� Fetch Document

							       [Geschiedenis van de internationale betrekkingen van 1815 - 1945]
                                           [2011-2012]




Professor: Prof. Bart Kerremans
Handboek: KERREMANS, B., Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen, Leuven, 2011.

Gemaakt door: Marijn Lemaire
Opmerkingen: Lesnotities met behulp van het handboek.


Noch Project Avalon, noch het monitoraat, noch Historia of eender ander individu of instelling zijn
verantwoordelijk voor de inhoud van dit document. Maak er gebruik van op eigen risico.
GESCHIEDENIS VAN DE INTERNATIONALE BETREKKINGEN 1815 – 1945

DEEL 1: HET CONGRES VAN WENEN

Wat vooraf ging:

Napoleontische oorlogen;

1805: slag van Trafalgar: Britse vloot slaat Frans-Spaanse neer  Britse maritieme
dominantie.

1812: Napoleon valt Rusland binnen. Napoleon wordt verslagen. Wat doet Rusland? Dit is
een belangrijke vraag vr Pruisen (Polen!).
Regeling tussen Pruisen en Rusland: Verdrag van Kalisch (1813)  verdeling van Polen. Zie
infra.

Oostenrijk: is in het begin medestander van Napoleon. Maar: Napoleon wil ook Rusland,
Oostenrijk niet akkoord. Gevolg: probeert vredesregeling te bemiddelen Top van Dresden 26
juni 1813. Rol Metternich. Napoleon weigert vredesregeling  Oostenrijk in oorlog met
Frankrijk. Verdrag van Reichenbach 27 juni 1813: volgende dag al. Oostenrijk sluit zich aan
bij Rusland en Pruisen.

Verdrag van Terpitz: tussen Oostenrijk, Rusland en Pruisen: gezamenlijke regeling zoeken.
Maar: Rusland en Pruisen willen Oostenrijk het verdrag van Kalisch opdringen. Zie ook infra.

Oktober 1813: Slag van Leipzig: Napoleon wordt verslagen en moet zich terugtrekken tot
binnen Franse grenzen.
Frankfurter voorstellen: Oostenrijk legt zich neer bij grenzen 1805 = willen van Zuidelijke
Nederlanden af!
Dit is probleem vr Groot-Brittannië: Antwerpse haven niet in Franse handen + buffer tg
Frankrijk nodig! Gelukkig vr GB wil Napoleon niet ingaan op Frankfurter voorstellen. Gevolg
is wel: Castlereagh wil grotere rol spelen. Vormt mee Vierde Coalitie.

Verdrag van Chaumont: tussen GB, Rusl, O-H en Pr. Vorming van de Vierde Coalitie.
Inhoud: zie verder.

Verdrag van Fontaineblau: aparte regeling van Alexander I met Napoleon; Napoleon vertrekt
naar Elba. Louis XVIII in de plaats. Andere drie keuren deze regeling goed in Verdrag van
Fontainebleau. Inhoud: zie verder.

I.1. Basisprincipes

De basisprincipes van de regelingen na de Napoleontische oorlogen:
   - herstel van het machtsevenwicht, tegen één hegemoon (nl Frankrijk)
   - legitimiteitsprincipe: terugkeer naar het Ancien Régime. Bestrijden van alles wat
       revolutionair is.

Hoe dit bekomen?  Interventiesysteem. Maar: verschillende interpretaties van hoeveel
interventie en in welke gevallen, zie ook infra.



                                                                                          2
I.2. De protagonisten en hun verwachtingen & belangen

I.2.1. Rusland en Alexander I

    -   Rusland ziet zichzelf als echte bevrijder van Europa (ten dele juist: samen met GB).
    -   Alex I: Ancien Régime, goddelijke opvattingen keizerschap (bv in religieuze kwesties)

Alex I: territoriale ambities:

    -   Polen
    -   Ottomaanse Rijk  Balkan, toegang Middellandse Zee.
    -   Verenigde Staten: Alaska

Alex I in Europa: politiek van de dubbele status quo: steeds ingrijpen als
   - revolutie (waar dan ook)
   - grenswijziging
= maximalistische interpretatie vh interventierecht
 GB: enkel ingrijpen als
   - territoriaal: Frankrijk versterken
   - revolutionair: internationale vrede en veiligheid bedreigen.

Politiek van Alex I: relatief voorzichtig maar soms wel in conflict met GB en VS. Bv over
Latijns-Amerikaanse Revoluties en kolonisering van Alaska.
 Nicolaas I later (vanaf 1825, dus na Congres van Wenen): veel proactiever.
    - nog veel meer antirevolutionair
    - dubbelzinnig tav Ottomaanse Rijk
    - ambities in Centraal-Azië

I.2.2. Oostenrijk en Metternich

Metternich = Oostenrijks minister BuZa
Voor buitenlands beleid: ook invloed Keizer Franz I

Drie pijlers in buitenlands beleid:
   - Frankrijk in toom houden
   - “eerlijk evenwicht” tss O-H en Rusland in Centraal-Europa (schrik Russische
        hegemonie)
   - behoud territoriale en politieke status quo

O-H: voorzichtiger mbt interventieprincipe cfr schrik misbruik door Rusland. Wel
samenwerking nodig met andere grootmachten. Later is Metternich wel meer voorstander van
interventie cfr nationale en liberale revoluties.

Kenmerken O-H:
   - etnisch lappendeken
   - keizer Franz I, keizer van Oostenrijk en Hongarije.
   - Aangesloten bij Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie (latere Duitse Bond)
   - Belangrijke positie in Duitse Bond  Pruisen wil dit ook!




                                                                                           3
I.2.3. Pruisen

Belangrijk deel van de Duitse Bond
Huidige koning: Frederick-Willem III
Aangesloten bij Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie (door Congres van Wenen omgevormd
tot Duitse Bond)

Ambities:
  - aaneensluiten Rijnland&Westfalen aan Brandenburg  Hannover
  - ambities van de koninklijke familie (Hohenzollern)
  - toegang tot Noordzee
  - controle Duitse Bond  Oostenrijk wil dit ook!

I.2.4. Groot-Brittannië

Kern Britse politiek: denken in termen van Balance of Power
Ministers BuZa begin 19de eeuw:
   - 1812 – 1822: Robert Castlereagh
   - 1822 – 1827: George Canning
   - 1827 – 1830: Wellesly
   - 1830 - 1834: Henry Palmerston
   - 1834 – 1835: Wellington
   - 1835 – 1841: Palmerston

Belangen door industriële revolutie & koloniale rijk
   - controle over invoer grondstoffen  kolonies! Dus: toegang behouden + doorvaart
      wereldzeeën.
   - Europese continent = afzetmarkt  vrede aub

Dus: militaire middelen nodig vr kolonies, niet inzetten op Europese continent.  Splendid
Isolation – politiek:

   -   geen nieuwe hegemonie in Europa aub = bedreiging vr GB
   -   geen grote crisissen waar GB in moet investeren

Dus: op zoek naar een precair machtsevenwicht

Cfr dilemma van William Pitt the Younger, 1804: Wat met Centraal-Europa?
 zowel Frankrijk als Rusland intomen.
Hoe?
 sterke staat kan zelf hegemonie worden + Ru en Fr anticiperen dan mss.
 zwakke staat kan verleiding worden voor Rusland en Frankrijk + Rusland kan het zich dan
permitteren om middelen in te zetten in kolonies ipv in Europa (cfr concurrentieslag en
russofobie in GB)
Oplossing: sterke staat, maar niet té sterk.
Castlereagh neemt dit idee over.
meegenomen naar Congres van Wenen  Duitse Bond.

Splendid Isolation: machtsevenwicht gebaseerd op argwaan in Europa
   - niet té stabiel zodat Russen aandacht moeten blijven schenken


                                                                                        4
    - niet instabiel zodat geen hegemonie  inbufferen Frankrijk!
Gevolg: met dit machtsevenwicht houdt Europees continent zichzelf bezig, zodat GB rustig
zijn gangetje kan gaan op de wereldzeeën.
Als Napoleon ontsnapt uit Elba en aan 100 Dagen begint: Frankrijk terug op kaart.

Concrete wensen GB bij Congres van Wenen
   - Frans revanchisme vermijden
   - Russen weghouden uit Polen  pro Poolse onafhankelijkheid
   - Territoriale status quo  balans tss O-H en Pruisen
   - Ottomaanse Rijk: behouden = buffer tg Rusland
   - Centrale rol vr Oostenrijk tg Rusland en Frankrijk.


 Buiten Europa: GB wil actievere rol.

Redenen voor dit beleid: machtspolitiek (Balance of Power), maar ook binnenlandse
kenmerken:

Industriële Revolutie creëert klasse van industriëlen, langzaamaan machtsovername van
landadel.
Industriëlen politiek:
    - meer liberale ideeën
    - terughoudendheid in Europa en actief daarbuiten

Gevolg: steeds minder enthousiasme vr interventieprincipe bij politieke leiders.

I.2.5. Frankrijk

Verliezende partij:
   - oorlogsschuld
   - bezetting tot 1818
   - Restauratie

Restauratie van de monarchie:
   - Louis XVIII aan de macht; = Bourbon! Maar: grondwet met liberale ideeën. Doel
       hiervan: rust in Frankrijk (republikeinen & Napoleonisten  royalisten)
   - Charles X wordt Graaf van Artois, later koning. Fervent royalist!

I.2.6. Spanje

   -   neemt niet deel aan Congres van Wenen: opvolgingsstrijd (zie ook infra).
   -   Opstanden in Lat-Am kolonies.

I.2.7. Het Ottomaanse Rijk

   -   doet niet mee aan Congres van Wenen
   -   al in verval in die periode, wordt gedurende hele 19de eeuw steeds erger…
   -   Servië heeft al een relatieve autonomie in het Ott R

Wensen van grootmachten tav Ott R:


                                                                                      5
   - Castlereagh en Metternich: grenzen vastleggen (tg Rusland)
    Alex I: juist niet, handen vrij houden.

I.3. De akkoorden

I.3.1. De akkoorden vóór maart 1815

   A. Het Verdrag van Kalisch, 28 februari 1813

Verdrag tussen Pruisen en Rusland over de verdeling van Polen. Pruisen staat een deel van
Polen af aan Rusland, opdat die tegen Napoleon zou blijven vechten (Nap was al uit Rusland
verjaagd). Pruisen krijgt hiervoor 2/3 controle over Saksen.
Later zullen Pr en Rus dit verdrag willen opleggen aan de andere grootmachten.

   B. Het Verdrag van Reichenbach, 27 juni 1813

Verdrag tussen Oostenrijk, Rusland en Pruisen. Oostenrijk sluit zich bij de twee laatste aan
tegen Napoleon.
Akkoord komt 1 dag na Top van Dresden, 26 juni 1813. Zie supra.

   C. Verdrag van Teplitz, 9 september 1813

Verdrag tussen Oostenrijk, Rusland en Pruisen over verdeling van de gebieden na val
Napoleon.
   - Polen: gezamenlijke regeling. Maar: Metternich weet niet van Verdrag van Kalisch!
       Rusland en Pruisen willen hem die regeling opleggen.
   - Oostenrijk: akkoord met Franse grenzen van vóór 1805 = Zuidelijke Nederlanden bij
      Frankrijk!
      Maar: Britten niet akkoord, schrik! Gevolg: Castlereagh wil zelf grotere rol gaan
      spelen nu.

   D. Frankfurter Voorstellen, november 1813

Vredesvoorstellen van Oostenrijk na Slag van Leipzig (okt 1813) aan Napoleon. Napoleon
verslagen. Oostenrijk wil Frankrijk terug binnen grenzen voor 1805. Napoleon weigert.
Britten opgelucht.

   E. Verdrag van Chaumont, 1 maart 1814

Verdrag tussen GB, Rusland, O-H en Pruisen.

   -   vorming Vierde Coalitie tegen Napoleon.
   -   Prerevolutionaire Europa herstellen. Onderdeel hiervan: Spaanse koning Ferdinand
       VII terug op troon.
   -   Geen aparte vrede met Frankrijk
   -   Bijstandsverplichting bij Franse aanval
   -   Vorming bufferstaten rond Frankrijk  Verenigde Nederlanden en Duitse Bond.




                                                                                          6
Verdrag wordt door Alex I geschonden. Alex kan dit want Russische troepen bereiken het
eerst Parijs.  maakt apart een regeling met Napoleon. Andere drie van de Coalitie
aanvaarden dit in Verdrag van Fontainebleau.

   F. Verdrag van Fontainebleau

Regelt 2 dingen: pensioenregeling Napoleon en vervanging van Napoleon.

Pensioen Napoleon:
   - vertrek naar Elba
   - financieel

Vervanging:
Interne spanning in Frankrijk tss royalisten en revolutionairen.
Charles, Graaf van Artois, een broer van Louis XVI, haalt het niet: té royalistisch en extreem.
Middenweg: Louis XVIII, broer van Louis XVI: gematigder.

 Bourbons terug aan de macht = herstellen prerevolutionaire Frankrijk.
Maar: revolutionairen intomen: GW en liberale vrijheden

   G. Het Eerste Verdrag van Parijs, 30 mei 1814

Fransen beetje knuffelen, revanchisme vermijden + interne stabiliteit zodat revolutie niet
opnieuw in gang.

Territorium: grenzen van 1792 + Saarland, Savoie en Avignon.

GB krijgt Malta
Er zal een Congres komen in Wenen: definitieve en volledige vredesregeling.

!! Franse grenzen al in Verdrag  grootste bezorgdheid Britten geregeld. Gevolg: sterke
positie op Congres van Wenen

   H. De VIII artikelen van Londen, 21 juli 1814

Vorming van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden = bufferstaat tg Frankrijk

   I. Geheim Akkoord van 3 januari 1815

Akkoord tss GB, O-H en later ook Frankrijk
Tegen: Rusland en Pruisen.
Tegen grote uitbreiding Rusland (Polen!)  Britten tegen Russische hegemonie in Europa en
daarbuiten.

Goed voor Britse belangen
   - gelijke macht Pruisen en Oostenrijk
   - Frankrijk dynastieke banden met Spanje en Koninkrijk Twee Siciliën

Steun van Frankrijk (De Talleyrand): steun nodig voor Restauratie, geen isolement Frankrijk
en tegenstanders verdelen.


                                                                                              7
Kwestie Polen

18de eeuw: al drie keer verdeeld tussen Rusland, Pruisen en Polen  niks over.

Na Napoleon: Rusland wil heel Polen onder controle (buffer tg West-Europa). Verdrag van
Kalisch: deal met Pruisen. Pruisen speelt Poolse kwestie hard: wil de beloofde controle over
Saksen cfr positie in de Duitse Bond.

Oostenrijk en GB zijn tegen: schrik van een té sterk Rusland in Centraal-Europa.
GB: is pro Poolse onafhankelijkheid.

I.3.2. De Slotakte van Wenen

Les Cent Jours: op 1 maart 1815 valt Napoleon Frankrijk opnieuw binnen. Wordt verslagen
bij Waterloo (18 juni 1815)

! Voor Waterloo: al Slotakte van Wenen ondertekend. 9 juni 1815.
Slotakte:
    - Legitimiteitsprincipe
    - Territoriale afspraken en compensaties
    - Volkenrechtelijke principes
    - Interventieprincipe
Later wordt ook Tweede Verdrag van Parijs hier aan toegevoegd.

   A. Legitimiteitsprincipe

Erfelijke vorsten  Ancien Régime

   B. Territoriale afspraken


Uitgangspunt: machtsevenwicht en legitimiteitsprincipe, historische claims.

Machtsevenwicht:
Plan William Pitt the Younger, 1804.
Evenwichtspolitiek in Centraal-Europa voeren  machtsevenwicht bekomen. (Belangrijk
voor Britse Splendid Isolation).

Nodig in Centraal-Europa:
Structuur sterk genoeg zodat Rusland en Frankrijk dit gebied niet willen veroveren, maar niet
zo sterk dat het zelf een bedreiging kan vormen vr de Russen en de Fransen.
Dus: verzwakken Frankrijk (bufferstaten) & reductie Duitse vorstendommen

Systeem in stand houden door “permanente alliantie” van GB, Ru, Pr en O-H tg Fr.

 idee machtsevenwicht wordt overgenomen door Castlereagh.

Legitimiteitsprincipe wordt territoriaal vertaald



                                                                                           8
Historische claims spelen mee, bv Polen, leiderschap Duitse Bond (bekommernis
Habsburgers).

        (1) Scandinavië:
Tijdens Napoleontische oorlogen voert Rusland ook oorlog tegen eigen strategische gebieden.
Eén daarvan is Scandinavië.
Verovert Finland en Åland Eilanden op Zweden. Fortificatie van Åland eilanden  Britten
schrik vr bedreiging eigen vloot.
Congres van Wenen:
    - Finland naar Rusland
    - Noorwegen naar Zweden (compensatie vr Finland)
    - Schlesswig en Hollstein personele unie met Denemarken (compensatie vr
        Noorwegen); Hollstein in Duitse Bond, Schleswig niet.
    - Helgoland naar Britten (eiland)

Belangrijk: drie doorgangen Noordzee – Baltische Zee (Skagerrak, Kattegat en Oresund):
beide kusten ervan niet meer door één land gecontroleerd!  goed vr Britten.

       (2) Duitse Bond

Napoleon: reeds het aantal vorstendommen verminderd.
Congres van Wenen creëert Duitse Bond = Confederatie; 39 leden
Pruisen wordt uitgebreid: Rijnland (katholiek!) en deel van Saksen. Metternich (zelf
Rijnlander) vindt dit goed: buffer tg Frankrijk.
Oostenrijk (zónder Hongarije): uitbreidingen niet binnen DB

O en Pr hebben overwicht maar niet totaal.
Gevolg: concurrentieslag tss Pr en O over controle DB

Bestuur van de Duitse Bond:
Algemene Vergadering = Plenum: vertegenwoordiging elk lid  blijft vrij onbelangrijk
Bondsbestuur = Bundesversammlung: beperkt aantal leden  centrale rol
    - Oostenrijkse keizer (voorzitter)
    - Pruisische koning
    - Vorsten Beieren en Würtemberg
    - Engelse vorst ( cfr personele unie met Hannover)
    - Deense vorst (Lauenburg en Hollstein)
    - Nederlandse vorst (Luxemburg)
!! Duitse Bond is oplossing vr Brits dilemma cfr William Pitt the Younger.

       (3) Italiaanse Schiereiland

Staat voor ¾ onder controle van Oostenrijk-Hongarije

       (4) Oostenrijk-Hongarije

Wordt geconfronteerd met etnische diversiteit (Slavische factor)  interne instabiliteit.

Uitbreidingen niet in de Duitse Bond, wel voorzitterschap.



                                                                                            9
Wel territoriale uitbreidingen op Italiaanse schiereiland ( Koninkrijk Lombardije – Venetië)
en in Balkan (Dalmatië).

De facto controleert O-H nu ¾ van het Italiaanse schiereiland: in het Noorden: eigen land +
vazalstaten.
Zuiden: Koninkrijk Twee Siciliën: Ferdinand VII terug op troon  de facto protectoraat.
Enkel onderbroken door Pauselijke Staten.

       (5) Frankrijk

Eerste Verdrag van Parijs:
Frankrijk wordt omringd door bufferstaten.
 Nederlanden, Piedmont-Sardinië, Zwitserland.
Verliest enkele kolonies, niet zo veel.

Tweede Verdrag van Parijs:
Frankrijk betaalt rekening “les Cent Jours”
Oorlogsschade, bezetting, Restauratie, verliest Saarland en Savoie (nadat ze die in het Eerste
Verdrag gekregen hadden).
 wordt als zeer harde regeling gezien in Frankrijk

       (6) Groot-Brittanië

GB wil vooral haar slagkracht op wereldzeeën behouden en routes naar Indië veilig stellen.
 controle over kolonies en havensteden.
Bv: Ceylon, Malta en Ionische eilanden, Helgoland.

       (7) Polen

Bijna heel Polen van voor 1793 blijft bestaan, weliswaar in personele unie met Rusland.

       (8) Rusland

Krijgt minder dan Polen dan gehoopt (Door Geheim Akkoord 3 jan 1815), zie hierboven.

Rusland kan een aantal veroveringen van de periode 1800-1815 behouden: Finland,
Bessarabië, en Åland Eilanden.

       (9) Ottomaanse Rijk

Is de zieke man van de 19de eeuw, verzwakt steeds meer.
Belangrijk voor andere grootmachten (vooral GB en Rusland) omwille van Bosphorus en
Dardannellen. = denkbeeldige grens tss invloedszones GB en Rusl.

   C. Interventieprincipe

In Wenen wordt gediscussieerd over een interventieprincipe. De grootmachten zouden kunnen
ingrijpen wanneer het machts- en territoriale evenwicht verstoord wordt door revoluties of
oorlogen.



                                                                                             10
Alex I: maximalistische interpretatie  GB, Metternich: minimalistische interpretatie (schrik
misbruik Rusland). Metternich later ruimere interpretatie (als geconfronteerd met revoluties).

   -   = Viervoudige Alliantie. Zie infra.

   D. Betekenis Congres van Wenen

Restauratie
Territoriale vereenvoudiging

Grootmachten: Pentarchie (vanaf 1818): negatieve consensus: elk land eigen “hidden
agenda”, bescherming van de eigen macht.
GB: verdeel binnen en heers buiten Europa
Rusland: antirevolutionair interventiesysteem
Pruisen: mogelijkheid expansie zonder represailles grootmachten
Oostenrijk: tegen evt nieuwe Russische hegemonie
Frankrijk: niet te veel grondgebied kwijt, opnieuw grootmacht worden (lukt ook).


I.3.3.Het diplomatieke instrumentarium

Om doelstellingen Congres van Wenen en Tweede Verdrag van Parijs te kunnen realiseren:
twee diplomatieke instrumenten opgericht: Heilige Alliantie en de Viervoudige Alliantie.

   A. De Heilige Alliantie, 26 september 1815

= akkoord tussen vorsten en niet regeringen. Vorsten van Rusland (Alex I), Oostenrijk (Franz
?) en Pruisen (?)

Alex I komt met voorstel (heilige roeping)
Doel H.A. = revoluties de kop indrukken.
Maar ook minder devote bedoelingen:
   - handen vrij in Ottomaanse Rijk
   - overal interveniëren

Metternich zwakt voorstel sterk af, schrik misbruik door Rusland.
Reden meedoen: Rusland kan nu niet alleen optreden in Europa + Russen nt voor het hoofd
stoten.
Von Gentz: “une nullité politique” 

   B. De Viervoudige Alliantie, 20 nov 1815

Initiatief Castlereagh: solidariteit overwinnaars Frankrijk + Rusland binden

Discussie Alex I – Metternich – Castlereagh over interventierecht. Alex wil maximalistisch,
GB wil enkel tav Frankrijk en internationale vredesbedreiging, Metternich wil geen Russische
vrije handen.

 Viervoudige Alliantie
  1) Geen Franse troon meer vr Napoleon of familie


                                                                                           11
   2) Periodiek overleg (nieuwe diplo methode)
   3) Als revoluties in Europa (behalve Franrijk): overleg KAN
   4) Als revolutie in Fr: overleg MOET. Als aanval Frankrijk: bijstandsverplichting en
      onmiddellijke actie. Geen wijziging Fr grenzen.

I.3.4. De terugkeer van Frankrijk: De Pentarchie

Context: Franse royalisten meerderheid Assemblée Nationale. Angst bij Louis XVIII en bij
GB. Chambre Introuvable: Assemblée wordt ontbonden.
Louis maakt gebruik van Britse angst: overtuigen normaliseren relaties  stabilisatie
Frankrijk en gematigde restauratie.
Bovendien: versnelde afbetaling oorlogsschuld.

Viervoudige Alliantie: komt samen op Conferentie van Aken (1 okt t/m 30 nov 1818).
 einde bezetting
 Fr deel Concert van Europa

Belang Conferentie van Aken: interventieprincipe komt ter sprake.
Alex I doet voorstel Alliance Solidaire: maximalistisch interventieprincipe
Metternich en Castlereagh niet akkoord  Memorandum Castlereagh.

