บทที 1 บทนํา (Introduction) by Emmure

VIEWS: 291 PAGES: 36

									บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                                          บทที 1 บทนํา (Introduction)
เนื อหาในบทนี จะกล่ าวถึ ง ความหมายและความสําคัญของการขนส่ ง ความหมายและบทบาทของวิ ศวกรรม
ขนส่ ง สาขาที เกียวข้ องกับวิศวกรรมขนส่ ง หน่ วยงานที เกียวข้ องกับวิศวกรรมขนส่ ง องค์ ประกอบของระบบ
ขนส่ งและการขนส่ งรู ปแบบต่ างๆ และเนือหาโดยย่ อของเอกสารประกอบการสอนนี



                                                “การให ้ธรรม ชนะการให ้ทังปวง”
                                                                         ้

                                                                                                       พุทธภาษิต


1.1. ความหมายและความสํ าคัญของการขนส่ ง
                                   ่     ิ                                  ่
               การเดินทางและขนสงเป็ นกจกรรมหลักที่มีความสําคัญตอการดําเนิ นชีวิตของมนุ ษย์ อาจ
     ่                    ่                                   ิ
กลาวได้ว่าแทบจะไมมีมนุ ษย์คนใดเลยที่การดําเนิ นกจวัตรประจําวันไมเกยวข้องกบการเดิ นทาง   ่ ี่         ั
                 ่                           ั           ่ี         ั
และขนสง ในชี วิตประจําวันของมนุษย์น้ นต้องเกยวข้องกบการขนสงไมมากกน้อยแตกตางกนไป ่ ่            ็            ่ ั
                   ั
ทั้ งนี้ ข้ ึนกบรู ปแบบการดําเนินชีวิตและวัตถุประสงค์การเดินทางของแตละบุคคล      ่
                                 ่                                            ็
               โดยทัวไป การขนสง (Transportation or Transport) กคือการเคลื่อนย้ายคน สัตว์ หรื อ
                     ่
สิ่ งของจากสถานที่หนึ่ งไปยังอีกสถานที่หนึ่ งโดยการใช้เครื่ องมือหรื อพาหนะอยางใดอยางหนึ่ ง        ่         ่
                                                                        ่
ประชดไกรเนตร (2541) ได้รวบรวมความหมายของการขนสงจากแหลงข้อมูลตางๆ ไว้ โดย การ          ่          ่
           ่
ขนสง ตามความหมายที่นิยามไว้โดยสารานุ กรมไทยฉบับราชบัณฑิ ตยสถาน กลาววา “ขน”                               ่ ่
                                                                          ่
หมายถึง การนําเอาของมากๆ จากที่หนึ่ งไปไว้อีกที่หนึ่ง และ “สง” หมายถึง การยื่นให้ถึงมือ หรื อ
                                                     ั            ่
พาไปให้ถึงที่ ดังนั้ นเมื่อรวมทั้ งสองคําเข้าด้วยกน “ขนสง” จึงหมายถึงการนําไปและนํามาซึ่ งของ
มากๆ จากที่หนึ่ งไปไว้อีกที่หนึ่ งนันเอง อีกความหมายหนึ่ งของการขนสงที่ ประชด ไกรเนตร
                                       ่                                                     ่
                       ํ                                        ่
(2541) ได้นามาสรุ ปไว้คือ ความหมายของการขนสงตามพระราชบัญญัติการขนสง พ.ศ. 2497                          ่
                                               ่
มาตรา 4 โดยให้นิยามไว้ว่า การขนสง คือ การลําเลียงหรื อเคลื่อนย้ายบุคคลหรื อสิ่ งของด้วย
                               ่                            ่
เครื่ องมือ อุปกรณ์การขนสง ซึ่ งอุปกรณ์การขนสงในที่น้ ี หมายถึง ยานพาหนะที่ใช้ในการขนสง                         ่
รวมถึงเครื่ องทุนแรงด้วย และจากมุมมองตามหลักเศรษฐศาสตร์ การขนสง หมายถึง กจกรรมทาง         ่               ิ
              ิ ่           ั
เศรษฐกจอยางหนึ่ งที่จดให้มีการเคลื่อนย้ายคน สัตว์ และสิ่ งของจากที่หนึ่ งไปยังอีกที่หนึ่ ง ณ เวลา
ใดเวลาหนึ่ง
                                           ่                                       ่
               จากความหมายของการขนสงตามที่มีผให้คานิยามไว้ตามที่กลาวไปข้างต้น อาจสรุ ปได้ว่า
                                                       ู้ ํ
               ่
การขนสง หมายถึง การจัดให้มีการเคลื่อนย้ายบุคคล สัตว์ หรื อสิ่ งของ จากที่หนึ่ งไปยังอีกที่หนึ่ ง
                                                   ่                  ่
ตามความประสงค์ของมนุ ษย์ ถ้าเป็ นการขนสงบุคคล เรี ยกวา การขนสงผูโดยสาร และถ้าเป็ นการ่ ้
         ่                           ่           ่
ขนสงสัตว์หรื อสิ่ งของ จะเรี ยกวา การขนสงสิ นค้า (ประชด ไกรเนตร, 2541) การเดินทางหรื อการ


ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา        1                                                 ิ
                                                                                               ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




ขนสงที่เกดขึ้ นแตละครั้ ง จะต้องอ้างอิงกบกจกรรมของผูที่ก่อให้เกดการเดินทางหรื อขนสงนั้ น ด้วย
      ่ ิ         ่                       ั ิ              ้       ิ                  ่
เหตุน้ ี การเดินทางหรื อขนสงจึงเป็ นสิ่ งที่สืบเนื่ องมาจากกจกรรมที่ผก่อให้เกดการเดินทางมีความ
                               ่                             ิ         ู้     ิ
ประสงค์ที่จะกระทํา (วิโรจน์ รุ โจปการ, 2544) ทั้ งนี้ โดยทัวไปแล้ว เราสามารถจําแนกการเดินทาง
                                                               ่
ออกตามวัตถุประสงค์ได้ 7 ประเภท ได้แก่ การเดินทางเพื่อประกอบอาชีพ การเดินทางเพื่อกลับ
                                                                                        ิ ่
บ้าน การเดินทางเพื่อไปศึกษาหาความรู ้ การเดินทางเพื่อซื้ อสิ นค้า การเดินทางเพื่อธุรกจสวนตัว
                         ่         ั ้                           ่
การเดินทางเพื่อติดตอสังสรรกบผูอื่น และการเดินทางเพื่อทองเที่ยว (ประชด ไกรเนตร, 2541)
                                 ่               ่
          ด้วยเหตุน้ ี จึ งอาจกลาวได้ว่าการขนสงเป็ นองค์ประกอบหลักของชุ มชนที่มีความสําคัญ
    ่ ่ ่                                     ิ                           ่
อยางยิงตอการพัฒนาทางสังคมและเศรษฐกจ บทบาทสําคัญของการขนสงคือ การให้บริ การหรื อ
อํานวยความสะดวกในการเคลื่อนย้ายคนหรื อสิ นค้าจากสถานที่หนึ่งไปยังอีกสถานที่หนึ่งที่ตองการ ้
                       ่                   ิ          ่                     ั
เนื่องจากระบบขนสงทําหน้าที่เชื่อมโยงกจกรรมตางๆ ของชุมชนเข้าด้วยกน ดังนั้ นระบบขนสงที่มี     ่
                           ่                                         ่
ประสิ ทธิ ภาพ จะสงผลให้การดําเนิ นงาน หรื อการพัฒนาด้านตางๆ ในชุมชนเป็ นไปอยางมี              ่
ประสิ ทธิภาพตามไปด้วย ประชด ไกรเนตร (2541) ได้สรุ ปความสําคัญของการขนสงไว้ดงนี้  ่ ั

ความสํ าคัญของการขนส่ งต่ อเศรษฐกิจของประเทศ
                  ่                       ่                   ่
   1. การขนสงสิ นค้าที่มีประสิ ทธิภาพชวยลดต้นทุนในการผลิต สงผลให้ราคาสิ นค้าตํ่าลง
                     ่                            ่
   2. การขนสงที่ครอบคลุมไปถึงพื้ นที่ชนบท ชวยให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงระบบขนสงได้     ่
        สะดวก ทําให้สามารถขายผลผลิตทางการเกษตรได้ง่ายขึ้ น เป็ นการกระจายรายได้สู่ชนบท
                    ่ ่
   3. การขนสงชวยขยายโอกาสการจ้างงาน การทํางาน และการค้าให้กระจายไปสู่ ชุมชนอยาง       ่
                ่                                                   ั
        ทัวถึง ชวยให้คนในชุ มชนมีรายได้ มีการจ้างงาน เพิ่มรายได้ให้กบคนในชุ มชน และลด
             ่
        ปั ญหาการวางงาน  ่
                       ่   ่                           ่่             ่
   4. การขนสงระหวางประเทศที่มีประสิ ทธิ ภาพไมวาจะเป็ นการขนสงคน หรื อสิ นค้า ล้วน
                             ั                             ่       ่่
        สร้างรายได้ให้กบประเทศเป็ นเงินจํานวนมหาศาลในแตละปี ไมวาจะเป็ นรายได้จากการ
           ่
        ทองเที่ยว การซื้ อขายแลกเปลี่ยนสิ นค้า และภาษี

ความสํ าคัญของการขนส่ งต่ อชมชนและสั งคม
                              ุ
                  ่ ่                                          ั
   1. การขนสงชวยขยายโอกาสทางการศึกษาและการจ้างงานให้กบคนในชุมชน ชวยให้ผคนที่ ่     ู้
        อยู่ห่ างไกลความเจริ ญได้มีโอกาสศึกษาหาความรู ้และประกอบอาชีพการงานได้ทดเทียม
                                                                                 ั
          ั
        กบคนในเมือง
                   ่    ่                ่ ่
   2. การขนสงเป็ นสวนหนึ่ งที่ช่ วยลดชองวางของสถานะทางสังคมของคนในชุ มชน ระบบ
               ่
        ขนสงสาธารณะที่มีประสิ ทธิ ภาพ และคนในชุมชนทุกระดับชั้ นสามารถใช้ประโยชน์ได้
            ่ ่                          ่่                                    ่
        อยางทัวถึง จะทําให้คนทุกกลุ่มไมวาจะรํ่ารวยหรื อยากจน มีการศึกษาหรื อไมมีการศึกษา
                                          ่       ่ ่
        สามารถให้ประโยชน์จากระบบขนสงนั้ นได้อยางเทาเทียมกน   ั

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   2                                       ิ
                                                                                ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                    ่                ่                         ั       ่
       3. การขนสงที่มีประสิ ทธิ ภาพ ชวยให้ผคนสามารถไปมาหาสู่ กนได้อยางสะดวกและรวดเร็ ว
                                              ู้
                                                 ่                   ่          ่ ิ
          เป็ นการเชื่ อมโยงความสัมพันธ์ระหวางคนในชุมชนให้เป็ นปึ กแผน และกอให้เกดความ
                                ั
          สมัครสมานสามัคคีกนของคนในชุมชน
                   ่ ่        ิ                                  ่         ่่
       4. การขนสงชวยให้เกดการสื่ อสารแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมระหวางชุมชน ไมวาจะเป็ นภายใน
                          ่                 ่                            ่          ่ ่
          ภูมิภาค ระหวางภูมิภาค หรื อระหวางประเทศ การแลกเปลี่ยนดังกลาวเป็ นการลดชองวาง
                            ่             ่                ั ิ                ั
          และความแตกตางทางวัฒนธรรม ชวยให้คนในพื้นที่ต่างกนเกดความเข้าใจกนมากขึ้ น

ความสํ าคัญของการขนส่ งต่ อความมั่นคงของประเทศ
                       ่
   1. ระบบขนสงและถนนที่ ครอบคลุมพื้ นที่ ห่ างไกลความเจริ ญและพื้ น ที่ ที่เสี่ ยงตอการถูก  ่
                         ้                     ่                ิ
        คุกคามจากผูรุกรานนอกประเทศ ชวยให้ประเทศเกดความมันคงและเสถียรภาพมากยิงขึ้ น
                                                                        ่                     ่
                                                                  ่        ่
   2. ถนนที่เข้าสู่ หมู่บานที่ห่ างไกลบริ วเณแนวชายแดนชวยให้หนวยงานรัฐ และทหารสามารถ
                               ้
                             ่               ่                            ่ ิ
        เข้าถึงพื้นที่เหลานี้ ได้สะดวกขึ้ น สงผลให้ผคนในชุมชนดังกลาวเกดความอุ่นใจ อีกทั้ งยังทํา
                                                         ู้
                                                       ่      ่                   ่
        ให้สามารถดําเนินการปกป้ องพื้นที่ได้อยางทันทวงทีเมื่อมีเหตุการณ์ไมสงบเกดขึ้ น   ิ
                   ่ ่                                                                    ่
   3. การขนสงที่ ท ัว ถึ ง เป็ นปั จ จัยหนึ่ ง ที่ ช่ วยให้ก ารปกครองบ้า นเมื อ งเป็ นไปอยางราบรื่ น
                                                                    ่ ่
        เนื่องจากรัฐสามารถเข้าถึงทุกพื้นที่ของประเทศได้อยางทัวถึง ทําให้ทราบความเป็ นไปของ
        คนในพื้ น ที่ แ ละสามารถวางแนวทางในการพัฒ นาชุ ม ชนและกลยุ ท ธในการป้ องกน                 ั
                           ่
        ประเทศได้อยางเหมาะสม

             ่                                   ้         ่     ่       ่
        ในชวงเริ่ มต้นของการศึกษาศาสตร์ ดานการขนสง นิ ยมแบงการขนสงออกเป็ น 2 ประเภท
กว้างๆ ได้แก่ การขนสงผูโดยสาร (Passengers) และการขนสงสิ นค้า (Freight) ในเวลาตอมา เมื่อ
                                       ่ ้                     ่              ่
           ่                                   ่         ่   ่
ระบบขนสงมีความซับซ้อนมากขึ้ นจึงแบงระบบขนสงแยกยอยมากขึ้ นตามลักษณะของเส้นทางที่
               ่ ่                           ่
ยานพาหนะวิงผานไป โดยสามารถแบงรู ปแบบการเดินทาง (Mode) ออกได้เป็ น 4 ประเภท ได้แก่
    • การขนสงทางบก (Land transportation) แบงออกเป็ นประเภทยอยเป็ น
                   ่                               ่               ่
                         ่
        ก. การขนสงทางถนน (Highway)
                           ่
        ข. การขนสงทางราง (Rail)
    • การขนสงทางอากาศ (Air transportation) แบงออกเป็ นประเภทยอยเป็ น
                     ่                                 ่               ่
                                 ่
        ก. การขนสงในประเทศ (Domestic)
                                     ่     ่
        ข. การขนสงระหวางประเทศ (International)
    • การขนสงทางนํ้ า (Water transportation) แบงออกเป็ นประเภทยอยเป็ น
                       ่                             ่               ่
                               ่
        ก. การขนสงภายในฝั่ง (Inland)
                             ่
        ข. การขนสงชายฝั่ง (Coastal)
                                   ่
        ค. การขนสงในมหาสมุทร (Ocean)
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   3                                           ิ
                                                                                    ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




       • การขนสงทางทอ (Pipelines) แบงออกเป็ นประเภทยอยเป็ น
                ่       ่           ่               ่
                   ่
         ก. การขนสงนํ้ ามัน (Oil)
                  ่ ๊
         ข. การขนสงกาซ (Gas)
                     ่
         ค. การขนสงของไหลอื่นๆ (Other)

