n
l n m i ngoài hai mươi tu i, r t nhi u anh chàng m t còn có m n và cơ th v n đang l n.
V tư ng ch huy doanh tr i đã thu x p m t cu c g p ng n, và chúng tôi nghe các s quan cao
c p nói v tình tr ng ti n thoái lư ng nan c a quân M : nh kh năng đư c c i thi n nên h b t
đư c ngày càng nhi u th lĩnh quân n i d y, nhưng cũng giông như các băng đ ng đư ng ph
Chicago, c m i khi h b t đư c m t tên thì có v như luôn có hai tên khác s n sàng thay th .
Không ch chính tr mà đi u ki n kinh t cũng góp ph n gây ra tình tr ng n i lo n - chính ph thì
b m c Anbar, còn t l đàn ông th t nghi p lên t i x p x 70%.
"Ch c n hai hay ba dollar là anh thuê đư c b n tr đ t bom r i", m t s quan nói. " đây ch ng
đó là m t s ti n l n".
Đ n cu i cu c h p thì tr i hơi có sương mù nên chúng tôi ph i hoãn bay đ n Kirkuk. Trong khi
ch đ i, nhân viên ph trách chính sách ngo i giao Mark Lippert đi l i nói chuy n v i m t s
quan cao c p, còn tôi b t chuy n v i m t trong nh ng viên thi u tá ph trách ch ng phi n quân
vùng này. Ông ta có gi ng nói nh nhàng, vóc ngư i th p và đeo kính; th t d tư ng tư ng ông
ta trong vai m t th y giáo d y toán trư ng trung h c. Th c t là trư c khi gia nh p Th y quân
l c chi n ông ta đã Phillippines hai năm làm vi c cho T ch c Hòa bình M 262. Ông nói r ng
r t nhi u đi u ông h c đư c đó c n đư c áp d ng cho quân đ i Iraq. Ông không tìm đâu ra
đ ngư i bi t nói ti ng - r p đ giao ti p v i ngư i đ a phương. Chúng ta c n t o cho quân đ i
M kh năng nh y c m v i văn hóa, thi t l p m i quan h lâu dài v i lãnh đ o đ a phương và k t
h p l c lư ng an ninh v i đ i tái thi t đ ngư i Iraq th y đư c n l c c a ngư i M th c s đem
l i l i ích. T t c nh ng vi c này đ u m t nhi u th i gian, nhưng ông đã th y m t vài bi n
chuy n t t khi quân đ i áp d ng nh ng bài h c này trên kh p đ t nư c Iraq.
Viên s quan tùy tùng ra hi u máy bay đã s n sàng c t cánh. Tôi chúc viên thi u tá g p may m n
và đi ra máy bay. Mark đi ngay c nh tôi và tôi h i anh thu đư c gì sau khi nói chuy n v i viên s
quan cao c p kia.
"Tôi h i ông ta là ông ta nghĩ cách t t nh t đ gi i quy t tình tr ng này là gì".
"Th ông ta b o sao? "
"Rút quân".
CÂU CHUY N M can thi p vào Iraq s còn đư c phân tích và tranh cãi trong nhi u năm t i -
th c ra, đó v n là m t câu chuy n đang d dang. Hi n t i, m i vi c đó đã x u đ n m c có l đã
b t đ u có m t cu c n i chi n c p đ th p, và dù tôi tin là m i ngư i M - b t k h nghĩ th
nào v quy t đ nh xâm lư c Iraq lúc đ u - đ u mu n s có k t c c t t đ p cho Iraq, nhưng th c
lòng tôi không th nói r ng tôi l c quan v tình hình Iraq trong ng n h n.
Tôi bi t r ng vào th i đi m này, chính tr trong nư c - s tính toán c a nh ng ngư i c ng r n, vô
c m đã ăn t i cùng tôi - ch không ph i quân đ i M s quy t đ nh tương lai Iraq. Tôi cũng tin
r ng gi đây c n xác đ nh rõ các m c tiêu chi n lư c là: đ t đư c chút n đ nh, đ m b o nhưng
ngư i n m quy n l c không thù ghét M , b o v Iraq kh i tr thành m t căn c cho ho t đ ng
kh ng b . Đ đ t đư c các m c tiêu đó, tôi tin r ng c ngư i M và ngư i Iraq đ u c n quan
tâm, chu n b m t cu c rút quân t ng bư c cho quân đ i M vào cu i năm 2006, m c dù vi c rút
quân nhanh như v y cũng là đánh giá t m d a trên m t lo t các d đoán - kh năng chính ph
Iraq có th đ m b o an ninh và các d ch v xã h i cơ b n cho ngư i dân đ n đâu, s có m t c a
quân M       đây có kh năng d n đ n hành đ ng phi n lo n đ n m c nào, xác su t x y ra n i
chi n kh c li t khi quân M rút đi. Khi các s quan th y quân l c chi n giàu kinh nghi m tr n
m c đ xu t rút quân, còn các phóng viên nư c ngoài hoài nghi thì cho r ng nên l i thì th t
không d tìm ra câu tr l i.

262
   T ch c Hòa binh M (Peace Corps): t ch c nh ng ngư i tình nguy n v i m c tiêu c u tr nhân đ o   nư c
ngoài, là cơ quan thu c chính ph liên bang.
Nhưng cũng không quá s m đ rút ra m t vài k t lu n t nh ng gì chúng ta đã làm Iraq. B i
khó khăn xu t hi n không ch do làm vi c kém mà chúng còn ph n ánh nh n th c sai l m. Th c
t là g n năm năm sau s ki n 11/9 và 15 năm sau khi Liên Xô tan rã, nư c M v n chưa có
chính sách an ninh qu c gia mang tính g n k t. Thay vì tìm ra nguyên t c chung. chúng ta ch có
m t lo t nh ng quy t đ nh b t thư ng tùy tình hình v i k t qu không th đoán trư c. Tai sao l i
đưa quân đ n Iraq ch không ph i B c Tri u Tiên hay Myanmar? T i sao l i can thi p vào
Bosnia ch không ph i Darfur? M c tiêu c a chúng ta là thay đ i ch đ       Iran, phá hu toàn b
kh năng h t nhân c a Iran hay ngăn c n s ph bi n vũ khí h t nhân, hay là c ba? Có ph i
chúng ta đ nh s d ng s c m nh quân s       b t c đâu có ch đ đ c tài kh ng b ngư i dân, và
n u như v y thì ph i l i bao lâu đ đ m b o đ t nư c đó có n n dân ch v ng ch c? Chúng ta
s cư x như th nào v i nh ng qu c gia như Trung Qu c, nơi đang t do hóa v kinh t nhưng
chưa t do hóa chính tr ? Chúng ta c n thông qua Liên h p qu c trong m i v n đ hay ch thông
qua khi h s n lòng phê chu n các quy t đ nh c a chúng ta?
Có l trong Nhà Tr ng s có ai đó có th tr l i rõ ràng các câu h i này. Nhưng các đ ng minh -
và c k thù c a chúng ta - thì hi n nhiên không bi t nh ng câu tr l i này là gì. Quan tr ng hơn,
ngay c ngư i dân M cũng không bi t. Không có chi n lư c rõ ràng, đư c công chúng ng h
và đư c th gi i th u hi u, nư c M s thi u cơ s h p lý - và do đó thi u s c m nh c n thi t đ
b o đ m th gi i s an toàn hơn. Chúng ta c n s a đ i khung chính sách đ i ngo i sao cho có
đư c tính rành m ch và quy mô như các chính sách h u Th chi n th hai c a Truman - m t
chính sách đáp ng đư c c thách th c và cơ h i c a thiên niên k m i, m t chính sách ch cho
chúng ta bi t cách th c s d ng s c m nh quân s và th hiên đư c nh ng lý tư ng và nh ng
cam k t sâu s c nh t c a chúng ta.
Tôi không dám nói tôi có s n chi n lư c l n này trong túi. Nhưng tôi bi t tôi tin vào cái gì, và tôi
s đ xu t m t vài v n đ mà ngư i dân M s th ng nh t, đó là nh ng đi m kh i đ u cho s
đ ng thu n m i.
Trư c h t, chúng ta c n hi u r ng không th quay tr l i áp d ng ch nghĩa bi t l p - t c là ki u
chính sách đ i ngo i bác b m i yêu c u tri n khai quân đ i M . Mong mu n rút quân kh i m i
vùng đ t trên th gi i v n là m t khuynh hư ng ng m có s c m nh c hai đ ng, đ c bi t khi
nói đ n t n th t v ngư i. Ví d , sau khi thi th binh lính M b kéo lê trên đư ng ph
Mogadishu263 h i năm 1993, đ ng C ng hòa đã bu c t i T ng th ng Clinton là hoang phí l c
lư ng quân s qu c gia cho m t nhi m v không rõ ràng; và chính m t ph n vì kinh nghi m
Somalia nên trong đ t b u c năm 2000, ng c viên George W. Bush đã cam k t không bao gi
s d ng quân đ i M vào vi c ‘xây d ng m t đ t nư c' n a. D hi u t i sao hành đ ng can thi p
vào Iraq c a chính ph Bush cũng gây ra ph n ng d d i tương t . Theo m t cu c trưng c u
dân ý c a Trung tâm nghiên c u Pew, kho ng năm năm sau s ki n 11/9, 46% ngư i M k t
lu n r ng nư c M ch nên "lo chuy n c a mình trên trư ng qu c t và đ các nư c khác c g ng
t lo l y vi c trong nư c h ".
Ph n ng c a phe t do l i càng đ c bi t m nh m , đây là nh ng ngư i xem Iraq là s l p l i
nh ng sai l m M đã m c ph i Vi t Nam. Tâm tr ng th t v ng v i Iraq và nh ng mánh khóe
đáng ng chính ph s d ng đ ti n hành chi n tranh đã khi n nhi u ngư i cánh t cũng đánh giá
th p m i đe do c a nh ng k kh ng b là nh ng k ph bi n vũ khí h t nhân; theo m t cu c
đi u tra vào tháng 1/2005, nh ng ngư i t cho là b o th đ t cao hơn ngư i phe t do 29 đi m
trong vi c coi tiêu di t Al Qaeda là m c tiêu hàng đ u c a chính sách đ i ngo i, con s chênh
l ch này đ i v i vi c không ch p nh n các nhóm ho c các qu c gia thù đ ch có vũ khí h t nhân
là 26 đi m. Trong khi đó, ba m c tiêu ưu tiên cao nh t c a chính sách đ i ngo i theo phe t do là


263
   T th p k 1960 đ n nay, Somalia sa vào n i chi n li n miên. Năm 1992, Liên h p qu c quy t đ nh đưa l c
lư ng gìn gi hòa bình t i đây đ n đ nh tinh hình. Tháng 10/1993, trong n l c truy quét l c lư g quân s đ a
phương, M đã m chi n d ch t n công vào Mogadishu - thành ph l n nh t Somalia và b th t b i. Tr n chi n
Mogadishu v i hình nh lính M b b t, b trói và xác h b kéo lê trên đư ng ph đã tr thành n i ám nh kinh
hoàng đ i v i quân đ i và ngư i dân M . Sau tr n đánh này, T ng th ng Clinton đã ra l nh rút quân kh i Somalia.
rút quân đ i kh i Iraq, ngăn ch n b nh AIDS lan r ng và h p tác ch t ch hơn v i các nư c
đ ng minh.
Nh ng m c tiêu đư c phe t do ng h cũng có ưu đi m. Nhưng chúng không t o ra đư c chính
sách an ninh qu c gia g n k t. Chúng ta c n nh r ng Osama bin Laden không ph i là H Chí
Minh, và nh ng nguy cơ nư c M ph i đ i m t hi n t i là có th t, ph c t p và ti m n kh năng
tàn phá. Các chính sách g n đây ch làm m i vi c t i t hơn, nhưng n u ngay ngày mai chúng ta
rút quân kh i Iraq, nư c M s v n là m c tiêu c a kh ng b do đ a v vư t tr i c a chúng ta
trong tr t t th gi i. Dĩ nhiên, nh ng ngư i b o th cũng nh m l n n u h nghĩ đơn gi n ch c n
tr kh nh ng "k ma qu " r i đ th gi i t lo ph n vi c c a t ng nư c. Toàn c u hóa khi n
cho n n kinh t , s th nh vư ng cũng như an ninh qu c gia c a chúng ta g n ch t v i nh ng sư
ki n di n ra đ u kia th gi i. Và trên trái đ t này không có nư c nào có kh năng hơn chúng ta
đ thi t l p nên m t h th ng toàn c u hay xây d ng s đ ng thu n xung quanh m t lo t nh ng
quy t c hành x qu c t giúp m r ng t do, an toàn cho m i cá nhân và l i ích kinh t . Dù
mu n hay không, n u chúng ta mu n nư c M an toàn hơn thì chúng ta ph i giúp c th gi i an
toàn hơn.
