Docstoc

ly thuyet KT

Document Sample
ly thuyet KT Powered By Docstoc
					                         Ch-¬ng 1

                 Tæng quan vÒ       kÕ to¸n




    1.1. Qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña kÕ to¸n.
    S¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt lµ c¬ së ®Ó x· héi loµi
ng-êi tån t¹i vµ ph¸t triÓn. Trong mäi h×nh th¸i kinh tÕ x·
héi, con ng-êi ®Òu ph¶i tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt.
Khi tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt, con ng-êi lu«n cã ý
thøc quan t©m ®Õn nh÷ng hao phÝ cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt, kÕt
qu¶ s¶n xuÊt vµ c¸ch thøc tæ chøc qu¶n ly nh»m thùc hiÖn
ho¹t ®éng s¶n xuÊt ngµy cµng cã hiÖu qu¶ cao h¬n. Sù quan
t©m cña con ng-êi ®Õn s¶n xuÊt ®-îc biÓu hiÖn th«ng qua
viÖc thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng quan s¸t, ®o l-êng, tÝnh to¸n,
ghi chÐp c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ x¶y ra trong qu¸ tr×nh s¶n
xuÊt vµ t¸i s¶n xuÊt.
    Ho¹t ®éng quan s¸t, ®o l-êng, tÝnh to¸n, ghi chÐp c¸c
ho¹t ®éng kinh tÕ x¶y ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, t¸i s¶n
xuÊt cña con ng-êi nh»m cung cÊp nh÷ng th«ng tin kinh tÕ,
tµi chÝnh cÇn thiÕt cho viÖc kiÓm tra, ®iÒu hµnh c¸c ho¹t
®éng kinh tÕ nh»m kh«ng ngõng n©ng cao hiÖu qu¶ cña qu¸
tr×nh t¸i s¶n xuÊt, ®-îc gäi lµ kÕ to¸n.
    KÕ to¸n ra ®êi, tån t¹i vµ ph¸t triÓn g¾n liÒn víi qu¸
tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi vµ tån t¹i, ph¸t triÓn mét c¸ch
tÊt yÕt kh¸ch quan trong mäi h×nh th¸i kinh tÕ-x· héi. S¶n
xuÊt cña x· héi ngµy cµng ph¸t triÓn, tr×nh ®é cña khoa häc
kü thuËt ngµy cµng cao, ®ßi hái yªu cÇu vÒ tæ chøc vµ qu¶n
lý c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ngµy cµng cao, cµng hßan thiÖn
h¬n. Do vËy, kÕ to¸n ngµy cµng kh«ng ngõng ph¸t triÓn c¶ vÒ


                            6
ph-¬ng ph¸p vµ h×nh thøc tæ chøc ®Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý
kinh tÕ cña x· héi.
    Sù ra ®êi cña kÕ to¸n g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh h×nh
thµnh vµ ph¸t triÓn cña ®êi sèng kinh tÕ-x· héi. NhiÒu tµi
liÖu ®· cho biÕt, kÕ to¸n ®· xuÊt hiÖn tõ hµng tr¨m n¨m
tr-íc c«ng nguyªn. Qua c¸c thêi ®¹i cïng víi sù ph¸t triÓn
kinh tÕ vµ nhu cÇu qu¶n lý kinh tÕ, kÕ to¸n kh«ng ngõng
ph¸t triÓn. Ngµy nay, kÕ to¸n ®-îc ¸p dông réng r·i trong
®êi sèng kinh tÕ-x· héi phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña khoa
häc kü thuËt vµ ngµy cµng trë nªn cÇn thiÕt ®èi víi yªu cÇu
t¨ng c-êng qu¶n lý kinh tÕ- tµi chÝnh.
    Nh- vËy, kÕ to¸n lµ tÊt yÕu kh¸ch quan ®èi víi mäi
h×nh th¸i kinh tÕ x· héi. Nã ra ®êi tõ khi cã ho¹t ®éng s¶n
xuÊt cña con ng-êi, nã tån t¹i vµ ph¸t triÓn cïng víi sù
ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ.


    1.2. Kh¸i   niÖm vÒ kÕ to¸n
    KÕ to¸n ®-îc coi lµ mét ph©n hÖ th«ng tin thùc hiÖn
nh»m ph¶n ¸nh vµ gi¸m ®èc mäi nghiÖp vô kinh tÕ-tµi chÝnh
ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña c¸c ®¬n vÞ th«ng
qua viÖc sö dông mét hÖ thèng c¸c ph-¬ng ph¸p khoa häc nh-:
ph-¬ng ph¸p chøng tõ, ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n kÕ to¸n, ph-¬ng
ph¸p tÝnh gi¸, ph-¬ng ph¸p tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n.
- Theo Liªn ®oµn kÕ to¸n quèc tÕ:
    KÕ to¸n lµ mét nghÖ thuËt vÒ ghi chÐp, ph©n lo¹i, tæng
hîp theo mét c¸ch riªng nh÷ng nghiÖp vô vµ c¸c sù kiÖn kinh
tÕ, tµi chÝnh, qua ®ã tr×nh bµy tæng qu¸t kÕt qu¶ ho¹t ®éng
kinh tÕ. KÕ to¸n mang tÝnh nghÖ thuËt nhiÒu h¬n khoa häc
th«ng qua viÖc ghi chÐp, xö lý, tæng hîp vµ ph©n tÝch c¸c


                              7
d÷ liÖu, c¸c th«ng tin kinh tÕ. Tuy nhiªn, kÕ to¸n mang
tÝnh chÊt khoa häc thÓ hiÖn qua kh¶ n¨ng thu thËp, xö lý vµ
cung cÊp th«ng tin, tr×nh ®é kh¸i qu¸t ho¸; thÓ hiÖn mèi
liªn hÖ gi÷a c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, c¸c sù viÖc diÔn ra
trong ®êi sèng kinh tÕ cña c¸c ®¬n vÞ; thÓ hiÖn nguyªn t¾c
chung nhÊt, chÆt chÏ mµ ng-êi lµm c«ng t¸c kÕ to¸n buéc
ph¶i tu©n thñ.
    TÝnh khoa häc vµ nghÖ thuËt cña kÕ to¸n lµ sù kÕt hîp
cã tÝnh logic. Khoa häc còng lµ nghÖ thuËt, mµ nghÖ thuËt
l¹i phô thuéc vµo khoa häc vµ con ng-êi. C¸c nghiÖp vô kinh
tÕ ph¸t sinh ®-îc ph¶n ¶nh, ®-îc ghi chÐp chøng tõ, trªn
chøng tõ gèc, ®-îc ph©n lo¹i vµ hÖ thèng hãa theo tÝnh
chÊt, néi dung kinh tÕ cña nghiÖp vô ph¸t sinh.
-Theo quan ®iÓm hiÖn ®¹i:
     KÕ to¸n lµ ng«n ng÷ cña kinh doanh; KÕ to¸n lµ ho¹t
®éng phôc vô víi chøc n¨ng cung cÊp th«ng tin h÷u Ých, tin
cËy cho viÖc ra c¸c quyÕt ®Þnh kinh doanh, quyÕt ®Þnh kinh
tÕ, tµi chÝnh.
    Tæng qu¸t l¹i, kÕ to¸n lµ nghÖ thuËt quan s¸t, ghi
chÐp, ph©n lo¹i, tæng hîp c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ-tµi chÝnh
vµ tr×nh bµy c¸c kÕt qu¶ xö lý, tæng hîp nh»m cung cÊp
nh÷ng th«ng tin tin cËy, h÷u Ých cho viÖc ra quyÕt ®Þnh vÒ
kinh tÕ, tµi chÝnh vµ ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng, kÕt qu¶ ho¹t
®«ng cña mét tæ chøc.
-Theo quy ®Þnh cña LuËt kÕ to¸n:
    KÕ to¸n lµ viÖc thu thËp, xö lý, kiÕm tra, ph©n tÝch
vµ cung cÊp th«ng tin kinh tÕ, tµi chÝnh d-íi h×nh thøc gi¸
trÞ, hiÖn vËt vµ thêi gian lao ®éng.




                            8
    1.3 – Vai   trß vµ chøc   n¨ng cña kÕ to¸n
    1.3.1. C¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ vµ vai trß cña kÕ to¸n
    C¬ chÕ kinh tÕ lµ mét yÕu tè quan träng nhÊt cña viÖc
qu¶n lý nÒn kinh tÕ quèc d©n. C¬ chÕ kinh tÕ lµ hÖ thèng
nh÷ng nguyªn t¾c, h×nh thøc vµ ph-¬ng ph¸p qu¶n lý trong
tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn kh¸c nhau cña nÒn s¶n xuÊt x·
héi. C¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ gåm ba bé phËn c¬ b¶n:
    - Môc tiªu kinh tÕ
    - ChÝnh s¸ch kinh tÕ
    - HÖ c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ.
    Môc tiªu kinh tÕ thÓ hiÖn ®êng lèi chiÕn l-îc ph¸t
triÓn cña mçi quèc gia trong tõng giai ®o¹n nhÊt ®Þnh. Môc
tiªu kinh tÕ lµ bé phËn quan träng nhÊt cña c¬ chÕ qu¶n lý
kinh tÕ, quyÕt ®Þnh con ®-êng ph¸t triÓn kinh tÕ cña mçi
quèc gia.
    ChÝnh s¸ch kinh tÕ lµ nh÷ng chñ tr-¬ng, gi¶i ph¸p ph¸t
triÓn kinh tÕ ®¹t cho ®-îc
nh÷ng môc tiªu kinh tÕ ®· ®-îc ho¹ch ®Þnh. ChÝnh s¸ch kinh
tÕ cña mçi quèc gia thÓ hiÖn nghÖ thuËt vµ n¨ng lùc l·nh
®¹o, ®iÒu hµnh kinh tÕ.
    HÖ c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ lµ nh÷ng ph-¬ng tiÖn thùc
thi c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ vµ n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý
kinh tÕ.
    §æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ ®ßi hái ph¶i cã ®æi míi
®ång thêi c¶ ba bé phËn cña c¬ chÕ kinh tÕ. ChØ cã nh- vËy,
míi cã thÓ thµnh ®¹t trong sù nghiÖp c¶i c¸ch kinh tÕ. KÕ
to¸n lµ mét bé phËn cÊu thµnh quan träng cña hÖ thèng c«ng
cô qu¶n lý kinh tÕ còng cÇn ®-îc ®æi míi phï hîp víi môc
tiªu kinh tÕ, chÝnh s¸ch kinh tÕ cña mçi quèc gia.

                              9
    1.3.2. KÕ to¸n - C«ng cô qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh.
    Trong c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh lu«n lµ tæng
hßa c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ, tæng thÓ c¸c néi dung vµ gi¶i
ph¸p tµi chÝnh, tiÒn tÖ. Tµi chÝnh kh«ng chØ cã nhiÖm vô
khai th¸c c¸c nguån lùc, t¨ng thu nhËp, t¨ng tr-ëng kinh
tÕ, mµ cßn sö dông vµ qu¶n lý cã hiÖu qu¶ mäi nguån lùc
kinh tÕ cña ®Êt n-íc. KÕ to¸n lµ mét bé phËn cÊu thµnh quan
träng cña c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh, cã vai trß
tÝch cùc trong viÖc qu¶n lý, ®iÒu hµnh vµ kiÓm so¸t c¸c
ho¹t ®éng kinh tÕ. Víi t- c¸ch lµ c«ng cô qu¶n lý kinh tÕ
tµi chÝnh, kÕ to¸n kh«ng chØ cÇn thiÕt cho ho¹t ®éng tµi
chÝnh Nhµ n-íc, mµ cßn v« cïng cÇn thiÕt víi ho¹t ®éng tµi
chÝnh doanh nghiÖp.
    1.3.3. KÕ to¸n víi viÖc tæ chøc vµ cung cÊp th«ng tin
kinh tÕ, tµi chÝnh.
    C¸c tæ chøc kinh tÕ ho¹t ®éng trong c¸c lÜnh vùc kh¸c
nhau ®Òu cã 6 chøc n¨ng c¬ b¶n:
    - Chøc n¨ng hµnh chÝnh, qu¶n trÞ
    - Chøc n¨ng th-¬ng m¹i
    - Chøc n¨ng kü thuËt
    - Chøc n¨ng tµi chÝnh
    - Chøc n¨ng tè tông, an ninh (tr¸ch nhiÖm ph¸p lý)
    - Chøc n¨ng kÕ to¸n
    Chøc n¨ng hµnh chÝnh, qu¶n trÞ lµ chøc n¨ng cña bé
tham m-u, bé n·o mçi c¬ thÓ sèng. Bèn chøc n¨ng gi÷a lµ c¬
quan hµnh ®éng cña c¸c tæ chøc kinh tÕ. Chøc n¨ng kÕ to¸n
lµ hÖ thÇn kinh cña ®¬n vÞ kinh tÕ, v× nã cã mÆt ë kh¾p
n¬i, ë mäi bé phËn ®Ó b¸o vÒ cho bé n·o sù vËn ®éng cña c¸c
c¬ quan vµ ho¹t ®éng cña tÊt c¶ c¸c bé phËn nµy. Trªn c¬ së

                             10
nh÷ng th«ng tin ®·   thu nhËn ®-îc bé n·o ®-a ra quyÕt ®Þnh
vµ mÖnh lÖnh cho c¸c ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ.
    KÕ to¸n quan s¸t ho¹t ®éng kinh tÕ, ghi chÐp, ph©n
lo¹i, ph©n tÝch vµ tæng hîp c¸c nghiÖp vô kinh tÕ b»ng c¸c
b¸o c¸o biÓu ®Ó b¸o c¸o l·nh ®¹o vµ th«ng tin cho ®èi t-îng
cÇn ®Õn th«ng tin. V× vËy, cã thÓ cho r»ng c«ng viÖc cña kÕ
to¸n lµ quan s¸t, ghi chÐp, ph©n lo¹i, hÖ thèng hãa, ph©n
tÝch vµ tæng hîp c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh.
    Cã quan niÖm cho r»ng, kÕ to¸n nhiÒu khi chØ lµ c«ng
viÖc thuÇn tóy ghi sæ vµ gi÷ sæ. ViÖc ghi sæ cña kÕ to¸n
mang tÝnh thô ®éng vµ ®èi phã. Quan niÖm ®ã ®· kh«ng chØ
cña nh÷ng nhµ qu¶n lý, ng-êi sö dông kÕ to¸n, mµ nã tån t¹i
ngay c¶ trong ®éi ngò nh÷ng ng-êi lµm kÕ to¸n. Trong nÒn
kinh tÕ qu¶n lý theo c¬ chÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung, kÕ to¸n
kh«ng ®-îc thùc sù t«n träng còng chÝnh chØ v× ®¬n thuÇn
ghi chÐp, gi÷ sæ kÕ to¸n mét c¸ch thô ®éng cña nh©n viªn kÕ
to¸n. Trong c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ míi, Nhµ n-íc l·nh ®¹o
vµ qu¶n lý nÒn kinh tÕ b»ng luËt ph¸p vµ c¸c biÖn ph¸p kinh
tÕ, kh«ng sö dông biÖn ph¸p hµnh chÝnh ®Ó can thiÖp vµo c¸c
ho¹t ®éng kinh doanh, ®ßi hái ph¶i ®æi míi nhËn thøc vÒ b¶n
chÊt vµ chøc n¨ng cña kÕ to¸n. Víi t- c¸ch lµ c«ng cô qu¶n
lý kinh tÕ vµ tµi chÝnh, kÕ to¸n kh«ng chØ cã chøc n¨ng
ph¶n ¸nh vµ kiÓm so¸t, mµ cßn ph¶i tháa m·n ®ßi hái nh÷ng
®èi t-îng sö dông th«ng tin kÕ to¸n c¶ trong vµ ngoµi ®¬n
vÞ. Ngµy nay, kÕ to¸n hoµn toàn kh«ng thuÇn tóy lµ c«ng
viÖc gi÷ sæ, ghi chÐp, kiÓm so¸t..., mµ quan träng h¬n lµ
viÖc tæ chøc hÖ thèng th«ng tin, ®o l-êng, xö lý vµ truyÒn
®¹t nh÷ng th«ng tin cã Ých cho c¸c quyÕt ®Þnh kinh tÕ. KÕ
to¸n lµ mét khoa häc hoÆc nghÖ thuËt cña viÖc ghi chÐp,
ph©n lo¹i, tæng hîp vµ gi¶i thÝch c¸c nghiÖp vô tµi chÝnh


                            11
cña mét tæ chøc, lµm c¨n cø cho c¸c quyÕt ®Þnh kinh tÕ. KÕ
to¸n còng ®· trë thµnh mét lÜnh vùc, mét ngµnh th-¬ng m¹i
dÞch vô quan träng cã vÞ thÕ trong kinh tÕ thÞ tr-êng.
    Chøc n¨ng cña kÕ to¸n lµ cung cÊp th«ng tin, nhÊt lµ
th«ng tin cã lîi Ých vÒ ho¹t ®éng ®Ó c¸c ®èi t-îng cã nhu
cÇu cÇn th«ng tin kÕ to¸n cã c¨n cø ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh
kinh tÕ. Nh÷ng th«ng tin cña kÕ to¸n cho phÐp c¸c nhµ kinh
tÕ (doanh nghiÖp, nhµ ®Çu t-, nhµ qu¶n lý kinh tÕ, tµi
chÝnh...) ®Ò ra vµ lùa chän quyÕt ®Þnh hîp lý ®Ó ®Þnh h-íng
ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh hoÆc ®Çu t-.
    MÆt kh¸c, th«ng qua viÖc cung cÊp th«ng tin, kÕ to¸n
cßn thùc hiÖn chøc n¨ng gi¸m s¸t, kiÓm tra t×nh h×nh thu,
chi, t×nh h×nh s¶n xuÊt kinh doanh, t×nh h×nh thùc hiÖn c¸c
chÕ ®é, thÓ lÖ, qui ®Þnh cña Nhµ n-íc. KÕ to¸n lµ mét ho¹t
®éng nèi liÒn ng-êi ra quyÕt ®Þnh víi ng-êi kinh doanh,
ng-êi thùc hiÖn ho¹t ®éng kinh tÕ (s¬ ®å 1.1.)
    Tr-íc hÕt, kÕ to¸n ®o l-êng c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ b»ng
viÖc ghi chÐp, ph¶n ¸nh trung thùc c¸c d÷ liÖu th«ng tin
kinh tÕ. ViÖc ghi chÐp ®-îc tiÕn hµnh theo ph-¬ng ph¸p
riªng cña kÕ to¸n, võa t«n träng tÝnh kh¸ch quan vµ b¶o ®¶m
tÝnh ph¸p lý cña th«ng tin.
    - Thø hai: Qu¸ tr×nh xö lý d÷ liÖu thµnh nh÷ng th«ng
tin cã Ých, theo yªu cÇu cña ng-êi sö dông, ng-êi quyÕt
®Þnh. Qóa tr×nh xö lý th«ng tin ®-îc tiÕn hµnh b»ng ph-¬ng
ph¸p ph©n lo¹i, s¾p xÕp, hÖ thèng hãa vµ tæng hîp c¸c d÷
liÖu. KÕ to¸n sö dông nh÷ng ph-¬ng ph¸p riªng cña m×nh ®Ó
ph©n lo¹i, hÖ thèng hãa vµ tæng hîp th«ng tin, nh- ph-¬ng
ph¸p chøng tõ, ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n, ghi sæ kÐp, sæ c¸i,
sè nhËt ký...



                              12
     - Thø ba: Qu¸ tr×nh truyÒn ®¹t th«ng tin ®· xö lý ®-îc
cung cÊp cho ng-êi sö dông th«ng tin qua hÖ thèng th«ng tin
cho c«ng qu¶n lý, ®iÒu hµnh, cho ng-êi ta quyÕt ®Þnh. Môc ®Ých
quan träng cña kÕ to¸n lµ ph©n tÝch, gi¶i thÝch vµ dông th«ng
tin cho ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh. KÕ to¸n lµ trung t©m ho¹t
®éng tµi chÝnh cña hÖ thèng th«ng tin qu¶n lý. KÕ to¸n gióp
cho c¸c nhµ qu¶n lý, c¸c nhµ kinh doanh cã c¸i nh×n toµn diÖn
vÒ ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña tæ chøc, ®¬n vÞ.
      S¬ ®å 1.1


                      Chøc n¨ng cña
        Ho¹t             kÕ to¸n
                                             QuyÕt
        ®éng                               ®Þnh kinh
      kinh tÕ                                  tÕ
               D÷
              liÖu



                      HÖ thèng kÕ to¸n
     §o l-êng             Xö lý th«ng            TruyÒn ®¹t
    th«ng tin                  tin                 Th.tin
 - §¨ng ký              - Ph©n lo¹i            -    B¸o   c¸o
 - LËp chøng            -    HÖ    thèng
                                               nhanh
 tõ                     hãa
                        - Tæng hîp             -   B¸o   c¸o
                                            ®Þnh k×
     ë ViÖt nam, trong nhiÒu n¨m, kÕ to¸n ®-îc coi lµ c«ng
cô qu¶n lý vµ kiÓm so¸t cña Nhµ n-íc ®èi víi ho¹t ®éng kinh
doanh ë c¸c doanh nghiÖp vµ ho¹t ®éng sö dông kinh phÝ ë
c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh, sù nghiÖp. V× thÕ, viÖc ghi chÐp kÕ
to¸n cßn mang nÆng tÝnh h×nh thøc vµ ®èi phã. Sè liÖu vµ
tµi liÖu kÕ to¸n ch-a thùc sù trë thµnh nhu cÇu vµ ch-a ®ñ


                              13
®é tin cËy cho nh÷ng ®èi t-îng cÇn ®Õn nã. Trong c¬ chÕ thÞ
tr-êng, bªn c¹nh viÖc ®iÒu hµnh, qu¶n lý nÒn kinh tÕ b»ng
luËt ph¸p vµ c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ, Nhµ n-íc còng lµ mét
chñ së h÷u vÒ kinh tÕ, b×nh ®¼ng nh- c¸c chñ së h÷u kh¸c
trong ho¹t ®éng kinh doanh. Tr-íc yªu cÇu kh¾c nghiÖt cña
kinh tÕ thÞ tr-êng, nhiÒu ®èi t-îng trong x· héi quan t©m
®Õn sè liÖu, tµi liÖu kÕ to¸n. Nh÷ng ng-êi sö dông th«ng
tin kÕ to¸n lµ nh÷ng ng-êi cã lîi Ých kinh tÕ (trùc tiÕp
hoÆc gi¸n tiÕp) ë ®¬n vÞ, tr-íc hÕt lµ nh÷ng ng-êi cã tr¸ch
nhiÖm ®Ò ra c¸c quyÕt ®Þnh kinh tÕ (S¬ ®å sè 1.2)
                       S¬ ®å sè 1.2
            §èi t-îng sö dông th«ng tin kÕ to¸n

                           H.®éng
                            k.tÕ,
                             tµi
                            chÝnh
                          chÝnhinh
                           HÖ thèng
                            doanh
                            kÕ to¸n




     Nhµ qu¶n lý       Ng-êi cã lîi Ých   Ng-êi cã lîi Ých
   - Chñ doanh              t.tiÕp             g.tiÕp
                      - Nhµ ®Çu t-       - C¬ quan chøc
   nghiÖp
                      - Chñ nî           n¨ng
   - Ban gi¸m ®èc       (c¶ hiÖn t¹i vµ  - ThuÕ
                          t-¬ng lai)     - Nhµ ho¹ch ®Þnh
                                         chÝnh s¸ch
     Cã thÓ chia nh÷ng ng-êi sö dông th«ng tin kÕ to¸n lµm
ba nhãm:
    - Nh÷ng nhµ qu¶n lý kinh tÕ -tµi chÝnh, ®iÒu hµnh ®¬n
vÞ, c¸c chñ së h÷u,


                            14
    - Nh÷ng ng-êi bªn ngoµi ®¬n vÞ nh-ng cã lîi Ých trùc
tiÕp.
    - Nh÷ng ®èi t-îng cã lîi Ých gi¸n tiÕp ë ®¬n vÞ.
    Thø nhÊt, c¸c nhµ qu¶n lý lµ nh÷ng ng-êi cã tr¸ch
nhiÖm ®iÒu hµnh ho¹t ®éng kinh tÕ tµi chÝnh, ho¹t ®éng kinh
doanh. Hä cã thÓ lµ mét nhãm ng-êi thuéc Ban Gi¸m ®èc, Héi
®ång qu¶n trÞ, Héi ®ång qu¶n lý. Hä cã thÓ lµ Thñ tr-ëng
®¬n vÞ, lµ chñ doanh nghiÖp, còng cã thÓ lµ nh÷ng nhµ qu¶n
lý ®-îc thuª, ®-îc cö. Môc tiªu tæng qu¸t cña doanh nghiÖp
lµ ph¶i kinh doanh thu lîi nhuËn tèi -u, nghÜa lµ víi mét
chi phÝ thÊp nhÊt ph¶i ®¹t ®-îc mét kho¶n thu nhËp lín nhÊt
cã thÓ. §Ó thµnh c«ng trong nÒn kinh tÕ c¹nh tranh, c¸c nhµ
qu¶n lý ph¶i tËp trung n¨ng lùc ®Ó kinh doanh cã l·i vµ ®¶m
b¶o kh¶ n¨ng thanh to¸n tèt. C¸c nhµ qu¶n lý ph¶i quyÕt
®Þnh môc tiªu, lùa chän ph-¬ng thøc tiÕn hµnh vµ trï liÖu
nh÷ng kh¶ n¨ng, kÕt qu¶ diÔn ra. Nhµ qu¶n lý thµnh ®¹t ph¶i
cã quyÕt ®Þnh chÝnh x¸c, hiÖu qu¶, dùa trªn nh÷ng th«ng tin
kÞp thêi vµ ch¾c ch¾n. Sè liÖu cña kÕ to¸n, ph©n tÝch ®¸nh
gi¸ nh÷ng th«ng tin ®ã lµ chç dùa quan träng trong nhiÒu
quyÕt ®Þnh kinh tÕ cña c¸c nhµ qu¶n lý. V× vËy, c¸c nhµ
qu¶n lý lu«n cÇn ®Õn nh÷ng th«ng tin kÕ to¸n vÒ toµn bé
ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp. Kh«ng chØ th«ng tin vÒ s¶n
nghiÖp, nguån vèn kinh doanh, c¬ cÊu vµ t×nh tr¹ng vèn còng
nh- th«ng tin vÒ t×nh h×nh kÕt qu¶ kinh doanh. Trong ®ã, cã
nh÷ng th«ng tin chi tiÕt vÒ kh¶ n¨ng sinh lêi cña tõng s¶n
phÈm, lao vô, c¬ cÊu vµ kh¶ n¨ng gi¶m chi phÝ, t×nh tr¹ng
tµi chÝnh vµ c«ng nî...
    Thø hai: Lµ nh÷ng ng-êi cã lîi Ých trùc tiÕp ë ®¬n vÞ,
nh- c¸c nhµ ®Çu t-, nh÷ng chñ nî hiÖn t¹i vµ t-¬ng l¹i.



                            15
    Nh÷ng nhµ ®Çu t- khi ®·, hoÆc sÏ ®Çu t- lu«n quan t©m
®Õn kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ vµ c¸c thu nhËp tiÒm n¨ng
trong t-¬ng lai. C¸c b¸o c¸o tµi chÝnh ®Þnh k× cña ®¬n vÞ
cung cÊp nh÷ng chØ tiªu chung, trong ®ã ph¶n ¸nh thµnh tùu
cña ®¬n vÞ trªn ph-¬ng diÖn lîi nhuËn vµ t×nh tr¹ng tµi
chÝnh (kh¶ n¨ng thanh to¸n). B¸o c¸o tµi chÝnh tr×nh bµy
®Çy ®ñ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng ®· qua vµ ®Ò ra nh÷ng ph-¬ng
h-íng cho t-¬ng lai. Trong kinh tÕ thÞ tr-êng, nhiÒu ng-êi
ë bªn ngoµi ®¬n vÞ còng nghiªn cøu rÊt kü b¸o c¸o tµi chÝnh
cña ®¬n vÞ. ViÖc nghiªn cøu tØ mØ toµn bé b¸o c¸o tµi chÝnh
phôc vô cho c¸c quyÕt ®Þnh vÒ quy m« vµ triÓn väng ®Çu t-.
Trong qu¸ tr×nh ®Çu t- ph¶i th-êng xuyªn xem xÐt l¹i viÖc
tham gia ®Çu t- th«ng qua c¸c th«ng tin kÕ to¸n.
    T-¬ng tù nh- vËy, c¸c chñ nî cho vay m-în tiÒn hoÆc
b¸n chÞu hµng hãa, lao vô, còng rÊt quan t©m ®Õn kh¶ n¨ng
thanh to¸n tiÒn gèc vµ l·i. C¸c chñ nî cÇn ®Õn nh÷ng th«ng
tin vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh, kh¶ n¨ng thanh to¸n, l-u chuyÓn
tiÒn tÖ cña ®¬n vÞ. C¸c tæ chøc ng©n hµng, tÝn dông, C«ng
ty tµi chÝnh, nh÷ng nhµ cung cÊp hµng hãa lao vô, c¸
nh©n... cÇn ph¶i n¾m vµ ph©n tÝch th«ng tin vÒ t×nh tr¹ng
tµi chÝnh cña ®¬n vÞ tr-íc khi quyÕt ®Þnh cho vay, b¸n chÞu
hoÆc mua cæ phÇn, tr¸i phiÕu, ...
    Thø ba: Nh÷ng ng-êi cã lîi Ých gi¸n tiÕp lµ nh÷ng
ng-êi cÇn th«ng tin kÕ to¸n ®Ó ra nh÷ng quyÕt ®Þnh cho
nh÷ng vÊn ®Ò x· héi nh- c¬ quan thuÕ, c¬ quan chøc n¨ng,
c¸c tæ chøc kh¸c.
    C¬ quan thuÕ cÇn nh÷ng th«ng tin kÕ to¸n x¸c ®Þnh vµ
kiÓm tra sè thuÕ ph¶i thu cña ®¬n vÞ.




                            16
    C¸c c¬ quan chøc n¨ng cÇn nh÷ng th«ng tin kÕ to¸n ®Ó
tæng hîp t×nh h×nh kinh tÕ x· héi ®Ó lµm c¨n cø ho¹ch ®Þnh
c¸c chÝnh s¸ch hoÆc so¹n th¶o c¸c chÝnh s¸ch, c¸c quy ®Þnh
luËt ph¸p nh- C¬ quan Thèng kª, kÕ ho¹ch, qu¶n lý gi¸ ...




    1.4. §èi t-îng nghiªn cøu cña kÕ to¸n
    Tµi s¶n vµ sù vËn ®éng cña tµi s¶n trong qu¸ tr×nh
ho¹t ®éng cña c¸c ®¬n vÞ lµ ®èi t-îng nghiªn cøu cña kÕ
to¸n.
    §èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ thuéc ho¹t ®éng thu chi ng©n
s¸ch, hµnh chÝnh, sù nghiÖp cña c¸c ®¬n vÞ cã sö dông kinh
phÝ nhµ n-íc lµ tiÒn, tµi s¶n; thu, chi ng©n s¸ch nhµ n-íc;
thu chi ho¹t ®éng sù nghiÖp ; nguån kinh phÝ, quü; c¸c
kho¶n trong thanh to¸n...
    §èi t-îng kÕ to¸n thuéc ho¹t ®éng cña c¸c ®¬n vÞ kh«ng
sö dông kinh phÝ ng©n s¸ch nhµ n-íc lµ tµi s¶n, nguån h×nh
thµnh tµi s¶n; c¸c kho¶n thu chi ho¹t ®éng, ®Çu t- tµi
chÝnh, tÝn dông nhµ n-íc vµ c¸c kho¶n trong thanh to¸n.
    §èi t-îng kÕ to¸n thuéc ho¹t ®éng kinh doanh gåm:
    - Toµn bé tµi s¶n cña ®¬n vÞ, gåm Tµi s¶n l-u ®éng vµ
tµi s¶n cè ®Þnh.
    Theo lÜnh vùc tham gia lu©n chuyÓn, toµn bé tµi s¶n
l-u ®éng cña ®¬n vÞ chia thµnh:
        Tµi s¶n l-u ®éng trong lÜnh vùc s¶n xuÊt
        Tµi s¶n l-u ®éng trong lÜnh vùc l-u th«ng
    Theo h×nh th¸i biÓu hiÖn kÕt hîp víi tÝnh chÊt ®Çu t-,
    toµn bé tµi s¶n cè ®Þnh ®-îc chia lµm 4 lo¹i:



                             17
          Tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh
          Tµi s¶n cè ®Þnh v« h×nh
          Tµi s¶n cè ®Þnh thuª mua tµi chÝnh (thuª dµi h¹n)
          Tµi s¶n cè ®Þnh tµi chÝnh
       - Nguån h×nh thµnh tµi s¶n, gåm nguån vèn chñ së h÷u
       vµ c¸c kho¶n nî ph¶i tr¶.
         + §èi víi nguån vèn chñ së h÷u,t heo môc ®Ých sö
       dông, cã thÓ chia ra thµnh c¸c lo¹i:
           Nguån vèn kÝnh doanh
           Lîi nhuËn ch-a ph©n phèi
           Nguån vèn chñ së h÷u kh¸c
         + §èi víi Nî ph¶i tr¶, theo tÝnh chÊt vµ thêi gian
       thanh to¸n cã thÓ chia thµnh nî ng¾n h¹n vµ nî dµi
       h¹n.
         Theo tÝnh chÊt nî, cã thÓ chia ra Nî tÝn dông, nî
       trong thanh to¸n.
       Nh- vËy, gi¸ trÞ tµi s¶n vµ nguån h×nh thµnh tµi s¶n
chØ lµ 2 mÆt kh¸c nhau cña mét tµi s¶n chø kh«ng ph¶i lµ 2
tµi s¶n riªng biÖt. Gi¸ trÞ tµi s¶n biÓu hiÖn tr¹ng th¸i cô
thÓ cña tµi s¶n, ph¶n ¸nh c¸i ®ang cã, ®ang tån t¹i trong
®¬n vÞ. Nguån h×nh thµnh tµi s¶n (gäi lµ nguån vèn) biÓu
hiÖn m¾t trõu t-îng, nã cho biÕt tµi s¶n ®-îc h×nh thµnh tõ
®©u, tõ nguån vèn nµo. Mét tµi s¶n cã thÓ ®-îc tµi trî tõ
mét hay nhiÒu nguån kh¸c nhau. Ng-îc l¹i, mét nguån cã thÓ
tham gia vµo mét hay nhiÒu tµi s¶n. VÒ mÆt gi¸ trÞ, tæng
gi¸ trÞ tµi s¶n bao giê còng b»ng tæng nguån h×nh thµnh tµi
s¶n.




                              18
       Tæng Gi¸ trÞ tµi s¶n = Nguån vèn chñ së h÷u + Nî ph¶i
tr¶
            Nguån vèn chñ së h÷u = Tæng Tµi s¶n - Nî ph¶i tr¶
       Trong qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt, tµi s¶n cña doanh nghiÖp
vËn ®éng kh«ng ngõng qua c¸c giai ®o¹n kh¸c nhau. Trong mçi
giai ®o¹n cña qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt, tµi s¶n kh«ng chØ
ngõng biÕn ®æi vÒ mÆt h×nh thøc tån t¹i, vÒ h×nh th¸i vËt
chÊt mµ cßn biÕn ®æi     c¶ vÒ mÆt gi¸ trÞ. Tuú thuéc c¸c lÜnh
vùc ho¹t ®éng kinh doanh nh- s¶n xuÊt, ph©n phèi, l-u
th«ng, tµi s¶n vµ c¬ cÊu tµi s¶n cña doanh nghiÖp vËn ®éng
qua c¸c giai ®o¹n sÏ kh¸c nhau. Theo môc tiªu cña ho¹t ®éng
kinh doanh lµ ho¹t ®éng kiÕm lêi th× sè tµi s¶n thu ®-îc
sau qu¸ tr×nh vËn ®éng th-êng lín h¬n sè tµi s¶n ®Çu t- ban
®Çu.
       Trong c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vËt chÊt, tµi s¶n cña
®¬n vÞ th-êng vËn ®éng qua 3 giai ®o¹n: giai ®o¹n mua hµng,
giai ®o¹n s¶n xuÊt vµ giai ®o¹n tiªu thô(hay cßn gäi lµ
giai ®o¹n b¸n hµng)

       -   Giai ®o¹n mua hµng

       -   Giai ®o¹n s¶n xuÊt

       -   Giai ®o¹n tiªu thô ( b¸n hµng )
       Nh- vËy, trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt-kinh doanh, tµi s¶n
cña doanh nghiÖp vËn ®éng kh«ng ngõng vµ th-êng xuyªn biÕn
®æi c¶ vÒ h×nh th¸i hiÖn vËt vµ gi¸ trÞ. §Ó ®¹t ®-îc môc
tiªu lµ lîi nhuËn, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ cña qu¸ tr×nh
t¸i s¶n xuÊt, cÇn thiÕt ph¶i      cã th«ng tin vµ kiÓm tra kÞp
thêi, ®Çy ®ñ vÒ qu¸ tr×nh vËn ®éng cña tµi s¶n. §©y chÝnh
lµ mét phÇn néi dung c«ng viÖc cña kÕ to¸n. Hay nãi c¸ch
kh¸c qu¸ tr×nh vËn ®éng cña tµi s¶n trong qu¸ tr×nh ho¹t


                                19
®éng s¶n xuÊt, kinh doanh cña c¸c ®¬n vÞ lµ ®èi t-îng cña
kÕ to¸n.
    Tõ ®èi t-îng nghiªn cøu cña kÕ to¸n trong c¸c ®¬n vÞ
s¶n xuÊt, kinh doanh cã thÓ suy réng cho mét sè lo¹i h×nh
ho¹t ®éng kh¸c nh-: ®¬n vÞ kinh doanh th-¬ng m¹i, dÞch vô,
®¬n vÞ hµnh chÝnh, ®¬n vÞ hµnh chÝnh- sù nghiÖp, ®¬n vÞ sù
nghiÖp..


    1.5. NhiÖm vô vµ yªu cÇu cña kÕ to¸n
    1.5.1. NhiÖm vô cña kÕ to¸n: §Ó thùc hiÖn ®-îc chøc
n¨ng cña m×nh, kÕ to¸n cã c¸c nhiÖm vô c¬ b¶n sau ®©y:
    - Thu thËp, xö lý th«ng tin, sè liÖu kÕ to¸n theo ®èi
t-îng vµ néi dung c«ng viÖc kÕ to¸n, theo chuÈn mùc vµ chÕ
®é kÕ to¸n.
    - KiÓm tra, gi¸m s¸t c¸c kho¶n thu chi tµi chÝnh, c¸c
nghÜa vô thu, nép, thanh to¸n nî, kiÓm tra viÖc qu¶n lý, sö
dông tµi s¶n, nguån h×nh thµnh tµi s¶n, ph¸t hiÖn vµ ng¨n
ngõa c¸c hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt vÒ tµi chÝnh, kÕ to¸n.
    - Ph©n tÝch th«ng tin, sè liÖu kÕ to¸n, tham m-u ®Ò
xuÊt c¸c gi¶i ph¸p phôc vô yªu cÇu qu¶n trÞ vµ quyÕt ®Þnh
kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ kÕ to¸n.
    - Cung cÊp th«ng tin tõ sè liÖu kÕ to¸n theo quy ®Þnh
cña ph¸p luËt.
    1.5.2. Yªu cÇu cña kÕ to¸n: §Ó thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô
c«ng t¸c kÕ to¸n ph¶i ®¶m b¶o c¸c   yªu cÇu c¬ b¶n   sau:
    - Ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ®· ph¸t
sinh vµo chøng tõ kÕ to¸n, sæ kÕ to¸n vµ b¸o c¸o tµi chÝnh.