1.2. ความหมายและบทบาทของวิศวกรรมขนส่ ง
                                                         ่ ี่                      ั
            จากบทบาทของการขนสงที่เกยวเนื่องกบชีวิตประจําวันของมนุษย์ตามที่กลาวในหัวข้อ 1.1                    ่
        ่                                  ่                                     ั
อาจกลาวได้ว่า การขนสงนั้ นมีความสัมพันธ์กบวิถีชีวิตของมนุษย์และสงผลกระทบตอการดําเนิ น                ่                ่
                                                              ่
ชีวิตและคุณภาพชีวิตของมนุ ษย์อยางกว้างขวางโดยเฉพาะอยางยิ่งในปั จจุบนในภาวะที่มีจานวน       ่              ั               ํ
                                       ่           ่                   ิ
ประชากรเพิ่มขึ้ นอยางมาก สงผลให้เกดความต้องการเดิ นทางตามมาเป็ นจํานวนมาก ในขณะที่
ความสามารถในการรองรับความต้องการเดินทางของระบบขนสง ไมวาจะเป็ นโครงขายถนน และ                 ่ ่่                   ่
                 ่                                   ่
ระบบขนสงสาธารณะนั้ น ไมสามารถที่จะรองรับความต้องการเดิ นทางที่เพิ่มมากขึ้ นดังกลาวได้                                       ่
    ่                                    ่                                    ั ั
อยางเพียงพอ และไมสามารถที่จะพัฒนาให้ทนกบความต้องการเดินทางที่เพิ่มขึ้ นได้อยางทันทวงที                                  ่       ่
  ่            ิ                                 ่
สงผลให้เกดปั ญหาการขนสง และการจราจรติดขัดเป็ นผลตามมา ด้วยเหตุน้ ี จึงจําเป็ นต้องพัฒนา
                                                                         ้
หลักการและทฤษฎี เฉพาะขึ้ นมาเพื่อแกไขปั ญหาดังกลาว และเพื่อบริ หารจัดการการขนสงให้       ่                                    ่
สามารถดําเนินการได้อยางมีประสิ ทธิภาพ        ่
                                 ่
            จากที่ กลาวข้างต้น จึ งได้มีผูคิดค้นหลักการขึ้ นมาเพื่อตอบสนองวัตถุ ประสงค์ดังกลาว
                                                                    ้                                                             ่
                               ่                                             ่ ่
ข้างต้น ซึ่งได้แกหลักการของวิศวกรรมขนสงนันเอง วิศวกรรมขนสง (Transportation Engineering)         ่
คือ การประยุกต์หลักการหรื อแนวคิดที่เป็ นวิทยาศาสตร์ เพื่อการวางแผน ออกแบบ ควบคุม และ
                                               ่
บริ หารจัดการระบบขนสง (Transportation Systems) โดยมีจุดหมายหลักเพื่อการศึกษา และ
                                     ่                 ่              ่่
ออกแบบระบบขนสงประเภทตางๆ ไมวาจะเป็ นทางบก ทางนํ้ า ทางอากาศ และทางทอ ให้สามารถ                                    ่
                                                            ่
ขนย้ายคนหรื อสิ นค้าไปตามโครงขายของเส้นทางที่ตองการได้อยางมีประสิ ทธิ ภาพด้วยทรัพยากรที่
                                                                                       ้      ่
          ่            ั
มีอยู่อยางจํากด โดยคํานึ งถึงความเหมาะสมในเรื่ องของความรวดเร็ ว ความสะดวกสบาย ความ
                   ่
ปลอดภัย คาใช้จ่าย และผลกระทบตอสิ่ งแวดล้อม                      ่
                                                          ่                    ่
            โดยทัวไปวิศวกรรมขนสงจะถูกจัดอยูในสาขาวิศวกรรมโยธา เนื่ องจากในเบื้องต้นนั้ นงาน
                           ่
                     ่
ด้านการขนสงจะมุ่งไปที่การสํารวจและออกแบบถนน การออกแบบพื้นผิวจราจร และวิศวกรรม
             ่                     ั                              ่
จราจร แตในปั จจุบนวิศวกรรมขนสงได้รวมศาสตร์ หลายๆ ด้านเข้าไว้ดวยกนทั้ งนี้ เนื่ องจากปั ญหา          ้ ั
จราจรในปั จจุบนนั้ นมีความซับซ้อนมากขึ้ น การนําหลักการวิศวกรรมโยธามาแกปั ญหาเพียงด้าน
                             ั                                                                              ้
                         ่                                                 ั         ้
เดียวจึงอาจไมเพียงพอ ด้วยเหตุน้ ี ในปั จจุบนการแกปั ญหาด้านวิศวกรรมขนสงจึงมีลกษณะเป็ นสห                ่       ั
สาขา (Multidisciplinary) ที่ รวมศาสตร์ หลายๆ ด้านเข้าด้วยกน ไมวาจะเป็ น เศรษฐศาสตร์               ั ่่
(Economics) จิตวิทยา (Psychology) ภูมิศาสตร์ (Geography) การผังเมือง (Urban Planning) การ
บริ หารจัดการด้านสาธารณะ (Public Administration) สังคมวิทยา (Political Science) วิศวกรรม

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา           4                                                             ิ
                                                                                                              ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




อุตสาหการ (Industrial Engineering) วิศวกรรมไฟฟ้ า (Electrical Engineering) เทคโนโลยี
สารสนเทศ (Information Technology) และการสื่ อสาร (Communication)
                                ่            ่       ั                    ่
        ด้วยเหตุน้ ี วิศวกรขนสงจะต้องติดตอประสานงานกบบุคคลในสาขาอาชีพตางๆ เนื่ องจาก
              ่              ี่        ่         ั                          ั     ่
ปัญหาด้านขนสงนั้ น ล้วนเกยวเนื่องและสงผลกระทบกบสังคมในทุกๆ ด้าน ทําให้ปัจจุบนขอบขาย
                                           ่
หน้าที่และความรับผิดชอบของวิศวกรขนสงแตกสาขาออกไปมากมาย โดยมากแล้วขอบเขตความ
                           ่      ี่     ั     ่       ่
รับผิดชอบของวิศวกรขนสง จะเกยวข้องกบประเด็นตางๆ ดังตอไปนี้

         1. การวางแผนและกําหนดนโยบายขนส่ ง (Transportation Planning and Policy)
                                                   ่ ็
         งานลัก ษณะหนึ่ ง ของวิ ศ วกรขนสงกคื อ การ ศึ ก ษา วิ เ คราะห์ แ ละวางแผนเพื่ อ กาห นด       ํ
               ่
นโยบายขนสงทั้ งในระดับชุมชน ประเทศ และภูมิภาค โดยใช้เทคนิ คและทฤษฎีต่างๆ เพื่อแกไข                         ้
                     ่        ่         ่่                         ่
ปั ญ หาการขนสงในเรื่ อ งตางๆ ไมวาจะเป็ นการขนสงคนหรื อสิ น ค้า การวางแผนและกาหนด                       ํ
                   ้                  ่
นโยบายเพื่อแกไขปั ญหาการขนสงระดับชุมชน อาทิ ปั ญหาการจราจรติดขัด การเกดอุบติเหตุบน        ิ ั
ท้องถนน การบริ หารจัดการพื้ นที่ จอดรถ ฯลฯ ระดับประเทศ อาทิ การวางแผนการขนสงระดับ                ่
                                                       ่
ภูมิภาคเพื่อยกระดับคุณภาพชี วิตของคนในแตละภูมิภาคของประเทศ การกาหนดแผนหลักการ  ํ
       ่                        ั                          ิ           ่
ขนสงที่มีเนื้ อหาสอดคล้องกบแผนพัฒนาเศรษฐกจและสังคมแหงชาติ ฯลฯ และระดับภูมิภาคของ
                                  ํ                              ่         ่
โลก อาทิ การวางแผนเพื่อกาหนดนโยบายการขนสงสิ นค้าแบบตอเนื่ องด้วยระบบขนสงหลาย                       ่
                 ่
รู ปแบบระหวางประเทศในภูมิภาคเดียวกน เป็ นต้น    ั
         2. วิศวกรรมจราจร (Traffic Engineering)
                                              ี่ ั                           ่
         เป็ นการศึกษาและวิเคราะห์เกยวกบระบบจราจรและเทคนิ คตางๆ ที่เกยวข้องกบการ       ี่                ั
                                ่่                  ็
ออกแบบระบบจราจร ไมวาจะเป็ นการเกบรวบรวมข้อมูล เทคนิ คการวิเคราะห์ขอมูล และ                 ้
                       ี่
เทคโนโลยีต่างๆ ที่เกยวข้อง อาทิ แบบจําลองวิเคราะห์การจราจร (Traffic Simulation) เป็ นต้น โดย
     ั                    ้
มีวตถุประสงค์เพื่อแกไขปั ญหาจราจร และอํานวยความสะดวกในการใช้รถใช้ถนนของผูคน เพื่อให้         ้
   ิ                                                           ั
เกดประสิ ทธิ ภาพสู งสุ ดในการเดินทาง นอกจากนี้ ยงรวมถึงการบริ หารจัดการการจราจร (Traffic
Management) ซึ่ งเป็ นการนําหลักการของวิศวกรรมจราจร การออกแบบทางกายภาพของถนน
และเทคโนโลยีต่างๆ อาทิ การสื่ อสารโทรคมนาคม ดาวเทียม และการประมวลผลด้วยคอมพิวเตอร์
                            ั       ้                                ่               ่
มาประยุก ต์เ ข้า ด้ว ยกนเพื่ อ แกไขปั ญ หาจราจรโดยใช้โ ครงขายถนนที่ มี อ ยู่อ ยางจํา กดให้ เ กดั             ิ
                                                             ํ           ่         ่
ประโยชน์ สูงสุ ด เราสามารถเรี ยกบุ คคลากรที่ ทาหน้าที่ ตามที่ กลาวมาข้างต้น วา วิศวกรจราจร
(Traffic Engineer)
         3. การออกแบบเส้ นทางและลักษณะทางเรขาคณิตของถนน (Geometric Design of
Highway)
                                           ี่            ั
         ขอบเขตความรับผิดชอบจะเกยวข้องกบการออกแบบถนนประเภทตางๆ การวางแนว         ่
                       ่่
เส้นทางของถนน ไมวาจะเป็ นถนนในเมืองหรื อนอกเมือง การออกแบบทางแยก (Intersection) ทาง
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   5                                                   ิ
                                                                                            ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




       ่                                                     ี่         ั
แยกตางระดับ (Interchange) รวมถึงองค์ประกอบอื่นๆ ที่เกยวข้องกบถนนด้วย อาทิ การระบาย
นํ้าของถนน การติดตั้ งสัญญาณ ป้ าย และเครื่ องหมายจราจร เป็ นต้น โดยใช้หลักการและทฤษฎีที่
                        ิ                                       ้ ่           ่
เหมาะสมเพื่อให้เกดความปลอดภัยในการสัญจรและมีความคุมคาในการกอสร้างสู งสุ ด วิศวกรใน
                                                 ่
ขอบเขตความรับผิดชอบนี้ จะมีชื่อเรี ยกเฉพาะวา วิศวกรการทาง (Highway Engineer)
           4. การขนส่ งในเชิงพาณิชย์ (Logistics)
                                                   ี่ ั
           เป็ นการศึกษา ออกแบบ และวิเคราะห์เกยวกบองค์ประกอบและระบบของการขนสงในเชิง       ่
                      ่                                              ่
พาณิ ชย์ประเภทตางๆ ทั้ งทางบก ทางนํ้ า ทางอากาศ และทางทอ ซึ่ งโดยมากจะเกยวข้องกบการ  ี่     ั
     ่                                         ิ                            ่
ขนสงสิ นค้า วัตถุดิบ และวัสดุต่างๆ เพื่อให้เกดประสิ ทธิภาพในการขนสง ลดความล้าช้าและความ
         ่                ่                ่                              ่
สู ญเปลาในระบบขนสง ทั้ งนี้ การขนสงสิ นค้าที่ มีประสิ ทธิ ภาพจะชวยลดต้นทุนในการผลิต ลด
                  ่           ่              ิ       ้ ่            ่ ่         ู้
จํานวนการวิงรถเที่ยวเปลา และทําให้เกดความคุมคาในการขนสง ชวยให้ผบริ โภคไมต้องรับภาระ     ่
                    ิ                    ่
ราคาสิ นค้าอันเกดจากกระบวนการขนสงมากจนเกนไป           ิ
                                      ุ ้
           5. การออกแบบและซ่ อมบํารงพืนทาง (Pavement Design and Maintenance)
                                                         ั
           เป็ นการศึกษาและออกแบบพื้นทางให้เหมาะสมกบประเภทของยวดยานที่มาใช้เส้นทาง
ปริ มาณการจราจร และชุมชน รวมถึงการเลือกเทคนิ คที่ใช้ในการวิเคราะห์และวัสดุที่ใช้เพื่อการ
  ่
กอสร้ างพื้ นทางที่ เหมาะสม ด้วย นอกจากการออกแบบแล้ว ขอบเขตของความรั บผิดชอบของ
                ่                      ่
วิศวกรขนสงในกลุ่มนี้ ยงรวมถึง การซอมบํารุ งพื้นทางให้อยูในสภาพที่เหมาะสมกบการใช้งานด้วย
                            ั                              ่                       ั

                   ่
1.3. สาขาทีเ่ กียวข้ องกับวิศวกรรมขนส่ ง
                                ั            ่                          ่
            เนื่ องจากปั จจุ บนปั ญหาการขนสงมี ความซับซ้อนมากขึ้ นและสงผลกระทบตอผูคนใน่ ้
                             ่่            ิ
ชุมชนในทุกๆ ด้าน ไมวาจะเป็ น เศรษฐกจ สังคม สิ่ งแวดล้อม หรื อสุ ขภาพจิต ฯลฯ ด้วยเหตุน้ ี จึง
   ่                                     ่      ่              ้              ่
ไมสามารถใช้หลักการวิศวกรรมขนสงเพียงอยางเดียวในการแกไขปั ญหาดังกลาวได้อีกตอไป ด้วย      ่
                                                            ั                       ้
เหตุน้ ี จึงจําเป็ นต้องเชื่ อมโยงศาสตร์ หลายๆ ด้านเข้าด้วยกนเพื่อประยุกต์ใช้ในการแกไขปั ญหา
      ่                           ่ ่                  ่                   ่
ดังกลาว การผสมผสานดังกลาวสงผลให้สาขาวิชาขนสงแตกแขนงเป็ นสาขายอย ดังสรุ ปได้ดงนี้         ั

        1. การวางแผนและนโยบายขนส่ ง (Transportation Planning and Policy)
                             ี่     ั                                             ี่   ั
        เป็ นการทํางานที่เกยวข้องกบการศึกษาและวิเคราะห์เพื่อวางแผนในประเด็นที่เกยวข้องกบ
      ้                         ่
การแกไขปั ญหาด้านการขนสงโดยใช้เทคนิ คและทฤษฎีต่างๆ ผลลัพธ์ที่ได้จากการศึกษาอาจถูก
 ํ                                    ั                    ่             ่
กาหนดเป็ นนโยบายหรื อแนวทางปฏิบติ ดังรายละเอียดตามที่กลาวแล้วในหัวข้อที่ผานมา
        2. วิศวกรรมจราจร (Traffic Engineering)
                       ี่ ั                           ่        ี่    ั
        เป็ นการศึกษาเกยวกบระบบการจราจรและเทคนิ คตางๆ ที่เกยวข้องกบการออกแบบระบบ
            ่่             ็                                                   ี่
จราจร ไมวาจะเป็ นการเกบข้อมูล เทคนิ คการวิเคราะห์ และเทคโนโลยีต่างๆ ที่เกยวข้อง ดัง
                ่                 ่
รายละเอียดที่กลาวแล้วในหัวข้อกอนหน้านี้
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   6                                     ิ
                                                                              ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




          3. การประยกต์ เทคโนโลยีที่ก้าวหน้ าและอปกรณ์ ทันสมัยในการขนส่ ง (Transportation
                        ุ                                         ุ
Applications and Advanced Technologies)
                  ้                     ่
          การแกไขปั ญหาด้านการขนสงและจราจรโดยนําเทคโนโลยีและอุ ปกรณ์ ที่ ทน สมัยมา                      ั
              ่่
ประยุกต์ ไมวาจะเป็ นเทคโนโลยีดาวเทียม การสื่ อสาร การประมวลผล สารสนเทศทางภูมิศาสตร์
(Geographic Information Systems, GIS) การระบุตาแหนงบนพื้นโลกด้วยดาวเทียม (Global
                                                                      ํ         ่
                                          ่
Positioning System, GPS) และระบบขนสงอัจฉริ ยะ (Intelligent Transportation Systems, ITS)
          4. ระบบขนส่ งสาธารณะ (Public Transportation Systems)
                                                      ่
          การวางแผนและวิเคราะห์ระบบขนสงสาธารณะรู ปแบบตางๆ อาทิ รถโดยสารประจําทาง    ่
                      ่                                      ั
รถไฟ รถไฟฟ้ าขนสงมวลชน ฯลฯ ให้สอดคล้องกบชุมชนและความต้องการใช้บริ การของคนใน
                                      ้                        ี่       ั
ชุมชน รวมถึงการบริ หารจัดการและแกไขปั ญหาที่เกยวข้องกบระบบขนสงสาธารณะด้วย อาทิ การ        ่
                                                ่
จัดตารางการเดินรถ การจัดระบบการชําระคาโดยสาร การจัดรู ปแบบการให้บริ การที่สะดวกสบาย
และดึงดูดการใช้บริ การ เป็ นต้น
          5. การวิเคราะห์ พฤติกรรมการเดินทาง (Travel Behavior Analysis)
                                                                                  ่
          การศึกษาพฤติกรรมการเดิ นทางและปั จจัยที่มีอิทธิ พลตอพฤติกรรมการเดิ นทาง ทั้ งการ
                                                    ่
เดินทางโดยรถยนต์ส่ วนบุคคลและระบบขนสงสาธารณะ การวิเคราะห์พฤติกรรมการเดินทางของผู ้
เดินทางด้วยรถยนต์ส่ วนบุคคล อาทิ การเลือกเส้นทาง (Route Choice Behavior) การเลือกประเภท
ของเชื้อเพลิง เป็ นต้น และการวิเคราะห์พฤติกรรมการเดินทางของผูใช้บริ การระบบขนสงสาธารณะ้               ่
อาทิ การเลือกรู ปแบบการเดินทาง (Mode Choice Behavior) ปั จจัยที่มีอิทธิพลตอการเลือกรู ปแบบ      ่
การเดินทาง และการตรวจสอบความพึงพอใจในการเดินทาง เป็ นต้น
          6. พลังงานและสิ่ งแวดล้อม (Energy and Environment)
                                                                    ่
          การศึกษาและวิเคราะห์ผลกระทบของการขนสงประเภทตางๆ ที่มีตอการใช้พลังงานและ       ่     ่
                                                  ่
สิ่ งแวดล้อม เพื่อพยามยามลดผลกระทบดังกลาว รวมถึงการชี้ นาให้คนในชุมชนปรับพฤติกรรมและ
                                                                            ํ
                          ั
ทัศนคติให้สอดคล้องกบการอนุรักษ์พลังงานและสิ่ งแวดล้อมด้วย
          7. การผังเมือง (Urban Planning)
                               ่                           ี่ ั
          นักวางแผนด้านขนสงที่ดีควรมีความรู ้เกยวกบการออกแบบเมืองด้วย การออกแบบระบบ
      ่                                                                       ั
ขนสงและการออกแบบเมืองนั้ นเป็ นสิ่ งที่ตองพิจารณาควบคู่กนไป เนื่ องจากระบบขนสงนั้ นเป็ น
                                              ้                                                           ่
องค์ป ระกอบที่ สํา คัญ ประการหนึ่ ง ของเมื อ งทุ ก เมื อ ง รู ป แบบการจัด องค์ป ระกอบของเมื อ งที่
        ่ ั
แตกตางกน อาทิ ผังเมืองรู ปตาราง ผังเมืองแบบเมืองศูนย์กลางและเมืองบริ วาร หรื อผังเมืองที่มี
                                            ่                             ่
ลักษณะเป็ นแบบรัศมี เป็ นต้น ล้วนแล้วแตมีการจัดระบบขนสงและการเดินรถที่แตกตางกนไป ใน                 ่ ั
               ั                 ็                      ี่ ั
ทํานองเดียวกน นักผังเมืองที่ดีกควรมีความรู ้เกยวกบการวางแผนระบบขนสงด้วยเชนกน                ่     ่ ั