V n đ th hai là môi trư ng an ninh hi n nay v cơ b n hoàn toàn khác so v i năm mươi năm,
hai mươi lăm năm hay th m chí mư i năm trư c. Khi Truman, Acheson, Kennan và Marshall
ng i l i thi t k ra tr t t th gi i sau Th chi n th hai, h d a vào kh năng c nh tranh c a các
cư ng qu c đã th ng tr th gi i su t th k 19 và đ u th k 20. Trong th gi i đó, nguy cơ đ i
v i nư c M ch y u đ n t nh ng nư c có th s d ng l c lư ng quân s r t l n và vũ khí r t
m nh đ chi m đóng nh ng vùng đ t quan tr ng, không cho chúng ta ti p c n nh ng ngu n tài
nguyên quan tr ng và đưa ra đi u ki n giao thương qu c t .
Th gi i đó không còn t n tai. Vi c Đ c và Nh t gia nh p th gi i dân ch t do v i n n kinh t
th trư ng t do đã xóa b nguy cơ xung đ t gi a các cư ng qu c trong th gi i t do. Vũ khí h t
nhân ra đ i và khái niêm "h y di t l n nhau" đã đ y lùi r i ro x y ra chi n tranh gi a M và Liên
bang Xô-vi t k c trư c khi B c tư ng Berlin s p đ . Ngày nay, nh ng nư c m nh nh t th
gi i ( m c đ nào đó bao g m c Trung Qu c) - và quan tr ng không kém, đ i đa s ngư i dân
s ng các nư c đó - đ u g n ch t v i m t lo t các quy t c qu c t chung chi ph i thương m i,
chính sách kinh t , gi i pháp pháp lý và ngo i giao cho các tranh ch p, ngay c m c dù h chưa
m r ng t do và dân ch đáng k trong nư c.
M i nguy cơ ngày càng l n ch y u đ n t nh ng qu c gia đang n m bên rìa c a n n kinh t th
gi i, nơi "các lu t đi đư ng" c a qu c t chưa h đư c áp d ng - nh ng nư c có chính ph y u
kém, chính sách chuyên quy n, tham nhũng và b o l c thư ng xuyên; nh ng nư c mà đ i đa s
dân s r t nghèo, không đư c đi h c, b tách bi t kh i thông tin bên ngoài; nh ng nư c mà ngư i
đ ng đ u s toàn câu hóa s làm suy y u quy n l c, xói mòn các giá tr vãn hóa truy n th ng
ho c thay đ i th ch chính tr trong nư c. Trư c đây, đã t ng có suy nghĩ r ng M có th không
c n quan tâm đ n nh ng qu c gia và cá nhân nh ng vùng không liên quan đ n mình. H có th
ch ng l i quan đi m c a chúng ta, qu c h u hóa m t công ty M , vô hi u hóa giá c hàng hóa, đi
theo qu đ o c a Liên Xô ho c Trung Qu c, th m chí có th t n công s quán M hay lính M
nư c ngoài - nhưng h không th t n công đ n t n nơi chúng ta . S ki n 11/9 cho th y suy
nghĩ này không còn đúng. Chính m i liên h qua l i khi n th gi i ngày càng g n ch t v i nhau
đã mang l i s c m nh cho nh ng k mu n phá b th gi i đó. M ng lư i kh ng b có th m
r ng nh hư ng h c thuy t c a chúng trong ch p m t; chúng có th tìm ra m i liên k t y u nh t
trong c h th ng kinh t và bi t r ng ch c n t n công London ho c Tokyo cũng tác đ ng đư c
đ n t n New York hay H ng Kông; nh ng vũ khí và công ngh t ng là lĩnh v c đ c quy n c a
m t nư c nay có th mua đư c ch đen ho c có th t i đư c thi t k t trên m ng; dòng ngư i
và hàng hóa t do di chuy n qua biên gi i các nư c - là dòng máu duy trì n n kinh t th gi i -
có th b khai thác cho m c tiêu gi t ngư i.
N u các qu c gia-dân t c không còn đ c quy n ti n hành b o l c r ng kh p; th c t các qu c
gia-dân t c ngày càng ít kh năng t n công M m t cách tr c ti p vì h có v trí xác đ nh qua đó
chúng ta có th d dàng tr đũa; thay vào đó là nguy cơ ngày càng l n và mang tính xuyên qu c
gia - các m ng lư i kh ng b lăm le đ y lùi hay phá v các l c lư ng toàn c u hóa, là nguy cơ
b nh d ch lây lan như cúm gia c m, là bi n đ i khí h u ghê g m - thì c n ph i đi u ch nh chi n
lư c an ninh qu c gia như th nào cho phù h p?
Trư c h t, chi tiêu cho qu c phòng và cơ c u quân đ i ph i ph n ánh đư c th c t m i. T khi
b t đ u có Chi n tranh l nh, chính nh kh năng ngăn ch n các qu c gia t n công l n nhau nên
M b o đ m đư c an ninh cho t t c nh ng nư c nào cam k t tuân th quy đ nh qu c t . Ch v i
l c lư ng h i quân tu n tra trên toàn th gi i, tàu chúng ta đã làm cho m i tuy n hàng h i đư c
khai thông. Cũng nh th l c h t nhân c a M mà châu Âu và Nh t không tham gia vào cu c
ch y đua vũ trang h i Chi n tranh l nh và - ít nh t cho đ n g n đây - ph n l n các qu c gia đ u
đi đ n k t lu n r ng không đáng ph i g p nhi u r c r i đ đư c có vũ khi h t nhân. Ch ng nào
Nga và Trung Qu c v n duy trì l c lư ng quân s l n và chưa hoàn toàn ch m d t đư c khuynh
hư ng mu n gây nh hư ng ra xung quanh - và ch ng nào còn nh ng nhà nư c ma qu s n lòng
xâm ph m ch quy n các nư c khác - như Saddam đã làm v i Kuwait năm 1991 - thì chúng ta s
còn ph i đóng vai trò c nh sát b t đ c dĩ c a th gi i. Đi u này s không thay đ i, và cũng không
nên thay đ i.
Nhưng m t khác, gi đây chúng ta cũng nên th a nh n r ng m t ngân sách qu c phòng và cơ c u
quân s ch y u d a trên kh năng x y ra Th chi n th ba là không có ý nghĩa gì m y. Ngân
sách dành cho quân đ i M và qu c phòng năm 2005 cao nh t th gi i, lên t i 522 t dollar -
nhi u hơn ba mươi nư c đ ng sau c ng l i. GDP c a M l n hơn t ng GDP c a hai nư c l n
nh t và có t c đ phát tri n nhanh nh t là Trung Qu c và n Đ . Chúng ta c n duy trì l c lư ng
quân s chi n lư c cho phép chúng ta ki m soát đư c nguy cơ t nh ng qu c gia b t h o như
B c Tri u Tiên và Iran cũng như đáp ng đư c thách th c t nh ng đ i th ti m tàng như Trung
Qu c. Th c t , v i quân đ i b ki t s c sau chi n tranh Iraq và Afghanistan, có l ngay th i
gian s p t i chúng ta c n chi nhi u hơn cho qu c phòng đ ph c h i tr ng thái s n sàng và thay
m i trang thi t b .
Nhưng thách th c ph c t p nh t v n không ph i là gi đư c ưu th trư c Trung Qu c (vì v n đ
l n nh t Trung Qu c gây ra có l là kinh t ch không ph i quân s ). Thách th c ch y u s là
đ ng v ng nh ng vùng vô chính ph ho c đ t nư c thù đ ch nơi ch nghĩa kh ng b phát tri n
m nh m . Đ làm đư c đi u này c n cân b ng sao cho khôn ngoan s ti n chi cho nh ng trang
thi t b hi n đ i v i s tiên chi cho đ i quân đang m c quân ph c. Nghĩa là tăng quy mô l c
lư ng vũ trang đ duy trì k ho ch luân phiên sao cho h p lý, đ m b o quân đ i đư c trang b
t t, đào t o cho binh lính k năng v ngo i ng , tái thi t, thu th p thông tin tình báo và gìn gi
hòa bình c n thi t đ th c hi n thành công nh ng nhi m v ngày càng khó khăn và ph c t p.
Tuy nhiên, ch thay đ i quân đ i không thì chưa đ . Đ đ i phó v i nh ng nguy cơ ti m n r t
khác nhau - t m ng lư i kh ng b đ n nh ng qu c gia ng h kh ng b - cơ c u quân đ i
không quan tr ng b ng cách th c s d ng quân đ i. Đi u này không ch đúng cho th i Chi n
tranh l nh. Cu c chi n ch ng ch nghĩa kh ng b H i giáo không ch là chi n d ch quân s mà
còn là cu c chi n giành s ng h c a công lu n trong th gi i H i giáo, trong đ ng minh và
trong chính nư c M . Osama bin Laden hi u r ng h n không th đánh b i hay th m chí làm tê
li t nư c M trong cu c chi n ki u truy n th ng. Cái h n và đ ng b n có th làm đư c là gây ra
nh ng v t thương đ l n đ kích đ ng nư c M ph n ng như ki u chúng ta đã làm Iraq -
quân đ i M t n công b t ng nhưng v ng v và thi u chi n lư c vào m t qu c gia H i giáo, do
đó làm d y lên phong trào n i lo n c a nh ng ngư i dân nh y c m v tôn giáo và yêu nư c, đi u
này đ n lư t nó l i bu c quân M ph i l i lâu dài và g p nhi u khó khăn, d n đ n s lính M
và dân đ a phương thi t m ng ngày càng tăng cao. T t c nh ng h u qu này s th i bùng lên
phong trào ch ng M trong c ng đ ng H i giáo, tăng s ngư i tham gia vào ho t đ ng kh ng b
và khi n ngư i M đ t câu h i không ch v cu c chi n mà còn v nh ng chính sách khi n
chúng ta can thi p vào th gi i H i giáo ban đ u.
Đó chính là k ho ch giành th ng l i b ng cách đánh lén, và ít nh t cho đ n hiên t i chúng ta
đang làm đúng như k ch b n c a chúng. Đ thay đ i k ch b n đó, chúng ta c n đ m b o r ng s
d ng s c m nh quân đ i ch thúc đ y ch không c n tr m c tiêu l n c a chúng ta; đ vô hi u
hóa kh năng phá ho i c a m ng lư i kh ng b và giành th ng l i trong cu c chi n tranh tư
tư ng.
V y c n ph i làm gì? Chúng ta c n b t đ u gi thuy t r ng nư c M , cũng như m i qu c gia có
ch quy n khác, đơn phương có quy n t v trư c m i cu c t n công. Khi đó, chi n d ch xóa b
các căn c c a Al Qaeda và ch đ Taliban nuôi dư ng t ch c này s hoàn toàn h p lý và đư c
coi là chính đáng ngay c   nh ng nư c H i giáo c c đoan nh t. Có l s t t hơn n u đư c các
nư c đ ng minh tr giúp trong chi n d ch quân s này, nhưng s an toàn t c th i không th ch
đ i qu c t đ t đư c đ ng thu n; và n u chúng ta ph i ti n hành cu c chi n m t mình thì ngư i
dân M luôn s n sàng b o v t qu c b ng m i giá, ch p nh n m i gánh n ng h ph i ch u.
Tôi s ch ng minh r ng chúng ta có quy n đơn phương th c hi n hành đ ng quân s đ xóa b
nguy cơ s p x y ra v i an ninh qu c gia - ch ng nào chúng ta đ nh nghĩa nguy cơ s p x y ra đó
là t m t qu c gia, m t t ch c, m t cá nhân đã ch đ ng chu n b t n công nư c M (ho c các
đ ng minh có th a thu n b o v l n nhau v i M ), và chúng có ho c s có phương ti n t n công
ngay trong tương lai g n. Al Qaeda chính là k thù lo i này, và chúng ta có th ho c nên ch
đ ng t n công trư c b t c nơi nào có th . Iraq dư i th i Saddam Hussein thì l i không ph i,
đó là lý do t i sao hành đ ng đưa quân đ n lraq là m t sai l m chi n lư c. N u chúng ta ti p t c
hành đ ng đơn phương thì chúng ta c n có lý do t n công các m c tiêu.
Tuy nhiên khi đi xa hơn v n đ b o v đ t nư c, tôi nghĩ r ng vì l i ích chi n lư c, khi s d ng
l c lư ng quân s trên toàn th gi i, chúng ta luôn nên hành đ ng đa phương hơn là đơn
phương. Nhưng tôi không đ nh nói r ng H i đ ng B o an Liên h p qu c - m t th ch có cơ c u
t ch c và quy ch ho t đ ng có v không hi u qu trong tình tr ng b t n th i kỳ Chi n tranh
l nh - nên có quy n ph quy t chúng ta. Ý tôi cũng không ph i là chúng ta ch c n h p v i Anh
và Togo r i làm b t c vi c gì ta mu n. Hành đ ng đa phương là gi ng như nh ng gì George H.