                            20
    - Ph¶n ¸nh kÞp thêi, ®óng thêi h¹n quy ®Þnh th«ng tin,
sè liÖu kÕ to¸n.
    - Ph¶n ¸nh râ rµng, dÔ hiÓu vµ chÝnh x¸c th«ng tin, sè
liÖu kÕ to¸n.
    - Ph¶n ¸nh trung thùc hiÖn tr¹ng b¶n chÊt sù viÖc, néi
dung vµ gi¸ trÞ cña nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh.
    - Th«ng tin, sè liÖu kÕ to¸n ph¶i ®-îc ph¶n ¸nh liªn
tôc tõ khi ph¸t sinh ®Õn khi kÕt thóc ho¹t ®éng kinh tÕ,
tµi chÝnh, tõ khi thµnh lËp cho ®Õn khi chÊm døt ho¹t ®éng
cña ®¬n vÞ kÕ to¸n; sè liÖu kÕ to¸n ph¶n ¸nh kú nµy ph¶i kÕ
tiÕp sè liÖu kÕ to¸n cña kú tr-íc.
    - Ph©n lo¹i s¾p xÕp th«ng tin, sè liÖu kÕ to¸n theo
tr×nh tù, cã hÖ thèng vµ cã thÓ so s¸nh ®-îc.


    1.6. C¸c kh¸i niÖm vµ nguyªn t¾c c¬ b¶n cña kÕ to¸n
    C¸c kh¸i niÖm vµ nguyªn t¾c cña kÕ to¸n lµ c¨n cø ®Ó
®Þnh ra chÕ ®é kÕ to¸n cô thÓ, gióp cho ®¬n vÞ ghi chÐp kÕ
to¸n vµ lËp b¸o c¸o tµi chÝnh tu©n theo c¸c chuÈn mùc, chÕ
®é thèng nhÊt, xö lý c¸c vÊn ®Ò míi n¶y sinh ch-a ®-îc quy
®Þnh, ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c, kÞp thêi cña th«ng tin kÕ
to¸n.
    1.6.1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n cña kÕ to¸n.
    KÕ to¸n cã c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n nh- sau:
    * Mét lµ: §¬n vÞ kÕ to¸n: §¬n vÞ kÕ to¸n lµ ®èi t-îng
¸p dông LuËt kÕ to¸n, cã lËp b¸o c¸o tµi chÝnh, nh- c¬ quan
Nhµ n-íc, ®¬n vÞ sù nghiÖp sö dông kinh phÝ ng©n s¸ch Nhµ
n-íc, c¸c doanh nghiÖp, hîp t¸c x·, tæ s¶n xuÊt, hé kinh
doanh c¸ thÓ.



                            21
    Nh- vËy, ®¬n vÞ kÕ to¸n lµ n¬i diÔn ra c¸c ho¹t ®éng
kiÓm so¸t vµ tiÕn hµnh c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt, kinh doanh,
ph¶i thùc hiÖn viÖc ph¶n ¸nh, ghi chÐp, thu nhËn, xö lý vµ
cung cÊp th«ng tin, tæng hîp, lËp b¸o c¸o tµi chÝnh vµ cung
cÊp th«ng tin.
    * Hai lµ: §¬n vÞ tiÒn tÖ: ®¬n vÞ tiÒn tÖ lµ ®¬n vÞ
®-îc sö dông chÝnh thøc ghi     trong sæ kÕ to¸n vµ trong b¸o
c¸o tµi chÝnh:
    - Th-íc ®o tiÒn tÖ (gi¸ trÞ) lµ lo¹i th-íc       ®o   chñ
yÕu ®-îc sö dông ®Ó biÓu thÞ gi¸ trÞ c¸c lo¹i tµi s¶n.
    - Ngo¹i tÖ lµ ®¬n vÞ tiÒn tÖ kh¸c víi ®¬n vÞ tiÒn tÖ
kÕ to¸n cña mét doanh nghiÖp.
    Theo LuËt kÕ to¸n hiÖn hµnh, ®¬n vÞ tiÒn tÖ kÕ to¸n lµ
®ång ViÖt Nam (§VN).
    NÕu nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh lµ ngo¹i tÖ th× ph¶i
quy ®æi ra ®ång ViÖt Nam theo tû gi¸ quy ®æi do Ng©n hµng
Nhµ n-íc c«ng bè t¹i thêi ®iÓm quy ®æi. NÕu ngo¹i tÖ nµo ®ã
ch-a cã tû gi¸ quy ®æi ra ®ång ViÖt Nam th× ph¶i quy ®æi
qua ngo¹i tÖ kh¸c ®· cã tû gi¸ råi míi quy ®æi tiÕp ra ®ång
ViÖt Nam.
    * Ba lµ: Kú kÕ to¸n: kú kÕ to¸n lµ thêi gian quy ®Þnh
mµ ®¬n   vÞ kÕ to¸n ph¶i b¸o c¸o, gåm: kú kÕ to¸n n¨m, quÝ,
th¸ng.
    - Víi ®¬n vÞ míi ®-îc thµnh lËp, kú kÕ to¸n ®-îc tÝnh
tõ ngµy ®¬n vÞ ®-îc cÊp giÊy phÐp kinh doanh cã hiÖu lùc
®Õn hÕt ngµy cuèi cïng cña kú kÕ to¸n theo quy ®Þnh.
    - Tr-êng hîp kú kÕ to¸n n¨m ®Çu tiªn hoÆc n¨m cuèi
cïng cã thêi gian d-íi 90 ngµy th× ®-îc phÐp céng      víi kú




                              22
kÕ to¸n    cña n¨m kÕ tiÕp hoÆc cña n¨m trø¬c ®Ó tÝnh thµnh
mét kú kÕ to¸n vµ ph¶i ng¾n h¬n 15 th¸ng.
    -     Tr-êng hîp ®¬n vÞ chia, t¸ch, s¸p nhËp, gi¶i thÓ...
th× kú kÕ to¸n n¨m cuèi cïng tÝnh tõ ®Çu ngµy kú kÕ to¸n
theo quy ®Þnh ®Õn hÕt ngµy tr-íc khi chia,         t¸ch, gi¶i
thÓ....
    * Bèn lµ: Ttµi s¶n: Tµi s¶n lµ nguån lùc do ®¬n vÞ
qu¶n lý, sö dông    ®Ó thu ®-îc lîi Ých, bao gåm: tµi s¶n h÷u
h×nh, tµi s¶n v« h×nh thuéc quyÒn së h÷u hoÆc kh«ng thuéc
quyÒn së h÷u cña ®¬n vÞ.
    Tµi s¶n ®-îc ghi nhËn khi ch¾c ch¾n ®¬n vÞ thu ®-îc
lîi Ých vµ gi¸ trÞ cña nã ®-îc x¸c ®Þnh tin cËy.
    * N¨m lµ:      Doanh thu vµ thu nhËp kh¸c: ®ã lµ tæng lîi
Ých kinh tÕ mµ ®¬n vÞ thu ®-îc trong kú kÕ to¸n tõ ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ho¹t ®éng tµi chÝnh vµ ho¹t ®éng
kh¸c.
    * S¸u lµ: Chi phÝ: chi phÝ lµ tæng gi¸ trÞ c¸c kho¶n
lµm gi¶m lîi Ých cña ®¬n vÞ, kh«ng kÓ phÇn ph©n chia cho
c¸c cæ ®«ng, chñ së h÷u. Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh vµ chi
phÝ kh¸c ®-îc ghi nhËn ®Ó x¸c ®Þnh Lç, L·i khi nã lµm gi¶m
lîi Ých kinh tÕ vµ ®-îc x¸c ®Þnh hîp lý, tin cËy.
    * B¶y lµ: Nî ph¶i tr¶: Nî ph¶i tr¶ lµ nghÜa vô mµ ®¬n
vÞ ph¶i thanh to¸n tõ c¸c giao dÞch ®· x¶y ra vµ ®-îc ghi
nhËn khi ®¬n vÞ ph¶i dïng tiÒn ®Ó thanh to¸n theo nghÜa vô
vµ c¸c kho¶n Nî ph¶i tr¶ ®-îc x¸c ®Þnh ®¸ng tin cËy.
    * T¸m lµ: Vèn chñ së h÷u: Vèn chñ së h÷u lµ gi¸ trÞ
cña ®¬n vÞ ®-îc tÝnh b»ng sè chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ tµi
s¶n víi tæng sè Nî ph¶i tr¶.
    1.6.2. C¸c nguyªn t¾c c¬ b¶n cña kÕ to¸n.


                               23
    Nh÷ng nguyªn t¾c cña kÕ to¸n ®-îc Liªn ®oµn kÕ to¸n
quèc tÕ (IFAC) thõa nhËn lµ nh÷ng chuÈn mùc, nh÷ng qui t¾c
vµ nh÷ng h-íng dÉn lµm c¨n cø cho viÖc tiÕn hµnh c«ng t¸c
kÕ to¸n vµ lËp b¸o c¸o tµi chÝnh. C¸c nguyªn t¾c kÕ to¸n
®-îc thiÕt lËp ®Ó gióp cho ng-êi sö dông nh÷ng th«ng tin
kinh tÕ tµi chÝnh do kÕ to¸n cung cÊp cã thÓ hiÓu ®-îc b¸o
c¸o tµi chÝnh vµ thõa nhËn trong mét chõng mùc nhÊt ®Þnh mµ
kh«ng lo¹i bá c¸c qui ®Þnh cã tÝnh ®Þa ph-¬ng, khu vùc.
Nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n cña kÕ to¸n bao gåm:
    1.6.2.1. Nguyªn t¾c c¬ së dån tÝch:
    Néi dung c¨n b¶n cña nguyªn t¾c nµy ®ßi hái c¸c nghiÖp
vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh cã liªn quan ®Õn tµi s¶n,
Nî ph¶i tr¶, vèn chñ së h÷u, doanh thu, chi phÝ ph¶i ®-îc
ghi sæ ë thêi ®iÓm ph¸t sinh, kh«ng dùa vµo thêi ®iÓm thùc
tÕ thu chi tiÒn hoÆc t-¬ng ®-¬ng tiÒn, do ®ã nã cho phÐp
x¸c ®Þnh ®-îc kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cña kú kÕt to¸n
kh«ng cÇn chê ®Õn thêi ®iÓm kÕt thóc ®Çu t-.
    1.6.2.2 Nguyªn t¾c ho¹t ®éng liªn tôc:
    Néi dung cña nguyªn t¾c nµy chØ râ, ®¬n vÞ kÕ to¸n
kh«ng cã ý ®Þnh gi¶i thÓ hoÆc thu hÑp quy m« ho¹t ®éng
trong kú kÕ to¸n. Tr-êng hîp ®¬n vÞ s¸p nhËp, gi¶i thÓ...
th× ph¶i tiÕn hµnh kiÓm kª tµi s¶n, x¸c nhËn c«ng nî vµ lËp
b¸o c¸o tµi chÝnh theo chÕ ®é quy ®Þnh kh¸c.
    1.6.2.3.Nguyªn t¾c gi¸ gèc (hay cßn gäi lµ nguyªn t¾c
gi¸ phÝ lÞch sö)
    N«i dung cña nguyªn t¾c nµy ®ßi hái kÕ to¸n ph¶i ph¶n
¸nh trÞ gi¸ tµi s¶n, vËt t-, hµng ho¸ theo gi¸ gèc, tøc lµ
gi¸ ®-îc h×nh thµnh khi ®¬n vÞ giµnh ®-îc quyÒn së h÷u vÒ
tµi s¶n ( do mua   hoÆc do   tù chÕ t¹o, x©y l¾p). Nãi c¸ch


                             24
kh¸c, gi¸ phÝ h÷u Ých cña c¸c yÕu tè trong viÖc ghi nhËn
ban ®Çu trªn c¸c tµi kho¶n kÕ to¸n vµ trªn c¸c b¸o c¸o tµi
chÝnh lµ gi¸ phÝ lÞch sö.
    Tuy nhiªn, khi vËn dông nguyªn t¾c nµy cÇn l-u ý r»ng,
gi¸ gèc (gi¸ phÝ lÞch sö) th-êng ®-îc ®iÒu chØnh vµ trong
mét sè tr-êng hîp còng cÇn cã nh÷ng ®Þnh gi¸ kh¸c. V× vËy,
trong viÖc tu©n thñ nguyªn t¾c gi¸ gèc (gi¸ phÝ lÞch sö)
cÇn quan t©m ®Õn 4 lo¹i gi¸ tham kh¶o kh¸c ngoµi gi¸ gèc
(gi¸ phÝ lÞch sö) trong viÖc ®Þnh gi¸ tµi s¶n vµ nî ph¶i
tr¶. §ã lµ:
    - Gi¸ phÝ hiÖn t¹i
    - Gi¸ thÞ tr-êng
    - Gi¸ trÞ thuÇn cã thÓ thùc hiÖn
    - Gi¸ trÞ hiÖn t¹i cña dßng lu©n chuyÓn t-¬ng lai
    Nh×n chung 4 lo¹i gi¸ nµy liªn quan ®Õn nh÷ng gi¸ trÞ
cña tµi s¶n vµ nî ph¶i tr¶ sau nh÷ng ghi nhËn ban ®Çu cña
chóng.
    Khi mét nghiÖp vô phi tiÒn tÖ x¶y ra, gi¸ phÝ hay c¸c
lo¹i ®Þnh gi¸ kh¸c ®-îc ®o l-êng tuú thuéc vµo gi¸ nµo cã
thÓ x¸c ®Þnh trung thùc h¬n.
    1.6.2.4.Nguyªn t¾c t-¬ng xøng (phï hîp)
    KÕt hîp gi÷a nguyªn t¾c doanh thu vµ nguyªn t¾c t-¬ng
xøng ®-îc ®Ò xu©t chung trong nguyªn t¾c t-¬ng xøng:
    “Nguyªn t¾c t­¬ng xøng yªu cÇu doanh thu trong kú ph¶i
®-îc ghi nhËn trong c¸c tµi kho¶n vµ trªn c¸c b¸o c¸o tµi
chÝnh khi:

         -   NghiÖp vô ®· hoµn tÊt, vµ




                               25
       -   tiÕn tr×nh ®¹t ®-îc doanh thu ph¶i ®-îc hoµn tÊt
vÒ thùc chÊt.
    Vµ chÝ phÝ ®-îc ghi nhËn lµ chi phÝ ph¶i bá ra ®Ó ®¹t
®­îc doanh thu t­¬ng xøng trong kú,”
    NÕu doanh thu ®-îc thùc hiÖn vµo thêi kú tr-íc vµ liªn
quan ®Õn nhiÒu kú sau th× ph¶i thùc hiÖn ph©n bæ cho c¸c kú
t-¬ng lai ®Ó phï hîp víi nguyªn t¾c ghi nhËn doanh thu. Bªn
c¹nh ®ã, tÊt c¶ c¸c yÕu tè x¸c ®Þnh cña chi phÝ liªn quan
®Õn doanh thu còng ph¶i ®-îc ghi nhËn cho phï hîp. Nguyªn
t¾c t-¬ng xøng còng ®ßi hái doanh thu ®¹t ®-îc khi tµi s¶n
®-îc b¸n hay tiªu thô cÇn ph¶i ®-îc ghi nhËn vµ b¸o c¸o
t-¬ng xøng víi nh÷ng chi phÝ cña thêi kú cã liªn quan ®Õn
doanh thu ®-îc ghi nhËn.
    Cã nhiÒu lo¹i ghi nhËn chi phÝ kh¸c nhau. Mét vµi chi
phÝ ph¶n ¸nh mèi quan hÖ trùc tiÕp nguyªn nh©n - kÕt qu¶
víi doanh thu. §ã lµ khi doanh thu vµ chi phÝ x¶y ra ®ång
thêi, vÝ dô nh- gi¸ vèn cña hµng b¸n ra, chi phÝ hoa hång
b¸n hµng vµ chi phÝ vËn chuyÓn. Nh÷ng chi phÝ kh¸c ®-îc ghi
nhËn theo thêi gian, v× phÇn néi dung bao hµm trong chi phÝ
nµy cã thêi h¹n l©u h¬n so víi thêi h¹n trùc tiªp ph¸t sinh
doanh thu, vÝ dô nh- chi phÝ khÊu hao v¨n phßng, chi phÝ
l·i tiÒn vay, chi phÝ thuª bÊt ®éng s¶n. §èi víi nh÷ng chi
phÝ kh¸c, kh«ng cã mèi quan hÖ trùc tiÕp ®èi víi doanh thu
còng nh- ®èi víi thêi gian ph¸t sinh doanh thu, v× thÕ,
nh÷ng chi phÝ nµy cÇn ®-îc tr×nh bµy trong b¸o c¸o tµi
chÝnh nh- chi phÝ cña kú kÕ to¸n cã thÓ x¸c ®Þnh. VÝ dô,
chi phÝ qu¶ng c¸o, giãi thiÖu s¶n phÈm, chi phÝ nghiªn cøu
vµ ph¸t triÓn. Mét hÖ thèng th«ng th-êng cña viÖc ph©n bæ
lµ ghi nhËn nh÷ng chi phÝ nµy nh- nh÷ng chi phÝ trong thêi
kú mµ chóng x¶y ra.

                            26
    1.6.2.5.Nguyªn t¾c nhÊt qu¸n vµ cã thÓ so s¸nh ®-îc
    “ViÖc ¸p dông c¸c chÝnh s¸ch vµ thñ tôc kÕ to¸n cÇn
ph¶i nhÊt qu¸n tõ thêi kú nµy sang thêi kú kh¸c nh»m:

      -   Cã thÓ so s¸nh ®-îc c¸c th«ng tin kÕ to¸n cña mét
doanh nghiÖp víi nh÷ng th«ng tin t-¬ng tù cña c¸c doanh
nghiÖp kh¸c trong mét thêi kú vµ

      -   Cã thÓ so s¸nh ®-îc nh÷ng th«ng tin t-¬ng tù cña
doanh nghiÖp trong c¸c thêi kú kh¸c nhau.
    §ång thêi tr¸nh sù hiÓu lÇm cña nh÷ng sö dông th«ng
tin kÕ to¸n vÒ nh÷ng sè liÖu ®­îc cung cÊp.”
    TÝnh cã thÓ so s¸nh ®-îc gi÷a c¸c doanh nghiÖp, c¸c tæ
chøc vµ sù nhÊt qu¸n trong viÖc ¸p dông c¸c ph-¬ng ph¸p sÏ
lµm gia t¨ng chÊt l-îng th«ng tin trong viÖc so s¸nh mèi
quan hÖ gi÷a tiÒm n¨ng kinh tÕ vµ qu¸ tr×nh thùc hiÖn gi÷a
c¸c doanh nghiÖp, gi÷a c¸c tæ chøc.
    Tuy nhiªn, khi tu©n thñ nguyªn t¾c nµy, còng cÇn l-u ý
r»ng nÕu tÝnh nhÊt   qu¸n ®-îc thùc hiÖn trong mét thêi gian
qu¸ l©u, th× tÝnh phï hîp cã thÓ chÞu ¶nh h-ëng ng-îc l¹i.
V× vËy, sù thay ®æi mét ph-¬ng ph¸p kÕ to¸n phï hîp h¬n
®-îc cho phÐp, mÆc dï ®iÒu nµy vi ph¹m tÝnh nhÊt qu¸n. M©u
thuÉn nµy ®-îc gi¶i quyÕt b»ng c¸ch c«ng khai nh÷ng th«ng
tin diÔn gi¶i bæ sung nh»m gi÷ ®-îc tÝnh nhÊt qu¸n (vµ cã
thÓ so s¸nh ®-îc) gi÷a b¸o c¸o tµi chÝnh tr-íc vµ sau khi
thay ®æi c¸c chÝnh s¸ch thñ tôc kÕ to¸n.
    1.6.2.6.Nguyªn t¾c thËn träng
    “Khi cã 2 c¸ch lùa chän kh¸c nhau tho¶ m·n nh÷ng
nguyªn t¾c c¬ b¶n vµ øng dông cho mét nghiÖp vô, th× sù lùa
chän cã ¶nh h-ëng tèt nh©t ®Õn l·i rßng hay tæng tµi s¶n
cÇn ph¶i ®­îc sö dông.” Cã thÓ cô thÓ nh- sau:


                             27
    -   Trong viÖc ghi nhËn nh÷ng tµi s¶n cã 2 sù ®¸nh gi¸
nh- nhau ®-îc chÊp nhËn, sù ®¸nh gi¸ tµi s¶n víi gi¸ trÞ
thÊp h¬n sÏ   ®-îc chän lùa.

    -   Trong viÖc ghi nhËn nî ph¶i tr¶, sè liÖu nî ph¶i
tr¶ nµo cao h¬n trong 2 c¸ch ®¸nh gi¸ nh- nhau sÏ ®-îc ghi
nhËn.

    -   Trong viÖc ghi nhËn doanh thu, chi phÝ, l·i hay lç
khi cã sù nghi ngê hîp lý vÒ sù thÝch hîp cña sè liÖu thay
thÕ, th× c¸ch lùa chän cã t¸c ®éng Ýt nhÊt ®Õn l·i rßng sÏ
®-îc chän lùa.
    Theo nguyªn t¾c nµy, khi kh«ng x¸c ®Þnh ®-îc chÝnh x¸c
sù gi¶i quyÕt ®óng ®¾n hay sè liÖu ®óng, nh÷ng ng-êi sö
dông b¸o c¸o tµi chÝnh th-êng ®-îc tho¶ m·n h¬n víi nh÷ng
sè liÖu b¸o c¸o thÊp h¬n lµ viÖc phãng ®¹i sè liÖu vÒ l·i
rßng vµ tµi s¶n. KÕ to¸n viªn cÇn ph¶i ®-a ra nhiÒu quyÕt
®Þnh kÕ to¸n c¨n cø trªn sù ®¸nh gi¸ c¸c thay thÕ ®-îc chän
lùa, viÖc thùc hiÖn nh÷ng -íc tÝnh, vµ ¸p dông nh÷ng nguyªn
t¾c kÕ to¸n. Tuy nhiªn, cÇn l-u ý r»ng, nh÷ng chän lùa nµy
th-êng ¶nh h-ëng ®Õn l·i rßng, tµi s¶n, vèn chñ së h÷u vµ
chóng lu«n lu«n kh«ng cã c©u tr¶ lêi ®óng duy nhÊt.


    1.6.2.7 Nguyªn t¾c träng yÕu
    TÝnh träng yÕu ®-îc x¸c ®Þnh lµ “møc ®é quan träng cña
viÖc bá sãt hay sai lÖch cña th«ng tin kÕ to¸n ®-îc xem lµ
träng yÕu nÕu quyÕt ®Þnh cña nh÷ng ng-êi dùa vµo nh÷ng
th«ng tin nµy sÏ thay ®æi hay chÞu ¶nh h-ëng khi biÕt ®-îc
sù sai lÖch hay bá sãt ®ã.”
    §Þnh nghÜa nµy còng cã nghÜa lµ nh÷ng sai lÖch kh«ng
träng yÕu sÏ kh«ng lµm thay ®æi hay ¶nh h-ëng ®Õn quyÕt


                               28
®Þnh cña ng-êi sö dông th«ng tin. Tuy nhiªn, träng yÕu
kh«ng cã nghÜa lµ nh÷ng kho¶n hay sè liÖu kh«ng träng yÕu
th× kh«ng ph¶i gi¶i thÝch vµ b¸o c¸o. §iÒu nµy còng kh«ng
cã nghÜa lµ viÖc tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c kÕ to¸n cã liªn
quan th× kh«ng ®ßi hái mét c¸ch triÖt ®Ó.
    Sù xÐt ®o¸n tÝnh träng yÕu lµ mét tr-êng hîp ®Æc biÖt.
V× trong mét vµi tr-êng hîp, sè liÖu ®-îc xem lµ träng yÕu
trong tr-êng hîp nµy th× l¹i kh«ng ®-îc xem lµ träng yÕu
trong tr-êng hîp kh¸c do tÇm quan träng cña sè liÖu liªn
quan nh- lîi tøc, tæng sè tµi s¶n, vµ tæng sè c«ng nî. MÆt
kh¸c, v× tÝnh chÊt ®Æc biÖt trong viÖc x¸c ®Þnh tÝnh träng
yÕu, do ®ã khã cã thÓ ®-a ra nh÷ng h-íng dÉn chung cña tÝnh
träng yÕu ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c tr-êng hîp. Trong thùc tÕ,
nh÷ng h­íng dÉn tÝnh träng yÕu nh­ “5% lîi tøc” hay “5%
tæng tµi s¶n” th­êng ®­îc c¸c c«ng ty kiÓm to¸n sö dông.




                         Ch-¬ng 2:

                  Ph-¬ng ph¸p kÕ to¸n

                            29
     §Ó thùc hiÖn ®-îc c¸c chøc n¨ng vµ nhiÖm vô, kÕ to¸n
ph¶i sö dông mét hÖ thèng c¸c ph-¬ng ph¸p riªng, bao gåm:
     - Ph-¬ng ph¸p chøng tõ;
     - Ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n;
     - Ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸;
     - Ph-¬ng ph¸p tæng hîp - c©n ®èi.


     2.1. Ph-¬ng ph¸p chøng tõ
     Ho¹t ®éng kinh tÕ th-êng rÊt ®a d¹ng, phøc t¹p, diÔn
ra ë mäi lóc, mäi n¬i, trong khi ®ã c¸c ®¬n vÞ l¹i qu¶n lý,
sö dông mét khèi l-îng lín vÒ tµi s¶n, do ®ã, ®Ó thu nhËn,
ph©n lo¹i, ph¶n ¸nh, xö lý, tæng hîp ®-îc toµn bé t×nh h×nh
tµi s¶n vµ sù vËn ®éng cña tµi s¶n trong qu¸ tr×nh ho¹t
®éng, th«ng qua ®ã cung cÊp cho c¸c nhµ qu¶n lý nh÷ng th«ng
tin cÇn thiÕt ®Ó kiÓm tra, gi¸m s¸t th-êng xuyªn, cã hiÖu
qu¶ mäi ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ, kÕ to¸n ph¶i sö dông mét hÖ
thèng c¸c ph-¬ng ph¸p, trong ®ã ph-¬ng ph¸p ®Çu tiªn mµ kÕ
to¸n ph¶i sö dông lµ ph-¬ng ph¸p chøng tõ.
     2.1.1. Néi dung vµ ý nghÜa cña ph-¬ng ph¸p chøng tõ:
     Ph-¬ng ph¸p chøng tõ lµ ph-¬ng ph¸p ®-îc kÕ to¸n sö
dông ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
®·   ph¸t sinh vµ ®· thùc sù hoµn thµnh theo ®Þa ®iÓm, theo
thêi gian vµo c¸c b¶n chøng tõ kÕ to¸n. BiÓu hiÖn cô thÓ
cña néi dung ph-¬ng ph¸p chøng tõ kÕ to¸n lµ c¸c b¶n chøng
tõ vµ viÖc lu©n chuyÓn cña chøng tõ.




                               30
    B¶n chøng tõ kÕ to¸n ®-îc quan niÖm lµ "vËt mang tin"
hay lµ "phÇn tö chøa ®ùng th«ng tin" vÒ toµn bé c¸c ho¹t
®éng kinh tÕ   cña ®¬n vÞ, nã chøng minh (x¸c nhËn) cho c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ®· ph¸t sinh vµ ®· thùc sù
hoµn thµnh.
    ViÖc lu©n chuyÓn chøng tõ kÕ to¸n ph¶n ¸nh (chØ râ)
®-êng ®i cña chøng tõ kÕ to¸n, b¾t ®Çu ph¸t sinh ë ®©u,
tiÕp ®Õn nã ®-îc chuyÓn ®Õn ®©u (tõ ®©u ®Õn ®©u) ®-îc xö lý
nh- thÕ nµo ®Ó thùc hiÖn chøc n¨ng truyÒn tin, ®¸p øng qu¶n
lý vµ sö dông th«ng tin.
    Chøng tõ kÕ to¸n cã thÓ ®-îc tæ chøc lu©n chuyÓn theo
c¸c d¹ng (m« h×nh) liªn tiÕp, song song hoÆc võa liªn tiÕp,
võa song song, tuú theo thêi gian vµ yªu cÇu nhËn th«ng tin
cña qu¶n lý.
    V× ph-¬ng ph¸p chøng tõ kÕ to¸n lµ ph-¬ng ph¸p ®-îc kÕ
to¸n sö dông ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh toµn bé c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, do vËy nã cã ý nghÜa rÊt
quan träng ®èi víi c«ng t¸c qu¶n lý nãi chung, víi c«ng t¸c
kÕ to¸n nãi riªng.
    Tr-íc hÕt, th«ng qua ph-¬ng ph¸p chøng tõ, kÕ to¸n cña
®¬n vÞ sÏ thu nhËn, ghi chÐp, ph¶n ¸nh ®-îc ®Çy ®ñ, kÞp
thêi, chÝnh x¸c toµn bé c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
ph¸t sinh, tõ ®ã kÕ to¸n thùc hiÖn ®-îc nhiÖm vô kiÓm tra,
gi¸m s¸t tÝnh hîp ph¸p, hîp lý, hîp lÖ cña c¸c nghiÖp vô
kinh tÕ, tµi chÝnh, ph¸t hiÖn vµ ng¨n ngõa c¸c hiÖn t-îng
tiªu cùc lµm h- hao, tæn thÊt tµi s¶n cña ®¬n vÞ. MÆt kh¸c,
th«ng qua ph-¬ng ph¸p chøng tõ kÕ to¸n mµ biÓu hiÖn cô thÓ
néi dung cña nã lµ "vËt mang tin vµ truyÒn tin", kÕ to¸n sÏ
cung cÊp ®Çy ®ñ, kÞp thêi c¸c th«ng tin cÇn thiÕt, phôc vô



                            31
®¾c lùc cho yªu cÇu cña qu¶n lý, gióp c¸c nhµ qu¶n lý nãi
chung, c¸c ®èi t-îng sö dông th«ng tin nãi riªng cã c¬ së
®Ó ph©n tÝch ®¸nh gi¸ vµ nhËn biÕt ®-îc thùc tr¹ng cña c¸c
ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, tõ ®ã hä sÏ c¸c
quyÕt ®Þnh thÝch hîp, kÞp thêi, phôc vô cho lîi Ých cña
chÝnh hä. Cuèi cïng, ý nghÜa cña ph-¬ng ph¸p chøng tõ kÕ
to¸n cßn ®-îc thÓ hiÖn th«ng qua tÝnh ph¸p lý cña chøng tõ
kÕ to¸n.
    Nh- ng-êi ta biÕt, c¸c sè liÖu, tµi liÖu cña kÕ to¸n
®Òu ®-îc ph¶n ¸nh, ghi chÐp, tÝnh to¸n trªn c¬ së sè liÖu
cña chøng tõ kÕ to¸n, mµ c¸c sè liÖu ®-îc ghi trong c¸c
chøng tõ kÕ to¸n ®Òu ®· ®-îc x¸c nhËn, kiÓm tra tÝnh hîp
lý, hîp ph¸p, hîp lÖ, do vËy, chøng tõ kÕ to¸n kh«ng chØ lµ
c¬ së ph¸p lý cho mäi sè liÖu, tµi liÖu cña kÕ to¸n, mµ cßn
lµ c¨n cø ph¸p lý cho viÖc kiÓm tra ®¸nh gi¸, viÖc thùc
hiÖn c¸c chÝnh s¸ch, chÕ ®é, thÓ lÖ cña Nhµ n-íc hiÖn hµnh,
c¸c quyÕt ®Þnh, quy ®Þnh cña c¬ quan chñ qu¶n. Chøng tõ kÕ
to¸n còng c¨n cø ph¸p lý ®Ó gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp, c¸c
khiÕu kiÖn cã liªn quan ®Õn c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi
chÝnh cña ®¬n vÞ.


    2.1.2. Ph©n lo¹i chøng tõ kÕ to¸n vµ c¸c yÕu tè cña
chøng tõ kÕ to¸n.
    2.1.2.1.Ph©n lo¹i chøng tõ kÕ to¸n
    Ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña c¸c ®¬n vÞ rÊt ®a
d¹ng vµ phong phó, do vËy chøng tõ kÕ to¸n ghi chÐp, ph¶n
¸nh c¸c ho¹t ®éng nãi trªn còng rÊt ®a d¹ng vµ phong phó.
§Ó sö dông cã hiÖu qu¶ chøng tõ kÕ to¸n cho yªu cÇu kh¸c
nhau cña c«ng t¸c qu¶n lý, cÇn thiÕt ph¶i nhËn biÕt ®-îc



                            32
c¸c lo¹i chøng tõ kÕ to¸n. §Ó ®¹t ®-îc môc ®Ých nãi trªn,
cÇn ph¶i ph©n lo¹i chøng tõ kÕ to¸n. Khi sö dông c¸c tiªu
thøc ph©n lo¹i kh¸c nhau, chøng tõ kÕ to¸n sÏ ®-îc ph©n
thµnh nhiÒu lo¹i kh¸c nhau, ®¸p øng yªu cÇu kh¸c nhau cña
qu¶n lý.
    * Ph©n lo¹i chøng tõ kÕ to¸n dùa vµo møc ®é cña tµi
liÖu trong chøng tõ:
    Tuú thuéc vµo møc ®é cña tµi liÖu trong chøng tõ,
chøng tõ kÕ to¸n ®-îc ph©n thµnh hai lo¹i: chøng tõ gèc
(chøng tõ ban ®Çu) vµ chøng tõ tæng hîp.
    - Chøng tõ gèc (chøng tõ ban ®Çu) lµ chøng tõ "sao
chôp" nguyªn gèc c¸c nghiÖp vô kinh tÕ - tµi chÝnh ph¸t
sinh, ph¶n ¸nh trùc tiÕp c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh
cña ®¬n vÞ, do ®ã nã lµ c¬ së ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh, tÝnh
to¸n sè liÖu cña kÕ to¸n, vÝ dô phiÕu thu, phiÕu chi, phiÕu
xuÊt kho, phiÕu nhËp kho v.v...
    - Chøng tõ tæng hîp lµ chøng tõ ®-îc kÕ to¸n tæng hîp
tõ c¸c chøng tõ   gèc cïng lo¹i, phôc vô thuËn lîi cho viÖc
ghi sæ cña kÕ to¸n. V× nã ®-îc tæng hîp tõ c¸c chøng tõ gèc
cïng lo¹i, do ®ã khi sö dông nã ®Ó ghi sæ kÕ to¸n, ph¶i
®Ýnh kÌm c¸c chøng tõ gèc. Thuéc chøng tõ tæng hîp, cã
chøng tõ ghi sæ, b¶ng tæng hîp chøng tõ, vÝ dô nh- b¶ng kª
mua hµng, biªn b¶n giao nhËn tµi s¶n cè ®Þnh v.v...
    * Ph©n lo¹i chøng tõ kÕ to¸n dùa theo quy ®Þnh vÒ
chøng kÕ to¸n cña Nhµ n-íc.
    Theo quy ®Þnh cña Nhµ n-íc vÒ chøng tõ kÕ to¸n, chøng
tõ ®-îc ph©n thµnh hai lo¹i: Chøng tõ ¸p dông   thèng nhÊt
mang tÝnh b¾t buéc vµ chøng tõ mang tÝnh   h-íng dÉn (kh«ng
b¾t buéc).