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   7                                                 ิ
                                                                                          ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                 8. การขนส่ งสิ นค้ า (Freight transport and Logistics)
                                          ี่ ั
                 เป็ นการศึกษาเกยวกบองค์ประกอบและระบบทั้ งหมดของการขนสงในเชิงพาณิ ชย์ประเภท          ่
     ่                                                                          ี่
ตางๆ ทั้ งทางบก ทางนํ้ า และทางอากาศ ซึ่ งโดยมากจะเกยวข้องกบการขนสงสิ นค้า วัตถุดิบ และั                 ่
วัสดุต่างๆ
                 9. เศรษฐศาสตร์ ขนส่ ง (Transportation Economics)
                 การวิเคราะห์ทางเศรษฐศาสตร์ เป็ นศาสตร์ อีกแขนงหนึ่ งที่จาเป็ นและมีความสําคัญอยาง
                                                                                             ํ                                       ่
               ่         ่                      ่
มากตอการขนสง การขนสงทุกประเภทที่พิจารณาผลประกอบการหรื อความคุมคาการลงทุนเป็ น                                   ้ ่
ประเด็นสําคัญ จําเป็ นต้องทําการวิเคราะห์ความเป็ นไปได้ทางเศรษฐศาสตร์ อยางละเอียดรอบคอบ                       ่
                 ่                                                                 ่
ทุกครั้ งกอนที่จะตัดสิ นใจดําเนิ นนโยบายใดๆ หรื อทําการกอสร้างระบบขนสงที่ต้องใช้งบประมาณ               ่
                                  ่
เป็ นจํานวนมากและสงผลกระทบอยางกว้างขวางตอคนในชุมชน       ่                ่
                 10. จิตวิทยาการขนส่ ง (Transport Psychology)
                                                             ้          ่
                 พฤติกรรมการเดินทางของผูคนนั้ น บางสวนอาจได้รับอิทธิพลจากปั จจัยทางกายภาพ อาทิ
       ่
คาใช้จ่ายในการเดินทาง เวลาในการเดินทาง หรื อรายได้ เป็ นต้น อยางไรกดี ในบางกรณี นกวางแผน ่       ็                         ั
         ็ ่
กไมสามารถอธิ บายพฤติกรรมการเดินทางของบุคคลได้จากปั จจัยทางกายภาพตามที่กลาวเนื่ องจาก                                     ่
          ิ           ่                     ั       ่
เกดความไมสอดคล้องกนระหวางพฤติ กรรมและปั จ จัยเหลานั้ น อาทิ คนที่ มี รายได้น้อยนาจะ  ่                                             ่
                                      ่                               ่       ่
เดินทางด้วยระบบขนสงสาธารณะเป็ นหลัก แตกลับพบวาคนกลุ่มนี้ ยงคงเดินทางด้วยรถยนต์ส่ วน            ั
                                                                   ่
บุคคล แม้ว่าการเดิ นทางด้วยรู ปแบบดังกลาวจะมี ค่าใช้จ่ ายสู ง ไมวาจะมาจากคาใช้จ่ ายในการ    ่่                      ่
                                                                  ่ ่
บํารุ งรักษา และราคานํ้ ามันที่เพิ่มสูงขึ้ นอยางตอเนื่อง เป็ นต้น จากตัวอยางที่กลาวมานี้ จึงนาจะมี ่             ่               ่
                                    ่
ปั จจัยอื่ นที่ มีอิทธิ พลตอการเลื อกใช้รถยนต์ส่ วนบุคคลของคนกลุ่มนี้ ซ่ ึ งนักวางแผนไมสามารถ                                ่
ตรวจสอบได้ด้วยการสํารวจพฤติ กรรมการเดิ นทางตามปกติ การตรวจสอบอิ ทธิ พลของปั จจัย
จิตวิทยาที่มีต่อทัศนคติและพฤติกรรมการเดินทางของบุคคลจึงถูกนํามาประยุกต์ในกรณี น้ ี รวมถึง
                                                      ี่
ทฤษฎีจิตวิทยาและสังคมศาสตร์ที่เกยวข้อง จะถูกนํามาประยุกต์ใช้ดวยเชนกน                       ้ ่ ั
                 11. การขนส่ งทางอากาศ (Air Transportation)
                           ่
                 การขนสงทางอากาศเป็ นรู ปแบบการเดินทางที่สาคัญของประเทศ ไมวาจะเป็ นการเดินทาง
                                                                            ํ                              ่่
                                              ่
ภายในประเทศหรื อระหวางประเทศ ขอบเขตความรับผิดชอบของบุคคลากรที่เกยวข้องกบการ                                           ี่       ั
             ่                          ้
ขนสงทางอากาศ อาทิ ผูควบคุมการจราจรทางอากาศ (Air Traffic Controller) เจ้าหน้าที่วางแผน
และวิเคราะห์เพื่อจัดตารางเที่ยวบิน เป็ นต้น
                                                           ้
                 12. การออกแบบถนนและพืนผิวจราจร (Highway and Pavement Design)
                               ี่                 ั
                 วิศวกรที่ เกยวข้องกบงานในกลุ่มนี้ จะมีหน้าที่รับผิดชอบในการออกแบบถนนประเภท
   ่                                                           ่่
ตางๆ การวางแนวเส้นทางของถนน ไมวาจะเป็ นถนนในเมืองหรื อนอกเมือง รวมถึงองค์ประกอบ
                   ี่        ั
อื่นๆ ที่เกยวข้องกบถนนด้วย อาทิ การระบายนํ้าของถนน การติดตั้ งสัญญาณ ป้ าย และเครื่ องหมาย


ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา            8                                                               ิ
                                                                                                                 ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                  ่
จราจร เป็ นต้น รวมถึงการศึกษาและออกแบบทั้ งในสวนของการเลือกเทคนิ คที่ใช้ในการวิเคราะห์
                       ่                       ั
และวัสดุที่ใช้เพื่อการกอสร้างพื้นทางที่เหมาะสมกบประเภทของยวดยาน และปริ มาณการจราจร

                     ่
1.4. หน่ วยงานทีเ่ กียวข้ องกับวิศวกรรมขนส่ ง
            ่             ี่       ั            ่       ่                     ่
         หนวยงานที่ เ กยวข้องกบวิ ศวกรรมขนสงทั้ ง ในและตางประเทศ ซึ่ ง เป็ นหนวยงานที่ มี
                             ั ั ่            ั ่
ความสําคัญและเป็ นที่รู้จกกนอยางกว้างขวาง มีดงตอไปนี้

                       ่
1.4.1. หน่ วยงานทีเ่ กียวข้ องกับวิศวกรรมขนส่ งในต่ างประเทศ
                                                      ่        ี่ ั           ่
        จิ รพัฒน์ โชติ กไกร (2549) ได้ยกตัวอยางองค์กรที่ เกยวข้องกบวิศวกรรมขนสงที่ มี
                                         ั ั ่          ่    ั ่
ความสําคัญระดับนานาชาติและเป็ นที่รู้จกกนอยางแพรหลายไว้ดงตอไปนี้

            1. The American Association of State Highway and Transportation Officials
(AASHTO)
            เป็ นหนวยงานที่ก่ อตั้ งในปี ค.ศ. 1914 มีสํานักงานตั้ งอยู่ที่กรุ งวอชิ งตัน ดี ซี ประเทศ
                        ่
                                       ั     ํ                    ี่ ั
สหรัฐอเมริ กา ทําหน้าที่ศึกษา วิจยและกาหนดมาตรฐานเกยวกบระบบขนสงทุกรู ปแบบ ไมวาจะ ่                 ่่
                    ่                                  ่                ่
เป็ น การขนสงทางอากาศ ทางหลวง ระบบขนสงสาธารณะ การขนสงระบบราง และการขนสงทาง                       ่
                                                                             ่
นํ้ า โดยมีจุดมุ่งหมายหลักเพื่อพัฒนา ดําเนินการ และบํารุ งรักษาระบบขนสงของประเทศ
            2. The Transportation Research Board (TRB)
              ่                                          ่
            กอตั้ งในปี ค.ศ. 1920 ในเบื้องต้น ใช้ชื่อวา The Highway Research Board (HRB) ทําหน้าที่
                                   ี่ ั
เป็ นกลุ่มที่ปรึ กษาระดับชาติเกยวกบงานวิจยด้านงานทางเพื่อนําเสนอและแลกเปลี่ยนแนวทางใน
                                                 ั
                                         ั ี่              ั
การดําเนิ นงาน ข้อมูลและผลการวิจยที่เกยวข้องกบเทคโนโลยีการทาง และได้เปลี่ยนชื่ อเป็ น
Transportation Research Board ในปี ค.ศ. 1974 และมีบทบาทเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม โดยเป็ น
      ่               ํ                                       ่
หนวยงานที่ทาหน้าที่หลักในการศึกษานโยบายการขนสง และทําการศึกษาวิจยระบบขนสงทุก         ั             ่
                                               ั                     ี่    ั
รู ปแบบของประเทศ รวมถึงการศึกษาวิจยในประเด็นอื่นๆ ที่เกยวข้องกบการขนสง กจกรรมของ         ่ ิ
TRB ที่ได้ดาเนิ นการโดยสมํ่าเสมอเพื่อเผยแพรความรู ้ทางวิชาการด้านขนสง ได้แก่ การจัดสัมมนา
                  ํ                                  ่                         ่
วิชาการระดับนานาชาติ (TRB Annual Meeting) การจัดพิมพ์วารสารวิชาการ และการจัดสัมมนาเชิง
        ั
ปฏิบติการ
            3. The Institute of Transportation Engineers (ITE)
                ่                                                                      ่
            กอตั้ งในปี ค.ศ. 1930 เป็ นองค์กรวิชาชีพด้านการศึกษาและวิทยาการขนสงระดับนานาชาติ
ทําหน้าที่หลักในการให้บริ การทางวิชาการทั้ งในเรื่ องของเทคโนโลยีและหลักการที่เป็ นระบบใน
          ั                                        ั
การวิจย วางแผน ออกแบบ การนําไปปฏิบติ การดําเนิ นงาน การพัฒนานโยบาย และการบริ หาร
                          ่                                     ่
จัดการของระบบขนสงทุกรู ปแบบ ITE จะทําการเผยแพรความรู ้และความกาวหน้าของวิทยาการ    ้
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   9                                            ิ
                                                                                     ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




     ่ ่
ขนสงผานทางการประชุมสมมนาวิชาการ การประชุมประจําปี และวารสารวิชาการ เชนเดี ยวกบ   ่        ั
TRB
                                                          ่
           ตามที่ยกตัวอย่างไปข้างต้น เป็ นองค์กรด้านการขนสงของประเทศสหรัฐอเมริ กาและเป็ นที่
  ้      ั           ่ ํ                       ้ ่           ่
คุนเคยกนเป็ นอยางดีสาหรับนักวิชาการหรื อผูที่อยูในแวดวงขนสงในประเทศไทย อันที่จริ ง แตละ ่
                   ่                     ่           ั ั         ่
ประเทศจะมี ห นวยงานด้านการขนสงที่ คล้ายคลึ ง กนกบที่ ย กตัว อยางข้างต้น ทําหน้าที่ สําหรั บ
ประเทศนั้ นๆ อาทิ The Transport and Road Research Laboratory (TRRL) ของประเทศอังกฤษ The
Australian Transport Council (ATC) ของประเทศออสเตรเลีย National Traffic Safety and
Environment Laboratory (NTSEL) ของประเทศญี่ปุ่น หรื อสํานักงานนโยบายและแผนการขนสง           ่
และจราจร (สนข.) ของประเทศไทย เป็ นต้น

                       ่
1.4.2. หน่ วยงานทีเ่ กียวข้ องกับวิศวกรรมขนส่ งในประเทศไทย
              ่              ี่      ั             ่         ่
           หนวยงานที่ เ กยวข้อ งกบวิ ศ วกรรมขนสงหรื อ การขนสงในประเทศไทยมี ท้ ัง ที่ เ ป็ น
     ่                             ิ                                      ่
หนวยงานราชการ รั ฐ วิ ส าหกจ และเอกชน ในที่ น้ ี จ ะนํา เสนอเฉพาะหนวยงานราชการและ
            ิ                                         ่        ่ ํ
รั ฐ วิ สาหกจเพื่ อ ให้ผูอ่ านได้ม องเห็ นภาพรวมของหนวยงานขนสงที่ ด า เนิ น การโดยภาครั ฐ ใน
                         ้
ประเทศไทย

                                                                 กระทรวงคมนาคม
                                                                                            สํานักงานรัฐมนตรี

                  ปลัดกระทรวง
                                                              ่
                                                           กลุมภารกิจการพัฒนาโครงสร้าง                        ่
                                                                                                           กลุมภารกิจด้านการขนส่ง
                                                                 ้
                                                                พืนฐานด้านทางหลวง                                               ่
                                                                                                       รองปลัดกระทรวง หัวหน้ากลุมภารกิจ
                  ด้านอํานวยการ
                                                                                  ่
                                                         รองปลัดกระทรวง หัวหน้ากลุมภารกิจ
                 รองปลัดกระทรวง

         ่
       หนวยงานราชการ                                           ่
                                                             หนวยงานราชการ                                  ่
                                                                                                          หนวยงานราชการ
       สํานักงานปลัดกระทรวง                                  กรมทางหลวง                                   กรมการขนส่งทางนํ้าและพาณิชย์นาวี
       สํา นัก งานนโยบายและแผนการขนส่ง                       กรมทางหลวงชนบท                               กรมการขนส่งทางบก
       และการจราจร                                                                                        กรมการขนส่งทางอากาศ

                                                             ิ   ิ
                                                         รัฐวสาหกจ
                                                         การทางพิเศษแห่งประเทศไทย                             ิ   ิ
                                                                                                          รัฐวสาหกจ
       ิ   ิ
   รัฐวสาหกจ                                                      ้
                                                         การรถไฟฟาขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย                 การท่าเรือแห่งประเทศไทย
       ั
   บริษท การบินไทย จํากัด (มหาชน)                        การรถไฟแห่งประเทศไทย                             องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ
         ั
   บริษท ท่าอากาศยานไทย จํากัด (มหาชน)
                                                                                                              ั
                                                                                                          บริษท ขนส่ง จํากัด
           ั
   บริษท วิทยุการบินแห่งประเทศไทย จํากัด
                                                                                                                ั
                                                                                                          บริษท ไทยเดินเรือทะเล จํากัด
                                                                                                          สถาบันการบินพลเรือน



              ่                      ิ ี่         ั      ่   ํ ั
รู ปที่ 1.1 หนวยงานราชการและรัฐวิสาหกจที่เกยวข้องกบการขนสงในกากบของกระทรวงคมนาคม
                                                         ที่มา: http://portal.mot.go.th



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                 10                                                        ิ
                                                                                                                ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                          ่       ี่         ั        ่   ํ ั
      จากรู ปที่ 1.1 เป็ นโครงสร้างของหนวยงานที่เกยวข้องกบการขนสงในกากบของกระทรวง
             ่                          ิ                  ่       ี่       ั   ่
คมนาคมทั้ งหนวยงานราชการและรัฐวิสาหกจ อันที่จริ งยังมีหนวยงานที่เกยวข้องกบการขนสงที่อยู่
               ํ ั                                     ่         ่
นอกเหนื อการกากบของกระทรวงคมนาคม ดังจะได้กลาวถึงในลําดับตอไป สําหรับหนวยงานใน ่
กากบของกระทรวงคมนาคม ได้สรุ ปภาระหน้าที่ของแตละหนวยงาน* ดังตอไปนี้
 ํ ั                                                 ่   ่              ่

1.4.2.1. หน่ วยงานราชการในกํากับของกระทรวงคมนาคม

               1. สํ านักงานรัฐมนตรี, สรต. (Office of Minister)
                                             ิ ี่ ั
               สํานักงานรั ฐมนตรี มีภารกจเกยวกบราชการทางการเมือง เพื่อสนับสนุ นภารกจของ        ิ
                                       ่                        ํ
รัฐมนตรี ประสานนโยบายระหวางกระทรวง โดยมีอานาจหน้าที่หลักในการรวบรวมข้อมูลและ
                                              ่
วิเคราะห์กลันกรองเรื่ อง เพื่อเสนอ ตอ รัฐมนตรี รวมทั้ งเสนอความเห็นประกอบการวินิจฉัยสังการ
                   ่                                                                             ่
ของรัฐมนตรี สนับสนุนการทํางานของรัฐมนตรี ในการดําเนิ นงานทางการเมืองระหวางรัฐมนตรี   ่
คณะรัฐมนตรี รัฐสภาและประชาชน ประสานงานการตอบกระทู ้ ชี้ แจงญัตติ รางพระราชบัญญัติ่
         ิ                                                                               ่
และกจการอื่นทางการเมือง ดําเนิ นการพิจารณาเรื่ องร้องทุกข์ ร้องเรี ยน หรื อร้องขอความชวยเหลือ
  ่                              ั                                ํ
ตอรั ฐมนตรี และปฏิบติการอื่นใดตามที่กฎหมายกาหนดให้เป็ นอํานาจหน้าที่ ของสํานักงาน
รัฐมนตรี หรื อตามที่รัฐมนตรี หรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย
               2. สํ านักงานปลัดกระทรวงคมนาคม, สปค. (Office of the Permanent Secretary)
                                                  ิ ี่ ั
               สํานักงานปลัดกระทรวงมีภารกจเกยวกบการเป็ นศูนย์กลางการบริ หารของกระทรวงใน
                                                                        ั
การพัฒนายุทธศาสตร์ แปลงนโยบายของกระทรวงเป็ นแผนปฏิบติ จัดสรรทรัพยากรให้บรรลุ
                        ิ                       ิ
เป้ าหมายและเกดผลสัมฤทธิตามภารกจของกระทรวงเพื่อเป็ นศูนย์การบริ หารราชการของกระทรวง
โดยมีอานาจหน้าที่หลักในการศึกษา วิเคราะห์ จัดทําข้อมูล เพื่อเสนอแนะรัฐมนตรี ในการกาหนด
             ํ                                                                               ํ
นโยบายเป้ าหมาย และผลสัมฤทธิ ของกระทรวง พัฒนายุทธศาสตร์ การบริ หารของกระทรวง แปลง
                                           ั          ่               ั
นโยบายเป็ นแนวทางและแผนปฏิบติการ ติดตอและประสานงานกบองค์การหรื อหนวยงานตางๆ ที่    ่       ่
    ี่ ั                  ่                              ่                  ี่ ั
เกยวกบการขนสงและจราจรทั้ งในประเทศและตางประเทศ ดําเนิ นการเกยวกบการตรวจราชการ
           ้                                                                   ่ ิ
ของผูตรวจราชการกระทรวงและเรื่ องราวร้องทุกข์ ประชาสัมพันธ์และเผยแพรกจกรรม ข้อมูลขาว                ่
               ่                         ี่ ั
การขนสงและจราจร ดําเนินการเกยวกบกฎหมายในความรับผิดชอบของกระทรวงและกฎหมายอื่น
      ี่                                                   ี่ ั           ่
ที่เกยวข้อง รวมทั้ งงานนิ ติกรรมและสัญญา งานเกยวกบความรับผิดทางแพง อาญา งานคดีปกครอง
                            ่
และงานคดีอื่นที่อยูในอํานาจหน้าที่ของกระทรวง และปฏิบติการอื่นใดตามที่กฎหมายกาหนดให้
                                                                    ั                  ํ
เป็ นอํานาจหน้าที่ของสํานักงานปลัดกระทรวงหรื อตามที่ รัฐมนตรี หรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย


* รายละเอียดของหนวยงานขนสงทั้งหมดที่นาเสนอในหัวข้อ 1.4.2. นี้ เป็ นคําบรรยายที่ถูกจัดทําและนําเสนอไว้ใน
                 ่       ่           ํ
                                                         ่
http://portal.mot.go.th ซึ่งผูเ้ ขียนได้สืบค้นข้อมูลดังกลาวในปี พ.ศ. 2550
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา             11                                                 ิ
                                                                                                     ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                  3. กรมการขนส่ งทางนํ้าและพานิชยนาวี,ขน. (Marine Department, MD:
www.md.go.th)
                                                      ่
                  กรมการขนสงทางนํ้ า และพาณิ ช ยนาวี มีภ ารกจเกยวกบการสงเสริ ม การพัฒ นาระบบ                ิ ี่ ั                                 ่
                  ่
การขนสงทางนํ้ าและการพาณิ ชยนาวี ให้มีการเชื่อมตอกบระบบการ ขนสงอื่น ๆ ทั้ งการขนสง                         ่ ั                                         ่                                     ่
                                                        ่
ผูโดยสารและสิ นค้า ทาเรื อ อู่เรื อ กองเรื อไทย และกจการเกยวเนื่อง เพื่อให้ประชาชนได้รับความ
      ้                                                                                            ิ                   ี่
สะดวก รวดเร็ ว ทัวถึง และ ปลอดภัย ตลอดจนการสนับสนุนภาคการสงออกให้มีความเข้มแข็ง โดย
                                    ่                                                                                                ่
มีอานาจหน้าที่หลักคือ ดําเนิ นการตามกฎหมายวาด้วยการเดินเรื อในนานนํ้ าไทย กฎหมายวาด้วย
        ํ                                                                                    ่                                         ่                                             ่
                                            ่                             ั
เรื อไทย กฎหมายวาด้วยการป้ องกนเรื อโดนกน กฎหมายวาด้วยการสงเสริ มการพาณิ ชยนาวี และ    ั                             ่                   ่
                                 ี่
กฎหมายอื่นที่เกยวข้อง ศึกษา และ วิเคราะห์เพื่อพัฒนาโครงสร้ างพื้ นฐานการขนสงทางนํ้ า                                                                                     ่
  ่                                                          ่                     ่
สงเสริ มและพัฒนาเครื อขายระบบการขนสงทางนํ้ าและการพาณิ ชยนาวี ดําเนิ นการจัดระเบียบการ
            ่                             ิ                                  ่
ขนสงทางนํ้ าและกจการพาณิ ชยนาวี รวมมือและประสานงานกบองค์การและหนวยงานที่เกยวข้อง                                            ั                            ่                    ี่
                                                ่
ทั้ งในประเทศและตางประเทศ ในด้านการขนสงทางนํ้ า การพาณิ ชยนาวี และในสวนที่เกยวกบ           ่                                                                           ่         ี่ ั
                                                                        ่
อนุ สัญญาและความตกลงระหวางประเทศ และปฏิบติการอื่นใดตามที่กฎหมายกาหนดให้เป็ น                             ั                                                           ํ
อํานาจหน้าที่ของกรม หรื อตามที่กระทรวงหรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย
                  4. กรมการขนส่ งทางบก, ขบ. (Department of Land Transport, DLT: www.dlt.go.th)
                                                  ่                         ิ ี่ ั
                  กรมการขนสงทางบกมีภารกจเกยวกบการจัดระบบ การจัดระเบียบการขนสงทางบก โดย                                                                             ่
              ํ ั
การกากบ ดูแล ตรวจสอบ ตรวจตรา ให้มีการปฏิบติตามกฎหมาย กฎ ระเบียบ ประสานและ                            ั
                                                          ่ ั
วางแผนให้มีการเชื่อมตอกบระบบการขนสงอื่นๆ เพื่อให้ระบบการขนสงทางบกเกดความคลองตัว      ่                                                         ่              ิ                    ่
สะดวก รวดเร็ ว ทัวถึงและปลอดภัย โดยให้มีอานาจหน้าที่หลักคือ ดําเนิ นการตามกฎหมายวาด้วย
                                      ่                                                  ํ                                                                                             ่
                    ่                                            ่
การขนสงทางบก กฎหมายวาด้วยรถยนต์ กฎหมายวาด้วยล้อเลื่อน และกฎหมายอื่นที่เกยวข้อง                         ่                                                                   ี่
                         ้                                 ั          ่
ดําเนิ นการแกไข ป้ องกน และสงเสริ มสวัสดิภาพการขนสงทางบก สงเสริ มและพัฒนาเครื อขาย                                 ่                         ่                                           ่
                             ่
ระบบการขนสงทางบก ดําเนิ นการจัดระเบียบการขนสงทางบก รวมมือและประสานงานกบ                                        ่                           ่                                               ั
                               ่                                   ี่
องค์การและหนวยงานอื่นที่เกยวข้องทั้ งในประเทศ และตางประเทศในด้านการขนสงทางบก และ                                 ่                                               ่
          ่           ี่ ั
ในสวนที่เกยวกบอนุ สัญญา และความตกลงระหวางประเทศ และปฏิบติการอื่นใดตามที่กฎหมาย                   ่                                               ั
    ํ
กาหนดให้เป็ นอํานาจหน้าที่ของกรมหรื อตามที่กระทรวงหรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย
                  5. กรมการขนส่ งทางอากาศ, ขอ. (Department of Aviation, DOA: www.aviation.go.th)
                                                    ่                            ิ
                  กรมการขนสงทางอากาศมีภารกจเกี่ ยวกบการสงเสริ มพัฒนา และกากบดูแลการบิน         ั             ่                                               ํ ั
พลเรื อนของประเทศให้ได้ตามมาตรฐานสากล เพื่อให้การพัฒนาโครงขายและบริ การการบิน                                                                        ่
                                        ่
พลเรื อนเพียงพอตอความต้องการของผูใช้บริ การ อันมีผลตอการสงเสริ มการทองเที่ยว และการ
                                                                               ้                                          ่        ่                       ่
                           ิ
พัฒนาเศรษฐกจของประเทศ ตลอดจนการผลักดันให้ประเทศไทยเป็ นศูนย์กลางการบินพลเรื อนใน
                                              ํ
ภูมิภาค โดยให้มีอานาจหน้าที่หลักคือ ดําเนิ นการตามกฎหมายวาด้วยการเดินอากาศ กฎหมายวา                                              ่                                                             ่
                                                               ่
ด้วยความผิดบางประการตอการเดินอากาศ และกฎหมายอื่นที่เกยวข้อง ศึกษา วิเคราะห์ เพื่อพัฒนา                                        ี่

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                                         12                                                                                  ิ
                                                                                                                                                                  ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                                          ่
โครงสร้างพื้นฐานการบินพลเรื อนของประเทศ สงเสริ มและพัฒนาเครื อขายระบบการขนสงทาง                              ่                            ่
อากาศ อุตสาหกรรมการบิน และการบินพลเรื อน ดําเนิ นการจัดระเบียบการบินพลเรื อน กาหนด                                                    ํ
                    ํ ั
มาตรฐาน กากบ ดูแลและตรวจสอบการดําเนินการด้านการบินพลเรื อน จัดให้มีและดําเนิ นกจการ                                                         ิ
     ่                             ั               ่
ทาอากาศยานในสังกดกรม รวมมือและประสานงานกบองค์การหรื อหนวยงานที่เกยวข้องทั้ งใน     ั                       ่               ี่
                           ่
ประเทศและตางประเทศในด้านการบินพลเรื อน และในสวนที่เกยวกบอนุสัญญาและความตกลง                  ่    ี่ ั
        ่
ระหวางประเทศ และปฏิบติการอื่นใดตามที่กฎหมายกาหนดให้เป็ นอํานาจหน้าที่ของกรมหรื อ
                                           ั                                         ํ
ตามที่กระทรวงหรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย
               6. กรมทางหลวง, ทล. (Department of Highways, DOH: www.doh.go.th)
                                                ิ ี่ ั
               กรมทางหลวงมีภารกจเกยวกบการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านทางหลวง การกอสร้าง                                                ่
                                                          ่
และบํารุ งรักษาทางหลวงให้มีโครงขายทางหลวงที่สมบูรณ์ ครอบคลุมทัวทั้ งประเทศ และเชื่อมโยง                  ่
   ั
กบประเทศเพื่อนบ้านเพื่อให้ประชาชนได้รับความสะดวก รวดเร็ ว และปลอดภัยในการเดินทาง
โดยมีอานาจหน้าที่หลักคือ ดําเนิ นการตามกฎหมายวาด้วยทางหลวงเฉพาะในสวนที่เกยวกบทาง
             ํ                                                                  ่                                   ่           ี่ ั
                                         ่
หลวงพิเศษ ทางหลวงแผนดิน และทางหลวงสัมปทาน รวมทั้ งกฎหมายอื่นที่เกยวข้อง วิจยและ                                  ี่                     ั
                     ่
พัฒนางานกอสร้ าง บูรณะ และบํารุ งรักษาทางหลวงพิเศษ ทางหลวงแผนดิ น และทางหลวง                                   ่
                       ่                                                    ั
สัมปทาน รวมมือและประสานงานด้านงานทางกบองค์กร และหนวยงานอื่นที่เกยวข้องทั้ งใน                          ่                ี่
                         ่
ประเทศและตางประเทศ และปฏิบติการอื่นใดตามที่กฎหมายกาหนดให้เป็ น อํานาจ หน้าที่ของกรม
                                                     ั                                         ํ
หรื อตามที่กระทรวงหรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย
               7. กรมทางหลวงชนบท, ทช. (Department of Rural Road, DOR: www.dor.go.th)
                                                            ิ ี่ ั
               กรมทางหลวงชนบทมีภารกจเกยวกบการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านทางหลวง การ
 ่                                                                   ่
กอสร้างและบํารุ งรักษาทางหลวงให้มีโครงขายทางหลวงที่สมบูรณ์ ครอบคลุมทัวทั้ งประเทศ                                             ่
เพื่อให้ประชาชนได้รับความสะดวก รวดเร็ ว และปลอดภัยในการเดินทาง โดยให้มีหน้าที่หลักคือ
                                       ่
ดําเนินการตามกฎหมายวาด้วยทางหลวง เฉพาะในสวนที่เกยวกบทางหลวงชนบท รวมทั้ งกฎหมาย่        ี่ ั
          ี่                   ั                       ่
อื่นที่เกยวข้อง วิจยและพัฒนางานกอสร้าง บูรณะ และบํารุ งรักษาทางหลวงชนบท ดําเนิ นการจัดทํา
                                 ํ
มาตรฐาน และข้อกาหนดทางหลวงชนบท ตลอดจน กากบและ ตรวจสอบเพื่อให้มีการดําเนิ นการ     ํ ั
                                                 ํ
ตามเกณฑ์มาตรฐานและข้อกาหนด ดําเนิ นการฝึ กอบรมและจัดทําคู่มือตลอดจนให้คาปรึ กษา                                                   ํ
                ี่ ั                                     ่ ่           ี่
แนะนําเกยวกบวิศวกรรมงานทางแกหนวยงานที่เกยวข้อง รวมมือและประสานงานด้านงานทางกบ              ่                                                  ั
                             ่               ี่
องค์การและหนวยงานอื่นที่เกยวข้อง ทั้ งในประเทศและตางประเทศ และปฏิบติการอื่นใดตามที่      ่                            ั
                  ํ
กฎหมายกาหนดให้เป็ นหน้าที่ของกรม หรื อตามที่กระทรวงหรื อคณะรัฐมนตรี มอบหมาย
               8. สํ านักงานนโยบายและแผนการขนส่ งและจราจร, สนข. (Office of Transport and
Traffic Policy and Planning, OTP: www.otp.go.th)
                                                                   ่
               สํานักงานนโยบายและแผนการขนสงและจราจรมีภารกจเกยวกบการเสนอแนะนโยบาย                 ิ ี่ ั
                                     ่
และจัดทําแผนการขนสง การจราจร และความปลอดภัยจากการขนสง ประสานแผน ด้านการขนสง                         ่                                           ่

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                  13                                                                 ิ
                                                                                                                          ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                                           ่
ทางบก ทางนํ้ า ทางอากาศ การจราจร และความปลอดภัยจาก การขนสงให้สอดคล้องกบแผนหลัก           ั
                 ่                                        ่
ด้านการขนสง และการจราจร เพื่อให้นโยบายด้านการขนสงและจราจรมีความ เป็ นเอกภาพ โดยมี
หน้าที่หลักคือ ศึกษา วิเคราะห์ เสนอแนะนโยบาย วางแผนและประสานแผนการขนสงและจราจร         ่
รวมทั้ ง วิ เ คราะห์ แ ผนงานโครงการและงบประมาณของกระทรวงคมนาคมให้ ส อดคลัอ งกบ                     ั
                         ิ          ่
แผนพัฒนาเศรษฐกจและสังคมแหงชาติและนโยบายรัฐบาล ศึกษา วิเคราะห์ จัดทําแผนแมบทด้าน              ่
          ่
การขนสงและจราจร และประสานแผนปฏิบติการรวมทั้ งจัดทํานโยบายของกระทรวงเสนอตอ
                                                ั                                                    ่
               ํ ั ่
รั ฐ มนตรี กากบ เรงรั ด ติ ด ตาม และประเมิ น ผลการปฏิ บ ัติ ง านตามแผนงาน โครงการและ
                                            ่
งบประมาณ พิจารณาเสนอความเห็ นตอคณะกรรมการนโยบายการขนสงและคณะกรรมการ              ่
                                              ้                       ี่ ั
จัดระบบการจราจรเพื่อให้มีการปรับปรุ งแกไขหรื อออกกฎหมายเกยวกบการขนสงและจราจรของ      ่
                                        ่                           ่
ประเทศหรื อกฎหมายอื่นที่มีผลกระทบตอการจัดระบบการขนสงและจราจรให้เหมาะสม ศึกษา
                       ั                                      ่
วิเคราะห์ และวิจย เพื่อจัดทํารายงานและแนวโน้มของการขนสงและจราจรทั้ งในด้านเศรษฐกจและ           ิ
ความปลอดภัย รวมทั้ งจัดทําระบบข้อมูลและสารสนเทศของการขนสงและจราจร รวมมือและ    ่           ่
                     ั            ่       ่            ี่                ํ
ประสานงานกบองค์การ หรื อหนวยงานตาง ๆ ที่เกยวข้องในการกาหนดทาทีและมาตรการใน         ่
                   ่                  ่           ี่ ั            ่
องค์การระหวางประเทศ และระหวางภูมิภาคที่เกยวกบการขนสงระหวางประเทศ และปฏิบติการ่                   ั
                           ํ
อื่ น ใดตามที่ ก ฎหมายกาหนดให้ เ ป็ นอํา นาจหน้ า ที่ ข องสํ า นั ก งานหรื อตามที่ ก ระทรวงหรื อ
คณะรัฐมนตรี มอบหมาย

1.4.2.2. หน่ วยงานรัฐวิสาหกิจในกํากับของกระทรวงคมนาคม

          1. การรถไฟแห่ งประเทศไทย, รฟท. (State Railway of Thailand, SRT:
www.railway.co.th)
                         ่                     ิ
          การรถไฟแหงประเทศไทย มีภารกจหลักในการบริ การรถไฟ อํานวยความสะดวกแก่
                 ่
ผูใช้บริ การอยางมีประสิ ทธิ ภาพ และมีหน้าที่พฒนา และบํารุ งสถานี รถไฟ รวมถึงการรักษาความ
  ้                                               ั
ปลอดภัยของผูโดยสาร ้
          2. การท่ าเรื อแห่ งประเทศไทย, กทท. (Port Authority of Thailand, PAT:
www.port.co.th)
               ่       ่                                   ่
          การทาเรื อแหงประเทศไทยในการให้บริ การ แกเรื อ และสิ นค้า โดยมุ่งอํานวยความสะดวก
    ่ ้              ่                                       ่
แกผูใช้บริ การอยางมีประสิ ทธิภาพทั้ งที่ท่าเรื อกรุ งเทพ และทาเรื อพาณิ ชย์แหลมฉบัง
          3. การรถไฟฟ้ าขนส่ งมวลชนแห่ งประเทศไทย, รฟม. (Mass Rapid Transit Authority of
Thailand, MRTA: www.mrta.co.th)
                           ่          ่                           ั
          การรถไฟฟ้ าขนสงมวลชนแหงประเทศไทย มีหน้าที่จดให้มีและให้บริ การระบบรถไฟฟ้ า
        ่
ขนสงมวลชนที่มีประสิ ทธิ ภาพ ทันสมัย และได้มาตรฐานสากล ทั้ งในกรุ งเทพมหานครและ
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   14                                            ิ
                                                                                      ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