W. Bush và chính ph đã làm trong Chi n tranh Vùng V nh th nh t - th c hi n nh ng n l c
ngo i giao khó khăn đ đư c h u như c th gi i ng h , và đ m b o hành đ ng c a chúng ta
cho th y thái đ tuân th các quy t c qu c t .
T i sao ph i làm như v y ? Vì không ai đư c l i t "lu t đi đư ng' qu c t hơn chính nư c M .
Không th th ng đư c nh ng đ i th đi ngư c l i quy t c đó n u chúng ta hành đ ng theo ki u
áp d ng lu t cho t t c tr chúng ta ra. Khi cư ng qu c duy nh t trên th gi i s n lòng t ki m
ch s c m nh và tuân theo quy t c hành x chung thì đó là thông đi p t i c th gi i r ng c n
làm theo các quy t c đó, và bác b ý ki n c a b n kh ng b , đ c tài r ng nh ng quy t c đó ch
đơn thu n là công c c a ch nghĩa đ qu c M .
Khi có s ng h c a toàn th gi i, gánh n ng can thi p quân s c a M cũng nh nhàng hơn và
kh năng thành công cũng cao hơn. V i ngân sách qu c phòng tương đ i khiêm t n c a các nư c
đ ng minh hi n t i thì vi c nghĩ r ng có th chia s gánh n ng quân s v i h cũng hơi o tư ng,
nhưng bán đ o Balkans và Afghanistan, các đ ng minh trong NATO th c sư đang cùng ch u
r i ro và chi phí v i chúng ta. Ngoài ra, v i nh ng lo i xung đ t liên quan nhi u đ n M thì
nh ng can thi p quân s ban đ u thư ng đơn gi n hơn, ít t n kém hơn công vi c ti p sau - như
đào t o c nh sát đ a phương, khôi ph c d ch v đi n nư c, xây d ng h th ng tư pháp hi u qu ,
phát tri n h th ng truy n thông đ c l p, xây d ng cơ s h t ng y t công c ng và l p k ho ch
b u c . Các đ ng minh có th h tr chuyên ch hàng hóa và cung c p chuyên gia cho các lĩnh
v c quan tr ng như h đang làm Balkans và Afghanistan, nhưng h s s n sàng làm nh ng
vi c đó hơn nhi u n u chúng ta đư c qu c t ng h ngay t đ u. Nói theo ki u quân s thì danh
chính đư c coi là m t "b i s s c m nh".
Đóng vai trò quan tr ng không kém, quá trình xây d ng đ ng minh khó khăn bu c chúng ta ph i
l ng nghe nhi u quan đi m và do đó ph i quan sát trư c khi hành đ ng. Khi chúng ta chưa ph i
đ u tranh t v trư c nh ng nguy cơ tr c ti p hay ti m n, chúng ta có l i th th i gian, l c
lư ng quân s c a ta s tr thành m t trong nhi u công c (và là công c quan tr ng đ c bi t) đ
gây nh hư ng và tăng cư ng l i ích cho nư c M trên th gi i - nh ng l i ích có đư c nh gi
đư c kh năng ti p c n nh ng ngu n năng lư ng cơ b n, gi th trư ng tài chính n đ nh, các
đư ng biên gi i đư c tôn tr ng và không có n n di t ch ng. Đ đ t đư c nh ng l i ích đó chúng
ta c n phân tích rõ ràng chi phí và l i ích khi s d ng l c lư ng quân s , so sánh v i các công c
gây nh hư ng khác mà ta có.
D u m giá r có đáng đ b chi phí - c máu và ti n b c - vào chi n tranh hay không ? Li u can
thi p quân s vào m t cu c xung đ t s c t c s d n t i n đ nh chính tr lâu dài hay quân đ i M
s ph i đó vô th i h n ? Liêu có th gi i quy t xung đ t c a chúng ta v i m t nư c khác b ng
bi n pháp ngo i giao không, hay ph i áp d ng m t lo t các bi n pháp tr ng ph t? N u chúng ta
mu n chi n thăng trong cu c chi n r ng hơn v tư tư ng thì ph i tính toán c quan đi m c a th
gi i. Và n u đôi khi chúng ta có th c m th y khó ch u khi nghe th y thái đ ch ng M c a các
đ ng minh châu Âu đang đư c chúng ta b o v ho c nh ng bài phát bi u Đ i h i đ ng Liên
h p qu c nh m làm hoang mang. làm r i trí ho c ki m c đ không hành đ ng, thì r t có th
dư i t t c nh ng l i l hùng h n đó là nh ng cách nhìn soi sáng tình th hi n t i, qua đó giúp
chúng ta có quy t đ nh chi n lư c chính xác hơn.
Cu i cùng, h p tác v i đ ng minh là chúng ta đã cho h quy n đ ng s h u nh ng công vi c
khó khăn, có phương pháp, có tính s ng còn và c n s c ng tác đ h n ch không cho nh ng k
kh ng b gây t n th t. Trong nh ng vi c ph i làm có vi c ch m d t m ng lư i h tr tài chính
c a b n kh ng b và chia s thông tin tình báo đ truy b t và b tù nh ng k tình nghi; và vi c
chúng ta liên t c không th đi u ph i hi u qu ho t đ ng tình báo gi a các cơ quan khác nhau
cũng như thi u năng l c đi u tra là không th ch p nh n đư c. Quan tr ng hơn c là chúng ta c n
h p tác quân s đ tư c b vũ khí h y di t hàng lo t kh i tay nh ng k kh ng b .
M t trong nh ng ví d hay nh t cho s h p tác này đã đư c thư ng ngh s đ ng C ng hòa Dick
Lugar bang lndiana và c u thư ng ngh s đ ng Dân ch Sam Nunn bang Georgia đi tiên phong
s d ng h i th p k 90. Hai ngư i này hi u rõ c n ph i phát tri n đ ng minh trư c khi kh ng
ho ng n ra và h cũng đã áp d ng nh ng suy nghĩ đó vào m t v n đ quan tr ng, đó là ph bi n
vũ khí h t nhân. L p lu n c a chương trình sau này đư c g i là Nunn-Lugar r t đơn gi n: Sau
khi Liên Xô s p đ , m i đe d a l n nh t đ i v i nư c M - tr nguy cơ phóng nh m do tr c tr c
- không còn là vi c b Gorbachev hay Yeltsin ra l nh t n công trư c mà là vi c các nguyên li u
ho c bí quy t s n xu t vũ khí h t nhân s rơi vào tay phe kh ng b ho c các nhà nư c ma qu ,
k t qu c a s s p đ kinh t c a Nga, tham nhũng trong quân đ i, b n cùng hóa các nhà khoa
h c, còn h th ng an ninh và ki m soát thì hư cũ vì thi u duy tu, b o dư ng. Theo chương trình
Nunn-Lugar, v cơ b n M s cung c p ngu n l c đ tái thi t các h th ng đó. Và m c dù
chương trình này làm cho nh ng ngư i đã quen v i ki u tư duy th i Chi n tranh l nh ph i kinh
ng c, nhưng nó cũng đã ch ng t đư c là m t trong nh ng kho n đ u tư quan tr ng nh t mà
nư c M t ng th c hi n đ tránh th m h a x y ra.
Tháng 8/2005, tôi cùng Thư ng ngh sy Lugar đi thăm m t s công trình thu c chương trình c a
ông. Đó là l n đ u tiên tôi đ n Nga và Ukraine, và không th có ai hư ng d n t t hơn Dick, m t
quý ông 73 tu i kho m nh, phong thái l ch thi p, đi m tĩnh v i n cư i bí hi m khi n ông có l i
th đáng k trong nh ng cu c h p liên miên v i các quan ch c nư c ngoài. Chúng tôi cùng đ n
thăm căn c h t nhân Saratov, nơi các tư ng lĩnh Nga t hào ch cho chúng tôi hàng rào và h
th ng an ninh m i v a đư c hoàn thành ; sau đó h m i chúng tôi ăn trưa v i súp c c i đ , rư u
vodka, khoai tây h m và món cá n u đông r t khó ăn. Perm, nơi h đang phá h y các tên l a
chi n thu t SS-24 và SS-25, chúng tôi đi bên trong v tên l a r ng cao tám feet (2.4 mét) và yên
l ng ng m nh ng qu tên l a kh ng l bóng loáng, v n có th ho t đ ng, đang đư c lưu gi an
toàn, nhưng trư c đây đã t ng nh m vào nhi u thành ph châu Âu.
   m t vùng dân cư yên tĩnh thu c Kiev, chúng tôi đư c tham d m t chuy n thăm Trung tâm
Ki m soát D ch b nh c a Ukraine, m t tòa nhà ba t ng khiêm t n, trông gi ng phòng thí nghi m
trư ng trung h c hơn. Trong chuy n thăm, sau khi xem các c a s m toang vì không có đi u
hòa không khí và nh ng thanh kim lo i g n thô b o vào khung c a đ ngăn chu t, chúng tôi
đư c d n đ n m t t l nh nh ch đư c b o v b ng dây. M t ph n trung niên m c áo phòng
thí nghi m và đeo kh u trang ph u thu t rút trong t ra vài ng nghi m, v y v y chúng ngay
trư c m t tôi, ch cách m t foot (30cm) và nói gì đó b ng ti ng Ukraine.
"B nh than đ y", phiên d ch viên gi i thích, ch vào chi c l trong tay ph i bà ta.
'Còn cái kia", anh ta ch vào lay trái bà, "là b nh d ch h ch".
Tôi quay l i phía sau và th y Lugar đang đ ng t n cu i phòng.
"Ông không mu n nhìn g n m t cái h Dick?" Tôi h i, cũng lùi l i vài bư c.
"Đã đ n, đã xem r i". Ông m m cư i.
Trong su t chuy n đi, có nhi u th i đi m khi n chúng tôi nh l i nh ng ngày Chi n tranh l nh.
   sân bay Perm ch ng h n, viên s quan biên phòng m i ngoài 20 tu i đã gi chúng tôi l i ba
gi li n vì chúng tôi không cho anh ta ki m tra máy bay, th là nhân viên c a chúng tôi ph i g i
đi n đ n đ i s quán M và b trư ng ngo i giao Nga Moscow. Tuy nhiên h u h t nh ng đi u
chúng tôi nghe và th y - c a hàng hàng hi u Calvin Klein và phòng trưng bày ô tô Maserati
Trung tâm thương m i qu ng trư ng Đ ; đoàn xe h t ng toàn xe SUV d ng l i trư c m t nhà
hàng, lái xe là nh ng ngư i đàn ông l c lư ng v i b trang ph c r t không h p v i h , có l đã
t ng m c a xe cho nh ng quan ch c đi n Kremlin, nhưng gi đây l i đang b o v cho m t
trong nh ng t phú đ u s c a nư c Nga ; r i đám thanh thi u niên rũ m c áo phông và qu n
jean lưng x , chia nhau thu c lá và nh c trong máy nghe nh c iPod khi chúng lang thang trên
nh ng đ i l r t đ p c a Kiev - đ u ph n ánh rõ nét quá trình h i nh p kinh t chưa nói đ n
chính tr , không th tránh kh i gi a phương Đông và phương Tây.
Tôi c m th y m t ph n đó là lý do t i sao Lugar và tôi đư c ti p đón r t nhi t tình các căn c
quân s . S hi n di n c a chúng tôi không ch h a h n s có ti n đ u tư cho h th ng an ninh,
hàng rào và giám sát, v.v... mà còn cho nh ng ngư i đang làm vi c đó th y h v n đang có ích
th c s . H đã có s nghi p, đã t ng đư c tôn vinh vì t o ra công c chi n tranh. Gi đã h th y
mình ch còn qu n lý nh ng di s n sót l i c a th i quá kh , nơi h làm vi c không còn phù h p
v i m t đ t nư c mà ngư i dân đã chuy n m i quan tâm chính sang ki m ti n sao cho th t
nhanh.