                              33
       - Chøng tõ thèng nhÊt b¾t buéc lµ chøng tõ do Nhµ n-íc
(Bé Tµi chÝnh) ban hµnh vµ ®-îc sö dông thèng nhÊt cho tÊt
c¶ c¸c ®¬n vÞ, kh«ng ph©n biÖt lÜnh vùc ho¹t ®éng, ngµnh
nghÒ kinh doanh, h×nh thøc së h÷u. §©y lµ nh÷ng chøng tõ
ph¶n ¸nh c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cã yªu cÇu qu¶n
lý chÆt chÏ, mang tÝnh phæ biÕn vµ ph¶n ¸nh mèi quan hÖ
kinh tÕ, tµi chÝnh gi÷a c¸c ®¬n vÞ ph¸p nh©n cã liªn quan,
vÝ dô: phiÕu thu, phiÕu chi, phiÕu nhËp kho, phiÕu xuÊt
kho, ho¸ ®¬n b¸n hµng, thÎ tµi s¶n cè ®Þnh v.v...
       - Chøng tõ kÕ to¸n h-íng dÉn lµ chøng tõ kh«ng do Nhµ
n-íc (Bé tµi chÝnh) thèng nhÊt ban hµnh mµ chØ h-íng dÉn
c¸c ®Æc tr-ng, c¸c chØ tiªu ®Ó c¸c ngµnh, c¸c ®¬n vÞ vËn
dông cã thÓ thªm, bít chi tiÕt     mét sè chØ tiªu cho phï hîp
víi ®Æc ®iÓm ho¹t ®éng vµ yªu cÇu qu¶n lý riªng cña ngµnh,
cña ®¬n vÞ. Tuy lµ chøng tõ h-íng dÉn, nh-ng vÉn lµ chøng
tõ kÕ to¸n, do vËy vÉn ph¶i ®¶m b¶o tÝnh ph¸p lý vµ hîp lÖ,
hîp lý cña chøng tõ. Thuéc lo¹i chøng tõ nµy, vÝ dô nh-
biªn lai thu tiÒn, phiÕu xuÊt vËt t- theo h¹n møc, biªn b¶n
thanh lý hîp ®ång giao kho¸n, b¶ng thanh to¸n häc bæng
(sinh ho¹t phÝ)v.v..
       Nh- vËy chøng tõ h-íng dÉn chØ ph¶n ¸nh c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ, tµi chÝnh Ýt cã tÝnh phæ biÕn mµ cã tÝnh néi bé
riªng biÖt cña ngµnh, cña ®¬n vÞ.
       2.1.2.2. C¸c yÕu tè cña chøng tõ kÕ to¸n (chøng tõ
gèc)
       §Ó thùc hiÖn ®-îc vai trß lµ "vËt mang tin" hay "phÇn
tö chøa ®ùng th«ng tin", lµ c¬ së ®Ó x¸c nhËn cho c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ®· ph¸t sinh còng nh- lµ c¬ së
®Ó ghi sæ cña kÕ to¸n, chøng tõ kÕ to¸n ph¶i ®-îc thiÕt kÕ,



                              34
hoÆc cÊu tróc víi nh÷ng chØ tiªu (yªu tè) ®Æc tr-ng cho c¸c
ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, c¶ vÒ néi dung,
ph¹m vi, quy m«, thêi gian, ®Þa ®iÓm ph¸t sinh còng nh- yÕu
tè chØ râ tr¸ch nhiÖm cña tõng bé phËn, c¸ nh©n cã liªn
quan ®Õn ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ. §Ó ®¶m
b¶o ®-îc yªu cÇu nãi trªn, c¸c yÕu tè cña chøng tõ kÕ to¸n
th-êng bao gåm 2 lo¹i: yÕu tè c¬ b¶n vµ yÕu tè bæ xung.
    * C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña chøng tõ kÕ to¸n:
    YÕu tè c¬ b¶n lµ yÕu tè b¾t buéc cña chøng tõ kÕ to¸n
mµ nÕu thiÕu nã th× chøng tõ kÕ to¸n sÏ kh«ng cã gi¸ trÞ
ph¸p lý. C¸c yÕu tè c¬ b¶n cña chøng tõ kÕ to¸n bao gåm:
Tªn gäi cña chøng tõ; ngµy th¸ng lËp vµ sè hiÖu chøng tõ;
tªn, ®Þa chØ, ch÷ ký vµ dÊu (nÕu cã) cña ®¬n vÞ, bé phËn c¸
nh©n cã liªn quan; néi dung tãm t¾t ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi
chÝnh, ®¬n vÞ ®o l-êng ®-îc sö dông.
    VÒ tªn gäi cña chøng tõ: tªn gäi cña chøng tõ ph¶i
ph¶n ¸nh ®-îc kh¸i qu¸t néi dung cña nghiÖp vô kinh tÕ, tµi
chÝnh nãi riªng, néi dung cña ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh
nãi chung, th«ng qua ®ã gióp cho viÖc ph©n lo¹i chøng tõ vµ
tæng hîp sè liÖu cña kÕ to¸n ®-îc tiÕn hµnh thuËn lîi, vÝ
dô phiÕu thu, phiÕu chi, phiÕu nhËp kho, phiÕu xuÊt kho,
ho¸ ®¬n, biªn lai, kiÓm kª v.v...
    - VÒ ngµy th¸ng lËp vµ sè hiÖu chøng tõ: yÕu tè ngµy
th¸ng lËp chøng tõ lµ b¾t buéc ®èi víi mäi chøng tõ kÕ
to¸n, nã ph¶n ¸nh thêi gian ph¸t sinh cña nghiÖp vô kinh
tÕ, tµi chÝnh. Th«ng qua yÕu tè c¬ b¶n vÒ ngµy th¸ng lËp vµ
sè hiÖu chøng tõ, ng-êi ta cã thÓ dÔ dµng kiÓm tra, ®èi
chiÕu tÝnh x¸c thùc cña nghiÖp vô cña nghiÖp vô ph¸t sinh,




                            35
tr¸nh ®-îc c¸c hiÖn t-îng tiªu cùc khi sö dông chøng tõ kÕ
to¸n nh- ghi bæ xung, quay vßng chøng tõ v.v...
    - VÒ tªn, ®Þa chØ, ch÷ ký vµ dÊu (nÕu cã) cña ®¬n vÞ,
tæ chøc vµ c¸c c¸ nh©n cã liªn quan:
    Víi yÕu tè c¬ b¶n nãi trªn, chøng tõ kÕ to¸n chØ râ
(x¸c nhËn) ®-îc ®Þa ®iÓm ph¸t sinh cña nghiÖp vô kinh tÕ,
tµi chÝnh, x¸c ®Þnh ®-îc tr¸ch nhiÖm vËt chÊt cña ®¬n vÞ,
bé phËn vµ c¸c c¸ nh©n cã liªn quan ®Õn nghiÖp vô ph¸t
sinh, ®¶m b¶o tÝnh ph¸p lý, tÝnh hîp lÖ cña chøng tõ, t¹o
®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c«ng t¸c kiÓm tra, thanh tra vµ dÔ
dµng x¸c ®Þnh ®-îc chÕ ®é tr¸ch nhiÖm trong c«ng t¸c qu¶n
lý nãi chung, trong viÖc sö dông chøng tõ kÕ to¸n nãi
riªng.
    - VÒ néi dung tãm t¾t ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh:
Ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ ph¶i diÔn ®¹t ng¾n,
gän, râ rµng vµ dÔ hiÓu trªn chøng tõ kÕ to¸n, vÝ dô lý do
thu th× ghi râ thu tiÒn b¸n hµng,      thu håi t¹m øng, lý do
chi cßn ghi râ chi tr¶ l-¬ng , chi t¹m øng, chi thanh to¸n
c«ng t¸c phÝ....
    YÕu tè c¬ b¶n nãi trªn ph¶n ¸nh tÝnh hîp lý cña ho¹t
®éng kinh tÕ, tµi chÝnh, th«ng qua ®ã gióp cho viÖc ph©n
lo¹i, tæng hîp vµ ghi sæ cña kÕ to¸n vµ viÖc thanh tra,
kiÓm tra néi dung ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ.
    - VÒ ®¬n vÞ ®o l-êng: Víi yÕu tè c¬ b¶n nµy, chøng tõ
kÕ to¸n ph¶n ¸nh ®-îc ph¹m vi, quy m« cña c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ, tµi chÝnh, gióp cho viÖc ph©n lo¹i, tæng hîp vµ
ghi sæ cña kÕ to¸n còng nh- kiÓm tra ®-îc tÝnh hîp lÖ cña
néi dung ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ.
    * C¸c yÕu tè bæ xung cña chøng tõ kÕ to¸n:


                            36
     YÕu tè bæ xung lµ yÕu tè kh«ng b¾t buéc cña chøng tõ kÕ
to¸n, nã ®-îc x©y dùng ®Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý cô thÓ vµ yªu
cÇu ghi sæ cña kÕ to¸n (gióp ®Þnh kho¶n kÕ to¸n), vÝ dô ho¸ ®¬n
b¸n hµng cã thªm yÕu tè thêi gian thanh to¸n, h×nh thøc thanh
to¸n ghi Nî, ghi Cã TK.....
     §Ó phôc vô cho viÖc ghi chÐp, ph¶n ¸nh chÝnh x¸c, ®Çy
®ñ, kÞp thêi c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ,
®¶m b¶o thuËn tiÖn cho viÖc ghi sæ kÕ to¸n, ®Æc biÖt trong
®iÒu kiÖn tin häc ho¸ c«ng t¸c kÕ to¸n, c¸c yÕu tè ®-îc ghi
trªn chøng tõ kÕ to¸n cÇn ®-îc bè trÝ, s¾p xÕp hîp lý, võa
®¸p øng ®-îc yªu cÇu ph¶n ¸nh vµ l-u gi÷ th«ng tin, võa ®¶m
b¶o thuËn lîi cho viÖc sö dông c¸c ph-¬ng tiÖn kü thuËt tin
häc, ®¸p øng ngµy cµng cao trong viÖc cung cÊp c¸c th«ng
tin cÇn thiÕt cho c¸c nhµ qu¶n lý.
     2.1.3. Tr×nh tù xö lý vµ lu©n chuyÓn chøng tõ.
     Nh- ng-êi ta biÕt, ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n
vÞ th-êng rÊt ®a d¹ng, phong phó, ph¸t sinh ë nhiÒu n¬i víi
nh÷ng kho¶n thêi gian kh¸c nhau. TÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng nãi
trªn ®Òu ®-îc ghi chÐp, ph¶n ¸nh vµo chøng tõ kÕ to¸n vµ ®-îc
gäi lµ h¹ch to¸n ban ®Çu. H¹ch to¸n ban ®Çu cã thÓ do nh©n
viªn kÕ to¸n, cã thÓ do c¸c c¸n bé kh¸c thùc hiÖn. §Ó ®¶m b¶o
tÝnh hîp ph¸p, hîp lý cña chøng tõ, ®Ó nã trë thµnh c¨n cø
ghi sæ kÕ to¸n, ®Ó ph©n lo¹i vµ tæng hîp c¸c th«ng tin cÇn
thiÕt cho c¸c bé phËn sö dông th«ng tin, c¸c chøng tõ kÕ to¸n
®-îc lËp ë nhiÒu n¬i cÇn ph¶i ®-îc tËp trung vÒ bé phËn kÕ
to¸n cña ®¬n vÞ ®Ó xö lý theo ®óng quy ®Þnh, ®ång thêi tiÕn
hµnh lu©n chuyÓn chøng tõ ®Õn c¸c bé phËn cã liªn quan.




                              37
     Tr×nh tù xö lý vµ lu©n chuyÓn chøng tõ th-êng bao gåm c¸c
c«ng viÖc cô thÓ nh-: KiÓm tra chøng tõ; hoµn chØnh chøng tõ,
tæ chøc lu©n chuyÓn chøng tõ vµ b¶o qu¶n, l-u tr÷ chøng tõ.
     - VÒ kiÓm tra chøng tõ: V× chøng tõ ban ®Çu ®-îc lËp bëi
nh©n viªn kÕ to¸n hoÆc do c¸c c¸n bé kh¸c cã liªn quan, ®-îc
lËp tõ c¸c ®Þa ®iÓm vµ thêi gian ph¸t sinh kh¸c nhau, do vËy
khi c¸c chøng tõ ®ã ®-îc tËp trung vÒ bé phËn kÕ to¸n cña ®¬n
vÞ, tr-íc khi sö dông nã ®Ó ghi sæ kÕ to¸n, c¸c c¸n bé kÕ to¸n
®-îc ph©n c«ng ph¶i tiÕn hµnh kiÓm tra tÝnh hîp ph¸p, hîp lý
cña chøng tõ, tõ néi dung tãm t¾t ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh
®Õn tÊt c¶ c¸c yÕu tè c¬ b¶n kh¸c, còng nh- yÕu tè bæ xung
®-îc ghi trong chøng tõ, nÕu ph¸t hiÖn cã sai sãt ph¶i b¸o c¸o
víi kÕ to¸n tr-ëng (hoÆc tr-ëng phßng kÕ to¸n) vµ thñ tr-ëng
®¬n vÞ biÕt ®Ó xö lý vµ ra c¸c quyÕt ®Þnh cÇn thiÕt. TÊt c¶
c¸c chøng tõ kÕ to¸n ph¶i qua kh©u kiÓm tra, xÐt duyÖt, ®¶m
b¶o ®óng c¸c yªu cÇu míi ®-îc sö dông ®Ó ghi sæ kÕ to¸n.
     - VÒ hoµn chØnh chøng tõ:
     Khi tiÕn hµnh kiÓm tra chøng tõ, nÕu ph¸t hiÖn viÖc
ghi chÐp ch-a ®Çy ®ñ (ghi thiÕu), c¸n bé kÕ to¸n ®-îc ph©n
c«ng ph¶i ghi bæ xung ®Çy ®ñ vµo chøng tõ, vÝ dô sè chøng
tõ, ®¬n vÞ ®o l-êng... sau ®ã tiÕn hµnh ph©n lo¹i, tæng
hîp, lËp ®Þnh kho¶n kÕ to¸n (nÕu cã) ®Ó phôc vô viÖc ghi sæ
kÕ to¸n.
     - VÒ tæ chøc lu©n chuyÓn chøng tõ.
     Víi vai trß lµ "vËt truyÒn tin", sau khi chøng tõ ®·
®-îc kiÓm tra vµ hoµn chØnh, cÇn tæ chøc lu©n chuyÓn chøng
tõ ®Õn c¸c bé phËn, ®¬n vÞ vµ c¸c c¸ nh©n cã liªn quan ®Ó
phôc vô cho viÖc ghi sæ kÕ to¸n. Tuú thuéc vµo yªu cÇu nhËn
®Ó xö lý vµ sö dông th«ng tin cña tõng bé phËn, ®¬n vÞ, vµ



                              38
c¸c c¸ nh©n cã liªn quan, phô tr¸ch kÕ to¸n (kÕ to¸n
tr-ëng, tr-ëng phßng kÕ to¸n) sÏ ®-a ra c¸c quyÕt ®Þnh ®Ó
h-íng dÉn viÖc lu©n chuyÓn chøng tõ, ®-êng ®i cña chøng tõ
cã thÓ ®-îc tæ chøc theo m« h×nh liªn tiÕp, song song hoÆc
võa liªn tiÕp võa song song.
     - VÒ b¶o qu¶n vµ l-u tr÷ chøng tõ: §©y lµ c«ng viÖc
cuèi cïng cña c«ng t¸c xö lý vµ lu©n chuyÓn chøng tõ. Víi
vai trß lµ "phÇn tö chøa ®ùng th«ng tin", víi ý nghÜa quan
träng cña chøng tõ kÕ ®· ®-îc ®Ò cËp ë phÇn tr-íc, chøng tõ
kÕ to¸n cÇn ®-îc b¶o qu¶n vµo l-u tr÷ theo ®óng quy ®Þnh cña
Nhµ n-íc vÒ b¶o qu¶n vµ l-u gi÷ chøng tõ vµ tµi liÖu kÕ
to¸n, tr¸nh xÈy ra mÊt m¸t, h- háng chøng tõ. ViÖc b¶o qu¶n
vµ l-u tr÷ ph¶i hîp lý, khoa häc ®Ó phôc vô cho viÖc tra cøu
khi cÇn thiÕt. Khi ph¸t hiÖn chøng tõ bÞ mÊt m¸t, h- háng,
cÇn kÞp thêi b¸o c¸o víi thñ tr-ëng, kÕ to¸n tr-ëng cña ®¬n
vÞ, b¸o c¸o víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng ®Ó cã c¸c quyÕt ®Þnh
xö lý cÇn thiÕt, kÞp thêi, theo ®óng chÕ ®é quy ®Þnh.


     2.2. Ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n kÕ to¸n
     2.2.1. Néi dung vµ ý nghÜa cña ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n
kÕ to¸n.
     Nh- ng-êi ta biÕt, ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña
c¸c ®¬n vÞ lµ ®a d¹ng, phong phó víi nh÷ng néi dung tÝnh
chÊt kh¸c nhau vµ toµn bé c¸c ho¹t ®éng ®ã ®· ®-îc ghi
chÐp, ph¶n ¸nh vµo c¸c chøng tõ     kÕ to¸n theo tõng ®Þa ®iÓm
vµ thêi gian ph¸t sinh. §Ó ph©n lo¹i, tæng hîp, hÖ thèng
ho¸ c¸c sè liÖu, tµi liÖu nh»m cung cÊp ®Çy ®ñ, kÞp thêi
c¸c th«ng tin vÒ toµn bé c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh




                               39
cña ®¬n vÞ cho yªu cÇu cña qu¶n lý, kÕ to¸n sö dông ph-¬ng
ph¸p tµi kho¶n.
    Ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n lµ ph-¬ng ph¸p ®-îc kÕ to¸n sö
dông ®Ó ph©n lo¹i c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo néi
dung kinh tÕ , ph©n lo¹i c¸c ®èi t-îng kÕ to¸n (tõ ®èi
t-îng chung cña kÕ to¸n thµnh c¸c ®èi t-îng cô thÓ), ®Ó ghi
chÐp, ph¶n ¸nh mét c¸ch th-êng xuyªn, liªn tôc vµ cã hÖ
thèng vÒ sè hiÖn cã vµ sù vËn ®éng cña tµi s¶n (cña tõng
®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ) trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh
tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, th«ng qua ®ã mµ kiÓm tra, gi¸m
s¸t t×nh h×nh qu¶n lý, sö dông tµi s¶n,    cung cÊp th«ng tin
cÇn thiÕt, cã hÖ thèng vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi
chÝnh, phôc vô cho yªu cÇu lËp c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh cña
®¬n vÞ, tõ ®ã mµ ®¸p øng ®-îc c¸c yªu cÇu sö dông th«ng tin
cho c¸c ®èi t-îng nhËn th«ng tin v× c¸c lîi Ých kh¸c nhau
cña hä.
    Nh- vËy, ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n kÕ to¸n lµ ph-¬ng ph¸p
®Æc tr-ng riªng cã cña kÕ to¸n, theo ®ã ng-êi ta sö dông
c¸c tµi kho¶n ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh toµn bé c¸c ho¹t ®éng
kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, ®Ó tæng hîp, ph©n lo¹i, hÖ
thèng ho¸ c¸c th«ng tin cÇn thiÕt theo néi dung kinh tÕ ,
®¸p øng c¸c yªu cÇu kh¸c nhau cña qu¶n lý. Nãi c¸ch kh¸c,
th«ng qua viÖc sö dông ph-¬ng ph¸p nµy, kÕ to¸n sÏ ph©n
lo¹i, hÖ thèng ho¸ ®-îc mét c¸ch chi tiÕt, cô thÓ vÒ tµi
s¶n vµ sù vËn ®éng cña nã trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh
tÕ, tµi chÝnh     cña ®¬n vÞ, còng nh- ph©n lo¹i, tæng hîp vµ
hÖ thèng ho¸ ®-îc c¸c sè liÖu, tµi liÖu cña kÕ to¸n theo
c¸c chØ tiªu ®Ó phôc vô yªu cÇu lËp c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh,
tõ ®ã mµ cung cÊp ®-îc kÞp thêi, ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin cho
c¸c yªu cÇu qu¶n lý kh¸c nhau.


                              40
       2.2.2.   Tµi kho¶n kÕ to¸n vµ kÕt cÊu cña tµi kho¶n kÕ
to¸n
       Tµi kho¶n kÕ to¸n lµ h×nh thøc biÓu hiÖn cña ph-¬ng
ph¸p tµi kho¶n, nã ®-îc sö dông ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh
th-êng xuyªn, liªn tôc vµ cã hÖ thèng vÒ sè hiÖn cã vµ sù
vËn ®éng cña tõng ®èi t-îng kÕ to¸n. Nh- vËy, mçi ®çi t-îng
kÕ to¸n th-êng ®-îc ph¶n ¸nh vµo mét hay     mét sè tµi kho¶n
kÕ to¸n, tuú theo ®Æc tr-ng vËn ®éng vµ yªu cÇu qu¶n lý ®èi
víi ®èi t-îng kÕ to¸n. Nãi c¸ch kh¸c, mçi tµi kho¶n kÕ to¸n
®-îc x©y dùng (më ra) ®Ó ph¶n ¸nh mét ®èi t-îng cô thÓ cña
kÕ to¸n, cã tªn gäi riªng vµ tªn gäi cña tµi kho¶n kÕ to¸n
th-êng ph¶n ¸nh néi dung kinh tÕ cña ®èi t-îng mµ tµi kho¶n
®ã ph¶n ¸nh. Tuú theo møc ®é ph¶n ¸nh cô thÓ ®èi t-îng kÕ
to¸n, tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc x©y dùng thµnh nhiÒu cÊp kh¸c
nhau, tõ cÊp I, cÊp II, cÊp III v.v...
       * VÒ kÕt cÊu cña tµi kho¶n kÕ to¸n.
       Nh- ë phÇn tr-íc ®· ®Ò cËp, tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc sö
dông ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh sè hiÖn cã        cña ®èi t-îng kÕ
to¸n cô thÓ vµ sù vËn ®éng cña nã trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng
kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ. Phï hîp víi quan ®iÓm cña
triÕt häc, c¸c ®èi     t-îng cô thÓ cña kÕ to¸n lu«n vËn ®éng
tõ d¹ng nµy sang d¹ng kh¸c theo hai mÆt ®èi lËp: mÆt nµy
t¨ng th× mÆt kh¸c sÏ gi¶m, nh- thu ®èi lËp víi chi, nhËp
®èi lËp víi xuÊt, vay ®èi lËp víi tr¶, tËp hîp ®èi lËp víi
ph©n phèi v.v... §Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh ®-îc sù vËn ®éng cña
®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ theo hai mÆt ®èi lËp nãi       trªn,
tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc x©y dùng (thiÕt kÕ) cã kÕt cÊu
t-¬ng øng gåm 2 phÇn (hoÆc hai cét)




                              41
       - Cét bªn tr¸i (phÇn bªn tr¸i) cña tµi kho¶n dïng ®Ó
ghi chÐp, ph¶n ¸nh mét mÆt vËn ®éng cña ®èi t-îng kÕ to¸n,
theo quy -íc ®-îc gäi lµ bªn Nî cña tµi kho¶n.
       - Cét bªn ph¶i (phÇn bªn ph¶i) cña tµi kho¶n kÕ to¸n
dïng ®Ó ghi chÐp ph¶n ¸nh mÆt vËn ®éng ®èi lËp cña ®èi
t-îng kÕ to¸n vµ ®-îc gäi lµ bªn Cã cña tµi kho¶n.
       ThuËt ng÷ Nî vµ Cã ®-îc sö dông cña kÕ to¸n lµ theo
quy -íc ®Ó chØ 2 phÇn riªng biÖt, ph¶n ¸nh 2 mÆt vËn ®éng
®èi lËp cña ®èi t-îng      kÕ to¸n, nã   kh«ng cã nghÜa lµ viÖc
t¨ng hay gi¶m cña tµi s¶n, viÖc vay hay viÖc tr¶ tiÒn vay
v.v...
       Tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc dïng ®Ó ph¶n ¸nh sè hiÖn cã cña
®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ. Sè hiÖn cã ®Çu kú ®-îc gäi lµ sè
d- ®Çu kú, sè hiÖn cã cuèi k× ®-îc gäi lµ sè d- cuèi k×,
cßn sè biÕn ®éng trong k× ®-îc gäi lµ sè ph¸t sinh trong
k×:
VÝ dô: KÕt cÊu cña tµi kho¶n tæng hîp ®-îc         tr×nh bµy nh-
sau:
Tµi kho¶n..........
Th¸ng.......... n¨m.........
      Chøng tõ                         Tµi kho¶n     Sè tiÒn
                      DiÔn gi¶i
      Sè   Ngµy                         ®èi øng     Nî    Cã
                  Sè d- ®Çu k×
                  Sè    ph¸t   sinh
                  trong k×......
                  Céng sè ph¸t sinh
                  Sè d- cuèi k×




                                  42
    Trong gi¶ng d¹y vµ häc tËp, tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc
thiÕt kÕ theo d¹ng ch÷ T, biÓu thÞ cho 2 phÇn (2 cét) cña
tµi kho¶n. VÝ dô 1: Tµi kho¶n cã d¹ng ch÷ T nh- sau:
         Nî             Tµi kho¶n........                Cã
         D®k. xxxx
         PS. xxx                     PS. xxx
         Céng sè PS xxx              Céng sè P.S xxx

         Dck. xxxxx


    hoÆc mét d¹ng kÕt cÊu kh¸c cña tµi kho¶n:
         Nî            Tµi kho¶n......              Cã
                                D®k xxxx
               PS. xxxx
                                PS: xxxxx
              Céng sè PS:       Céng sè PS:
                 xxxx           xxxx
                                Dck xxxxx
    * §èi víi tµi kho¶n kÕ to¸n nÕu cuèi k× kh«ng cã sè
    d-, nã cã d¹ng kÕt cÊu nh- sau:
         Nî                   Tµi                    Cã
                       kho¶n........
         PS. xxxx                   PS. xxxx
         PS. xxxx                   PS. xxxx
         Céng     sè     PS    Nî Céng    sè   PS    Cã
         xxxx                       xxx
    * §èi víi tµi kho¶n kÕ to¸n chi tiÕt (dïng ®Ó ghi cô
thÓ ho¸ sè ®· ghi vµo tµi kho¶n tæng hîp (TK cÊp 1).




                                    43
       §Ó n¾m ®-îc sè d- (sè hiÖn cã) th-êng xuyªn, liªn tôc
cña ®èi t -îng kÕ to¸n th× kÕt cÊu cña tµi kho¶n chi tiÕt
cã thÓ ®-îc x©y dùng (thiÕt kÕ) gåm 3 cét (3 phÇn) ®Ó ph¶n
¸nh th-êng xuyªn sè hiÖn cã vµ 2 mÆt vËn ®éng cña ®èi t-îng
kÕ to¸n. VÝ dô, Tµi kho¶n chi tiÕt ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n
cã kÕt cÊu nh- sau:


       Tµi kho¶n: Ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n (C«ng ty A - ®¬n vÞ
b¸n)
   Chøng tõ                                              Sè cßn
                                                          ph¶i
                              Sè ®· tr¶      Sè ph¶i
                  DiÔn gi¶i                               tr¶
   Sè     Ngµy                     (Nî)      tr¶ (Cã)
                                                          (sè
                                                          d-)




       2.2.3. Ph©n lo¹i tµi kho¶n kÕ to¸n.
       Tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc sö dông ®Ó ph¶n ¸nh       sè hiÖn cã
vµ sù vËn ®éng cña ®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ, do ®ã sè l-îng
tµi kho¶n kÕ to¸n tuú thuéc vµo sè l-îng c¸c ®èi t-îng kÕ
to¸n cô thÓ cÇn ph¶n ¸nh. §Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý vµ t¹o
®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ng-êi lµm c«ng t¸c kÕ to¸n n¾m ®-îc
néi dung, c«ng dông, kÕt cÊu cña tõng lo¹i tµi kho¶n kÕ
to¸n, th«ng qua ®ã gióp hä cã thÓ ghi chÐp, ph¶n ¸nh c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh vµo tµi kho¶n kÕ to¸n ®óng nh-
chÕ ®é quy ®Þnh, cÇn thiÕt ph¶i tiÕn hµnh ph©n lo¹i tµi
kho¶n kÕ to¸n. Dùa vµo nh÷ng tiªu thøc kh¸c nhau, tµi kho¶n
kÕ to¸n sÏ ®-îc ph©n thµnh nh÷ng lo¹i kh¸c nhau vµ ®¸p øng
yªu cÇu kh¸c nhau cña qu¶n lý.


                              44
    2.2.3.1. Ph©n lo¹i tµi kho¶n kÕ to¸n dùa vµo néi dung
kinh tÕ mµ tµi kho¶n kÕ to¸n ph¶n ¸nh.
    Theo tiªu thøc ph©n lo¹i nãi trªn, tµi kho¶n kÕ to¸n
®-îc ph©n thµnh c¸c lo¹i sau ®©y:
    - Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh vèn - th-êng gäi t¾t lµ tµi
kho¶n vèn.
    - Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh nguån vèn - gäi t¾t lµ tµi
kho¶n nguån.
    - Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh kinh doanh, qu¸
tr×nh sö dông kinh phÝ;
    - Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh kÕt qu¶ kinh doanh.
    * Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh vèn (lo¹i TK vèn)
    C¸c tµi kho¶n thuéc lo¹i nµy ®Òu ph¶n ¸nh sè hiÖn cã
cña tµi   s¶n (®-îc biÓu hiÖn b»ng tiÒn) vµ sù vËn ®éng cña
chóng trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n
vÞ. Thuéc lo¹i tµi kho¶n nµy, nã gåm c¸c nhãm sau ®©y:
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh vèn b»ng tiÒn vµ ®Çu t- tµi
chÝnh ng¾n h¹n, nh- TK. TiÒn mÆt, TK. TiÒn göi ng©n hµng,
TK. TiÒn ®ang chuyÓn, TK. §Çu t- chøng kho¸n ng¾n h¹n
v.v...
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh vèn trong thanh to¸n, nh- TK
ph¶i thu cña kh¸ch hµng, TK. T¹m øng, TK. ThuÕ gi¸ trÞ gia
t¨ng ®-îc khÊu trõ v.v.
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh vèn trong kh©u dù tr÷, nh-
TK. Nguyªn liÖu,vËt liÖu, TK. C«ng cô, dông cô, TK. Chi phÝ
SXKD dë dang, TK. Thµnh phÈm, TK. Hµng ho¸ v.v..




                            45
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh vèn cè ®Þnh, nh- TK. Tµi s¶n
cè ®Þnh (h÷u h×nh, v« h×nh, thuª tµi chÝnh), TK. BÊt ®éng
s¶n ®Çu t-, TK. X©y dùng c¬ b¶n dë dang v.v...
    * Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh nguån vèn (TK nguån)
    C¸c tµi kho¶n ph¶n ¸nh nguån vèn cô thÓ lµ ph¶n ¸nh sè
hiÖn cã vµ t×nh h×nh vËn ®éng cña c¸c nguån vèn (nguån h×nh
thµnh c¸c lo¹i tµi s¶n cña ®¬n vÞ).
    Lo¹i tµi kho¶n nµy, ®-îc ph©n thµnh c¸c nhãm tµi kho¶n
sau ®©y:
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh c¸c kho¶n nî tÝn dông, nh-
TK. Vay ng¾n h¹n, TK. Vay dµi h¹n (nguån vèn vay).
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh c¸c nguån vèn trong thanh
to¸n, nh- TK. Ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n, TK. Ph¶i tr¶ cho
ng-êi lao ®éng, TK. ThuÕ vµ c¸c kho¶n ph¶i nép Nhµ n-íc,
TK. Ph¶i tr¶ néi bé, TK. Thanh to¸n theo tiÕn ®é hîp ®ång
x©y dùng, TK. Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c v.v...
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh nguån vèn chñ së h÷u, nh-
TK. Nguån vèn kinh doanh, TK. Nguån vèn ®Çu t- XDCB, TK.
Nguån kinh phÝ sù nghiÖp, TK. Nguån kinh phÝ ®· h×nh thµnh
TSC§, TK. C¸c quü cña ®¬n vÞ v.v..
    * Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh kinh doanh, qu¸
tr×nh sö dông kinh phÝ.
    Lo¹i tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh kinh doanh, qu¸
tr×nh sö dông kinh phÝ lµ c¸c tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh
vËn ®éng cña tµi s¶n, bao gåm c¸c nhãm sau ®©y:
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh mua vËt t-, hµng
ho¸, nh- TK. Mua hµng.
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, nh- TK.
Chi phÝ nguyªn liÖu, vËt liÖu trùc tiÕp, TK. Chi phÝ nh©n

                            46
c«ng trùc tiÕp, TK. Chi phÝ sö dông m¸y thi c«ng, TK. Chi
phÝ s¶n xuÊt chung v.v...
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh b¸n hµng, nh- TK.
Doanh thu b¸n hµng vµ cung cÊp dÞch vô, TK. X¸c ®Þnh kÕt
qña kinh doanh v.v..
    - Nhãm tµi kho¶n ph¶n ¸nh chi kinh phÝ, nh- TK. Chi sù
nghiÖp.
    C¸c nhãm tµi kho¶n nãi trªn ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh kinh
doanh, qu¸ r×nh sö dông kinh phÝ, v× thÕ khi chu kú ho¹t
®éng kÕt thóc, ng-êi ta ph¶i lËp quyÕt to¸n (lËp b¸o c¸o
tµi chÝnh theo ®Þnh kú) cho nªn cÇn kÕt chuyÓn c¸c chi phÝ
®· chi ra vµ kÕt qu¶ lµ c¸c tµi kho¶n thuéc nhãm qu¸ tr×nh
kinh doanh, qu¸ tr×nh sö dông kinh phÝ ®Òu kh«ng cã sè d-.
    2.2.3.2. Ph©n lo¹i tµi kho¶n kÕ to¸n dùa vµo c«ng dông
vµ kÕt cÊu cña tµi kho¶n.
    Theo c«ng dông vµ kÕt cÊu cã nghÜa lµ, tµi kho¶n nµo
cã c«ng dông vµ kÕt cÊu gièng nhau th× ®-îc ph©n thµnh cïng
nhãm. Ph©n lo¹i theo tiªu thøc nãi trªn, tµi kho¶n kÕ to¸n
®-îc ph©n thµnh 3 lo¹i: lo¹i tµi kho¶n chñ yÕu, lo¹i tµi
kho¶n ®iÒu chØnh vµ lo¹i tµi kho¶n nghiÖp vô.
    * Lo¹i tµi kho¶n chñ yÕu.
    C¸c tµi kho¶n chñ yÕu lµ c¸c tµi kho¶n ph¶n ¸nh tµi
s¶n cña ®¬n vÞ mµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña tµi s¶n ®-îc gäi
lµ vèn, mçi lo¹i vèn ®Òu cã nguån h×nh thµnh cña nã, do vËy
lo¹i tµi kho¶n chñ yÕu bao gåm 3 nhãm tµi kho¶n sau ®©y:
    - Nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh vèn.
    - Nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh nguån vèn.
    - Nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh c¶ vèn vµ nguån vèn.



                            47
      + Nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh vèn.
      C¸c tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh vèn ®Òu cã c«ng dông lµ
ph¶n ¸nh sè hiÖn cã cña vèn vµ sù vËn ®éng cña tõng lo¹i
vèn trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n
vÞ. XÐt vÒ mÆt kÕt cÊu, c¸c tµi kho¶n nãi trªn ®Òu cã kÕt
cÊu gièng nhau, cô thÓ lµ:
      - Sè vèn hiÖn cã ë thêi ®iÓm ®Çu kú ®-îc gäi lµ sè d-
®Çu kú vµ ®Òu ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Nî cña tµi kho¶n, gäi t¾t
lµ d- Nî ®Çu kú.
      - Sè ph¸t sinh lµm t¨ng vèn trong kú ®-îc ghi vµo bªn
Nî cña tµi kho¶n, cßn sè ph¸t sinh lµm gi¶m vèn trong kú
®-îc ghi vµo bªn Cã cña c¸c lo¹i tµi kho¶n nãi trªn.
      - Sè vèn hiÖn cã ë thêi ®iÓm cuèi kú ®-îc gäi lµ sè d-
cuèi kú vµ ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Nî cña tµi kho¶n, gäi t¾t lµ
d- Nî cuèi kú.
      + Nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh nguån vèn.
       C«ng dông cña nhãm tµi kho¶n nãi trªn lµ dïng ®Ó ph¶n
¸nh sè hiÖn cã cña tõng lo¹i nguån vµ sù vËn ®éng cña nã
trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ.
KÕt cÊu cña nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh nguån vèn lµ
gièng nhau vµ lµ ng-îc víi kÕt cÊu cña nhãm tµi kho¶n chñ
yÕu ph¶n ¸nh vèn. Cô thÓ chóng cã kÕt cÊu nh- sau:
      - Sè hiÖn cã cña nguån vèn ë thêi ®iÓm ®Çu kú ®-îc
ph¶n ¸nh ë bªn Cã cña tµi kho¶n, gäi t¾t lµ sè d- Cã ®Çu
kú.
      - Sè ph¸t sinh lµm t¨ng nguån vèn trong kú ®-îc ghi
vµo bªn Cã cña tµi kho¶n, cßn sè ph¸t sinh lµm gi¶m nguån
vèn l¹i ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n.




                             48
    - Sè nguån vèn hiÖn cã ë thêi ®iÓm cuèi kú ®-îc ph¶n
¸nh ë bªn Cã cña tµi kho¶n, gäi t¾t lµ d- Cã cuèi kú.
    + Nhãm tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh c¶ vèn vµ nguån vèn:
    C¸c tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n ¸nh c¶ vèn vµ nguån vèn
®-îc sö dông ®Ó ph¶n ¸nh t×nh h×nh thanh to¸n cña ®¬n vÞ
víi c¸c tæ chøc vµ ®¬n vÞ kh¸c. KÕt cÊu chung cña nhãm tµi
kho¶n nãi trªn nh- sau:
    - Sè nî cßn ph¶i thu ®Çu kú lín h¬n sè nî cßn ph¶i tr¶
®Çu kú ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Nî cña tµi kho¶n, gäi t¾t lµ d-
Nî ®Çu kú, nÕu quan hÖ cña nã ng-îc l¹i th× sè chªnh lÖch
®ã ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Cã cña tµi kho¶n, gäi t¾t lµ d-   Cã
®©u lµ.
    - Sè ph¸t sinh lµm t¨ng nî ph¶i thu, lµm gi¶m nî ph¶i
tr¶ trong kú ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n vµ ng-îc
l¹i, sè ph¸t sinh lµm gi¶m nî ph¶i thu, lµm t¨ng nî ph¶i
tr¶ ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n.
    - Cuèi kú, sè nî cßn ph¶i thu lín h¬n sè nî cßn ph¶i
tr¶ th× sè chªnh lÖch ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n,
nÕu ng-îc l¹i th× ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n vµ ®-îc gäi
lµ d- Nî hoÆc d- Cã cuèi k×.
    Do kÕt cÊu cña nhãm tµi kho¶n nãi trªn cã ®Æc ®iÓm
riªng, cho nªn ®Ó theo dâi ®-îc t×nh h×nh thanh to¸n c«ng
nî, b¾t buéc kÕ to¸n ph¶i më tµi kho¶n chi tiÕt ®Ó t¸ch
riªng sè d- Nî vµ sè d- Cã ®Ó lËp ®-îc c¸c chØ tiªu t-¬ng
øng trªn b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n (kh«ng ®-îc bï trõ gi÷a vèn
vµ nguån).
    * Lo¹i tµi kho¶n ®iÒu chØnh: Mét trong nh÷ng yªu cÇu
cña qu¶n lý lµ ph¶i x¸c ®Þnh ®-îc gi¸ trÞ thùc tÕ cña vèn
vµ nguån vèn, do vËy trong tr-êng hîp tµi kho¶n chñ yÕu


                               49
ch-a ph¶n ¸nh ®-îc vèn thùc tÕ vµ nguån thùc tÕ th× ph¶i
tiÕn hµnh ®iÒu chØnh. §Ó thùc hiÖn ®-îc yªu cÇu nãi trªn,
kÕ to¸n sö dông tµi kho¶n ®iÒu chØnh. Nh- vËy tµi kho¶n
®iÒu chØnh ®-îc sö dông lµ ®Ó ®iÒu chØnh sè liÖu ®· ®-îc
ph¶n ¸nh trong c¸c tµi kho¶n chñ yÕu. Thuéc lo¹i tµi kho¶n
®iÒu chØnh, gåm 3 nhãm: nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh t¨ng,
nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh gi¶m vµ nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh
võa t¨ng, võa gi¶m.
    - Nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh t¨ng: Nhãm tµi kho¶n nµy
®-îc dïng ®Ó ph¶n ¸nh sè t¨ng thªm cña vèn vµ nguån vèn
trong tr-êng hîp sè liÖu ®-îc ghi vµo tµi kho¶n chñ yÕu
tr-íc ®ã thÊp h¬n sè thùc tÕ ph¶i ghi. Do ®Æc ®iÓm nãi
trªn, cho nªn kÕt cÊu cña nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh t¨ng cã
kÕt cÊu gièng víi kÕt cÊu cña tµi kho¶n chñ yÕu mµ nã ®iÒu
chØnh.
    - Nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh gi¶m: tr-êng hîp tµi kho¶n
chñ yÕu ph¶n ¸nh sè vèn vµ nguån vèn lín h¬n sè thùc tÕ
ph¶i ghi th× kÕ to¸n sö dông tµi kho¶n ®iÒu chØnh gi¶m ®Ó
x¸c ®Þnh ®óng sè thùc tÕ cña vèn vµ nguån. Víi ®Æc tÝnh nãi
trªn, kÕt cÊu cña nhãm tµi kho¶n nµy lµ ng-îc víi kÕt cÊu
cña tµi kho¶n chñ yÕu mµ nã ®iÒu chØnh.
    - Nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh võa t¨ng, võa gi¶m.
    Nhãm tµi kho¶n ®iÒu chØnh nãi trªn ®-îc sö dông ®Ó
®iÒu chØnh cho tµi kho¶n chñ yÕu khi tµi kho¶n chñ yÕu ph¶n
¸nh sù biÕn ®éng cña vèn vµ nguån lóc t¨ng, lóc gi¶m so víi
sè thùc tÕ, do vËy kÕt cÊu cña nhãm tµi kho¶n nµy lµ sù kÕt
hîp cña kÕt cÊu tµi kho¶n ®iÒu chØnh t¨ng vµ kÕt cÊu cña
tµi kho¶n ®iÒu chØnh gi¶m.