DEEL 2: EROSIE VAN HET SYSTEEM VAN WENEN: NATIONALISME EN
LIBERALISME

II.1. De stromingen

Liberalisme

Idee individuele vrijheden.
Wie? Boeren, industriëlen en handelaars, intellectuelen.
Belang?  indirecte dreiging territoriale status quo: domino-effect van revoluties.

Nationalisme

Idee elke natie eigen staat.
Directere bedreiging territoriale status quo.
Weegt niet zwaar in het begin.

Waarom brak het liberalisme door?

Verspreiding Industriële Revolutie:
GB  Nederlanden  Frankrijk  Duitse Bond.
Blijven achter: Italië, Oostenrijk en Rusland.

IR krijgt politieke vertaling:
    - macht burgerij
    - economische belangen spelen nu mee in de IB
    - proletariaat

Aan- en afwezigheid van een Grondwet


                                                                                      12
 tabel pg 33

Drie revolutievlagen:
1820 liberaal  Cadiz, Napels&Turijn, Lat-Am, Griekse crisis, Algerije, Azië
1830 liberaal  Frankrijk, Italië, Duitsland
      nationaal  België, Polen
1848  Frankrijk, Oostenrijk, Italië, DB;

II.2. De eerste liberale opstanden 1820-1823

II.2.1. Het uitbreken van de eerste revoluties

   A. Spanje

Na de val van Napoleon wordt Ferdinand VII terug op de troon gezet (1814). Had beloofd de
GW van Cadiz van 1812 te aanvaarden, maar komt die belofte niet na.

Cadiz, januari 1820: officieren dwingen Ferdinand tot constitutioneel regime, dat twee jaar
standhoudt.

Juli 1822: tegenstanders van de constitutionalisten in Noord-Spanje: Serviles.

Belangrijk hier: invloed op Latijns-Amerika en reactie Frankrijk (zie infra).

   B. Napels en Turijn

Napels: juli 1820
Carbonari = revolutionaire beweging. Leiding: Guglielmo Pepe.
Opstand tegen Ferdinand I (andere Ferdinand dan in Spanje).
Opstand krijgt nationale doelstelling: Italiaanse federatie.

Turijn: Maart 1821
Santore di Santarosa leiding revolutie. Victor-Emmanuel I (koning Piedmont – Sardinië) moet
aftreden. Liberale en nationale doelstelling.

   C. Reacties op deze revoluties

   -   GB: geen territoriale verandering = geen interventie
   -   Alex I: wel interventie (zie eerdere voorstellen)
   -   Metternich: nu wél interventie! (ziet gevaar revoluties dichterbij komen)  vroeger
       (wantrouwen Alex)

Afspraken rond interventies op Conferenties:
   - Conferentie van Troppau, okt – dec 1820
   - Conferentie van Laybach, jan – mei 1822
   - Conferentie van Verona, okt – dec 1822

II.2.2. De eerste interventies: Oostenrijk en Rusland

!Metternich: radicale verandering in houding tav interventierecht!


                                                                                        13
Waarom?

 - Napels = Koninkrijk Twee Siciliën. Dit is een de facto protectoraat van O-H. Revolutie =
invloed kwijt.
Bovendien: Geheim Akkoord 12 juni 1815: O-H reïnstalleert nieuwe koning Ferdinand I. Die
belooft geen hervormingen tg absolutisme. In ruil stelt O-H zich garant vr behoud regime.

- Metternich heeft zich veilig gesteld in de Duitse Bond: DB interventierecht tegen revoluties
in de Duitse staten. = Wienerschlusakte, 1820.

- Alex I doet dubbelzinnig over revolutie  lijkt steun te geven! Metternich kan hier niet mee
lachen.
Ruil tussen Alex I en Metternich voordat conferenties beginnen: Alex trekt steun terug +
steunt O-H in interventies, O-H belooft “meer openheid in de Balkan” (Griekse kwestie! Zie
infra).

- Via conferentie: verkoopstruck “Europees Belang” voor interventies.
- Bovendien: particuliere interventies hier, geen interventiesysteem.

Hoe gaat Metternich tewerk?

Conferentie in Troppau  Troppau-Protocol. Akkoordje met Rusland en Pruisen (Heilige
Alliantie)  Congres van Wenen en Viervoudige Alliantie!
Inhoud: grootmachten mogen gezamenlijk tg elke mogelijke revolutie optreden.
GB: argwaan + boos
Fr: d’accord (cfr Spanje)

Conferentie van Laybach: concrete toezeggingen over interventies  gebeuren dan ook in feb
en april 1821.


II.2.3. De eerste interventies: Frankrijk

Onderwerp interventie: opstand in Spanje.

Context: invloedstoename ultraroyalisten in Frankrijk (Charles X)
 druk om te interveniëren in Spanje
Maar: Frankrijk wil “Europese zegen” hiervoor. Weet GB tegen zal zijn

Conferentie van Verona okt-dec 1822: zegen van Rusland en Oostenrijk.  Frankrijk
intervenieert.
 Slag van Trocadero 1823: herinstallatie van Ferdinand VII, herstel absolutisme.

Reactie GB: waarschuwing: geen bezetting en niet moeien in Lat-Am!


II.2.4. De Britse reactie

Tegen interventies:
   - Sympathie vr liberalen, zeker als George Canning Min BuZa wordt.


                                                                                           14
   - Verstoring machtsevenwicht
   Gevolg: breuk met Rusland en Oostenrijk


II.3. Latijns-Amerika

Periode: 1811 – 1830
Gebruik maken van moeilijkheden in Spanje (eerst Napoleontische oorlogen, dan mogelijke
revolutie).
Spaanse gebieden in Latijns-Amerika: 4 koninkrijken (cursus pg 38)
Eerste opstanden: Kreolen en vrijmetselaars. Invloed Franse en Amerikaanse Revolutie.


II.3.1.De opstand in Zuid-Amerika

1811: opstand Kreolen: schrik liberaal regime in Spanje (afschaffing slavernij), en blijvende
ondergeschiktheid van de kolonies.

Twee figuren bevrijden Z-Am rond 1811:
Francis de Miranda  Noorden
José de San Martín  Zuiden

1813: Einde Napoleontische oorlog in Spanje: Spanje slaat terug  opnieuw bezetting alle
gebieden.

1817: Bolivar en San Martin: opnieuw successen.
Simon de Bolivar: Republiek Groot-Colombia in het Noorden (1819).
San Martin: Chili onafhankelijk (1818)
 Spanjaarden terugtrekking naar Peru.

Januari 1820: Opstand in Cadiz:  Serviles tegen liberale regering
Z-Am heeft even ademruimte + toenadering liberalen en royalisten in Z-Am zelf.

1824: Slag van Ayacucho  Spanjaarden definitief weg uit Z-Amerika.

San Martín krijgt steun van Britten (en ten dele ook Amerikanen). Waarom?
 Britten vrezen Franse invloed in Zuid-Amerika (Ferdinand VII als vazal van Frankrijk).
Deze vrees wordt sterker wanneer in 1824 Louis XVIII sterft, en zijn broer, Charles I
(ultraroyalist) diens plaats inneemt.
 handelsbelangen
 schrik voor Rusland
Oekaze 1821: claimen gebieden tot aan Oregon in Noord-Amerika + geen steun voor
onafhankelijkheid;
Gevolg: Britten financiële steun in Lat-Am  schulden en economische afhankelijkheid (zie
infra).


II.3.2. Centraal-Amerika

Opstanden in Mexico: 1808, 1813 en 1821. Kreolen, steun katholieke kerk


                                                                                          15
1822: Onafhankelijk.  Augustin de Iturbide sticht keizerrijk.
1823: generaal De Santa Ana neemt roer over  Mexico = republiek.
1824: de Centraal-Amerikaanse Republieken scheiden zich af  Federatie


II.3.3. Portugese gebieden in Latijns-Amerika

Gebieden: Brazilië en Noord-Uruguay.
Napoleontische oorlogen: Portugal is tegenstander. Koningshuis vlucht naar Rio de Janeiro.
Brazilië:
Oorlog gedaan: koning João VI wil terugkeren naar Portugal, kroonprins Pedro niet.
Nationalistische opstanden in Brazilië  Pedro steunt die; roept 1 december 1822 wordt
Brazilië een keizerrijk, Pedro I als keizer.

Urugay:
Oorlog tussen Brazilië en Argentinië in 1828  Urugay onafhankelijk (Vrede van
Montevideo)


II.3.4. Factoren van Latijns-Amerikaanse AFhankelijkheid

Continent is versnipperd
Spanjaarden trekken zich terug maar nemen kapitaal mee.
GB had handig ingespeeld (zie ook supra voor redenen steun).
   - investeringen  dominantie in grondstoffenmarkten!
   - Schulden door leningen van GB aan vrijheidsstrijders
   - Sterkere industrie
VS heeft schrik van Britse dominantie in haar achtertuin


II.3.5. De Monroe-Doctrine

   A. Achtergrond Monroe-Doctrine

Eerst: VS is voorzichtig in steun Lat-Am revoluties: is in onderhandeling met Spanje over
verkoop van gebieden (Florida). Vanaf 1819 is dit geregeld  handen vrij

Zowel Britten als VS hadden redenen om Latijns-Amerikaanse onafhankelijkheid te steunen.
   - schrik van dominantie Heilige Alliantie en Frankrijk in deze regio. Zij hadden immers
      Ferdinand VII terug op de Spaanse troon gezet. Charles X, vanaf 1824, is dan ook nog
      eens ultraroyalist.
   - Alex I: steunt revoluties niet. Oekaze van 1821: ambities in N-Amerika tot aan Oregon

Gevolg: George Canning doet voorstel over Brits-Amerikaanse Alliantie: elke actie van
Frankrijk en H.A. weerstaan.

Maar: VS: doet het liever alleen. Redenen:
  - geen Britse dominantie in achtertuin aub.
  - Britten claims in N-Amerika (Californië, Cuba en Texas) = mogelijke compensaties
       eisen wanneer VS uitbreidingen (discovery and settlement). Liever niet dus.


                                                                                       16
   -   Amerikaanse presidentsverkiezingen: John Quincy Adams is kandidaat.

John Quincy Adams is Secretary of State op dat moment.

   B. Inhoud Monroe-Doctrine

= geen Europese bemoeienissen meer in de Western Hemisphere. VS heeft zich ook nooit
bemoeid met Europa en zal dat ook niet doen.
Dat wil zeggen:
   - Geen Europese kolonisatie meer van het Am continent (cfr Rusland)
   - Europese interventie op Am continent = vijandige daad tg VS

Corrolaries: drie belangrijke herinvullingen van de Doctrine:
   - Clay Corrolary 1825
   - Polk Corrolary 1845
   - Roosevelt Corrolary 1904
 Monroe Doctrine permitteert VS nu om interventies in Lat-Am te rechtvaardigen.

Monroe Doctrine wordt bijvoorbeeld gebruikt tegen strafexpeditie van GB en Duitsland
(Venezuela kan schulden niet betalen). Theodore Roosevelt zendt vloot om GB en Duitsland
weg te jagen.

Bredere betekenis Monroe Doctrine:
   - VS domineert Western Hemisphere
   - VS wordt zich bewust van eigen macht (economisch en politiek) op internationale
       toneel  zodra interne problemen opgelost, deze rol ook opnemen.

II.4. De Griekse kwestie

II.4.1. Achtergrond van de Griekse opstanden

De Grieken zijn één van de volkeren in het Ottomaanse Rijk.
Positie:
   - economisch: sterk. Handel
   - de facto overmacht op Buitenlandse Zaken: Dragomans: tolken van de Sultan
        verwerven steeds meer macht op BuZa).
   - Religieus: Islam wordt sterk bevoordeeld in Ottomaanse Rijk. Maar: Grieken hadden
        macht over héle orthodoxe kerk (dus ook Slavische volkeren). Patriarch = Gregorios
        V, heeft rang van pasja. Gregorius is dus loyaal aan Sultan Mahmoud II. Grieken zijn
        dus nog niet zo slecht af.
   - Steeds meer invloed liberalisme op Griekse elite.

Buiten Griekenland: Philhelleense beweging: bewondering vr oude Griekse beschaving.
Wordt belangrijk in engagement GB.

II.4.2. De opstanden zelf

   A. Ypsilanti

6 maart 1821: Alexander Ypsilanti doet inval in Moldavië en Walachije


                                                                                         17
Ypsilanti is Russisch legerofficier, maar komt uit invloedrijke Griekse familie in
Constantinopel.

Ypsilanti wordt in de pan gehakt door de troepen van het Ottomaanse Rijk. Maar: gerucht
verspreid zich onder Grieken dat Ypsilanti op weg is naar Constantinopel.

Gregorios V: voorzichtige houding: vreest voorrechten afgenomen als steun.

   B. Morea en Ali Pasja

In Morea (Peloponnesos): opstand onder burgerij. Reden: repressie tg Grieken na Ypsilanti en
idee Ypsi naar Constantinopel.

Ali Pasja is de pasja van Epiros (Albanië en West-Griekenland). Heeft te veel macht volgens
Sultan, dus: beleg van Ioannina. Hierdoor kiest Ali kant van Grieken.

   C. Internationale reacties

Sultan Mahmoud II: overreactie: repressie tegen Grieken. O.a. Gregorios laten ombrengen.

Britten: status quo aub. Invloed Filhellenen. Waarschuwing aan Rusland: geen inval tolereren
(1822)

Frankrijk: verandering status quo 1815 aub.

Rusland: dubbel dilemma:
   - steunen Sultan en dan concessies krijgen  Christenen steunen en Ott R verzwakken
   - steunen rebellen  legitimiteit bewaren (cfr legitimiteitsprincipe)
Alex I blijft voorzichtig; Nicolaas I veel minder.


II.4.3. Verloop van de opstanden


   A. De Grieken en de Ottomanen

Eerst: succes van de Grieken.
Daarna: harde repressie van de Ottomanen. Ali Pasja wordt verslagen (1822)
Gevolg: Filhellenen komen in actie  leger van vrijwilligers naar Griekenland (1823-1824)
(o.a. Britse notabelen). Het Ottomaanse Rijk is opnieuw aan de verliezende hand.

Sultan Mahmoud roept hulp in van de Egyptische Pasja: Mohammed Ali. Die wordt, in ruil
voor zijn steun, de controle over Morea, Kreta en Syrië beloofd.
Pasja stuurt zijn zoon Ibrahim met een vloot naar Morea. Morea wordt nu heroverd. De vloot
van Ibrahim wordt aangemeerd in Navarino.

De Grieken vragen nu hulp aan GB, maar die weigeren dat. (stabiliteit + schrik Russische
tegenreactie).

   B. Nicolaas I


                                                                                           18
In december 1825 sterft Alex I.
Na een opvolgingsstrijd tussen Nicolaas I (conservatief) en Constantijn (pro hervormingen),
komt Nico I op de troon. Nico I wordt door de opvolgingsstrijd nog vastberadener in zijn
conservatisme.

Nicolaas I stelt een ultimatum (maart 1826) aan de Sultan: autonomie voor Moldavië,
Walachije (= de Donau-prinsdommen) en Servië, onder Russische garantie. Alle moslims
moeten uit die gebieden weg.
Reden: zo blijft hij uit het vaarwater van de Britten (zee-engten), maar kan toch het
Ottomaanse Rijk verzwakken.

Britten reageren eerst niet (geen directe belangen geschaad), Oostenrijkers zijn boos maar
krijgen geen steun van Britten en doen dus ook niets.

Sultan en Rusland sluiten Conventie van Akkerman: Ott R legt zich neer bij autonomie en
Russische controle.

   C. GB verandert van houding

De Britten veranderen nu van houding: ze willen zich nu wel moeien met de Griekse kwestie.
Redenen:
   - binnenlandse druk Filhellenen
   - Russische houding: te veel invloed in de Balkan en Griekenland = bedreiging voor
       Middellandse Zee.
Gevolg: Britten willen nieuwe overeenkomst: Rusland overtuigen van een go-slow-politiek.

 Protocol van Sint-Peterburg, 4 april 1826: GB raakt niet aan Russische belangen in Donau
Prinsdommen; Rusland raakt niet aan Britse belangen in oostelijke Middellandse Zee;
autonomie voor Griekenland.
MAAR: artikel 3: “whether in concert or separately”: stelt Rusland in staat alléén te handelen
in Ott Rijk! Foutje van Canning…

Dus: Britten willen nieuwe regeling.

Fransen werpen zich op als bemiddelaar (precedent scheppen vr nieuwe territoriale
verdelingen, cfr Algerije).

 Engels-Frans-Russisch Verdrag van Londen, 6 juli 1827. Sultan moet bemiddeling en
wapenstilstand aanvaarden, anders vallen Frankrijk, GB en Rusland gezamenlijk binnen. Idem
voor Grieken.

Sultan aanvaardt ultimatum niet.  Fr-Br-Russische expeditie, focust op Egyptische vloot in
Navarino. = Slag van Navarino. (Kennedy-tunnel-effect). 20 okt 1827.
Vloot wordt tot zinken gebracht  Sultans militaire voordeel verdwijnt.

   D. Russische inval

Mahmoud II verklaart nu de “Heilige Oorlog” in 1828.
 Russen zien hun kans om binnen te vallen. Vallen Ott Rijk binnen in mei 1828.


                                                                                           19
Dit komt net na de Russisch-Perzische Oorlog, en het Verdrag van Turkmanchai (zie verder).

Russen trekken snel op, richting Constantinopel.
GB mobiliseert nu ook (Duke Wellington is nu Premier  russofoob!)
Fransen werpen zich opnieuw op als bemiddelaar.

Russen sluiten echter apart verdrag met het Ottomaanse Rijk: Het Verdrag van Adrianopel.

II.4.4. Het Verdrag van Adrianopel, 14 december 1827

= het vredesverdrag dat door Rusland aan het Ott R opgelegd wordt.
   - Griekenland autonoom
   - Territoriale winsten vr Rusland
   - Moldavië en Walachije autonoom, Rusland garant.
   - Vrijhandel
   - Demilitarisering rechteroever Dona
   - !! Zee-engten = neutraal. Rusland: interventierecht als Ott R neutraliteit niet kan
        garanderen !!

GB is niet akkoord met Griekse autonomie (te veel Russische invloed).
Fransen spelen weer bemiddelaartje.

 Verdrag van Londen van 3 februari 1830
= Griekse onafhankelijkheid.

Russen: winnen en verliezen.
Winnen: invloed, verzwakt Ott R.  citaat Nesselrode (cursus p 52). Liever zwak Ott R dan
sterk ander!
Verliezen: Griekenland (schepen moeten er weg).

Britten: verliezen een beetje (verzwakt Ott R)

Fransen: winnen aan vertrouwen. Dit heeft gevolgen vr Algerije

II.4.5. Een woordje over de zee-engten en de Pasja

Zee-engten:
Het Verdrag van Adrianopel is het eerste in 4 Verdragen rond Zee-engten. Telkens verandert
de Brits-Russische machtsverhouding.

                                                     Rusland     GB
Adrianopel 1829                                                         -
                                                           +
Unkiar-Skelessi 1833
Conventie van de Zee-engten 1841
Verdrag van Parijs 1956                                                 +
                                                           -
Zie ook verder voor meer uitleg.

Pasja Mohammed Ali



                                                                                           20
De Pasja zal in 1832 de Sultan vragen zijn beloftes na te komen (Morea, Kreta en Syrië).
In 1832 doet hij een inval in de Syrische gebieden  de eerste Pasjacrisis is een feit.

II.4.6. Consequenties voor het Europees evenwicht

    -   bedreiging status quo in de Balkan (Metternich)
    -   Sultan verder verzwakt
    -   Voordeel Rusland
    -   Pasja van Egypte
    -   Britten voelen zich bedreigd mbt Middellandse Zee

II.4.7. Algerije

Context: Franse royalisten en Charles X staan onder grote druk.
Dit doordat ze Le Milliard hebben ingevoerd: terugbetaling adel vr verliezen Franse
Revolutie. Gevolg: grote spanningen in Assemblée. Charles en Polignac ontbinden Assemblée
dan maar.
Ook: invoering Les Quatres Ordinances: sterke inperking vrijheden.

Interne spanningen oplossen door “running around the flag”  inval in Algerije.
Maar: enkel Marseillaise havenkringen geïnteresseerd (piraterij) + tegenstand liberalen.
Na strafexpeditie: verdere acties?

Frankrijk kijkt naar houding Britten. GB zegt: inval = ok, permanente bezetting niet.

1830: julirevolutie: Louis-Philippe D’Orléans wordt koning. Steun liberalen vr actie want
goed vr prestige nieuwe koning.

Maar: Louis-Philippe reageert nog niet meteen
  - wachten tot revolutiegolf overgewaaid (argwaan GB tgo Frankrijk dan minder)
  - wachten tot oplossing in Spaanse opvolgingsstrijd

Spaanse opvolgingsstrijd:
Sept 1833: dood Ferdinand VII;
Strijd tss Carlos (absolutistisch) en Isabelle & Marie-Christine (constitutionalistisch)
In 1837: het is duidelijk dat constitutionalisten zullen winnen.

1837: kolonisatie van heel Algerije. Weerstand aldaar.
Britse reactie:
Ok, als Fransen volgende gebieden met rust laten: Marokko, Tunesië, Straat van Gibraltar en
Straat van Sicilië.

II.5. Azië

II.5.1. GB en Azië

Griekse crisis  Russofobie in GB (Duke Wellington en Palmerston)
Vooral mbt tot Azië

3 belangrijke doorgangen naar Indisch imperium:


                                                                                           21
1) Bosphorus en Dardanellen
 doorgang Russische vloot naar landengte van Suez.
2) landengte van Suez = doorgang naar Azië
 hier spelen Bosphorus en Dardanellen een rol; maar ook: Åland eilanden en Finse golf:
Baltische Zee en Oostzee vriezen niet dicht: Rusland kan hier vloot uitbouwen. Via omweg
Gibraltar naar landengte van Suez.
3) Khyber pas: doorgang van Afghanistan naar bovenloop Indusrivier.

Idee van de “indivisible” veiligheid: veiligheid is ondeelbaar  onveiligheid op route naar
Indië = Indië onveilig.

Gevolg: forward policy:
   - kolonisatie Indië vervolledigen
   - Rusland geen controle rond Aralmeer
   - Geen Russen in Afghanistan

II.5.2. Perzië

Rusland heeft steeds meer interesse in Perzische gebieden. 1804-1812: oorlog Perzië –
Rusland  Verdrag van Goelistan, 24 okt 1813
Territoriale veroveringen; alleen Rusland oorlogsschepen in Zuiden Kaspische Zee

Perzië: zoekt steun bij Groot-Brittannië
 akkoord: GB zal steun verlenen aan Perzië als nieuwe oorlog. (1814)

Rusland: eigen “Aziatische Beleid” aan het ontwikkelen  eigen forward policy.

Perzië wordt, net als het Ottomaanse Rijk, een speelbal in de Brits-Russische concurrentieslag
om Azië.

Perzisch-Russische oorlog 1825-1828
Britten verlenen geen hulp.
Russen winnen  Verdrag van Turkmanchai
Russische invloed in Perzië wordt bezegeld.
Kaspische Zee: geen vaarrechten meer vr Perzië.

Britten maken zich al zorgen

23 november 1837: Perzische inval in Herat
Onder Russische druk
Britten kunnen Perzen verslaan
Maar: fundamentele verandering in Britse denken:
Russofobie stijgt ten top
Dus: Russen genoeg om handen geven in Centraal-Europa
Forward policy blijven doen.

II.5.3. China

Opiumoorlog 1840 – 1842
= oorlog van GB tg China om vrijhandel te bekomen (opiumhandelaars).


                                                                                           22
Verdrag van Nanjing, 29 augus 1842
   - vijf havens vr internationale handel openen
   - invoeren “meest begunstigde natie”
   - Hong-Kong naar GB (strategisch belangrijk)
   - GB bepaalt mee Chinees handelsbeleid


Betekenis vr relatie GB-Rusland?

Rusland ziet waar China zwak staat  ambities in Noord-China
Veroveren idd gebieden, GB moet zich hier nu ook moeien

Concurrentieslag GB en Rusland is nu globaal.

II.6. De tweede golf van opstanden: nationaal en liberaal

II.6.1. Liberaal

   A. Frankrijk

Charles X voert “le Milliard”  tegenstand
Assemblée wordt ontbonden, nieuwe verkiezingen.
Liberalen winnen, Charles X wil niet wijken  “Les Quatres Ordinances”
Gevolg: Revolutie (30 juli 1830).