C m giác đó cũng rõ ràng Donetsk - m t thành ph công nghi p Tây Nam Ukraine nơi chúng
tôi đ n thăm công vi c phá h y vũ khí thông thư ng. Cơ s này n m n trong vùng nông thôn,
mu n đ n đó ph i đi qua r t nhi u con đư ng h p, đôi khi đ y dê qua l i. V giám đ c là m t
ngư i béo t t, vui v , khi n tôi nh đ n m t viên sy quan c nh sát Chicago. Ông d n chúng tôi
qua m t lo t nh ng nơi t i tăm gi ng như nhà kho đang trong tình tr ng không đư c s a ch a
m c đ khác nhau, nơi các công nhân đang nhanh nh n tháo d nh ng kh i mìn và pháo xe tăng,
các h p đ n r ng ch t đ ng l n x n cao ngang tai tôi. H c n M giúp đ , v giám đ c gi i thích,
vì Ukraine không có đ ti n đ gi i quy t toàn b s vũ khí còn l i sau Chi n tranh l nh và
Chi n tranh Afghanistan - v i t c đ như hi n t i thì h s m t sáu mươi năm đ tháo d an toàn
s vũ khí này. Không ch th , vũ khí v n đang r i rác trên kh p c nư c, thư ng đ trong các kho
x p x không có khóa, ti p xúc tr c ti p v i các y u t ăn mòn. Chúng không ch bao g m đ n
dư c mà c ch t n lo i m nh và tên l a đ t đ i không vác vai - nh ng vũ khí h y di t có th rơi
vào tay nh ng ch huy quân s        Somalia, các chi n binh Tamil Sri Lanka hay quân n i d y
Iraq.
KHÍA C NH CU I CÙNG trong chính sách đ i ngo i c a M c n bàn đây ít liên quan đ n
vi c tránh x y ra chi n tranh mà ch y u là thúc đ y hòa bình. Vào năm tôi ra đ i, T ng th ng
Kennedy dã phát bi u trong bài di n văn nh m ch c như sau: "V i nh ng ngư i s ng trong
nh ng túp l u và làng m c trên n a th gi i đang ph i c g ng thoát kh i tình tr ng nghèo đói
trên di n r ng, chúng tôi cam k t s n l c h t s c mình đ giúp h có th t c u b n thân, b t
k ph i m t bao nhiêu th i gian đ hoàn thành - không ph i vì nh ng ngư i C ng s n cũng đang
làm vi c đó, không ph i vì chúng tôi c n lá phi u c a h , mà b i vì đó là m t vi c đúng đ n ph i
làm. N u m t xã h i t do không th giúp đa s ngư i nghèo thì nó không th c u đư c s ít
ngư i giàu". B n mươi năm sau, không còn tình tr ng nghèo đói di n r ng n a. N u chúng ta
mu n th c hi n l i h a c a Kennedy - và đem l i l i ích an toàn lâu dài cho đ t nư c - thì chúng
ta không ch c n tìm cách s d ng khôn ngoan hơn l c lư ng quân s . Chúng ta ph i đưa ra
chính sách gi m ph m vi tác đ ng c a tình tr ng thi u an toàn, nghèo đói và b o l c trên toàn th
gi i, và cho nhi u ngư i hơn đư c hư ng quy n l i t tr t t th gi i v n r t có l i cho nư c M
chúng ta.
Dĩ nhiên, có nhi u ngư i s ph n đ i ti n đ c a tôi - là m i h th ng toàn c u theo ki u M đ u
có th gi m nghèo đói nh ng nư c nghèo. Theo h , quan đi m c a M v h th ng toàn c u -
thương m i t do, th trư ng m , dòng thông tin không b c n tr , lu t pháp, b u c dân ch
v.v... - đơn gi n ch là bi u hi n c a ch nghĩa đ qu c M , m c tiêu ch là khai thác lao đ ng
giá r và ngu n tài nguyên thiên nhiên c a các nư c khác và tiêm nhi m vào các n n văn hóa
chưa Âu hóa nh ng ni m tin suy đ i. Thay vì tuân theo quy t c do M đ ra, các nư c nên ch ng
l i n l c bành trư ng vai trò bá ch c a M ; h nên đi theo con đư ng phát tri n c a riêng h ,
tìm lãnh đ o trong nh ng ngư i theo ch nghĩa dân túy cánh t như Hugo Chávez264 c a
Venezuela, ho c quay l i nh ng nguyên t c xã h i truy n th ng như đ o H i.
Tôi không bác b ngay nhưng l i phê bình đó. Nói cho cùng nư c M và các đ i tác phương Tây
đã xây d ng ra h th ng th gi i hi n t i: đó là cách chúng ta làm - chu n m c k toán c a chúng
ta, ngôn ng c a chúng ta, lu t s h u trí tu c a chúng ta, công ngh c a chúng ta, văn hóa c a
chúng ta - mà c th gi i ph i đi u ch nh theo t t c nh ng th đó su t năm mươi năm qua. Nhìn
chung h th ng này đem l i s th nh vư ng cho nh ng nư c phát tri n nh t, nhưng nó cũng làm
cho r t nhi u ngư i b t t h u - m t th c t mà các nhà ho ch đ nh chính sách phương Tây
thư ng b qua, đôi khi còn làm tr m tr ng hơn.
Tuy nhiên tôi v n tin r ng l i phê bình kia đã sai khi cho r ng nh ng ngư i nghèo s có l i hơn
n u t ch i tư tư ng th trư ng t do và dân ch t do.
Không ai, dù thu c n n văn hóa nào, l i thích cu c s ng b chèn ép. Không ai mu n s ng trong
s hãi ch vì ngư i đó có quan đi m khác bi t. Không ai mu n bi nghèo ho c đói, và không ai
mu n s ng trong m t ch đ kinh t mà thành qu lao đ ng c a h luôn không đư c đ n đáp. H
th ng th trư ng t do và dân ch t do, đ c trưng c a nh ng qu c gia phát tri n nh t, có th v n
còn sai sót; nó cũng có th thư ng mang l i nhi u l i ích cho ngư i có quy n l c hơn là ngư i
không có quy n l c. Nhưng h th ng đó luôn luôn đư c thay đ i, đư c c i thi n - và chính nh
s c i m , ch p nh n thay đ i đó mà n n dân ch t do d a vào th trư ng đem l i cho ngư i
dân trên toàn th gi i cơ h i t t nh t đ có cu c s ng t t đ p hơn.
Vì v y, thách th c đ i v i chúng ta là ph i đ m b o các chính sách c a M s d n h th ng qu c
t theo hư ng công b ng hơn, có công lý hơn và th nh vư ng hơn - và các quy t c chúng ta đ ra
s đem l i l i ích cho c nư c M l n th gi i.
Nhưng n u chúng ta tìm cách áp đ t n n dân ch b ng súng đ n, b ng cách g i ti n cho nh ng
đ ng có chính sách kinh t có v thân thi n v i Washington, ho c b nh hư ng b i th l c c a
nh ng ngư i lưu vong như Chalabi, ngư i mà tham v ng rõ ràng không h đư c b t c ai quê
hương ng h , thì chúng ta đang t đưa mình vào th th t b i. Chúng ta đang h tr nh ng ch
đ áp b c coi nh ng nhà ho t đ ng dân ch là công c c a s c m nh nư c ngoài và ngăn tr kh
năng ra đ i n n dân ch th c s nh n i l c c a chính nư c đó.
H qu đương nhiên là t do không ch có nghĩa là b u c . Năm 1941, Franklin D. Roosevelt đã
nói ông mong mu n có m t th gi i d a trên b n quy n t do cơ b n: t do ngôn lu n, t do tín
ngư ng, không b thi u th n và không ph i s hãi265. Kinh nghi m c a chính chúng ta cho th y
r ng hai quy n t do cu i cùng - không b thi u th n và không ph i s hãi - là đi u ki n tiên
quy t cho t t c m i ngư i. Đ i v i m t n a dân s th gi i tương đương kho ng 3 t ngư i
đang s ng v i thu nh p dư i 2 dollar m t ngày thì b u c dù hoàn h o nh t cũng ch là phương
ti n ch không ph i m c đích, là đi m xu t phát ch không ph i k t qu cu i cùng. Nh ng ngư i
này không c n "n n b u c ' b ng nh ng nhu c u cơ b n mà đa ph n chúng ta coi là m t cu c
s ng t t - th c ph m, mái nhà che n ng mưa, đi n, y t t i thi u, giáo d c cho con cái và có th


264
      Hugo Rafael Chávez Frías (1954-): đương kim T ng th ng Venezuela.
265
      Nguyên văn "freedom from want" và "freedom from fear"
s ng bình thư ng mà không ph i ch u đ ng tham nhũng, b o l c ho c quy n l c đ c tài. N u
chúng ta mu n giành thi n c m c a ngư i dân Caracas, Jakarta, Nairobi hay Tehran thì đem đ n
các hòm phi u là chưa đ . Chúng ta c n đ m b o nh ng quy t c qu c t mà chúng ta đang xúc
ti n s nâng cao, thay vì c n tr ý th c v v t ch t và an toàn cá nhân c a m i ngư i.
Đi u này có l khi n chúng ta ph i t nhìn l i chính mình. Ví d , M và các nư c phát tri n khác
liên t c yêu c u các nư c đang phát tri n xóa b các rào c n thương m i b o v h trư c sư c nh
tranh, trong khi chính chúng ta kiên quy t b o v c tri c a mình trư c hàng nh p kh u t nư c
nghèo - th có th giúp các nư c đó thoát kh i nghèo đói. Khi nhi t tình b o v b ng sáng ch
cho các công ty dư c ph m c a M , chúng ta đang ngăn c n nh ng nư c như Brazil có th ch
t o thu c ch ng AIDS, qua đó c u s ng hàng tri u ngư i. Dư i s lãnh đ o c a Washington,
Qu Ti n t qu c t - ra đ i sau Th chi n th hai v i vai trò cho vay như bi n pháp cu i cùng -
đã liên ti p bu c các qu c gia đang rơi vào kh ng ho ng tài chính như Indonesia ph i tr i qua
quá trình tái đi u ch nh kh c nghi t (tăng lãi su t lên r t cao, c t gi m chi tiêu cho an sinh xã h i,
xóa b tr c p cho các ngành công nghi p ch đ o), khi n cho ngư i dân rơi vào tình tr ng vô
cùng khó khăn. Đó là m t th thu c đ ng mà ngư i M chúng ta cũng khó mà dám dùng cho
chính minh.
M t đ nh ch khác thu c h th ng tài chính qu c t - Ngân hàng Th gi i - thì n i ti ng vì tài tr
cho nh ng d án l n và t n kém, ch đem l i l i ích cho nhà tư v n đư c tr lương r t cao và
nh ng nhân v t thư ng lưu trong nư c có quan h t t, nhưng làm đư c r t ít cho ngư i dân bình
thư ng, trong khi chính nh ng ngư i dân bình thư ng đó l i ph i rút h u bao khi n đ n h n
thanh toán. Th c t , nh ng qu c gia phát tri n thành công trong b i c nh th gi i hi n t i đã
nhi u l n b qua nh ng toa thu c kinh t kh c nghi t c a Washington, b o h các ngành m i và
th c hi n các chính sách m nh b o trong công nghi p. IMF và WB c n nh n ra r ng không có
công th c nào duy nh t, gi ng h t nhau cho quá trình phát tri n c a t t c các qu c gia.
Dĩ nhiên, chính sách "tình thương nghiêm kh c" không có gì sai khi c n h tr cho các nư c
nghèo. R t nhi u nư c nghèo đang b các lu t tài s n và ngân hàng cũ k , th m chí còn phong
ki n c n tr phát tri n. Trư c đây, nhi u chương trình h tr c a nư c ngoài ch làm giàu cho
gi i thư ng lưu trong nư c, ti n đ u đư c chuy n h t vào tài kho n ngân hàng Th y S . Th c t ,
trong m t th i gian r t dài, các chính sách h trơ qu c t đã b qua vai trò quan tr ng c a lu t và
nguyên t c minh b ch trong s phát tri n c a m t qu c gia. Trong th i dài mà các giao d ch tài
chính qu c t đ u xoay quanh h p đ ng đáng tin c y, có hi u l c thì ngư i ta có th trông đ i
ho t đ ng kinh doanh toàn c u bùng n s d n t i c i cách r t l n trong lĩnh v c pháp lý. Nhưng
m t s nư c như n Đ , Nigeria và Trung Qu c v n xây d ng hai h th ng pháp lý - m t cho
ngư i nư c ngoài và gi i thư ng lưu, m t cho nh ng ngư i bình thư ng đang c g ng đ phát
tri n.