                             50
    * Lo¹i tµi kho¶n nghiÖp vô: gäi lµ tµi kho¶n nghiÖp vô
v× lo¹i tµi kho¶n nµy ®-îc sö dông ®Ó ph¶n ¸nh qu¸ tr×nh sö
dông kinh phÝ, qu¸ tr×nh ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña
®¬n vÞ. Thuéc lo¹i tµi kho¶n nµy gåm 4 nhãm: nhãm tµi kho¶n
tËp hîp ph©n phèi, nhãm tµi kho¶n ph©n phèi dù to¸n, nhãm
tµi kho¶n tÝnh gi¸ vµ nhãm tµi kho¶n kÕt qu¶ nghiÖp vô.
    + Nhãm tµi kho¶n tËp hîp ph©n phèi: Nhãm tµi kho¶n tËp
hîp ph©n phèi ®-îc sö dông ®Ó tËp hîp chi phÝ ph¸t sinh
trong qu¸ tr×nh sö dông kinh phÝ, qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh
doanh vµ sau ®ã lµ ph©n bæ chi phÝ cho c¸c ®èi t-îng chÞu
chi phÝ. C¸c tµi kho¶n thuéc nhãm nµy cã kÕt cÊu nh- sau:
    - Chi phÝ ph¸t sinh trong kú ®-îc ghi vµo bªn Nî cña
tµi kho¶n;
    - Chi phÝ ®-îc ph©n bæ cho c¸c ®èi t-îng chÞu chi phÝ
ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n.
    V× chi phÝ tËp hîp ®-îc bao nhiªu sÏ ®-îc ph©n bæ bÊy
nhiªu, do vËy cuèi kú c¸c tµi kho¶n thuéc nhãm nµy ®Òu
kh«ng cã sè d-.
    + Nhãm tµi kho¶n ph©n phèi dù to¸n. Trong qu¸ tr×nh
ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, nÕu thêi gian ph¸t
sinh chi phÝ vµ thêi gian ph©n bæ ®Ó tÝnh chi phÝ cho c¸c
®èi t-îng chÞu chi phÝ nh»m x¸c ®Þnh kÕt qu¶ sö dông chi
phÝ kh«ng trïng nhau th× kÕ to¸n ph¶i lËp dù to¸n (lËp kÕ
ho¹ch) chi phÝ ®Ó ph©n bæ hîp lý chi phÝ cho c¸c kú sö
dông, ®¶m b¶o viÖc x¸c ®Þnh kÕt qu¶ sö dông chi phÝ trong
kú chÝnh x¸c h¬n. Thuéc lo¹i tµi kho¶n nµy cã hai nhãm tµi
kho¶n: nhãm tµi kho¶n chi phÝ tr¶ tr-íc vµ nhãm tµi kho¶n
chi phÝ ph¶i tr¶.




                            51
    + Nhãm tµi kho¶n chi phÝ tr¶ tr-íc: Trong thùc tÕ ho¹t
®éng cña ®¬n vÞ, cã nh÷ng chi phÝ   thùc tÕ ®· ph¸t sinh (®·
chi ra) ë kú nµy, nh-ng chi phÝ ®ã l¹i ph¸t huy t¸c dông
®Õn kÕt qu¶ cho nhiÒu kú sau ®ã, do vËy cÇn ph¶i ph©n bæ
dÇn chi phÝ cho c¸c kú sö dông, nh- chi phÝ vÒ c¶i tiÕn kü
thuËt, chi vÒ chi phÝ in Ên v.v... §Ó ph¶n ¸nh c¸c kho¶n
chi phÝ nãi trªn, kÕ to¸n sö dông tµi kho¶n chi phÝ tr¶
tr-íc. Nhãm tµi kho¶n trªn cã kÕt cÊu cô thÓ nh- sau:
    - Sè chi phÝ tr¶ tr-íc ch-a ph©n bæ hÕt ë kú tr-íc
®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Nî cña tµi kho¶n, gäi lµ d- Nî ®Çu kú.
    - Sè chi phÝ thùc tÕ ph¸t sinh trong kú ®-îc ghi vµo
bªn Nî, cßn sè chi phÝ tr¶ tr-íc ph©n bæ theo kÕ ho¹ch th×
ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n.
    - Sè chi phÝ tr¶ tr-íc ch-a ph©n bæ hÕt trong kú (®Ó
l¹i ph©n bæ cho kú sau) ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Nî cña tµi
kho¶n, gäi lµ d- Nî cuèi kú.
    + Nhãm tµi kho¶n chi chÝ ph¶i tr¶: Kh¸c víi chi phÝ
tr¶ tr-íc, chi phÝ ph¶i tr¶ lµ nh÷ng chi phÝ ®· ph¸t huy
t¸c dông ®Õn kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ vµ ®· ®-îc tÝnh
vµo chi phÝ ho¹t ®éng, nh-ng ®¬n vÞ ch-a chi tr¶ v× ch-a
®Õn kú, vÝ dô chi vÒ tiÒn l-¬ng nghØ phÐp, chi vÒ tiÒn thuª
nhµ, c«ng cô, chi ®Ó söa ch÷a lín tµi s¶n cè ®Þnh v.v....
§Ó ph©n bæ ®ång ®Òu, hîp lý vµ kh«ng lµm biÕn ®éng ®ét ngét
c¸c chi phÝ nãi trªn cho c¸c ®èi t-îng chÞu chi phÝ trong
kú, kÕ to¸n sö dông tµi kho¶n chi phÝ ph¶i tr¶. Nhãm tµi
kho¶n nµy cã kÕt cÊu cô thÓ nh- sau:
    - Sè chi phÝ ph¶i tr¶ thùc tÕ ®Çu kú ch-a chi hÕt (sè
hiÖn cßn) ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Cã cña tµi kho¶n, gäi lµ d-
Cã ®Çu kú;



                               52
       - Sè chi phÝ ph¶i tr¶ thùc tÕ ph¸t sinh ®-îc ghi vµo
bªn Nî, cßn chi phÝ ph¶i tr¶ trÝch tr-íc theo kÕ ho¹ch th×
ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n.
       - Sè chi phÝ cuèi kú thùc tÕ ph¶i tr¶ ch-a chi hÕt (sè
hiÖn cßn) ®-îc ph¶n ¸nh ë bªn Cã cña tµi kho¶n, gäi lµ d-
Cã cuèi kú.
       + Nhãm tµi kho¶n tÝnh gi¸: Tµi kho¶n tÝnh gi¸ ®-îc kÕ
to¸n sö dông ®Ó tËp hîp yÕu tè     chi phÝ cÊu thµnh gi¸ vµ tõ
®ã tÝnh ®-îc gi¸ cña c¸c ®èi t-îng cÇn tÝnh gi¸. Tµi kho¶n
tÝnh gi¸ cã kÕt cÊu cô thÓ nh- sau:
       - Toµn bé chi phÝ cÊu thµnh gi¸ cña ®èi t-îng cÇn tÝnh
gi¸ ph¸t sinh trong kú (kÓ c¶ chi phÝ dë dang kú tr-íc
chuyÓn sang) ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n.
       Toµn bé chi phÝ thùc tÕ cña ®èi t-îng cÇn tÝnh gi¸ ®·
®-îc x¸c ®Þnh trong kú vµ chi phÝ dë dang chuyÓn sang kú
sau ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n.
       - Do ®Æc tr-ng ph¶n ¸nh nãi trªn, tµi kho¶n tÝnh gi¸
kh«ng cã sè d- cuèi kú do viÖc tÝnh gi¸ ®· hoµn thµnh.
       + Nhãm tµi kho¶n kÕt qu¶ nghiÖp vô.
       Cuèi kú ho¹t ®éng, ®Ó x¸c ®Þnh ®-îc kÕt qu¶, kÕ to¸n
ph¶i ph¶n ¸nh ®-îc tæng thu nhËp vµ chi phÝ cña ®¬n vÞ. §Ó
®¸p øng ®-îc yªu cÇu nãi trªn, kÕ to¸n sö dông nhãm tµi
kho¶n kÕt qu¶ nghiÖp vô, gåm 2 tµi kho¶n: Tµi kho¶n doanh
thu b¸n hµng vµ cung cÊp dÞch vô vµ tµi kho¶n x¸c ®Þnh kÕt
qu¶.
       + Tµi kho¶n doanh thu b¸n hµng vµ cung cÊp dÞch vô cã
kÕt cÊu nh- sau:
       - Bªn Nî cña tµi kho¶n ph¶n ¸nh sè thuÕ ph¶i nép vÒ
hµng b¸n ra trong kú, c¸c kho¶n ®-îc gi¶m trõ doanh thu vµ


                              53
doanh thu thuÇn ®-îc kÕt chuyÓn ®Ó x¸c ®Þnh kÕt qu¶ cña ®¬n
vÞ.
       - Bªn Cã cña tµi kho¶n ph¶n ¸nh doanh thu b¸n hµng vµ
cung cÊp dÞch vô thùc tÕ ph¸t sinh trong kú.
       Cuèi kú, ®Ó x¸c ®Þnh kÕt qu¶, kÕ to¸n ph¶i kÕt chuyÓn
doanh thu thuÇn, do vËy tµi kho¶n nµy kh«ng cã sè d-.
       + Tµi kho¶n x¸c ®Þnh kÕt qu¶ kinh doanh cã kÕt cÊu nh-
sau:
       - Bªn Nî cña tµi kho¶n ph¶n ¸nh trÞ gi¸ vèn thùc tÕ
cña s¶n phÈm, hµng ho¸, lao vô ®· b¸n vµ cung cÊp trong kú
vµ c¸c chi phÝ vÒ c¸c ho¹t ®éng kh¸c, sè l·i cña c¸c ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh vµ ho¹t ®éng kh¸c cña ®¬n vÞ;
       - Bªn Cã cña tµi kho¶n ph¶n ¸nh doanh thu thuÇn vÒ b¸n
hµng vµ cung cÊp dÞch vô vµ thu nhËp kh¸c, sè lç cña ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh vµ ho¹t ®éng kh¸c.
       - Cuèi kú, ®¬n vÞ ph¶i xö lý kÕt qu¶ l·i, lç nªn tµi
kho¶n nµy kh«ng cã sè d-.
       2.2.3.3. Ph©n lo¹i tµi kho¶n theo ph¹m vi, møc ®é cña
chØ tiªu biÓu thÞ ®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ trªn tµi kho¶n.
       Dùa vµo tiªu thøc nãi trªn, tµi kho¶n kÕ to¸n bao gåm
2 lo¹i: tµi kho¶n tæng hîp vµ tµi kho¶n chi tiÕt.
       * Tµi kho¶n kÕ to¸n tæng hîp (TK cÊp I): Tµi kho¶n kÕ
to¸n tæng hîp ®-îc sö dông ®Ó ph¶n ¸nh c¸c chØ tiªu kinh
tÕ, tµi chÝnh tæng hîp, th«ng qua ®ã mµ cung cÊp c¸c sè
liÖu cÇn thiÕt ®Ó lËp c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh.
       * Tµi kho¶n kÕ to¸n chi tiÕt (TK cÊp II, cÊp III
v.v...)




                              54
       §Ó ph¶n ¸nh cô thÓ, chi tiÕt c¸c sè liÖu ®· ®-îc ghi
vµo tµi kho¶n tæng hîp vµ ®Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý cô
thÓ, kÕ to¸n sö dông tµi kho¶n chi tiÕt. Riªng ®èi víi vËt
t-, hµng ho¸, khi më tµi kho¶n chi tiÕt cho tõng mÆt hµng,
tõng lo¹i vËt t- th× ph¶i sö dông c¶ th-íc ®o hiÖn vËt vµ
th-íc ®o gi¸ trÞ ®Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý vÒ vËt t-, hµng
ho¸.
           2.2.3.4. Ph©n lo¹i tµi kho¶n kÕ to¸n theo quan hÖ víi
c¸c chØ tiªu trªn b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n.
       Theo tiªu thøc ph©n lo¹i nãi trªn, tµi kho¶n kÕ to¸n
®-îc chi thµnh 2 lo¹i: Tµi kho¶n trong b¶ng vµ tµi kho¶n
ngoµi b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n.
       *    Lo¹i tµi kho¶n trong b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n.
       C¸c tµi kho¶n kÕ to¸n trong b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ®-îc
sö dông ®Ó lËp c¸c chØ tiªu trªn b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n, nã
ph¶n ¸nh toµn bé sè hiÖn cã cña tµi s¶n ë mét thêi ®iÓm
nhÊt ®Þnh thuéc së h÷u, quyÓn sö dông hîp ph¸p cña ®¬n vÞ
vµ nguån h×nh thµnh cña nã.
       * Lo¹i tµi kho¶n ngoµi b¶ng: c¸c tµi kho¶n ngoµi b¶ng
c©n ®èi ®-îc dïng ®Ó ph¶n ¸nh tµi s¶n cña ®¬n vÞ kh¸c mµ
theo hîp ®ång th× thuéc quyÒn qu¶n lý cña ®¬n vÞ hoÆc ®Ó
ph¶n ¸nh chi tiÕt c¸c chØ tiªu, kinh tÕ, tµi chÝnh kh¸c do
chÕ ®é quy ®Þnh.
       2.2.4. HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n
       HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n lµ danh môc c¸c tµi kho¶n
kÕ to¸n mµ c¸c ®¬n vÞ, tæ chøc ph¶i sö dông ®Ó ph¶n ¸nh
t×nh h×nh tµi s¶n vµ sù vËn ®éng cña tµi s¶n trong qu¸
tr×nh sö dông kinh phÝ vµ ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh cña
®¬n vÞ. Do lÜnh vùc ho¹t ®éng vµ ®Æc ®iÓm ho¹t ®éng cña c¸c


                                 55
®¬n vÞ, tæ chøc kinh tÕ vµ x· héi kh¸c nhau, cho nªn ph¶i
x©y dùng nh÷ng hÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n kh¸c nhau nh»m
®¸p øng yªu cÇu kh¸c nhau cña qu¶n lý. HiÖn t¹i ë ViÖt Nam,
Bé Tµi chÝnh ®· ban hµnh bèn hÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n: HÖ
thèng tµi kho¶n kÕ to¸n doanh nghiÖp ban hµnh theo Q§
15/2006-BTC ngµy 20/03/2006, HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n
doanh nghiÖp nhá vµ võa theo Q§ 48/2006-BTC ban hµnh ngµy
04/09/2006, hÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n ®¬n vÞ chñ ®Çu t-
theo Q§ 214/2000-BTC ban hµnh ngµy 28/12/2000 vµ hÖ thèng
tµi kho¶n kÕ to¸n ¸p dông cho ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp
theo Q§ 19/2006-BTC ban hµnh ngµy 30/03/2006.
    HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n thèng nhÊt ¸p dông cho
doanh nghiÖp ®-îc ban hµnh theo quyÕt ®Þnh sè 15/2006 /Q§ -
BTC ngµy 20 th¸ng 3 n¨m 2006 cña Bé tr-ëng Bé Tµi chÝnh gåm
9 lo¹i tµi kho¶n trong b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n vµ 1 lo¹i (lo¹i
0) lµ tµi kho¶n ngoµi b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n. C¸c lo¹i tµi
kho¶n trong b¶ng bao gåm:
    Lo¹i TK.1 Tµi s¶n ng¾n h¹n;
    Lo¹i TK.2 Tµi s¶n dµi h¹n;
     Lo¹i TK.3 Nî ph¶i tr¶.
     Lo¹i TK.4 Vèn chñ së h÷u;
     Lo¹i TK. 5 Doanh thu;
     Lo¹i TK. 6 Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh;
     Lo¹i TK.7 Thu nhËp kh¸c;
     Lo¹i TK.8 Chi phÝ kh¸c
    Lo¹i TK.9 KÕt qu¶ kinh doanh.
     C¸c tµi kho¶n ngoµi b¶ng thuéc lo¹i TK. 0 bao gåm 6
tµi kho¶n   ®Ó ph¶n ¸nh Tµi s¶n thuª ngoµi, VËt t-, hµng ho¸



                              56
nhËn gi÷ hé, nhËn gia c«ng; Hµng ho¸ nhËn b¸n hé, nhËn ký
göi, ký c-îc; Nî khã ®ßi ®· xö lý; Ngo¹i tÖ c¸c lo¹i vµ Dù
to¸n chi sù nghiÖp, dù ¸n.
     HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n ¸p dông cho c¸c doanh
nghiÖp nhá vµ võa bao gåm 9 lo¹i tµi kho¶n trong b¶ng víi
51 tµi kho¶n cÊp 1 vµ 5 tµi kho¶n ngoµi b¶ng. Qui ®Þnh vÒ
kÕ to¸n doanh nghiÖp võa vµ nhá ¸p dông ®Çy ®ñ 7 chuÈn mùc
kÕ to¸n ( CM sè 01,05,14,16,18,23 vµ 26), ¸p dông kh«ng ®Çy
®ñ    12       chuÈn    mùc     kÕ      to¸n     (     CM     sè
03,04,06,07,08,10,15,17,21,24,29), kh«ng ¸p dông 7 chuÈn
mùc kÕ to¸n ( CM sè 11,19,22,25,27,28,30 )
     HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n      ¸p dông cho c¸c ®¬n vÞ chñ
®Çu t- bao gåm 8 lo¹i tµi kho¶n trong b¶ng, bao gåm: Lo¹i
TK 1- Tµi s¶n l-u ®éng víi 13 tµi kho¶n cÊp 1;
      Lo¹i TK2 - Tµi s¶n cè ®Þnh víi 4 tµi kho¶n cÊp 1;
      Lo¹i TK 3 - Nî ph¶i tr¶ víi 7 tµi kho¶n cÊp 1;
     Lo¹i TK     4- Nguån vèn chñ së h÷u víi 5 tµi kho¶n cÊp
1;
     Llo¹i TK 5 - Doanh thu víi 1 tµi kho¶n cÊp 1;
     Lo¹i TK 6    Chi phÝ víi 1 tµi kho¶n cÊp 1;
     Lo¹i TK 7 - Thu nhËp ho¹t ®éng kh¸c víi 1 tµi kho¶n
cÊp 1 vµ cuèi cïng lo¹i 8 - Chi phÝ ho¹t ®éng kh¸c víi 1
tµi kho¶n cÊp 1; Lo¹i tµi kho¶n ngoµi b¶ng cã        4 tµi kho¶n
ngoµi b¶ng.
      HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n       ¸p dông cho c¸c ®¬n vÞ
hµnh chÝnh sù nghiÖp ®-îc ban hµnh theo quyÕt ®Þnh sè
19/2006/Q§ - BTC ngµy 30/3/2006 cña Bé tr-ëng Bé Tµi chÝnh
bao gåm 7 lo¹i tµi kho¶n, trong ®ã 6 lo¹i tµi kho¶n trong
b¶ng vµ 1 lo¹i tµi kho¶n ngoµi b¶ng.


                              57
     -   C¸c lo¹i tµi kho¶n trong b¶ng bao gåm:
         Lo¹i TK.1 TiÒn vµ vËt t-;
         Lo¹i TK. 2 Tµi s¶n cè ®Þnh;
         Lo¹i TK.3 Thanh to¸n;
         Lo¹i TK.4 Nguån kinh phÝ;
         Lo¹i TK .5 C¸c kho¶n thu;
         Lo¹i TK. 6 C¸c kho¶n chi.
     - C¸c tµi kho¶n ngoµi b¶ng thuéc hÖ thèng tµi kho¶n cña
®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp bao gåm: TK Tµi s¶n thuª ngoµi;
TK Tµi s¶n nhËn gi÷ hé, nhËn gia c«ng; TK Ngo¹i tÖ c¸c lo¹i
(3.TK nµy gièng víi 3.TK cña ®¬n vÞ SXKD); TK Chi hµnh
chÝnh; TK Dông cô l©u bÒn ®ang sö dông; TK Dù to¸n chi ho¹t
®éng vµ dù to¸n chi ch-¬ng tr×nh, dù ¸n.
     C¸c hÖ thèng tµi kho¶n nãi trªn cã thÓ kh¸c nhau vÒ sè
lo¹i, mçi lo¹i tµi kho¶n l¹i bao gåm sè l-îng tµi kho¶n
kh«ng gièng nhau, mét sè tªn gäi còng kh¸c nhau, nh-ng
chóng cã nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n gièng nhau:
     - Tµi kho¶n cÊp 1 lµ tµi kho¶n tæng hîp ®-îc ký hiÖu
b»ng 3 ch÷ sè, tµi kho¶n cÊp 2 ®-îc ký hiÖu b»ng 4 ch÷ sè,
tµi kho¶n cÊp 3 ®-îc ký hiÖu b»ng 5 ch÷ sè v.v..; Ch÷ sè
®Çu tiªn chØ lo¹i tµi kho¶n (vÝ dô lo¹i TK.1 th× tÊt c¶ c¸c
tµi kho¶n thuéc lo¹i TK nµy ®Òu ®-îc ký hiÖu b»ng sè 1);
Ch÷ sè thø 2 chØ nhãm cña tµi kho¶n (vÝ dô nhãm TK. ph¶n
¸nh vËt t-, hµng ho¸ thuéc lo¹i 1 ®Òu ký hiÖu b»ng sè 5);
Ch÷ sè thø 3 lµ tªn cña tµi kho¶n trong nhãm (vÝ dô trong
nhãm vËt t-, hµng ho¸ th× sè 2 lµ nguyªn vËt liÖu, sè 3 lµ
c«ng cô, dông cô, sè 5 lµ thµnh phÈm v.v...), ch÷ sè thø 4
lµ tªn cña tµi kho¶n cÊp 2 ®Ó ph¶n ¸nh chi tiÕt cña TK. cÊp
1 (vÝ dô trong tµi kho¶n tiÒn mÆt - TK 111 th× sè thø 4 cã


                             58
ký hiÖu lµ sè 1 lµ chØ tiÒn ViÖt Nam; sè 2 chØ ngo¹i tÖ, sè
3 chØ vµng, b¹c, ®¸ quý v.v..); NÕu më tiÕp chi tiÕt th×
ch÷ sè thø 5 lµ tªn cña tµi kho¶n cÊp 3 v.v...


     - Kh«ng sö dông tµi kho¶n võa ph¶n ¸nh vèn, võa ph¶n
¸nh nguån vèn;
     - H¹n chÕ tèi ®a viÖc sö dông tµi kho¶n kÕt hîp, nghÜa
lµ mét tµi kho¶n chØ ph¶n ¸nh mét néi dung kinh tÕ, kh«ng
kÕt hîp ph¶n ¸nh nhiÒu néi dung kinh tÕ kh¸c nhau. Chi tiÕt
c¸c lo¹i tµi kho¶n, tµi kho¶n cÊp 1 vµ tµi kho¶n cÊp 2 ®-îc
tr×nh bµy ë phÇn hÖ thèng tµi kho¶n sau ®©y:
     * HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n ¸p dông cho c¸c doanh
nghiÖp ban hµnh theo Q§15/2006 /Q§-BTC ngµy 20/3/2006 cña
Bé tr-ëng Bé Tµi chÝnh.
     Danh môc hÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n doanh nghiÖp
Sè Sè HiÖu TK
                             Tªn tµi kho¶n                   Ghi chó
TT CÊp 1 CÊp 2
 1    2     3                         4                         5
                               Lo¹i TK 1
                          Tµi s¶n ng¾n h¹n
01   111          TiÒn mÆt
           1111   TiÒn ViÖt Nam
           1112   Ngo¹i tÖ
           1113   Vµng,   b¹c,   kim      khÝ   quý,   ®¸
                  quý
02   112          TiÒn göi Ng©n hµng                         Chi tiÕt
           1121   TiÒn ViÖt Nam                             theo tõng
                                                            ng©n hµng
           1122   Ngo¹i tÖ
           1123   Vµng,   b¹c,   kim      khÝ   quý,   ®·
                  quý


                                 59
03   113          TiÒn ®ang chuyÓn
           1131   TiÒn ViÖt Nam
           1132   Ngo¹i tÖ
04   121          §Çu t- chøng kho¸n ng¾n h¹n
           1211   Cæ phiÕu
           1212   Tr¸i phiÕu,      tÝn   phiÕu,   kú
                  phiÕu
05   128          §Çu t- ng¾n h¹n kh¸c
           1281   TiÒn göi cã kú h¹n
           1288   §Çu t- ng¾n h¹n kh¸c
06   129          Dù phßng gi¶m gi¸ ®Çu t- ng¾n
                  h¹n
07   131          Ph¶i thu cña kh¸ch hµng              Chi tiÕt
                                                       theo ®èi
                                                         t-îng
08   133          ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ
           1331   ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ cña
                  hµng ho¸, dÞch vô
           1332   ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ cña
                  TSC§
09   136          Ph¶i thu néi bé
           1361   Vèn kinh doanh ë c¸c ®¬n vÞ
                  trùc thuéc
           1368   Ph¶i thu néi bé kh¸c
10   138          Ph¶i thu kh¸c
           1381   Tµi s¶n thiÕu chê xö lý
           1385   Ph¶i thu vÒ cæ phÇn ho¸
           1388   Ph¶i thu kh¸c
11   139          Dù phßng ph¶i thu khã ®ßi
12   141          T¹m øng                              Chi tiÕt
                                                       theo ®èi
                                                         t-îng



                              60
13   142          Chi phÝ tr¶ tr-íc ng¾n h¹n
14   144          CÇm cè, ký quü, ký c-îc ng¾n
                  h¹n
15   151          Hµng mua ®ang ®i ®-êng
16   152          Nguyªn liÖu, vËt liÖu                   Chi     tiÕt
                                                          theo     yªu
                                                          cÇu qu¶n lý
17   153          C«ng cô, dông cô
18   154          Chi phÝ s¶n xuÊt, kinh doanh
                  dë dang
19   155          Thµnh phÈm
20   156          Hµng ho¸
           1561   Gi¸ mua hµng ho¸
           1562   Chi phÝ thu mua hµng ho¸
           1567   Hµng ho¸ bÊt ®éng s¶n
21   157          Hµng göi ®i b¸n
22   158          Hµng ho¸ kho b¶o thuÕ                    §¬n vÞ cã
                                                            XNK ®-îc
                                                          lËp kho b¶o
                                                              thuÕ
23   159          Dù phßng     gi¶m    gi¸   hµng   tån
                  kho
24   161          Chi sù nghiÖp
           1611   Chi sù nghiÖp n¨m tr-íc
           1612   Chi sù nghiÖp n¨m nay
                               Lo¹i TK2
                           Tµi s¶n dµi h¹n
25   211          Tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh
           2111   Nhµ cöa, vËt kiÕn tróc
           2112   m¸y mãc, thiÕt bÞ
           2113   Ph-¬ng   tiÖn    vËn   t¶i,   truyÒn
                  dÉn



                                  61
           2114   ThiÕt bi, dông cô qu¶n lý
           2115   C©y l©u n¨m, sóc vËt lµm viÖc
                  vµ cho s¶n phÈm
           2118   TSC§ kh¸c
26   212          Tµi s¶n      cè    ®Þnh   thuª   tµi
                  chÝnh
27   213          Tµi s¶n cè ®Þnh v« h×nh
           2131   QuyÒn sö dông ®Êt
           2132   QuyÒn   ph¸t hµnh
           2133   B¶n quyÒn, b»ng s¸ng chÕ
           2134   Nh·n hiÖu hµng ho¸
           2135   PhÇn mÒm m¸y vi tÝnh
           2136   GiÊy phÐp vµ giÊy phÐp nh-îng
                  quyÒn
           2138   TSC§ v« h×nh kh¸c
28   214          Hao mßn tµi s¶n cè ®Þnh
           2141   Hao mßn TSC§ H÷u h×nh
           2142   Hao mßn TSC§ thuª tµi chÝnh
           2143   Hao mßn TSC§ v« h×nh
           2147   Hao mßn bÊt ®éng s¶n ®Çu t-
29   217          BÊt ®éng s¶n ®Çu t-
30   221          §Çu t- vµo C«ng ty con
31   222          Vèn gãp liªn doanh
32   223          §Çu t- vµo C«ng ty liªn kÕt
33   228          §Çu t- dµi h¹n kh¸c
           2281   Cæ phiÕu
           2282   Tr¸i phiÕu
           2288   §Çu t- dµi h¹n kh¸c
34   229          Dù phßng gi¶m gi¸ ®Çu t- dµi
                  h¹n
35   241          X©y dùng c¬ b¶n dë dang



                                62
           2411   Mua s¾m TSC§
           2412   X©y dùng c¬ b¶n
           2413   Söa ch÷a lín TSC§
36   242          Chi phÝ tr¶ tr-íc dµi h¹n
37   243          Tµi    s¶n    thuÕ   thu     nhËp    ho·n
                  l¹i
38   244          Ký quü, ký c-îc dµi h¹n
                                 Lo¹i TK 3
                                Nî ph¶i tr¶
39   311          Vay ng¾n h¹n
40   315          Nî dµi h¹n ®Õn h¹n tr¶
41   331          Ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n                      Chi tiÕt
                                                              theo ®èi
                                                                t-îng
42   333          ThuÕ vµ c¸c          kho¶n    ph¶i    nép
                  Nhµ n-íc
           3331   ThuÕ    gi¸    trÞ   gia     t¨ng    ph¶i
                  nép
           33311 ThuÕ GTGT ®Çu ra
           33312 ThuÕ GTGT hµng nhËp khÈu
           3332   ThuÕ tiªu thô ®Æc biÖt
           3333   ThuÕ xuÊt, nhËp khÈu
           3334   ThuÕ thu nhËp doanh nghiÖp
           3335   ThuÕ thu nhËp c¸ nh©n
           3336   ThuÕ Tµi nguyªn
           3337   ThuÕ nhµ ®Êt, tiÒn thuª ®Êt
           3338   C¸c lo¹i thuÕ kh¸c
           3339   PhÝ, lÖ phÝ vµ c¸c kho¶n ph¶i
                  nép kh¸c
43   334          Ph¶i tr¶ ng-êi lao ®éng
           3341   Ph¶i tr¶ c«ng nh©n viªn
           3348   Ph¶i tr¶ ng-êi lao ®éng kh¸c


                                  63
44   335          Chi phÝ ph¶i tr¶
45   336          Ph¶i tr¶ néi bé
46   337          Thanh to¸n theo tiÕn ®é       kÕ   DN x©y l¾p
                  ho¹ch hîp ®ång x©y dùng              cã thanh
                                                      to¸n theo
                                                     tiÕn ®é kÕ
                                                         ho¹ch
47   338          Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c
           3381   Tµi s¶n thõa chê gi¶i quyÕt
           3382   Kinh phÝ c«ng ®oµn
           3383   B¶o hiÓm x· héi
           3384   B¶o hiÓm y tÕ
           3385   Ph¶i tr¶ vÒ cæ phÇn ho¸
           3386   NhËn ký quü, ký c-îc ng¾n h¹n
           3387   Doanh thu ch-a thùc hiÖn
           3388   Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c
48   341          Vay dµi h¹n
49   342          Nî dµi h¹n
50   343          Tr¸i phiÕu ph¸t hµnh
           3431   MÖnh gi¸ tr¸i phiÕu
           3432   ChiÕu khÊu tr¸i phiÕu
           3433   Phô tréi tr¸i phiÕu
51   344          NhËn ký quü, ký c-îc dµi h¹n
52   347          ThuÕ thu nhËp ho·n l¹i ph¶i
                  tr¶
53   351          Quü dù phßng trî cÊp mÊt viÖc
                  lµm
54   352          Dù   phßng ph¶i tr¶
                               Lo¹i TK 4
                          Vèn chñ së h÷u
55   411          Nguån vèn kinh doanh
           4111   Vèn ®Çu t- cña chñ së h÷u


                                64
           4112   ThÆng d-   vèn cæ phÇn            C.ty cæ
                                                      phÇn
           4118   Vèn kh¸c
56   412          Chªnh lÖch ®¸nh gi¸ l¹i tµi
                  s¶n
57   413          Chªnh lÖch tû gi¸ hèi ®o¸i
           4131   Chªnh lÖch tû gi¸ hèi ®o¸i
                  ®¸nh gi¸ l¹i cuèi n¨m tµi
                  chÝnh
           4132   Chªnh lÖch tû gi¸ hèi ®o¸i
                  trong giai ®o¹n ®Çu t- XDCB
58   414          Quü ®Çu t- ph¸t triÓn
59   415          Quü dù phßng tµi chÝnh
60   418          C¸c quü kh¸c thuéc vèn chñ së     C.ty cæ
                  h÷u                                 phÇn
61   419          Cæ phiÕu quü
62   421          Lîi nhuËn ch-a ph©n phèi
           4211   Lîi nhuËn ch-a ph©n phèi n¨m
                  tr-íc
           4212   Lîi nhuËn ch-a ph©n phèi n¨m
                  nay
63   431          Quü khen th-ëng, phóc lîi
           4311   Quü khen th-ëng
           4312   Quü phóc lîi
           4313   Quü phóc lîi ®· h×nh thµnh
                  TSC§
64   441          Nguån vèn ®Çu t- x©y dùng c¬    ¸p dông cho
                  b¶n                               DNNN dïng
65   461          Nguån kinh phÝ sù nghiÖp            cho c¸c
                                                     C«ng ty,
           4611   Nguån kinh phÝ sù nghiÖp n¨m
                                                      TCty cã
                  tr-íc
                                                   nguån kinh
           4612   Nguån kinh phÝ sù nghiÖp n¨m          phÝ
                  nay


                                 65
66   466          Nguån kinh phÝ ®· h×nh thµnh
                  TSC§
                             Lo¹i TK 5
                             Doanh thu
67   511          Doanh thu b¸n hµng vµ cung
                  cÊp dÞch vô
           5111   Doanh thu b¸n hµng ho¸
           5112   Doanh thu b¸n c¸c thµnh phÈm      Chi tiÕt
           5113   Doanh thu cung cÊp dÞch vô        theo yªu
                                                  cÇu qu¶n lý
           5114   Doanh thu trî cÊp, trî gi¸
           5117   Doanh thu kinh doanh bÊt ®éng
                  s¶n ®Çu t-
68   512          Doanh thu b¸n hµng néi bé       ¸p dông khi
           5121   Doanh thu b¸n hµng ho¸          cã b¸n hµng
                                                     néi bé
           5122   Doanh thu b¸n c¸c thµnh phÈm
           5123   Doanh thu cung cÊp dÞch vô
69   515          Doanh thu ho¹t ®éng tµi chÝnh
70   521          ChiÕt khÊu th-¬ng m¹i
71   531           Hµng b¸n bÞ    tr¶ l¹i
72   532          Gi¶m gi¸ hµng b¸n
                             Lo¹i TK 6
                  Chi phÝ s¶n xuÊt, kinh doanh
73   611          Mua hµng                          ¸p dông
           6111   Mua nguyªn liÖu, vËt liÖu       ph-¬ng ph¸p
                                                    kiÓm kª
           6112   Mua hµng ho¸
                                                    ®Þnh kú
74   621          Chi phÝ nguyªn liÖu, vËt liÖu
                  trùc tiÕp
75   622          Chi phÝ nh©n c«ng trùc tiÕp
76   623          Chi phÝ sö dông m¸y thi c«ng    ¸p dông ®¬n
           6231   Chi phÝ nh©n c«ng                vÞ x©y l¾p



                                 66
           6232   Chi phÝ vËt liÖu
           6233   Chi phÝ dông cô s¶n xuÊt
           6234   Chi phÝ khÊu hao m¸y thi c«ng
           6237   Chi   phÝ dÞch vô mua ngoµi
           6238   Chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c
77   627          Chi phÝ s¶n xuÊt chung
           6271   Chi phÝ nh©n viªn ph©n x-ëng
           6272   Chi phÝ vËt liÖu
           6273   Chi phÝ dông cô s¶n xuÊt
           6274   Chi phÝ khÊu hao TSC§
           6277   Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi
           6278   Chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c
78   631          Gi¸ thµnh s¶n xuÊt              PP. K kª
                                                   ®Þnh kú
79   632          Gi¸ vèn hµng b¸n
80   635          Chi phÝ   tµi chÝnh
81   641          Chi phÝ b¸n hµng
           6411   Chi phÝ nh©n viªn
           6412   Chi phÝ vËt liÖu, bao b×
           6413   Chi phÝ dông cô, ®å dïng
           6414   Chi phÝ khÊu hao TSC§
           6415   Chi phÝ b¶o hµnh
           6417   Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi
           6418   Chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c
82   642          Chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp
           6421   Chi phÝ nh©n viªn qu¶n lý
           6422   Chi phÝ vËt liÖu qu¶n lý
           6423   Chi phÝ ®å dïng v¨n phßng
           6424   Chi phÝ khÊu hao TSC§
           6425   ThuÕ, phÝ vµ lÖ phÝ
           6426   Chi phÝ dù phßng


                               67
           6427   Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi
           6428   Chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c
                             Lo¹i TK 7
                           Thu nhËp kh¸c
83   711          Thu nhËp kh¸c                      Chi tiÕt
                                                    theo ho¹t
                                                       ®éng
                             Lo¹i TK 8
                           chi phÝ kh¸c
84   811          Chi phÝ kh¸c
85   821          Chi phÝ thuÕ thu nhËp doanh        Chi tiÕt
                  nghiÖp                            ho¹t ®éng
           8211   Chi phÝ thuÕ TNDN hiÖn hµnh
           8212   Chi phÝ thuÕ TNDN ho·n l¹i
                             Lo¹i TK 9
                   X¸c ®Þnh kÕt qu¶ kinh doanh
86   911          X¸c ®Þnh kÕt qu¶ kinh doanh
                            Lo¹i TK 10
                       Tµi kho¶n ngoµi b¶ng
           001    Tµi s¶n thuª ngoµi
           002    VËt t-, hµng ho¸ nhËn gi÷ hé,
                  nhËn gia c«ng
           003    Hµng ho¸ nhËn b¸n hé, nhËn ký      Chi tiÕt
                  göi, ký c-îc                       theo yªu
                                                   cÇu qu¶n lý
           004    Nî khã ®ßi ®· xö lý
           007    Ngo¹i tÖ c¸c lo¹i
           008    Dù   to¸n chi sù nghiÖp, dù ¸n


           Danh    môc hÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n
 Ban hµnh theo Q§48/2006 ngµy 14/9/2006 cña Bé Tµi chÝnh
            (Dïng cho doanh nghiÖp võa vµ nhá)


                                 68
           Sè hiÖu TK
TT   CÊp                        Tªn tµi kho¶n         Ghi chó
            CÊp 2 CÊp 3
      1
1     2       3         4              5                 6
                               Lo¹i tµi kho¶n 1
                               Tµi s¶n ng¾n h¹n
1    111                    TiÒn mÆt
             1111           TiÒn ViÖt Nam
             1112           Ngo¹i tÖ                chi tiÕt
                                                    theo tõng
                                                    ng©n hµng
             1113           Vµng, b¹c, kim khÝ
                            quý, ®¸ quý
2     3                     TiÒn göi Ng©n hµng
             1121           TiÒn ViÖt Nam
             1122           Ngo¹i tÖ
             1123           Vµng, b¹c, kin khÝ
                            quý, ®¸ quý
3    121                    §Çu t- tµi chÝnh ng¾n
                            h¹n
4    131                    Ph¶i thu cña kh¸ch      Chi tiÕt
                            hµng                    theo tõng
5    133                    ThuÕ GTGT ®-îc kh©u     kh¸ch hµng
                            trõ
             1331           ThuÕ GTGT ®-îc kh©u
                            trõ cña hµng ho¸ dÞch
                            vô
             1332           ThuÕ GTGT ®-îc kh©u
                            trõ cña tµi s¶n cè
                            ®Þnh
6    138                    Ph¶i thu kh¸c
             1381           Tµi s¶n thiÕu chê xö
                            lý
             1388           Ph¶i thu kh¸c