Revolutionairen slecht georganiseerd  gematigde royalisten winnen het pleit.
Louis-Philippe D’Orléans op de troon

Revolutie slaat over naar Polen, België, Italië en Duitse Bond

   B. Italië

Carbonari bezetten een aantal gebieden  Oostenrijkse interventie slaat hen nee.
Gevolg: nationale dimensie aan liberale revolutie.

Oprichting Giovane Italia, 3 doelstellingen
   - Italia fara da sé: It bevrijdt zichzelf
   - Stimuleren Italiaanse nationale bewustzijn
   - Samenwerken It staten bevorderen

Doen niet mee: Ferdinand II (Siciliën) en Karel-Albert (Piedmont)  schrik liberale
opstanden in eigen rijk

   C. Duitsland

Opstanden in verschillende staten van de Duitse Bond (oa Saksen). Eenheid van Duitsland en
liberalisme.

Gevolgen:


                                                                                       23
   - Conferentie van München-Grätz, 18 sept 1833:
    sluitend interventiesysteem vr Centraal-Europa tussen Rusland, Pruisen en Oostenrijk-
   Hongarije.
    gezamenlijke actie ondernemen bij bedreiging macht Ottomaanse Sultan (cfr Pasja-
   crisissen verder)
   - Zollverein wordt gecreëerd. Slechts 18 vorstendommen.
   ! Oostenrijk is tegen ! schrik van een ééngemaakt Duitsland olv Pruisn + O-H is
   protectionistisch terwijl Pruisen gematigd geliberaliseerd.
   Zollverein: wordt factor in Duitse nationale bewustwording.

II.6.2. Nationaal

A. België

Redenen voor Belgische opstand?
 religieus, economisch, politiek & sociaal.

Verloop: 25 augustus 1830 opstand  burgerij neemt touwtjes in handen. Conflict met
Nederland; 4 oktober: onafhankelijkheid uitgeroepen  Voorlopig Bewind.

Internationale reacties:
Rusland, Pruisen en Oostenrijk willen interventie.
Frankrijk: belooft B niet te steunen, maar zal geen steun aan NL dulden
GB: schrik Franse controle  Internationale Conferentie te Londen, 20 nov 1830.
Opstand Polen  Russische troepen blijven daar steken

21 jan 1831: erkenning B onafhankelijkheid op conferentie
    - permanente en gewapende neutraliteit; garantie grootmachten
    - NL: grenzen 1790
Belgen niet akkoord. Voorstel zoon van Louis-Philippe als koning. Die weigert.
GB wordt nu inschikkelijker  Traktaat van de XVIII artikelen: groter België.

Willem I: Tiendaagse Veldtocht wegens niet akkoord. Louis-Philippe zendt troepen  GB
gealarmeerd. GB zal nu helpen goeie regeling te vinden.

 Verdrag van de XXIV Artikelen, Willem weigert  Fr-Br vloot.
Willem I aanvaardt verdrag pas in maart 1838

B. Polen

1830: Opstand in Warschau: Russische repressie
geen interventie want te groot risico op oorlog.
1832: Rusland lijft Polen in.

II.7. De Pasja-crisissen en de Zee-engten

De twee Pasja-crisissen brengen 2 van de 4 verdragen ivm de Zee-engten voort, nl Unkiar-
Skelessi en de Conventie van de Zee-engten. De andere twee verdragen zijn die van
Adrianopel en Parijs                         .


                                                                                       24
II.7.1. De Eerste Pasja-crisis

Mohammed Ali = Pasja van Egypte
Egypte onder zijn bewind: economisch beter, wil er een moderne staat van maken. Franse
steun hiervoor.
Wil compensaties vr hulp aan Sultan bij Griekse kwestie

Drie grote doelstellingen:
   - erkenning van onafhankelijkheid
   - erfelijke troon
   - Syrië ( landengte Suez onder controle)

Who cares?
Frankrijk: wil steun geven; Britten verzwakken in Middellandse Zee
GB: tegen Pasja: landengte Suez maar vooral Syrië = begin bedreiging Indië
Rusland: tegen hem (cfr citaat Nesselrode: sterke Pasja = bedreiging)

Pasja valt Ottomaanse Rijk binnen: eerst Syrië, dan Anatolië
1832: Syrië veroverd, slag om Konya in Anatolië  Verdrag van Konya, 1833: Pasja krijgt
Syrië.
Trekt verder naar Constantinopel.

Ottomaanse Rijk vraagt hulp aan Britten: die weigeren. Ze zijn te hard bezig met Frankrijk
(revolutie 1830).
Dan: Ott R vraagt hulp aan Rusland: die komen graag.

Russisch leger houdt Pasja tegen. Verdrag van Unkiar-Skelessi, 8 juli 1833.
Inhoud:
   - Rusland bijstand aan Ott R als die aangevallen wordt.
   - Rusland dan toegang tot Bosphorus, maar niet Dardanellen. = controle Zee van
       Marmara

GB: boos!
Rusland heeft imaginaire grens invloedszones overschreden!
Gevolg: Russofobie in GB stijgt enorm.
Domino-theorie van Palmerston krijgt meer aanhang. Theorie: Rusland verovert
Constantinopel  Ott R = Russisch protectoraat  Rusland handen vrij in Perzië 
onderwerpen  macht in Herat  Indië.

Bovendien: fortificatie Åland eilanden door Rusland in 1833 + uitbouw vloot + offensieven in
Khiva. Russofobie!
Gevolg: Britten proberen Afghanistan onder controle  Eerste Afghaanse Oorlog. Mislukt,
Britten moeten terugtrekken.
Britten zoeken nu naar betere relaties met Ottomaanse Rijk

II.7.2. De Tweede Pasja-crisis

1839: Ottomaanse Rijk doet tegenoffensief tegen Pasja. Verliezen dit offensief: Nederlaag
van Nezib.


                                                                                         25
Vragen steun aan Britten en krijgen die meteen.
Mahmoud II sterft  Sultan Abdulmecid in de plaats.

Frankrijk: L-P wil iets doen pro Pasja (parlement)  Adolphe Thiers w premier
GB: niet akkoord! Geen controle over Egypte vr Frankrijk want risico vr Tunesië en dus vr
Straat van Sicilië.

 Verdrag van Londen, 15 juli 1840: ultimatum GB en Rusland aan Pasja: einde aan oorlog,
dan w hij erfelijk stadhouder Egypte maar zonder Syrië.

Waarom doen Russen mee als Sultan hulp krijgt van Britten?
Schrik voor sterke Pasja > voordelen van Unkiar-Skelessi!
Blijkt uit Verdrag van München-Grätz 1833: tss O-H, Pr en Ru over Polen. Maar ook
bepalingen over Ott R: geen andere macht dulden.

Pasja slaat ultimatum af  Britse en Oostenrijkse troepen
Britten lokken opstand van Droezen uit in Libanon.
Dreigen met algemene oorlog als Frankrijk Pasja zou steunen
 kansen Pasja keren zich.

Frankrijk:
Britse dreigementen + Droezen  veranderen van kamp.
Adolphe Tiers wordt vervangen door François Guizot.

Britten en Oostenrijkers overwinnen Pasja  Conventie van de Zee-engten 15 juni 1841.
Inhoud: Zee-engten zijn neutraal, behalve als Ott R zelf in oorlog. Dan: mag bondgenoot
toelaten. Britten zorgen ervoor dat zijzelf die bondgenoot zijn. Belang bij Krimoorlog!

Conventie: voordelen vr Russen én Britten:
Beschermt Russen tegen Britten
Russen niet naar Middellandse Zee

Gevolgen:

Relaties Russen en Britten verbeteren even. Maar niet voor lang (zie verder)
Egypte: erfelijke Pasja. Zijn opvolgers stapelen veel schulden op.
Duitse Bond (!): sterk anti-Frans nationalisme. Overtuiging: als algemene oorlog, dan aanval
op Rijnland.

II.8. De derde golf van opstanden: nationaal en liberaal (1848-1851)

Gevolgen:
     - Napoléon III aan de macht in Frankrijk
     Wil nieuwe regeling vr Frankrijk  crisissen uitlokken
     Uiteindelijk mislukt zijn buitenlandse politiek: Duitsland wordt net sterk ipv zwak
     - Voorbode Duitse en Italiaanse eenmaking.
Italië: besef “Italia fara da sé” gaat niet op  steun grootmachten nodig
Duitsland: revolutie in Berlijn en Frankfurter Parlament
     - zwakte van Oostenrijk wordt duidelijk in 1848; Metternich vertrekt ook.
     Rusland en Pruisen zullen hier van proberen te profiteren.


                                                                                           26
De Revolutiegolf: begint in februari 1848 in Parijs  Wenen  Boedapest  Zagreb 
Milaan  Venetië  Berlijn  Wenen  Praag  Wenen;

Twee soorten revoluties: nationale en liberale eisen  sociaal-progressieve eisen.

II.8.1. Frankrijk

Februari 1848: arbeidersrevolutie. Louis-Philippe treedt af  Tweede Republiek

Juni 1848: opnieuw opstand (einde atéliers nationaux). Leiders: Louis Blanc en Louis
Auguste Blanqui.
Neergeslagen door minister van oorlog.

Verkiezingen  burgerij kiest voor Louis-Napoléon als president.

2 dec 1851: Napoleon staatsgreep  Tweede Keizerrijk
= schending Tweede Verdrag van Parijs van juni 1815.

II.8.2. Oostenrijk-Hongarije

   A. Wenen

13 maart 1848: eerste opstand van studenten en arbeider. Gericht tegen Metternich. Eisen vrij
gematigd. Maar: snel gewelddadiger. Adolph Fischhof als één van de leiders.

Prinses Sofie, vrouw van Prins Karel (broer van keizer Ferdinand) en moeder van Franz-
Jozef. Sofie zet Metternich onder druk om te vertrekken  zo Habsburgse troon redden.
Metternich vlucht naar Londen op 15 maart.

   B. Boedapest

13 maart 1848: opstand olv Lajos Kossuth. Eis: afscheiding van Oostenrijk + heerschappij
over oa Kroatië.

Habsburgers: worden tegelijk geconfronteerd met andere revoluties  kunnen niet reageren.
Keizer Ferdinand moet Wetten van Maart (11 april) aanvaarden: Hongarije onafhankelijk in
personele unie met Oostenrijk. Ferdinand wordt Hongaars koning.

Kossuth: centralistische staat, geen autonomie vr Kroatië enz.

   C. Kroatië

15 maart 1848 opstand in Zagreb. Leiding: Josip Jellačić.
Eisen: Parlement, vrijheden, einde Hongaarse politiek tav Kroatië; territoriaal: Dalmatië.
Wenen zal Jellačić voor haar kar spannen (Hongarije)

   D. Milaan en Venetië - Italië

18 maart: opstand in Milaan.
22 maart: Venetië


                                                                                             27
Na vertrek Metternich uit Wenen.
Radetsky, Oostenrijks bevelhebber, vlucht naar grens Venetië – Lombardije.
Revolutionairen in Wenen worden verdeeld: pro of tegen revolutie in Noord-Italië?
 deel van hen sluit zich aan bij Radetsky!

Karel-Albert van Piedmont-Sardinië ziet zijn kans (cfr eerdere ideeën éénmaking). Valt
binnen in Lombardije.
Proclamatie 23 maart 1848: Italia fara da sé.

Slag van Custozza juli 1848: Karel-Albert wordt verslagen door Radetsky.
Karel-Albert treedt af  Victor-Emmanuel II in de plaats.

Andere Italianen die het opnemen tegen de Habsburgers:

Paus Pius IX maar: moet vluchten en wordt daarna reactionaire paus
Mazzini: oprichter Giovane Italia.

!! Conclusie: Italia fara da sé gaat niet op!! Als éénmaking: steun grootmachten nodig!

   E. Pinksteropstand in Wenen

Mei 1848: Pinksteropstand in Wenen
Koninklijke familie vlucht naar Innsbruck.
Windischgrätz zegt hen: blijf daar tot hier alles opgelost is.

   F. Tsjechië

Juni 1848: opstand in Praag. Leider: Palacky.
Eis: niet onafhankelijkheid (dan ten prooi aan Rusland); wél: gelijke behandeling in O-H 
Federatie van Naties.
Weigeren ook deel uit te maken van Duitse Bond (cfr voorstellen Frankfurter Parlament zie
verder).

Prins Windischgrätz van Oostenrijk slaat opstand neer  eerste succes! + keerpunt in de
revolutie.
Gevolg: deel van de revolutionairen sluit zich aan bij leger en trekt naar Lombardije.

   G. Verdeel en heers

Revolutionairen zijn onderling verdeeld over nationaliteitenvraagstuk.
Italië: na het neerslaan van de opstand van Praag, ontstaat verdeeldheid bij revolutionairen
over Italië. Deel van de revolutionairen sluit zich aan bij Radetsky

Hongaarse onafhankelijkheid: vooral Slavische volkeren niet akkoord  vrezen
onderdrukking door Hongaars centralisme.
Keizer: gaat inspelen op verdeeldheid. Jellačić wordt nu bondgenoot van keizer tegen
Hongarije. Moet grens met Ottomaanse Rijk bewaken (Krajina) + wordt gouverneur van
Kroatië.



                                                                                          28
Jellačić: aanval op Hongarije  Hongarije slacht minderheden af  Slavische volkeren
nemen het op tegen de Hongaren.

   H. Herfstopstand in Wenen

Radicalen beheersen nu het toneel (liberalen zitten met Radetsky in Italië).
Zijn tegen Jellačić! (die is niet bepaald democratisch).
Als legercontingent klaarstaat in Wenen om Jellačić te gaan steunen in Hongarije: radicalen
vallen Ministerie van Oorlog aan.

Keizerlijke familie vlucht opnieuw, naar Olmütz.
Windischgrätz: harde reactie. Mogelijk want Radetsky heeft gewonnen in Italië.  herovert
Wenen.
Wil nu ook Boedapest heroveren.

   I. Afloop

Windischgrätz moet naar Hongarije  wie wordt kanselier?
Felix von Schwarzenberg (zijn schoonbroer) wil wel, maar alleen als keizer aftreedt. 
Franz-Jozef op de troon (2 dec 1848). (zoon van Sofie)

Jonge keizer:
   - Von Schwarzenberg kan aanvankelijk beleid bepalen
   - Franz-Jozef voelt zich niet gebonden door eerdere overeenkomsten

Von Schwarzenberg wil nu Hongaarse zaak definitief regelen.
Windischgrätz boekt geen vooruitgang
Kossuth profiteert ervan: roept volledige onafhankelijkheid uit  geen automatische
personele unie meer! Dus: Ferdinand is nog koning van Hongarije.
Von Schwarzenberg zet Windischgrätz buiten (mogelijke concurrent). Maar: geen
vooruitgang.

Gevolg: inroepen hulp Russen!
Door beroep te doen op Heilige Alliantie en Verdrag van München-Grätz van sept 1833.
Nico I wil maar al te graag.
Boedapest valt in augustus 1849

Gevolgen:
harde repressie tegen Hongaren.
Meer gecentraliseerd bestuur van O-H.
Reorganisatie grondgebied van Hongarije.


II.8.3. Duitse Bond

Context:
Economische crisis en politieke radicalisering (in antwoord op repressie).

Opstand in Berlijn 18-19 maart 1848.
Liberalen en Demokraten samen: GW + liberale vrijheden.


                                                                                        29
Duitse nationale ondertoon. Eéngemaakt Duitsland als beste middel vr verandering
Ook elders in DB opstanden met nationale ondertoon.

Frederik-Willem IV: toegevingen.

Liberalen en Demokraten: Vorparlament  verkiezingen
 Frankfurter Parlament: werken aan GW en aan Duitse éénmaking.
Maar: zijn afhankelijk van Pruisen en O-H

Probleem ééngemaakt Duitsland komt hier op de proppen. Oostenrijk is tegen Groot-
Duitsland want Habsburgse Rijk is ondeelbaar; maar: ook tegen Klein-Duitsland onder
Pruisische dominantie. Rol Von Schwarzenberg
Bovendien: conservatieven olv Bismarck: parlementaire weg naar éénmaking werkt niet.

Frankfurter Parlament stemt voor Klein-Duitsland (nipt) en biedt Frederik-Willem de
keizerstroon aan!
Fr-W weigert: “niet mijn gelijken aangeboden” (door parlement en niet door vorsten). Echte
reden: schrik van Oostenrijk en Beieren  risico oorlog.

Gevolgen:
   - Unie van Erfurt:
   Bijstandsverdragen tss Noord-Duitse vorstendommen
   - Oostenrijk vanaf nu schrik vr Duitse éénmaking en verlies controle DB  argwaan vr
       Pruisen
   - Verdrag van Olmütz (29 nov 1850): Frederik-Willem wordt door Russen gedwongen
       af te zien van plannen vr éénmaking.
   - In verschillende Duitse vorstendommen komt er nu een Grondwet.



DEEL 3: DE FATALE DEUK IN HET MACHTSEVENWICHT VAN WENEN: DE
EENMAKING VAN ITALIË EN DUITSLAND (1851 – 1871)

III.1. De Krimoorlog (1851 – 1871)

III.1.1. Wat vooraf ging

   A. De oplossing van het Russisch dilemma mbt Ottomaanse Rijk

Dilemma Rusland mbt Ottomaanse Rijk:

Steunen Porte onderdrukken Christenen en concessies in ruil
 Steunen Christenen in Ott R en zo Sultan verzwakken  invloed in grensgebieden

Oplossing dilemma: Conventie van de Zee-engten:
Rusland kan nu niet meer winnen als Sultan bijspringen in opstanden, want Sultan kan geen
concessies meer doen ivm Zee-engten + bondgenoot GB.
Dus: enkel tweede optie blijft open: steunen van de christenen, en zo territoriale verdelingen
& concessies ivm Zee-engten bekomen.


                                                                                           30
   B. Toenemende spanningen tss Rusland en Groot-Brittanië

Russen: gefrustreerd om uitbreiding invloed GB in Ott R & Donau (handel)
GB laat zien geen zet van Rusland te zullen aanvaarden

Hongaarse kwestie van 1849: Kossuth naar Ottomaanse Rijk gevlucht; Sultan weigert
uitlevering aan Rusland en krijgt hier Britse steun voor.
Britse vloot naar Zee van Marmara! = schending Conventie Zee-engten, Britten trekken dan
ook terug. Maar Russen dus boos natuurlijk.

Russische ambities in Centraal-Azië  spanningen

Zero-tolerance – politiek in GB door toegenomen handelsbelangen. (Palmerston)
elke Russische actie in Donau-gebied of op linkeroever Donau, die nadelig is voor Britten 
militaire reactie van GB. Dit maakt oorlog bijna onvermijdelijk. Oorlog wordt echter in gang
gezet door Napoleon III.

   C. Toenemende spanningen tussen Rusland en Frankrijk

Napoleon III zoekt nog naar manieren om Franse grenzen van 1815 uit te breiden. Hoe?
Conflicten tss grootmachten uitlokken.

1851: kwestie heilige plaatsen in het Beloofde Land: Napoleon vraagt aan Sultan Abdulmecid
toestemming bescherming deze plaatsen.
= goed vr katholieken maar niet vr orthodoxen!
Sultan geeft toe onder Franse druk  Frans-Ottomaanse Conventie van 1852

Waarom doet Napoleon dit?
  - binnenland: bij de Franse katholieken scoren  steun tg socialisten nodig
  - buitenland: Russen provoceren  territoriale status quo 1815 veranderen

   D. Het Russische verdelingsplan, Britse reactie, Russische tegenreactie

Russen willen wel reageren op Franse provocatie, maar: schrik Britten!
Dus: geen annexatie Donau-prinsdommen, wel: verdelingsplan voorleggen aan Britten voor
na implosie Ott R.
Hierin ook territoriale doelstellingen.

Britten: “Countries do not die in such a hurry”.

Gevolg: Nesselrode gaat toch in op provocatie.
Bij opstanden christenen in Ott R, mei 1853: ultimatum. Rusland recht beschermen christenen
in Ott R;
Sultan weigert want weet dat hij steun van Britten heeft.

Oostenrijk wilt nu bemiddelen:
Enerzijds loyauteit aan Rusland verschuldigd (opstanden), anderzijds zélf belangen in Donau.




                                                                                          31
Pruisen: zwijgt. Wil steun GB vr éénmaking, maar: té veel schrik van Rusland om partij te
kiezen.

Juni 1853: Russische inval in Moldavië en Walachije.
Denkt: enkel GB zal militair reageren, anderen te verzwakt dr revoluties.
Sultan: verklaart oorlog in oktober 1853.

III.1.2. Van de inval in Moldavië en Walachije naar de Krimoorlog

   A. Internationale reacties op de inval

Iedereen moet nu positie innemen.

Rusland: verwacht geen samenwerking GB-Fr. (Franse schending Tweede Verdrag van
Parijs).
= misrekening!
Verwacht ook dat Oostenrijk zich koest zal houden, ondanks directe belangen in Donau. Cfr
Duitse éénmaking.
 idd zo in het begin.
GB = boos. Maar: voorzichtig blijven.
Frankrijk: keert zich tegen Rusland! Prominente rol spelen op internationale toneel
Oostenrijk: neutraal
Pruisen: zwijgt

   B. De Vier Punten van Wenen

28 maart 1854: ultimatum van Frankrijk, GB en Piedmont-Sardinië aan Rusland.
P-S doet mee want wil steun grootmachten vr It éénmaking (Cavour)
Ultimatum:
    - terugtrekken uit Moldavië en Walachije
    - eisen mbt orthodoxe christenen laten vallen

Nico I: trekt zich terug, maar laat eisen niet vallen
 Oostenrijk neutraal doen houden
 Britse beleg Åland eilanden

Britten en Fransen maken er nu een prestigekwestie van  oorlog eindigt hier dus niet.

Oostenrijk: wil bemiddelen en algemene oorlog vermijden.

Vier Punten van Wenen (aug 1854) = bemiddelingspoging O-H, Fr, GB en P-S.

   -   R moet eisen protectoraat chr laten vallen
   -   Autonomie vr Mold, Wal en Serv kan, maar garantie álle grootmachten
   -   Vrije doorvaart Donau moet blijven
   -   !! Conventie Zee-engten herzien: “balance of power” (!! Britten willen eigenlijk:
       pariteit in aantal Fr, Br en R troepen in Zwarte Zee).

Nico I: neemt net hardere houding aan.
 onafhankelijkheid Mold, Wal, Serv & Bulgarije, uitbreiding van Griekenland


                                                                                         32
Sultan: vraagt hulp aan Fr, GB en P-S  deze kunnen nu Zee-engten gebruiken (cfr
Conventie). De Krim-oorlog is een feit.

   C. Het verloop van de Krim-oorlog

Vloten van Fr,Br & P-S trekken naar Sebastopol. (op de Krim)
Ook acties op de Dnjepr en in de Witte Zee.

Sept 1854: Fr, GB en P-S landen op de Krim. Beleg van Sebastopol tot sept 1855.
Toont problemen Rusland aan:
   - bevoorrading
   - overstretching Rusland (te veel gebieden veroverd  oncontroleerbaar)
   - zwakke Russische vloot
Bovendien:
   - bedreiging uit Zweden
   - graanuitvoer stopt  inkomensverlies

januari 1855: Nico I sterft  Alexander II volgt hem op. Rusland ondertussen fel verzwakt.

Oostenrijk wil profiteren van zwak Rusland  ultimatum in dec 1855.
Maar: vechten zelf niet mee.

Alexander beseft dat hij moet capituleren. Zal zich wreken op Oostenrijk

III.1.3. Het einde van de Krim-oorlog en de gevolgen van het Verdrag van Parijs

Verdrag van Parijs, 30 maart 1856
(= vierde verdrag mbt Zee-engten)

Napoleon speelt bemiddelaar, zoals hij gehoopt had.

Inhoud verdrag:
   - neutralisering Zwarte Zee = Pontusclausule!
   Dus geen pariteit vr Britten, wel nadelig vr Rusland
   Russen zijn vernederd  Bismarck zal hier later gebruik van maken
   - Moldavië + Walachije = Roemenië. Autonoom in Ott R; garantie alle grootmachten
   - Servië idem
   - Rusland geen controle monding Donau. Internationale riviercommissie.
   - Sultan wordt deel van het Concert van Europa.
    territoriale integriteit = kwestie van Europees belang
    niemand moeit zich met interne aangelegenheden in Ott R. maar: lot chr moet
   verbeterd worden.