Còn nh ng nư c như Somalia, Sierra Leone hay Congo thì có v ch có lu t pháp gì h t. Đã
nhi u l n khi xem xét tình tr ng h t s c khó khăn c a châu Phi - hàng tri u ngư i kh s vì b nh
AIDS, h n hán và n n đói, ch đ đ c tài, tham nhũng có kh p nơi, s tàn b o c a đám lính
m i 12 tu i không bi t gì ngoài tham gia chi n tranh v i dao ki m hay kh u súng trư ng, tôi
th y mình chìm trong hoài nghi và tuy t v ng. Cho t n đ n khi tôi nh ra r ng t m lư i ch ng
mu i có th ngăn đư c b nh s t rét ch có giá 3 dollar; r ng chương trình xét nghi m HIV t
nguy n Uganda đã giúp ti p c n đáng k v i nh ng ngư i m i nhi m b nh ch v i chi phí t 3
đ n 4 dollar m t l n xét nghi m; và ch m t s chú ý nh - m t cu c bi u dương l c lư ng qu c
t ho c thi t l p khu b o v thư ng dân - cũng ch m d t đư c n n tàn sát Rwanda ; r ng ngay
c nh ng nư c đã t ng r t khó khăn như Mozambique cũng đã có nh ng bư c c i cách quan
tr ng.
Franklin D. Roosevelt hoàn toàn đúng khi nói, "Là m t qu c gia, chúng ta có th t hào là nh ng
ngư i nhân h u, nhưng chúng ta không th tr nên ng ngh ch". Chúng ta không nên ch đ i s
giúp đư c châu Phi n u chính châu Phi l i cho th y h không mu n t giúp b n thân. Nhưng xu
hư ng tích c c châu Phi thư ng b n gi u sau nh ng tin t c x u. N n dân ch đang đư c m
r ng. nhi u nơi kinh t đang phát tri n. Chúng ta c n d a trên nh ng tia hy v ng này, giúp
lãnh đ o và công dân các nư c đó trên kh p châu Phi đ h xây d ng tương lai t t đ p mà h ,
cũng như chúng ta, h t s c mong ch .
Hơn n a, chúng ta đang t l a d i khi nghĩ r ng, nói như m t nhà bình lu n. "chúng ta ph i h c
cách nhìn ngư i khác ch t m t cách bình tĩnh" mà không ph i ch u h u qu . H n lo n s l i t o
ra h n lo n; thái đ nh n tâm có xu hư ng ngày càng lan r ng trong chúng ta. Và n u lương tâm
chưa đ kêu g i chúng ta hành đ ng v i vai trò ki m ch xung đ t thì ph i có lý do gi i thích t i
sao M và các đ ng minh c n quan tâm đ n nh ng đ t nư c y u kém, không th qu n lý n i lãnh
th c a mình, không th ch ng đư c b nh d ch, d y n i chi n và b o l c. Chính do nhà nư c
không có lu t pháp mà Taliban chi m đư c Afghanistan. Chính Sudan, v i n n di t ch ng đang
t t di n ra, là nơi bin Laden đã đ t căn c trong nhi u năm. Chính trong c nh cùng kh      m t
vùng đ t vô danh nào đó, virus gi t chóc m i s xu t hi n.
T t nhiên, dù là châu Phi hay nơi nào khác, chúng ta không th kỳ l ng gi i quy t đư c nh ng
v n n n đó m t mình. Vì th , chúng ta nên dành nhi u th i gian và ti n b c hơn đ nâng cao
năng l c cho các t ch c qu c t đ h h tr chúng ta m t ph n công vi c. Nhưng chúng ta l i
đang làm ngư c l i. Trong nhi u năm, phe b o th     M đã l i d ng cơ h i chính tr trong nhi u
v nđ     Liên h p qu c: thói đ o đ c gi c a các ngh quy t ch n ra Israel đ tr ng ph t, v l a
ch n ki u Kafka266 nh ng nư c như Zimbabwe và Libya vào y ban Nhân quy n Liên h p qu c
và g n đây nh t là v h i l trong chương trình đ i d u l y lương th c.
Nh ng l i phê phán đó r t đúng. Trong khi có nh ng t ch c thu c Liên h p qu c như UNICEF
đang ho t đ ng r t hi u qu thì nhi u t ch c khác có v không làm đư c gì khác ngoài t ch c
h i th o, vi t báo cáo và các nhân viên kém hi u qu ch vi c ng i mát ăn bát vàng. Nhưng
nh ng th t b i đó không ph i là lý do đ chúng ta gi m can thi p vào các t ch c qu c t cũng
như theo ch nghĩa hành đ ng đơn phương. L c lư ng gìn gi hòa bình c a Liên h p qu c càng
ho t đ ng hi u qu      nh ng cu c n i chi n và xung đ t s c t c, chúng ta càng ít ph i đóng vai
trò ki m soát tr t t th gi i nh ng vùng c n n đ nh. Cơ quan Năng lư ng nguyên t qu c t
(IAEA) đưa ra thông tin càng đáng tin c y, chúng ta càng d huy đ ng đ ng minh ch ng l i n
l c s h u vũ khí h t nhân c a nh ng nhà nư c ma qu . Năng l c c a T ch c Y t th gi i
(WHO) càng cao, chúng ta càng ít ph i d i phó v i kh năng có d ch cúm ngay trong nư c
M . Khi các t ch c qu c t đư c c ng c thì không nư c nào dư c hư ng l i ích nhi u hơn
chính chúng ta - vì th t đ u chúng ta đã thúc đ y thành l p, và gi đây ph i đi đ u đ c i cách
các t ch c đó.
Cu i cùng, v i nh ng ngư i không ưa tri n v ng h p tác v i đ ng minh đ gi i quy t nh ng
thách th c ph i đ i m t trên toàn c u, tôi có th đ xu t m t lĩnh v c mà chúng ta có th đơn
phương hành đ ng đ nâng cao v th trên th gi i - đó là hoàn thi n n n dân ch ngay trong
nư c đ làm gương cho các nư c khác. Khi chúng ta ti p t c chi hàng t dollar vào h th ng vũ
khí v i k t qu còn mơ h , nhưng l i không mu n chi ti n đ b o v nh ng nhà máy hóa ch t r t
nguy hi m trung tâm đô th l n thì th t khó thuy t ph c các nư c khác b o đ m an toàn nhà
máy đi n h t nhân c a h . Khi chúng ta giam gi nghi ph m vô th i h n mà không xét x ho c
gi a đêm t i đưa h đ n nh ng nư c mà chúng ta bi t đó h s b tra t n thì chúng ta đang t
đánh m t kh năng gây s c ép th c hi n nhân quy n và pháp lu t nh ng nư c theo ch đ đ c
tài. Khi chúng ta - qu c gia giàu có nh t và chi m 25% m c tiêu th nhiên li u hóa th ch trên
toàn th gi i - không th nâng cao đư c tiêu chu n s d ng nhiên li u trong nư c dù ch m t
chút đ b t ph thu c vào d u m       các nư c -r p và h n ch s nóng lên c a trái đ t thì chúng
ta nên chu n b tinh th n r ng r t khó thuy t ph c Trung Qu c đ ng h p tác v i nh ng nư c
cung c p d u như Iran hay Sudan - và cũng không nên hy v ng nhi u là có th h p tác v i h đ
gi i quy t các v n đ môi trư ng b bi n nư c ta.
Thái đ không s n lòng quy t đ nh trư c nh ng l a ch n khó khăn và làm theo lý tư ng c a
chính mình không ch nh hư ng đ n uy tín c a nư c M trong m t th gi i mà uy tín c a chính

266
   Tính t mô t nh ng tình hu ng, s vi c g i nh đ n các tác ph m c a nhà văn ngư i Do Thái Franz Kafka
(1883-1924), đây ch s vô lý, sai l m.
ph M trong m t ngư i dân cũng gi m sút. Cách th c chúng ta qu n lý ngu n tài nguyên quý
giá nh t - đó là ngư i dân M và ch đ t tr mà nh ng ngư i sáng l p đ t nư c đã đ l i cho
chúng ta - là y u t quy t đ nh thành công c a m i chính sách đ i ngo i. Th gi i ngoài kia r t
nguy hi m, ph c t p, nhi m v xây d ng l i th gi i đó s m t nhi u th i gian và r t khó khăn,
đòi h i chúng ta ph i hy sinh. Ngư i M s hy sinh vì h hi u rõ m i l a ch n trư c m t h ; s
hy sinh đó xu t phát t ni m tin vào n n dân ch . Franklin D. Roosevelt hi u rõ đi u này khi ông
phát bi u sau v t n công Trân Châu C ng: "Chính ph đ t ni m tin vào s c ch u đ ng c a
ngư i dân M ". Truman hi u rõ đi u này nên ông đã cùng v i Dean Acheson thành l p y ban
th c hi n k ho ch Marshall g m các giám đ c đi u hành, các nhà nghiên c u, các ch t ch công
đoàn, các m c sư và nhi u ngư i khác đ tuyên truy n k ho ch kh p đ t nư c. Có l nh ng
ngư i lãnh đ o nư c M c n h c l i bài h c này.
Đôi khi, tôi không bi t li u con ngư i th c s có th h c đư c t l ch s hay không - li u chúng
ta đang t giai đo n này chuy n sang m t giai đo n khác phát tri n hơn hay chúng ta ch s ng
qua các chu kỳ bùng n r i s p đ , chi n tranh r i hòa bình. ti n lên r i l i đi xu ng. Cũng trong
chuy n thăm Baghdad, tôi đã dành m t tu n đi kh p Israel và B Tây, g p g quan ch c c hai
phía đ có hình dung riêng v vùng đ t đ y xung đ t này. Tôi đã nói chuy n v i nh ng ngư i Do
Thái đã m t cha m trong v tàn sát dân Do Thái th i Hitler và m t anh em trong nh ng v đánh
bom t sát; tôi đã nghe ngư i Palestine nói v s xúc ph m h ph i ch u m i tr m ki m soát
cũng như h i c c a h v vùng đ t đã m t. Tôi bay b ng tr c thăng qua đư ng ranh gi i phân
chia hai dân t c và th y mình không th phân bi t đư c đâu là th tr n Do Thái, đâu là th tr n -
r p, t t c trông đ u như nh ng ti n đ n y u t trư c nh ng ng n đ i xanh đ y đá. Khi bay vòng
vòng trên Jerusalem, tôi nhìn xu ng Thành ph c , Vòm Đá, B c tư ng phía Tây và Nhà th
H m m , nh đ n hai nghìn năm chi n tranh và nh ng tin đ n v chi n tranh mà vùng đ t nh
này là nguyên nhân, nghĩ r ng có l không kh thi khi tin r ng cu c chi n đó đ n th i chúng ta s
ch m d t, hay nư c M , v i t t c s c m nh, s có ti ng nói chi ph i th gi i lâu dài.
Nhưng tôi không nghĩ th lâu - đó là suy nghĩ c a ngư i già. Nhi m vu này càng khó khăn, tôi
càng tin r ng chúng ta có nghĩa v ph i n l c đem l i hòa bình cho vùng Trung Đông, không
ch vì l i ích c a ngư i dân đây mà còn vì s an toàn cho con cháu chúng ta.
Và có l đ nh m nh th gi i không ph thu c vào nh ng gì x y ra trên chi n trư ng, nó còn ph
thu c nhi u vào nh ng vi c chúng ta làm nh ng nơi yên lành nhưng c n giúp đ . Tôi v n nh
khi đ c trên báo tin t c v sóng th n Đông Á năm 2004 - các th tr n b bi n phía tây
Indonesia b san ph ng, hàng nghìn ngư i b quét xu ng bi n. R i trong nh ng tu n sau đó, tôi
t hào khi th y ngư i M v i tư cách cá nhân đã g i hơn m t t dollar đ vi n tr cũng như th y
tàu chi n M đã đưa hàng nghìn lính đ n giúp c u tr và tái thi t. Cũng theo b n tin trên báo,
65% trong s nh ng ngư i Indonesia đư c h i đã nói r ng s tr giúp này khi n h có cái nhìn
thi n c m hơn v i nư c M . Tôi không quá ngây thơ đ tin r ng ch m i s vi c sau th m h a
cũng có th xóa đi hàng th p k hoài nghi.
Nhưng đó chính là s kh i đ u.

CHUƠNG 9 : Gia đình
Vào đ u năm th hai làm vi c Thư ng vi n, cu c s ng c a tôi đã đi vào n đ nh. Tôi thư ng
r i Chicago vào đêm th Hai ho c sáng th Ba, tùy l ch b phi u c a Thư ng vi n. Ngoài vi c
đ n phòng t p th thao c a Thư ng vi n hàng ngày và thi tho ng đi ăn trưa ho c ăn t i v i b n,
ba ngày ti p theo c a tôi toàn nh ng vi c quen thu c - h p v i các y ban l p pháp, b phi u,
h p kín vào b a trưa, phát bi u phòng h p, đ c di n văn, ch p nh v i nhân viên th c t p, g p
ngư i quyên góp qu vào bu i t i, tr l i đi n tho i, k t thư h i đáp, đ c l i lu t, vi t bài đăng
báo, thu âm thu hình, nh n báo cáo chính sách, u ng cà phê v i c tri và tham d nh ng cu c
h p b t t n. Vào chi u th Năm chúng tôi đư c phòng h u c n thông báo ngày gi l n b phi u
cu i cùng trong tu n, và đ n gi đã đ nh, tôi x p hàng phòng h p Thư ng vi n cùng các đ ng
nghi p đ b phi u r i v i vàng ch y xu ng nh ng b c thang đ n Capitol, hy v ng s b t k p
chuy n bay đ đ n nhà trư c khi b n tr đi ngù.