ปริ มณฑล เพื่อลดปั ญหาการเดินทาง และบรรเทาปั ญหาการจราจรติดขัด และเพื่อคุณภาพชีวิตและ
คุณภาพสิ่ งแวดล้อมที่ดีกวา             ่
                   4. การทางพิเศษแห่ งประเทศไทย, ททพ. (Expressway and Rapid Transit Authority of
Thailand, ETA: www.eta.co.th)
                   การทางพิเศษแหงประเทศไทยเป็ นรัฐวิสาหกจที่ก่อตั้ งขึ้ นตามประกาศของคณะปฏิวติฉบับ
                                     ่                            ิ                                                      ั
ที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2515 ให้ดาเนิ นการในรู ปของรัฐวิสาหกจ สังกด
                                                                               ํ                                    ิ        ั
                                         ั                            ่
กระทรวงคมนาคม โดยมีวตถุประสงค์ที่จะดําเนินการกอสร้างหรื อจัดให้มีทางพิเศษ บํารุ งรักษาทาง
                                                 ิ ี่ ั
พิเศษ จัดดําเนินการหรื อควบคุมธุรกจเกยวกบระบบการขนสงมวลชน ตลอดจนดําเนินงานตาง ๆ ที่่                                   ่
        ี่ ั
เกยวกบทางพิเศษ เพื่ออํานวยความสะดวกและความรวดเร็ วในการจราจรและการขนสงเป็ นพิเศษ                              ่
    ่                                               ่       ี่ ั
ชวยขจั ด ปั ญ หาและอุ ป สรรคในสวน ที่ เ กยวกบเส้ น ทางคมนาคม โดยเฉพาะอยางยิ่ ง ใน                                 ่
กรุ งเทพมหานคร
                   5. องค์ การขนส่ งมวลชนกรงเทพ, ขสมก. (Bangkok Mass Transit Authority, BMTA:
                                                  ุ
www.bmta.co.th)
                                                                                 ่
                   มีหน้าที่ความรับผิดชอบในการให้บริ การด้านขนสงมวลชนกรุ งเทพ โดยให้บริ การรถ
                                             ั ่          ่
โดยสาร ทุกประเภท และบริ ษทรถรวม แกประชาชน ทัวไปในเขต กทม. และ จังหวัดใกล้เคียง คือ
                                                                        ่
นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทสาคร และรองรับความต้องการของประชาชน
ให้ทวถึง    ั่
                   6. สถาบั น การบิ น พลเรื อ น, สบพ. (Civil                  Aviation            Training            Center,
CATA:www.cata.or.th)
                                                              ิ             ั
                   สถาบันการบินพลเรื อนเป็ นรัฐวิสาหกจในสังกดกระทรวงคมนาคม ที่จดตั้ งขึ้ นใหมจาก          ั                ่
          ่
หนวยงานเดิมชื่อศูนย์ฝึกการบินพลเรื อนในประเทศไทย มีหน้าที่รับผิดชอบในการจัดดําเนิ นการ
ผลิต และให้การฝึ กอบรมบุคลากรด้านการบิน และดําเนิ นกจการเกยวกบบริ การ ชางอากาศยาน    ิ       ี่ ั           ่
                                   ิ                    ี่ ั
บริ การอากาศยาน และกจกรรมอื่น ๆ เกยวกบการบิน โดยมุ่งเน้นในการผลิต และฝึ กอบรมเพื่อ
พัฒนาบุคลากรทั้ งด้านการบิ นพลเรื อนในประเทศ และระหวางประเทศ ตามมาตรฐานสากลที่         ่
                                           ่
องค์การการบินพลเรื อนระหวางประเทศ (International Civil Aviation Organization, ICAO) ได้
      ํ                                               ่                   ่
กาหนดไว้ ให้เพียงพอ เพื่อสนับสนุนหนวยงานการขนสงทางอากาศของภาครัฐ และภาคเอกชนให้
เป็ นไปตามแผนพัฒนาบุคลการด้านการบินของประเทศ
                   7. บริ ษัท การบินไทย จํากัด (มหาชน), บกท. (Thai Airway International Public
Company Limited, THAI: www.thaiair.com)
                        ั                      ั                    ่                      ั
                   บริ ษท การบิ นไทย จํากด (มหาชน) เป็ นหนวยงานในสังกดกระทรวงคมนาคม ดําเนิ น
  ิ                                                             ่
กจการด้านการบินพาณิ ชย์ในประเทศและระหวางประเทศในฐานะสายการบินแหงชาติ ดําเนินการ                         ่
               ่ ้
ขนสงผูโดยสาร พัสดุ และไปรษณี ยภัณฑ์ทางอากาศทั้ งภายในและตางประเทศรวมถึงกจการอื่นที่      ่                      ิ
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา        15                                                           ิ
                                                                                                          ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




           ี่                                    ั ่
เกยวข้องและสนับสนุ นกน เชน การบริ การภาคพื้น ศูนย์ซ่ อมบํารุ ง ทางอากาศยาน คลังสิ นค้า
     ิ
กจการทัศนาจร โรงแรม ภัตตาคาร ครัวการบิน เป็ นต้น
                      8. บริ ษั ท ขนส่ ง จํ า กัด , บขส. (Transport                          Company            Limited,             TCL:
www.transport.co.th)
                                       ่            ั                             ่
                      บริ ษ ัท ขนสง จํา กด มี ห น้า ที่ รั บ ทํา การขนสงโดย ทั่ว ไปเพื่ อ บริ ก ารการเดิ น รถ ขนสง                        ่
                                   ิ
ผูโดยสาร และกจการที่ต่อเนื่ อง โดยมีระบบการบริ หารงาน และการเดิ นรถเพื่อความสะดวก
         ้
รวดเร็ ว ตรงเวลา ประหยัด ปลอดภัย เป็ นระเบียบเรี ยบร้อย และเพียงพอกบความต้องการ อีกทั้ งยัง              ั
 ่                         ั                 ่
รวมมือกบภาคเอกชน สวนราชการ และรัฐวิสาหกจอื่น ๆ ในการเดิ นรถ ขนสงผูโดยสาร และ    ิ                                   ่ ้
   ิ
กจการที่ต่อเนื่อง ให้มีการประสานงานและใช้ทรัพยากรรวมกนอยางมีประสิ ทธิภาพ            ่ ั ่
                      9. บริ ษัท ท่ าอากาศยานไทย จํากัด (มหาชน), ทอท. (Airports of Thailand Public
Company Limited, AOT: www.airportthai.co.th)
                               ั ่                                ั                  ิ
                      บริ ษท ทาอากาศยานไทย จํากด (มหาชน) มีภารกจหลักในการให้บริ การแกเครื่ องบิน โดย                    ่
                                                  ่ ้               ่
มุ่งอํานวยความสะดวกแกผูใช้บริ การอยางมีประสิ ทธิ ภาพ และมีหน้าที่พฒนาและบํารุ งทาอากาศ                        ั                  ่
ยาน รวมถึงการรักษาความปลอดภัยด้วย
                      10. บริ ษัท ไทยเดินเรื อทะเล จํากัด, บทด. (Thai Maritime Navigation Company
Limited, TMN: www.tmn.co.th)
                                                          ่
                      เป็ นสายการเดินเรื อแหงชาติ มีวตถุประสงค์ในการดําเนิ นงานเพื่อบริ การขนสงทางทะเล
                                                                      ั                                                     ่
                  ่                                                       ่
ระหวางประเทศ ให้บริ การด้านคลังสิ นค้าและทาเรื อให้เชา และเชาเรื อเพื่อประกอบกจการขนสง   ่        ่                       ิ                   ่
                                                                            ั
ทางทะเล และยังทําหน้าที่ เป็ นตัวแทนของบริ ษทเรื อและนายหน้าในกจการตาง ๆ ที่เกยวข้องกบ                 ิ          ่           ี่        ั
                       ่                                                ่
การขนสงทางนํ้ า นอกจากนี้ ยงมีหน้าที่สําคัญตอประเทศชาติ คือ เพื่อหารายได้ และเงิ นตรา
                                                        ั
       ่                             ่                        ่
ตางประเทศให้แกรัฐ สงวนเงินตราตางประเทศ และบรรเทาปัญหาการขาดดุลชําระเงิน ป้ องกนมิให้                                               ั
                         ่                                  ่
การขนสงสิ นค้าทางทะเลระหวางประเทศหยุดชะงักเมื่ อเกดความไมสงบ สนับสนุ นการขนสง                ิ       ่                                      ่
                    ่
ให้แกกองทัพเพื่อความมันคงของชาติ เป็ นแกนกลางของสายการเดินเรื อไทยในการสนับสนุ น
                                               ่
                             ่                                                             ่
นโยบายสงเสริ ม พาณิ ช ย์น าวี ข องรั ฐ เพื่ อ พัฒ นาการขนสงทางนํ้ า ให้เ ป็ น ตัว เสริ ม วงจรพาณิ ช ย์
              ่
การสงออกและนําเข้า ฝึ กอบรมคนไทยให้มีความรู ้ความสามารถในการเดินเรื อยิงขึ้ น                                        ่
                      11. บริษัท วิทยการบินแห่ งประเทศไทย จํากัด, บวท. (Aeronautical Radio of Thailand
                                         ุ
Limited, AERO: www.aerothai.co.th)
                                 ่                    ํ                       ั
                      เป็ นหนวยงานที่มี อานาจในอันที่ จะปฎิ บติหน้าที่ตามที่ได้รับมอบหมายจากรั ฐบาลตาม
                                           ่
ข้อตกลงในสัญญาระหวางรัฐบาล และรับผิดชอบในการดําเนิ นการและบํารุ งรักษาการวิทยุสื่อสาร
                ่
ระหวางสถานี พื้นดิน จุดถึงจุด อากาศ-พื้นดิน-อากาศ เกยวกบการบินระหวางประเทศ และ/หรื อ   ี่ ั                     ่
                                                                ี่ ั
ในประเทศ การสื่ อสารทางวิทยุเกยวกบอุตุนิยมวิทยา เครื่ องชวยการเดิ นอากาศ การจัดจราจร            ่
สําหรับเครื่ องบินที่บินด้วยเครื่ องวัดประกอบการบินและบริ การอื่นใดที่เกยวข้องตามความต้องการ               ี่
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                 16                                                                ิ
                                                                                                                        ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




       ้ํ                                ่              ่           ํ
ของผูดาเนินการเดินอากาศ เพื่อให้การขนสงทางอากาศในและผานประเทศได้ดาเนิ นไปด้วยความ
                                           ่ ํ        ่               ิ
ปลอดภัย สมํ่าเสมอ และมีสมรรถภาพ โดยไมคิดกาไรและไมลําเอียง อันเป็ นภารกจตามข้อผูกพัน
                 ่                           ่
ที่รัฐบาลไทยมีอยูต่อองค์การการบินพลเรื อนระหวางประเทศในฐานะภาคีประเทศ

           ่                      ่                     ิ ี่         ั        ่
      ที่กลาวไปทั้ งหมดนั้ นคือหนวยงานราชการและรัฐวิสาหกจที่เกยวข้องกบการขนสงของ
                       ั                       ่    ็        ่         ี่   ั
ประเทศไทยที่ อยู่ในสังกดของกระทรวงคมนาคม อยางไรกดี ยังมีหนวยงานที่เกยวข้องกบการ
   ่               ่ ่          ั                     ่
ขนสงและจราจรที่ไมได้อยูในสังกดของกระทรวงคมนาคม ดังตอไปนี้
      • สํานักงานคณะกรรมการเศรษฐกจและสังคมแหงชาติ (สศช.)
                                       ิ          ่
      • สํานักงานตํารวจแหงชาติ ได้แก่ กองตํารวจจราจร กองตํารวจทางหลวง
                              ่
      • กรุ งเทพมหานคร (กทม.) ได้แก่ สํานักการจราจรและขนสง สํานักการโยธา
                                                           ่
      • กรมโยธาธิการและผังเมือง
      • องค์การรถไฟฟ้ ามหานคร (รฟม.)

1.5. องค์ ประกอบของระบบขนส่ งและประเภทของการขนส่ ง
                           ิ ิ          ่      ั                       ่    ่
         โดยทัวไปการที่จะเกดกจกรรมการขนสงได้น้ น จะต้องประกอบด้วยสิ่ งตางๆ ตอไปนี้
              ่

          ่
1. สิ่ งทีถูกขนส่ ง
            สามารถจําแนกออกได้เป็ น 2 ประเภท ได้แก่ คน และสัตว์ หรื อสิ่ งของ ในกรณี ที่เป็ นคน
            ่        ่ ้                                                                     ่
จะเรี ยกวา การขนสงผูโดยสาร (Passenger transport) ในกรณี ที่เป็ นสัตว์ หรื อสิ่ งของ จะเรี ยกวา การ
        ่
ขนสงสิ นค้า (Freight transport)




                                                                           ่
                                                         รู ปที่ 1.2 การขนสงสิ นค้า
                                                   ที่มา: www.auros.co.th/th/aboutus.html



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา               17                                      ิ
                                                                                            ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                                     ่ ้
                                                   รู ปที่ 1.3 การขนสงผูโดยสาร

2. กําลังขับเคลือน  ่
                ํ                                       ่
          กาลังขับเคลื่อน หรื อ Motive power สามารถแบงออกได้เป็ น 2 ประเภท ได้แก่
     • กาลังขับเคลื่อนที่เกดขึ้ นเองตามธรรมชาติ (Natural motive power) อาทิ กาลังขับเคลื่อนที่
            ํ                  ิ                                                    ํ
                  ิ
          เกดจากลม มนุษย์ หรื อสัตว์ เป็ นต้น
     • กาลังขับเคลื่อนที่ถูกประดิ ษฐ์ข้ ึน (Artificial motive power) อาทิ เครื่ องจักรไอนํ้ า
              ํ
                                                                  ่
          เครื่ องยนต์ดีเซล เครื่ องยนต์เบนซิน กระแสไฟฟ้ า หรื อแมเหล็กไฟฟ้ า เป็ นต้น




                                                 ํ                  ิ
                                    รู ปที่ 1.4 กาลังขับเคลื่อนที่เกดขึ้ นเองตามธรรมชาติ

                        ขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้ า             ขับเคลื่อนด้วยเครื่ องยนต์ดีเซล   ขับเคลื่อนด้วยเครื่ องยนต์เบนซิน




                                                       ํ
                                          รู ปที่ 1.5 กาลังขับเคลื่อนที่ถูกประดิษฐ์ข้ ึน

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                    18                                                        ิ
                                                                                                                   ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




3. ยานพาหนะและหน่ วยบรรทก       ุ
       ยานพาหนะ (Vehicles) สามารถจําแนกตามประเภทของการขนสงได้ดงตอไปนี้ ่     ั ่
    • การขนสงทางบก (Land transportation) อาทิ รถยนต์ รถบรรทุก รถโดยสาร รถรางไฟฟ้ า
                        ่
       หรื อรถไฟ เป็ นต้น
    • การขนสงทางนํ้ า (Water or maritime transportation) อาทิ เรื อโดยสารแบบตางๆ เป็ นต้น
                    ่                                                             ่
    • การขนสงทางอากาศ (Air transportation) อาทิ เครื่ องบิน บอลลูน อวกาศยาน เป็ นต้น
                  ่
    • การขนสงทางทอ (Pipeline) จะแตกตางกบการขนสงประเภทอื่นตรงที่ สิ่ งที่ใช้เคลื่อนย้าย
                      ่     ่              ่ ั               ่
                              ่     ่                      ่       ั
       สิ่ งที่ตองการขนสง ซึ่ งได้แกระบบความดันและทอ จะอยู่กบที่ ขณะที่สิ่ งที่ตองการขนสง
                ้                                                                   ้     ่
       ซึ่งสวนใหญได้แก่ ของไหล อาทิ นํ้ า นํ้ ามัน หรื อก๊าซ จะถูกขับเคลื่อนให้ไหลไปตามทอ
             ่            ่                                                             ่

                      ่
        สําหรับหนวยบรรทุก (Carrying unit) ที่ใช้สาหรับบรรทุก หรื อบรรจุส่ิ งที่ตองการขนสง
                                                        ํ                       ้         ่
            ่                                               ั                  ่ ่
รู ปแบบตางๆ ควรได้รับการออกแบบให้มีความเหมาะสมกบสิ่ งที่ต้องการลําเลียงขนสง เชน ถ้าสิ่ งที่
                ่                       ั                                               ่
ต้องการขนสงเป็ นของเหลว ก็ควรใช้ถง (Tank) ในการลําเลียง หรื อถ้าเป็ นสิ นค้าที่บรรจุในกลอง
                                      ้
รู ปทรงสี่ เหลี่ยม อาจลําเลียงโดยใช้ตูบรรทุกสิ นค้า (Containers) เป็ นต้น

4. เส้ นทาง
                                                 ํ          ่           ่
         เส้นทาง (Route, Way or Path) ที่ใช้สาหรับการขนสง สามารถแบงออกได้เป็ น 3 ประเภท
ได้แก่
     • เส้นทางที่เกดขึ้ นเองตามธรรมชาติ (Natural way) เชน ท้องทะเล นานฟ้ า เป็ นต้น
                     ิ                                    ่           ่
     • เส้นทางที่ดดแปลงขึ้ นจากธรรมชาติ (Artificial improved natural way) เชน ลําคลอง แมนํ้ า
                   ั                                                        ่           ่
         เป็ นต้น
     • เส้นทางที่สร้างขึ้ น (Artificial way) เชน ถนน รางรถไฟ เป็ นต้น
                                               ่




                                                               ั
                                        รู ปที่ 1.6 เส้นทางที่ดดแปลงขึ้ นจากธรรมชาติ
                                                    ที่มา: http://chachoengsaolearning.net


ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                19                                      ิ
                                                                                             ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                     รู ปที่ 1.7 เส้นทางที่สร้างขึ้ น
                                                    ที่มา: http://commons.wikimedia.org


                        ่ ั
5. สถานีหรืออาคารทีพกผ้ ูโดยสาร
                               ั ้                                             ํ       ่
        สถานี หรื ออาคารที่พกผูโดยสาร (Station or Terminal) คือ บริ เวณที่ใช้สาหรับขนถายสิ่ งที่
              ่                                                ่ ้                ั ่
ต้องการขนสงขึ้ นหรื อลงจากยานพาหนะ ในกรณี ที่เป็ นการขนสงผูโดยสาร สถานที่ดงกลาวยังเป็ น
                                                                  ่
บริ เวณที่ ใช้สําหรั บรอใช้บริ การ เปลี่ยนรู ปแบบการเดิ นทาง ตอรถ หรื อซื้ อตัว ฯลฯ สถานี หรื อ
อาคารที่พกผูโดยสารสามารถจําแนกตามประเภทการขนสงได้ดงนี้
            ั ้                                            ่ ั
     • การขนสงทางบก อาทิ สถานีขนสงผูโดยสาร สถานีขนถายสิ นค้า สถานีไฟฟ้ า เป็ นต้น
                      ่                    ่ ้                  ่
     • การขนสงทางนํ้า อาทิ ทาเรื อ ทาเรื อนํ้ าลึก เป็ นต้น
                    ่              ่     ่
     • การขนสงทางอากาศ อาทิ สนามบิน เป็ นต้น
                  ่

              ่                           ่
        การขนสงสามารถจําแนกออกเป็ นประเภทตางๆ ตามลักษณะของยานพาหนะและเส้นทาง
    ั ่
ได้ดงตอไปนี้

1.5.1. การขนส่ งทางบก (Land transportation)
         โดยทัวไประบบขนสงหลักของการขนสงทางบก ได้แก่ การขนสงทางถนน และการขนสง
              ่            ่                ่             ่                ่
                         ่
ระบบราง ดังมีรายละเอียดตอไปนี้

1.5.1.1. การขนส่ งทางถนน (Road transportation)
                 ่                     ่         ้                    ่
         การขนสงทางถนนเป็ นระบบขนสงพื้ นฐานที่มีขอได้เปรี ยบระบบขนสงประเภทอื่น คือ
              ่                              ่                                  ่
เป็ นระบบขนสงที่สามารถให้บริ การในลักษณะ “สงถึงประตู” (Door-to-door) ได้ ระบบขนสงใน



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา               20                                    ิ
                                                                                          ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




กลุ่มนี้ แบงเป็ นประเภทยอยตามลักษณะของสิ่ งที่ทาการขนสงออกเป็ น 2 ประเภท ได้แก่ การขนสง
            ่                 ่                       ํ     ่                                ่
    ้                                             ่
ผูโดยสาร (Passenger transportation) และการขนสงสิ นค้า (Freight transportation)
           การขนสงผูโดยสาร หรื อการขนสงคน สามารถแบงออกได้เป็ น 2 กลุ่มยอย ได้แก่ การ
                     ่ ้                    ่                 ่                   ่
       ่ ่                                                ่
ขนสงสวนบุคคล (Private transportation) และการขนสงสาธารณะ (Public transportation) การ
ขนสงสวนบุคคลได้แก่ การเดินทางที่ผเู ้ ดินทางไมต้องจ้างวานหรื อใช้บริ การยานพาหนะของบุคคล
      ่ ่                                       ่
อื่ น การเดิ น ทางที่ ถื อ วาเป็ นการขนสงสวนบุ ค คล ได้แ ก่ การเดิ น ทางด้ว ยการเดิ น จัก รยาน
                            ่           ่ ่
                                                                     ่ ่
จักรยานยนต์ รถยนต์ 4 ล้อ เป็ นต้น จํานวนการเดิ นทางด้วยการขนสงสวนบุคคลจะเพิ่มขึ้ นตาม
                                                                         ่ ่
ความต้องการเดินทาง (Travel demand) ด้วยเหตุน้ ีการเดินทางด้วยการขนสงสวนบุคคลบางรู ปแบบ
                                                                                ่
อาทิ รถยนต์ส่ วนบุคคล (Private cars) และรถจักรยานยนต์ (Motorcycle) จึงอาจกอให้เกดปั ญหาิ
                                                    ่   ํ          ่
การจราจรติดขัดขึ้ นได้ ถ้าความต้องการเดินทางที่วานี้ มีจานวนมากกวาความสามารถรองรับปริ มาณ
                   ่
จราจรของโครงขายถนน (Capacity) จะรองรับได้




                                                       ่ ้       ่
                                     รู ปที่ 1.8 การขนสงผูโดยสารสวนบุคคลทางถนน
                                                 ที่มา: www.oxford-chiltern-bus-page.co.uk




                                                                     ่
                                                   รู ปที่ 1.9 การขนสงสาธารณะ
                                                          ที่มา: www.fta.dot.gov


       การขนส่ งคนในรู ปแบบของการขนสงสาธารณะที่ใช้ถนนเป็ นทางวิ่งนั้ น ได้แก่ บริ การรถ
                                          ่
                                                                               ่
โดยสารประจําทาง รถตู ้ รถแท็กซี่ มอเตอร์ไซด์รับจ้าง รถตุ๊กตุ๊ก เป็ นต้น ระบบขนสงสาธารณะที่มี
                         ่
เส้นทางการให้บริ การที่แนนอน (Fixed route) อาทิ รถโดยสารประจําทาง รถโดยสารระหวาง        ่

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา               21                                       ิ
                                                                                             ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                 ้
จังหวัด หรื อรถตูมวลชน ฯลฯ จะต้องมีสถานีหรื อป้ าย (Terminal or Station) สําหรับเป็ นสถานที่ให้
ผูโดยสารรอใช้บริ การ เปลี่ยนสายการเดินทาง หรื อเปลี่ยนรู ปแบบการเดินทาง สําหรับระบบขนสง
  ้                                                                                           ่
                                  ่ ่              ั
สาธารณะที่มีเส้นทางให้บริ การไมแนนอน หรื อมีลกษณะเป็ นรถรับจ้าง (Paratransit) อาทิ แท็กซี่
                                      ่                                 ํ        ่
มอเตอร์ ไซด์รับจ้าง ตุ๊กตุ๊ก ฯลฯ อาจไมจําเป็ นต้องมีสถานี หรื อป้ ายที่กาหนดไว้อยางเป็ นทางการก็
       ่                                                                      ่
ได้ เชน บริ การรถแท็กซี่ อาจมีการจัดบริ เวณสําหรับจอดรอรับบริ การที่เรี ยกวา Taxi stand ไว้
สําหรับจอดรอรับผูโดยสารบริ เวณห้างสรรพสิ นค้า เป็ นต้น
                   ้




                                                     รู ปที่ 1.10 สถานีรถโดยสาร
                                                         ที่มา: www.fta.dot.gov




                                              รู ปที่ 1.11 ป้ ายรถโดยสารประจําทาง




ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา             22                                ิ
                                                                                    ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                รู ปที่ 1.12 พื้นที่จอดรอรับบริ การของรถแท็กซี่ (Taxi stand)

             สําหรับการขนส่ งสิ นค้า รู ปแบบการเดิ นทางหลักที่นิยมใช้ได้แก่ รถบรรทุก รถพวง และ                                          ่
รถบรรทุกขนาดเล็กหรื อรถกระบะ สําหรับรถบรรทุกและรถพวงนิ ยมใช้ในการขนสงบนเส้นทาง              ่                             ่
หลัก (Trunk lines) และรถบรรทุกขนาดเล็กนิยมใช้สาหรับการกระจายสิ นค้า (Distributors) ไปใน
                                                                        ํ
                                                                                ั
ชุมชน โครงสร้างของระบบการขนส่ งสิ นค้ารู ปแบบนี้ มกเป็ นไปอยางซับซ้อน รู ปแบบการขนสงมี          ่                                                 ่
ทั้ งแบบรับจ้าง (For-hire) และดําเนิ นการด้วยตัวเอง ข้อได้เปรี ยบที่สาคัญของการขนสงสิ นค้าทาง     ํ                           ่
ถนนได้แก่ ความรวดเร็ วในการขนสง และความสามารถในการเข้าถึงพื้นที่อยางทัวถึง ถ้าพิจารณา
                                              ่                                                               ่ ่
                                 ่                  ่
ตลอดทั้ งกระบวนการขนสง โดยไมมุ่งเน้นเฉพาะเวลาที่ใช้บนเส้นทางการขนสงจะพบวา การ                                           ่                   ่
       ่                                                            ่
ขนสงสิ นค้าด้วยรถบรรทุกนั้ น ใช้เวลาในการขนสงตลอดทุกขั้ นตอนน้อยกวาการขนสงสิ นค้าทาง                      ่                     ่
                                                      ่
รางและทางอากาศ เนื่ อ งจากการขนสงทางรางและทางอากาศนั้ น จะต้อ งเกยวข้อ งกบระบบ                                       ี่               ั
                                         ่
คลังสิ นค้า การจัดเที่ยวการขนสง และระบบศุลกากรที่ใช้เวลาในการดําเนินการพอสมควรทีเดียว
                                   ่
             นอกจากนี้ การขนสงสิ นค้าทางถนนยังมีความนุ่ มนวลเพียงพอสําหรับการขนสงสิ นค้าที่                                       ่
                        ่                                                                     ้
ต้องการการเอาใจใสเป็ นพิเศษ อาทิ อุปกรณ์อิเล็คทรอนิค เครื่ องแกว ผักผลไม้ เป็ นต้น ข้อได้เปรี ยบ
     ํ                                          ่                           ็
ที่สาคัญอีกประการหนึ่ งของการขนสงสิ นค้าทางถนนกคือ เป็ นรู ปแบบการขนสงที่มีความยืดหยุน                           ่                                  ่
ของการดําเนิ นการสู ง จึงสามารถในการประยุกต์ใช้ร่ วมกบการขนสงรู ปแบบอื่น อาทิ การขนสง ั             ่                                                 ่
                                                  ่       ่
ทางราง ทางนํ้ า ทางอากาศ และทางทอ ได้อยางกลมกลืนและชวยให้การขนสงสิ นค้าเป็ นไปอยางม     ่                   ่                                   ่
ประสิ ทธิ ภาพยิ่งขึ้ น ข้อเสี ยเปรี ยบที่สําคัญของการขนสงนี้ ได้แก่ ข้อกาหนดเกยวกบปริ มาณการ
                                                                                    ่                 ํ        ี่ ั
                                                                ั
บรรทุก และนํ้ าหนักบรรทุก โดยเมื ่อเทียบกบระบบรางแล้ว การขนสงสิ นค้าทางถนนบรรทุก                        ่
               ้ ่                         ่ ่
สิ นค้าได้นอยกวา และมีค่าใช้จ่ายตอหนวยบรรทุกสูงกวาด้วย                    ่
                                     ่
             โดยทัวไป การขนสงสิ นค้าทางถนนมีตนทุนคงที่ (Fixed cost) ที่ต่า และมีตนทุนผัน
                   ่                                              ้                                                ํ                ้
แปร (Variable cost) ที่สูง ต้นทุนคงที่ ได้แก่ คาใช้จ่ายเกยวกบ การดําเนินการ ตัวรถ และคาโสหุ ย
                                                              ่               ี่ ั                                                        ่             ้
ฯลฯ และต้น ทุ น ผัน แปร ได้แ ก่ คาใช้จ่ ายเกยวกบ พนัก งานขับ รถ เชื้ อ เพลิ ง การบํา รุ ง รั ก ษา
                                            ่               ี่ ั
           ั                   ่                                                  ่
ประกนภัย อะไหล่ และคาจดป้ ายทะเบียน เป็ นต้น อยางไรกดี ต้นทุนที่ใช้ในการเข้าสู่ ธุรกจการ  ็                                                   ิ
         ่                             ่                ่             ี่ ั
ขนสงสิ นค้ารู ปแบบนี้ จะเป็ นคาใช้จ่ายทุกอยางที่เกยวกบตัวรถ การดําเนิ นการ และคาจ้างแรงงาน                                  ่
ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                      23                                                                    ิ
                                                                                                                                 ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




    ่               ่         ี่ ั      ่                                ่     ี่
เทานั้ น เนื่ องจากคาใช้จ่ายเกยวกบการกอสร้างถนน และโครงสร้างพื้นฐานตางๆ ที่เกยวข้อง รัฐจะ
                ่
เป็ นผูลงทุนกอสร้างให้ท้ งสิ้ น โครงสร้างพื้นฐานที่สาคัญของการขนสงสิ นค้าทางถนน ได้แก่ สถานี
       ้                   ั                        ํ            ่
                                             ่
รถบรรทุก (Truck terminal) และสถานีขนถายสิ นค้าหรื อศูนย์กระจายสิ นค้า (Depot) ดังแสดงในรู ป
ที่ 1.13




                                                       ่
                                  รู ปที่ 1.13 สถานีขนถายสิ นค้าหรื อศูนย์กระจายสิ นค้า
                                                         ที่มา: www.v-servegroup.com


1.5.1.2. การขนส่ งระบบราง (Rail transportation)
                           ่                          ่
                การขนสงระบบรางเป็ นการขนสงทางบกอีกรู ปแบบหนึ่ งที่มีความสําคัญ โดยเฉพาะอยาง          ่
                                           ่                ่ ่                    ้
ยิ่ง ในประเทศที่มีระบบขนสงที่ได้รั บการพัฒนาอยางตอเนื่ องและเจริ ญกาวหน้านั้ น การขนสง                   ่
                                                    ่             ่่
ระบบรางถือได้ว่าเป็ นรู ปแบบการขนสงหลักของเมือง ไมวาจะเป็ นการขนสงคนหรื อสิ นค้า โดย ่
                  ่
การขนสงทางถนนจะถูกปรับให้เป็ นตัวป้ อน (Feeder) ผูโดยสารหรื อสิ นค้าเข้าสู่ ระบบขนสงหลัก
                                                                ้                                ่
      ่
อีกตอหนึ่ง
                      ่      ั                            ่                    ่
                เชนเดี ยวกบการขนส่ งทางถนน การขนสงระบบรางสามารถแบงออกเป็ นกลุ่มใหญได้ 2            ่
กลุ่ม ได้แก่ การขนสงคน และการขนสงสิ นค้า โดยทั้ งการขนสงคนและการขนสงสิ นค้าสําหรับการ
                               ่                  ่                  ่                 ่
        ่                          ่ ่       ่ ่                             ่
ขนสงทางรางแล้ว มักไมใชการขนสงสวนบุคคล (Private transport) สวนใหญจะเป็ นบริ การที่จด      ่             ั
                    ่                                                  ่
ให้โดยหนวยงานของรัฐหรื อเอกชนในลักษณะที่เป็ นระบบขนสงสาธารณะแทบทั้ งสิ้ น สําหรับการ
ขนสงผูโดยสาร ระบบขนสงสาธารณะระบบราง ได้แก่ การขนสงเรงดวนแบบราง (Rail rapid
            ่ ้                        ่                                 ่ ่ ่
                                 ่
transit, RRT) การขนสงแบบรางความจุต่า (Light rail transit, LRT) การขนสงเรงดวนแบบราง
                                                        ํ                                  ่ ่ ่
                ํ                                                                ่
ความจุต่า (Light rail rapid transit, LRRT) และรถรางวิ่งให้บริ การระหวางเมือง (Regional rail)
                                         ่                        ่       ่
เป็ นต้น เนื้ อหาของระบบขนสงสาธารณะระบบราง จะได้กลาวถึงอยางละเอียดในบทที่ 5
                         ่                      ่
                การขนสงสิ นค้าด้วยการขนสงรู ปแบบรางเป็ นที่นิยมเนื่ องจากข้อได้เปรี ยบสําคัญ คือ การ
          ่                                   ่
ขนสงระบบรางสามารถตัดเส้นทางผานเข้าไปในภูมิประเทศที่มีความหลากหลาย ทําให้มีเส้นทาง
                                                              ่ ่
ครอบคลุมพื้นที่ในวงกว้าง การกระจายสิ นค้าเป็ นไปอยางทัวถึง ข้อได้เปรี ยบอีกประการหนึ่ ง คือ

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                24                                   ิ
                                                                                          ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                         ่
ความสามารถในการบรรทุก (Carrying capacity) การขนสงระบบรางมีความสามารถในการบรรทุก
                  ั                                        ่
สู งเมื่อเทียบกบความสามารถในการบรรทุกของการขนสงโดยรถบรรทุกหรื อรถพวง โดยเฉพาะ   ่
     ่                   ่                          ่                ่
อยางยิ่งเมื่ อต้องขนสงสิ นค้าในระยะทางไกลคาใช้จ่ายในการขนสงด้วยระบบรางจะตํ่ากวาการ      ่
       ่                       ่            ่                  ั       ่
ขนสงโดยรถบรรทุกเป็ นอยางมาก การขนสงระบบรางเหมาะกบการขนสงวัสดุปริ มาณมากๆหรื อมี
                       ่                        ั
นํ้ า หนัก มาก อาทิ ถานหิ น นํ้ ามัน เคมี ภ ณ ฑ์ ผลิต ภัณ ฑ์จ ากกระดาษ ผลิต ภัณ ฑ์จ ากไม้ และ
                             ่                        ่
ผลิตภัณฑ์จากโรงงาน เชน รถยนต์ เครื่ องจักร อะไหลรถยนต์ และอุปกรณ์ต่างๆ เป็ นต้น นอกจากนี้
           ่                                                       ่
การขนสงระบบรางยังเป็ นรู ปแบบการเดินทางที่ใช้พลังงานอยางมีประสิ ทธิ ภาพ และเป็ นมิตรกบ      ั
                     ่           ่
สิ่ งแวดล้อมมากกวาการขนสงด้วยรถยนต์
                                              ่
           ลักษณะของรถราง (Railcars) แบงออกเป็ น 4 ประเภท ตามลักษณะของสิ่ งของที่บรรทุก
ได้แก่
       • ตัวรถแบบกลอง (Boxcars) สําหรับบรรทุกสิ นค้าทัวไป
                           ่                                 ่
       • ตัวรถแบบถัง (Tankers) สําหรับบรรทุกของเหลวและกาซ        ๊
       • ตัวรถแบบเปิ ดด้านบน (Hoppers) สําหรับบรรทุกวัสดุก่อสร้าง อาทิ ทราย หิ น ดิน หรื อ
           วัตถุดิบทางการเกษตร
       • ตัวรถแบบราบ (Flatcars) สําหรับขนสงตูคอนเทนเนอร์ (Container on flatcar, COFC) และ
                                                  ่ ้
                ่
           รถพวง (Trailer on flatcar, TOFC)