Gevolgen van het Verdrag van Parijs:
   - Rusland is verzwakt; Alex II beseft dit  moderniseringspolitiek
   - Rusland is ook vernederd!
    concurrentie met Britten in Centraal-Azië
    na herstel: Balkanpolitiek tegen Oostenrijk
   - Ott R is versterkt

                                                                                             33
   -   Congres van Wenen-systeem heeft gefaald
   -   Oostenrijk raakt geïsoleerd.
   -   Diplomatieke status Frankrijk is versterkt

III.1.4. De naweeën van de Krimoorlog: de Brits – Russische concurrentieslag in Centraal-
Azië.

Sjah van Perzië: maakt gebruik van chaos: nieuwe inval in Herat, opnieuw onder druk
Russen. Nov 1857
    Britten opnieuw vloot nr Perzische golf, sjah stopt opnieuw
    Brits-Perzisch Verdrag van maart 1857: gn claims meer op Herat
    Perzen helemaal in armen Rusland

Afghanistan is weer de spil. Dit is buffer tg Russen vr Britten.

Russen: Uitval vanuit Aralmeer naar zuiden toe  tegen 1868 heel gebied rond Kokand
veroverd. 1876: annexatie.
1873: uitval richting Afghanistan:  controleren nu hele noordgrens (Khiva, Bukhara) aan
Amoe Darja-rivier.

Britten: russofobie blijft.
Disraeli wordt 1874 premier  concurrentieslag aangaan.
Lord Salisbury: minister vr Indië wordt verantwoordelijk.


III.2. De Italiaanse éénmaking

III.2.1. De belangrijkste actoren

Napoleon III:
Pro idee It éénmaking
 zelf nog bij Carbonari
 Oostenrijk verzwakken
Tot 1859: actieve ondersteuning; daarna veranderde houding (zie verder)

Camillo di Cavour
Na revoluties 1848: besef Italiaanse éénmaking: steun grootmachten nodig
Hoe?
   - versterking macht liberale burgerij  invloed handel in de politiek versterken
   - handelsverdragen met GB en Fr
   - steun aan GB en Fr in Krim  trouwe partner

Giuseppe Garibaldi
Risorgimento: bevrijding Italië dr zelfbeschikking, geen uitgebreid Piedmont-Sardinië aub.
Republikeinse gedachte

III.2.2. De fase voor 1859

Jan 1859: Akkoord van Plombières:
Napoleon: steun aan de verovering van Lombardije en Venetië, in ruil vr Savoie en Nice.


                                                                                             34
 Oostenrijk verklaart oorlog aan Frankrijk en Sardinië

Slag van Magenta en Slag van Solferino: Oostenrijk wordt verslagen
 Verdrag van Villa Franca juli 1859: wapenstilstand
 Verdrag van Zürich nov 1859: overdracht van Lombardije aan Frankrijk
 Verdrag van Turijn 1960: overdracht van Lombardije aan Sardinië in ruil vr Savoie en
Nice.

Venetië is dus nog bij Oostenrijk

III.2.3. De fase na 1859

    A. De veranderde houding van Napoleon

Napoleon III doet niet meer mee met Italiaanse éénmaking vanaf 1860. Wordt zelfs
tegenstander.
Redenen?

(a) Franse interventie in Syrië

1860: opstand van christelijke maronieten  Napoleon krijgt controle in Syrië (oa Frans
gouverneur vr Libanon).

Ott Sultan: toestemming Fr vragen vr kanaal Suez

Fr: initiatief in kanaal!
Britten zijn hier tegen.

Gevolg: Suez wordt nu cruciaal vr Britten

(b) binnenlandse problemen in Frankrijk

Franse katholieken tegen Italiaanse éénmaking. Macht paus  “Roma Capitale”.
Grotere druk na eerste succesen Cavour en Garibaldi  Napoleon gaat vanaf nu Paus
steunen.
Franse troepen naar Rome tot 1870 daar;

(c) Garibaldi = republikeins

    B. Het verdere verloop

Britten: volgen deze kwestie. Versterken verdediging Malta, Cofu en Gibraltar tegen Franse
invloed

April 1960: Opstand in Palermo tegen Ferdinand II.
 Garibaldi maakt gebruik: nationale doelstelling van maken.
Garibaldi trekt nu vanuit het Zuiden naar Napels toe

Cavour: ook snel naar Napels optrekken nu! Garibaldi was potentiële tegenstander.
Verslaat onderweg Pauselijke troepen. Komen elkaar tegen vlakbij Napels.


                                                                                       35
Koning van Napels verslagen  plebisciet  aansluiting bij Sardinië.

Maart 1861: Koninkrijk Italië wordt uitgeroepen. Victor-Emmanuel II wordt koning.
1866: Venetië sluit aan (zie verder).

Gevolgen Italiaanse eenmaking:
   - Zuiden houdt niet van Piemont
   - Strijd met Italiaanse katholieken  tot aan verdrag met Mussolini 1929!

III.3. De Duitse éénmaking

III.3.1. Bismarck

Strijd tussen Willem I (koning Pruisen na Frederik-Willem IV) en Parlement.
 Bismarck lijkt aanvaardbaar vr beide partijen.

Vazalseed aan Willem I  grote macht als kanselier en minister BuZa.

Parlement
“Blut und Eisen”
    - parlementaire weg werkt niet, Realpolitik wel
    - kwestie Pruisen in DB is prioritair. Klein-Duitsland.

Internationaal:
Bismarck voert testpolitiek: kijken hoe grootmachten reageren op machtsvergroting Pruisen.
    - Frankrijk: hun politiek tegen Italianen steunen
    - Engeland en Rusland: Deens-Pruisische oorlog

Bismarck is sceptisch realist.
Pro Klein-Duitsland met grote rol Pruisen  3 oorlogen uitlokken
   - Deens-Pruisische oorlog
   - Pruisisch-Oostenrijkse oorlog
   - Frans-Pruisische oorlog

III.3.2.De Deens-Pruisische Oorlog

   A. De Wapenstilstand van Malmö (1848 – 1852)

Sleeswijk-Holstein = personele unie met Denemarken.
Holstein in DB, Sleeswijk niet.

problemen nu:

   - GW: in S-H: Salische wet; in Denemarken niet.
   - Fertiliteitsprobleem: Deense koning heeft geen kinderen
   - In Denemarken twee parallelle dynastieke lijnen:
    Glücksbürg/Oldenburg: nu aan de macht
    Gottorp/Augustenburg: claimt macht, ook over S-H.



                                                                                         36
Frederik VII is kinderloos. Druk uit Denemarken om Deense GW door te voeren in S-H.
Frederik belooft dit in 1848.
 S & H vragen aan Frankfurter Parlament Sleeswijk in DB op te nemen. Gevolg: Pruisen
valt Denemarken binnen.
Maar: Denemarken steun GB en Rusland  Pruisen moet inbinden

Gevolg: Wapenstilstand van Malmö, 28 augustus 1848.
Grootmachten willen nu regeling vr Denemarken
 Protocol van Londen, 8 mei 1952

afspraken:
    - S & H kunnen niet onder Deense GW vallen
    - Salische wet in Denemarken (mannelijke troonopvolging), in ruil krijgt koning
       garantie dat Glücksburg troon blijft bezetten.

Gevolg: Christiaan Augustus verzaakt aan claims op troon, wordt vergoed door Frederik VII.

   B. De crisis van 1863 – 1864

Opvolger van Frederik VII = Christiaan IX (1863) (Glücksbürg)
Opvolger van Christiaan Augustus = Frederik (Augustenburg)
(kwestie van de naamsverwarring te vermijden)

Christiaan IX voert Deense GW in S-H in
= schending protocol van Londen!

Gevolg: hertog van Augustenburg kroont zichzelf tot Frederik VIII van prinsdom S-H.

Oostenrijk en Bismarck: overleg  overeenkomst van 16 januari 1864
Als zij gebieden bezetten: geen acties van beide dynastieën dulden.
 bezetten samen de gebieden, houden ze zelf.
Deense koning moet aan recht op gebieden verzaken (Verdrag van Wenen).

1865: Pr en O verdelen gebieden: Verdrag van Gatstein, 1865
Sleeswijk naar Pruisen
Holstein naar Oostenrijk.

   C. Betekenis

Bismarck testte houding Fr en GB tav machtsuitbreiding Pruisen.
Frankrijk: neutraal (beseft niet wat er op het spel staat)
GB: neutraal: Frankrijk neemt geen positie in, pro Duitse eenmaking: tegengewicht tg
Rusland

Bismarck stelt ook bestuur DB in vraag. Wil algemene verkiezingen Bondstag want dan
Pruisisch overwicht.

Oostenrijk:
Van Pruisen garanties krijgen mbt Venetië. Nood aan sterke bondgenoot tegen Frankrijk
hierin.


                                                                                        37
Maar: beseffen ook toenemende dreiging

Gevolg vr Oostenrijk: grote indruk op slagveld  eigen sterkte overschatten!
Hardere houding tav Bismarck + minder investeringen in leger  Pruisen: modernisering
leger.

III.3.3. De Oostenrijks-Pruisische Oorlog

   A. Context en aanleiding

De strijd tussen Oostenrijk en Pruisen om de controle in de Duitse Bond loopt nu hoog op.

Pruisen: Zollverein: vrijhandelsverdrag met GB
 Oostenrijk richt Zuid-Duitse Bond op.

Reactie Bismarck: idee Noord-Duitse Bond zonder Oostenrijk.
Maar: eerst zeker zijn van neutraliteit andere mogendheden

   -   GB: zich ook al niet gemoeid met Deens-Pr oorlog. Ok dus

   - Frankrijk: Top van Biarritz, oktober 1865
    Napoleon zal neutraal zijn in ruil voor Venetië. Venetië nodig om Italianen te sussen,
   want die doen moeilijk over zijn troepen in Rome.
    Napoleon krijgt “territoriale compensaties”. Niet duidelijk omschreven! Reden:
   Napoleon denkt dat oorlog uitputtingsslag wordt tussen O & Pr. Achteraf zouden beiden
   dan naar Parijs komen kruipen, en zou hij zijn slag kunnen slaan. Beetje misrekend.

   - Rusland: neutraal want Bismarck sluit grenzen af vr Poolse vluchtelingen (Poolse
   opstand van 1863). O doet dit niet. Bovendien nog steeds niet zo bevriend met Oostenrijk
   na Krim-oorlog.

Holstein
= onder Oostenrijkse controle na Deens-Pruisische oorlog.
Veel tegenstand, aanhangers hertog Augustenburg sterk.
Bovendien: Oostenrijk wordt zenuwachtig door Pruisische toenadering met Frankrijk en
Italië.
Dus: belang bij H als medestander in de DB, liefst ook S als medestander.
 zet Augustenburg op de troon en biedt hem ineens Sleeswijk aan.
Pruisen interpreteert dit (opzettelijk) als vijandige daad (Bismarck is al oorlog aan het
uitlokken). Harde houding tav Oostenrijk.

Bismarck: gaat nu met idee Noord-Duitse Bond naar de Bondstag. Voorstel gekelderd.
Oostenrijk: voorstel aan Bondstag S-H als 1 groot vorstendom in DB

Pruisen stelt: dit is schending Oostenrijks-Pruisische Alliantie en Verdrag Gatstein  valt
Holstein binnen = oorlog met Oostenrijk.
Bovendien: voorstel in DB om Oostenrijk er uit te gooien (10 juni 1865)

   B. Oorlog en afloop ervan



                                                                                            38
9 juni 1865: Pruisen valt Holstein binnen.
10 juni: voorstel Pruisen Oostenrijk buitensmijten
12 juni: Oostenrijk naar Napoleon: steun aub!
 Napoleon: ik moet wel ingrijpen ( Biarritz); maar: zal neutraal blijven in ruil vr Venetië.
Franz-Jozef geeft toe.
14 juni: Oostenrijk steun van sommige vorstendommen
15 juni: Pruisen kan iedereen onder de voet lopen.

Beieren: houdt zich erbuiten, schrik vr Napoleon (Palatinaat)

Veneto start ook oorlog tg Oostenrijk

Slag van Koninggrätz 3 juli 1866 Oostenrijk verslagen.

 Verdrag van Praag, 22 augustus 1866
  - Venetië naar Italië
  - Noord-Duitse Bond
  - Zuid-Duitse Bond zonder Oostenrijk

Noord-Duitse Bond: staat open vr vorstendommen Zuid-Duitse Bond.
Door oprichting Tweede Zollverein: economische onafhankelijkheid

Bismarck wil snelle verzoening met Oostenrijk. Zeker Oostenrijk niet vernederen! (hij moet
Willem I overtuigen om niet naar Wenen te gaan, prins Willem II niet akkoord).
Waarom?
   - doel oorlog is Duitse eenmaking, niet Oostenrijkse vernietiging
   - deur openhouden voor toekomstige samenwerking tegen Frankrijk en Rusland

III.3.4. De Frans-Pruisische Oorlog

Napoleon had zich misrekend in de Pruisisch-Oostenrijkse oorlog (zie boven)
Hij is ondertussen internationaal geïsoleerd geraakt:
    - Mexico (zie beneden)
    - Oostenrijk: ruzie over Italië
    - Compensatie-eisen uit Pr-O oorlog niet gelukt  binnenlandse verzwakking
    - Zoekt machtsuitbreiding in B en Lux  Britten boos
    - Britten sinds Savoie en Nice, en sinds pol tgo Lux en B: argwanend tav Nap
    - Rusland neutraal in oorlog want ingepalmd door Bismarck

    A. Het Mexicaanse avontuur
(zie ook boven vr meer info over Mexicaanse onafhankelijkheid)

maart 1823: Mexico = Republiek.
Binnenlandse onrust: liberalen  autoritarisme en liberalen  katholieke kerk
Gevolg: afscheuring Texas.
President: Houston. Afschaffing slavernij.

Texas zoekt aansluiting bij VS.
VS (pres Monroe) erkent T maar geen aansluiting (precair evenwicht tss Z&N in VS over
slavernij).


                                                                                           39
 Texas zoekt Franse en Britse steun.
Krijgt politieke steun, maar geen geld van hen.

Gevolg: 1842: opstand.
Texas: opnieuw aansluiting bij VS aub

GB wilt zich moeien: VS onder druk over grensconflicten met Canada
Maar: VS wil hierdoor wél annexeren  annexatieverdrag 1844

Mexico: verbreekt diplomatieke banden met VS.

Herfst 1845: opstand in Californië (deel van Mexico)
 VS wil profiteren en wil Californië annexeren
gevolg: Mexicaans – Amerikaanse oorlog. Mexicanen verliezen.
 Verdrag van Guadalupe Hidalgo, 2 feb 1848.
Mexico verliest veel territorium aan VS

In Mexico: Oorlog van de Reforma (1858 – 1862) breekt nu uit na vertrek Santa Ana.
Nieuwe leider: Benito Juarez.

1861: begin Amerikaanse burgeroorlog

Gevolg v/d Reforma: schulden van Mex bij Fr, GB en Spanje. Ondernemen actie in 1862
   - doel Britten: druk op VS. Na burgeroorlog dan voordelen halen (Monroe-doctrine)
   - doel Fransen: Mexico veroveren. Nap III wil er een keizerrijk van maken.

1862: gezamenlijke actie Fr, Sp en GB.
Juarez betaalt schulden  GB en Sp terug naar huis.
!!! Fr blijft  verovert Mexico.

Frankrijk installeert keizerrijk in Mex.
Keizer: Maximiliaan (en keizerin Charlotte )
Max = broer van Franz-Jozef, Oostenrijkse keizer. Franz-Jozef wilt dat Max aan Habsburgse
troon verzaakt (anders internationaal te veel problemen). Max doet dit.

Einde van de Amerikaanse burgeroorlog 1865  Napoleon is verrast, komt vroeg! (hij had
zich weer eens misrekend)
Roepen Monroe Doctrine in  Fransen vertrekken naar huis.

Napoleon III heeft veel geïnvesteerd in dit avontuur, zowel economisch, maar ook politiek.

   B. De Frans-Pruisische oorlog zelf

           (a) Napoleon maakt avances, Bismarck trekt conclusies

Napoleon III beseft dat Pruisen een bedreiging vormt. Hij zoekt bondgenoten: Zuid-Duitse
Bond en Oostenrijk. Beide mislukken.

Zuid-Duitse Bond:



                                                                                             40
Napoleons avances mislukken want Zuid-Duitse Bond is best tevreden met de Zollverein. Een
aantal vorstendommen heeft bijstandsverdragen met Pruisen gesloten.
In 1868 – 1870 echter tegenstand tg Pruisen in Beieren, Baden en Würtemberg. Toch gn
aansluiting met Napoleon

Oostenrijk
Gaat niet in op Nap’s avances want
   - schrik mogelijke samenwerking Duitsland – Rusland dan
   - Nap III is niet te vertrouwen en ook niet zo competent
   - Hongarije wil niet meedoen  macht te danken aan sterk Pruisen. Pruisische
       nederlaag zou hen dus slecht uitkomen.

 Bismarck trekt zijn conclusies:
nodig vr Duitse éénmaking: oorlog met Frankrijk, door Frankrijk verklaard!
Want: - running around the flag
      - machtsvertoon Pruisen (?)
Hoe gaat Bismarck tewerk? Gebruik Spaanse opvolgingsstrijd en Franse claims op
Luxemburg.

          (b) De Spaanse opvolgingsstrijd

In Spanje revolutie oktober 1868: Isabella II wordt verjaagd.
Spaanse katholieken vragen Leopold van Hohernzollen als nieuwe koning. = lid Pruisische
koninklijke familie.
Bismarck zegt tegen Willem I: aanvaarden
Want: nu worden Fransen boos (Spanje = hun invloedssfeer).
Fransen eisen terugtrekken Leopold; eisen schriftelijke toezegging  té vernederend vr
Willem  weigert dit in Emser Telegram
Bismarck publiceert telegram in pers (13 juli 1870)  Napoleon wordt vernederd!

          (c) Luxemburg

Frankrijk had beloofde compensaties na oorlog Oostenrijk-Pruisen niet gekregen.
 Vincent Benedetti legt ontwerpverdrag voor aan Bismarck.
    - Fr wil Luxemburg verwerven
    - Pruisen zou aan Fr moeten beloven bijstaan bij aanval op België “indien noodzakelijk”
!! Verdrag staat op papier  Bismarck stuurt dit bij begin oorlog naar London Times  Fr
kan steun Britten nu wel vergeten…

          (d) de oorlog zelf

Frankrijk verklaart oorlog aan Pruisen op 19 juli 1870
2 aug: Pruisen in Elzas-Lotharingen.
Napoleon heeft zwak leger; moet zelf komen meevechten
Nap III wordt verslagen bij de Slag van Sedan en capituleert (1 sept 1870) wordt gevangen
genomen

Parijs: Derde Republiek wordt uitgeroepen. Leiding: Adolphe Thiers.
Blijven vechten tg Duitsland.
Pruisen: Beleg van Parijs, 19 sept 1870  Parijs capituleert


                                                                                        41
           (e) gevolgen van de Frans-Pruisische oorlog

1 januari 1871: Duitse GW
18 januari 1871: Uitroeping Duitse Keizerrijk. Willem I wordt gekroond in de Spiegelzaal
van Versailles = ultieme vernedering vr Frankrijk!
21 januari 1871: Beieren sluit zich aan bij keizerrijk
28 januari 1871: Wapenstilstandsverdrag met Frankrijk

10 mei 1871: Verdrag van Frankfurt:
   - Duitsland annexeert Elzas-Lotharingen
   - Oorlogsschuld
   - Duitse bezetting zolang schuld
 belangrijk: Bismarck zal dit later gebruiken om Frankrijk aan te moedigen tot
imperialisme; zo kunnen GB en Fr elkaar bezig houden op andere continenten, en kan
Bismarck rustig zijn gangetje gaan in Europa

Rusland
Wordt beloond voor neutraliteit
 Bismarck steunt Alex II als die Pontusclausule Verdrag van Parijs 1856 schendt (schepen
in Zwarte Zee).
Bismarck zorgt ervoor dat grootmachten dit voldongen feit erkennen  London Declaration
jan 1871
Rusland blij want een beetje stabiliteit in Europa kwam goed uit. Middelen intern en voor
Centraal-Azië nodig.

Frankrijk
- Parijse commune maart – mei 1871 in reactie op nederlagen.
 schrik voor “het rode spook” in Frankrijk en Europa komt op
- Angst vr Duitse spionnen en revanchisme

Ook nog:
Pruisische militaire filosofie overgenomen  volkslegers
Productie kolen en staal opgevoerd dr Elzas-Lotharingen
Gmsch banksyst in Duitsland  investeringen

           (f) Een terugblik op Napoleon III

Beleid Napoleon: verward en inconsistent. Redenen:

   - Revolutionaire verleden
Sympathie vr Italië en Polen (1863)

   - Obsessie met legitimiteit beleid
Binnenland: realiseert vrij veel
Buitenland: veelal in reactie op binnenlandse druk  korte termijnplannen
 Italië: botsing met Oostenrijk
 Polen 1863: botsing met Rusland
 Savoie en Nice + provocatiepolitiek België en Luxemburg: botsing met Britten
 Mexico: botsing met Spanje en Britten

                                                                                      42
Gevolg: ipv legitimiteit internationaal bereikt hij net het omgekeerde: isolatie

   - Wel succes, niet betalen
Nap III heeft nooit veel geïnvesteerd in buitenlandse projecten, behalve Mexico.
Gevolg: projecten mislukken meestal

    - Europese Conferentie
Nap III wil Europese Conferentie uitlokken om 1815-systeem te veranderen. Dit via zijn
‘successen’. Dit lukt niet want
 Britten willen niet (zie vorige paragraaf)
 geen grote middelen = geen evenwichtsverstoring dus ook geen conferentie

Nap III creëert ruimte door zijn buitenlands beleid. Bismarck zal deze gebruiken. Ietsje
doordachter.
Gevolg: sterk Duitsland! Iets wat Louis-Philippe en Nap III net wilden vermijden…

DEEL 4: DE POST - WENEN PERIODE/ HET BELEID VAN DE ENTENTES (1871 –
1890) EN HET OPKOMEND IMPERIALISME (1880 –1890)

IV.1. Het verstoorde evenwicht

Duitse en Italiaanse eenmaking: verstoring machtsevenwicht.

Duitsland = machtigste land in Europa & bedreiging vr de rest.
Bismarck beseft dit maar al te goed.

Oostenrijk: zeer verzwakt.
Lombardije en Venetië kwijt.
1867: Ausgleich: Hongarije quasi-onafhankelijk.  Dubbele Monarchie
Franz-Jozef wordt in Boedapest gekroond als koning van Hongarije
Zowel O als H: nieuwe nationale opstanden om mee af te rekenen.

Ottomaanse Rijk: ook verzwakt.
Dit is vooral probleem vr Britten (cfr Suezkanaal).

Bismarck:
Beseft Duits overwicht ≠ Duitse hegemonie.

Binnenland:
Cohesie land, nationalistische opstanden bestrijden & economische ontwikkeling.

Buitenland: “isoler la France et neutraliser la Russie”:

Er zijn nu 5 grootmachten in Europa  je kan maar beter aan de kant van de drie staan 
GB: splendid isolation  niet dus
Fr: vernederd dr Duitsland  niet dus
Blijven over: Rusland en Oostenrijk

Politiek tav Frankrijk: in bedwang houden
    - alliantiesystemen


                                                                                          43
   -   republikeins regime in Frankrijk ondersteunen  geen banden met andere monarchiën
   -   aandacht Frankrijk afleiden naar kolonies  botsing Britten en Italianen

Politiek tav Rusland: neutraliseren want geduchte vijand.

Imperialisme: afzijdig houden  scheidsrechter zijn. Pas op einde ambtsperiode Bismarck
ook koloniseren.