Tuy th i gian bi u d n d p như v y nhưng tôi v n r t mê thích công vi c này, ch đôi khi hơi
b c mình. Trái ngư c v i suy nghĩ thông thư ng, hàng năm ch có kho ng hơn hai mươi d lu t
quan tr ng đư c đưa ra b phi u Thư ng viên, và g n như không d lu t nào trong s đó do
phe thi u s b o tr . Vì th , h u h t các đ xu t chính c a tôi - thành l p các trư ng công theo
qu n m i, k ho ch h tr các hãng sàn xu t ô tô, chi trà phí b o hi m y t cho nhân viên đã ngh
hưu đ đ i l y tiêu chu n s d ng nhiên li u cao hơn, m r ng chương trình h c b ng Pell đ
giúp sinh viên có thu nh p th p trang tr i đư c h c phi tăng cao - đ u b năm ch m c meo      y
ban.
Nhưng m t khác, nh n l c tuy t v i c a các nhân viên, tôi có khá nhi u đ xu t s a đ i lu t
đư c thông qua. Chúng tôi giúp t o ngu n tài chính cho các c u chi n binh vô gia cư. Chúng tôi
hoàn thu cho các tr m xăng đ h l p đ t h th ng bơm xăng E85. Chúng tôi nh n đư c ngu n
tài tr đ giúp T ch c Y t th gi i ki m soát và đ i phó v i nguy cơ d ch cúm gia c m. Chúng
tôi đư c Thư ng vi n thông qua s a đ i lo i b các h p đ ng tái thi t sau cơn bão Katrina không
qua đ u th u đ s ti n th c t đ n đư c tay n n nhân đư c nhi u hơn. Nh ng s a đ i đó không
th thay đ i hoàn toàn đ t nư c, nhưng tôi v n hài lòng khi bi t r ng chúng đ u h tr chút ít cho
m t s ngư i ho c làm cho các đ o lu t đi theo hư ng ti t ki m hơn, trách nhi m hơn, và đúng
đ n hơn.
Vào m t ngày tháng Hai, tôi c m th y đ c bi t ph n kh i vì v a gi i trình xong m t d lu t do
Dick Lugar và tôi b o tr m c đích c a nó là h n ch s n xu t và mua bán vũ khí trên ch đen.
Dick không ch là chuyên gia hàng đ u v v n đ này, ông còn là ch t ch y ban Đ i ngo i c a
Thư ng vi n, do đó d lu t có tương lai r t h a h n. Vì mu n chia s ni m vui nên tôi g i cho
Michelle t văn phòng Washington và gi i thích cho v t m quan tr ng c a d lu t - n u tên
l a vác vai mà rơi vào tay nh ng k x u thì s nguy hi m cho các chuy n bay thương m i th
nào, các vũ khí h ng nh sót l i t th i Chi n tranh l nh s ti p t c góp ph n vào xung đ t trên
th gi i ra sao. Nhưng Michelle ng t l i tôi.
‘Nhà mình có ki n".
'H ?"
'Em th y ki n trong b p. C trong nhà t m trên gác (l u) n a".
"Em c n anh mua ít b y ki n lúc anh v ngày mai. Em t mua cũng đư c nhưng em ph i đưa b n
tr đi khám sau gi h c. Anh giúp em nhé'.
“Đư c ch . B y ki n”.
'B y ki n. Đ ng quên nhé anh yêu. Nh mua vài cái đ y. Nghe này, em ph i đi h p đây. Em yêu
anh”
Tôi gác đi n tho i, nghĩ không bi t Ted Kennedy hay John Mccain khi v nhà có ph i mua b y
ki n không.
Ph n l n m i ngư i khi g p v tôi đ u nhanh chóng k t lu n là nàng r t đ c bi t. H hoàn toàn
đúng - nàng thông minh, hài hư c và luôn duyên dáng. Nàng cũng r t đ p, m c dù không ph i
đ p theo ki u làm cho đàn ông c m th y nguy hi m hay ph n c m th y khó ch u.
Đó là v d p sâu th m c a m t ngư i m , c a m t ngư i b n r n ch không ph i cái đ p đ p vào
m t như nh bìa các t p chí hào nhoáng.
Thư ng sau khi nghe nàng nói v v n đ gì đó hay làm vi c v i nàng trong m t d án, m i ngư i
thư ng đ n g p tôi và nói đ i ý “Anh bi t là tôi r t ngư ng m anh, Barack , nhưng v anh...
chà!". Tôi g t đ u tôi bi t n u ph i c nh tranh v i nàng trong m t cu c b u c thi nàng s th ng
tôi khá d dàng.
May cho tôi là Michelle không bao gi làm chính tr . "Tôi không đ kiên nh n", n u ai hòi thì
nàng tr l i như v y. Và như m i l n, nàng luôn nói th t.
Tôi g p Michelle vào mùa hè năm 1988. Lúc đó chúng tôi cùng làm vi c cho Sidley & Austin,
m t công ty lu t l n Chicago. M c dù Michelle tr hơn tôi 3 tu i nhưng nàng đã hành ngh
lu t sư và đã t ng theo h c Trư ng Lu t Havard ngay sau khi t t nghi p. Lúc đó tôi m i h c
xong năm th nh t trư ng lu t và làm vi c v i tư cách c ng tác viên mùa hè.
Đó là th i kỳ chuy n ti p khó khăn trong đ i tôi. Tôi vào h c trư ng lu t sau ba năm làm công
vi c t ch c ho t đ ng c ng đ ng, và m c dù r t thích h c, đôi khi tôi v n nghi ng quy t đ nh
c a mình. Riêng tư mà nói, tôi lo ng i r ng quy t đ nh đó cho th y tôi đã t b lý tư ng th i tr ,
như ng b trư c th c t khác nghi t c a v t ch t và quy n l c - đó là th gi i th c ch không
ph i th gi i lý tư ng.
Ý tư ng làm vi c cho m t công ty lu t - tuy ngay c nh nhưng l i r t xa cách v i khu dân cư
nghèo, nơi b n bè tôi v n đang làm vi c v t v - ch làm n i s này tr m tr ng hơn. Nhưng s
ti n n đi h c ngày càng lên cao nên tôi không th t ch i đư c m c lương mà Sidley tr cho tôi
trong ba tháng. R i sau khi thuê căn h r nh t tìm đư c, sau khi mua ba b vét đ u tiên trong t
qu n áo c a tôi và m t đôi giày m i, hóa ra nh hơn chân tôi n a c làm chân tôi tê c ng su t
chín tu n sau đó, tôi đ n công ty vào m t bu i sáng mưa l c r c đ u tháng Sáu và đư c ch đ n
văn phòng c a m t lu t sư tr đư c giao hư ng d n tôi mùa hè đó.
Tôi không nh chi ti t l n đ u tiên tôi nói chuy n v i Michelle. Tôi ch nh r ng nàng cao - g n
như b ng tôi khi đi giày cao gót - và đáng yêu, có phong thái thân thi n, chuyên nghi p r t phù
h p v i b vét và áo sơ mi v a v n nàng đang m c. Nàng gi i thích cách b trí công vi c công
ty, tính ch t c a các nhóm lu t sư hành ngh khác nhau, cách ghi l i gi làm vi c. Sau khi ch
cho tôi phòng làm vi c riêng và d n tôi di m t vòng thư vi n, nàng đưa tôi đ n g p m t trong
nh ng c ng s ch công ty và h n g p tôi vào b a trưa.
Sau này Michelle nói r ng khi tôi bư c vào văn phòng. nàng c m th y ng c nhiên thú v ; trong
b c nh ch p nhanh hi u thu c mà tôi g i đ n công ty, mũi tôi trông hơi to (to hơn h n bình
thư ng, nàng b o th ), và nàng đã không tin khi cô thư ký đã g p tôi hôm tôi đi ph ng v n b o
r ng tôi khá d thương: "Em nghĩ h b n tư ng v i m i đàn ông da đen m c vét và có s
nghi p”. Nhưng n u Michelle b n tư ng thì h n nàng đã không tâm s chuy n b n thân khi
chúng tôi đi ăn trưa. Tôi đư c bi t r ng nàng l n lên vùng Nam Chicago, trong m t ngôi nhà
nh ngay phía b c khu dân cư mà tôi làm vi c.
Cha nàng là ngư i đi u khi n máy bơm nư c cho c thành ph ; m nàng làm n i tr cho đ n khi
con cái trư ng thành và hi n bà làm thư ký ngân hàng. Nàng h c Trư ng Ti u h c công l p
Bryn Mawr, r i Trư ng Whitney Young Magnet, sau đó cùng anh trai đ n Princeton - nơi anh
nàng là ngôi sao c a đ i bóng r . Sidley nàng làm vi c trong nhóm lu t sư s h u trí tu và
chuyên v lu t ngành gi i trí.
Nàng k là đôi khi nàng cân nh c chuy n chuy n đ n Los Angeles ho c New York đ phát tri n
s nghi p.
Ôi, h i đó Michelle có r t nhi u k ho ch và th c hi n r t nhanh, không có th i gian đ nghĩ đ n
chuy n khác, nàng b o, nh t là đàn ông. Nhưng nàng bi t cách cư i, r ng r và nh nhàng, và tôi
nh n th y nàng không có v gì v i v văn phòng. Còn m t đi u n a, đó là ánh sáng l p lánh
trong đôi m t tròn s m màu m i khi tôi nhìn nàng, chút gì đó b t n, như th trong sâu th m
nàng bi t m i th th t mong manh, và n u nàng buông xuôi, dù ch m t tích t c thôi thì t t c
m i k ho ch c a nàng đ u tan v . Không hi u sao tôi đã xao đ ng trư c cái bi u hi n y u đu i
 y c a nàng. Tôi mu n tìm hi u ph n con ngư i đó trong nàng.
Vài tu n sau đó, ngày nào chúng tôi cũng g p nhau, trong thư viên công ty, quán cà phê ho c
nh ng l n đi chơi, công ty t ch c cho c ng tác viên mùa hè đ thuy t ph c nhân viên r ng g n
bó v i ngh lu t không có nghĩa là ph i nghiên c u tài li u gi này qua gi khác.
Nàng đưa tôi đ n m t hai bu i ti c l ch thi p không đ ý đ n t qu n áo nghèo nàn c a tôi, th m
chí còn c làm m i cho tôi v i vài cô b n.
Nhưng nàng v n t ch i h n hò. Nàng b o th là không thích h p vì nàng là ngư i hư ng d n
tôi.
'Lý do đ y chưa đ '. Tôi b o nàng. "Nói đi, em hư ng d n anh nh ng gì? Em ch cho anh cách
dùng máy photocopy. Em g i ý anh nên th ăn nhà hàng nào đó. Anh không nghĩ ban lãnh đ o
s coi m t cu c h n là vi ph m nghiêm tr ng quy đ nh công ty đâu".
Nàng l c đ u. "Em xin l i".
"Thôi đư c. Anh s thôi. Gi th nào? Em là ngư i hư ng d n anh. Nói cho anh bi t anh ph i
nói chuy n v i ai đi".
Cu i cùng tôi cũng cưa đ đư c nàng. Sau m t chuy n picnic c a công ty, nàng lái xe đưa tôi v
nhà, và tôi m i nàng m t chi c kem c qu      c a hàng Baskin - Robbins bên kia đư ng. Chúng
tôi ng i l đư ng và ăn kem trong m t bu i chi u nóng b c và tôi k v i nàng hôi đi h c tôi đã
làm vi c Baskin - Robbins và th t khó t ra vui v th n nhiên khi đeo t p d và đ i mũ lư i trai
màu nâu. Còn nàng k h i nh , ph i đ n hai ho c ba năm li n nàng không ch u ăn gì khác ngoài
món bơ l c (đ u ph ng) và th ch rau câu. Tôi nói tôi mu n g p b m nàng. Nàng nói nàng cũng
mu n th .
Tôi xin phép hôn nàng. N hôn có v sô-cô-la.