                                                                            ่
                                                     รู ปที่ 1.14 ตัวรถแบบกลอง
                                                         ที่มา: www.tdc.ca/hay.htm




ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา               25                               ิ
                                                                                     ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                          รู ปที่ 1.15 ตัวรถแบบถัง
                                                             ที่มา: www.answers.com




                                                 รู ปที่ 1.16 ตัวรถแบบเปิ ดด้านบน
                                                             ที่มา: www.vectorsite.net




                                                         รู ปที่ 1.17 ตัวรถแบบราบ
                                                         ที่มา: www.tcry.org/equipmnt.htm


ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                   26                                  ิ
                                                                                            ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                       ่             ั
              การขนสงสิ นค้าโดยใช้ตวรถแบบราบทั้ ง 2 แบบ (COFC และ TOFC) จําเป็ นต้อง
                         ่                       ่                  ั
ผสมผสานการขนสงระบบรางและการขนสงโดยรถยนต์เข้าด้วยกนในลักษณะที่ เป็ นการขนสง                   ่
  ่                                                               ่
ตอเนื่องหลายรู ปแบบ (Intermodal transportation) โดยใช้การขนสงระบบรางบนเส้นทางหลักและ
                                                         ่                       ่
ใช้รถบรรทุกรับสิ นค้าจากระบบรางกระจายไปยังจุดตางๆ ทั้ งนี้ เนื่ องจากการขนสงระบบรางนั้ นมี
ข้อจํากดในเรื่ องของทางวิ่ง ซึ่งได้แก่ ตัวราง (Rail lines) โดยตัวรถจะเคลื่อนที่ได้เฉพาะบนรางวิ่ง
            ั
      ่                      ่             ่
เทานั้ น ด้วยเหตุน้ ี จึงไมสามารถทําการสงสิ นค้าในลักษณะ ส่ งถึงประตู (Door-to-door) ได้ การ
          ่                            ่       ้                               ่
ขนสงสิ น ค้าระบบรางเป็ นการขนสงที่ มี ตนทุนคงที่ สูง เนื่ องจากต้องลงทุนกอสร้ างโครงสร้ าง
                                                   ่       ่่
พื้นฐานที่มีรูปแบบเฉพาะสําหรับระบบรางเทานั้ น ไมวาจะเป็ น ราง สะพาน อุโมงค์ สถานี โรง
    ่                      ็                 ่                ั              ่่
ซอมบํารุ ง และโรงเกบรถ เป็ นต้น รวมถึงคาใช้จ่ายเกี่ยวกบยานพาหนะด้วย ไมวาจะเป็ นหัวรถจักร
ตัวรถ และการซอมบํารุ งตัวรถ เป็ นต้น สําหรับต้นทุนผันแปร ซึ่ งได้แก่ คาใช้จ่ายเกยวกบ คาแรง
                     ่                                                    ่         ี่ ั ่
                 ่             ั         ่             ่
เชื้ อ เพลิ ง คาไฟ ประกนภัย ภาษี คาเสื่ อมราคา คาบํารุ งรั ก ษาและ ปรั บปรุ งตัว รถ ฯลฯ มัก มี
        ่          ่               ั
สัดสวนที่ไมสูงมากนักเมื่อเทียบกบต้นทุนคงที่

                           ้
1.5.2. การขนส่ งทางนํา (Water transportation)
                   ่                                ่ ่
          การขนสงทางนํ้ าเป็ นรู ปแบบการเดินทางที่เกาแกที่สุดที่มนุษย์ใช้ในการขนสงผูคน แล่ ้
                                                                         ิ
สิ นค้าข้ามมหาสมุทรเป็ นระยะทางไกล ศูนย์กลางอุตสาหกรรมและเศรษฐกจ รวมถึงการลงหลักปั ก
                                                                             ่
ฐานของมนุ ษย์ในการสร้างเมือง มักนิ ยมพัฒนาขึ้ นในบริ เวณโดยรอบเมืองทา (Port) หรื อทาเรื อ       ่
                                              ิ
(Harbors) อาทิ เมืองอเล็กซานเดรี ยในประเทศอียป ลอสแองเจลลิส บอมเบ นิ วยอร์ ค สิ งคโปร์ และ
                                            ่
โยโกฮามา ฯลฯ และโดยรอบลํานํ้ าหรื อแมนํ้ า อาทิ เมืองชิคาโก ดีทรอย ลอนดอน ปารี ส และ
                             ั      ่                           ่
มอสโคว์ เป็ นต้น ปั จจุ บนการขนสงทางนํ้ าเป็ นรู ปแบบการขนสงสําคัญที่ใช้สําหรับขนสงวัตถุ      ่
                                                                    ่
ดิบ นํ้ ามันดิบ และผลิตภัณฑ์ต่างๆ ที่ผลิตจากโรงงานอุตสาหกรรม เชน รถยนต์ อะไหลรถยนต์         ่
                                       ่
เฟอร์ นิเจอร์ เป็ นต้น โดยเป็ นการขนสงทั้ งภายในประเทศ (Domestic) และระหวางประเทศ      ่
(International)
                     ่
          การขนสงทา งนํ้ า ภายในประเทศสามารถดํา เนิน การได้ท้ัง ในลัก ษณะที ่เ ป็ น การขน
  ่       ่                           ่ ่                                        ่
สงแบบวาจ้าง (For-hire) และการขนสงสวนบุคคล (Private) โดยดําเนินการขนสงเอง พื้นที่หลักที่
ใช้สําหรับการขนสงทางนํ้ าภายในประเทศ ได้แก่ (1) การขนสงในลํานํ้าสาขาที่อยูภายในแผน
                       ่                                      ่                      ่            ่
                                         ่ ่                                   ่   ่
ดินหรื อประเทศ (Inland waterway) เชน แมนํ้ า คลอง เป็ นต้น (2) การขนสงในแมนํ้ าหรื อลํานํ้ า
                                   ่ ่          ่           ่          ี
ขนาดใหญ่ (The Great Lakes) เชน แมนํ้ าโขง แมนํ้ าฮวงโห แมนํ้ าแยงซีเกยง เป็ นต้น และ (3) การ
     ่                         ่                  ่       ่                ่              ่
ขนสงบริ เวณชายฝั่งของเมืองทา (Coastal ports) แม้วาการขนสงทางนํ้ าเสี ยคาใช้จ่ายตํ่า แตกเ็ ป็ นการ
       ่ ้               ั       ่
ขนสงที่ชาเมื่อเทียบกบการขนสงรู ปแบบอื่น



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   27                                         ิ
                                                                                   ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                          ่              ่      ่
                                รู ปที่ 1.18 เส้นทางการขนสงทางนํ้ าที่อยูภายในแผนดิน
                                              ที่มา: www.wldelft.nl/cons/area/rem/index.html


                  สําหรับการขนสงระหวางประเทศ ได้แก่ การขนสงทางทะเลและมหาสมุทร เป็ นการขนสง
                                     ่     ่                            ่                                   ่
                ่                                      ่       ่            ้
ระหวางประเทศจะเป็ นต้องอาศัยเมืองทาเป็ นที่ รับสงสิ นค้าผูโดยสาร เติ มเชื้ อเพลิ ง และสํารอง
                         ่                                                        ่
อาหาร และซอมแซมเรื อ เป็ นต้น เนื่ องจากความจําเป็ นในการขนถายสิ นค้าที่ทาให้ทั้ งผูให้บริ การ
                                                                                          ํ     ้
            ่                                              ่
ขนสงและผูรับสิ น ค้าต้องเข้าสู่ บริ เวณเมื องทาและเส้นทางการลําเลี ยง ด้วยเหตุน้ ี การเชื่ อมตอ
                       ้                                                                                  ่
              ่                                                               ่
ระหวางรู ปแบบการเดินทาง (Intermodal transportation) ระหวางการขนสงทางนํ้ าและระบบราง     ่
                                               ้                   ่
และรถบรรทุ ก เป็ นเรื่ อ งสํา คัญ ที่ ผูว างแผนการขนสงจํา เป็ นต้อ งนํา มาพิ จ ารณาด้ว ย ที่ สํา คัญ
                                                                 ่
ความสามารถในการบรรทุกสิ นค้าของเรื อนั้ น มากกวาความสามารถในการบรรทุกของระบบราง
                                 ่
และรถบรรทุ กเป็ นอยางมาก ด้ว ยเหตุน้ ี การกระจายสิ น ค้าด้วยระบบรางและรถ บรรทุ กอาจไม่
                                   ั             ั           ่
สามารถดําเนินการได้ทนในเวลาจํากด บริ เวณทาเรื อขนาดใหญ่จึงจําเป็ นต้องมีคลังสิ นค้าไว้สาหรับ          ํ
    ็                                  ่
เกบสิ นค้าเพื่อรอการขนสง และโครงสร้างพื้นฐานอื่นๆ ที่จาเป็ นสําหรับอํานวยความสะดวกในการ
                                                                          ํ
ขนถายสิ นค้าด้วย รู ปแบบของเรื อที่ใช้บรรทุกสิ นค้า ได้แก่ แบบ Liners (Containers and Break-
      ่
bulk shipments) Non-liners (Bulk bottom หรื อ Bulk carrier) Tankers และ Barge tow
                             ่                                        ้                     ้ ั
                  การขนสงทางนํ้ า เป็ น อุต สาหกรรมที ่ม ีต น ทุน คงที ่ต ํ่า และมี ต น ทุน ผ น แปรสู ง
  ่                                      ั         ่                 ั ่
คารักษาพยาบาลและประกนชีวิตเป็ นคาใช้จ่ายหลักที่จดอยูในต้นทุนผันแปร เนื่ องจากผูให้บริ การ           ้
          ่                                              ั
ขนสงทางเรื อจําเป็ นต้องสร้ างหลักประกนให้ครอบคลุมในทุกประเด็น เนื่ องจากการขนสงทาง                     ่
                           ั
ทะเลต้องเผชิ ญกบความผันแปรของสภาพอากาศและท้องทะเลที่ไมแนนอน มีความผันแปรสู ง        ่ ่
                               ั                     ่                          ิ
สําหรับต้นทุนคงที่น้ น เนื่ องจากการขนสงทางทะเลใช้เส้นทางที่เกดขึ้ นตามธรรมชาติ ผูให้บริ การ      ้
        ่            ่                       ่
ขนสงจึงไมจําเป็ นต้องลงทุนเพื่อกอนสร้างเส้นทางสําหรับลําเลียงพาหนะ



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา              28                                          ิ
                                                                                               ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                รู ปที่ 1.19 Liners (Containers and Break-bulk shipments)
                                                            ที่มา: www.gisholt.com




                                 รู ปที่ 1.20 Non-liners (Bulk bottom หรื อ Bulk carrier)
                                                         ที่มา: www.british-shipping.org




                                                             รู ปที่ 1.21 Tanker
                                                         ที่มา: www.british-shipping.org



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา                  29                                   ิ
                                                                                            ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                                         รู ปที่ 1.22 Barge tow
                                                         ที่มา: www.marad.dot.gov


1.5.3. การขนส่ งทางอากาศ (Air transportation)
                    ่                                     ่                  ่         ่
          การขนสงทางอากาศถือได้ว่าเป็ นรู ปแบบการขนสงที่มีความเร็ วสู งกวาการขนสงรู ปแบบ
                                       ่          ่
อื่น และมีการพัฒนาและเติบโตอยางรวดเร็ วนับตั้ งแตเริ่ มมีการนําเครื่ องบินมาใช้ในเชิงพานิชย์ การ
      ่                 ั             ่ ้
ขนสงทางอากาศมีท้ งบริ การขนสงผูโดยสาร และสิ นค้า การเดินทางด้วยบริ การขนสงทางอากาศมี่
                                                        ่
ทั้ งการเดินทางแบบจ้าง (For-hire) และการเดินทางสวนบุคคล (Private) การให้บริ การแบบจ้าง
สามารถจําแนกออกตามประเภทของการให้บริ การ ดังนี้
      • บริ การขนสงเฉพาะสิ นค้า คื อ บริ การขนสงทางอากาศที่ ให้บริ การขนสงเฉพาะสิ น ค้า
                          ่                         ่                             ่
              ่             ่       ่ ้
          เทานั้ น จะไมมีการขนสงผูโดยสาร
      • บริ การเที่ยวบินที่จดตามความต้องการของผูโดยสาร
                                  ั             ้
      • บริ การเที่ยวบินที่จดตามตารางการเดินทางที่กาหนดไว้แล้ว
                              ั                       ํ
      • บริ การเที่ยวบินที่จดเส้นทางการบินและตารางการเดินทางตามข้อสัญญาที่ตกลงไว้ระหวาง
                                ั                                                             ่
            ้         ้
          ผูให้และผูรับบริ การ

                                 ่
              องค์ประกอบของการขนสงทางอากาศประกอบด้วย

ผ้ ูประกอบการ (Operators)
               ้                                                       ็
         คือ ผูให้บริ การสายการบิน ซึ่ งอาจดําเนิ นการโดยรัฐหรื อเอกชนกได้ สําหรับประเทศไทย
ได้แก่ บริ ษท การบินไทย จํากด (มหาชน) ซึ่ งเป็ นรั ฐวิสาหกิ จขนาดใหญที่ให้บริ การขนสงทาง
            ั                  ั                                           ่           ่
                                   ั        ั                                       ั
อากาศหลักของประเทศ นอกจากนี้ ยงมีบริ ษทเอกชนอื่นๆ อาทิ สายการบินนกแอร์ (บริ ษท สายการ
                 ั                                                       ั
บินนกแอร์ จํากด) สายการบินบางกอกแอร์เวย์ (บริ ษท การบินกรุ งเทพ จํากด) เป็ นต้น
                                                     ั


ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา              30                               ิ
                                                                                    ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                       Air Andaman                              Bangkok Airways               Nok Air




                                                         Thai Airways International




                                                                                          Thai Air Asia
                    Orient Thai Airlines
                      (One-Two-Go)

                                                             Thai Sky Airlines




                                             รู ปที่ 1.23 สายการบินในประเทศไทย
                                                    ที่มา: http://commons.wikimedia.org


ยานพาหนะ (Airplane)
          ได้แก่ อากาศยานรู ปแบบตางๆ ได้แก่ เครื่ องบิน และเฮลิคอปเตอร์ กรณี ที่เป็ นเครื่ องบิน
                                      ่
                                         ่                                   ่
อาจใช้เครื่ องยนต์แบบใบพัด หรื อไอพน ในกรณที่เป็ นเครื่ องบินแบบไอพน อาจจําแนกออกเป็ น
เครื่ องบินไอพนแบบธรรมดา และเครื่ องบินเร็ วเหนื อเสี ยง (Supersonic) ซึ่ งได้แก่ เครื่ องบิน
                  ่
คองคอร์ ด (Concorde) ที่ให้บริ การโดยโดยบริ ติชแอร์เวย์ (British Airways) และแอร์ ฟรานซ์ (Air
                        ั                                                                      ั
France) ทั้ งนี้ ปั จจุบน (พ.ศ. 2551) เครื่ องบินคองคอร์ ดได้หยุดให้บริ การแล้วเนื่ องจากประสบกบ
                          ่ ่
ภาวะการขาดทุนอยางตอเนื่ อง สําหรั บเฮลิ คอปเตอร์ น้ ัน เหมาะสําหรั บการขนสงผูโดยสาร      ่ ้
                                   ่                         ่
ภายในประเทศที่มีระยะทางไมไกลมากนัก โดยเฉพาะอยางยิ่งในบริ เวณที่มีพ้ืนที่จากด เชน บน    ํ ั ่
                              ่                                            ั
ดาดฟ้ าของอาคารสู ง แทนขุดเจาะนํ้ ามัน เป็ นต้น เนื่องจากเฮลิคอปเตอร์น้ นสามารถขึ้ นลงในแนวดิ่ง
                                              ่
จึงใช้พ้ืนที่ในการขึ้ นบินและลงจอดน้อยกวาเครื่ องบินมาก

เส้ นทาง (Airway)
          ได้แก่ นานฟ้ าที่เครื่ องบินเดินทางผาน สําหรับการขนสงด้วยเครื่ องบินนี้ เส้นทางที่ใช้ใน
                  ่                           ่               ่
           ่                           ิ                                 ่
การขนสงถือได้ว่าเป็ นเส้นทางที่เกดขึ้ นตามธรรมชาติ เส้นทางบินอาจแบงออกตามขอบเขตพื้นที่
ให้บ ริ ก ารออกเป็ น 2 ประเภท ได้แ ก่ เส้น ทางบิ น ภายในประเทศ (Domestic) และเส้น ทางบิ น
      ่
ระหวางประเทศ (international)

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา               31                                              ิ
                                                                                                    ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