IV.2. Het eerste alliantiesysteem (1873) en de ontbinding van het Ottomaanse Rijk

IV.2.1. Het eerste alliantiesysteem

Aanleiding voor het eerste alliantiesysteem: Frankrijk herstelt zich militair en economisch van
de oorlog tegen Pruisen.
Schulden afbetaald  Duitse bezettingstroepen ook weg

Bismarck: op zoek naar bondgenoten tegen Frankrijk = Rusland en Oostenrijk-Hongarije
Waarom? Enigste twee landen die nog met Frankrijk een alliantie zouden kunnen maken
Italië niet want Frankrijk steunt paus
GB niet want Splendid Isolation.
Dus: Bismarck pakt de enigste twee mogelijke bondgenoten van Frankrijk af.
Ministers BuZa: Andrássy (Oostenrijk-Hongarije), Gortchakov (Rusland) en Bismarck.

Hoe doet Bismarck dit?

Oostenrijk-Hongarije:
   - geen vernedering na oorlog
   - schrik van Rusland (herroeping Pontusclausule): liever regeling dan confrontatie
    extra voordeel: samen Balkan aanpakken.
Top van Salzburg, aug 1871: Duitsland geen aanspraak op gebieden O-H


Rusland:
   - schrik Duitse hegemonie; zeker als samenwerking O-H & D
    top van Salzburg
    O-H: zal geen toenadering Rusl-Servië dulden
   - samen met O-H veranderingen in Ott R, evt met respect vr territoriale integriteit Ott R

Bismarck bemiddelt nu tussen Rusland en Oostenrijk-Hongarije
 Entente van de Drie Keizers (1873)
= twee verdragen:
Rusland & D april 1873: defensieve militaire alliantie
Bismarck denkt: weinig risico’s hierdoor

Rusland & O-H: juni 1873: Conventie van Schonbrünn:
   - status quo Europa (Balkan)
   - evt samen optreden bij verstoring
   - neutraliteit als andere aangevallen dr derde

Krieg-in-sicht crisis en ontbinding Ottomaanse Rijk zetten Eerste Alliantie onder druk


                                                                                            44
IV.2.2. De “Krieg-in-sicht” crisis 1875

1875: Frankrijk stemt dienstplicht
Berliner Post: “Ist Krieg in sicht?”  preventieve aanval nodig
Andere Europese landen nemen dit ernstig!
Frankrijk: oproep aan O-H (geen reactie) en GB (wel reactie): tav Rusland: geen Duitse
hegemonie dulden
Alex II: Bismarck overtuigen tekens geven géén preventieve oorlog.
Bismarck doet dit. La paix est assurée.

Betekenis?
GB (Benjamin Disraeli) en Alex II tonen aan waar de limieten van de Duitse macht liggen
wat hen betreft. Alex II toont aan waar limieten van hun samenwerking liggen.

IV.2.3. De ontbinding van het Ottomaanse Rijk

   A. Opstanden

Aug 1875: opstanden in Servië, Montenegro en Bosnië-Herçegovina tegen Ott R
Andrássy: onderhandelingen met Murat V (sultan)
 concessies:
   - religieuze vrijheid
   - afschaffing grondbelastingen
   - reductie persoonsbelasting
Zo: levensstandaard boeren stijgt.

Maar: Murat V houdt beloftes niet!
Gevolg: Opstand in Bulgarije (april 1876) (nationalistisch)

Murat V sterft echter, Abd Ul-Hamid volgt hem op.
Abd Ul-Hamid gaat er in Bulgarije hard tegenaan.

Gevolg: alliantie Servië & Montenegro juni 1876 vr hulp aan Bulgarije  juli 1876: verklaart
oorlog

   B. Internationale reacties

Rusland: steun aan opstandelingen (vrijwilligersleger)
Oostenrijk-Hongarije: schrik destabilisering. Er komen vier ontmoetingen (Reichstadt I & II
en Boedapest I & II). Allemaal pogingen van Oostenrijk-Hongarije om Rusland te laten
ingrijpen in de Balkan. O-H kan zo voorwaarden en concessies afdwingen. Dit lijkt redelijk te
lukken totdat Rusland daadwerkelijk binnenvalt. Lees verder voor het vervolg van dit
spannende avontuur…

 Reichstadt I (juli 1876)
= akkoord tss Rusland en O-H:
    - interventies: R in oosten en O-H in westen Balkan
    - als oorlog Ott R: Rusl krijgt Bessarabië & O-H mag Bosnië-Herçegovina bezetten
Andrássy waarschuwt Franz-Jozef voor risico’s overeenkomst. Maar Franske doet zijn zin.


                                                                                          45
Sept 1876: Ottomanen verpletteren Serven  Alex II: ultimatum aan Ott R.

O-H wil nu opnieuw onderhandelen met Rusland.
 Reichstadt II: (sept 1876)
= nieuwe ontmoeting tss Andrássy en Gortchakov
maar: geen akkoord (O-H wil geen autonomieregelingen want precedenten voor eigen land)

Bismarck: wil Entente behouden  onderhandelen
 Berlijn Memorandum (9 nov 1876):
eisen Sultan stoppen met repressie.

Groot-Brittannië komt nu in de problemen:
   - Sultan rekent op steun Britten
   - Discussie wreedheden tegen Bulgaren
   - Positie Rusland, of course.
   Sowieso ingrijpen, maar hoe en wanneer?
   Bovendien: Russen dreigen met wapens als Sultan niet ingaat op Berlijn Memorandum.
   Maakt het allemaal extra moeilijk vr Britten

Situatie Rusland:
sterk dr successen in Azië en modernisering.
Claims op Armenië en Georgië + onafhankelijkheid Roemenië, Servië en Bulgarije in april

 Britten stellen ambassadeursconferentie in Constantinopel voor om de zaak op te lossen.

   C. Ambassadeursconferentie in Constantinopel

Nov 1876: Ambassadeursconferentie in Constantinopel.
Doel: hervormingen in de Europese gebieden v/h Ott R
 Verdrag van Parijs 1856!
Gevolg: Porte doet niet mee, conferentie zonder hen.

Maar: als discussie onafhankelijk Bulgarije  Porte komt met eigen GW af.
   - gelijke rechten onderdanen
   - ondeelbaarheid grondgebied (cfr art 9 Verdrag van Parijs 1856: non-interventierecht
       Europese mogendheden)
Conferentie wordt ontbonden, geen invloed.
Geen einde aan de repressie.

Rusland: boos!
GB: andere houding  sluit zich aan bij Berlijn Memorandum (Protocol van Londen jan
1877)
Maar: Sultan: overtuigd dat Britten wel zullen helpen als Russische aanval. Geen
toegevingen.

   D. Boedapest I & II

Rusland wil nu binnenvallen in Ott R. Zoekt steun Oostenrijk-Hongarije. Onderhandelingen
 Geheim Akkoord van Boedapest (15 jan 1877)


                                                                                            46
= Boedapest I
   - O-H neutraal bij Russische aanval
   - O-H zal internationale interventie saboteren
   - Rusland geen acties in Servië, Montenegro en Bosnië-Herçegovina
   - O-H krijgt beheer (geen annexatie) van Bosnië
   - O-H geen acties in Servië, Montenegro, Roemenië en Bulgarije

Nog enkele pogingen tot onderhandeling met Porte. Geen resultaat. O-H en R werken nu
Boedapest I verder af:
 Tweede Geheim Akkoord van Boedapest (18 maart 1876)
= Boedapest II
   - O-H mag Bosnië annexeren
   - Rusland Bessarabië
   - onafhankelijkheid Bulgarije, Roemelië en Albanië
   - Griekenland annexeert Thesalië, Epirus en Kreta
   - Constantinopel vrijstad

!! Rusland stemt zonder problemen in met annexatie Bosnië-Herçegovina

   E. San Stefano

24 april 1877: Rusland valt via Roemenië Ott R binnen.
Roemenië wordt beloond met onafhankelijkheid
Russen laten aan Britten weten: niet tot Constantinopel

Russen gaan evenwel tot San Stefano, op 10 km van Constantinopel 
Waarschuwing O-H en GB: niet verder oprukken!

Rusland onderhandelt apart met Ott R  Verdrag van San Stefano (3 maart 1878) (datum
kennen van dit verdrag!)
   - Groot-Bulgarije, autonoom binnen Ott R. Ott troepen weg. Macedonië & Oost-
      Roemelië in Bulgarije
   - Servië & Montenegro onafhankelijk
   - Roemenië idem
   - Armenië en Bosnië zelfbestuur; Russische respectievelijk Oostenrijkse garantie
   - Epirus & Thessalië autonoom
   - Ardahan (aan de Zwarte Zee) naar Rusland

Geen bepalingen over Zee-engten  Britten niet boos maken
Maar: Britten zijn wel boos! Pakken Cyprus af van Ott R als straf voor stoute Sultan
Russofobie stijgt (jingoism) + spanningen in Afghanistan komen naar boven.

O-H ook boos: te veel voordeel vr Rusland. Bosnië is maar een magere troost.

Rusland doet geen overtreding naar de letter van de akkoorden, wel naar de geest. Niemand
had ooit gedacht dat Bulgarije zo groot zou worden. Rusland heeft nu het grootste deel van de
Balkan onder controle.

Grieken ongelukkig (Epirus, Thessalië & Macedonië)



                                                                                          47
Bismarck probeert nu de brokken tussen zijn alliantiepartners te lijmen.

   F. Berlijn

Juni-juli 1878: Conferentie te Berlijn
Op voorhand al onderhandelingen tss O-H & Rusland en tss GB & Rusland. Bismarck steunt
ze alledrie een beetje.
Rusland is verzwakt dr oorlog en dr economische problemen, moet conferentie toestaan en
kan niet veel gewicht in de schaal leggen.

Verdrag van Berlijn, juli 1878:
   - Macedonië terug naar Ott R
   - Oost-Roemelië weg van Bulgarije en autonoom
   - O-H: beheer over Bosnië, géén annexatie. Annexatie enkel met instemming
      grootmachten. Dit wordt belangrijk bij volgende alliantiesysteem en in 1908. Voor
      Constantinopel is dit beheer tijdelijk. Oostenrijk denkt er anders over.
   - GB: Cyprus
   - Servië, Montenegro en Roemenië: onafhankelijk; gelijke behandeling religies
   - Bulgarije (Klein!) autonoom binnen Ott R; gelijke behandeling religies
   - Rusland géén Armenië en géén Ardahan

Russen: zijn boos, niet in het minst op Bismarck.

GB: ziet zwaktes Rusland  profiteert ervan: oorlog starten in Afghanistan = Tweede
      Afghaanse Oorlog (1878-1882)
Redenen Tweede Afghaanse Oorlog: Rusland had grensgebieden veroverd (zie boven) 
      Britten willen controle over Afghanistan. Willen dat Dost Mohammed, Afghaanse
      leider, banden met Rusland verbreekt. Die weigert, Britten nu oorlog tegen hem.
      Winnen die: Verdrag van Gandamak (1879): controle over Khyber pas.
Russen konden niet reageren wegens verzwakt door oorlog met Ottomaanse Rijk.

Oostenrijk-Hongarije: heeft geen klap moeten doen maar heeft wel dominante positie
westelijke Balkan.

Alliantie komt onder druk te staan  Bismarck gaat op zoek naar nieuw systeem.


IV.3. Het tweede alliantiesysteem (1881)

Voor Bismarck geldt nog steeds “isoler la France et neutraliser la Russie”. Hij wil dus een
hernieuwing van de Entente.
Hij doet dit via de Tweebond, de hernieuwing van de Entente en betrekt ook Italië erbij in de
Triple Alliantie. Het systeem zal echter onder druk komen staan door de concurrentie van
Rusland en O-H in de Balkan.

IV.3.1. De Tweebond

Bismarck wil eerste de banden met Oostenrijk-Hongarije terug aanhalen. = risico maar zal net
leiden tot hernieuwing Entente.
Waarom eerst Oostenrijk?


                                                                                          48
   -  Alex II: brief naar Willem I (25 aug 1879): Duitsland moet zich uit discussies Balkan
      houden. Russen zijn dus boos op Bismarck.
   - O-H is nu in conflict met Rusland  zou wel eens alliantie kunnen sluiten met
      Frankrijk. dit moet ten allen prijzen voorkomen worden!
27 aug 1879: Bismarck start onderhandelingen met Andrássy. Doel: oprichten van een
Tweebond.

Maar: Bismarck wil ook geen ruzie met de Tsaar over mogelijke Tweebond.
Dus: contacteert Britten: wat zouden jullie doen als Duitsland en Rusland oorlog?
Britten: alliantie sluiten met Duitsland! Redenen vr Britten: Duitsers het vuile werk
opknappen, wij handen vrij in Afghanistan (zie boven).
Bismarck: sociaal-psychologisch experimentje: laat dit antwoord circuleren in de Londense
ambassadeurswereld. Russen komen dit te weten  schrik!
29 sept 1879: Sabourof uit St-Petersburg naar Berlijn om te onderhandelen. Zie verder over
Entente.

Ondertussen gaan de onderhandelingen met Oostenrijk rustig verder.
Moeilijkheden met onderhandelingen:
   - Bismarck wil open verdedigingsalliantie (= bijstand bij élke aanval, dus ook van
       Frankrijk)  Oostenrijk wil enkel verdedigingsalliantie tg Rusland. Rusland moet
       specifiek vermeld worden.
   - Willem I stribbelt tegen: géén vermelding van Rusland. Bismarck moet al zijn politiek
       kapitaal inzetten (dreigt met ontslag voltallige regering) om hem toch te doen tekenen.

7 okt 1987: Zweibund – Verdrag van Gatstein: de Tweebond is geboren.
Afspraken:
    - verdedigingsalliantie bij aanval Rusland
    - welwillende neutraliteit bij aanval ander land.

IV.3.2. De hernieuwing van de Entente van de Drie Keizers

Sabourof in Berlijn om te onderhandelen over hernieuwing Entente.
Tsaar: wil neutraliteit Duitsland en O-H in mogelijk conflict Rusland – GB (zie sociaal-
psychologisch experimentje van hierboven). Einde Tweede Afghaanse Oorlog in voordeel
Britten  Russen willen Europese bondgenoten tegen hen.
Bovendien: maart 1881: moord op Alex II  Alexander III wordt nieuwe Tsaar.
Alex III is anti-Duits maar nog méér anti-republikeins!
Slechte relaties met Frankrijk nu.
Russen zien hernieuwing Entente dus wel zitten.

Oostenrijk-Hongarije wil echter niet weten van een nieuwe Entente. Dit zou hen binden in de
Balkan. (Bismarck wil dit net wel)
Andrássy wordt opgevolgd door Haymerle. Nog koppiger.
O-H wil liever alliantie met GB maar de liefde is niet wederzijds (Gladstone is voorzichtig).

Bismarck: dreigt de Tweebond op te blazen (cruciaal vr O-H!)
 Oostenrijk geeft toe.

 Entente van de Drie Keizers (18 juni 1881) wordt hernieuwd.
  - “welwillende neutraliteit” als aanval van vierde land


                                                                                           49
    -   ook als Duitsland aanval op Frankrijk
    -   ook als Rusland aanval op GB

Geheim Akkoord wordt hier aan gekoppeld:
   - Oostenrijk toekomstige annexatie Bosnië
   - O-H en Rusland beloven geen veranderingen in Balkan dan na onderling akkoord
   - Rusland mag Oost-Roemelië bij Bulgarije aansluiten

Rusland en Duitsland zijn goed af met Entente. Oostenrijk minder (status quo in Balkan
terwijl ze net verandering willen).

IV.3.3. Italië – Triple Alliantie

Bismarck: nu doelstelling “neutraliser a Russie” bereikt: andere doelstelling aanpakken:
“isoler la France”.
Door Italië erbij te betrekken.

Italië wou vroeger al een akkoord met Duitsland (1873), maar nog te veel ruzie met O-H die
ook in Entente zat.
Waarom nu wel?
     - Frankrijk: kolonisatie van Tunesië = bedreiging kusten + Italië aast op gebieden in
        Libië (Tripolitanië & Cyrenaica)  Bismarck steunt om deze reden de kolonisering
        van Tunesië door Frankrijk!
     - Conflict paus escaleert, dreigt te vertrekken (dus naar Wenen)
Oostenrijk-Hongarije ziet dit wel zitten:
     - irredentista kalmeren
     - vermijden Italië tegen hen

 vorming van de Triple Alliantie (22 mei 1882): tussen Duitsland, Oostenrijk en Italië.
! Tweebond blijft apart bestaan !
   - D & O-H steun aan It bij aanval Frankrijk
   - It steun aan D bij aanval Fr (O-H doet dit al in Entente)
   - It claimt niet langer Trentino en Triëste
   - It neutraal bij aanval op O-H (bv van Rusland)

IV.3.4. Teloorgang van het Tweede Alliantiesysteem

Oostenrijk-Hongarije probeert haar invloed in de Balkan te vergroten, Rusland kan hier niet
mee lachen.

Servië
Was een de facto protectoraat van Rusland, hoewel onafhankelijk.
Maar: O-H en SRP sluiten akkoord (28 juni 1881), dus 10 dagen na hernieuwing Entente! =
tegen geest van de Entente…

Milan Obrenovitch kan zich met steun van O-H tot koning kronen.
Servië was al vr ¾ omsingeld dr O-H, niet veel keus dus.
Servië is nu de facto protectoraat van Oostenrijk ipv van Rusland.
Rusland is natuurlijk viesgezind.



                                                                                           50
Roemenië
Prins Karel: boos om verlies deel Bessarabië in 1878 (oorlog Rusland – Ott R)
Schrik van Russen: stel Russische inval in Bulgarije (zie verder): dan waarschijnlijk over
Roemenië!
Gevolg: gaan op avances van Oostenrijk-Hongarije in.
 verdedigingsalliantie (30 okt 1883) met Oostenrijk.

Bulgarije
Russen zijn daar de facto de machthebbers (installeren koning). Koning: Alexander von
Battenberg.
Bulgaarse burgerij: anti-russisch: opstanden (sept 1883)
Sobranié eist opnieuw GW (afgeschaft onder Russische druk)  Alexander keert zich tegen
Rusland nu (eigen vel redden). (1883)

Bulgarije annexeert Oost-Roemelië (maart 1886)  Alexander wordt door pro-Russen
ontvoerd (aug 1886)
Sept 1886: Alexander treedt af.

 Opvolger?
Sobranié: stelt Ferdinand van Saksen-Coburg (adept van O-H) voor (juli 1887).
Rusland denkt: dit is spel van de Oostenrijkers
 wil Entente niet meer vernieuwen.


IV.4. Het derde alliantiesysteem van Bismarck (1887)

IV.4.1. Toenemende spanningen

Frankrijk: april 1885: machtswissel  nieuwe regering: Claude Freycinet; Minister oorlog:
George Boulanger: anti-Duits! (treedt aan jan 1886) “général Revanche”.

Duitsland: Bismarck wil nieuwe investeringen in leger;
Fransen zoeken nu toenadering tot Rusland  wet komt er in D door.
“risico van de tweefrontenoorlog”

Franse oorlogsdreiging: juni 1887 (spionageverhaal). Onderhandelingen houden de boot af.
Maar het is Bismarck nu duidelijk hoe snel Frankrijk paraat kan staan tegen Duitsland.

Rusland: Alex III teleurgesteld in Bismarck (Balkan), geen nieuwe Entente
 interesse in Franse avances
Bismarck: probeert Frans-Russische alliantie te voorkomen: afschrikking dr versterking Triple
Alliantie en Tweebond.

IV.4.2. Hernieuwing van de Triple Alliantie

Mei 1887: Triple Alliantie afgelopen.

Italianen willen wel vernieuwen, maar voorwaarden:
     - voordelen in Balkan
     - steun tegen Franse uitval naar Tripolitanië (vanuit Tunesië)


                                                                                          51
Duitsland en O-H: willen onderhandelen.
Bismarck: druk tot akkoord (Boulanger  afgezet begin 1888)

Onderhandelingen:
O-H: wil alleen It eisen voldoen als It steun bij aanvalsoorlog tg Rusland
Bismarck: wil net voorkomen dat It steun zou geven aan aanvalsoorlog want dan zou O-H
meer dan waarschijnlijk ook Rusland aanvallen. Gevolg: Rusland nog meer toenadering tot
Frankrijk. O-H doen afzien van deze eis met compensaties.

 Hernieuwing Triple Alliantie (20 feb 1887)
+ twee geheime protocols:
    - Duitsland steunt Italië als Franse aanval op Tripolitanië
    - O-H: als invloed uitbreiden in Balkan: Italië krijgt compensaties

Er is nu dus een systeem tegen Rusland (Tweebond) en tegen Frankrijk (Triple Alliantie)

IV.4.3. De Mediterrane akkoorden (12 feb 1887)

In eerste geheime protocol: Duitsland zal Italië bijstaan als Frankrijk Tripolitanië aanvalt.
Bismarck zal nu een aantal akkoorden tussen Italië en Groot-Brittannië stimuleren. Die
moeten een Franse aanval voorkomen.
Bismarck dwingt Italianen tot onderhandeling

Waarom zijn Britten geïnteresseerd? Regering Lord Salisbury
   - Egypte: Britten hebben Egypte bezet, maar Franse invloed blijft (schulden). Fransen
       willen Britten terugtrekken uit Egypte. Bereiken enkel akk over Suez:
    Internationale Conventie over het Suez-kanaal (okt 1888): vrije doorvaart
   - Bulgarije: Britten vrezen Russische aanval
   - Ierland: Britten hebben eigen problemen
   - Afghanistan: in 1884 opnieuw conflict met Rusland
Onderhandelingen met Italië en Oostenrijk komen Salisbury goed uit: hij kan zich niet
permitteren om met de wapens in te grijpen over de Middellandse Zee.

Mediterrane Akkoorden (12 februari 1887)
= een aantal unilaterale verklaringen van Italië en GB aan elkaar.
    - status quo in de Middellandse Zee
    - Italiaanse steun vr GB ivm Egypte
    - Fransen kunnen niet uitbreiden naar Marokko
24 maart 1887: Oostenrijk-Hongarije sluit zich bij akkoorden aan.
4 mei 1887: Spanje ook.

Duitsland doet niet mee: Russen niet provoceren.
Toch voordelen vr Duitsland:
 Aan Rusland beloftes doen, die dan verhinderd zullen worden dr GB, Sp, It en O-H
. Belofte zou dan zijn: Rusland mag Bosphorus afsluiten vr eigen verdediging.

Britten: denken echter dat akkoorden hen vrije interpretatie laten

IV.4.4. Het Herverzekeringsverdrag (18 juni 1887)


                                                                                          52
Bismarck wil Russen sussen.
Waarom zijn Russen geïnteresseerd?
   - schrik O-H
   - verdeeldheid binnen Russische top: anti-Frans (Kanselier Giers)  anti-Duits
      (Michail Katkof). Giers haalt het.
Maar: Alex III neemt voorzorgen: drie jaar geldigheid  Bismarck zal kleur moeten
bekennen.

Inhoud Herverzekeringsverdrag:
   - Duitsland neutraal als Oostenrijk-Hongarije Rusland aanvalt.
   Dit is dus niet in strijd met de bepalingen van de Tweebond: verdedigingsalliantie D& O-
   H tg Rusland.
   - neutraliteit als Duitsland of Rusland een derde land aanvallen. Dit geldt niet:
   als Duitsland Frankrijk aanvalt
   als Rusland Oostenrijk-Hongarije aanvalt.
   - Duitsland erkent Russische dominantie in Bulgarije
   - Bismarck steunt Rusland ivm Zee-engten: toegang Zwarte Zee verdedigen. (Bismarck
       kan dit zich permitteren: zie Mediterrane akkoorden boven)

Bismarck: wéét dat Rusland beloftes niet zal nakomen als Frankrijk aangevallen wordt. Het
voordeel vr Bismarck is echter dat er geen alliantie Frankrijk-Rusland zal komen nu. De
Fransen zullen in hun beleid dan ook niet rekenen op steun van Rusland.

IV.4.5. Het einde van het derde alliantiesysteem

Het loopt al snel mis met het derde alliantiesysteem.
   - Bulgarije: Bismarck komt beloftes niet na: Ferdinand van Saksen-Coburg komt toch
       op de troon. (aug 1887)
Bismarck wil nu Russische aanval op Bulgarije vermijden: publiceert tekst Tweebond (feb
1888)

Intern: Bismarck zal leger willen versterken + Lombardverbot door Reichstag (nov 1887):
geen leningen meer aan Rusland.