Chúng tôi bên nhau su t th i gian còn l i mùa hè đó. Tôi k v i nàng v công vi c t Ch c C ng
đ ng, v cu c s ng Indonesia, v c m giác khi lư t sóng không dùng ván. Nàng k v b n bè
h i nh , v chuy n thăm Paris lúc nàng h c trung h c, v nh ng bài hát nàng thích c a Stevie
Wonder. Nhưng đ n t n lúc g p gia đình Michelle, tôi m i b t đ u hi u nàng. Hóa ra đ n thăm
gia đình Robinson gi ng như là rơi vào lo t phim dài t p Chuy n c u bé Beaver267 v y. Có
Frasier, m t ngư i cha ân c n, vui tính, không bao gi ngh làm hay b l m t tr n bóng nào c a
con trai. Có Marian, m t ngư i m xinh đ p nh y c m, ngư i nư ng bánh sinh nh t, gi nhà c a
g n gàng, tình nguy n làm vi c trư ng h c đ ch c ch n đám con cái cư x ngoan ngoãn và
giáo viên làm đúng ph n s . Có Craig, ngư i anh trai siêu sao bóng r , cao, d g n, l ch thi p và
hài hư c làm vi c cho m t ngân hàng đ u tư nhưng luôn mơ tư ng m t ngày nào đó s đư c làm
hu n luy n viên. Và có cô dì chú bác, anh em h      kh p nơi, h đ n chơi, ng i quanh bàn và ăn
cho đ n khi no căng b ng, k nh ng chuy n cư i phóng túng, nghe nh ng đĩa nh c jazz c c a
ông n i và cư i đ n t n đêm khuya.
Ch thi u m i chú chó. Marian không mu n có chó ch y quanh nhà.
C nh h nh phúc này n tư ng hơn nhi u b i th c t là gia đình Robinson đã vư t qua nhi u khó
khăn trong khi trong b phim ít có chuy n đó. Dĩ nhiên luôn có khó khăn v i n n phân bi t
ch ng t c: cha m Michelle l n lên Chicago h i th p k 50 và 60. Th i đó có r t ít cơ h i cho
h . Vi c phân chia màu da và tuyên truy n s s hãi khi n ngư i da tr ng tránh xa khu h ;
nh ng ngư i cha ngư i m da đen ph i có ngh l c r t cao đ s ng đư c v i thu nh p th p, ph
phư ng b o l c, khu vui chơi nghèo nàn và trư ng h c xoàng xĩnh.
Nhưng gia đình Robinson còn g p m t bi k ch khác.          tu i 30, đ tu i sung s c nh t, cha
Michelle đư c ch n đoán m c ch ng đa xơ c ng t bào th n kinh268. Su t hai mươi lăm năm sau
đó, tuy tình tr ng s c kh e c x u d n, ông v n th c hi n nghĩa v v i gia đình mà không h ca
thán. M i sáng ông ph i d y s m hơn m t gi đ đi làm, khó khăn v i t ng đ ng tác t lái xe
đ n cài khuy áo, v n cư i đùa khi ông ph i c g ng đi l i trong đau đ n trên sân bóng đ xem
con trai thi đ u hay ghé qua phòng đ hôn con gái - lúc đ u hơi kh p khi ng, sau đó ph i nh đ n
hai cây g y ch ng, trán ông đ m m hôi.

267
   Leave it to Beaver b phim hài tình hu ng gia đình phát sóng vào nh ng năm 1950- 1960 v cu c s ng c a câu
bé Theodore "Beaver’ Cleaver.
268
   Ch ng r i lo n não b và t y s ng v i ch c năng th n kinh b gi m sút k t h p v i vi c hình thành s o trên l p
ph ngoài c a các t bào th n kinh gây m t trí nh , suy như c m t m i, y u cơ ho c li t, chóng m t, nói l p b p,
hoa m t, khó khăn trong đi l i và gi thăng b ng.
Sau khi k t hôn, Michelle giúp tôi hi u rõ hơn nh ng m t mát đ i v i gia đình n sau b nh t t
c a cha nàng; gánh n ng đè lên vai m nàng, s c n tr ng vô cùng trong cu c s ng gia đình nàng
- ch m t ho t đ ng vui chơi ngoài tr i nh nh t cũng ph i đư c tính toán k càng đ tránh r c
r i, và cu c s ng đ t nhiên có th đáng s th nào dư i nh ng ti ng cư i.
Nhưng ngoài ra tôi ch th y ni m vui trong nhà Robinson. V i tôi, ngư i g n như không bi t b
mình là ai, ngư i h u như su t đ i s ng h t nơi này đ n nơi khác, g c gác dòng t c t phương
thì t m mà Frasier và Marian Robinson t o ra cho con cái h g i lên mong ư c v cu c s ng
  n đ nh, v m t nơi mà tôi không nh n ra là đang t n t i. Có l cũng gi ng như Michelle nhìn
th y trong tôi m t cu c s ng đ y m o hi m, r i ro, luôn di chuy n đ n nh ng vùng đ t kỳ l - đó
là m t chân tr i r ng m hơn cu c s ng c a nàng.
Sáu tháng sau khi tôi mà Michelle g p nhau, cha nàng đ t ng t qua đ i vì bi n ch ng sau khi
ph u thu t th n. Tôi bay v Chicago, đ ng trư c huy t m , Michelle g c đ u trên vai tôi. Khi
quan tài đư c h xu ng, tôi h a v i Frasier Robinson là s chăm sóc con gái ông. Tôi c m th y
theo m t cách nào đó, tuy không nói ra và v n chưa ch c ch n, nhưng nàng và tôi đã thành m t
gia đình.
Ngày nay, có r t nhi u đi u c n nói v s xu ng d c c a gia đình M . Nh ng ngư i b o th v
xã h i cho r ng gia đình truy n th ng b phim nh Hollywood và nh ng cu c di u hành c a
ngư i đ ng tính t n công. Phe t do coi y u t kinh t - t m c lương trì tr đ n thi u d ch v
trông tr phù h p - là nguyên nhân gây ra s c ép ngày càng tăng lên gia đình. N n văn hóa pop
c a chúng ta nuôi dư ng tình tr ng báo đ ng này v i nh ng câu chuy n v ph n mu n s ng
đ c thân lâu dài, đàn ông không mu n g n bó v i m t m i quan h , còn thanh thi u niên thì quan
h tình d c phóng túng. Có v không có cái gì n đ nh như trong quá kh , m i vai trò và m i
quan h đ u b thách th c.
V i s th t đáng bu n đó, có l chúng ta nên lùi l i m t bư c và t nh c mình r ng hôn nhân s
không d dàng bi n m t ngay. Tuy th c t cho th y t l k t hôn đã gi m d n t th p k 50,
nhưng m t ph n lý do là nhi u ngư i M k t hôn mu n hơn do mu n theo đu i vi c h c ho c
xây d ng s nghi p; đ tu i 45, 89% ph n và 83% đàn ông đã k t hôn ít nh t m t l n. Các
c p đã k t hôn chi m 67% s gia đình ngư i M , và đa s m i ngư i v n coi hôn nhân là n n
t ng t t nh t cho tình c m riêng tư, n đ nh kinh t và nuôi d y con cái.
Nhưng không th ph nh n r ng b n ch t gia đình đã thay đ i trong su t năm mươi năm v a
qua. M c dù t l ly hôn đã gi m 21% so v i th i kỳ cao nh t là cu i th p k 70 đ u th p k 80,
nhưng m t n a s cu c hôn nhân đã k t thúc b ng ly hôn. So v i ông bà chúng ta thì chúng ta
r ng lư ng hơn v i tình d c trư c hôn nhân, d chung s ng hơn và cũng d s ng m t mình hơn.
Chúng ta còn có xu hư ng nuôi con v i mô hình gia đình ít truy n th ng hơn: 60% s v ly hôn
là có con cái, 33% s tr em là con ngoài giá thú và 34% tr em không s ng chung v i cha ru t.
Xu hư ng này đ c bi t cao trong c ng đ ng ngư i M g c Phi. Đ i v i nhóm này hoàn toàn có
th nói gia đình h t nhân đang trên b v c s p đ . K t năm 1950, t l ph n da đen k t hôn
đã gi m m nh t 62% xu ng còn 36%. T năm 1960 đ n 1995, s tr em ngư i M g c Phi
đư c s ng v i cha m có k t hôn đã gi m m t n a; hi n t i 54% tr em da đen đang s ng trong
gia đình cha ho c m đơn thân, t l này tr em da tr ng là 23%.
Ít nh t, v i ngư i l n nh ng thay đ i này có tác đ ng theo nhi u hư ng. Các nghiên c u đã ch
ra r ng các c p v ch ng có k t hôn s ng m nh kh e hơn, sung túc hơn và h nh phúc hơn,
nhưng không ai nói r ng đàn ông và ph n đư c l i khi m c k t trong m t cu c hôn nhân b t
h nh ho c b ngư c đãi. Hi n nhiên có lý do đ ngày càng nhi u ngư i M quy t đ nh k t hôn
mu n; không ch vì n n kinh t thông tin ngày nay đòi h i m i ngư i ph i đi h c lâu hơn mà các
nghiên c u cũng cho th y các c p đ i đ n cu i tu i 20 ho c qua tu i 30 m i k t hôn thì s s ng
v i nhau đư c lâu dài hơn so v i nh ng c p k t hôn s m.
Cho dù tác đ ng lên ngư i l n khác nhau, nhưng đ i v i tr em thì tác đ ng rõ ràng là không t t.
R t nhi u ngư i m đơn thân, trong đó có m tôi, đã r t phi thư ng khi nuôi d y con cái h . Tuy
nhiên, tr em s ng ch v i m có kh năng nghèo hơn năm l n so v i nh ng em đư c s ng v i c
cha l n m . Con cái các gia đình cha m đơn thân d b h c hơn và d tr thành cha m tu i v
thành niên hơn, k c khi thu nh p không ph i là v n đ . Th c t cho th y trung bình tr em s ng
v i c cha m ru t có cu c s ng d dàng hơn so v i tr ph i s ng v i gia đình có m k ho c b
dư ng ho c b n gái/trai c a cha m chúng.
V i th c t đó, c chính sách khuy n khích k t hôn đ i v i nh ng ngư i mu n k t hôn l n chính
sách h n ch sinh con ngoài ý mu n ngoài hôn nhân đ u là nh ng m c tiêu nh y c m c n theo
đu i. Ví d : ph n l n m i ngư i đ ng ý r ng c chương trinh phúc án liên bang l n các đ o lu t
thu đ u không nên áp d ng ch tài ph t đ i v i nh ng gia đình có k t hôn; nh ng c i cách phúc
l i có hi u l c dư i th i Clinton cũng như nh ng n i dung c a k ho ch c t gi m thu c a Bush
d n t i gi m các ch tài đó đư c c hai d ng ng h m nh m .
V i chính sách h n ch mang thai tu i v thành niên cũng tương t . M i ngư i đ u cho r ng
mang thai tu i v thành niên khi n c m và con đ u g p r t nhi u r i ro khác nhau. T năm
1990, t lê mang thai tu i v thành niên đã gi m 28%, m t con s r t đáng m ng.
Nhưng các em v n chi m kho ng m t ph n tư s ngư i m sinh con ngoài giá thú, và nh ng
ngư i m v thành niên này càng có kh năng sinh thêm con ngoài giá thú v sau. Các chương
trình d a vào c ng đ ng đã ch ng minh đư c tính hi u qu trong vi c giúp gi m t l mang thai
ngoài ý mu n như khuy n khích h n ch quan h tình d c ho c tăng cư ng s d ng các bi n
pháp tránh thai nên đư c ng h r ng rãi hơn.
Cu i cùng nghiên c u sơ b cho th y các h i th o giáo d c v hôn nhân có th mang l i k t qu
đáng k trong vi c giúp các c p v ch ng đã k t hôn chung s ng lâu dài hơn và khuy n khích
các c p chưa k t hôn có m t cam k t v ng ch c hơn. H n t t c m i ngư i s đ ng ý r ng c n
m r ng đ i tư ng tham gia sang các c p có thu nh p th p, có th k t h p v i đào t o ngh và
s p x p vi c làm, d ch v y t và các d ch v xã h i khác hi n có.
Nhưng v i nhi u ngư i b o th xã h i, nh ng bi n pháp thông thư ng này v n chưa đ . H
mu n quay l i th i kỳ cũ, h i đó m i quan h tình d c ngoài hôn nhân đ u b tr ng ph t và b coi
là đáng x u h , vi c ly hôn r t khó khăn, và hôn nhân không ch đ th a mãn cá nhân mà còn
đ nh rõ vai trò xã h i c a đàn ông và ph n . Theo h , m i chính sách h tr ho c th m chí th
hi n thái đ trung l p v i nh ng hành vi mà h coi là phi đ o đ c - t cung c p bi n pháp tránh
thai cho thanh niên, d ch v n o phá thai cho ph n , đ n phúc l i xã h i cho các bà m đơn
thân, hay th a nh n hôn nhân đ ng gi i - đ u làm gi m giá tr c a ràng bu c hôn nhân. H l p
lu n r ng nh ng chính sách này đã đưa chúng ta đ n g n hơn v i m t th gi i m i trong đó khác
bi t v gi i tính b xóa b , tình d c thu n túy ch đ gi i trí, hôn nhân b v t b , vai trò làm m b
coi là phi n ph c, và n n văn minh ch còn d ng trên n n cát lún.