                                69
7    141          T¹m øng                  Chi tiÕt
                                           theo ®èi
                                           t-îng
8    142          Chi phÝ tr¶ tr-íc ng¾n
                  h¹n
9    152          Nguyªn liÖu, vËt liÖu    Chi tiÕt
                                           theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
10   153          C«ng cô , dông cô        Chi tiÕt
                                           theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
11   154          Chi phÝ s¶n xuÊt, kinh   Chi tiÕt
                  doanh dë dang            theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
12   155          Thµnh phÈm               Chi tiÕt
                                           theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
13   156          Hµng ho¸                 Chi tiÕt
                                           theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
14   157          Hµng göi ®i b¸n          Chi tiÕt
                                           theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
15   159          C¸c kho¶n dù phßng
           1591   Dù phßng gi¶m gi¸ ®Çu
                  t- tµi chÝnh ng¾n h¹n
           1592   Dù phßng ph¶i thu khã
                  ®ßi
           1593   Dù phßng gi¶m gi¸ hµng
                  tån kho
                     Lo¹i tµi kho¶n 2
                     Tµi s¶n dµi h¹n
16   211          Tµi s¶n cè ®Þnh
           2111   TSC§ h÷u h×nh


                      70
           2112   TSC§ thuª tµi chÝnh
           2113   TSC§ v« h×nh
17   214          Hao mßn TSC§
           2141   Hao mßn TSC§ h÷u h×nh
           2142   TSC§ thuª tµi chÝnh
           2143   TSC§ v« h×nh
           2147   Hao mßn bÊt ®éng s¶n
                  ®Çu t-
18   217          BÊt ®éng s¶n ®Çu t-
19   221          §Çu t- tµi chÝnh dµi
                  h¹n
           2212   Vèn gãp liªn doanh
           2213   §Çu t- vµo C«ng ty
                  liªn kÕt
           2218   §Çu t- tµi chÝnh h¹n
                  h¹n kh¸c
20   229          Dù phßng gi¶m gi¸ ®Çu
                  t- tµi chÝnh dµi h¹n
21   241          X©y dùng c¬ b¶n dë
                  dang
           2411   Mua s¾m TSC§
           2412   X©y dùng c¬ b¶n dë
                  dang
           2413   Söa ch÷a lín TSC§
22   242          Chi phÝ tr¶ tr-íc dµi
                  h¹n
23   244          Ký quü, ký c-îc dµi
                  h¹n
                     Lo¹i tµi kho¶n 3
                       Nî ph¶i tr¶
24   311          Vay ng¾n h¹n
25   315          Nî dµi h¹n ®Õn h¹n tr¶



                      71
26   331                  Ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n   Chi tiÕt
                                                   theo ®èi
                                                   t-îng
27   333                  ThuÕ vµ c¸c kho¶n ph¶i
                          nép nhµ n-íc
           3331           ThuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng
                          ph¶i nép
                  33311    ThuÕ GTGT ®Çu ra
                  33312 ThuÕ GTGT hµng nhËp
                        khÈu
           3331           ThuÕ tiªu thô ®Æc biÖt
           3333           ThuÕ xuÊt nhËp kho
           3334           ThuÕ thu nhËp doanh
                          nghiÖp
           3335           ThuÕ thu nhËp c¸ nh©n
           3336           ThuÕ tµi nguyªn
           3337           ThuÕ nhµ ®Êt, tiÒn
                          thuª ®Êt
           333            C¸c lo¹i thuÕ kh¸c
           3339           PhÝ, lÖ phÝ vµ c¸c
                          kho¶n ph¶i nép kh¸c
28   334                  Ph¶i tr¶ ng-êi lao
                          ®éng
29   335                  Chi phÝ ph¶i tr¶
30   338                  Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸
           3381           Tµi s¶n thõa chê gi¶i
                          quyÕt
           3382           Kinh phÝ c«ng ®oµn
           3383           B¶o hiÓm x· héi
           3384           B¶o hiÓm y tÕ
           3386           NhËn ký quü, ký c-îc
                          ng¾n h¹n



                              72
           3387         Doanh thu ch-a thùc
                        hiÖn
           3388         Ph¶i tr¶, ph¶i nép
                        kh¸c
31   341                Vay, nî dµi h¹n
           3411         Vay dµi h¹n
           3412         Nî dµi h¹n
           3413         Tr¸i phiÕu ph¸t hµnh
                  34131 MÖnh gi¸ tr¸i phiÕu
                  34132 ChiÕt khÊu tr¸i phiÕu
                  34133 Phô tréi tr¸i phiÕu
           3414         NhËn ký quü, ký c-îc
                        dµi h¹n
32   351                Quü dù phßng trî cÊp
                        mÊt viÖc lµm
33   352                Dù phßng ph¶i tr¶
                         Lo¹i tµi kho¶n 4 vèn
                              chñ së h÷u
34   411                Nguån   vèn kinh doanh
           4111         Vèn ®Çu t- cña chñ së
                        h÷u
           4112         ThÆng d- vèn cæ phÇn
           4118         Vèn kh¸c                 C«ng ty cæ
                                                 phÇn
35   413                Chªnh lÖch tû gi¸ hèi
                        ®o¸i
36   418                C¸c quü thuéc vèn chñ
                        së h÷u
37   419                Cæ phiÕu quü             C«ng ty cæ
                                                 phÇn
38   421                Lîi nhuËn ch-a ph©n
                        phèi



                             73
           4211   Lîi nhuËn ch-a ph©n
                  phèi n¨m tr-íc
           4212   Lîi nhuËn ch-a ph©n
                  phèi n¨m nay
39   431          Quü khen th-ëng, phóc
                  lîi
           4311   Quü khen th-ëng
           4312   Quü    phóc lîi
                        Lo¹i tµi kho¶n 5
                           Doanh thu
40   511          Doanh thu b¸n hµng vµ
                  cung cÊp dÞch vô
           5111   Doanh thu b¸n hµng ho¸
           5112   Doanh thu b¸n c¸c        Chi tiÕt
                  thµnh phÈm               theo yªu
                                           cÇu qu¶n lý
           5113   Doanh thu cung cÊp
                  dÞch vô
           5118   Doanh thu kh¸c
41   515          Doanh thu ho¹t ®éng
                  tµi chÝnh
42   521          C¸c kho¶n gi¶m trõ
                  doanh thu
           5211   ChiÕt khÊu th-¬ng m¹i
           5212   Hµng b¸n bÞ tr¶ l¹i
           5213   Gi¶m gi¸ hµng b¸n
                   Lo¹i tµi kho¶n 6 chi
                    phÝ s¶n xuÊt, kinh
                           doanh
43   611          Mua hµng                 ¸p dông cho
                                           PP kiªm kª
                                           ®Þnh kú
44   631          Gi¸ thµnh s¶n xuÊt       ¸p dông cho


                         74
                                          PP kiÓm kª
                                          ®Þnh kú
45   632          Gi¸ vèn hµng b¸n
46   635          Chi phÝ tµi chÝnh
47   642          Chi phÝ qu¶n lý kinh
                  doanh
           6421   Chi phÝ b¸n hµng
           6422   Chi phÝ qu¶n lý doanh
                  nghiÖp
                   Lo¹i tµi kho¶n 7 thu
                         nhËp kh¸c
48   711          Thu nhËp kh¸c           Chi tiÕt
                                          theo ho¹t
                                          ®éng
                     Lo¹i tµi kho¶n 8
                       Chi phÝ kh¸c
49   811          Chi phÝ kh¸c            Chi tiÕt
                                          theo ho¹t
                                          ®éng
50   821          Chi phÝ thuÕ thu nhËp
                  doanh nghiÖp
                   Lo¹i tµi kho¶n 9 x¸c
                     ®Þnh kÕt qu¶ kinh
                           doanh
51   911          X¸c ®Þnh kÕt qu¶ kinh
                  doanh
                   Lo¹i tµi kho¶n 0 tµi
                     kho¶n ngoµi b¶ng
1    001          Tµi s¶n thuª ngoµi
2    002          VËt t-, hµng ho¸ nhËn   Chi tiÕt
                  gi÷ hé, nhËn gia c«ng   theo yªu
                                          cÇu qu¶n lý
3    003          Hµng ho¸ nhËn b¸n hé,



                      75
                            nhËn ký göi, ký c-îc
 4     004                  Nî khã ®ßi ®· xö lý
 5     007                  Ngo¹i tÖ c¸c lo¹i


 HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n ¸p dông cho ®¬n vÞ chñ ®Çu t-
Ban hµnh theo Q§ 214/2000 ngµy 28/12/2000 cña Bé tµi chÝnh
      Sè hiÖu
     tµi kho¶n             Tªn tµi kho¶n               Ghi chó
CÊp 1        CÊp 2
                     Lo¹i 1 - Tµi s¶n l-u ®éng
 111                 TiÒn mÆt
             1111    TiÒn ViÖt Nam
             1112    Ngo¹i tÖ
 112                 TiÒn göi ng©n hµng, kho
                     b¹c
             1121    TiÒn ViÖt Nam
             1122    Ngo¹i tÖ
 113                 TiÒn ®ang chuyÓn
             1131    TiÒn ViÖt Nam
             1132    Ngo¹i tÖ
 131                 Ph¶i thu cña kh¸ch hµng
 133                 ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ        Chi tiÕt theo
                                                   yªu cÇu qu¶n lý
 136                 Ph¶i thu néi bé
             1361    Ph¶i thu néi    bé vÒ vèn
                     ®Çu t-
             1368    Ph¶i thu néi bé kh¸c
 138                 Ph¶i thu kh¸c
             1381    Tµi s¶n thiÕu chê xö lý        Chi tiÕt theo
                                                   yªu cÇu qu¶n lý
             1388    Ph¶i thu kh¸c


                                    76
141          T¹m øng
151          Hµng mua ®ang ®i trªn
             ®-êng
152          Nguyªn liÖu, vËt liÖu
      1521   VËt liÖu trong kho
      1522   VËt liÖu giao cho bªn nhËn
             thÇu
      1523   ThiÕt bÞ trong kho
      1524   ThiÕt bÞ ®-a ®i l¾p
      1525   ThiÕt bÞ t¹m sö dông
      1526   VËt liÖu, thiÕt bÞ ®-a gia
             c«ng
      1528   VËt liÖu kh¸c
153          C«ng cô, dông cô
154          Chi phÝ s¶n xuÊt thö dë      ¸p dông cho dù
             dang                         ¸n cã ch¹y thö
                                          cã t¶i, cã s¶n
                                             xuÊt thö.
155          Thµnh phÈm                   ¸p dông cho dù
                                          ¸n cã ch¹y thö
                                          cã t¶i, cã s¶n
                                             xuÊt thö.
              Lo¹i 2 - tµi s¶n cè ®Þnh
211          Tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh
213          Tµi s¶n cè ®Þnh v« h×nh
214          Hao mßn tµi s¶n cè ®Þnh
      2141   Hao mßn tµi s¶n cè ®Þnh
             h÷u h×nh
      2143   Hao mßn tµi s¶n cè ®Þnh v«
             h×nh
241          Chi phÝ ®Çu t- x©y dùng
      2411   Chi phÝ ®Çu t- x©y dùng dë
             dang


                          77
      2412   Dù ¸n, c«ng tr×nh, h¹ng
             môc c«ng tr×nh hoµn thµnh
             ®-a vµo sö dông chê duyÖt
             quyÕt to¸n
                Lo¹i 3 - nî ph¶i tr¶
311          Vay ng¾n h¹n
331          Ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n
333          ThuÕ vµ c¸c kho¶n ph¶i nép
             nhµ n-íc
      3331   ThuÕ GTGT ph¶i nép
             33311 - ThuÕ GTGT ®Çu ra
             33312 - ThuÕ GTGT hµng
             nhËp khÈu
      3332   ThuÕ tiªu thô ®Æc biÖt
      3333   ThuÕ nhËp khÈu
      3338   C¸c lo¹i thóª kh¸c
      3339   PhÝ, lÖ phÝ vµ c¸c kho¶n
             ph¶i nép kh¸c
334          Ph¶i tr¶ c«ng nh©n viªn
336          Ph¶i tr¶ néi bé
338          Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c
      3381   Tµi s¶n thõa chê gi¶i
             quyÕt
      3382   Kinh phÝ c«ng ®oµn
      3383   B¶o hiÓm x· héi
      3384   B¶o hiÓm y tÕ
      3388   Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c
341          Vay dµi h¹n                   Chi tiÕt theo
                                          yªu cÇu qu¶n lý
             Lo¹i 4 - nguån vèn chñ së
                        h÷u
412          Chªnh lÖch ®¸nh gi¸ l¹i



                            78
             tµi s¶n
413          Chªnh lÖch tû gi¸
421          Chªnh lÖch thu, chi ch-a
             xö lý
441          Nguån vèn ®Çu t-
      4411   Nguån vèn Ng©n s¸ch nhµ
             n-íc
      4412   Nguån vèn chñ së h÷u
      4418   Nguån vèn kh¸c
466          Nguån vèn ®· h×nh thµnh
             tµi s¶n cè ®Þnh
             Lo¹i 5 - doanh thu
511          Doanh thu b¸n s¶n phÈm s¶n   ¸p dông cho dù
             xuÊt thö                     ¸n cã ch¹y thö
                                          cã t¶i, cã s¶n
                                             xuÊt thö
                  Lo¹i 6 - Chi phÝ
642          Chi phÝ ban qu¶n lý dù ¸n
               Lo¹i 7 - thu nhËp ho¹t
                      ®éng kh¸c
721          Thu nhËp ho¹t ®éng kh¸c       Chi tiÕt theo
                                          yªu cÇu qu¶n lý
             Lo¹i 8 - chi phÝ ho¹t ®éng
                        kh¸c
821          Chi phÝ ho¹t ®éng kh¸c        Chi tiÕt theo
                                          yªu cÇu qu¶n lý
                Lo¹i 0 - tµi     kho¶n
                       ngoµi b¶ng
001          Tµi s¶n thuª ngoµi
002          Tµi s¶n nhËn gi÷ hé
007          Ngo¹i tÖ c¸c lo¹i
008          H¹n møc vèn ®Çu t-



                          79
HÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n ¸p dông cho c¸c ®¬n vÞ HCSN ban
hµnh ngµy 30/3/2006 theo Q§19/2006 /Q§-BTC
            Danh môc hÖ thèng tµi kho¶n kÕ to¸n HCSN

         Sè
       hiÖu                              Ph¹m vi
STT                 Tªn tµi kho¶n                    Ghi chó
        tµi                              ¸p dông
      kho¶n
                Lo¹i 1 - TiÒn, vËt t-
 1    111     TiÒn mÆt                   Mäi ®¬n
                                            vÞ
       1111   TiÒn ViÖt Nam
       1112   Ngo¹i tÖ
       1113   Vµng, b¹c, kim, ®¸ quý
 2    112     TiÒn göi ng©n hµng, Kho    Mäi ®¬n     Chi tiÕt
              b¹c                           vÞ      theo tõng
       1121   TiÒn ViÖt Nam                           TK t¹i
                                                     tõng NH,
       1122   Ngo¹i tÖ
                                                        KB
       1123   Vµng, b¹c, kim khÝ quý,
              ®¸ quý
 3    113     TiÒn ®ang chuyÓn           Mäi ®¬n
                                            vÞ
 4    121      §Çu t- tµi chÝnh ng¾n    §¬n vÞ cã
              h¹n                       ph¸t sinh
       1211   §Çu t- chøng kho¸n ng¾n
              h¹n
       1218   §Çu t- chøng kho¸n ng¾n
              h¹n kh¸c
 5    152     Nguyªn liÖu, vËt liÖu      Mäi ®¬n    Chi tiÕt
                                            vÞ       yªu cÇu
                                                     qu¶n lý
 6    153     C«ng cô, dông cô           Mäi ®¬n



                              80
                                         vÞ
7    155     S¶n phÈm, hµng ho¸       §¬n vÞ cã   Chi tiÕt
      1551   S¶n phÈm                 ho¹t ®éng   theo SP,
                                        SX, KD       HH
      1552   Hµng ho¸
               Lo¹i 2 - Tµi s¶n cè
                       ®Þnh
8    211     TSC§ h÷u h×nh             Mäi ®¬n    Chi tiÕt
                                          vÞ      theo yªu
      2111   Nhµ cöa, vËt kiÕn tróc               cÇu qu¶n
                                                     lý
      2112   M¸y mãc, thiÕt bÞ
      2113   Ph-¬ng tiÖn vËn t¶i,
             truyÒn dÉn
      2114   ThiÕt bÞ, dông cô qu¶n
             lý
      2115   C©y l©u n¨m, sóc vËt
             lµm viÖc vµ cho s¶n
             phÈm
      2118   Tµi s¶n cè ®Þnh kh¸c
9    213     TSC§ v« h×nh              Mäi ®¬n
                                          vÞ
10   214     Hao mßn TSC§              Mäi ®¬n
                                          vÞ
      2141   Hao mßn TSC§ h÷u h×nh
      2142   Hao mßn TSC§ v« h×nh
11   221     §Çu t- tµi chÝnh dµi
             h¹n
      2211   §Çu t- chøng kho¸n dµi
             h¹n
      2212    Vèn gãp
      2218   §Çu t- tµi chÝnh dµi
             h¹n kh¸c
12   241     XDCB dë dang


                             81
      2411   Mua s¾m TSC§
      2412   X©y dùng c¬ b¶n
      2413   Söa ch÷a    lín TSC§
             Lo¹i   3 - Thanh to¸n
13   311     C¸c kho¶n ph¶i thu         Mäi ®¬n     Chi tiÕt
                                           vÞ      theo yªu
      3111   Ph¶i thu cña kh¸ch hµng                cÇu qu¶n
                                                       lý
      3113   ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ      §¬nvÞ
      31131 ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ    ®-îc khÊu
            cña hµng ho¸, dÞch vô       trõ thuÕ
                                           GTGT
      31132 ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ
            cña TSC§
      3118   Ph¶i thu kh¸c
14   312     T¹m øng                   Mäi ®¬nvÞ   Chi tiÕt
                                                   tõng ®èi
                                                     t-îng
15   313     Cho vay                    §¬n vÞ     Chi tiÕt
      3131   Cho    vay trong h¹n       tÝnh dù    tõng ®èi
                                        ¸n tÝn       t-îng
                                          dông
      3132   Cho vay qu¸ h¹n
      3133   Khoanh nî cho vay
16   331     C¸c kho¶n ph¶i tr¶         Mäi ®¬n    Chi tiÕt
                                           vÞ      tõng ®èi
      3311   Ph¶i tr¶ ng-êi cung cÊp                 t-îng
      3312   Ph¶i tr¶ nî vay
      3318   Ph¶i tr¶ kh¸c
17   332     C¸c kho¶n ph¶i nép theo    Mäi ®¬n
             l-¬ng                         vÞ
      3321   B¶o hiÓm x· héi
      3322   B¶o hiÓm y tÕ



                               82
      3323   Kinh phÝ c«ng ®oµn
18   333     C¸c kho¶n ph¶i nép     Nhµ    C¸c ®¬n
             n-íc                           vÞ cã
      3331   ThuÕ GTGT ph¶i nép           ph¸t sinh
      33311 ThuÕ GTGT ®Çu ra
      33312 ThuÕ GTGT hµng nhËp
            khÈu
      3332   PhÝ, lÖ phÝ
      3334   ThuÕ thu nhËp doanh
             nghiÖp
      3337    ThuÕ kh¸c
      3338   C¸c kho¶n ph¶i nép kh¸c
19   334     Ph¶i tr¶ c«ng chøc,           Mäi ®¬n
             viªn chøc                        vÞ
20   335     Ph¶i tr¶ c¸c ®èi t-îng                    Chi tiÕt
             kh¸c                                     theo tõng
                                                      ®èi t-îng
21   336     T¹m øng kinh phÝ
22   337     Kinh phÝ ®· quyÕt to¸n
             chuyÓn n¨m sau
      3371   Nguyªn liÖu, vËt liÖu,
             c«ng cô, dông cô tån
             kho
      3372   Gi¸ trÞ khèi l-îng söa
             ch÷a lín hoµn thµnh
      3373   Gi¸ trÞ khèi lù¬ng XDCB
             hoµn thµnh
23   341     Kinh phÝ cÊp cho cÊp          C¸c ®¬n    Chi tiÕt
             d-íi                          vÞ cÊp     cho tõng
                                             trªn      ®¬n vÞ
24   342     Thanh to¸n néi bé            §¬n vÞ cã
                                          ph¸t sinh
             Lo¹i 4 - Nguån kinh phÝ



                            83
25   411     Nguån vèn kinh doanh      §¬n vÞ cã    Chi tiÕt
                                       ho¹t ®éng   theo tõng
                                        s¶n xuÊt      nguån
                                           kinh
                                          doanh
26   412     Chªnh lÖch ®¸nh gi¸ l¹i   §¬n vÞ cã
             tµi s¶n                   ph¸t sinh
27   413     Chªnh lÖch tû gi¸ hèi
             ®o¸i
28   421     Chªnh lÖch thu, chi
             ch-a xö lý
      4211   Chªnh lÖch thu, chi
             ho¹t ®éng th-êng xuyªn
      4212   Chªnh lÖch thu, chi
             ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh
             doanh
      4213   Chªnh lÖch thu, chi       §¬n vÞ cã
             theo ®¬n ®Æt hµng cña       ®¬n ®Æt
             nhµ n-íc                   hµng cña
                                        Nhµ n-íc
      4218   Chªnh lÖch thu, chi
             ho¹t ®éng kh¸c
29   431     C¸c quü                    Mäi ®¬n
                                           vÞ
      4311   Quü khen th-ëng
      4312   Quü phóc lîi
      4313   Quü æn ®Þnh thu nhËp
      4314   Quü ph¸t triÓn ho¹t
             ®éng sù nghiÖp
30   441     Nguån kinh phÝ ®Çu t-     §¬n vÞ cã
             x©y dùng c¬ b¶n             ®Çu t-
      4411   Nguån kinh phÝ NSNN cÊp    XDCB dù
                                           ¸n
      4413   Nguån kinh phÝ viÖn trî
      4418   Nguån kh¸c



                               84
31   461     Nguån kinh phÝ ho¹t        Mäi ®¬n     Chi tiÕt
             ®éng                          vÞ      tõng nguån
      4611   N¨m tr-íc                                 KP
      46111 Nguån kinh phÝ th-êng
            xuyªn
      46112 Nguån kinh phÝ kh«ng
            th-êng xuyªn
      4612   N¨m nay
      46121 Nguån kinh phÝ th-êng
            xuyªn
      46122 Nguån kinh phÝ kh«ng
            th-êng xuyªn
      4613   N¨m sau
      46131 Nguånkinh phÝ th-êng
            xuyªn
      46132 Nguån kinh phÝ kh«ng
            th-êng xuyªn
32   462     Nguån kinh phÝ dù ¸n      §¬n vÞ cã
      4621   Nguån kinh phÝ NSNN cÊp     dù ¸n
      4623   Nguån kinh phÝ viÖn trî
      4628   Nguån kh¸c
33   465     Nguån kinh phÝ theo ®¬n   §¬n vÞ cã
             ®Æt hµng cña Nhµ n-íc       ®¬n ®Æt
                                        hµng cña
                                        Nhµ n-íc
34    466    Nguån kinh phÝ ®· h×nh     Mäi ®¬n
             thµnh TSC§                    vÞ


             Lo¹i   5 -   C¸c kho¶n
             thu
35   511     C¸c kho¶n thu             §¬n vÞ cã
      5111   Thu phÝ, lÖ phÝ           ph¸t sinh
      5112   Thu theo ®¬n ®Æt hµng



                               85
             cña Nhµ n-íc
      5118   Thu kh¸c
36   521     Thu ch-a qua ng©n s¸ch      §¬n vÞ cã
      5211   PhÝ, lÖ phÝ                 ph¸t sinh
      5212   TiÒn, hµng viÖn trî
37   531     Thu ho¹t ®éng s¶n xuÊt,     §¬n vÞ cã
             kinh doanh                    H§SXKD
             Lo¹i    6 - c¸c kho¶n chi
38   631     Chi ho¹t ®éng s¶n xuÊt,     §¬n vÞ cã   Chi tiÕt
             kinh doanh                   H§ SXKD      theo
                                                      H§SXKD
39   635     Chi theo ®¬n ®Æt hµng        §¬n vÞ
             cña Nhµ n-íc                 cã ®¬n
                                         ®Æt hµng
                                          cña Nhµ
                                            n-íc
40   643     Chi phÝ tr¶ tr-íc            §¬n vÞ
                                          cã ph¸t
                                            sinh
41   661     Chi ho¹t ®éng                Mäi ®¬n
                                             vÞ
      6611   N¨m tr-íc
      66111 Chi th-êng xuyªn
      66112 Chi kh«ng th-êng xuyªn
      6612   N¨m nay
      66121 Chi th-êng xuyªn
      66122 Chi kh«ng th-êng xuyªn
      6613   N¨m sau
      66131 Chi th-êng xuyªn
      66132 Chi kh«ng th-êng xuyªn
42   662     Chi dù ¸n                   §¬n vÞ cã Chi tiÕt
      6621   Chi    qu¶n lý dù ¸n          dù ¸n   theo dù ¸n
      6622   Chi thùc hiÖn dù ¸n


                              86
               Lo¹i 0 - Tµi kho¶n
                   ngoµi b¶ng
 1   001     Tµi s¶n   thuª ngoµi
 2   002     Tµi s¶n nhËn gi÷ hé,
             nhËn gia c«ng
 3   004     Kho¸n chi hµnh chÝnh
 4   005     Dông cô l©u bÒn ®ang sö
             dông
 5   007     Ngo¹i tÖ c¸c lo¹i
 6   008     Dù to¸n chi ho¹t ®éng
      0081   Dù to¸n chi th-êng
             xuyªn
      0082   Dù ¸n chi kh«ng th-êng
             xuyªn
 7   009     Dù to¸n chi ch-¬ng
             tr×nh,dù ¸n
      0091   Dù to¸n chi ch-¬ng
             tr×nh, dù ¸n
      0092   Dù to¸n chi ®Çu t- XDCB




2.3. Ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸
     2.3.1. Néi dung vµ ý nghÜa cña ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸.
     Tµi s¶n cña c¸c ®¬n vÞ, c¸c tæ chøc bao gåm tµi s¶n cè
®Þnh vµ tµi s¶n l-u ®éng. C¸c lo¹i tµi s¶n nµy cã biÓu hiÖn
h×nh th¸i vËt chÊt kh¸c nhau. Khi ph¶n ¸nh sè hiÖn cã vµ sù
vËn ®éng cña tµi s¶n, kÕ to¸n ph¶i sö dông th-íc ®o gi¸ trÞ
th× míi cã thÓ ph©n lo¹i, tæng hîp ®-îc trÞ gi¸ cña toµn bé
tµi s¶n còng nh- cña tõng lo¹i tµi s¶n ®-îc h×nh thµnh trong
qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ. §Ó thùc hiÖn ®-îc yªu cÇu



                             87
nãi trªn, kÕ to¸n ph¶i sö dông ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸. Nh-
vËy, ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸ lµ ph-¬ng ph¸p kÕ to¸n sö dông
th-íc ®o tiÒn tÖ ®Ó x¸c ®Þnh trÞ gi¸ thùc tÕ cña tµi s¶n dùa
theo nh÷ng nguyªn t¾c nhÊt ®Þnh.
     Néi dung cña ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸ ®-îc thÓ hiÖn cô thÓ
th«ng qua h×nh thøc biÓu hiÖn cña nã lµ sæ (b¶ng) tÝnh gi¸
vµ tr×nh tù tÝnh gi¸. Sæ (b¶ng) tÝnh gi¸ lµ nh÷ng tê sæ
(b¶ng) ®-îc sö dông ®Ó tæng hîp chi phÝ cÊu thµnh nªn gi¸
cña tõng lo¹i tµi s¶n (®èi t-îng tÝnh gi¸), th«ng qua ®ã mµ
x¸c ®Þnh ®-îc trÞ gi¸ cña tµi s¶n; cßn tr×nh tù tÝnh gi¸ lµ
c¸c b-íc c«ng viÖc cô thÓ ®Ó tiÕn hµnh tÝnh gi¸.
     Th«ng qua ph-¬ng ph¸p tÝnh gi¸, kÕ to¸n sÏ x¸c ®Þnh
®-îc trÞ gi¸ thùc tÕ cña tµi s¶n, tõ ®ã mµ tæng hîp ®-îc
trÞ gi¸ cña toµn bé tµi s¶n, cña tõng lo¹i tµi s¶n hiÖn cã
vµ sù biÕn ®éng cña nã, cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt
®Ó qu¶n lý, sö dông hîp lý, cã hiÖu qu¶ tµi s¶n cña ®¬n vÞ.
     2.3.2. Yªu cÇu vµ nguyªn t¾c cña tÝnh gi¸
     §Ó thùc hiÖn ®-îc vai trß quan träng cña ph-¬ng ph¸p
tÝnh gi¸, viÖc tÝnh gi¸ ph¶i ®¶m b¶o (tu©n theo) 3 yªu cÇu
cô thÓ sau ®©y:
     ChÝnh x¸c;
     §Çy ®ñ, kÞp thêi;
     Cã thÓ so s¸nh ®-îc gi÷a c¸c thêi kú, gi÷a c¸c ®¬n vÞ.
     MÆt kh¸c, viÖc      tÝnh gi¸ ph¶i tu©n thñ nguyªn   t¾c
chung: gi¸ cña tµi s¶n ph¶i ®-îc tÝnh theo trÞ gi¸ thùc tÕ
- gi¸ gèc, gi¸ nguyªn thuû, nghÜa lµ tÝnh theo chi phÝ thùc
tÕ ®· t¹o ra tµi s¶n ë thêi ®iÓm tÝnh gi¸ tµi s¶n. Cô thÓ:
     + §èi víi tµi s¶n cè ®Þnh: NÕu lµ tµi s¶n cè ®Þnh míi
®-a vµo sö dông, gi¸ cña nã ®-îc tÝnh theo nguyªn gi¸, tøc


                              88
lµ toµn bé chi phÝ thùc tÕ mµ ®¬n vÞ ®· bá ra ®Ó cã tµi s¶n
cè ®Þnh (do mua, do x©y l¾p); Tr-êng hîp tµi s¶n cè ®Þnh ®·
sö dông, gi¸ cña nã ®-îc tÝnh theo gi¸ trÞ cßn l¹i (lµ chªnh
lÖch gi÷a nguyªn gi¸ víi gi¸ trÞ hao mßn cña tµi s¶n cè
®Þnh).
     + §èi víi nguyªn liÖu, vËt liÖu, c«ng cô, dông cô, hµng
ho¸, thµnh phÈm:
     Nguyªn t¾c tÝnh gi¸ lµ ph¶i tÝnh theo trÞ gi¸ thùc tÕ
cña chóng ë thêi ®iÓm nhËp kho:
     + Tr-êng hîp nhËp kho do mua ngoµi th× trÞ gi¸ thùc tÕ
cña hµng ho¸, vËt t- gåm gi¸ mua, chi phÝ mua, thuÕ ph¶i
nép (nÕu cã).
     + Tr-êng hîp nhËp tõ thuª ngoµi gia c«ng th× trÞ gi¸
thùc tÕ cña hµng ho¸, vËt t- gåm trÞ gi¸ thùc tÕ cña vËt
liÖu xuÊt kho thuª gia c«ng, chi phÝ gia c«ng, chi phÝ vËn
chuyÓn, bèc dì, b¶o qu¶n khi giao vµ nhËn.
     + Tr-êng hîp nhËp tõ s¶n xuÊt th× trÞ gi¸ thùc tÕ cña
chóng chÝnh lµ gi¸ thµnh thùc tÕ cña s¶n phÈm hoµn thµnh
nhËp kho (chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n
c«ng trùc tiÕp, chi phÝ s¶n xuÊt chung).
     §èi víi hµng ho¸, vËt t- xuÊt kho, nguyªn t¾c tÝnh gi¸
lµ dùa vµo trÞ gi¸ thùc tÕ khi nhËp kho vµ ng-êi ta sö dông
c¸c ph-¬ng ph¸p thÝch hîp ®Ó x¸c ®Þnh.
     2.3.3. Tr×nh tù tÝnh gi¸.
     Dùa vµo c¸c nguyªn t¾c, néi dung tÝnh gi¸, ®Ó tÝnh ®-îc
gi¸ cña tµi s¶n, kÕ to¸n ph¶i sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p thÝch
hîp vµ tiÕn hµnh tÝnh gi¸ theo 2 b-íc cô thÓ sau ®©y:
     - B-íc 1: TiÕn hµnh tæng hîp c¸c chi phÝ thùc tÕ cÊu
thµnh nªn gi¸ cña tµi s¶n theo 2 ph-¬ng ph¸p:


                             89
     + Ph-¬ng ph¸p trùc tiÕp: §èi víi c¸c chi phÝ trùc tiÕp
liªn quan ®Õn cÊu thµnh nªn gi¸ cña mét lo¹i tµi s¶n, nh-
chi phÝ nguyªn liÖu, vËt liÖu trùc tiÕp, chi phÝ nh©n c«ng
trùc tiÕp ®Ó s¶n xuÊt ra mét lo¹i s¶n phÈm, gi¸ mua, chi
phÝ mua liªn quan ®Õn 1 lo¹i vËt t- hµng ho¸, 1 lo¹i tµi
s¶n th× ng-êi ta ¸p dông ph-¬ng ph¸p tæng hîp trùc tiÕp.
     + Ph-¬ng ph¸p gi¸n tiÕp: §èi víi c¸c chi phÝ cÊu thµnh
nªn gi¸ cña nhiÒu lo¹i s¶n phÈm, vËt t-, hµng ho¸ (gäi chung
lµ tµi s¶n), do kh«ng t¸ch b¹ch riªng cho tõng lo¹i tµi s¶n,
cho nªn sau khi tæng hîp ®-îc toµn bé chi phÝ cã liªn quan,
®Ó tÝnh gi¸ cho tõng lo¹i tµi s¶n, ng-êi ta ph¶i ph©n bæ chi
phÝ dùa theo nh÷ng tiªu thøc thÝch hîp (viÖc lùa chän vµ sö
dông tiªu thøc ®Ó ph©n bæ chi phÝ cô thÓ sÏ ®-îc giíi thiÖu
ë kÕ to¸n doanh nghiÖp). Theo ph-¬ng ph¸p nµy, chi phÝ tÝnh
cho tõng lo¹i tµi s¶n ®-îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau ®©y:

  Chi phÝ        Tæng chi phÝ cÇn ph©n bæ        Sè ®¬n vÞ
 tÝnh cho          cho c¸c lo¹i tµi s¶n          tiªu thøc
 mét lo¹i    =   Tæng sè ®¬n vÞ tiªu thøc   x   ph©n bæ cho 1
tµi s¶n cô       ph©n bæ cho c¸c lo¹i tµi       lo¹i tµi s¶n
    thÓ               s¶n liªn quan                cô thÓ

     B-íc 2: Dïng c¸c ph-¬ng ph¸p thÝch hîp ®Ó tÝnh to¸n,
x¸c ®Þnh trÞ gi¸ thùc tÕ cña tµi s¶n:
     - Tr-êng hîp viÖc h×nh thµnh tµi s¶n diÔn ra vµ hoµn
thµnh trong mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh, vÝ dô s¶n phÈm ®-îc
s¶n xuÊt ®¬n chiÕc, theo ®¬n ®Æt hµng, vËt t- hµng ho¸ mua
nhËp kho v.v... th× chi phÝ ®-îc tËp hîp ®-îc ë b-íc 1
chÝnh lµ trÞ gi¸ thùc tÕ cña tµi s¶n ®· ®-îc x¸c ®Þnh.
     - Tr-êng hîp qu¸ tr×nh h×nh thµnh tµi s¶n diÔn ra liªn
tôc, sau 1 chu kú cÇn ph¶i tÝnh gi¸, mét sè tµi s¶n ®· h×nh


                             90
thµnh ®-îc nhËp kho hay ®-a vµo sö dông (s¶n phÈm hoµn
thµnh), trong khi ®ã mét sè tµi s¶n (s¶n phÈm) cßn ®ang
trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh (s¶n phÈm dë dang) th× viÖc x¸c
®Þnh gi¸ trÞ cña tµi s¶n ph¶i chia thµnh 2 giai ®o¹n (2
phÇn viÖc): X¸c ®Þnh trÞ gi¸ cña tµi s¶n cßn ®ang trong qu¸
tr×nh h×nh thµnh (trÞ gi¸ cña s¶n phÈm dë dang) vµ x¸c ®Þnh
trÞ gi¸ cña tµi s¶n ®· h×nh thµnh (s¶n phÈm ®· hoµn thµnh
nhËp kho hoÆc ®-a vµo sö dông).
     Nh- vËy, viÖc x¸c ®Þnh trÞ gi¸ cña tµi s¶n tuú thuéc
vµo kÕt qu¶ cña vÞªc tæng hîp chi phÝ cÊu thµnh nªn gi¸ cña
tµi s¶n vµ tuú thuéc vµo c¸c ph-¬ng ph¸p ®Ó x¸c ®Þnh trÞ
gi¸ cña tµi s¶n. Thuéc ph¹m vi lý thuyÕt cña kÕ to¸n, ng-êi
ta míi dõng l¹i ë phÇn kh¸i qu¸t chung vÒ yªu cÇu, nguyªn
t¾c, c¸c b-íc c«ng viÖc cÇn thiÕt cña viÖc tÝnh gi¸. C¸c
ph-¬ng ph¸p cô thÓ ®Ó tËp hîp chi phÝ cÊu thµnh gi¸ cña tµi
s¶n còng nh- ®Ó x¸c ®Þnh trÞ gi¸ cña s¶n phÈm dë dang, cña
s¶n phÈm hoµn thµnh sÏ ®-îc tr×nh bµy trong gi¸o tr×nh kÕ
to¸n doanh nghiÖp vµ kÕ to¸n chuyªn ngµnh.