Redenen Lombardverbot?
   - Duits kapitaal zou Russische troepen versterken
   - Russische troepenbewegingen zomer 1887; Oekaze die Duitse grondbezitters in
      Rusland benadeelt
   - Vrees vr militaire actie van Rusland tegen Oostenrijk-Hongarije omwille van
      Bulgarije
   - Bouw spoorwegen vertragen  graanexport

IV.5. Het imperialisme
Zie cursus pg 136 – 143

IV.6. Het einde van de Bismarckiaanse Diplomatie en de Weltpolitik, 1890-1904

IV.6.1. Willem II en het einde van Bismarck



                                                                                        53
1 maart 1888: Willem II aan de macht. Conflicten met Bismarck
   - jong vs oud
   - imperialisme: Bismarck had zich hier nooit aan gewaagd, om de andere grootmachten
       niet voor het hoofd te stoten én opdat hij scheidsrechter zou zijn in hun geschillen.
   Willem II wil echter van Duitsland een koloniale macht maken  Weltpolitik. Gevolg:
   vloot uitbouwen  Britten ongerust.

   - Het Herverzekeringsverdrag:
   Willem II wilde dit opzeggen. Geloofde niet in toenadering tss Republikeinse Frankrijk en
   tsaristische Rusland. Wilde Duitsland niet binden. (Rusland zocht echter wél naar
   akkoord, zie verder).

Bismarck: 18 maart 1888: ontslag (ze houden het dus amper 2 weken met elkaar vol  )
Dit is na incident over Russische troepen aan de westgrens (zie cursus vr meer details)

Nieuwe Duitse regering:
Leo von Caprivi kanselier
Friedrich von Holstein Min BuZa
 schrappen Herverzekeringsverdrag meteen! (geen hernieuwing ervan)
Holstein tegen verdrag want
    - tegen geest Tweebond. Uitlekken Herverzekering = Tweebond kapot
    - Rusland zal zich niet aan verdrag houden
    - Rusland geen interesse in alliantie met Frankrijk (fout!)

IV.6.2. De Frans-Russische alliantie

Rusland:
1891: Triple Alliantie hernieuwd + ontdekt Mediterrane akkoorden  zoekt nu toenadering
tot Frankrijk.
1892: Eerste Russisch-Franse alliantie
nog beperkte inhoud: “overleg”

1892 en 1893: uitbreiding inhoud alliantie
 Frans-Russische alliantieverdrag van december 1893
vijf bepalingen:
1) Als Triple Alliantie mobiliseert  onverwijlde mobilisatie Fr & R + concentratie in
grensgebieden.
2) als Frankrijk aangevallen door Duitsland; of: als Fr aangevallen dr It dat dr D gesteund w
 Rusland valt Duitsland aan
3) Rusland aangevallen dr Duitsland of dr O-H, gesteund dr D  Frankrijk valt Duitsland aan
4) geen aparte vrede met leden Triple Alliantie
5) alliantie blijft zolang Triple Alliantie blijft bestaan

Waarom duurt het zo lang totdat er een echte alliantie komt tss Fr en Rusl?
 afkeer van “het decadente Frankrijk”
 liever nog proberen met Duitsland samen te werken. Maar: dit lukt niet:
   - Duitse tariefoorlog
   - Leger
   - Alfred von Schlieffen: plannen rond tweefrontenoorlog



                                                                                          54
Frankrijk: groot voordeel: Rusland richt zich nu op Duitsland. Frankrijk richt zich zelf niet op
Oostenrijk-Hongarije (wat Rusland eigenlijk wil).

Betekenis alliantieverdrag:
Europese relaties op dat moment
Maar vooral: nieuwe interpretatie van begrip “alliantie”
Daarvoor: alliantie in werking als een land aangevallen wordt door tegenstander.
 Nu: alliantie in werking als tegenstander nog maar mobiliseert. Redenering: technische
vooruitgang heeft als gevolg dat mobilisatie eigenlijk hetzelfde is als aanval.
!!! gevolgen !!!
snelheid wordt belangrijk in oorlogsvoering
hierdoor: diplomatie uitgesloten: doordat men snel en overhaast reageert, kunnen diplomaten
de boel niet meer kalmeren
 dit is doomsday procedure: built-in escalator to war (Kissinger)

Rusland zal zich echter eerst concentreren op Azië.
gebiedsuitbreidingen: Siberië, Sachalin, Amoerprovincie, bezetting Mantsjoerije, Port Arthur.
Ook Afghanistan en Perzië  conflict met GB.

IV.6.3. Chinees-Japanse oorlog

Japan probeert ook invloed uit te breiden.  Chinees-Japanse oorlog 1894-1995
Japan wint, buit te delen met Fr, Duitsl en GB
! Duits-Franse samenwerking hier !
 Verdrag van Shimonoseki (17 april 1895) tss China en Japan.
Gebiedsuitbreiding van Japan, ook Port Arthur  moet deze echter al 1 week na verdrag
teruggeven aan China onder druk van Rusl, Duitsl en Fr.

Belang Chinees-Japanse Oorlog:
   - vernedering China
   - sterk Japan
   - Europa en VS rekening houden met Japan als concurrent

IV.6.4. Afrika

Frankrijk en Italië willen beiden hun invloed in Afrika uitbreiden.

Italië:
Interesse in Ethiopië. Oorlog met Ethiopische keizer Menelek II. Italië verliest  Ethiopië
onafhankelijk: Verdrag van Addis Abeba (okt 1896)
Gevolg: Francesco Crispi treedt af.
 toenadering tot Frankrijk!

Geheim koloniaal akkoord (dec 1900):
   - Italianen vrij spel in Tripolitanië
   - Erkenning Frans protectoraat Tunesië + vrij spel in Marokko
 Voor Frankrijk: manier om Italië uit Triple Alliantie weg te lokken!

Frankrijk:
Uitbreiding in Soedan. Maar: confrontatie met Britten: slag van Fachoda (1898)


                                                                                             55
Fransen kiezen nu voor regeling met Britten ipv vr oorlog want:
   - Weltpolitik Willem II
   - Frankrijk militair niet klaar
   - Interne problemen
Gevolg: vorming van de Frans-Britse Entente Cordiale (8 april 1904)

IV.6.5. Servië

Oostenrijk-Hongarije: moeite om Zuid-Slavisme in toom te houden. Dit wordt erger als Servië
weer de kant van Rusland kiest, dus tegen O-H.

In Servië zet Petar Karageorgevitch Alexander Obrenovitch af.
Petar is pro-Frans en pro-Russisch en anti-Oostenrijks ( Alexander)

IV.6.6. De Japans-Russische oorlog

Japan: aanval in Port Arthur en inval in Mantsjoerije (op dat moment Russische gebieden)
Russische Baltische vloot wordt in Tsjoesima in de pan gehakt (mei 1905). Onderweg bij
Doggers Bank: conflict met Britse vloot.
Japan verovert nu verschillende Russische gebieden (oa Sachalin en Port Arthur)

! bemiddeling dr VS (Theodore Roosevelt)
 Vrede van Portsmouth (5 sept 1905)
Japan krijgt Port Arthur, Zuid-Sachalin, spoorwegconcessies en protectoraat over Korea

Belang Russische nederlaag:
   - Verzwakt Rusland.
    kunnen minder efficiënt ingrijpen in de Balkan
    Frans-Russische alliantie is militair ongeloofwaardig
   - aandacht terug naar Balkan  Servië

Gevolg: tussen 1905 en 1914: vijf crises: aanloop naar WO I.


DEEL 5: DE VIJF CRISES: AANLOOP NAAR DE EERSTE WERELDOORLOG

Twee types crises in aanloop naar WO I:
  - Frans-Duitse koloniale conflicten
  - Russisch-Oostenrijkse conflicten in de Balkan
Twee effecten
  - problematiek van de ontrouw binnen de Triple Alliantie en de Entente, en de
       voortdurende vrees voor ontrouw
  - polarisatie tussen Triple Alliantie en Entente

Vijf crisissen:
    - Eerste Marokkaanse crisis
    - Annexatie Bosnië-Herçegovina
    - Tweede Marokkaanse crisis
    - Eerste Balkanoorlog
    - Tweede Balkanoorlog


                                                                                         56
V.1. Het einde van de Splendid Isolation en de Frans-Britse Entente

In GB komen steeds meer stemmen op om een einde te maken aan de Splendid Isolation. De
achtergrond hiervan is de toenemende macht van Duitsland en Japan, en de veranderde relatie
met Frankrijk. Bovendien was het zelf verzwakt door de Boeroorlog in Zuid-Afrika.
GB zoekt toenadering tot de VS (Panamakanaal), tot Japan en tot Frankrijk.

Duitsland:
   - uitbouw vlootprogramma van Alfred von Tirpitz vanaf 1897.  GB: schrik.
   Wat is het nut van een grote vloot overzee, als je het moederland er niet mee kan
   beschermen?
    Risico Theorie in Duitsland zelf mbt vlootopbouw: D zal niet meteen militair sterkste
   land zijn, maar doordat het een veiligheidsrisico wordt voor GB, kan het wel het verschil
   maken.
   - Agressieve politiek in China (1895-1897)  GB: toenadering tot Japan
   - Verkrijgt spoorwegconcessies van Sultan Abd Ul-Hamid (1902)  GB: vrees Duitse
       dominantie in Ott R.
 Duitsland profileert zich steeds meer.

VS:
GB haalt banden met VS weer aan.
Sept 1901: Roosevelt president. Beseft toenemende macht Duitsland & Japan
Vrees dat als zaak kanaal Midden-Amerika niet forceren: Duitsers zullen het komen graven!
Amerikanen graven het dan maar in Panama.
Brits-Amerikaanse toenadering: Hay-Pauncefote Verdrag 18 nov 1901

Japan:
Door Duitse politiek in China: GB zoekt toenadering tot Japan.
 Japans-Brits Alliantieverdrag van 30 januari 1902
   - GB neutraal als Japan in strijd met één land in China (Rusland)
   - GB steun als Japan in strijd met meerdere landen China (Rusland en Frankrijk)
GB denkt: hierdoor zal Rusland niet aanvallen.
Maar: er komt net wél een oorlog want Japan valt aan: 8 feb 1904: verrassingsaanval op Port
Arthur.

Gevolg: in GB steeds meer stemmen pro Brits-Franse alliantie

Frankrijk
Slag van Fachoda  Entente Cordiale (8 april 1904): verdeling van Afrika
   - Fr erkent Britse dominantie in Egypte
   - GB erkent Fr dominantie in Marokko
   - Siam (Thailand) = buffer tss Frans Indochina en Birma.
Fachoda: doet Britten inzien dat er zaakjes te doen zijn met Fransen
Eens Entente er is, is die té belangrijk voor de Britten om de Entente door de Duitsers te laten
breken.

V.2. Winterrevolutie in Rusland

Nicolaas II volgt in 1894 zijn vader, Alex III, op.


                                                                                             57
Door de Japans-Russische oorlog en het akkoord van Portsmouth (zie boven): positie Tsaar
verzwakt.

9 januari 1905: Winterrevolutie in St-Petersburg tegen Tsaar na ‘Bloody Sunday’.
Door harde repressie van tsaar keert opstand zich tegen hem.

Waarom revolutie in 1905?
Context: versnelde industrialisering & buitenlandse schuld = slecht boerende economie. Dit
wordt gedragen door “gewone Rus” (steeds meer belastingen). Groei arbeidersbevolking in
steden, ze zijn echt marxiaans proletariaat.

Opstand: grote reikwijdte: tsaar moet toegevingen doen
 Doema wordt opgericht.
 functie Eerste minister: Sergei Witte

Revolutionairen zijn nu verdeeld:
Een deel legt zich neer bij toegevingen
 ander deel: Bolsjewieken olv Lenin: niet genoeg.
Tsaar verovert echter controle  Lenin moet vluchten. Komt pas terug ten tonele 1917.
Vanaf 1912: nieuwe stakingsbeweging legt basis vr revoluties 1917.

V.3. De Eerste Marokkaanse crisis

Duitsland is er van overtuigd dat Rusland verzwakt is (zie vorige paragraaf) + Frankrijk:
chronische instabiliteit. Gaat kans wagen om Frankrijk een hak te zetten
Eerst proberen ze echter op andere manieren de Entente Cordiale te breken

V.3.1. De situatie in Marokko

Onafhankelijk sinds 1578 na strijd Ott R  Spanje.

Algerije: de facto onafhankelijk van het Ott R
Tunesië: onder controle Ott R.

Frankrijk: kolonisatie van Algerije in 1831-1837.
Marokko schiet Algerije ten hulp  Frans-Marokkaanse oorlog (1843 – 1844)
Marokko verliest  Frankrijk invloed in Marokko

GB zal nu proberen Marokko verder te beschermen tg Frankrijk
Bv als Spanje en Frankrijk proberen Marokko te veroveren na interne instabiliteit daar (1859-
1861).

Marokko weet nu dat het voor onafhankelijkheid afhankelijk is van de Europese landen.

Opnieuw opstanden  steun bij GB, en later ook Frankrijk.
Marokko in schulden bij Frankrijk.
Sultan Hasan I (van Marokko dus, niet van Ott R) is hier niet blij om.

Fransen denken de Marokkaanse zaak geregeld te hebben: drie verdragen
   - Frans-Italiaanse Verdrag 1900


                                                                                          58
   -   Entente Cordiale, 8 april 1904
   -   Frans-Spaanse Conventie over Marokko, sept 1904: verdeling Marokko tss Spanje&Fr

V.3.2. Het verloop van de Marokkaanse crisis

   A. Eerdere Duitse pogingen om de Entente Cordiale te breken

toenadering tot GB: geweigerd door Lord Salisbury

toenadering tot Rusland: doel: Frans-Russische vriendschap verbreken nu Rusland zwak is.
Doet dit wanneer in Japans-Russische oorlog de Russische vloot in conflict komt met de
Britse = goed moment.

Willy en Nikki (Willem II en Nicolaas II) onderhandelen over een Duits-Russissche alliantie
 Verdrag van Björkö, juli 1905:
   - hulp tg agressor in Europa
   - gn hulp vr Azië
   - toetreding van Frankrijk nastreven

Verdrag treedt echter nooit in werking: tegenstand Russisch ministerie BuZa (té afhankelijk
van Franse leningen) en Duitse kanselier von Bülow (persoonlijke diplomatie Willy II).

De Duitse militaire top begint nu te denken over een mogelijke tweefrontenoorlog. Snelle
aanval op Frankrijk is de enigste oplossing hiervoor  Von Schlieffenplan 1907.

Willem II wil echter nog geen oorlog met Frankrijk:
   - Duitsland zelf onrustig
   - Britse vloot vanaf 1905 in Europese wateren
   - Inval in Frankrijk = banden tss GB en Fr net aanhalen ipv verbreken.

Hoe Entente breken?  via Marokko

   B. De Marokkaanse crisis

Willem II bezoekt Tanger op 31 maart 1905
Zegt aan Sultan Hasan I: “Marokko = onafhankelijk” vr mij.

Doel: Europese Conferentie over Marokko organiseren  Fransen vernederen.
Doelen:
   - compensaties krijgen
   - Entente breken: denken dat niemand Frankrijk zal steunen
    Italianen niet want in Triple Alliantie
    Britten niet want koloniale geschillen met Frankrijk = misrekening!
    Russen zullen geen gewicht in de schaal kunnen leggen

Frankrijk: probeert conferentie uit te stellen (zodat Russen kunnen herstellen en dus sterkere
bondgenoot). Beloven Duitsers handelsvoordelen.
Interne ruzie: Delcassé (minister BuZa) wil harde houding, Rouvier (President) wil wel
conferentie (kan rekenen op steun Britten).



                                                                                           59
Conferentie in Algeciras (januari –april 1906):
Duitsland staat helemaal alleen!
Britten steunen Frankrijk (schrik vr Duitsland!)
Italianen steunen Duitsland niet (koloniaal akkoord 1900 is hen te dierbaar) = ontrouw aan
Triple Alliantie
 Duitsland wordt vernederd!

Algeciras Akkoord 7 april 1907:
   - Frankrijk formele controle politie, staatsbank en havens
   - Vrijhandel (is ook in het voordeel van Duitsland)
   - Frans-Spaanse troepen vr Casablanca en Tanger.

In mei 1906 kondigt Duitsland haar nieuwe vlootprogramma aan.

   C. Gevolgen van de Marokkaanse crisis

Toename van nationalisme in Frankrijk en Duitsland

Maar vooral: in plaats van Entente te breken, wordt ze nu net versterkt!
Einde Splendid Isolation van de Britten.
GB toenadering tot Russen! Redenering: de vijand van mijn vijand is mijn vriend, en de
vriend van mijn vriend is mijn vriend(Sir Edward Grey).
    - Frankrijk en GB: bevriend
    - Frankrijk en Rusland: dikke vrienden
 GB maar beter vriendjes worden met Russen.
Dus: ervoor zorgen dat Azië niet meer tussen hen in komt.
Russen: zijn zelf verzwakt door oorlog tg Japan, geven dus toe.

Brits-Russisch verdelingsakkoord over Azië (30 augustus 1907) (of: Samenwerkingsakkoord).
    - Perzië: drie invloedssferen: Russisch, Brits & neutraal
    - GB controle West-Pakistan
    - Tibet en Afghanistan met rust laten
    - Rusland geen initiatief in Centraal-Azië dat Indië in gevaar zou kunnen brengen.
Dit Verdelingsakkoord weerspiegelt Britse geopolitieke voordeel: doordat het zoveel
belangen heeft, kan het vitale belangen beschermen door toegevingen te doen inzake minder
vitale belangen.

12 juni 1908: topontmoeting Nico II en Edward VII  Triple Entente!
≠ Alliantie
= Drie akkoorden:
    - Frans-Russische Alliantie 1893-94
    - Frans Britse Entente 1904
    - Brits-Russisch verdelingsakkoord




                                                                                       60
   Triple Entente schematisch :

                                        Frankrijk



                   Entente Cordiale                       Alliantie




Groot-Brittannië                      Verdelingsakkoord                          Rusland



   Duitse interpretatie van de Triple Entente
   Militaire top (Tirpitz, Von Schlieffen)
   Duitsland is nu omsingeld in Europa. Enigste oplossing: hegemonie. Willem II zal daar hoe
   langer hoe meer in meegaan.

   V.4. De Annexatie van Bosnië-Herçegovina

   Op 5 okt 1908 annexeert Oostenrijk-Hongarije Bosnië-Herçegovina. Het doel van de
   annexatie is het Servische nationalisme te breken. Dat bedreigde immers de dubbelmonarchie.
   De aanleiding tot de annexatie is de Jonge Turkse Revolutie.

   V.4.1. De Jonge Turkse Revolutie

   In juli 1908 breekt in het Ottomaanse Rijk een revolutie uit. De revolutionairen willen een
   constitutie invoeren.
   Aanvankelijk lukt dit: er komt oa een parlement. De Jonge Turken zullen in dit parlement de
   vertegenwoordiging voorzien van Bosnië-Herçegovina (hoewel dit sinds 1878 onder het
   beheer van Oostenrijk-Hongarije stond). Dit toont duidelijk aan dat het Oostenrijkse beheer
   over Bosnië in het Ott R steeds als tijdelijk werd aanzien.
   Bulgarije maakt van de revolutie gebruik om zich onafhankelijk te verklaren (8 oktober
   1908).

   Sultan Abd Um-Hamid zet in 1909 een contra-revolutie op touw, maar dit leidt tot zijn
   afzetting. Zijn opvolger is Sultan Mehmet V.

   V.4.2. Waarom een annexatie?

   De annexatie van Oostenrijk-Hongarije heeft voornamelijk binnenlandse oorzaken.

   Het is onwaarschijnlijk dat Aloys Von Aerhental (minister BuZa) over zou gaan tot annexatie
   omwille van internationale politiek:
      - Von Aehrental is Balkan-specialist
      - Belang samenwerken met Rusland in de Balkan ipv confrontatie: meer voordelen.
           Zeker omdat Rusland na het Verdelingsakkoord met de Britten (1907) zich weer meer
           op de Balkan gaan richten.


                                                                                           61
   - Hij kende slechte toestand leger
   - Geen steun Duitsland in O-H veranderingen in de Balkan
Annexatie om zich te profileren als grootmacht zou dus politieke zelfmoord zijn.

De redenen voor de annexatie moeten liggen dus binnenlands. Von Aehrental speelt hier ook
een rol.

Ausgleich van 1867 stond weer onder druk.
De budgettaire bepalingen worden regelmatig herzien. Hongarije eist steeds meer autonomie.
Bovendien: druk op het systeem door Zuid-Slavisch nationalisme. Servië speelt steeds meer
de rol van het ‘Piedmont van de Balkan’. Wil de Balkan verenigen onder Servische leiding. In
eerste instantie richt het zich op Bosnië (Bosnische Serviërs). Daar komt nog de voortdurende
onrust in Macedonië bovenop (Ott R). Het is duidelijk dat er weer wat verandering op til is in
de Balkan.
 regeling treffen om Dubbelmonarchie weer wat ademruimte te geven

Hoe?
 Afgeleid Trialisme:
= middenweg tussen Dubbelmonarchie (2 pijlers) en Triple monarchie (3 pijlers)
   - Oostenrijk staat Dalmatië af aan Hongaarse pijler
   - Zuid-Slavisch blok binnen Hongarije: Kroatië-Slavonië, Dalmatië en Bosnië-
      Herçegovina.
Dus: Bosnië-Herçegovina moet bijgevolg geannexeerd worden.

twee vliegen in één klap:
Servië wind uit zeilen nemen: Kroatië als aantrekkingskracht Zuid-Slaven ipv Servië.
Hongaren rustig houden

MAAR: het plannetje mislukt!
Hongaren wijzen het voorstel af: geen twee pijlers binnen koninkrijk
Servië (Petar Karageorgevitch): steun bij Frankrijk en Rusland
Rusland proactieve politiek in de Balkan na Verdelingsakkoord. Steun aan Servië. Min BuZa:
Alexander Isvolsky.

twee vliegen in één klap:
Servië wind uit zeilen nemen
Hongaren rustig houden

Von Aehrental geeft de hervorming van de Dubbelmonarchie echter nog niet op. Annexatie
B-H blijft rol spelen.
Bovendien:

generale staf (generaal Conrad): wil preventieve oorlog in Balkan starten, tegen Servië en
Italië.
Tegen Servië: om Bosnië

Tegen Italië: Conrad wil gebied in de Balkan uitbreiden tot aan Egeïsche Zee.
Probleem: Italië claimt hier ook gebieden (compensaties voor Macedonië = Albanië cfr
hernieuwing van de Triple Alliantie.). Dus: Italië uitschakelen.



                                                                                           62
Von Aehrental: tegen preventieve oorlog, maar moet wel iets doen om legertop te sussen.

Jonge Turkse Revolutie: richten een Rijksparlement op  vertegenwoordigers van Bosnië-
Herçegovina hierin! Beschouwen Bosnië als deel van Ott R.
Dus: tijd om te reageren vr Oostenrijk, zeker nu Ott R verzwakt was door revolutie.

Rusland: Von Aehrental heeft in september 1908 een gesprek met Isvolsky. Hij laat de
annexatie van Bosnië vallen en Isvolsky reageert niet. Von Aerhental leidt daaruit af dat
Rusland geen grote zaak zou maken van een annexatie.

V.4.3. De annexatie van Bosnië-Herçegovina

5 oktober 1908: Oostenrijk-Hongarije annexeert Bosnië-Herçegovina.
Servië reageert onmiddellijk: mobilisatie van de troepen.
Servië kijkt naar St-Petersburg. St-Petersburg kijkt naar Parijs. Parijs zegt nee. Servië is géén
vitaal belang van Rusland, dus geen hulp. Gevolg: Russen schieten Serviërs niet te hulp.
Servië demobiliseert in maart 1909.

Thema ontrouw:
Serviërs voelen zich in de steek gelaten door Russen
Russen voelen zich in de steek gelaten door Frankrijk

Andere internationale reacties:
Duitsland: steun voor O-H!!
Daarvoor: Tweebond: diende om O-H rustig te houden in de Balkan. Nu dus geen tegenwind
van Duitsland.  in Wenen en Boedapest: Tweebond is rugdekking vr proactieve politiek in
de Balkan!