Tôi hi u c m giác mu n ph c h i l i tr t t trong m t n n văn hóa đang liên t c thay đ i. Và tôi
đánh giá cao nh ng ngư i cha ngư i m mong mu n con cái h đư c b o v trư c nh ng giá tr
h cho là thi u lành m nh: tôi cũng thư ng xuyên chia s c m giác đó khi tôi nghe nh ng bài hát
đư c phát trên đài.
Nhưng nhìn chung, tôi ít thông c m v i nh ng ngư i mu n giao cho chính ph nhi m v gi i
quy t đ o đ c tình d c. Cũng như nhi u ngư i M khác, tôi coi các quy t đ nh liên quan đ n
tình d c, hôn nhân, ly hôn và sinh con đ cái hoàn toàn là c a cá nhân, là y u t c t y u trong h
th ng t do cá nhân c a chúng ta. N u nh ng quy t đ nh cá nhân đó có kh năng gây t n h i
nghiêm tr ng cho ngư i khác - như ngư c đãi tr em, lo n luân, vi ph m quy đinh m t v m t
ch ng, b o l c gia đình hay không th nuôi d y con cái - thì xã h i có quy n và trách nhi m can
thi p. (Nhưng ngư i tin r ng bào thai là ngư i s x p n o phá thai vào nhóm c n can thi p này).
Ngoài ra tôi không thích thú gì chuy n T ng th ng, Qu c h i hay b t c cơ quan thu c chính
ph nào l i quy đ nh nh ng chuy n x y ra trong phòng ng .
Hơn n a, tôi không tin r ng chúng ta có th c ng c gia đình b ng cách ép bu c ngư i khác vào
nh ng m i quan h mà chúng ta nghĩ là t t cho h - hay b ng cách tr ng ph t nh ng ngư i
không đáp ng đư c tiêu chu n v thái đ đúng đ n v i tình d c mà chúng ta đ t ra. Tôi mu n
thanh niên có thái đ tôn tr ng hơn v i các hành vi thân m t gi i tính, và tôi ng h các b c cha
m , các h i tôn giáo và các chương trình c ng đ ng tham gia tuyên truy n thông đi p đó. Nhưng
tôi không th đ y m t cô bé tu i v thành niên vào tình th ph i s ng khó khăn su t đ i chì vì
không đư c s d ng bi n pháp tránh thai.
Tôi mu n các c p nam n hi u giá tr c a cam k t lâu dài và nh ng hy sinh mà hôn nhân đòi h i.
Nhưng tôi không th s d ng s c m nh c a lu t pháp đ bu c h ph i sông chung v i nhau, b t
k hoàn c nh c a h th nào.
Có l tôi ch th y trái tim con ngư i quá khác nhau, và cu c s ng c a chính tôi quá thi u hoàn
h o đ n m c tôi không tin mình đ kh năng đáp ng đư c tiêu chu n đ o đ c c a b t c ai. Tôi
bi t ch c r ng su t 14 năm k t khi k t hôn, Michelle và tôi chưa bao gi tranh cãi vì nh ng gì
x y ra trong cu c s ng riêng c a ngư i khác.
V n đ chúng tôi tranh cãi - l p di l p l i - luôn là làm th nào đ cân b ng công vi c ra gia đình,
sao cho công b ng v i Michelle và t t cho b n tr . Chúng tôi không ph i c p v ch ng duy nh t
g p ph i v n đ này. H i th p k 60 và đ u th p k 70, gia đình Michelle là chu n m c xã h i -
hơn 70% gia đình có ngư i m nhà và ch có ngư i b đi ki m ti n.
Gi đây con s này đã đ o ngư c, 70% s gia đình có c b và m đi ki m ti n ho c cha m đơn
thân đang làm vi c. Đi u này d n đ n cái mà ngư i ph trách chính sách kiêm chuyên gia v các
v n đ gia đình c a tôi, Karen Konbluh, g i là 'Gia đình tung h ng", trong đó cha m c g ng
thanh toán đư c các hóa đơn, chăm sóc con cái, gìn gi t m và duy trì m i quan h gi a h . Đ
gi đư c t t c các qu bóng đó không rơi xu ng đ t thì cu c s ng gia đình ph i có thi t thòi.
Như Karen đã gi i thích khi cô là Giám đ c Chương trình Vi c làm và gia đình Qu Nư c M
m i269 và đi u tr n trư c Ti u ban Tr em và gia đình c a Thư ng vi n: Ngày nay th i gian dành
cho con cái m i tu n c a ngư i M ít hơn 22 gi so v i năm 1969. Hàng tri u tr em đang ph i
nh ng đi m trông tr không phép m i ngày - ho c ph i nhà m t mình v i ti vi chính là ngư i
trông tr . Th i gian ng c a các bà m gi m đi kho ng m t gi m i ngày đ m i vi c đư c trôi
ch y. Sô li u g n đây cho th y nh ng ngư i có con đang đi h c có d u hi u b stress n ng - do
đó nh hư ng đ n năng su t lao đ ng và công vi c - n u công vi c c a h không linh ho t và
d ch v trông tr sau gi h c không n đ nh.
Nghe có v quen thu c ph i không?
R t nhi u ngư i b o th cho r ng cơn lũ ph n t nhà tràn đ n nơi làm vi c là k t qu tr c ti p
c a tư tư ng bình đ ng gi i, và do đó có th thay đ i n u ph n l ng nghe c m giác c a mình
và quay l i vai trò xây t m truy n th ng. Sư th c là tư tư ng công b ng gi i có vai trò r t quan
tr ng trong s thay đ i nơi làm vi c; trong suy nghĩ c a đa ph n ngư i M , dành cho ph n
cơ h i theo đu i s nghi p, đ t đư c v th đ c l p v kinh t , nh n bi t đư c năng l c c a mình
d a trên cơ s bình đ ng v i đàn ông là m t trong nh ng thành t u l n nh t c a th i hi n đ i.
Nhưng v i m t ph n M bình thư ng thì quy t đ nh đi làm không ch đơn gi n là v n đ thay
đ i thái đ . Đó còn là v n đ ki m sao cho đ ti n đ s ng.
Hãy cùng xem xét th c t . Trong su t ba mươi năm qua, thu nh p trung bình c a đàn ông tăng
không quá 1% sau khi đi u ch nh theo l m phát. Trong khi đó, chi phí m i th , t nhà c a, y t
đ n giáo d c đ u tăng đ u đ n. Các gia đình M trung lưu không b s p đ chính là nh t m séc
thu nh p c a ngư i m . Trong cu n sách The Two Income Trap (Chi c b y thu nh p đôi),
Elizabeth Warren và Amelia Tyagi đã ch ra r ng s ti n ngư i m ki m đư c không dùng đ
mua các s n ph m cao c p. Trái l i, ph n l n s ti n đó đư c chi vào nh ng vi c mà c gia đình
tin r ng đó là kho n đ u tư vào tương lai c a con cái - h c m u giáo, h c phí đ i h c, và nhi u
hơn c là đ có nhà m t khu dân cư an toàn v i trư ng công t t. Trong th c t , v i nh ng
kho n chi phí c đ nh và chi phí tăng thêm do ngư i m cũng đi làm (đ c bi t là chi phí g i tr
và mua thêm xe ô tô), các gia đình bình thư ng có hai ngu n thu nh p l i có thu nh p có th s



269
      New America foundation: Vi n phi l i nhu n, chuyên nghiên c u chính sách công.
d ng th c t 270, th p hơn - và kém an toàn v tài chính hơn so v i các gia đình có m t ngư i
ki m ti n c a ba mươi năm trư c.
Như v y li u các gia đình có th quay lai mô hình cũ đư c không?
Không th . Ch ng nào m i gia đình khác cùng khu nhà v n có hai ngu n thu nh p và do đó làm
tăng giá nhà, h c phí ph thông và h c phí đ i h c. Warren và Tyagi cho th y hi n nay, m t gia
đình bình thư ng n u ch có m t ngư i đi làm v i m c s ng trung lưu, thì có thu nh p có th s
d ng th c t th p hơn 60% so v i m t gia đình tương t h i th p k 70. Nói cách khác, v i ph n
l n các gia đình, n u ngư i m không đi làm thì h ph i s ng khu nhà kém an toàn hơn, con
cái ph i đi h c trư ng ch t lư ng kém hơn.
Ph n l n ngư i M không ch n cu c s ng đó. Ngư c l i, h c g ng h t s c trong ph m vi có
th , vì h bi t r ng duy trì mô hình gia đình c a b m h - như gia đình Frasier và Marian
Robinson - là khó hơn r t nhi u.
C đàn ông và ph n đ u ph i đi u ch nh theo th c t m i này. Nhưng khó mà tranh cãi đư c
v i Michelle khi nàng kh ng đ nh gánh n ng c a gia đình hi n đ i ch t nhi u hơn lên vai ngư i
ph n .
Trong vài năm đ u sau khi k t hôn, Michelle và tôi đã tr i qua nh ng giai đo n đi u ch nh bình
thư ng như m i c p v ch ng khác: h c cách đ c c m xúc c a ngư i kia, ch p nh n thói quen
và t t x u c a m t ngư i xa l ngay bên c nh. Michelle thích d y s m và g n như không th m
m t n i sau 10 gi t i. Tôi l i thu c ki u ngư i t nh táo lúc đêm, gi ng loài cú, và m t m t ti ng
đ ng h g t g ng (Michelle g i là ích k ) sau khi t nh d y bu i sáng. M t ph n vì lúc đó tôi đang
vi t cu n sách đ u tiên, và cũng có th vì "b nh con m t", nên tôi thư ng dành c bu i t i chui
vào phòng làm vi c phía cu i căn h hình ng - m t vi c bình thư ng v i tôi nhưng l i khi n
Michelle c m th y cô đơn. Tôi thư ng xuyên đ th a bơ sau b a sáng và quên bu c l i túi bánh
mì; còn Michelle có th v n vò vé g i xe cũ như th không có vi c gì làm.
Tuy nhiên ph n l n cu c s ng nh ng năm đ u tiên y tràn đ y m m vui bình d - đi xem phim,
ăn t i v i b n bè, thi tho ng đi nghe ca nh c. C hai đ u làm vi c chăm ch : tôi hành ngh lu t
m t công ty nh chuyên v quy n công dân và b t đ u gi ng d y Trư ng Lu t Chicago. Còn
Michelle l i quy t đ nh b ngh lu t, lúc đ u nàng làm S Quy ho ch Chicago, sau đó ph
trách ho t đ ng Chicago cho m t chương trình qu c gia tên là Liên minh Xã h i271. Th i gian
chúng tôi bên nhau càng ít hơn khi tôi tranh c vào cơ quan l p pháp bang. Và dù tôi thư ng
v ng m t dài ngày và Michelle không thích chính tr nàng v n ng h quy t đ nh c a tôi: "Em
bi t đó là đi u anh mu n", nàng nói v i tôi như v y. Nh ng đêm tôi ng     Springfield, chúng tôi
nói chuy n và cùng cư i qua đi n tho i k cho nhau nghe chuy n vui chuy n b c mình trong
nh ng ngày xa nhau, và tôi thư ng đi ng trong tâm tr ng hài lòng v i tình yêu c a mình.
R i Malia ra đ i, sinh ngày 4/7, r t hi n lành và xinh đ p v i c p m t to h p d n, như th con bé
hi u h t th gi i ngay khi m i m m t chào đ i. Malia sinh ra vào kho ng th i gian lý tư ng v i
c hai chúng tôi: Vì tôi không ph i h p và cũng không có gi gi ng vào mùa hè nên t i nào tôi
cũng có th    nhà; trong khi đó Michelle đ ng ý làm vi c bán th i gian Đ i h c Chicago đ có
nhi u th i gian chăm sóc con hơn - công vi c m i này đ n t n tháng Mư i m i b t đ u. Trong ba
tháng kỳ di u đó, hai chúng tôi cùng h n h và cáu k nh quanh con, su t ngày đi qua cũi đ bi t
ch c con bé v n th , ch c cho con cư i, hát cho con nghe, ch p nhi u nh con đ n n i chúng tôi
b t đ u s làm h ng m t nó. Nh p sinh h c khác nhau b ng nhiên l i thành có l i: khi Michelle
ng ngon thì tôi có th th c đ n t n m t hai gi sáng, thay tã, hâ