2.4. Ph-¬ng ph¸p tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n.
     2.4.1. Néi dung vµ ý nghÜa cña ph-¬ng ph¸p tæng hîp -
c©n ®èi kÕ to¸n.
     §Ó qu¶n lý cã hiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh
cña ®¬n, ng-êi ta cÇn nhËn biÕt ®-îc chÝnh x¸c, ®Çy ®ñ, kÞp
thêi c¸c th«ng tin vÒ t×nh h×nh hiÖn cã cña tµi s¶n (vèn)
vµ nguån h×nh thµnh cña nã còng nh- sù vËn ®éng cña tµi s¶n
trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ.
     C¸c ®èi t-îng cô thÓ cña kÕ to¸n lu«n vËn ®éng vµ h×nh
thµnh nªn nh÷ng mèi quan hÖ c©n ®èi vèn cã, nh-:


                            91
       - Quan hÖ c©n ®èi gi÷a tµi s¶n (vèn) víi nguån h×nh
thµnh cña nã (nguån vèn).
       Theo ®ã: Tæng tµi s¶n = Nî ph¶i tr¶ + Vèn chñ së h÷u;
       - Quan hÖ gi÷a thu nhËp, chi phÝ víi kÕt qu¶ ho¹t
®éng, cô thÓ:
                    KÕt qu¶ = Thu nhËp - Chi phÝ
       - Quan hÖ gi÷a sè hiÖn cã víi sè biÕn ®éng cña tµi
s¶n:
                                       Sè hiÖn
                  Sè biÕn ®éng                       Sè biÕn ®éng
 Sè hiÖn cã                            cã cuèi
                 t¨ng trong kú                        gi¶m trong
 ®Çu kú (d- +                         = kú (d-   +
                   (ph¸t sinh                          kú (ph¸t
      ®Çu kú)                            cuèi
                     t¨ng)                            sinh gi¶m)
                                         kú)
       §Ó ®¸p øng yªu cÇu vÒ c¸c th«ng tin nãi trªn, kÕ to¸n
ph¶i sö dông c¶ mét hÖ thèng c¸c ph-¬ng ph¸p, trong ®ã cã
ph-¬ng ph¸p tæng hîp - c©n ®èi.
       Nh- vËy, ph-¬ng ph¸p tæng hîp c©n ®èi lµ ph-¬ng ph¸p
®-îc kÕ to¸n sö dông ®Ó tæng hîp c¸c sè liÖu tõ c¸c sæ kÕ
to¸n theo c¸c mèi quan hÖ c©n ®èi        vèn cã cña c¸c ®èi t-îng
kÕ to¸n cô thÓ, th«ng qua ®ã mµ h×nh thµnh nªn c¸c chØ tiªu
cÇn thiÕt gióp cho viÖc lËp c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh, cung cÊp
®Çy ®ñ, kÞp thêi c¸c th«ng tin cho yªu cÇu kh¸c nhau cña qu¶n
lý.
       Néi dung cña ph-¬ng ph¸p tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n cã
h×nh thøc biÓu hiÖn lµ hÖ thèng c¸c b¶ng tæng hîp - c©n ®èi
kÕ to¸n, cßn ®-îc gäi lµ hÖ thèng c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh.
Tuú theo møc ®é tæng qu¸t, toµn diÖn cña th«ng tin ®-îc
ph¶n ¶nh trªn c¸c b¶ng tæng hîp - c©n ®èi còng nh- mèi quan




                                 92
hÖ c©n ®èi cña c¸c ®èi t-îng kÕ to¸n trªn b¶ng mµ hÖ thèng
c¸c b¶ng tæng hîp - c©n ®èi ®-îc ph©n thµnh 2 hÖ thèng:
    - HÖ thèng b¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n tæng thÓ,
cßn ®-îc gäi lµ hÖ thèng c¸c b¸o c¸o kÕ to¸n tµi chÝnh, nh-
B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n, B¸o c¸o kÕt qu¶ kinh doanh... C¸c chØ
tiªu ®-îc ph¶n ¶nh trªn c¸c b¸o c¸o nµy cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c
th«ng tin vÒ t×nh h×nh tµi chÝnh, vÒ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña
®¬n vÞ.
    - HÖ thèng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n bé phËn, cßn
®-îc gäi lµ hÖ thèng c¸c b¸o c¸o kÕ to¸n qu¶n trÞ, nh- B¶ng
c©n ®èi vËt t- hµng ho¸, B¸o c¸o t×nh h×nh t¨ng gi¶m tµi
s¶n cè ®Þnh, B¶ng ®èi chiÕu biÕn ®éng cña vèn chñ së h÷u
v.v... C¸c chØ tiªu ®-îc ph¶n ¸nh trªn c¸c b¸o c¸o nãi trªn
cung cÊp nh÷ng th«ng tin chi tiÕt cÇn thiÕt chñ yÕu phôc vô
(®¸p øng) sö dông th«ng tin ®Ó qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng cña
®¬n vÞ.
    Th«ng qua ph-¬ng ph¸p tæng hîp - c©n ®èi, kÕ to¸n cung
cÊp ®-îc ®Çy ®ñ, kÞp thêi c¸c th«ng tin cÇn thiÕt, ®¸p øng
cho c¸c yªu cÇu kh¸c nhau cña qu¶n lý, tõ c¸c nhµ qu¶n lý
doanh nghiÖp cho ®Õn c¸c c¬ quan chøc n¨ng cña Nhµ n-íc,
c¸c nhµ cho vay, c¸c nhµ ®Çu t-, c¸c nhµ cung cÊp v.v...
    Dùa vµo c¸c lo¹i th«ng tin ®-îc cung cÊp, c¸c ®èi
t-îng sö dông th«ng tin sÏ cã c¸c quyÕt ®Þnh thÝch hîp phôc
vô cho lîi Ých cña hä.
    2.4.2 Nguyªn t¾c chung vµ yªu cÇu chung    x©y dùng hÖ
thèng c¸c B¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n
    HÖ thèng c¸c B¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n mµ biÓu
hiÖn cô thÓ lµ hÖ thèng c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh ph¶n ¸nh c¸c
chØ tiªu kinh tÕ, tµi chÝnh cña ®¬n vÞ mµ c¸c th«ng tin nµy


                            93
lµ rÊt cÇn thiÕt cho nhiÒu ®èi t-îng sö dông th«ng tin. Do
®ã ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong viÖc sö dông c¸c th«ng
tin.T¹o ®iÒu kiÖn cho c¸n bé kÕ to¸n tæng hîp ®-îc th«ng
tin, th× viÖc x©y dùng hÖ thèng B¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ
to¸n ph¶i tu©n thñ. Cã 2 nguyªn t¾c sau ®©y:
    - KÕt cÊu mÉu biÓu c¸c B¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n
ph¶i ®¬n gi¶n, thuËn tiÖn cho viÖc ghi chÐp, ph¶n ¸nh vµ sö
dông c¸c sè liÖu, c¸c chØ tiªu cho c¶ 2 tr-êng hîp: tr-êng
hîp kÕ to¸n thñ c«ng vµ tr-êng hîp ¸p dông kÕ to¸n trªn m¸y
tÝnh .
    - C¸c chØ tiªu ®-îc ph¶n ¸nh trªn B¶ng tæng hîp - c©n
®èi kÕ to¸n ph¶i ®Çy ®ñ, thiÕt thùc, ®-îc bè trÝ, x¾p xÕp
theo hÖ thèng hîp lÝ, khoa häc, ®¸p øng ®-îc c¸c yªu cÇu
kh¸c nhau cña c¸c ®èi t-îng sö dông th«ng tin.
    §Ó ®¶m b¶o yªu cÇu qu¶n lý ë c¶ tÇm vÜ m« vµ vi m«,
Nhµ n-íc (cô thÓ lµ Bé Tµi chÝnh) chÞu tr¸ch nhiÖm nghiªn
cøu, x©y dùng vµ ban hµnh toµn bé hÖ thèng c¸c B¶ng tæng
hîp - c©n ®èi kÕ to¸n tæng thÓ, nh- B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n,
B¸o c¸o kÕt qu¶ kinh doanh, B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ
v.v.., ®ång thêi h-íng dÉn c¸c ngµnh, c¸c ®¬n vÞ nghiªn
cøu, x©y dùng vµ ban hµnh c¸c mÉu biÓu c¸c B¶ng tæng hîp -
c©n ®èi kÕ to¸n bé phËn ¸p dông cho tõng ngµnh, ®¬n vÞ, ®¸p
øng yªu cÇu qu¶n lý cña ngµnh vµ cña ®¬n vÞ.
    2.4.3. Tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n trªn B¶ng c©n ®èi kÕ
to¸n.
    B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n lµ h×nh thøc biÓu hiÖn cô thÓ cña
B¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n, thuéc hÖ b¶ng tæng hîp -
c©n ®èi kÕ to¸n tæng thÓ (tæng hîp), lµ mét b¸o c¸o tµi
chÝnh rÊt quan träng cña c¸c ®¬n vÞ (kh«ng kÓ ®¬n vÞ Hµnh



                            94
chÝnh sù nghiÖp v× ë c¸c ®¬n vÞ HCSN chØ lËp B¶ng c©n ®èi
tµi kho¶n). C¸c chØ tiªu cña B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶n ¸nh
toµn bé t×nh h×nh hiÖn cã cña tµi s¶n vµ nguån h×nh thµnh
cña ®¬n vÞ   nã ë mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh. Nãi c¸ch kh¸c,
B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶n ¸nh tæng qu¸t t×nh h×nh tµi s¶n
cña ®¬n vÞ theo c¸c lo¹i vèn vµ nguån h×nh thµnh cña vèn
t¹i mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh (th-êng lµ cuèi k× h¹ch to¸n),
do vËy nã ph¶n ¸nh mèi quan hÖ c©n ®èi tæng thÓ gi÷a vèn vµ
nguån h×nh thµnh. Cô thÓ lµ:

                   Tµi s¶n (vèn) = Nî ph¶i tr¶ + Vèn
                   chñ së h÷u.

     a, Yªu cÇu    x©y dùng kÕt cÊu vµ c¸c chØ tiªu cña B¶ng
c©n ®èi kÕ to¸n.
     - C¸c chØ tiªu ®-îc ph¶n ¸nh trªn b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n
lµ nh÷ng th«ng tin rÊt quan träng vÒ t×nh h×nh hiÖn cã cña
tµi s¶n vµ nguån h×nh thµnh tµi s¶n cña nã, do vËy viÖc
thiÕt kÕ kÕt cÊu cña b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶i ®¶m b¶o ®¬n
gi¶n, râ rµng, dÔ hiÓu vµ thuËn tiÖn cho c¸n bé kÕ to¸n
trong viÖc lËp b¶ng , ®ång thêi hÖ thèng c¸c chØ tiªu ph¶i
®¶m b¶o cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin vÒ sè hiÖn cã cña tµi
s¶n vµ nguån h×nh thµnh tµi s¶n cho ng-êi sö dông, cho c¸c
®èi t-îng cã nhu cÇu.
     - C¸c chØ tiªu trªn B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶i phï hîp
chÝnh x¸c, trung thùc víi thùc tÕ ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi
chÝnh vµ ®¶m b¶o tÝnh nhÊt qu¸n, tÝnh cã thÓ so s¸nh ®-îc cña
chóng.
     B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶i lËp      ®óng mÉu,      lËp vµ l-u
hµnh ®óng thêi gian quy ®Þnh.
     b,   TÝnh c©n ®èi cña B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n.


                                95
     B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n ph¶n ¸nh toµn bé sè hiÖn cã cña
tµi s¶n (vèn) vµ nguån h×nh thµnh tµi s¶n cña nã, do vËy
tÝnh chÊt quan träng nhÊt cña B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n lµ tÝnh
c©n ®èi. §©y lµ yªu cÇu kh¸ch quan v× B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n
ph¶n ¸nh tµi s¶n cña ®¬n vÞ trong   mèi quan hÖ c©n ®èi tæng
thÓ vèn cã cña vèn vµ nguån, nghÜa lµ mçi lo¹i tµi s¶n (®©y
lµ 1 lo¹i vèn cô thÓ ) vµ ®Òu ®-îc h×nh thµnh tõ mét lo¹i
nguån vèn nhÊt ®Þnh, hay lµ mçi nguån vèn ®Òu h×nh thµnh
nªn nh÷ng tµi s¶n nhÊt ®Þnh. Víi tÝnh c©n ®èi nµy th× tæng
tµi s¶n, tæng vèn cña ®¬n vÞ    ph¶i b»ng tæng nguån vèn. §©y
lµ 2 mÆt biÓu hiÖn kh¸c nhau vÒ     trÞ gi¸ tµi s¶n hiÖn cã
cña ®¬n vÞ t¹i thêi ®iÓm lËp B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n.
     Nh- vËy, th«ng qua tÝnh c©n ®èi cña B¶ng c©n ®èi kÕ
to¸n, cã thÓ kiÓm tra viÖc tæng hîp c¸c sè liÖu kÕ to¸n ®Ó
lËp c¸c chØ tiªu chñ yÕu cña B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n . NghÜa
lµ, viÖc tæng hîp ®óng c¸c sè liÖu kÕ to¸n th× c¸c chØ tiªu
trªn B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n míi ®-îc x¸c ®Þnh lµ chÝnh x¸c, do
®ã míi tån t¹i mèi quan hÖ: Tæng tµi s¶n = Tæng nguån vèn.
     c, KÕt cÊu cña B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n
     §Ó phï hîp vµ   ®¸p øng tÝnh c©n ®èi kÕt cÊu cña B¶ng
c©n ®èi kÕ to¸n ®-îc x©y dùng (thiÕt kÕ) gåm 2 phÇn: Mét
phÇn ph¶n ¸nh sè hiÖn cã cña tµi s¶n ®-îc gäi lµ Tµi s¶n vµ
mét phÇn ph¶n ¸nh nguån h×nh thµnh cña tµi s¶n vµ ®-îc gäi
lµ Nguån vèn. PhÇn ph¶n ¸nh tµi s¶n ®-îc bè trÝ ë trªn
(hoÆc bªn tr¸i) cña mÉu biÓu, cßn phÇn ph¶n ¸nh nguån vèn
®-îc bè trÝ ë phÝa   d-íi (hoÆc bªn ph¶i) cña mÉu biÓu.
     PhÇn Tµi s¶n ph¶n ¸nh sè hiÖn cã cña tµi s¶n ë thêi
®iÓm ®Çu n¨m, cuèi k× vµ ®-îc x¾p xÕp theo thø tù tµi s¶n
ng¾n h¹n tr-íc, tµi s¶n dµi h¹n sau. PhÇn Nguån vèn ph¶n



                               96
¸nh nguån h×nh thµnh cña tµi s¶n còng ë hai thêi ®iÓm nh-
®èi víi tµi s¶n vµ ®-îc x¾p xÕp theo thø tù Nî ph¶i tr¶
tr-íc, Vèn chñ së h÷u sau.
     ë phÇn cuèi B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n cßn cã thªm phÇn ph¶n
¸nh c¸c chØ tiªu ngoµi B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n. Theo qui ®Þnh,
c¸c chØ tiªu ph¶n ¸nh ngoµi b¶ng lµ nh÷ng chØ tiªu ph¶n ¸nh
tµi s¶n kh«ng thuéc quyÒn së h÷u cña ®¬n vÞ, nh-ng ®¬n vÞ cã
tr¸ch nhiÖm qu¶n lý, sö dông.
MÉu biÓu cña B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n cã kÕt cÊu kh¸i qu¸t nh-
                                sau:
§¬n       vÞ          b¸o              B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n
c¸o..........                    ngµy........ th¸ng.......
§Þa                                     n¨m........
chØ:..................


                                                       §¬n vÞ tÝnh
                                                       Sè
                                             ThuyÕt           Sè ®Çu
            Tµi s¶n                  M· sè            cuèi
                                              minh              n¨m
                                                       n¨m
A. Tµi s¶n ng¾n h¹n
I. TiÒn vµ c¸c kho¶n t-¬ng
®-¬ng tiÒn
- TiÒn
- C¸c kho¶n t-¬ng ®-¬ng tiÒn
II. C¸c kho¶n       ®Çu   t-   tµi
chÝnh ng¾n h¹n
- §Çu t- ng¾n h¹n
- Dù phßng gi¶m gi¸ ®Çu t-
ng¾n h¹n (*)
III. C¸c kho¶n ph¶i thu ng¾n



                                97
h¹n
- Ph¶i thu kh¸ch hµng
- Tr¶ tr-íc cho ng-êi b¸n
- v.v...
IV. Hµng tån kho
- Hµng tån kho
- Dù phßng gi¶m gi¸ hµng tån
kho (*)
V. Tµi s¶n ng¾n h¹n kh¸c
- Chi phÝ tr¶ tr-íc ng¾n h¹n
- ThuÕ GTGT ®-îc khÊu trõ
- v.v...
B. Tµi s¶n dµi h¹n
I. C¸c kho¶n ph¶i thu dµi h¹n
- Ph¶i thu dµi h¹n cña kh¸ch
hµng
- Vèn kinh doanh ë ®¬n vÞ néi
bé
- v.v...
II. Tµi s¶n cè ®Þnh
- Tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh
- TSC§ thuª tµi chÝnh
- TSC§ v« h×nh
- Chi phÝ XDCB dë dang
III. BÊt ®éng s¶n ®Çu t-
IV. C¸c kho¶n       ®Çu   t-   tµi
chÝnh dµi h¹n
V. Tµi s¶n dµi h¹n kh¸c
Tæng céng tµi s¶n



                                98
          Nguån vèn
A. Nî ph¶i tr¶
- Nî ng¾n h¹n
- Nî dµi h¹n
B. Vèn chñ së h÷u
- Vèn chñ së h÷u
- Nguån kinh phÝ vµ quÜ kh¸c
Tæng céng nguån vèn


C¸c chi tiªu ngoµi B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n
                                     ThuyÕt   Sè cuèi    Sè ®Çu
           ChØ tiªu
                                      minh      n¨m       n¨m

- Tµi s¶n thuª ngoµi, vËt t-,
hµng ho¸, nhËn gi÷ hé v.v...


                                      LËp ngµy.....th¸ng.....
                                              n¨m....
 Ng-êi lËp biÓu     KÕ to¸n tr-ëng            Gi¸m ®èc
 (Ký, hä, tªn)      (Ký, hä, tªn)     (Ký, hä, tªn, ®ãng dÊu)


2.4.4 Tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n trªn B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t
®éng kinh doanh.
    a, Yªu cÇu x©y dùng B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh
doanh.
    B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh - MÉu sè B02 DN
thuéc hÖ B¶ng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n tæng thÓ, do ®ã,
vÒ c¬ b¶n khi x©y dùng B¸o c¸o nµy còng ph¶i tu©n theo
nguyªn t¾c chung x©y dùng hÖ thèng c¸c B¶ng tæng hîp - c©n


                               99
®èi kÕ to¸n. Cô thÓ     x©y dùng B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng
kinh doanh, ph¶i tháa m·n c¸c yªu cÇu sau ®©y:
     - LËp ®óng mÉu, ®óng thêi h¹n quy ®Þnh hiÖn hµnh cña
Nhµ n-íc.
     - C¸c sè liÖu ®-îc ph¶n ¸nh trong B¸o c¸o ph¶i ®¶m b¶o
®Çy ®ñ, chÝnh x¸c, ®óng víi thùc tÕ, ®¶m b¶o tÝnh nhÊt qu¸n
vµ cã thÓ so s¸nh ®-îc.
     Thùc hiÖn c¸c yªu cÇu c¬ b¶n trªn sÏ gióp cho c¸c ®èi
t-îng sö dông th«ng tin cã ®ù¬c nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt
phôc vô cho c«ng t¸c chÝnh x¸c, ®Çy ®ñ, kiÓm tra, ph©n tÝch
vµ ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ cña ho¹t ®éng kinh doanh, ®Þnh h×nh ,
kÕt qu¶ qu¶n lý vµ sö dông chi phÝ, qu¶n lý , khai th¸c
doanh thu tõ ®ã ®-a ra c¸c quyÕt ®Þnh thÝch hîp.
     b,LÝnh c©n ®èi cña B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh
doanh.
     Nh- ®· ®Ò cËp ë trªn, B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh
doanh lµ h×nh thøc biÓu hiÖn cô thÓ cña ph-¬ng ph¸p tæng hîp
c©n ®èi kÕ to¸n vµ thuéc hÖ B¶ng Tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n
tæng thÓ, nã ph¶n ¸nh kh¸i qu¸t t×nh h×nh thu nhËp, chi phÝ vµ
kÕt qu¶ kinh doanh cña ®¬n vÞ sau mét kú h¹ch to¸n (quý, n¨m).
                       kÕt qu¶ ho¹t nhËp - Chi
Nãi c¸ch kh¸c, B¸o c¸o KÕt qu¶ = Thu ®éng kinh doanh ph¶n ¸nh
                       phÝ
mèi quan hÖ c©n ®èi tæng thÓ gi÷a kÕt qu¶ víi thu nhËp vµ chi
phÝ theo c«ng thøc sau ®©y:




     c, Néi dung   vÒ kÕt cÊu cña B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng
kinh doanh
     KÕt cÊu cña B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh tr-íc
hÕt ph¶i ®¶m b¶o ph¶n ¸nh ®-îc mèi quan hÖ c©n ®èi gi÷a kÕt


                              100
qu¶ víi thu nhËp(doanh thu) vµ chi phÝ cña ®¬n vÞ. Ho¹t ®éng
cña c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt, kinh doanh gåm 3 lo¹i ho¹t ®éng c¬
b¶n: Ho¹t ®éng s¶n xuÊt, ho¹t ®éng tµi chÝnh vµ ho¹t ®éng
kh¸c, mçi lo¹i ho¹t ®éng ®Òu cã chi phÝ vµ cã thu nhËp, do
vËy kÕt cÊu cña B¸o c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cßn
ph¶i ph¶n ¸nh ®-îc mèi quan hÖ c©n ®èi cña tõng ho¹t ®éng
nãi trªn. MÆt kh¸c, c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ®Òu ph¶i
thùc hiÖn nghÜa vô nép thuÕ thu nhËp cho Nhµ n-íc, do ®ã B¸o
c¸o kÕt qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh còng ph¶i ph¶n ¸nh ®-îc mèi
quan hÖ gi÷a lîi nhuËn sau thuÕ thu nhËp víi tæng lîi nhuËn
kÕ to¸n tr-íc thuÕ vµ chi phÝ vÒ thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp
ph¶i nép
       C¸c mèi quan hÖ c©n ®èi cã thÓ ®-îc biÓu hiÖn                     nh-
sau:
 Lîi nhuËn gép              Doanh thu thuÇn
vÒ b¸n hµng vµ               vÒ b¸n hµng vµ            Gi¸ vèn hµng
                       =                       -
 cung cÊp dÞch                cung cÊp dÞch                 b¸n
       vô                           vô
       Trong ®ã:

 Doanh thu thuÇn vÒ               Doanh thu b¸n
                                                           C¸c kho¶n
b¸n hµng vµ cung cÊp          =    hµng vµ cung        -
                                                            gi¶m trõ
       dÞch vô                      cÊp dÞch vô


Lîi nhuËn       Lîi nhuËn
                                        Chi
 thuÇn tõ      gép vÒ b¸n   Lîi nhuËn                              Chi
                                        phÝ
ho¹t ®éng    =    hµng vµ + ho¹t ®éng -                       -    phÝ
                                        b¸n
   kinh          cung cÊp   tµi chÝnh                             QLDN
                                        hµng
  doanh           dÞch vô


  Tæng lîi                  Lîi nhuËn thuÇn                Lîi nhuËn
                   =                               +
  nhuËn kÕ                 tõ ho¹t ®éng kinh                  kh¸c



                                    101
 to¸n tr-íc                 doanh
    thuÕ
    Vµ cuèi cïng:
 Lîi nhuËn             Tæng lîi nhuËn kÕ             ThuÕ TNDN
sau thuÕ thu       =    to¸n tr-íc thuÕ      -       Ph¶i nép
    nhËp                  thu nhËp DN
    §Ó ph¶n ¸nh ®-îc c¸c mèi quan hÖ nãi trªn, b¸o c¸o kÕt
qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh cã mÉu cô thÓ nh- sau:
§¬n vÞ b¸o c¸o:..................... B¸o c¸o kÕt qu¶ H§KD
§Þa
chØ:................................ QuÝ........n¨m...........


                                       M·   ThuyÕt     N¨m        N¨m
          ChØ tiªu
                                       sè    minh      nay       tr-íc
               1                       2      3         4          5
1. Doanh thu b¸n         hµng   vµ     01   VI.25
cung cÊp dÞch vô
2. C¸c kho¶n gi¶m trõ doanh            02
thu
3. Doanh thu thuÇn vÒ b¸n              01
hµng vµ cung cÊp dÞch vô (10
= 01 - 02)
4. Gi¸ vèn hµng b¸n                    11   VI.27
5. Lîi nhuËn gép vÒ b¸n hµng           20
vµ cung cÊp dÞch vô (20 = 10
- 11)
6. Doanh thu ho¹t ®éng tµi             21   VI.26
chÝnh
7. Chi phÝ tµi chÝnh                   22   VI.28
- Trong ®ã: Chi phÝ l·i vay            23
8. Chi phÝ b¸n hµng                    24



                                 102
9. Chi      phÝ   qu¶n   lý    doanh     25
nghiÖp
10. Lîi nhuËn thuÇn tõ ho¹t              30
®éng kinh doanh {30=20+(21 -
22) - (24 + 25)}
11. Thu nhËp kh¸c                        31
12. Chi phÝ kh¸c                         32
13. Lîi nhô©n kh¸c (40 = 31              40
- 32)
14. Tæng lîi nhuËn kÕ to¸n               50
tr-íc thuÕ
        (50 = 30 + 40)
15. Chi phÝ ThuÕ TNDN hiÖn               51   VI.30
hµnh
16. Chi phÝ thuÕ TNDN ho·n               52   VI.30
l¹i
17. Lîi nhuËn sau thuÕ thu               60
nhËp doanh nghiÖp (60 = 50 -
51 - 52)
18. L·i c¬ b¶n trªn cæ phiÕu             70
(*)


                  LËp, ngµy.........th¸ng........n¨m...........
 Nguêi lËp biÓu           KÕ to¸n tr-ëng              Gi¸m ®èc
  (Ký, hä tªn)                (Ký, hä tªn)       (Ký, hä tªn, ®ãng
                                                        dÊu)
Ghi chó: (*) ChØ tiªu nµy chØ ¸p dông ®èi víi C«ng ty cæ
phÇn
       2.4.5 Tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n trªn B¸o c¸o l-u
chuyÓn tiÒn tÖ
       a,   Yªu cÇu khi x©y dùng B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ.


                                   103
     B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ - mÉu B03 - DN lµ mét trong
c¸c B¸o c¸o tµi chÝnh chñ yÕu cña doanh nghiÖp. Khi x©y
dùng b¸o c¸o l-u chuyÓn th×         ph¶i tu©n theo nguyªn t¾c
chung x©y dùng hÖ thèng tæng hîp - c©n ®èi kÕ to¸n tæng
thÓ, cô thÓ lµ
     - Ph¶i ®¶m b¶o ®óng quy ®Þnh vÒ mÉu biÓu vµ thêi h¹n.Tu©n
thñ c¸c chuÈn mùc sè 24 vµ sè 27. C¸c chØ tiªu ®-îc ph¶n ¸nh trªn
B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh nhÊt qu¸n, tÝnh
thèng nhÊt trong mèi quan hÖ víi chÝnh c¸c chØ tiªu ®ã ®-îc ph¶n
¸nh trªn c¸c B¸o c¸o tµi chÝnh kh¸c.
     - C¸c sè liÖu ph¶n ¸nh trªn B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ
ph¶i chÝnh x¸c, ®óng víi thùc tÕ vµ ph¶i ®¶m b¶o cã thÓ so
s¸nh ®-îc.
     Thùc hiÖn c¸c yªu cÇu trªn, b¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ
sÏ cung cÊp cho c¸c ®èi t-îng sö dông th«ng tin nh÷ng th«ng
tin cÇn thiÕt vÒ c¸c luång tiÒn vµo, c¸c luång tiÒn ra cña
3 lo¹i ho¹t ®éng chñ yÕu: ho¹t ®éng kinh doanh, ho¹t ®éng
®Çu t- vµ ho¹t ®éng tµi chÝnh cña ®¬n vÞ, th«ng qua c¸c
th«ng tin ®-îc cung cÊp, c¸c ®èi t-îng sö dông th«ng tin sÏ
cã c¨n cø tin cËy ®Ó      ®-a ra c¸c quyÕt ®Þnh thÝch hîp cho
®¬n vÞ.
     b, TÝnh c©n ®èi cña B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ.
     B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ ph¶n ¸nh c¸c luång tiÒn
thuÇn cña ®¬n vÞ theo tæng sè vµ theo tõng lo¹i ho¹t ®éng:
L-u chuyÓn tiÒn tÖ tõ ho¹t ®éng kinh doanh; L-u chuyÓn tiÒn
tÖ tõ ho¹t ®éng ®Çu t- vµ L-u chuyÓn tiÒn tÖ tõ ho¹t ®éng
tµi chÝnh. TÝnh c©n ®èi cña B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ ®-îc
thÓ hiÖn qua mèi quan hÖ sau:
          L-u chuyÓn tiÒn thuÇn = Tæng sè thu - Tæng sè chi.


                              104
       c,      Néi dung vÒ kÕt cÊu cña B¸o c¸o L-u chuyÓn tiÒn
tÖ.
       B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ ph¶i ®¶m b¶o ph¶n ¸nh ®ù¬c
néi dung cña mèi quan hÖ c©n ®èi gi÷a TiÒn vµ t-¬ng ®-¬ng
tiÒn cuèi kú víi tiÒn, t-¬ng ®-¬ng tiÒn ®Çu kú vµ l-u chuyÓn
tiÒn thuÇn trong kú. L-u chuyÓn tiÒn thuÇn trong kú l¹i bao
gåm 3 lo¹i: L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng kinh doanh;
L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng ®Çu t- vµ L-u chuyÓn tiÒn
thuÇn tõ ho¹t ®éng tµi chÝnh, do vËy kÕt cÊu cña B¸o c¸o l-u
chuyÓn tiÒn tÖ còng ph¶i ®-îc x©y dùng ®Ó ph¶n ¸nh ®-îc c¸c
mèi quan hÖ c©n ®èi nãi trªn. Cô thÓ, kÕt cÊu cña B¸o c¸o l-u
chuyÓn tiÒn tÖ ph¶i bao gåm c¸c phÇn ®Ó               ph¶n ¸nh c¸c quan hÖ
c©n ®èi sau ®©y.
                                               L-u
      TiÒn vµ            TiÒn vµ                                  ¶nh h-ëng
                                             chuyÓn
       t-¬ng           t-¬ng ®-¬ng                               cña quan hÖ
                   =                   +      tiÒn       
 ®-¬ng tiÒn             tiÒn    ®Çu                              tØ gi¸ (nÕu
                                              thuÇn
      cuèi kú              kú                                        cã)
                                            trong kú


                                                                      L-u
 L-u chuyÓn
                       L-u chuyÓn           L-u chuyÓn              chuyÓn
 tiÒn thuÇn
                  =    tiÒn thuÇn     +     tiÒn thuÇn       +       tiÒn
  trong kú
                        tõ H§KD              tõ H§§T               thuÇn tõ
                                                                     H§TC
       * Luång tiÒn tõ ho¹t ®éng kinh doanh lµ luång tiÒn
ph¸t sinh tõ c¸c ho¹t ®éng t¹o ra doanh thu chñ yÕu cña
doanh nghiÖp vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c kh«ng ph¶i lµ c¸c ho¹t
®éng ®Çu t- hay ho¹t ®éng tµi chÝnh;




                                      105
    * Luång tiÒn tõ ho¹t ®éng ®Çu t- lµ luång tiÒn ph¸t
sinh tõ c¸c ho¹t ®éng mua s¾m,x©y dùng, thanh lý, nh-îng
b¸n c¸c tµi s¶n dµi h¹n vµ c¸c kho¶n ®Çu t- kh¸c kh«ng
thuéc c¸c kho¶n t-¬ng ®-¬ng tiÒn;
    * Luång tiÒn tõ ho¹t ®éng tµi chÝnh lµ luång             tiÒn
ph¸t sinh tõ c¸c ho¹t ®éng t¹« ra c¸c thay ®æi vÒ quy m« vµ
kÕt cÊu cña vèn chñ së h÷u vµ vèn vay cña doanh nghiÖp.
    C¸c luång tiÒn nãi trªn cã thÓ ®-îc tr×nh bµy trong
B¸o c¸o L-u chuyÓn tiÒn tÖ cña ®¬n vÞ theo c¸ch thøc phï
hîp nhÊt víi ®Æc ®iÓm kinh doanh cña doanh nghiÖp.

     §Ó ph¶n ¸nh ®-îc c¸c yªu cÇu nãi trªn, mÉu cña B¸o
      c¸o L-u chuyÓn tiÒn tÖ ®-îc x©y dùng        theo 2 ph-¬ng
      ph¸p sau ®©y.
B¸o c¸o L-u chuyÓn tiÒn tÖ: theo ph-¬ng ph¸p trùc tiÕp (*)
§¬n vÞ b¸o c¸o:.....................
§Þa
chØ:................................
                     B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ
                                N¨m
                                                      §¬n vÞ tÝnh
                                               ThuyÕt N¨m N¨m
              ChØ tiªu                 M· sè
                                                minh nay tr-íc
                 1                       2        3      4    5
I. L-u chuyÓn tiÒn tõ ho¹t ®éng kinh
doanh
1. TiÒn thu tõ b¸n hµng, cung cÊp
                                        01
dÞch vô vµ doanh thu kh¸c
2. TiÒn chi tr¶ cho ng-êi cung cÊp
                                        02
hµng ho¸ vµ dÞch vô




                             106
3. TiÒn chi tr¶ cho ng-êi lao ®éng     03
4. TiÒn chi tr¶ l·i vay                04
5. TiÒn chi nép thuÕ thu nhËp doanh
                                       05
nghiÖp
6. TiÒn thu kh¸c tõ ho¹t ®éng kinh
                                       06
doanh
7. TiÒn chi kh¸c do ho¹t ®éng kinh
                                       07
doanh
L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng
                                       20
kinh doanh
II. L-u chuyÓn tiÒn tõ ho¹t ®éng ®Çu
t-

1. TiÒn chi ®Ó mua s¾m, x©y dùng
                                       21
TSC§ vµ c¸c tµi s¶n dµi h¹n kh¸c
2. TiÒn thu tõ thanh lý, nh-îng b¸n
                                       22
TSC§ vµ c¸c tµi s¶n dµi h¹n kh¸c.
3. TiÒn chi cho vay, mua c¸c c«ng cô
                                       23
nî cña ®¬n vÞ kh¸c
4. TiÒn thu håi cho vay, b¸n l¹i c¸c
                                       24
c«ng cô nî cña ®¬n vÞ kh¸c
5. TiÒn chi ®Çu t- gãp vèn vµo ®¬n
                                       25
vÞ kh¸c
6. TiÒn thu håi ®Çu t- gãp vèn vµo
                                       26
®¬n vÞ kh¸c
7. TiÒn thu l·i cho vay, cæ tøc vµ
                                       27
lîi nhuËn ®-îc chia

L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng     30



                             107
®Çu t-
III. L-u chuyÓn tiÒn tõ ho¹t ®éng
tµi chÝnh

1. TiÒn thu tõ ph¸t hµnh cæ phiÕu,
                                         31
nhËn vèn gãp cña chñ së h÷u
2. TiÒn chi tr¶ vèn gãp cho c¸c chñ
së h÷u, mua l¹i cæ phiÕu cña doanh       32
nghiÖp ®· ph¸t hµnh
3. TiÒn vay ng¾n h¹n, dµi h¹n nhËn
                                         33
®-îc
4. TiÒn chi tr¶ nî gèc vay               34
5. TiÒn chi tr¶ nî thuª tµi chÝnh        35
6. Cæ tøc, lîi nhuËn ®· tr¶ cho chñ
                                         36
së h÷u
L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t ®éng
                                         40
tµi chÝnh
L-u chuyÓn tiÒn thuÇn trong kú (50 =
                                         50
20+30+40)
TiÒn vµ t-¬ng ®-¬ng tiÒn ®Çu kú          60
¶nh h-ëng cña thay ®æi tû gi¸ hèi
                                         61
®o¸i quy ®æi ngo¹i tÖ
TiÒn vµ t-¬ng ®-¬ng tiÒn cuèi kú
                                         70    VII.34
(70=50+60+61)


   Ng-êi lËp biÓu       KÕ to¸n tr-ëng            Gi¸m ®èc
       (Ký, hä tªn)      (Ký, hä tªn)         (Ký, hä tªn, ®ãng
                                                    dÊu)



                              108
    Ghi chó: Nh÷ng chØ tiªu kh«ng cã sè liÖu cã thÓ kh«ng
ph¶i tr×nh bµy nh-ng kh«ng ®-îc ®¸nh l¹i sè thø tù chØ tiªu
vµ "M· sè".




§¬n vÞ b¸o c¸o:.............................
§Þa
chØ:.........................................
                     B¸o c¸o l-u chuyÓn tiÒn tÖ
               (Theo ph-¬ng ph¸p      gi¸n tiÕp) (*)
                         N¨m:.............

§¬n vÞ tÝnh:...................
              ChØ tiªu                M·   ThuyÕt      N¨m    N¨m
                                      sè     minh      nay   tr-íc
                 1                     2      3         4      5
I. L-u chuyÓn tiÒn tõ ho¹t
®éng kinh doanh
1. Lîi nhuËn tr-íc thuÕ               01
2. §iÒu chØnh cho c¸c kho¶n
- KhÊu hao TSC§                       02
- C¸c kho¶n dù phßng                  03
- L·i lç chªnh lÖch tû gi¸ hèi        04
®o¸i ch-a thùc hiÖn
- L·i, lç tõ ho¹t ®éng ®Çu t-         05
- Chi phÝ l·i vay                     06
3. Lîi nhuËn tõ ho¹t ®éng             08
kinh doanh tr-íc thay ®æi vèn


                                109
l-u ®éng
- T¨ng, gi¶m c¸c kho¶n ph¶i         09
thu
- T¨ng, gi¶m hµng tån kho           10
- T¨ng, gi¶m c¸c kho¶n ph¶i         11
tr¶ (kh«ng kÓ l·i vay ph¶i
tr¶, thuÕ thu nhËp doanh
nghiÖp ph¶i nép)
- T¨ng, gi¶m chi phÝ tr¶ tr-íc      12
- TiÒn l·i vay ®· tr¶               13
- ThuÕ thu nhËp    doanh nghiÖp     14
®· nép
- TiÒn thu kh¸c tõ ho¹t ®éng        15
kinh doanh
- TiÒn chi kh¸c cho ho¹t ®éng       16
kinh doanh
L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t       20
®éng kinh doanh
II . L-u chuyÓn tiÒn tõ ho¹t
®éng ®Çu t-
1. TiÒn chi ®Ó mua s¾m, x©y         21
dùng TSC§ vµ c¸c    tµi s¶n dµi
h¹n kh¸c
2. TiÒn thu tõ thanh lý,            22
nh-îng b¸n TSC§ vµ c¸c tµi s¶n
dµi h¹n kh¸c.
3. TiÒn chi   cho vay, mua c¸c      23
c«ng cô nî vµ ®¬n vÞ kh¸c



                              110
4. TiÒn thu håi cho vay, b¸n        24
l¹i cho c¸c c«ng cô nî cña ®¬n
vÞ kh¸c
5. TiÒn chi ®Çu t- gãp vèn vµo      25
®¬n vÞ kh¸c
6. TiÒn thu håi ®Çu t- gãp vèn      26
vµo ®¬n vÞ kh¸c
7. TiÒn thu l·i cho vay, cæ         27
tøc vµ lîi nhuËn ®-îc chia
L-u chuyÓn tiÒn thuÇn tõ ho¹t       30
®éng ®Çu t-
III. L-u chuyÓn tiÒn tõ ho¹t
®éng tµi chÝnh
1. TiÒn thu tõ ph¸t hµnh cæ         31
phiÕu, nhËn vèn gãp cña chñ së
h÷u
2. TiÒn    chi phÝ tr¶ vèn gãp      32
cho c¸c chñ së h÷u, mua l¹i cæ
phiÕu cña doanh nghiÖp ®· ph¸t
hµnh
3. TiÒn vay ng¾n h¹n, dµi h¹n       33
nhËn ®-îc
4. TiÒn chi tr¶ nî gèc vay          34
5. TiÒn chi tr¶ nî thuª tµi         35
chÝnh
6. Cæ tøc, lîi nhuËn ®· tr¶         36
cho chñ së h÷u
L-u    chuyÓn tiÒn thuÇn trong      50




                              111
kú
(50 = 20+30+ 40)
TiÒn vµ t-¬ng ®-¬ng tiÒn ®Çu        60
kú
¶nh h-ëng cña thay ®æi tû gi¸       61
hèi ®o¸i quy ®æi ngo¹i tÖ
TiÒn    vµ t-¬ng ®-¬ng tiÒn cuèi    70   31
kú
 (70 = 50 +60+61)


LËp ngµy.........th¸ng...........n¨m..........
 Ng-êi lËp biÓu        KÕ to¸n tr-ëng         Gi¸m ®èc
     (Ký, hä tªn)       (Ký,hä tªn)       (Ký, hä tªn, ®ãng
                                                dÊu)


Ghi chó (*): Nh÷ng chØ tiªu kh«ng cã sè liÖu     cã thÓ kh«ng
ph¶i tr×nh bµy nh-ng kh«ng ®-îc ®¸nh l¹i sè thø tù chØ tiªu
vµ "M· sè".
                            Ch-¬ng 3:

           Thu thËp, ghi chÐp sè liÖu kÕ to¸n




       §Ó thùc hiÖn ®-îc c¸c chøc n¨ng vµ nhiÖm vô cô thÓ cña
m×nh, kÕ to¸n ph¶i tiÕn hµnh viÖc thu thËp, ghi chÐp sè liÖu
theo mét tr×nh tù nhÊt ®Þnh, bao gåm 3 kh©u c¬ b¶n sau ®©y.
       - Kh©u lËp chøng tõ kÕ to¸n;
       - Kh©u ph©n lo¹i vµ ghi sæ kÕ to¸n;



                              112
      - Kh©u vµo s¬ ®å tµi kho¶n kÕ to¸n.