Britten: Geen reactie

Gevolgen van de annexatie
   - Servisch-nationalisme verergert net ipv omgekeerd
   - Revanchisme tav Oostenrijk-Hongarije in Rusland
   - Oostenrijk-Hongarije vervreemdt van Italië  verzwakt Triple Alliantie


V.5. De Tweede Marokkaanse crisis

V.1. Voorbode (1910)

Duitsland: Theobald Von Bethmann Hollweg wordt kanselier (1910)
Het ziet er niet zo gunstig uit vr Duitsland want
-Fr: Elzas-Lotharingen weer centraal. Revanchisme
-Fr-Britse toenadering (Br vloot naar Toulon)
-Russen meer troepen aan grens met Duitsland
-O-H militair steeds zwakker

bovendien: druk Duits nationalisme en legertop om Duitse hegemonie waar te maken.
Hoe hen sussen in deze omstandigheden?
 voorstel over vlootakkoord met GB: 2/3 verhouding


                                                                                              63
voordelen vr Duitsland:
    - Britse dreiging verminderen + rem op wapenwedloop
    - Duitse nationalisten tonen dat Britten schrik van Duitse vloot
Britten weigeren:
    - Britten moeten natuurlijk vloot overal ter wereld inzetten, Duitsers enkel in Europa =
         Feitelijk machtsoverwicht Duitsland in Europa.
    - Sir Edward Grey: we kunnen niet samenwerken met Duitsland, want dat zou de
         samenwerking met Frankrijk en Rusland in het gedrang brengen. We zouden dan
         alleen staan, terwijl alle anderen Duitsland zouden moeten steunen.
!! Dit is einde splendid isolation, althans wat Grey betreft

Von Bethmann Hollweg wil nog een politieke oplossing zoeken, maar wordt voorbijgestreefd
door de feiten; Willem II en de legertop starten de Marokkaanse crisis.

V.5.2. De Crisis zelf (1911)

Marokko:
Opstanden na Jong-Turkse Revolutie van 1908. Sultan vraagt steun aan Frankrijk  troepen.

Duitsland wil hiervan profiteren om Frankrijk te chanteren.
Waarom?
   - niet akkoord met uitvoering Algeciras: te weinig voordelen
   - verkiezingen in Duitsland
   - Franse troepen  Algeciras
   - Entente Cordiale breken
   - Kracht Duitsland tonen  nieuwe Europese regeling
   - Laatste kans gebieden in Afrika zonder oorlog
   - Alfred von Kiderlen-Wächter: Duits minister BuZa: impulsief
Duitsland wacht tot 1911 om dit uit te spelen: eerst annexatie Bosnië-Herçegovina wat laten
bekomen.

1 juli 1911: “Panthersprung nach Agadir”: Duits schip naar Marokkaanse haven.
Verwachtingen in Duitsland zelf worden nu opgeklopt (oorlogstaal in de media)
Duitsland eist compensaties vr “het niet-naleven van Algeciras”
Eisen:
    - Frans Congo
    - Marokko: Frankrijk protectoraat N-Marokko, Duitsland controle Zuid-Marokko

Internationale reacties
Frankrijk: geeft niet toe
Groot-Brittannië:
         David Lloyd George: Mansion House toespraak: Entente Cordiale ingeroepen: GB zal
         Fr steunen
         Edward Grey: preventieve oorlog vanwege Duitsland
         Eyre Crowe: toegeven = nederlaag
Italië: geen oorlog vr deze kwestie
Oostenrijk-Hongarije: idem.

De Duitsers gaan dus op hun bek.



                                                                                         64
Paniek op de Europese beurzen  oplossing moet komen
Von Bethmann-Hollweg: akkoord met Frankrijk.
Akkoord van 4 november 1911:
   - Bethmann laat eis mbt Zuid-Marokko vallen
   - Frans protectoraat over Marokko
   - Duitse territoriale uitbreiding in Kameroen

V.5.3. Gevolgen

Frankrijk: protectoraat over Marokko
 Verdrag van Fez van 30 maart 1912
Sultan moet protectoraat aanvaarden.
Ook: toenadering tot Britten

Italië:
Voelt zich bedreigd dr Frankrijk!
Irredenta hervatten
Koloniale oorlogen:
     - inval in Tripolitanië
     - annexatie Tripolis en Cyrenaica
     - oorlog tegen Turkije (om de Dodecanesos en N-Afrika)
Oorlog tegen Turkije:
!! na akkoord met Rusland (Nico II met Victor-Emmanuel III)
Waarom Rusland akkoord?
 Triple Alliantie verdelen
 Ott Rijk in oorlog = perspectieven in de Balkan (opstanden in Macedonië volop bezig)

Druk Britten: akkoord
Akkoord van Lausanne
   - Italië ziet af van Dodekanesos
   - It krijgt protectoraat over Libië
Maar: Italië blijft troepen houden in Dodekanesos. Turken kunnen niets doen want Eerste
Balkanoorlog vergt te veel van hun krachten.

Britten:
Vanaf nu plannen vr Brits ingrijpen in Europese oorlog. Nog meer toenadering tot Frankrijk.
Dus: versterking Entente ipv verzwakking! Risico Duitse hegemonie werd te groot.

 Frans-Britse bijstandsakkoord (1911)
 Frans-Britse vlootakkoord (1912)

Duitsland:
Nederlaag  GB is grote schuldige!
Toenadering wordt nu onmogelijk!
Duitse verkiezingen januari 1912: Von Bethmann Hollweg blijft, maar: kan zich niet veel
meer permitteren.
Nieuwe minister BuZa: von Jagow (gematigder)

Lord Haldane (minister oorlog GB): nieuw voorstel over vlootakkoord:
Beperking Duitse vloot in ruil vr neutraliteit bij Europees conflict.


                                                                                          65
Duitsers kunnen dit niet meer aanvaarden:
   - Bethmann Hollweg heeft niet genoeg politiek kapitaal hiervoor
   - Willem II ziet vloot als kern Weltpolitik dus geen toegevingen
   - Von Tirpitz intensifieert vlootopbouw net, en keizer volgt hem (en niet Bethmann)
   - Britse neutraliteit gold niet bij schending Belgische neutraliteit ( Von
       Schlieffenplan)

V.6. De Eerste Balkanoorlog (1912)

V.6.1. De oorlog zelf

Rusland: gefrustreerd door annexatie Bosnië  wil Balkanstaten verenigen tg O-H.
Servië en Bulgarije zijn meteen kandidaat. Ook Griekenland en Montenegro doen mee. Allen
claimen Macedonië (nog steeds deel van het Ottomaanse Rijk!)
Doelen Rusland:
    - verdere verzwakking Ottomaanse Rijk  Zee-engten
    - invloed in Balkan versterken ten koste van Oostenrijk-Hongarije

Turks-Italiaanse oorlog
Het Ottomaanse Rijk wordt in deze oorlog verslagen: Verdrag van Lausanne 15 okt 1912.
Het is nu duidelijk hoe fel het Ottomaanse Rijk verzwakt is.

Macedonië
Hier breken vanaf 1910 opstanden uit, na repressie door het Ottomaanse Rijk. In Macedonië
wonen Serviërs, Bulgaren en Grieken. Alle landen claimen Macedonië.
   - Servië: frustratie annexatie Bosnië
   - Bulgarije: Macedonië was deel van “Groot-Bulgarije” na verdrag San Stefano. Koning
       wil niet onderdoen voor buurlanden.
   - Griekenland: Eleftherios Venizelos: nationalistisch leider. “Meghali idhea”:
       Macedonië = deel van Griekenland (Alexander de Grote).
   - Montenegro: claimt gebieden aan de Albanese kust (van Macedonië).
   - De havenstad Thessaloniki (of Saloniki): economisch en strategisch belang.

Balkanbond/Balkan League:
Een aantal bilaterale offensieve en defensieve allianties tussen de Balkanstaten, in de strijd
om Macedonië. Rusland belooft te bemiddelen in de verdeling van Macedonië.
Het is een verstandshuwelijk: als men het bed wil delen, moet men het natuurlijk eerst
veroveren.
De spil in de verdragen is Bulgarije.
De verdragen:
   - Defensieve Offensieve alliantie Bulgarije – Servië, 13 maart 1912
   - Defensieve Offensieve alliantie Bulgarije – Griekenland, 29 mei 1912
   - Defensieve Offensieve alliantie Montenegro – Servië, okt 1912
   - Defensieve Offensieve alliantie Montenegro – Bulgarije, okt 1912




                                                                                           66
                                   De Balkanbond




       Servië

                          Maart 1912                                      Griekenland

                                                        Mei 1912
 Oktober 1912
                                       Bulgarije


                           Oktober 1912
     Montenegro



Verloop van de oorlog

9 oktober 1912: Montenegro valt binnen in Albanië
15 oktober 1912: verdrag van Lausanne tussen Italië en Ottomaanse Rijk
17 oktober 1912: offensief Bulgarije, Griekenland en Servië

Bulgarije en Griekenland: wedloop naar Thessaloniki
Griekenland wint (8 nov bezetting) want Bulgarije moet de grootste schok uit het Ottomaanse
Rijk opvangen. Bulgaarse frustratie hierover.
Bulgarije trekt op naar Constantinopel en Ottomaanse Rijk vraagt een wapenstilstand.
 wapenstilstand 3 dec 1912.

Februari 1913: Ottomaans tegenoffensief. Worden verslagen (Slag van Adrianopel).

Albanië:
De Albanezen beseffen dat ze binnenkort niet meer bij het Ottomaanse Rijk zullen horen 
wie krijgt dan de controle?
Albanië = 4 vilayeti: Janina, Kosovo, Shkodër en Bitola.
Gevolg: roepen onafhankelijkheid uit: 28 nov 1912.
Leider: Ismael Kemal.

Grootmachten: moeten positie innemen, vooral vr Duitsland moeilijk.
Herbert Asquith belegt een Ambassadeursconferentie in Londen om de zaak te regelen.

V.6.2. De ambassadeursconferentie en het Akkoord van Londen

Posities Duitsland en Oostenrijk

Duitsland: dilemma: Oostenrijk steunen of niet?
   - Steun  Tweebond overleven.
   - Niet steunen  Oostenrijk-Hongarije zou oorlog kunnen starten als Servië Albanese
       kusten bezet. Als oorlog: het alliantiesysteem in werking: Duitsland zou


                                                                                        67
       geconfronteerd worden met Frankrijk en Rusland, terwijl het daar helemaal niet klaar
       vr was.
Oplossing: Rusland (en dus ook Servië) afdreigen voordat Servië Albanese gebieden bezet.

Oostenrijk-Hongarije vindt de hele oorlog niet zo leuk, en wil vooral de macht van Servië
inperken. Voelt zich ook verraden door Duitsland.

De Ambassadeursconferentie

Herbert Asquith beseft dat deze oorlog zou kunnen leiden tot een algemene oorlog, en roept
een Ambassadeursconferentie samen in Londen. Die gaat van start op 3 dec 1912.
Asquith: de oplossing vr deze oorlog: Albanië. Een autonoom Albanië kan Servië van de
Adriatische kust weghouden, en kan als compensatie dienst doen.

Ismael Kemal onderhandelt mee over het statuut van Albanië.

Oostenrijk-Hongarije:
Is pro het idee Albanië.Wordt gesteund door Italië en Roemenië (bondgenoot sinds 1883
tweede alliantiesysteem Bismarck).
It & O-H: Servië weg van Adriatische kust
Roemenië: wil ook wel wat van de koek. Eisen tav Macedonië zodat later compensaties.

Servië is natuurlijk tegen.

De oplossing van de ambassadeursconferentie
   - Albanië: wordt autonoom binnen Ott R. Albanië = Janina, Shkodër en Bitola. Garantie
       autonomie: GB, Fr, Duitsl, O-H, Rusl en Ott R.
   = de gunst vr Oostenrijk-Hongarije
De compensaties hiervoor zijn:
   - Griekenland: Thessaloniki, Kreta & eilanden Egeïsche Zee
   - Bulgarije: Thracië & Adrianopel
   - Servië: Kosovo en deel Sandjak. Havenrechten in Albanië.
   - Montenegro: deel Sandjak
   - Ottomaanse Rijk: verliest alle Europese gebieden, behalve Constantinopel.

¡!!! Deze regeling is voornamelijk tegen Servië gericht !!

Montenegro kan niet lachen met het feit dat Shkodër bij Albanië hoort. Ook Servië is niet
tevreden.
Samen starten ze een nieuw offensief. Montenegro naar Shkodër, Servië Macedonië en
Albanië.
Oostenrijk-Hongarije dreigt nu met reactie (schrik andere grootmachten situatie op het terrein
aanvaarden in akkoord).
Servië en Montenegro trekken zich nu terug.

Gevolg voor regeling: Albanië wordt onafhankelijk.
 Akkoord van Londen, 30 mei 1913
   - Albanië: onafhankelijk, neutraal, garantie zes           grootmachten,    constitutionele
      monarchie.
   - Rest: blijft hetzelfde.


                                                                                           68
Servië en Montenegro zijn danig gefrustreerd door deze regeling. Bulgarije ook. De tweede
Balkanoorlog blijft dan ook niet lang uit.

V.7. De Tweede Balkanoorlog (1913)

De Tweede Balkanoorlog is een twist om de gebieden die de Balkanbond veroverd had op het
Ottomaanse Rijk.

Bulgarije is gefrustreerd door regeling Londen. Heeft meeste oorlogsinspanningen gedaan,
maar is daarvoor niet beloond. Wil dus het grootste deel van de buit.
Griekenland en Servië vinden dit uiteraard niet, gezien zij dat grootste deel van de buit nu
hebben.

Probleem van de regeling van Londen: Albanië om Servië van de Adriatische kust weg te
houden. Maar: daarvoor hebben Servië, Montenegro en Griekenland compensaties gekregen.
Die compensaties liggen in Macedonië, en laat dat net het gebied zijn dat Bulgarije claimde.
Servië en Griekenland komen nu dus in botsing met Bulgarije. Montenegro focust op
Shkodër.

Rusland probeert, zoals beloofd, te bemiddelen.
Maar: Bulgarije start, tijdens die bemiddeling, een verrassingsoffensief in Macedonië (29-30
juni 1913). Verklaart oorlog aan Servië en Griekenland;

Servië en Griekenland gaan in tegenoffensief. Roemenië steunt hen daarbij.
 Roemenië: had na Eerste oorlog eisen gesteld tav Macedonië, in de hoop compensaties te
krijgen. Dat was niet gelukt. Nu krijgt het een tweede kans.

Bulgarije verliest  Akkoord van Boekarest, sept 1913
   - Servië krijgt grootste deel Macedonië
   - Griekenland heel West-Thracië (ipv enkel Thessaloniki) (ten koste van Bulgarije)
   - Roemenië krijgt Zuid-Dobrudja (ten koste van Bulgarije)

Gevolgen

Jonge Turken maken van de verwarring gebruik  heroveren Adrianopel op Bulgarije.
 Verdrag van Constantinopel sept 1913.

Oostenrijk-Hongarije is gefrustreerd.
   - Servië wint nu aan macht. Servië heeft een magneeteffect op andere Zuid-Slavische
       gebieden (Kroatië, Slovenië en Bosnië)
   - Rusland wint aan invloed.
 heeft nu heilige schrik van Servië! Directe bedreiging voortbestaan dubbelmonarchie.
 schrik vr Russische dominantie in de Balkan.
 panische angst vr nieuwe Balkanbond
Oostenrijk zoekt naar voorwendsel om oorlog tegen Servië te beginnen.

Maar ook: kwaad op Duitsland!
O-H wilde Bulgarije steunen, maar kreeg geen rugdekking van Duitsland en Italië. Die
weigeren want: aanvalsoorlog + schrik oorlog met Russen.


                                                                                         69
Oostenrijk-Hongarije ziet Duitsland nu als medeverantwoordelijk voor akkoord Boekarest 
ontrouw.

Balkan zelf:
Rusland, Servië en Roemenië winnen enorm aan invloed.
Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Bulgarije verliezen enorm aan invloed.

Gevolgen voor WO I:
Alle ingrediënten zijn er nu, een explosie is onvermijdelijk.


DEEL 6: DE EERSTE WERELDOORLOG


VI.1. Een cascade van gebeurtenissen

WO I was geen geplande oorlog, het was eerder een ‘cascade van gebeurtenissen’:
verschillende gebeurtenissen volgden elkaar op, en waren telkens de oorzaak van nog nieuwe
events.

Wortels van deze cascade?
  - build-in escalator  geen tijd voor diplomatie
  - allianties: trouw ipv ontrouw (vijf crisissen)

Wie doet het met wie?

Duitsland:
   - Gebonden aan Oostenrijk-Hongarije (had O-H laten vallen in 2e Balkanoorlog)
   - Voelt zich omsingeld dr hernieuwing Frans-Russische alliantie in 1913
        idee aanval op Frankrijk via België (Von Schlieffenplan) terug ingang
   - Bethmann-Hollweg: snelle reactie van D samen met O-H tegen Servië: oorlog lokaal
       houden, anderen vr voldongen feit (misrekening).

Oostenrijk-Hongarije:
   - wil probleem Servië voorgoed van de baan: lokaal conflict
   - rekent op steun Duitsland

Rusland:
   - Balkan: vitale belangen. Bescherming v/d Slavische volkeren tg O-H
   - Steun van Frankrijk
   - Druk uit Frankrijk om offensieve wapens te maken.

Frankrijk
   - Russen steunen, anders geïsoleerd
   - Overtuiging oorlog nabij


Militairen: veiligheidsdillema
Belangrijke rol in cascade!



                                                                                       70
Verantwoordelijkheid vr ‘militair voorbereid zijn’  voorbereidingen vr oorlog, druk vr
mobilisatie enz.
In elk land: plannen uitgewerkt vr offensief voordeel in geval van oorlog. Belangrijk:
snelheid!
Duitsland: Von Schlieffenplan
Frankrijk: Plan XVII (Elzas)
GB: snelle actie via België indien Duitse aanval via België
O-H: aanval op Servië + via Galicië nr Rusland;

Belang: mobilisatie is de kern, nt de aanval!
In Fr-Russische alliantie: mobilisatie w gelijkgesteld met aanval. Vijand mobilisatie =
tegenmobilisatie van beide landen.

Gevolg: geen tijd meer vr diplomatie!!!

Overtuiging bij militairen: oorlog zal niet lang duren (technische vooruitgang:
machinegeweren). Maar: loopgravenoorlog.

Bevriezing van de allianties/ententes

In tegenstelling tot de vijf crises, tonen de bondgenoten in juni 1914 trouw!
Doordat eerdere ontrouw: bondgenoten komen engagementen extra goed na, om te overtuigen
van hun trouw. Bondgenoten nodig gezien nakende oorlog.
Duitsland: extraatje vr O-H (laten vallen in 2e Balkanoorlog)
Rusland: gebonden aan Servië (laten vallen in 1908 annexatie Bosnië).

Gevolg: oorlog duurt langer! Zwakke partijen willen nt opgeven, want steun van sterkere
partijen.


VI.2. Van Sarajevo tot WOI: het verloop

28 juni 1914: moord op Aartshertog Franz-Ferdinand in Sarajevo.
 O-H: Servië = levensbedreigend gevaar vr dubbelmonarchie + aanleiding lesje leren

23 juli 1914: Ultimatum van O-H tg Servië (48u)
 oa: O-H onderzoekt mee moord! Servië kan dit niet aanvaarden

28 juli 1914: O-H verklaart oorlog aan Servië. Politieke steun van Duitsland.

29 juli 1914: artilleriebeschieting van Belgrado + bezetting dr O-H.
gevolg: laatste twijfel in Rusland vr steun aan Servië valt weg!
 gedeeltelijke tegenmobilisatie: doel: intimidatie maar: zet spel in gang natuurlijk…
Duitsland: Rusland demobiliseren, anders zal D ook mobiliseren.
Tsaar Nico II eerst nog bereid om te demobiliseren, maar: beschieting Belgrado = den
druppel!

30 juli 1914: Algemene mobilisatie van Rusland

31 juli 1914:


                                                                                      71
Ultimatum Duitsland aan Fr & Rusl: demobilisatie R binnen 12u
GB: vraagt à Fr & D: Belgische neutraliteit te respecteren.
Fr: zegt toe.
D: zal GB neutraal blijven als D tg Frankrijk vecht zónder B neutr te schenden?  geen
antwoord!

1 augustus 1914:
Algemene mobilisatie Duitsland
Oorlogsverklaring D aan Rusl
Alg mob Frankrijk

2 augustus 1914:
!! Geheim akk tss Ott Rijk, O-H & Duitsland: sluiten van de zee-engten!
Doel: Rusland verzwakken (bevoorrading)
Hele Ott Rijk in oorlog tg GB&Fr = extra vijand vr hen = verzwakking
Maar: GB kan inspelen op bevolking Ott R  Ott R w verzwakt ipv GB& Fr.

Duits ultimatum aan België: vrije doortocht, anders: “wapens beslissen”.
Bethmann-Hollweg: schending neutraliteit nt erg: geen reactie van GB verwachten want
Verdrag van 1839 = “ein fetzen papier” (verdrag garantie neutraliteit).
Reden: Hollweg denkt oorlog kan lokaal blijven!

3 augustus 1914: oorlogsverklaring D aan Fr

4 augustus 1914:
Duitsland valt België binnen  GB verklaart oorlog aan Duitsland!

5 september 1914: Akkoord van Londen:
Entente-mogendheden: geen aparte vrede met Duitsland. Rusland zal dit schenden.

1 november 1914: oorlogsverklaring van Rusland, Frankrijk en GB aan Ott Rijk.
Nadat Ott R zee-engten afgesloten.
Ott Rijk = één van de centrale mogendheden.

26 april 1915: Geheim Verdrag van Londen:
Italië loopt over nr Entente! Reden: gn territoriale voordelen van O-H.
= einde Triple Alliantie.
Italië verklaart oorlog aan centrale mogendheden. Belofte territoriale compensaties.

23 mei 1915 : Italië verklaart oorlog aan D & O-H.

Andere landen:

Balkan: kiezen partij ngl eerdere ervaringen
Bulgarije: centralen (tg Servië en Roemenië)
Roemenië & Griekenland: vr entente, tg Ott Rijk.

Japan: entente. Valt Duitse gebieden in Stille Oceaan aan (compensaties beloofd dr
ententemogendheden).



                                                                                       72
VS: neutraal.
Reden: presidentsverkiezingen: Wilson campagne ‘he will keep us out of war’.
Maar: materiële steun aan entente
Later: sluiten zich er bij aan (zie verder waarom).


VI.3. Het keerpunt in de oorlog: De VS en de Russische Revolutie

VI.3.1. De intrede van de VS in de oorlog

VS: willen niet in oorlog, geen steun van bevolking hiervoor.
Maar: wél materiële steun aan Entente.
Duitsland weet dit: wil Amerikaanse steun breken.

Eerste poging: Lusitania tot zinken brengen (mei 1915) (Brits passagiersschip, bevoorrading
aan boord, Am doden).
Maar: Wilson houdt voet bij stuk: niet in oorlog!
Reden: Presidentsverkiezingen november 1916: Wilson is kandidaat. Aandacht afleiden van
het vrouwenstemrecht (Wilson was belofte niet nagekomen dit federaal in te voeren).

Duitsland: discussie over houding tav VS
Bethmann-Hollweg: geen duikbotenoorlog want dan VS in oorlog tegen ons
↔ Paul Von Hindenburg en Erich Ludendorff: duikbotenoorlog wél: VS verzwakken.
Gevolg: Bethmann wordt afgezet  militaire dictatuur in Duitsland. (juli 1917)

Unbeschränkte U-Boot Krieg (start: 1 feb 1917): nu ook schepen van neutralen doen kelderen
dr Duitse duikboten.
Wilson weigert nog steeds in oorlog te treden.

Zimmerman telegram (16 jan 1917) :
Arthur Zimmerman (minister BuZa Duitsland) stuurt telegram naar D ambassadeur in
Mexico: voorstel aan Mexicaanse regering om VS binnen te vallen, tegelijk met start U-Boot
Krieg. Doel: VS op eigen continent bezig houden.

Maar: Britten onderscheppen telegram (17 jan 1917).
Tonen aan Wilson (nadat die na start duikbotenoorlog nog steeds nt in oorlog wilt) (23 feb
1917).