สนามบิน (Airport)
                                                                  ่
           ถือได้ว่า คือ สถานี สาหรับการขนสงทางอากาศนันเอง สนามบินเป็ นจุดที่ผใช้บริ การและ
                                                 ํ                                 ่                       ู้
                                       ั                                                 ้ ี่
ผูประกอบการมาพบกน ด้วยเหตุน้ ี การจัดให้บริ การจึงต้องคํานึ งถึงผูที่เกยวข้องทั้ ง 2 กลุ่มนี้ ดวย
      ้                                                                                                                 ้
สําหรับประเทศไทย หนวยงานที่ทาหน้าที่บริ หารและดําเนิ นการภายในสนามบิน ได้แก่ การทา
                                           ่           ํ                                                                    ่
                ่
อากาศยานแหงประเทศไทย นอกจากนี้ ภายในสนามบินยังมีอุปกรณ์ต่างๆ ที่เป็ นเครื่ องชวยสําหรับ                          ่
           ่                                                             ่
การขนสงทางอากาศ อาทิ วิทยุสื่อสาร ระบบนํารองสําหรับการรอนลงจอด การควบคุมการจราจร     ่
ทางอากาศ (Air traffic control) เป็ นต้น
                                                                       ่
           สนามบิ น มี อ งค์ประกอบหลัก หลายสวน ไมวาจะเป็ น ทางขับ (Taxiways)    ่่                                   ทางวิ่ ง
                     ็                                     ่
(Runways) โรงเกบเครื่ องบิน ฯลฯ แตองค์ประกอบสําคัญซึ่งเป็ นบริ เวณที่เกดกจกรรมหลักภายใน           ิ ิ
สนามบิน ได้แก่ อาคารผูโดยสาร (Terminal) แนวคิดในการวางผังอาคารผูโดยสารภายในสนามบิน
                                         ้                                                  ้
มีหลายรู ปแบบ ดังตอไปนี้ ่
           • อาคารผูโดยสารแบบทาเรื อหรื อนิ้วมือ (Pier or finger terminal) คือ อาคารผูโดยสารที่
                                 ้                   ่                                                             ้
มีส่ วนสําหรับให้เครื่ องบินเข้าเทียบมีลกษณะเป็ นแกนยาวยื่นออกไปจากอาคารผูโดยสารหลัก ดัง
                                                             ั                                         ้
แสดงในรู ปที่ 1.24 (ก)
           • อาคารผูโดยสารแบบดาวเทียม (Satellite terminal) คือ อาคารผูโดยสารที่มีส่ วนสําหรับ
                             ้                                                                ้
                                                                           ่
ให้เครื่ องบินเข้าเทียบรายล้อมด้วยเครื่ องบิน และสวนที่ให้เครื่ องบินเข้าเทียบนี้ จะเชื่อมตอกบอาคาร           ่ ั
    ้
ผูโดยสารหลักด้วยทางเชื่อมใต้ดิน (Underground connector) ทางเชื่อมเหนือพื้นดิน (Aboveground
connector) และทางเชื่อมบนผิวดิน (Surface connector) ดังแสดงในรู ปที่ 1.24 (ข)
           • อาคารผูโดยสารแบบเส้นตรง (Linear, frontal, or gate arrival terminal) คือ อาคาร
                               ้
ผูโดยสารที่ มีรูปแบบพื้ นฐานที่ สุด พื้ นที่ ขายตัวและรอขึ้ นเครื่ อง จะอยู่ติดกบทางออกที่ นาไปสู่
  ้                                                                                                  ั                ํ
                                             ่ ้
ตัวเครื่ องบินที่จอดเทียบอยูดานหน้าอาคาร ดังแสดงในรู ปที่ 1.24 (ค)
           • อาคารผูโดยสารแบบเคลื่อนย้ายผูโดยสาร (Transporter, open apron, or mobile
                                     ้                               ้
                                                   ้                           ่ ้
conveyance) คือ รู ปแบบอาคารผูโดยสารที่มีรถรับสงผูโดยสารระหวางอาคารผูโดยสารหลักกบ         ่              ้                ั
                       ่
เครื่ องบินที่จอดอยูห่างออกไปจากตัวอาคาร ดังแสดงในรู ปที่ 1.24 (ง)
           • อาคารผูโดยสารแบบผสมผสาน (Concept combinations and variations) คือ การ
                                   ้
                           ้                             ่
ผสมผสานอาคารผูโ ดยสารแบบตางๆ เข้า ด้ว ยกนตามความเหมาะสม สวนมากเกดจากการ      ั                     ่           ิ
                                                                 ั ้                   ํ
เปลี่ยนแปลงแนวคิดหรื อรู ปแบบอาคารที่พกผูโดยสารจากเดิมที่กาหนดไว้เมื่อเวลาเปลี่ยนไป ทั้ งนี้
                                                               ํ
อาจเนื่องมากจากการเปลี่ยนแปลงของข้อกาหนด สภาพแวดล้อมและปั จจัยตางๆ ที่เปลี่ยนแปลงไป             ่
                  ้
อาทิ จํานวนผูโดยสารที่เพิ่มขึ้ น ความต้องการขยายพื้นที่ให้บริ การ หรื อนโยบายการดําเนิ นงานที่
เปลี่ยนไป เป็ นต้น



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา        32                                                          ิ
                                                                                                         ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                        (ก)                                                   (ข)




                                        (ค)                                                   (ง)

                                                                          ้
                                            รู ปที่ 1.24 รู ปแบบของอาคารผูโดยสาร
                                            ที่มา: ดัดแปลงจาก Horonjeff and McKelvey (1994)


1.5.4. การขนส่ งทางท่ อ (Pipelines)
                  ่      ่                 ่                        ั
         การขนสงทางทอเป็ นรู ปแบบการขนสงสิ นค้าและวัตถุดิบที่มีลกษณะพิเศษ โดยมากแล้ว
           ่    ่                     ่                                       ๊
การขนสงทางทอ มัก ใช้สํา หรั บ การขนสงนํ้ า มัน ดิบ ผลิต ภัณ ฑ์ปิ โตเลีย ม และกาซธรรมชาติ
         ่                                        ่     ่
ยกตัวอยาง ประเทศสหรัฐอเมริ กา มีปริ มาณการขนสงทางทอคิดเป็ นร้อยละ 20 ของปริ มาณการ
     ่              ่               ่               ่          ่          ั     ่
ขนสงสิ นค้าระหวางเมือง และมีการกอสร้างระบบขนสงสิ นค้าทางทอ สรุ ปได้ดงตารางตอไปนี้

                           ่          ่
ตารางที่ 1.1 ระยะทางการขนสงสิ นค้าทางทอของประเทศสหรัฐอเมริ กา
             ประเภทสิ นค้า                        ิ
                                        ระยะทาง (กโลเมตร)
 นํ้ ามันดิบ                                 185,000
 ผลิตภัณฑ์ปิโตเลียม                          140,000
  ๊
 กาซธรรมชาติ                                 412,000
     ่         ๊
 ทอกระจายกาซธรรมชาติ                        1,600,000
ที่มา: Banks (2002)



ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา             33                                                ิ
                                                                                                    ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                      ่       ่           ั                                    ่
            การขนสงทางทอมักถูกจํากดด้วยลักษณะของภูมิประเทศ และเป็ นการขนสงแบบทางเดียว
                                              ่       ั              ่
(One-way transportation) เส้นทางการเดินทออาจมีลกษณะเป็ นโครงขายที่ประกอบด้วย ทอสาย     ่
                                ่                                      ่
หลัก (Trunk lines) และทอกระจายสิ นค้า (Distribution lines) โดยสําหรับทอสายหลัก มักเป็ นการ
วางแนวทอใต้พ้ืนดิน ขณะที่ท่อกระจายสิ นค้า มักเป็ นการวางแนวทอบนพื้นดิน ลักษณะอีกประการ
                ่                                              ่
                        ่           ่           ่                ่           ่
หนึ่ ง ของการขนสงทางทอคื อ เป็ นการขนสงที่ มี ค วามเร็ ว ตํ่า แตสามารถขนสงได้ใ นปริ ม าณ
                    ั                       ็
มาก นอกจากนี้ ยงต้องการระบบจัดเกบที่สามารถบรรจุสินค้าได้ปริ มาณมากที่จุดปลายทาง
                                                                   ่
            คาใช้จ่ายหลักของการลงทุนระบบขนสงทางทอ ได้แก่ การกอสร้างโครงขายระบบทอ และ
                  ่                               ่ ่                     ่         ่
          ั                           ่
สถานี ดนของเหลวไปตามทอ (Pumping station) ซึ่งคิดเป็ นร้อยละ 70 ถึง 80 ของเงินลงทุนทั้ งหมด
        ่                   ่                           ่  ่                     ่
โดยทัวไป เมื่อทําการกอสร้ างเรี ยบร้ อยแล้ว การขนสงทางทอเป็ นรู ปแบบการขนสงที่ไมสงผล  ่ ่
            ่                                                               ่ ่
กระทบตอสิ่ งแวดล้อมมากนัก ถ้ามีการวางแผนและเลือกเส้นทางการวางแนวของทออยางเหมาะสม
  ่           ็                   ิ     ั                    ่
อยางไรกดี ผลกระทบที่เกดขึ้ นกบสภาพแวดล้อมขณะทําการกอสร้าง มักเป็ นปั ญหาสําคัญที่ตอง      ้
                          ่
ควบคุมสําหรับการขนสงประเภทนี้




                                                                       ่    ่
                                                    รู ปที่ 1.25 การขนสงทางทอ
                                                    ที่มา: http://commons.wikimedia.org


        ้
1.6. เนือหาโดยย่ อของเอกสารประกอบการสอน
          เพื่ อ ให้ ผู ้อ่ านมองเห็ น ภาพรวมของเนื้ อ หาภายในเอกสารฉบับ นี้ ผู เขี ย นจึ ง ได้ส รุ ป
                                                                                 ้
                     ่
รายละเอียดโดยยอไว้ดงนี้        ั
          เอกสารฉบับนี้ ประกอบด้วยเนื้ อหาทั้ งสิ้ น 9 บท เริ่ มจาก บทที่ 1 บทนํา เป็ นการแนะนํา
                            ี่        ี่ ั                      ่
เบื้ องต้นให้ผูอ่านเกยวทราบเกยวกบความหมายของการขนสง ความสําคัญและบทบาทของการ
                 ้
       ่ ่                         ี่    ั      ่                    ่
ขนสง หนวยงานหลักที่เกยวข้องกบการขนสงทั้ งในประเทศและตางประเทศ องค์ประกอบของ
            ่                    ่
ระบบขนสง และการขนสงทางถนน ทางราง ทางนํ้ า ทางอากาศ และทางทอ               ่

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา               34                                    ิ
                                                                                          ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




                                              ่                       ่
               บทที่ 2 การวางแผนการขนสง เนื้ อหาในบทนี้ จะกลาวถึง ความหมายของการวางแผนการ
          ่                                 ่             ํ
ขนสง กระบวนการวางแผนการขนสง การกาหนดแนวทางการสํารวจข้อมูลเพื่อการวางแผนการ
        ่                                                       ่
ขนสง การตรวจสอบข้อมูลเพื่อการวางแผนการขนสง การสํารวจจุดต้นทางปลายทาง การสํารวจ
                           ่
การเดิ นทางระหวางพื้ นที่ การสํารวจการเดิ นทางภายในพื้นที่ การนําเสนอข้อมูลจุดต้นทาง
ปลายทาง และการตรวจสอบความถูกต้องของการสํารวจข้อมูล
                                                                                   ่
               บทที่ 3 การวิเคราะห์ ความต้องการเดิ นทาง จะมีเนื้ อหาที่กลาวถึงการวิเคราะห์ความ
                                                    ่
ต้องการเดิ นทาง ปั จ จัย ที่ มี อิทธิ พลตอความต้องการเดิ นทาง หลักการจุ ดต้นทางปลายทาง
                  ่                                         ิ
แบบจําลองตอเนื่อง 4 ขั้ นตอน แบบจําลองการเกดการเดินทาง แบบจําลองการกระจายการเดินทาง
แบบจําลองการเลือกรู ปแบบการเดินทาง และแบบจําลองการแจกแจงการเดินทาง
                                                ่
               บทที่ 4 วิศวกรรมจราจร จะกลาวถึงความหมายของวิศวกรรมจราจร ตัวแปรที่ใช้วิเคราะห์
กระแสจราจร ความสัมพันธ์พ้ืนฐานของตัวแปรที่อธิ บายกระแสจราจร ระดับการให้บริ การ การ
สํารวจข้อมูลจราจร การออกแบบสัญญาณไฟจราจรบริ เวณทางแยก
                                        ่                         ่
               บทที่ 5 ระบบขนสงสาธารณะ ในบทนี้ จะกลาวถึง ความเป็ นมาของระบบขนสงสาธารณะ        ่
                                          ่             ่
ความเป็ นมาของระบบขนสงสาธารณะแตละรู ป แบบ ลัก ษณะการให้บริ ก ารของระบบขนสง                      ่
                       ่           ่่             ่                     ่
สาธารณะแบบตางๆ ไมวาจะเป็ นการขนสงแบบราง การขนสงบนถนน อาทิ รถโดยสารประจําทาง
                               ่
และรถรับจ้างแบบตางๆ อาทิ แท็กซี่ Jitney Carpooling และ Vanpooling เป็ นต้น
                                                                                       ี่ ั
               บทที่ 6 เศรษฐศาสตร์ วิศวกรรม เนื้ อหาในบทนี้ จะทําให้ผอ่านทราบเกยวกบ ความหมาย
                                                                              ู้
                                                                                     ่
ของเศรษฐศาสตร์ แ ละเศรษฐศาสตร์ วิ ศ วกรรม ความสั ม พัน ธ์ ร ะหวางอัต ราดอกเบี้ ย หรื อ
                                    ่
ผลตอบแทน เวลา และคาของเงิน การเปรี ยบเทียบทางการเงินเพื่อคัดเลือกโครงการ การวิเคราะห์
      ่             ่                                         ่
มูลคาเทียบเทาปั จจุบน การวิเคราะห์มูลค่าเทียบเทารายปี การวิเคราะห์ผลตอบแทนตอเงินลงทุน
                                 ั                                                          ่
                             ั                                      ่
และการวิเคราะห์อตราผลตอบแทน โดยหลักการดังกลาว สามารถนํามาประยุกต์ในการวิเคราะห์
เพื่อศึกษาความเหมาะสมด้านการลงทุนของโครงการด้านการขนสงได้                   ่
                                                                                          ่
               บทที่ 7 ผลกระทบการจราจรและการศึกษาการจอดรถ เนื้ อหาในบทนี้ จะกลาวถึง การศึกษา
ผลกระทบการจราจร ลักษณะพื้นฐานของการศึกษาผลกระทบการจราจรขั้ นตอนและองค์ประกอบ
                                                                          ่
หลักของการศึกษาผลกระทบการจราจร การปรับปรุ งโครงขายถนนโดยรอบโครงการ การศึกษา
การจอดรถ ประเภทของที่จอดรถ ประเภทของการศึกษาการจอดรถ การวิเคราะห์การจอดรถ และ
การออกแบบที่จอดรถ
               บทที่ 8 การควบคุมความต้องการเดินทางและการจัดการการจราจร เนื้ อหาภายในบทนี้ จะ
ทําให้ผอ่านทราบถึง สาเหตุของปั ญหาการจราจรติดขัดและแนวทางแกไข ความหมายและหลักการ
            ู้                                                                   ้
ของการควบคุมความต้องการเดินทาง วัตถุประสงค์ของการนําการควบคุมความต้องการเดิ นทาง
มากประยุกต์ใช้ ประเภทของมาตรการควบคุมความต้องการเดินทาง มาตรการควบคุมความ
                         ั            ้               ่
ต้องการเดินทางกบการแกปัญหาจราจรในตางประเทศ การประยุกต์มาตรการควบคุมความต้องการ

ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   35                                       ิ
                                                                                 ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์
บทที่ 1 บทนํ า (Introduction)




เดิ นทางในประเทศไทย การจัดการการจราจร และอุปสรรคในการประยุกต์การควบคุ มความ
ต้องการเดินทางและการจัดการจราจรในประเทศไทย
                                           ่   ่                          ่
         และสุ ดท้าย บทที่ 9 ลอจิสติกส์และหวงโซอุปทาน เนื้ อหาในบทนี้ จะกลาวถึง หลักการ
                           ่ ่
เบื้องต้นของลิจิสติกส์และหวงโซอุปทาน ความหมายและความสําคัญของลอจิสติกส์ องค์ประกอบ
                                ่    ่                            ่
ของระบบลอจิสติกส์ การจัดการหวงโซอุปทาน และบทบาทของการขนสงที่มีต่อลอจิสติกส์และ
  ่ ่
หวงโซอุปทาน

คําถามท้ ายบท
1. จงอธิบายความหมายและความสําคัญของการขนสง       ่
2. จงอธิบายความหมายและบทบาทของวิศวกรรมขนสง         ่
                 ่ ่           ี่
3. ระบบขนสงแบงออกเป็ นกประเภท อะไรบ้าง จงอธิบาย
4. จงอธิบายขอบเขตงานและความรับผิดชอบของวิศวกรขนสง       ่
                  ่      ่          ี่     ั   ่
5. จงยกตัวอยางหนวยงานที่เกยวข้องกบการขนสงทั้ งในและนอกประเทศ พร้อมระบุหน้าที่หลัก
            ่
   ของหนวยงานนั้ น
                     ่       ่         ่             ่
6. จงยกตัวอยางหนวยงานขนสงของภาครั ฐในตางประเทศพร้ อมบรรยายหน้าที่ และความ
                       ่          ่
   รับผิดชอบของหนวยงานเหลานั้ นมา 5 หนวยงาน  ่
          ่                              ่                   ่          ี่
7. ถ้าทานต้องการเป็ นวิศวกรขนสง หรื อต้องการทํางานในหนวยงานที่เกยวข้องกบการขนสงั        ่
                           ่
   ลักษณะงานหรื อหนวยงานที่ท่านต้องการทํางานมากที่สุด 5 อันดับแรกคือหนวยงานใด
                                                                           ่
     ่         ่                                                     ี่      ั
8. ทานคิดวานักผังเมือง นักเศรษฐศาสตร์ นักภูมิศาสตร์ และนักจิตวิทยา เกยวข้องกบการศึกษาด้าน
              ่ ่
   การขนสงอยางไร จงอธิบาย




ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา   36                                 ิ
                                                                           ดร. สุรเมศวร์ พิรยะวัฒน์

								
To top