3.1. LËp chøng tõ kÕ to¸n
      LËp chøng tõ kÕ to¸n lµ c«ng viÖc thu thËp, ghi chÐp
vµ ph¶n ¸nh mét c¸ch ®Çy ®ñ, kÞp thêi vµ chÝnh x¸c c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh vµo c¸c chøng tõ kÕ to¸n theo
thêi gian ph¸t sinh vµ ®Þa ®iÓm h×nh thµnh cña chóng.
      VÝ dô 1: ngµy 30/4/N, ®¬n vÞ xuÊt quÜ tiÒn mÆt ®Ó tr¶
l-¬ng cho ng-êi lao ®éng. §Ó ph¶n ¸nh nghiÖp vô kinh tÕ nµy,
kÕ to¸n ph¶i lËp phiÕu chi: MÉu cô thÓ cña phiÕu chi cã d¹ng
sau ®©y.
§¬n                      PhiÕu chi  QuyÓn sè: .............
vÞ:..................... Ngµy....                       Sè:
§Þa                      th¸ng.... ........................
chØ:....................   n¨m...                       Nî:
                                    .......................
                                                            Cã:
                                        .......................
Hä, tªn ng-êi nhËn
tiÒn:......................................................
................................
§Þa
chØ:.......................................................
.........................................................
Sè tiÒn:..............................................(viÕt
b»ng ch÷):..........................................
KÌm theo:..................................chøng tõ kÕ
to¸n:............................................
 Thñ tr-ëng ®¬n vÞ     KÕ to¸n tr-ëng         Ng-êi lËp



                            113
     (Ký, hä, tªn,            (Ký, hä, tªn)            (Ký, hä, tªn)
       ®ãng dÊu)


§·         nhËn         ®ñ        sè        tiÒn        (viÕt      b»ng
ch÷........................................................
........)
                                                         Ngµy.........
                                                     th¸ng.........n¨m
                                                           ...........
              Thñ quü                         Ng-êi nhËn tiÒn
           (Ký, hä, tªn)                       (Ký, hä, tªn)


TØ gi¸ ngo¹i tÖ (vµng, b¹c, ®¸, quý).
Sè tiÒn quy ®æi (nÕu göi ra ngoµi ph¶i ®ãng dÊu).
      VÝ dô 2: Ngµy 4/5/N, ®¬n vÞ X nhËp kho thµnh phÈm A tõ
ph©n x-ëng thµnh phÈm. KÕ to¸n lËp phiÕu nhËp kho thµnh
phÈm theo mÉu cô thÓ nh- sau:
§¬n                                    PhiÕu nhËp kho      Nî:..................
vÞ:.....................                  Ngµy....        Cã:...................
Bé                                th¸ng.....n¨m.....
phËn:...................                Sè..........


      Hä                     vµ                tªn                ng-êi
giao:......................................................
.....................
      Theo.........sè...........ngµy.......th¸ng......n¨m
cña:.................................
      NhËp        t¹i    kho.................................§Þa
®iÓm:......................................



                                   114
       Tªn, nh·n hiÖu,                           Sè l-îng
        quy c¸ch phÈm
 Sè                           M·     §¬n     Theo                 §¬n    Thµnh
         chÊt vËt t-,                                    Thùc
 TT                           sè     vÞ      chøng                gi¸    tiÒn
         dông cô, s¶n                                    nhËp
                                                 tõ
       phÈm, hµng ho¸.


              Céng             x      x          x        x
       Tæng             sè                tiÒn            (viÕt            b»ng
ch÷):......................................................
...............
       Sè chøng tõ kÌm theo
                                                  Ngµy.....th¸ng......n¨m.
                                          .....
Ng-êi lËp       Ng-êi        Thñ kho KÕ to¸n tr-ëng hoÆc phô tr¸ch
 (Ký, hä,       giao          (Ký,           ®¬n vÞ cã nhu cÇu nhËp
      tªn)      hµng          hä,                     (Ký, hä,    tªn)
                (Ký,          tªn)
                 hä,
                tªn)


       Dùa vµo 2 mÉu phiÕu chi vµ phiÕu nhËp kho nãi trªn,
ng-êi ta nhËn thÊy r»ng, khi lËp chøng tõ, cÇn ph¶i ghi ®Çy
®ñ c¸c yÕu tè c¬ b¶n ®-îc ghi trªn chøng tõ, bao gåm:

       - Tªn gäi cña chøng tõ (phiÕu chi, phiÕu nhËp kho...)

       - Ngµy, th¸ng, n¨m lËp chøng tõ.

       - Néi dung tãm t¾t cña nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh (lý
do chi, néi dung nhËp...).

       - §¬n vÞ ®o l-êng (®ång, kil«gam, chiÕc, c¸i...).

                                      115
     - Tªn, ®Þa chØ vµ ch÷ ký cña nh÷ng ng-êi cã tr¸ch
nhÞªm vµ c¸c c¸ nh©n cã liªn quan (thñ tr-ëng ®¬n vÞ, kÕ
to¸n tr-ëng, ng-êi lËp phiÕu, ng-êi nhËn tiÒn v.v..).

     NÕu kÕ to¸n ghi sãt, ghi sai bÊt kú yÕu tè c¬ b¶n nµo
cña chøng tõ th× chøng tõ ®ã lµ chøng tõ kh«ng hîp lÖ vµ
kh«ng thÓ sö dông nã ®Ó ghi sæ kÕ to¸n.

     Víi viÖc quy ®Þnh b¾t b-éc nãi trªn, chøng tõ kÕ to¸n
trë thµnh b»ng chøng kh¸ch quan, chøng minh (x¸c nhËn) cho
sù ph¸t sinh cña c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, lµ c¬ së ®Ó ghi sæ
kÕ to¸n vµ lµ c¬ së ph¸p lý cho sè liÖu cña kÕ to¸n. Do
chøng tõ kÕ to¸n lµ b»ng chøng kh¸ch quan, lµ c¬ së ph¸p lý
cho sè liÖu cña kÕ to¸n, cho nªn tÊt c¶ nh÷ng ng-êi cã
tr¸ch nhiÖm vµ cã liªn quan ®Õn chøng tõ ®Òu ph¶i tiÕn hµnh
kiÓm tra, ®èi chiÕu cô thÓ c¸c yÕu tè ghi trªn chøng tõ
tr-íc khi ®Æt bót ký x¸c nhËn, sau ®ã míi tæ chøc lu©n
chuyÓn chøng tõ ®Õn c¸c bé phËn cã liªn quan, ®ång thêi tæ
chøc b¶o qu¶n, l-u gi÷ chøng tõ theo ®óng chÕ ®é quy ®Þnh.


3.2. Ph©n lo¹i vµ ghi sæ kÕ to¸n:
     Nh- ë trªn ®· ®Ò cËp, chøng tõ lµ c¬ së ®Ó ghi sæ kÕ
to¸n, do vËy sau khi lËp xong chøng tõ, c«ng viÖc tiÕp theo
cña kÕ to¸n lµ ph©n lo¹i vµ ghi sæ kÕ to¸n (dïng tµi kho¶n
®Ó ph¶n ¸nh, ghi chÐp toµn bé c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t
sinh cã liªn quan ®Õn qu¸ tr×nh vµ kÕt qu¶ ho¹t ®éng cña ®¬n
vÞ; ®©y lµ ph-¬ng ph¸p ®Æc tr-ng riªng cã cña kÕ to¸n).
      Hµng ngµy, c¸c c¸n bé kÕ to¸n ph¶i dùa vµo c¸c chøng
tõ kÕ to¸n hîp lÖ ®Ó ghi chÐp, ph¶n ¸nh c¸c nghiÖp vô kinh
tÕ - tµi chÝnh ph¸t sinh vµo c¸c tµi kho¶n kÕ to¸n cã liªn


                            116
quan. Tuú theo mèi quan hÖ cña c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t
sinh, tuú thuéc vµo môc ®Ých vµ yªu cÇu cña qu¶n lý, kÕ
to¸n cã 2 c¸ch ghi chÐp vµ ph¶n ¸nh c¸c nghiÖp vô kinh tÕ
ph¸t sinh vµo tµi kho¶n kÕ to¸n:
    • C¸ch ghi ®¬n vµ c¸ch ghi kÐp
    3.2.1. C¸ch ghi ®¬n c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh
vµo tµi kho¶n kÕ to¸n.
    Nh- ë ph-¬ng ph¸p tµi kho¶n ®· chØ râ, mçi tµi kho¶n
kÕ to¸n dïng ®Ó ph¶n ¸nh mét ®èi t-îng kÕ to¸n, do ®ã viÖc
ghi ®¬n c¸c nghiÖp vô kinh tÕ vµo tµi kho¶n kÕ to¸n lµ viÖc
ghi chÐp, ph¶n ¸nh nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh cã t¸c ®éng
®Õn ®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ nµo th× kÕ to¸n ghi vµo tµi
kho¶n kÕ to¸n ph¶n ¸nh ®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ ®ã mét c¸ch
®éc lËp, riªng rÏ, kh«ng tÝnh ®Õn mèi quan hÖ víi c¸c tµi
kho¶n kÕ to¸n kh¸c.
    Theo quy ®Þnh hiÖn hµnh, viÖc ghi ®¬n c¸c nghiÖp vô
kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh vµo tµi kho¶n kÕ to¸n ®-îc
thùc hiÖn víi c¸c tr-êng hîp sau:
    - Ghi chÐp, ph¶n ¸nh c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
ph¸t sinh vµo c¸c tµi kho¶n ngoµi b¶ng, nh- tr-êng hîp tµi
s¶n, vËt t-, hµng ho¸ mµ ®¬n vÞ nhËn gi÷ hé, nhËn gia c«ng,
ngo¹i tÖ c¸c lo¹i, tµi s¶n thuª ngoµi, kho¸n chi hµnh chÝnh
vµ dù to¸n chi ho¹t ®éng (kÕ to¸n cña ®¬n vÞ HCSN)...
    - Ghi chÐp, ph¶n ¸nh c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
ph¸t sinh vµo tµi kho¶n chi tiÕt (ghi cô thÓ ho¸ sè liÖu ®·
ghi vµo tµi kho¶n tæng hîp - tµi kho¶n cÊp 1).
    * VÝ dô: ngµy 5/4/N, ®¬n vÞ nhËn gi÷ hé 1 l« hµng ho¸
cã trÞ gi¸ 50 triÖu ®ång cho C«ng ty A. NghiÖp vô nãi trªn
®-îc kÕ to¸n ®Þnh kho¶n nh- sau:


                           117
     Nî TK: TS nhËn gi÷ hé, nhËn gia c«ng: 50 triÖu ®ång
     (chi tiÕt C«ng ty A).
     • Gi¶ ®Þnh ®Õn 20/4/N C«ng ty A ®· ®Õn nhËn l¹i sè
hµng ho¸ nãi trªn, kÕ to¸n ®Þnh kho¶n nh- sau:
     Cã TK.TS nhËn gi÷ hé, nhËn gia c«ng: 50triÖu ®ång (chi
tiÕt C«ng ty A)
     3.2.2. C¸ch ghi kÐp c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
ph¸t sinh vµo c¸c tµi kho¶n kÕ to¸n (ghi theo quan hÖ ®èi
øng).
     Nh- ng-êi ta biÕt, c¸c hiÖn t-îng, sù vËt kh«ng ph¸t
sinh, ph¸t triÓn mét c¸ch biÖp lËp mµ gi÷a chóng lu«n cã mçi
quan hÖ t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau vµ lu«n tån t¹i 2 mÆt ®èi
lËp. Tu©n theo tÝnh quy luËt phæ biÕn nãi trªn, c¸c hiÖn
t-îng kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh th-êng t¸c ®éng ®Õn Ýt
nhÊt 2 ®èi t-îng kÕ to¸n cô thÓ, mçi ®èi t-îng kÕ to¸n l¹i
®-îc ph¶n ¸nh trong mét tµi kho¶n kÕ to¸n, do vËy nghiÖp vô
kinh tÕ tµi, chÝnh ®ã ph¶i ®-îc ph¶n ¸nh vµo Ýt nhÊt hai tµi
kho¶n kÕ to¸n kh¸c nhau. Nh- vËy, ghi kÐp c¸c nghiÖp vô kinh
tÕ ph¸t sinh vµo c¸c tµi kho¶n kÕ to¸n lµ viÖc ghi ph¶n ¸nh
c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh cïng mét lóc vµo c¸c tµi
kho¶n kÕ to¸n cã liªn quan theo ®óng néi dung kinh tÕ vµ t¸c
®éng cña nã ®Õn c¸c ®èi t-îng kÕ to¸n. Nãi c¸ch kh¸c, khi
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh cã t¸c ®éng (liªn quan) Ýt nhÊt
®Õn 2 ®èi t-îng kÕ to¸n th× kÕ to¸n ph¶i ghi kÐp (ghi ®ång
thêi) nghiÖp vô kinh tÕ ®ã vµo 2 tµi kho¶n kÕ to¸n cã liªn
quan. VÝ dô: ®¬n vÞ rót tiÒn göi ng©n hµng vÒ quü tiÒn mÆt.
NghiÖp vô kinh tÕ trªn ®· t¸c ®éng ®Õn (liªn quan ®Õn) hai
®èi t-îng kÕ to¸n:
     - TiÒn göi ng©n hµng.


                             118
     - QuÜ tiÒn mÆt.
      §Ó ph¶n ¸nh nghiÖp vô kinh tÕ ®· ph¸t sinh, kÕ to¸n
ph¶i sö dông 2 tµi kho¶n ®Ó ghi cïng mét sè tiÒn:
     - Tµi kho¶n tiÒn göi ng©n hµng.
     - Tµi kho¶n tiÒn mÆt.
     MÆt kh¸c, nÕu ph©n tÝch thùc chÊt cña nghiÖp vô kinh
tÕ nãi trªn, ng-êi ta nhËn thÊy nã t¸c ®éng ®Õn 2 ®èi t-îng
kÕ to¸n theo hai h-íng ng-îc nhau.
     - ViÖc rót tiÒn göi ng©n hµng sÏ lµm gi¶m sè tiÒn göi
ë ng©n hµng cña ®¬n vÞ, ®ång thêi nã lµm t¨ng quü sè tiÒn
mÆt cïng mét sè tiÒn ®ã.
     Theo quan ®iÓm cña triÕt häc, t¨ng vµ gi¶m lµ 2 mÆt
®èi lËp, do ®ã khi ghi 2 mÆt ®èi lËp nµy vµo tµi kho¶n kÕ
to¸n, ph¶i ghi ng-îc nhau, nghÜa lµ kÕ to¸n ghi Nî vµo tµi
kho¶n nµy th× ®ång thêi ph¶i ghi Cã vµo tµi kho¶n cã liªn
quan (tµi kho¶n ®èi øng). ViÖc ghi Nî vµ ghi Cã vµo c¸c tµi
kho¶n kÕ to¸n cã liªn quan ®-îc gäi lµ §Þnh Kho¶n KÕ to¸n
vµ mèi quan hÖ gi÷a c¸c tµi kho¶n trong ®Þnh kho¶n kÕ to¸n
®-îc gäi lµ quan hÖ §èi øng Tµi Kho¶n. VÝ dô ë tr-êng hîp
trªn, nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh lµm gi¶m tiÒn göi mµ tµi
kho¶n tiÒn göi lµ tµi kho¶n vèn, do vËy sè ph¸t sinh gi¶m
sÏ ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n tiÒn göi ng©n hµng;
Trong khi ®ã nghiÖp vô kinh tÕ nãi trªn l¹i lµm t¨ng tiÒn
mÆt, tµi kho¶n tiÒn mÆt còng lµ tµi kho¶n vèn, sè ph¸t sinh
t¨ng ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n nµy, do ®ã nghiÖp vô
kinh tÕ ph¸t sinh sÏ ®-îc ®Þnh kho¶n kÕ to¸n nh- sau:
     Nî: Tµi kho¶n tiÒn mÆt.
     Cã: Tµi kho¶n tiÒn göi ng©n hµng.




                             119
     §Þnh kho¶n kÕ to¸n nãi trªn chØ liªn quan ®Õn 2 tµi
kho¶n kÕ to¸n vµ nã ®-îc gäi lµ ®Þnh kho¶n kÕ to¸n gi¶n
®¬n. Tr-êng hîp ®Þnh kho¶n kÕ to¸n liªn quan ®Õn 3 tµi
kho¶n kÕ to¸n trë lªn th× ®-îc gäi lµ ®Þnh kho¶n kÕ to¸n
phøc t¹p, cô thÓ lµ:
      - Ghi Nî 1 tµi kho¶n ®ång thêi ghi Cã nhiÒu tµi kho¶n
cã liªn quan vµ ng-îc l¹i (1 Nî nhiÒu Cã vµ ng-îc l¹i 1 Cã
nhiÒu Nî).
     - Ghi Nî nhiÒu tµi kho¶n ®ång thêi ghi Cã nhiÒu tµi
kho¶n cã liªn quan (nhiÒu nî vµ nhiÒu cã).
     ë phÇn tr-íc ®· ®Ò cËp, ®èi t-îng cña kÕ to¸n lµ tµi s¶n
vµ sù vËn ®éng cña tµi s¶n trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng cña ®¬n
vÞ, do vËy b»ng c¸c ph-¬ng ph¸p cña m×nh, kÕ to¸n ph¶i ghi
chÐp, ph¶n ¸nh ®-îc toµn bé tµi s¶n vµ sù vËn ®éng cña chóng
trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, gióp cho ®¬n vÞ b¶o vÖ ®-îc sù an
toµn cña tµi s¶n vµ sö dông cã hiÖu qu¶ tµi s¶n cña m×nh.
     Nh- ng-êi ta biÕt, triÕt häc biÖn chøng ®· chØ ra r»ng,
mäi hiÖn t-îng, sù vËt kh«ng ®øng im mµ lu«n vËn ®éng vµ cã
t¸c ®éng qua l¹i lÉn nhau. Sù biÕn ®éng cña hiÖn t-îng, sù
vËt nµy sÏ kÐo theo sù biÕn ®éng cña hiÖn t-îng, sù vËt kh¸c
theo cïng chiÒu hoÆc ng-îc chiÒu. TÝnh quy luËt phæ biÕn nãi
trªn còng ®óng khi vËn dông nã ®Ó nghiªn cøu ®èi víi c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh. §Ó tiÕn hµnh ho¹t ®éng, c¸c ®¬n
vÞ ph¶i cã mét khèi l-îng vèn nhÊt ®Þnh, bao gåm c¶ vèn l-u
®éng vµ vèn cè ®Þnh, mçi lo¹i vèn l¹i cã nguån h×nh thµnh ®Ó
bï ®¾p cho nã. Ng-êi ta th-êng nãi, vèn nµo th× cã nguån bï
®¾p ®ã, do vËy c¸c nghiÖp vô kinh tÕ tµi chÝnh ph¸t sinh cã
thÓ t¸c ®éng ®Õn vèn, cã thÓ t¸c ®éng ®Õn nguån, hoÆc võa




                            120
t¸c ®éng ®Õn vèn, võa t¸c ®éng ®Õn nguån theo c¸c h-íng sau
®©y:
       - NghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c ®éng lµm
t¨ng vèn nµy th× ®ång thêi nã l¹i lµm gi¶m vèn kh¸c;
       - NghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c ®éng lµm
t¨ng nguån vèn nµy th× ®ång thêi l¹i lµm gi¶m nguån vèn
kh¸c.
       - NghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c ®éng lµm
t¨ng vèn nµy th× nã còng lµm t¨ng nguån kh¸c vµ ng-îc l¹i.


       3.2.2.1. §èi víi nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t
sinh t¸c ®éng ®Õn vèn:
       Nh- ë trªn ®· ®Ò cËp, nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
ph¸t sinh t¸c ®éng lµm t¨ng mét lo¹i vèn th× ®ång thêi nã
còng lµm gi¶m mét lo¹i vèn kh¸c. T¨ng vµ gi¶m lµ mÆt ®èi
lËp, do vËy sè ph¸t sinh t¨ng sÏ ®-îc ghi vµo bªn Nî cña
mét tµi kho¶n, ®ång thêi khi nã lµm gi¶m vèn kh¸c, kÕ to¸n
sÏ ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n liªn quan. Cã thÓ minh ho¹
mçi quan hÖ nãi trªn theo s¬ ®å sau ®©y:
Nî              TK vèn                     Nî           TK vèn
......             Cã                      .....   Cã
             Vèn gi¶m                      Vèn t¨ng


       VÝ dô 1: §¬n vÞ rót tiÒn göi ng©n hµng vÒ nhËp quü
tiÒn mÆt ®Ó tr¶ l-¬ng cho ng-êi lao ®éng, sè tiÒn 100 triÖu
®ång. Nh- ®· ph©n tÝch ë phÇn tr-íc, nghiÖp vô kinh tÕ cô
thÓ nãi trªn ®-îc ®Þnh kho¶n nh- sau: (®¬n vÞ triÖu ®ång).
       Nî TK. TiÒn mÆt    : 100



                             121
     Cã TK. TiÒn göi ng©n hµng          :100
     VÝ dô 2: NhËp kho c«ng cô, dông cô mua ngoµi tr¶ ngay
b»ng tiÒn göi ng©n hµng ®Ó sö dông cho ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ
(cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt; cho ho¹t ®éng hµnh chÝnh, dù ¸n
v.v...), sè tiÒn 50 triÖu ®ång.
     NghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh nãi trªn lµm t¨ng trÞ gi¸
kho dông cô, c«ng cô, do vËy kÕ to¸n ghi Nî vµo tµi kho¶n
c«ng cô, dông cô (v× tµi kho¶n c«ng cô, dông cô lµ tµi
kho¶n vèn), ®ång thêi ghi Cã vµo tµi kho¶n tiÒn göi ng©n
hµng v× nã lµm gi¶m sè tiÒn göi ng©n hµng. KÕ to¸n ®Þnh
kho¶n cô thÓ nh- sau (®¬n vÞ triÖu ®ång).
     Nî TK c«ng cô, dông cô      : 50
     Cã TK. TiÒn göi ng©n hµng          : 50
     3.2.2.2. §èi víi nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t
sinh t¸c ®éng ®Õn nguån vèn.
     Còng gièng víi vèn, nghiÖp vô kinh tÕ tµi chÝnh ph¸t
sinh t¸c ®éng ®Õn nguån vèn theo h-íng lµm t¨ng nguån vèn
nµy th× ®ång thêi nã sÏ t¸c ®éng lµm gi¶m nguån vèn kh¸c cã
liªn quan. V× tµi kho¶n nguån vèn cã kÕt cÊu ng-îc víi kÕt
cÊu cña tµi kho¶n vèn, do vËy sè ph¸t sinh t¨ng ®-îc ghi
vµo bªn Cã cu¶ 1 tµi kho¶n nguån vèn, ®ång thêi sè ph¸t
sinh gi¶m ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n nguån vèn kh¸c
cã liªn quan. Cã thÓ biÓu diÔn mèi quan hÖ cña ®Þnh kho¶n
kÕ to¸n nãi trªn theo s¬ ®å sau:
Nî       TK nguån vèn....               Nî          TK    nguån
Cã                                      vèn ....         Cã
            Nguån     vèn               Nguån      vèn
            t¨ng                        gi¶m



                              122
     VÝ dô 1: §¬n vÞ vay ng¾n h¹n ng©n hµng ®Ó tr¶ tiÒn
cho ng-êi b¸n vÒ sè hµng ho¸ mua chÞu tõ kú tr-íc, sè tiÒn
100 triÖu ®ång.
     NghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh nãi trªn ®· lµm t¨ng sè
nî vay ng¾n h¹n cña ®¬n vÞ, do ®ã kÕ to¸n ghi vµo bªn Cã
cña tµi kho¶n vay ng¾n h¹n, ®ång thêi nã lµm gi¶m sè tiÒn
nî ng-êi b¸n, cho nªn kÕ to¸n ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n
ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n, sè tiÒn 100 triÖu ®ång. Cô thÓ
nghiÖp vô ph¸t sinh nãi trªn ®-îc ®Þnh kho¶n nh- sau (§¬n
vÞ: TriÖu ®ång)
    Nî TK ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n   : 100
    Cã TK Vay ng¾n h¹n                     : 100
    VÝ dô 2: T¹m gi÷ l-¬ng cña «ng A ch-a lÜnh v× ®i c«ng
t¸c v¾ng, sè tiÒn 2000 (§¬n vÞ: 1 000®)
    Khi tÝnh l-¬ng ph¶i tr¶ cho ng-êi lao ®éng, sè tiÒn
l-¬ng ph¶i tr¶ t¨ng lªn, kÕ to¸n ®· ghi vµo bªn cã cña tµi
kho¶n ph¶i tr¶ cho ng-êi lao ®éng (v× tµi kho¶n nµy lµ tµi
kho¶n nguån vèn) vµ ghi vµo bªn nî cña tµi kho¶n cã liªn
quan, do vËy khi ng-êi lao ®éng nhËn l-¬ng (lÜnh l-¬ng), sè
tiÒn ph¶i tr¶ cho ng-êi lao ®éng gi¶m xuèng, kÕ to¸n sÏ ghi
vµo bªn nî cña Tµi kho¶n ph¶i tr¶ cho ng-êi lao ®éng -
Tr-êng hîp nãi trªn, ®Õn kú nhËn l-¬ng, «ng A ®i c«ng t¸c
v¾ng, ®¬n vÞ ph¶i t¹m gi÷ l-¬ng cña «ng A, khi trë vÒ, ®¬n
vÞ sÏ tr¶ l¹i cho «ng A. Nh- vËy sè tiÒn l-¬ng t¹m gi÷ nãi
trªn ®-îc chuyÓn sang kho¶n ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c, tøc lµ
nã lµm t¨ng sè ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c. Tµi kho¶n ph¶i tr¶,
ph¶i nép kh¸c còng lµ tµi kho¶n nguån vèn, do ®ã sè ph¸t
sinh t¨ng sÏ ®-îc ghi vµo bªn cã cña tµi kho¶n nµy, ®ång


                           123
thêi ghi Nî vµo tµi kho¶n cã liªn quan (cô thÓ trong tr-êng
hîp nµy lµ tµi kho¶n ph¶i tr¶ cho ng-êi lao ®éng). Víi viÖc
ph©n tÝch nãi trªn, nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh ®-îc kÕ
to¸n ®Þnh kho¶n nh- sau:
     Nî TK. Ph¶i tr¶ cho ng-êi lao ®éng: 2000 (®¬n vÞ
1000®)
     Cã TK. Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c: 2000
                   (Chi tiÕt: «ng A, sè ph¶i tr¶: 2000).
     3.2.2.3. §èi víi nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t
sinh t¸c ®éng c¶ vèn vµ nguån vèn.
     - NghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c ®éng ®Õn
c¶ vèn vµ nguån vèn theo 2 h-íng kh¸c nhau:
     - NghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c ®éng lµm
t¨ng vèn nµy ®ång thêi lµm t¨ng nguån vèn kh¸c;
     - NghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c ®éng lµm
gi¶m mét lo¹i vèn nµy, ®ång thêi nã còng lµm gi¶m mét lo¹i
nguån vèn kh¸c.
     * Tr-êng hîp nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh
t¸c ®éng lµm t¨ng c¶ vèn vµ nguån vèn.
     Tµi kho¶n vèn vµ tµi kho¶n nguån cã kÕt cÊu tr¸i ng-îc
nhau, do vËy sè ph¸t sinh t¨ng ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi
kho¶n vèn th× nã l¹i ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n
nguån. Cã thÓ minh ho¹ cho mèi quan hÖ nãi trªn b»ng s¬ ®å
sau ®©y:
Nî           TK nguån vèn                   Nî         TK
.....      Cã                               vèn.....        Cã
                Nguån     vèn               Vèn t¨ng
                t¨ng



                                124
    VÝ dô 1: §¬n vÞ vay ng¾n h¹n ng©n hµng vÒ nhËp quÜ
tiÒn mÆt ®Ó tr¶ l-¬ng cho ng-êi lao ®éng, sè tiÒn 100 triÖu
®ång. NghiÖp vô kinh tÕ nãi trªn ®· lµm t¨ng tiÒn vay ng¾n
h¹n ng©n hµng, ®ång thêi khi ®-a vÒ nhËp quÜ tiÒn mÆt nã
còng lµm t¨ng tiÒn mÆt cña ®¬n vÞ. NghiÖp vô trªn ®-îc lµm
kÕ to¸n ®Þnh kho¶n nh- sau:
    Nî TK. TiÒn mÆt : 100 (®¬n vÞ triÖu ®ång).
    Cã TK. Vay ng¾n h¹n : 100
    VÝ dô 2: NhËp kho nguyªn liÖu, vËt liÖu mua ngoµi
nh-ng ch-a tr¶ tiÒn cho ng-êi b¸n, sè tiÒn 50 triÖu ®ång.
    Ph©n tÝch néi dung kinh tÕ cña nghiÖp vô nãi trªn,
ng-êi ta nhËn thÊy r»ng, viÖc nhËp kho nguyªn vËt liÖu sÏ
lµm t¨ng trÞ gi¸ nguyªn, liÖu vËt liÖu ë trong kho, do vËy
sè ph¸t sinh t¨ng ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n nguyªn
liÖu, vËt liÖu. MÆt kh¸c, do ®¬n vÞ ch-a tr¶ tiÒn cho ng-êi
b¸n nªn ®· lµm sè nî ph¶i tr¶ ng-êi b¸n t¨ng lªn, sè ph¸t
sinh t¨ng nµy ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n ph¶i tr¶
cho ng-êi b¸n. Nãi c¸ch kh¸c, khi ®· ghi Nî vµo tµi kho¶n
nguyªn liÖu, vËt liÖu (tµi kho¶n vèn) th× ®-¬ng nhiªn ph¶i
ghi Cã vµo tµi kho¶n ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n (tµi kho¶n
nguån vèn). KÕ to¸n ®Þnh kho¶n cô thÓ ®èi víi nghiÖp vô
kinh tÕ ph¸t sinh ë trªn nh- sau:
    Nî TK. Nguyªn liÖu, vËt liÖu: 50 (®¬n vÞ triÖu ®ång)
    Cã TK. Ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n : 50
    * Tr-êng hîp nghiÖp vô kinh tÕ tµi chÝnh ph¸t sinh t¸c
®éng lµm gi¶m c¶ vèn vµ nguån vèn.
    Tr¸i ng-îc víi tr-êng hîp ë trªn, khi nghiÖp vô kinh
tÕ tµi chÝnh ph¸t sinh lµm gi¶m vèn th× sè ph¸t sinh gi¶m


                              125
®ã ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n vèn, ®ång thêi nã lµm
gi¶m nguån vèn th× ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n nguån.
Nãi c¸ch kh¸c, tµi kho¶n vèn vµ tµi kho¶n nguån lµ hai lo¹i
tµi kho¶n cã kÕt cÊu tr¸i ng-îc nhau, do vËy mét nghiÖp vô
kinh tÕ ph¸t sinh ®· ®-îc ghi vµo bªn Cã c¸c tµi kho¶n vèn
th× ®-¬ng nhiªn ph¶i ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n
nguån vèn cã liªn quan.
    VÝ dô 1:
    §¬n vÞ dïng tiÒn göi ng©n hµng ®Ó tr¶ nî vay dµi h¹n
ng©n hµng, sè tiÒn 100 triÖu ®ång.
    NghiÖp vô ph¸t sinh nãi trªn ®-îc ph©n   tÝch nh- sau:
§¬n vÞ rót tiÒn göi ng©n hµng ®Ó tr¶ nî sÏ lµm gi¶m sè tiÒn
göi, do vËy sè ph¸t sinh lµm gi¶m tiÒn göi ®-îc ghi vµo bªn
Cã cña tµi kho¶n tiÒn göi ng©n hµng (tµi kho¶n vèn); Sè
tiÒn rót vÒ ®-îc tr¶ nî vay dµi h¹n, do ®ã sè nî tiÒn vay
dµi h¹n sÏ gi¶m ®i, sè ph¸t sinh lµm gi¶m kho¶n nî vay dµi
h¹n ®-îc ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n vay dµi h¹n (tµi
kho¶n nguån). Nãi kh¸c ®i, mét nghiÖp vô ph¸t sinh d· ®-îc
ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n vèn th× ®ång thêi nã ph¶i ®-îc
ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n nguån cã liªn quan. Víi nghiÖp
vô nãi trªn, kÕ to¸n ®Þnh kho¶n cô thÓ nh- sau:
    Nî TK: Vay dµi h¹n: 100 (®¬n vÞ triÖu ®ång)
    Cã TK: TiÒn göi ng©n hµng        : 100
    VÝ dô 2: XuÊt tiÒn mÆt ®Ó tr¶ l-¬ng t¹m gi÷ cña «ng A,
sè tiÒn 2000 (®¬n vÞ 1000®).
    NghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh ®-îc ph©n tÝch nh- sau:
§Õn k× nhËn l-¬ng (lÜnh l-¬ng), «ng A ch-a lÜnh l-¬ng do
®ang ®i c«ng t¸c, ®¬n vÞ ®· t¹m gi÷ tiÒn l-¬ng cña «ng A.
Khi «ng A trë vÒ ®¬n vÞ, «ng ®· ®-îc ®¬n vÞ tr¶ l¹i tiÒn


                           126
l-¬ng t¹m gi÷. ViÖc xuÊt tiÒn mÆt ®Ó tr¶ l-¬ng t¹m gi÷ cho
«ng ®· lµm gi¶m quÜ tiÒn mÆt cña ®¬n vÞ, do vËy sè ph¸t
sinh lµm gi¶m nµy ®-îc ghi vµo bªn Cã cña tµi kho¶n tiÒn
mÆt, ®ång thêi ghi vµo bªn Nî cña tµi kho¶n ph¶i tr¶, ph¶i
nép kh¸c (tµi kho¶n nguån). Cô thÓ, nghiÖp vô trªn ®-îc kÕ
to¸n ®Þnh kho¶n nh- sau:
    Nî: TK. Ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c: 2000 (®¬n vÞ 1000®)
    Cã: TK. TiÒn mÆt                   : 2000


3.3. Vµo s¬ ®å tµi kho¶n kÕ to¸n.
    ViÖc ghi Nî vµ ghi Cã vµo c¸c tµi kho¶n kÕ to¸n cã
liªn quan c¨n cø vµo néi dung nghiÖp vô kinh tÕ, tµi chÝnh
ph¸t sinh ®-îc ph¶n ¸nh ë c¸c chøng tõ cña kÕ to¸n ®-îc gäi
lµ lËp ®Þnh kho¶n kÕ to¸n. Sau khi ®· lËp xong c¸c ®Þnh
kho¶n kÕ to¸n, c«ng viÖc tiÕp theo (còng lµ kh©u cuèi cïng
cña viÖc thu thËp, ghi sæ kÕ to¸n) lµ vµo s¬ ®å tµi kho¶n.
Nh- vËy, vµo s¬ ®å tµi kho¶n kÕ to¸n lµ ph¶n ¸nh (ghi) c¸c
®Þnh kho¶n kÕ to¸n vµo s¬ ®å tµi kho¶n kÕ to¸n (tµi kho¶n
kÕ to¸n cã d¹ng ch÷ T). Vµo s¬ ®å tµi kho¶n kª to¸n bao gåm
c¸c b-íc c«ng viÖc cô thÓ (tr×nh tù c«ng viÖc) sau ®©y:
    + Mét lµ ph¶n ¸nh (ghi) sè d- ®Çu k× vµo c¸c tµi kho¶n
víi sè tiÒn t-¬ng øng theo ®óng qui ®Þnh: ghi vµo bªn Nî
cña tµi kho¶n cã sè d- bªn Nî vµ ghi vµo bªn Cã cña tµi
kho¶n cã sè d- bªn Cã.
    + Hai lµ ph¶n ¸nh (ghi) sè ph¸t sinh (PS) trong k× lÇn
l-ît theo c¸c ®Þnh kho¶n t-¬ng øng, sau ®ã céng sè ph¸t
sinh bªn Nî vµ sè ph¸t sinh bªn Cã cña tõng tµi kho¶n kÕ
to¸n.