Wilson: wil nu wél mee in oorlog. Maar: hoe verkopen aan Amerikaanse bevolking?
 Russische Februarirevolutie komt net op tijd!
“a crusade for democracy”
Jonge democratie Rusland beschermen tegen autocratisch Duitsland

Maar: Belangrijk dat Oostelijke front behouden blijft! Dus: Rusland overtuigen toch in oorlog
te blijven (grote oorlogsmoeheid).  VS erkent Voorlopige Regering in Rusland (+ financiële
steun) in ruil vr belofte Rusland: in oorlog blijven.

! Op korte termijn = oplossing
maar: ondergraaft legitimiteit Voorlopige Regering  chronische instabiliteit
Duitsland zal hier gebruik van maken door Lenin op de trein naar Petrograd.


                                                                                          73
Gevolgen vr Oostenrijk-Hongarije: al sterk verzwakt, krijgt de schrik nu te pakken.
Karel I (opvolger van Franz-Jozef): geheime onderhandelingen met geallieerden. Maar:
Duitsland komt dit te weten. Druk op O-H  einde onderhandelingen.
Reden: D denkt dat tij aan het keren is: Rusland verzwakt dr februarirevolutie

VI.3.2. De Februarirevolutie

Op 2 maart 1917 breekt de februarirevolutie uit in Rusland. Tsaar wordt verjaagd. Tegen 18
maart is er een nieuwe burgerlijke en liberale regering.
Voorlopige Regering onder leiding van Gregori Lvov.

Socialisten (Bolsjevieken en Mensjevieken, gesplit in 1903): niet in regering. Maar: veel
aanhang onder soldaten en politie.
 instabiliteit! Regering heeft hun steun nodig.

Regering krijgt Amerikaanse erkenning + steun maar: moet in oorlog blijven!
Maar: oorlogsmoeheid  gezagsprobleem.
Gevolg: socialisten populairder. Wanneer Lenin in April 1917 aankomt in St Petersburg:
Russische bevolking = gevoelig vr zijn argumenten.
Ook: legertop: tsaargezind! Nt echt meewerken met Voorlopige Regering, ook nt met
bolsjevieken.

VI.3.3. De Oktoberrevolutie

Duitsers: zetten Lenin op verzegelde trein van Genève naar Finlandstation in St Petersburg.
Aangekomen: toespraak = Aprilthese (april 1917).
Oorlog = imperialistisch. Soldaten zijn elkaars bondgenoten, nt vijanden. Dus: wapens
neerleggen! Socialistische regering: oorlog stoppen & vrede sluiten.

Massale desertie in het leger. Boeren: terug naar dorpen want Lenin gelijk + hun deel van de
beloofde grondhervormingen.
Gevolg: Russische leger verzwakt aan het front.

4 mei 1917: bolsjevieken roepen op tot omverwerping regering.
Gevolg: Voorlopige Regering neemt ook socialisten op. Kerenski wordt minister van Oorlog
(Mensjeviek, reformist). Teresjenko wordt minister van Buitenlandse Zaken (Bolsjeviek,
revolutionair).
Kerenski: wel vrede, maar niet zonder compensaties! Moedigt soldaten aan verder te vechten.
↔ Teresjenko: vrede zonder annexaties of compensaties (strekking Lenin). Maar: niet
afzonderlijk sluiten, wel samen met geallieerden.
 oorlog gaat door, desertie ook.

4 juli 1917: Tweede oproep van bolsjevieken.
Kerenski neemt leiding regering over.
Bolsjevieken poging staatsgreep. Lenin moet onderduiken.

7 november 1917 (25 oktober Russische kalender): Oktoberrevolutie olv Trotski: bolsjevieken
nemen de macht over.



                                                                                         74
8 november 1917: Decreet over de Vrede
= eerste beslissing van Lenin & Trotski.
Oproep aan “alle oorlogsvoerende volkeren en hun regeringen” onmiddellijke stopzetting
oorlog en onderhandeling vr “rechtvaardige en democratische vrede”.
2 problemen hiermee:
1) aan alle volkeren en hun regeringen  interpretatie: oproep tot revolutie!
2) Unilateraal ↔ akk van Londen sept 1914. Solidariteit tss andere leden Entente gebroken
     reactie

Inhoud Decreet over de Vrede:
“A peace without annexations and without indemnities” (schadeloosstellingen)
   - geen annexaties
   - geen volk tegen haar zin opgenomen in ander land
   - geen schadevergoedingen (vermijden dat grondgebieden speelbal worden)
implicaties vr kolonies!

Decreet over de zelfbeschikking (15 nov 1917)
 zelfbeschikkingsrecht.

Gevolgen van het Decreet van de Vrede
Binnenlands
   - Russische leger verzwakken dr einde oorlog  tegencoup wordt moeilijker
   - Populariteit commies bij arbeiders en boeren ↑  legitimiteit regering ↑
Buitenlands
   - Ententeleden: Russisch verraad! Rusland doet niet mee op Quai D’Orsay.

19 nov 1917: bolsjevistische regering. Trotski = minister BuZa.

21 nov 1917: Lenin: formeel voorstel aan Duitsland; legertop werkt nog wat tegen met
communicatie. Maar: 15 december: staakt-het-vuren vr periode één maand.
Russisch leger desintegreert. Lenin: overtuiging: nu zullen ook andere legers stoppen met
vechten en desintegreren. Foutje.

Snelheid aanvaarding staakt-het-vuren: Duitsland moet troepen op westfront inzetten. O-H:
nood aan graan.

Lenin: toch ietsiepietsie rekening houden met bezwaren van geallieerden. Als Duitsers
verslagen op westfront: Rusland sterkere onderhandelingspositie. VS: Rusland moet
aandringen dat Duitsers troepen voorlopig niet verplaatsen. Duitsers beloven dit, maar komen
belofte niet na.

VI.3.4. Brest-Litovsk

Na wapenstilstandsakkoord: Lenin en Trotski: tijd winnen. Reden: betere regeling proberen te
treffen als Duitsland zwakker.

Maar: opstand in Oekraïne: willen profiteren van zwakte Rusland: roepen onafhankelijkheid
uit (10 januari 1918).
Trotski: bezet Kiev.



                                                                                         75
 Duitsers: profiteren van de situatie: troepen naar Oekraïne, die rukken op naar Petrograd
(feb 1918).

Gevolg: Rusland in zwakke positie bij onderhandelingen
Vrede van Brest-Litovsk (3 maart 1918): wordt hen opgelegd dr Duitsland.
= verdrag tss Rusland enerzijds en Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en Turkije
anderzijds.

Inhoud:
   - verlies van Polen, en Baltische staten
   - verlies van Oekraïne en Finland
   - Verlies van Georgië, Armenië & Azerbeidzjan à Turkije

Gevolgen van Brest-Litovsk:
Binnenland: protest. Vertrek socialisten uit regering  éénpartijstaat. Uitbreken Burgeroorlog
(mei 1918): Rode Leger tg Witte leger.

Buitenland: vertrouwen andere Entente mogendheden verloren.
 Rusland neemt niet deel in Quai D’Orsay. Stalin: interpreteert dit later als ‘cordon
sanitaire’ tg Rusland.


VI.4. Het tegenoffensief en de Wapenstilstand

21 maart 1918: Ludendorff-offensief: Duitsers haasten zich naar Westelijke front.
Maar: tegenoffensief: Foch Offensief (18 juli 1918)
 Duitsland moet zich langzaamaan gaan terugtrekken
 Amerikaanse troepen in Frankrijk ↑

Oostenrijk-Hongarije wordt zenuwachtig. Wil onderhandelen met geallieerden.
Topontmoeting in Spa, 14-15 augustus 1918: tussen Willem II en Karel I.
Duitsland kan Oostenrijk overtuigen nog niet op te geven.
Maar: september 1918: steeds meer Duitse nederlagen.
Gevolg: O-H maakt plannen vr vredesonderhandelingen publiek (13 sept 1918)

 Duitsland: gezicht redden: onderhandelen met “neutrale staat” = VS.

29 sept 1918: Bulgaarse Wapenstilstand in Thessaloniki.

1 oktober 1918: Duitsland installeert inderhaast een burgerlijke               regering   (om
onderhandelingen mogelijk te maken. Regeringsleider: Max von Baden.

5 oktober 1918: voorstel van Duitsland aan Woodrow Wilson. Opdat Wilson zou aanvaarden:
verwijzen naar diens 14 puntenplan “als basis van de onderhandelingen”.
Doel: bevriezing situatie op het terrein. Verdeling tss geallieerde mogendheden.
! nog illusie dat ze veel grondgebied kunnen houden

Reactie Wilson:
   - 14 punten overnemen, niet over te onderhandelen



                                                                                           76
   -   garantie Duitse regering niet handelen op aanwijzingen van zij die verantwoordelijk
       waren vr oorlog = militaire top en Willem II
   - Duitsland: terugtrekken uit bezette gebieden
Duitsland probeert nu nog af te pingelen op derde voorwaarde (tijd winnen)

Berlijn: discussie:
Militaire top: capitulatie = onaanvaardbaar. Preliminaire onderhandelingen dienen om tijd te
winnen. Zodoende: het rekken tot aan de winter en dan weer aansterken.
↔ regering: voorstel aanvaarden: vermijden dat Duitsland bezet wordt dr geallieerden.
Situaties op het terrein versterken positie regering: terugtrekking Duitse troepen richting
Duitsland.

21 oktober 1918: Duitse regering aanvaardt voorwaarden Wilson. Die informeert Franse en
Britse regering;

28 oktober: onafhankelijkheid Tsjecho-Slovakije  Edvard Benes & Thomas Masaryk
29 oktober: muiterij in Kiel  begin opstanden  republiek wordt uitgeroepen in München
30 oktober: Ottomaanse Rijk capituleert
3 november: Oostenrijk-Hongarije capituleert.

Onderhandelingen over wapenstilstandsakkoord: dr militaire top en dr conferentie ministers
BuZa in Parijs  tekst opleggen aan Duitsers.
   - 14ptn
   - terugtrekking, oa Elzas-Lotharingen
   - regering onderhandelingen niet aanstichters oorlog
   - aanvaarding principe herstelbetalingen

gevolg: 5 nov: Hindenburg en Ludendorff treden af; 9 nov: Willem II treedt af.

 11 november 1918: Wapenstilstand


VI.5. De Vredesregeling

VI.5.1. De Veertien Punten van Woodrow Wilson (8 jan 1918)

Wilson stelt zijn 14 punten al op voor het einde van de oorlog. Doel: nieuwe wereldorde na de
oorlog.

Inhoud: democratie, zelfbeschikking en nieuw internationaal systeem; Zie ook cursus p 191.
= kern van het Wilsoniaanse denken
zeer missionair. Al vanaf eind 19e eeuw wordt missionaire denken toegepast op Buitenland
Beleid (wij zijn beter dan Europa want wij zijn van betere waarden vertrokken).
 VS leidersrol internationaal na WO I.

Bovendien: Wilson: grenzeloos geloof in eigen gelijk.

Collectieve veiligheidssysteem:alle staten maken deel uit van één gemeenschap. Gevolg:
genormeerde gedragingen. Sancties wanneer normen overtreden worden  anarchie in het
internationale systeem.


                                                                                          77
!! Punt 7: Herstel Belgische onafhankelijkheid, niet neutraliteit!!! Want: neutraliteit is
onverenigbaar met idee collectieve veiligheid: een land kan niet neutraal zijn dan.
Prof flipt als je op het examen neutraliteit zegt.

Wijzigingen aan de originele versie
   - onafhankelijkheid vr volkeren O-H ipv autonomie
   - nadruk op herstelbetalingen (druk Fr en GB)

Fr & GB: argwaan tgo principe zelfbeschikking (kolonies!)

VI.5.2. De onderhandelingen in Parijs

Van 18 januari 1919 tot 28 juni 1919
Data zijn belangrijk!!!! Extra symbolisch en extra vernederend vr Duitsers.
18 januari 1871 = kroning Duitse keizer in Spiegelzaal Versailles
 18 januari 1919: start onderhandelingen op Quai D’Orsay
28 juni 1914 = moord op Aartshertog Franz Ferdinand
 28 juni 1919: ondertekening Verdrag van Versailles in de Spiegelzaal.

!! Duitsland is niet uitgenodigd  “Das Diktat”: Verdrag van Versailles wordt hen opgelegd!

Hoofdrolspelers:
   - Woodrow Wilson (VS)
   - Georges Clemenceau (Fr)
   - David Lloyd George (GB)
Ook nog: Vittorio Orlando (It); maar: die zet zichzelf buiten spel (zie verder)

Werkwijze:

Verschillende commissies per land, suggesties vr regeling. Dan: naar de Supreme Council
waar alle landen vertegenwoordigd.
In praktijk: alleen de vier beslissen. Gevolg: Tweede deel van de onderhandelingen:
naamsverandering: Council of Four.
Council of Four nodigen ook leiders betrokken land uit; die zitten de hele tijd in Parijs te
wachten tot ze aan de beurt komen. Frustrerend.

Italië
Focus op eigen territoriale eisen  machtspositie 
Gevolg: minder gekregen dan verwacht.

Probleem: Fr, GB en VS pro grote Zuidslavische staat  Koninkrijk van Serviërs, Kroaten
en Slovenen (later: Joegoslavië).
Dit ondanks beloften van 1915 (bij de overloop van Italianen naar Entente).

Er komt uiteindelijk toch een regeling uit de bus: Italië krijgt Fiume (Rijeka) (ligt in het
huidige Kroatië) en Istrië. = Akkoord van Rapallo
Dit komt dr de Italiaanse terugtrekking uit Albanië en doordat er een nieuwe president is in de
VS  niet zo gunstig gezind vr Koninkrijk Serviërs enz  die binden in.



                                                                                            78
Andere probleemlanden
   - Polen (zie ook verder)
   - Tsjecho-Slovakije
   - Koninkrijk van Serviërs, Kroaten en Slovenen
   - Roemenië
   - Baltische staten

VI.5.3. De Verdragen na WO I

    -    Versailles: 28 juni 1919: Duitsland
    -    Saint-Germain: 10 sept 1919: Oostenrijk
    -    Trianon: 4 juni 1920: Hongarije
    -    Neuilly: 27 nov 1919: Bulgarije
    -    Sèvres: 10 aug 1920: Ottomaanse Rijk
    -    Lausanne: 1923: Turkije

    A. Het Verdrag van Versailles

Regeling vr Duitsland, oprichting Volkenbond en ILO.
28 juni 1919

Militaire regelingen:
   - Demobilisatie D leger
   - Inkrimping leger en vloot, geen luchtmacht ontwikkelen
   - Demilitarisering linkerrijnoever.

Territoriale regelingen:
   - Elzas-Lotharingen nr Fr
   - Eupen-Malmédy
   - Opheffing Belgische neutraliteitsverplichting
   - Danziger corridor: Dantzig (Gdanksk): vrije stad. Maar: doorgang vr Polen naar
        Oostzee. Gevolg: Oost-Pruisen is afgesloten van de rest van Duitsland.
   - Saarland nr Frankrijk vr 15 jaar
   - Opdeling van Duitse kolonies  mandaatgebieden. (oa Kameroen & Rwanda-Urundi)


Principe van de herstelbetalingen (nog niet: hoeveelheid)

    B. Het Verdrag van Saint-Germain

= regeling vr Oostenrijk
10 september 1919

Het gaat over het Kleine Oostenrijk  wil niet opdraaien vr fouten Habsburgers
Kan op sympathie rekenen van de Vier
   - geen bolsjevistische revolutie zoals in Hongarije

Krijgt zelfs territorium: Burgenland van nota bene Hongarije.

Prijs:


                                                                                 79
Territoriaal:
    - Tsjechië  tsjecho-slowakije
    - Slovenië, Bosnië-Herçegovina en Dalmatië  Koninkrijk van…
    - Galicië  Polen
    - Bukovina  Roemenië
Politiek
    - geen Anschluss bij Duitsland behalve als akkoord Volkenbond
    - leger beperkt
    - schadevergoeding (maar: bedrag nooit vastgelegd)

   C. Het Verdrag van Trianon

= Verdrag over Hongarije
4 juni 1920
laatste deel van de centraal-Europese koek  zeer slechte regeling vr Hongaren;
waarom?
a) Straf vr bolsjevistische revolutie.

Na opheffing Dubbele Monarchie: instabiliteit in Hongarije

Bela Kun: bolsjevistische revolutie. Maart 1919.
Verzet door Miklós Horthy  november 1919: neemt macht over.
Maar: angst vr bolsjevieken is groot. Hongarije zwakke onderhandelingspositie

b) Roemenië, Joegoslavië en Tsjechië: gebruik instabiliteit  binnenvallen en territorium
veroveren.
November 1919: stoppen onder druk grootmachten.

Start onderhandelingen over Hongarije: januari 1920.
Maar: nt echt onderhandelingen want geen conflict met Roem, Joeg en Tsj riskeren

 Verdrag van Trianon, 4 juni 1920 (in het paleis van Trianon)
= 2/3 van Hongaars grondgebied verloren.

   -   Slowakije en Roethenië: nr Tsjecho-Slowakije
   -   Kroatië, Voivodina en Banaat naar Koninkrijk…
   -   Transsylvanië en deel Banaat naar Roemenië.
   -   Fiume nr Italië
   -   Deel N-Slowakije nr Polen
   -   Burgenland naar Oostenrijk (!)

Bovendien: herstelbetalingen en beperking leger.

   D. Het Verdrag van Neuilly

= regeling vr Bulgarije
27 nov 1919

gebieden verloren aan Griekenland, Roemenië en Koninkrijk van Serviërs,…
leger beperken


                                                                                      80
herstelbetalingen

het viel dus nogal mee vr Bulgarije  reden: té veel verschuivingen in de Balkan blijken niet
optimaal te zijn voor de gezondheidstoestand van Europa.

    E. De Verdragen van Sèvres en Lausanne
= verdeling van het Ottomaanse Rijk
10 augustus 1920

Inval van Italië en Griekenland

Italië valt Ottomaanse Rijk binnen eind WO I: Albanië, Dalmatië en Istrië. Trekt ook door
naar Anatolië. Doel: territoriale eisen kracht bij zetten. Lukt niet.

Frankrijk en GB sporen Griekenland aan om binnen te vallen: Italië afblokken in Anatolië.
Grieken: vallen binnen in mei 1915.
Gevolg: Grieks-Turkse oorlog 1920-1923.

Kemal Atatürk

Zet in nov 1919 een effectieve tegenregering op in Ankara. Ver weg van Europese troepen.
 seculiere republiek

Het verdrag van Sèvres

Wordt opgelegd aan (zeer zwakke) Sultan, 10 augustus 1920.
Ottomaanse Rijk wordt beperkt tot Klein-Azië en Constantinopel.

Inhoud verdrag
   - mandaatgebieden: verdeeld onder Frankrijk en GB. In overeenkomst met Sykes-Picot
       akkoord van 1916: toen al onderlinge verdeling gemaakt;
   - Smyrna en Thracië nr Griekenland
   - Zuid-Anatolië nr Italië
   - Armenië onafhankelijk (buffer tg communisme)
   - Zee-engten: internationaal beheer
   - Koerdistan: ongeregeld.
Maar: weinig legitimiteit!!!

!! gevolgen van de verdeling in mandaatgebieden!!
1916:

!! gevolgen van de verdeling in mandaatgebieden!!
1916: Sykes-Picot akoord: verdeling
1916: Britten beloven aan Arabieren een staat in Transjordanië
1917: Balfour Declaration: Britten beloven aan joden in Europa “A National Home”
gevolg: joodse immigratie naar Midden-Oosten  conflicten in Jeruzalem en Hebron.

Machtsovername van Atatürk en het verdrag van Lausanne




                                                                                            81
Atatürk verjaagt Grieken. Grieks-Turkse oorlog eindigt in 1922. Ott Rijk in goede
onderhandelingspositie.

 Verdrag van Lausanne (1923)
maakt regeling Parijs grotendeels ongedaan:
   - Smyrna en Thracië terug naar Ott Rijk
   - Zee-engten: Ott Rijk controle, gedemilitariseerd
   - Etnische ruil: Grieken tegen Turken ruilen

Gevolg: Atatürk kan Turkse Republiek uitroepen. Hoofdstad wordt Ankara. Constantinopel
wordt Istanbul.

   F. Rusland

Brest-Litovsk: geldt niet meer want Duitsland is overwonnen.
Rusland wordt zwaar gesanctioneerd vr verraad!
Verliest Finland, Baltische staten en Bessarabië.
Een aantal andere gebieden verloren maar weer teruggewonnen in 1920-21: Wit-Rusland,
Georgië, Oekraïne, Armenië, Azerbeidjan.

   G. Polen

Krijgt belofte op een staat (nadat het al enkele decennia niet meer bestond).
Maar: grenzen?
Polen wil zo groot mogelijk dus: militaire acties.
Wanhoop in Parijs.

Voorstel in Parijs: Curzonlinie = grens tss katholieken en orthodoxen.
Polen zijn niet akkoord, schuiven verder op naar het oosten.
Leiders: Jozef Pilsudski, Roman Dmowski & Ignace Paderewski (den tenor; goodwill van
Wilson).

1920: Poolse onafhankelijkheid.
Russische Burgeroorlog  maken gebruik van om gebied uit te breieden. Vrede van Riga,
1920: gelukt: delen van Oekraïne en Wit-Rusland erbij.


VI.6. De elementen die meegespeeld hebben in Versailles

VI.6.1. Woodrow Wilson

Geloof in de “nieuwe diplomatie” na WO I. Drukt Volkenbond en 14 punten door.
Koppig.
Maar: fout: betrekt eigen Congress er niet bij  geen legitimiteit in eigen land!

Bovendien: botst met de andere drie hierover. Georges Clemenceau wil veilige grenzen vr Fr,
GB wil divide and rule, Orlando focust op Italië.

Maar: slaagt er in Europese eisen af te zwakken. (Saarland en Rijnland) + realisatie
Volkenbond.


                                                                                        82
VI.6.2. Duitsland

Wordt niet uitgenodigd in Versailles!
Nt akkoord met Verdrag:
    - Poolse corridor
    - Herstelbetalingen

Herstelbetalingen: zouden later worden voorgelegd, “als rekening gemaakt”.
Gevolg: zwakke economie! Weimar Republiek kan zich niet consolideren; instabiliteit.
GB wil wel inbinden op herstelbetalingen, Fr niet, Wilson steunt Frankrijk want wil Fransen
in Volkenbond

28 juni 1919 ondertekening in Spiegelzaal
 vernedering is compleet!

VI.6.3. Rusland

Niet betrokken in Parijs.
Fr en GB: steun aan de “witten” in de burgeroorlog  Sovjets zien vredesregelingen als
anticommunistisch cordon sanitaire

VI.6.4. De Amerikaanse Senaat

Verzet tegen Verdrag van Versailles  wordt niet goedgekeurd! Volkenbond: zonder VS.

Gevolg: Frankrijk op zoek naar andere middelen om veiligheidsverlies te compenseren.

Belgisch-Franse akkoord van 7 sept 1920
   - militaire samenwerking
   - BLEU
Ook andere pogingen  zie cursus


VI.7. De Conferentie van Spa

= verdeling van de herstelbetalingen onder de verliezers.
Juli 1920
Zie cursus vr verdeling zelf

Bedrag zelf?  5 mei 1920: 132 miljard mark vr Duitsland
Duitsland = furieus! Maar start toch herstelbetalingen.
Frankrijk houdt voet bij stuk, ook na bemiddelingspogingen: L’Allemagne paiera.

Januari 1923: opschorting van de betalingen dr Duitsland.
 Fransen: boos

België + Frankrijk: Bezetting van het Rijnland. (cf Belgisch-Frans akkoord van 1920)

Gevolgen:


                                                                                        83
  - passieve weerstand
  - Stresemann wordt kanselier
  - Poging staatsgreep nationaal-socialisten. Leiding: Ludendorff. Hulp van Hitler en
    Göring
  - Druk GB en VS: Frankrijk geeft toe!
   Duitsland betaalt schuld af in verhouding tot economische situatie.
  - Dawes plan vr economisch herstel



EINDE VAN DE CURSUS HIEP HIEP HOERA!




                                                                                  84