                           127
     * Cuèi cïng, tÝnh vµ ph¶n ¸nh (ghi) sè d- cuèi k× cña
tõng tµi kho¶n. Sè d- cuèi k× cña tõng tµi kho¶n kÕ to¸n
®-îc x¸c ®Þnh nh- sau:
     Sè d- cuèi k× = sè d- ®Çu kú + sè ph¸t sinh t¨ng - sè
ph¸t sinh gi¶m


3.4. VÝ dô tæng hîp vÒ lËp c¸c ®Þnh kho¶n kÕ to¸n vµ vµo s¬
®å tµi kho¶n.

     Gi¶ ®Þnh t¹i ®¬n vÞ X cã c¸c sè liÖu, tµi liÖu nh- sau
(®¬n vÞ 1000®).
     * Tµi liÖu 1: Sè d- ®Çu k× cña mét sè tµi kho¶n:
     - Tµi kho¶n tiÒn mÆt                  :    50.000
     - Tµi kho¶n tiÒn göi ng©n hµng             :       500.000
     - Tµi kho¶n ph¶i thu cña kh¸ch hµng        :       50.000
     - Tµi kho¶n t¹m øng              :    10.000
     - Tµi kho¶n x©y dùng c¬ b¶n dë dang        :       100.000
     - Tµi kho¶n nguyªn liÖu, vËt liÖu     :    100.000
     - Tµi kho¶n c«ng cô, dông cô          :    50.000
     - Tµi kho¶n TSC§ h÷u h×nh             :    1.000.000
     - Tµi kho¶n ph¶i thu kh¸c             :    2.000
     - Tµi kho¶n vay ng¾n h¹n         :    300.000
     - Tµi kho¶n vay dµi h¹n          :    500.000
     - Tµi kho¶n ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n :       100.000
     - Tµi kho¶n thuÕ vµ c¸c kho¶n ph¶i nép
       Nhµ n-íc                       :    30.000
     - Tµi kho¶n ph¶i tr¶ ng-êi lao ®éng        :       33.000
     - Tµi kho¶n nguån vèn kinh doanh      :    500.000
     - Tµi kho¶n ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c        :       50.000
     - Tµi kho¶n nguån vèn ®Çu t- XDCB     :            100.000




                            128
       * Tµi liÖu 2: Trong k× cã c¸c nghiÖp vô ph¸t sinh sau
®©y:
       1. §¬n vÞ vay ng¾n h¹n ng©n hµng chuyÓn vµo tµi kho¶n
tiÒn göi ®Ó mua nguyªn liÖu, vËt liÖu, sè tiÒn 100.000
       2. Mua 1 TSC§ (®· ®-a vµo sö dông) b»ng tiÒn vay dµi h¹n
ng©n hµng, sè tiÒn 100.000;
       3. Rót tiÒn göi ng©n hµng vÒ nhËp quü ®Ó tr¶ l-¬ng    cho
ng-êi lao ®éng, sè tiÒn 50.000;
       4. XuÊt tiÒn mÆt tr¶ l-¬ng cho ng-êi lao ®éng, sè tiÒn
30.000;
       5. T¹m gi÷ tiÒn l-¬ng cña «ng A do ®ang ®i c«ng t¸c,
sè tiÒn 2.000;
       6. Kh¸ch hµng tr¶ tiÒn mua hµng chÞu tõ kú tr-íc qua
tµi kho¶n tiÒn göi ng©n hµng, sè tiÒn 30.000;
       7. NhËp kho c«ng cô, dông cô do c¸n bé cña ®¬n vÞ mua b»ng
tiÒn t¹m øng, sè tiÒn 10.000;
       8. Dïng tiÒn göi ng©n hµng ®Ó tr¶ nî ng-êi b¸n, sè
tiÒn 70.000, nép thuÕ cho Nhµ n-íc, sè tiÒn: 30.000;
       9. NhËp kho nguyªn liÖu, vËt liÖu, sè tiÒn 50.000 vµ ®¬n
vÞ ®· tr¶ b»ng tiÒn göi ng©n hµng;
       10. H¹ng môc c«ng tr×nh Y hoµn thµnh bµn giao vµ ®· ®-a
vµo sö dông, sè tiÒn 100.000;
       11. ChuyÓn nguån vèn ®Çu t-      XDCB do h¹ng môc c«ng
tr×nh ®· hoµn thµnh bµn giao sang nguån vèn kinh doanh, sè
tiÒn 100.000;
       12. XuÊt tiÒn mÆt ®Ó tr¶ l-¬ng t¹m gi÷ cña «ng A, sè
tiÒn 2.000;




                                129
    13. NhËp kho nguyªn liÖu, vËt liÖu mua cña C«ng ty X
nh-ng ®¬n vÞ    ch-a tr¶ tiÒn, sè tiÒn 100.000;
    14. XuÊt    tiÒn mÆt ®Ó nép tiÒn BHXH, sè tiÒn 30.000 vµ
tr¶ cho C«ng ty X do vi ph¹m hîp ®ång mua b¸n, sè tiÒn
10.000;
    15. KhÊu trõ vµo l-¬ng cña «ng B tiÒn ®iÖn, tiÒn n-íc,
tiÒn nhµ ph¶i thu: 1000.
    * Tr-íc hÕt, c¨n cø vµo c¸c nghiÖp vô ph¸t sinh, kÕ
to¸n tiÕn hµnh ®Þnh kho¶n nh- sau:
    1. Nî TK:(TiÒn göi ng©n hµng):          100.000
           Cã: TK vay ng¾n h¹n:                         100.000
    2. Nî TK: TSC§ (HH):                    100.000
           Cã: TK vay dµi h¹n:                          100.000
    3. Nî TK tiÒn mÆt:               50.000
            Cã TK. TiÒn göi NH:                    50.000
    4. Nî TK Ph¶i tr¶ ng-êi lao ®éng:       30.000
            Cã TK tiÒn mÆt:                             30.000
    5. Nî TK ph¶i tr¶ ng-êi lao ®éng:       2000
            Cã TK ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c (chi tiÕt «ng A):
    2000
    6. Nî TK tiÒn göi ng©n hµng:            30.000
           Cã TK ph¶i thu cña kh¸ch hµng:
    30.000
    7. Nî TK c«ng cô, dông cô:              10.000
           Cã TK t¹m øng:                          10.000
    8. Nî TK ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n:        70.000
           Nî TK thuÕ vµ CK ph¶i nép NN:    30.000



                              130
           Cã TK tiÒn göi ng©n hµng:
    100.000
    9. Nî TK nguyªn liÖu, vËt liÖu:                   50.000
           Cã TK tiÒn göi ng©n hµng:
    50.000
    10. Nî TK tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh:               100.000
               Cã TK x©y dùng c¬ b¶n dë dang:
    100.000
    11. Nî TK nguån vèn ®Çu t- XDCB:          100.000
               Cã TK nguån vèn kinh doanh:
    100.000
    12. Nî TK. ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c:               2000
                             (CT «ng A)
           Cã TK tiÒn mÆt:                            2000
    13. Nî TK nguyªn liÖu, vËt liÖu:          100.000
             Cã TK ph¶i tr¶ cho ng-êi b¸n:
    100.000
                       (CT: Cti X)
    14. Nî TK ph¶i tr¶, ph¶i nép kh¸c:                40.000
    (Chi   tiÕt:    nép   tiÒn   BHXH:    30.000   tr¶   cho    cty   X
:10.000)
           Cã TK. TiÒn mÆt :                                 40.000
    15. Nî TK ph¶i tr¶ ng-êi lao ®éng         1.000
           Cã: Ph¶i thu kh¸c:                         1000
     Sau khi lËp xong c¸c ®Þnh kho¶n, kÕ to¸n vµo s¬ ®å tµi
kho¶n nh- sau:
Ph¶n ¸nh vµo

TK. TiÒn mÆt           TK. TiÒn göi ng©n       TK. Nguyªn liÖu,
                              hµng                 vËt liÖu
    D:                       D:                     D:
50.000 (4)              500.000131
                                (3)            100.000
       30.000                   50.000
   (3) (12)                 (1) (8)                   (9)
50.000 PS.
   PS.                  100.000                    50.000
 TK C«ng cô, dông        TK . T¹m øng       TK . Ph¶i thu kh¸c
        cô
      D:                    D:                    D:
  50.000                10.000 (7)             2.000 (15)
                               10.000                1.000
   PS.(7) PS. -       PS. -    PS.          PS. -    PS.
   10.000
10.000                         10.000                1.000
                      D. -                  D.
   D.                                      1.000
60.000
 TK. Ph¶i thu cña    TK. Tµi s¶n cè ®Þnh     TK. XDCB dë dang
    kh¸ch hµng              h÷u h×nh
       D:            D:                            D:
   50.000 (6)        1.000.00                 100.000 (10)
          30.000     0                                100.000
PS.    -   PS.         PS. (2) PS. -         PS.       PS.
           30.000    200.000
                        100.000             xxx        100.000
   D.
20.000               D.    (10)             D. -
  TK. vay ng¾n h¹n      100.000
                        TK. vay
                     1.200.00 dµi h¹n        TK. Ph¶i tr¶ cho
                     0            D.             ng-êi b¸n
                                                        D.
          D.
         300.000                500.000               100.000
                                (2)               (8) (13)
         (1)
                                100.000        70.000 100.000
PS.    - 100.000
         PS.           PS.    - PS.         PS.        PS.
         100.000                 100.000    70.000     100.000

  TK. Ph¶i D.                    D.
            tr¶ ng-êi TK. Ph¶i tr¶, ph¶i               D.
                                           TK. Nguån vèn kinh
 (4)
           400.000
        lao ®éng
            D.
                                 600.000
                           nép kh¸c               doanh130.000
                        (12)      D.                    D.
30.000     33.000               50.000                 500.000
(5)                    2.000
                       (14)     (5)                    (11)
2.000      PS. -       PS.       PS.
                                2.000        PS.       PS.
                                                   - 100.000
 PS.
(15)                   40.000
 33.000                42.000    2.000                 100.000
1.000
                                 D.                   D.
                                 10.000               600.000




                               132
      TK. vèn vµ
TK. Nguån ThuÕ ®Çu CK ph¶i nép Nhµ n-íc
      t- XDCB               (8)
                                        D.
              D.            30.000
                                      30.000
 (11)       100.000
 100.000                               PS. -
  PS.       PS. -              PS:
  100.000                    30.000    D.   -
            D.    -




                    133
                          Ch-¬ng 4

           Sæ KÕ TO¸N Vµ H×NH THøC KÕ TO¸N




    4.1. Sæ kÕ to¸n:
    4.1.1. Kh¸i niÖm, ý nghÜa cña sæ kÕ to¸n:
    Sæ kÕ to¸n lµ c¸c tê sæ hoÆc tËp hîp c¸c tê sæ theo
mét mÉu nhÊt ®Þnh ®-îc dïng ®Ó ghi chÐp c¸c nghiÖp vô kinh
tÕ ph¸t sinh theo ®óng c¸c ph-¬ng ph¸p cña kÕ to¸n trªn c¬
së sè liÖu cña chøng tõ kÕ to¸n.
    §Ó ph¶n ¸nh mét c¸ch th-êng xuyªn, liªn tôc vµ cã hÖ
thèng t×nh h×nh vµ sù biÕn ®éng cña tõng      tµi s¶n, tõng
nguån h×nh thµnh tµi s¶n vµ c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ cña c¸c
®¬n vÞ, kÕ to¸n ph¶i sö dông mét hÖ thèng sæ kÕ to¸n bao
gåm nhiÒu lo¹i sæ kh¸c nhau, theo ®óng c¸c qui ®Þnh vÒ sæ
kÕ to¸n mµ luËt kÕ to¸n ®· ban hµnh.
    X©y dùng vµ tæ chøc vËn dông hÖ thèng sæ kÕ to¸n mét
c¸ch khoa häc, hîp lý   sÏ ®¶m b¶o cho viÖc tæng hîp sè liÖu
®-îc kÞp thêi, chÝnh x¸c, tiÕt kiÖm ®-îc chi phÝ vµ thêi
gian c«ng t¸c.
    Nhê cã sæ kÕ to¸n mµ c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh
®-îc ghi chÐp rêi r¹c trªn c¸c chøng tõ gèc ®-îc ph¶n ¸nh
®Çy ®ñ, cã hÖ thèng theo tõng ®èi t-îng kÕ to¸n, tõ ®ã kÕ
to¸n cã thÓ tæng hîp sè liÖu ®Ó lËp c¸c b¸o c¸o tµi chÝnh
vµ ph©n tÝch, ®¸nh gÝa t×nh h×nh vÒ tµi s¶n, t×nh h×nh vµ
kÕt qu¶ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ cña ®¬n vÞ t¹i mét thêi ®iÓm
vµ trong tõng thêi kú nhÊt ®Þnh.
    4.1.2. Ph©n lo¹i sæ kÕ to¸n:


                            134
    Sæ kÕ to¸n lµ ph-¬ng tiÖn ®Ó cËp nhËt vµ hÖ thèng ho¸
c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo tõng ®èi t-îng kÕ
to¸n. §èi t-îng kÕ to¸n rÊt phong phó, ®a d¹ng vÒ néi dung
kinh tÕ, vÒ ®Æc ®iÓm vËn ®éng vµ cã yªu cÇu qu¶n lý kh¸c
nhau, do ®ã ®Ó ph¶n ¶nh c¸c ®èi t-îng kÕ to¸n, sæ kÕ to¸n
còng bao gåm nhiÒu lo¹i kh¸c nhau. MÆt kh¸c, xuÊt ph¸t tõ
nhu cÇu sö dông th«ng tin cña c¸c nhµ qu¶n lý vµ tr×nh ®é
ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ thu nhËn vµ xö lý th«ng tin, hÖ
thèng sæ kÕ to¸n còng kh«ng ngõng ®-îc c¶i tiÕn vµ hoµn
thiÖn.
    Dùa vµo c¸c ®Æc tr-ng kh¸c nhau cña sæ kÕ to¸n vµ dùa
vµo tiªu thøc ph©n lo¹i kh¸c nhau,sæ kÕ to¸n cã thÓ ph©n
thµnh c¸c lo¹i kh¸c nhau:
* Ph©n lo¹i theo ph-¬ng ph¸p ghi chÐp cña sæ kÕ to¸n:
Theo ph-¬ng ph¸p ghi chÐp, sæ kÕ to¸n chia lµm 3 lo¹i:
    - Sæ ghi theo thø tù thêi gian: lµ sæ kÕ to¸n dïng ®Ó
ghi c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo thø tù thêi gian,
nh­ sæ nhËt ký chung…
    - Sæ ghi theo hÖ thèng: lµ sæ kÕ to¸n ghi chÐp nghiÖp
vô kinh tÕ ph¸t sinh theo c¸c tµi kho¶n (tæng hîp hoÆc chi
tiÕt) nh- sæ c¸i, sæ chi tiªt.
    - Sæ liªn hîp: lµ sæ kÕ to¸n ghi chÐp c¸c nghiÖp vô
kinh tÕ ph¸t sinh kÕt hîp gi÷a hai lo¹i sæ trªn nh- sæ nhËt
ký- sæ c¸i.
* Ph©n lo¹i theo néi dung ghi chÐp cña sæ kÕ to¸n
Theo néi dung ghi chÐp, th× sæ kÕ to¸n chia lµm 3 lo¹i:
 - Sæ kÕ to¸n tæng hîp: lµ sæ kÕ to¸n dïng ®Ó ghi chÐp c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo c¸c tµi kho¶n kÕ to¸n nh-
sæ c¸i…


                            135
 - Sæ kÕ to¸n chi tiÕt: lµ sæ kÕ to¸n dïng ®Ó ghi chÐp c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo tµi kho¶n cÊp 2, 3 hoÆc sæ
chi tiÕt, nh- sæ chi tiÕt vËt liÖu.
 - Sæ kÕt hîp kÕ to¸n tæng hîp vµ kÕ to¸n chi tiÕt: lµ kÕ
to¸n dïng ghi chÐp c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo tµi
kho¶n kÕt hîp víi viÖc ghi chÐp chi tiÕt theo tµi kho¶n cÊp
2, 3 hoÆc c¸c ®iÒu kho¶n chi tiÕt nh- c¸c nhËt ký chøng tõ.
 Ph©n lo¹i theo kiÓu bè trÝ (cÊu      tróc) cña mÉu sæ kÕ to¸n
Theo kiÓu bè trÝ mÉu sæ, sæ kÕ to¸n ®-îc chia lµm 4 lo¹i:
 - Sæ ®èi chiÕu kiÓu hai bªn: Lµ sæ kÕ to¸n mµ trªn ®ã ®-îc
chia thµnh hai bªn ®Ó ph¶n ¸nh sè ph¸t sinh bªn Nî vµ sè
ph¸t sinh bªn Cã, nh- sæ c¸i kiÓu hai bªn.
 - Sæ kiÓu mét bªn: Lµ sæ kÕ to¸n mµ trªn ®ã sè ph¸t sinh
bªn Nî vµ sè ph¸t sinh bªn Cã ®-îc bè trÝ 2 cét cïng mét
bªn cña trang sæ, nh- sæ c¸i kiÓu 1 bªn...
- Sæ kiÓu nhiÒu cét: Lµ sæ kÕ to¸n dïng ®Ó kÕt hîp ghi sè
liÖu chi tiÕt b»ng c¸ch më nhiÒu cét bªn Nî hoÆc bªn Cã cña
tµi kho¶n trong cïng 1 trang sæ, nh- sæ c¸i.
- Sæ kiÓu bµn cê: Lµ sæ kÕ to¸n ®-îc lËp theo nguyªn t¾c
kÕt cÊu cña b¶ng ®èi chiÕu sæ ph¸t sinh kiÓu bµn cê, nh- sæ
c¸i kiÓu bµn cê...
 * Ph©n lo¹i theo h×nh thøc tæ chøc cña sæ kÕ to¸n
Theo tæ chøc cña sæ, th× sæ kÕ to¸n ®-îc chia lµm 2 lo¹i:
  - Sæ ®ãng thµnh quyÓn: lµ lo¹i sæ kÕ to¸n mµ c¸c tê sæ ®·
®-îc ®ãng thµnh tõng tËp nhÊt ®Þnh.
  - Sæ tê rêi lµ sæ kÕ to¸n mµ c¸c tê sæ ®-îc ®Ó riªng rÏ.
     4.1.3. Qui ®Þnh vÒ sæ kÕ to¸n:
     4.1.3.1. Quy ®Þnh ghi sæ kÕ to¸n:


                             136
  Quy ®Þnh chung ®Ó ghi sæ kÕ to¸n lµ kÕ to¸n ph¶i dùa vµo
chøng tõ gèc hîp lÖ ®Ó ®Þnh kho¶n råi tõ ®ã ghi vµo c¸c sæ
kÕ to¸n cã liªn quan theo ®óng mÉu, ®óng ph-¬ng ph¸p vµ
®óng quy t¾c. Cô thÓ, viÖc ghi sæ ph¶i tu©n theo ba giai
®o¹n nh- sau: Giai ®o¹n ghi sæ, më sæ vµ kho¸ sæ
  - Giai ®o¹n 1: Më sæ kÕ to¸n
        §Çu kú kÕ to¸n, c¸c ®¬n vÞ kÕ to¸n ph¶i më sæ kÕ to¸n
theo danh môc sæ ®· ®¨ng ký víi c¬ quan chøc n¨ng cña Nhµ
n-íc vµ ghi sæ d- ®Çu kú vµo sæ kÕ to¸n.
  - Giai ®o¹n 2: Ghi sæ kÕ to¸n
Ghi sæ lµ ghi c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh vµo c¸c tµi
kho¶n trong sæ kÕ to¸n trªn c¬ së cña chøng tõ gèc. NÕu
chøng tõ cã liªn quan ®Õn nhiÒu sæ kÕ to¸n th× ph¶i cã sù
lu©n chuyÓn theo mét tr×nh tù nhÊt ®Þnh.
Khi ghi sæ, kÕ to¸n ph¶i sö dông mùc tèt, kh«ng ®-îc ghi
xen kÏ, ghi chång lªn nhau, c¸c dßng kh«ng cã sè liÖu ph¶i
g¹ch chÐo, khi ghi sai kh«ng ®-îc tÈy xo¸, kh«ng ®-îc lÊy
giÊy d¸n ®Ì, kh«ng ®-îc dïng chÊt ho¸ häc ®Ó söa ch÷a c¸c
chøng tõ, kh«ng ®-îc tù ý xÐ bá, thay thÕ.v.v... §Ó söa sai
viÖc ghi sæ kÕ to¸n, ph¶i tu©n theo quy ®Þnh vÒ ch÷a sæ kÕ
to¸n.
ViÖc ghi sæ kÕ to¸n cã thÓ ®-îc tiÕn hµnh b»ng tay hoÆc
ghi sæ b»ng m¸y vi tÝnh.
- Tr-êng hîp ghi sæ kÕ to¸n b»ng tay, kÕ to¸n ph¶i tu©n
theo mét trong nh÷ng h×nh thøc kÕ to¸n ®· ®-îc quy ®Þnh vµ
®-îc më thªm c¸c sæ kÕ to¸n chi tiÕt theo yªu cÇu qu¶n lý
cña ®¬n vÞ.
- Tr-êng hîp ghi sæ kÕ to¸n b»ng m¸y vi tÝnh: §¬n vÞ ®-îc
lùa chän mua hoÆc tù x©y dùng h×nh thøc kÕ to¸n trªn m¸y vi


                             137
tÝnh phï hîp nh-ng ph¶i ®¶m b¶o theo ®óng c¸c yªu cÇu sau
®©y:
+ Cã ®ñ c¸c sæ kÕ to¸n tæng hîp vµ sæ kÕ to¸n chi tiÕt cÇn
thiÕt ®Ó ®¸p øng theo quy ®Þnh cña chÕ ®é kÕ to¸n.
+      Thùc hiÖn ®óng viÖc më sæ, ghi sæ, kho¸ sæ, ch÷a sæ kÕ
to¸n theo quy ®Þnh hiÖn hµnh.
+ ViÖc lùa chän phÇn mÒm kÕ to¸n ph¶i c¨n cø vµo tiªu
chuÈn, ®iÒu kiÖn phÇn mÒm kÕ to¸n do Bé Tµi chÝnh quy ®Þnh.
Cã thÓ m« t¶ quy tr×nh ghi sæ kÕ to¸n khi sö dông m¸y vi
tÝnh qua s¬ ®å sau:



                          Chương         Thông
                                                   Sổ kế
 Thu nhập                 trình phần     tin       toán
 và phân         Nhập     mềm đã         đầu ra
 loại            liệu     được cài đặt               Báo cáo
 chứng từ                 sẵn                        tài chính



    Giai ®o¹n 3: Kho¸ sæ kÕ to¸n
    Cuèi kú, kÕ to¸n ph¶i kho¸ sæ kÕ to¸n. Kho¸ sæ kÕ to¸n lµ
t×m sè d- cuèi kú cña c¸c tµi kho¶n vµ ghi vµo sæ kÕ to¸n
theo quan hÖ sau ®©y:
 Sè d- cuèi kú = sè d- ®Çu kú + ph¸t sinh t¨ng - ph¸t sinh
                              gi¶m.
       4.1.3.2. Quy ®Þnh vÒ ch÷a sæ kÕ to¸n:
Trong qu¸ tr×nh ghi chÐp, cã thÓ x¶y ra sai sãt ë nh÷ng
tr-êng hîp cô thÓ kh¸c nhau. Khi ph¸t hiÖn sai sãt trong
ghi sæ, kÕ to¸n kh«ng ®-îc g¹ch bá, tÈy xo¸ tuú tiÖn mµ
ph¶i ch÷a sæ theo ®óng quy ®Þnh vÒ ch÷a sæ kÕ to¸n. Tuú



                               138
theo viÖc ghi sai, kÕ to¸n cã thÓ ¸p dông c¸c ph-¬ng ph¸p
ch÷a sæ sau ®©y:
 * Ph-¬ng ph¸p c¶i chÝnh:
 Lµ ph-¬ng ph¸p trùc tiÕp thay thÕ phÇn ghi sai b¨ng phÇn
ghi ®óng vµ th-êng ¸p dông khi phÇn sai ®-îc ph¸t hiÖn sím,
tr-íc khi céng dån sè liÖu ho¨c chuyÓn sæ. Theo ph-¬ng ph¸p
nµy, kÕ to¸n dïng mùc ®á g¹ch ngang phÇn ghi sai vµ dïng mùc
th-êng ghi phÇn ®óng vµo kho¶ng trèng phÝa trªn, ®ång thêi
ph¶i ghi râ hä, tªn, ch÷ ký cña ng-êi ch÷a sæ.
 *Ph-¬ng ph¸p ghi bæ sung:
 Ph-¬ng ph¸p nµy ¸p dông khi bá sãt nghiÖp vô hoÆc sè ®·
ghi vµo sæ kÕ to¸n nhá h¬n sè thùc tÕ cÇn ghi vµ ®-îc ph¸t
hiÖn sau khi ®· céng dån sè liÖu. Theo ph-¬ng ph¸p nµy, kÕ
to¸n ghi bæ sung ®Þnh kho¶n cïng quan hÖ ®èi øng víi sè
chªnh lÖch thiÕu vµo sæ kÕ to¸n. Tr-êng hîp ch-a céng sæ
th× ghi tiÕp vµo dßng cña sæ råi céng l¹i; Tr-êng hîp ®·
céng sæ råi th× ghi vµo dßng d-íi cña dßng céng sæ råi céng
l¹i sæ.
  VÝ dô: Mua vËt liÖu nhËp kho theo gi¸ 58.600.000 ®ång, ch-a
tr¶ tiÒn cho ng-êi b¸n .
   Gi¶ sö kÕ to¸n ®· ghi sæ b»ng ®Þnh kho¶n.
               Nî TK: Nguyªn,VËt LiÖu: 56.800.000®
                    Cã TK: ph¶i tr¶ ng-êi b¸n: 56.800.000®
Khi ph¸t hiÖn, kÕ to¸n ph¶i ghi bæ sung b»ng ®Þnh kho¶n:
               Nî TK: nguyªn vËt liÖu: 1.800.000®
                    Cã TK: ph¶i tr¶ ng-êib¸n:    1.800.000 ®
 * Ph-¬ng ph¸p ghi ®á (hay ph-¬ng ph¸p ghi sè ©m):




                             139
  Ph-¬ng ph¸p ghi ®á ®-îc sö dông khi kÕ to¸n cÇn ®iÓu chØnh
gi¶m bít (hoÆc xo¸ ®i toµn bé) sè liÖu ghi trong sæ kÕ to¸n
trong tr-êng hîp ®· céng sè liÖu. Khi cÇn ®iÒu chØnh gi¶m
bít hoÆc xo¸ ®i sè liÖu ®· ghi trong sæ, kÕ to¸n sö dông bót
to¸n ®á hoÆc ®Æt vµo khung ch÷ nhËt hoÆc trong dÇu ngoÆc ®¬n
(…) sè cÇn ®iÒu chØnh. Cô thÓ, sè ®· ghi sæ lín h¬n sè thùc
tÕ ph¸t sinh: kÕ to¸n ghi cïng quan hÖ ®èi øng tµi kho¶n nh-
cò víi sè liÖu chªnh lÖch thõa b»ng bót to¸n ®á. Còng vÝ dô
trªn, kÕ to¸n ®· ghi sæ : (ghi thõa 27.000.000®)
           Nî TK: nguyªn vËt liÖu: 85.600.000 ®
                Cã TK: ph¶i tr¶ ng-êi b¸n: 85.600.000 ®
       Khi ph¸t hiÖn ghi sai, kÕ to¸n ghi bót ®á phÇn chªnh
lÖch thõa 27.000.000® nh- sau:
           Nî TK: nguyªn vËt liÖu (27.000.000®)
                Cã TK: ®· tr¶ ng-êi b¸n: (27.000.000® )
NÕu ghi trung nghiÖp vô hai lÇn, kÕ to¸n lËp ®Þnh kho¶n
míi cïng quan hÖ ®èi øng, cïng sè ph¸t sinh vµ ghi sæ b»ng
bót to¸n ®á ®Ó xo¸ gi¸ trÞ ghi thõa.
NÕu ghi sai ®Þnh kho¶n: Khi ph¸t hiÖn ghi sai, kÕ to¸n ghi
l¹i ®Þnh kho¶n ®· ghi sai b»ng mùc ®á ®Ó xo¸, sau ®ã ghi
l¹i ®Þnh kho¶n ®óng b¨ng mùc th-êng.
ë vÝ dô trªn, nÕu kÕ to¸n ®· ghi sæ :
           Nî TK: NL, VL: 58.600.000®
                Cã TK: tiÒn mÆt: 58.600.000®
Khi ph¸t hiÖn, ph¶i ghi ®ång thêi ghi sæ b»ng 2 ®Þnh kho¶n
sau:
           Nî TK: NL, VL: (58.600.000®)
                Cã TK: TM: (58.600.000)


                             140
             Nî TK: NL, VL: 58.600.000®
                  Cã TK: PTNB:     58.600.000 ®
* Ph-¬ng ph¸p ghi sæ b»ng ®Þnh kho¶n ®¶o:
 Khi ph¸t hiÖn sai sãt, thay v× söa ch÷a nh- ph-¬ng ph¸p
ghi ®á hoÆc ghi bæ sung, kÕ to¸n lËp ®Þnh kho¶n ®¶o víi
®Þnh kho¶n ®· ghi sai ®Ó xo¸ sæ ghi thõa hoÆc sai, ®ång
thêi ghi bæ sung b»ng ®Þnh kho¶n víi sè ®óng. Ch¼ng h¹n,
tr-êng hîp ghi thõa ë vÝ dô trªn, khi ph¸t hiÖn, kÕ to¸n
ghi sæ b»ng ®Þnh kho¶n sau:
             Nî TK: PTNB:    27.000.000 ®
                  Cã TK: NL, VL:          27.000.000®
 Víi tr-êng hîp ghi sai ®Þnh kho¶n:
             - Nî TK: TM:    58.600.000
                  Cã TK: NL, VL:          58.600.000 ®
             - Nî TK: NL, VL:             58.600.000 ®
                  Cã TK: PTNB:            58.600.000®
        Tr-êng hîp ghi trïng, kÕ to¸n ghi l¹i b»ng ®Þnh kho¶n ®¶o
víi sã tiÒn b»ng sè ®· ghi thõa.
  + Tr-êng hîp ch÷a sæ kÕ to¸n ®-îc ghi b»ng m¸y vi tÝnh:
Khi ghi sæ kÕ to¸n b»ng m¸y vi tÝnh, nÕu ph¸t hiÖn ghi sai
th× viÖc ch÷a sæ ®-îc tiÕn hµnh nh- sau:
- NÕu viÖc ghi sai ®-îc ph¸t hiÖn tr-íc khi b¸o c¸o tµi chÝnh
®-îc nép cho c¸c c¬ quan chøc n¨ng Cã thÈm quyÒn th× kÕ to¸n
ch÷a trùc tiÕp trªn m¸y råi ghi l¹i trªn m¸y vµ ghi l¹i cho
®óng.
- Tr-êng hîp b¸o c¸o tµi chÝnh ®· nép th× kÕ to¸n ph¶i ch÷a
l¹i sè ®· ghi sai trªn sæ kÕ to¸n cña n¨m b¸o c¸o vµ ph¶i
ghi chó vµo dßng cuèi cña sæ kÕ to¸n ®· ®-îc söa l¹i.


                                 141
- C¶ hai tr-êng hîp ch÷a sæ trªn ®©y, kÕ to¸n ®Òu ¸p dông
ph-¬ng ph¸p ghi bæ sung hoÆc ph-¬ng ph¸p ghi sè ©m.
    + Tr-êng hîp quyÕt to¸n ®· ®-îc duyÖt, hoÆc khi c«ng viÖc
thanh tra, kiÓm tra, kiÓm to¸n kÕt thóc míi ph¸t hiÖn ra
sai sãt trong viÖc ghi sæ kÕ to¸n th× ®¬n vÞ ph¶i ch÷a sæ
kÕ to¸n theo quy ®Þnh vµ ph¶i ghi chó vµo dßng cuèi cña
trang cuèi cña sæ kÕ to¸n cã sai sãt.
    +   VÒ ®iÒu chØnh sè kÕ to¸n: Tr-êng hîp ®¬n vÞ ph¶i ¸p
dông håi tè do thay ®æi chÝnh s¸ch kÕ to¸n vµ ph¶i ®iÒu
chØnh håi tè do ph¸t hiÖn sai sãt träng yÕu c¸c n¨m tr-íc
(theo chuÈn mùc kÕ to¸n sè 29) th× kÕ to¸n ph¶i ®iÒu chØnh
sè d- ®Çu n¨m trªn sæ kÕ to¸n tæng hîp vµ sæ kÕ to¸n chi
tiÕt vµo tµi kho¶n kÕ to¸n cã liªn quan.
4.1.3.3 Nguyªn t¾c lËp vµ ®¨ng ký sæ kÕ to¸n:
Tr-íc khi dïng sæ s¸ch kÕ to¸n, ®¬n vÞ ph¶i tu©n theo thñ
tôc sau:
•        §èi víi sæ s¸ch ®ãng thµnh quyÓn:
+ Ph¶i cã nh·n hiÖu ghi râ tªn ®¬n vÞ kÕ to¸n, tªn sæ, sè
hiÖu vµ tªn tµi kho¶n tæng hîp vµ tªn tµi kho¶n chi tiÕt vµ
kú ghi sæ.
+ Trang ®Çu sæ ph¶i ghi hä tªn c¸n bé ghi sæ, ngµy b¾t ®Çu
vµo sæ vµ ngµy chuyÓn giao cho c¸n bé kh¸c (nÕu cã).
+ §¸nh dÊu trang vµ gi÷a hai trang ph¶i ®ãng dÊu cña ®¬n vÞ
kÕ to¸n (dÊu gi¸p lai).
+ Trang cuèi ph¶i ghi sè l-îng trang cña sæ, thñ tr-ëng ®¬n
vÞ, kÕ to¸n tr-ëng ph¶i ký x¸c nhËn ë trang ®Çu vµ trang
cuèi.
* §èi víi sæ tê rêi:



                              142
+ §Çu mçi tê sæ ph¶i ghi: Tªn ®¬n vÞ kÕ to¸n, sè thø tù tê
rêi, sè hiÖu, tªn tµi kho¶n, th¸ng dïng, hä tªn c¸n bé ghi
sæ.
+ C¸c tê rêi tr-íc khi dïng ph¶i ®-îc thñ tr-ëng ®¬n vÞ ký
nhËn hoÆc ®ãng dÊu cña ®¬n vÞ kÕ to¸n vµ ghi vµo sæ ®¨ng
ký, trong ®ã ghi râ: sè thø tù, ký hiÖu c¸c tµi kho¶n, ngµy
xuÊt dïng v.v…
+ C¸c sæ tê rêi ph¶i s¾p xÕp theo thø tù tµi kho¶n vµo
trong c¸c tñ hoÆc hép cã kho¸ vµ thiÕt bÞ cÇn thiÕt nh-
Ng©n hµng chØ dÉn v.v… ®Ó tr¸nh mÊt m¸t, lÉn lén.
      Cuèi n¨m, mçi ®¬n vÞ ph¶i lËp danh s¸ch tÊt c¶ c¸c sæ
kÕ to¸n dïng cho n¨m sau.
      Trong n¨m nÕu cÇn më thªm sæ s¸ch, bé ph©n kÕ to¸n
ph¶i ®iÒn thªm vµo b¶ng danh s¸ch l-u ë ®¬n vÞ ®ång thêi
ph¶i b¸o   cho ®¬n vÞ kÕ to¸n cÊp trªn biÕt.
      Sæ s¸ch kÕ to¸n ph¶i ghi kÞp thêi, ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c,
nhÊt thiÕt ph¶i c¨n cø vµo chøng tõ hîp lÖ ®· ®-îc kiÓm tra
tr-íc khi ghi sæ.
      §¬n vÞ kÕ to¸n ph¶i lËp néi quy ghi sæ cho tõng lo¹i
sæ s¸ch ®Ó ®¶m b¶o cho b¸o c¸o kÕ to¸n ®-îc kÞp thêi vµ
chÝnh x¸c.
      Sæ s¸ch ph¶i ®-îc gi÷ g×n s¹ch sÏ, ng¨n n¾p, ch÷ vµ sè
ph¶i ghi râ rµng, ngay ng¾n, kh«ng t¶y xo¸, kh«ng viÕt xen
kÏ, kh«ng d¸n ®Ì, ph¶i t«n träng dßng kÎ trong sæ kÕ to¸n,
kh«ng mãc thªm trªn nh÷ng kho¶ng giÊy tr¾ng gi÷a hai dßng kÎ
hoÆc nh÷ng kho¶ng giÊy tr¾ng ë ®Çu trang vµ cuèi trang sæ,
dßng g¹ch khi céng sæ còng ph¶i n»m trªn dßng kÎ.




                            143
    Cuèi trang ph¶i céng ®uæi, sæ céng ë dßng cuèi trang
sÏ ghi: “chuyÕn trang sau” vµ ®Çu trang sau sÏ ghi: “ChuyÓn
sang”.
    Sau khi c¸c nghiÖp vô kinh tÕ tµi chÝnh ®· ghi vµo sæ
råi th× trªn chøng tõ cÇn ph¶i ký hiÖu (th-êng ghi t¾t ch÷
V) ®Ó tr¸nh viÖc ghi hai lÇn hoÆc ghi sãt. Còng cã thÓ viÕt
sè trang cña sæ s¸ch vµ chøng tõ ®ã.
    §¬n vÞ kÕ to¸n ph¶i kho¸ sæ tõng th¸ng vµo ngµy cuèi
th¸ng, c¸c nghiÖp vô kinh tÕ tµi chÝnh ph¸t sinh trong
th¸ng ®Òu ph¶i ghi vµo sæ trong th¸ng ®ã tr-íc khi kho¸ sæ.
Tµi kho¶n trong th¸ng ph¶i kÕ to¸n xong sau khi hÕt th¸ng
vµ tr-íc khi lËp b¸o biÓu cuèi th¸ng. CÊm kho¸ sæ tr-íc
thêi h¹n ®Ó lµm b¸o biÓu tr-íc khi hÕt th¸ng vµ cÊm lµm b¸o
biÓu tr-íc khi kho¸ sæ.
    Hµng ngµy ph¶i kho¸ sæ quü tiÒn mÆt.
    §¬n vÞ kÕ to¸n ph¶i lËp vµ thùc hiÖn chÕ ®é kiÓm tra
®èi chiÕu sæ s¸ch kÕ to¸n:
    - §èi chiÕu gi÷a c¸c sæ ph©n tÝch víi sæ tæng hîp, Ýt
nhÊt mçi th¸ng mét lÇn.
    - §èi chiÕu gi÷a sæ quü vµ tiÒn mÆt ë quü hµng ngµy.
    - §èi chiÕu gi÷a sæ s¸ch kÕ to¸n vµ sæ s¸ch cña kho,
Ýt nhÊt mçi th¸ng mét lÇn.
    -      §èi chiÕu gi÷a sè tiÒn göi ng©n hµng, mçi tuÇn lÔ
mét lÇn.
    - §èi chiÕu sè d- chi tiÕt vÒ c¸c kho¶n thanh to¸n nî
vµ kh¸ch hµng ®èi víi tõng chñ nî, tõng kh¸ch hang Ýt nhÊt
3 th¸ng mét lÇn.




                             144
     Tr-íc khi tiÕn hµnh kiÓm kª, bé phËn kÕ to¸n ph¶i kho¸
sæ, kiÓm tra c¸c chøng tõ vµ ®èi chiÕu sæ s¸ch víi nhau ®Ó
x¸c ®Þnh sè hiÖn cã vÒ c¸c tµi s¶n kiÓm kª.
     Khi kiÓm kª nÕu c¸c tµi liÖu kiÓm kª kh«ng khíp víi sæ
s¸ch, ph¶i lËp biªn b¶n kiÓm kª ®Ó lµm c¨n cø ghi sæ kÕ
to¸n.
     C¸c ®¬n vÞ kÕ to¸n ph¶i tiÕn hµnh kho¸ sæ cuèi n¨m.
§èi víi tÊt c¶ sæ kÕ to¸n, ®èi víi mçi tµi kho¶n ®Òu ph¶i
tæng kÕt vµ t×m ra tæng sè ph¸t sinh, sè d- cuèi n¨m.
     Nh÷ng dßng kÎ cßn l¹i trong trang sæ khi kho¸ ph¶i
g¹ch chÐo ®Ó huû bá.
     Sæ kÕ to¸n míi thÓ hiÖn sù tiÕp tôc c«ng viÖc kÕ to¸n cña
n¨m cò, ph¶i chuyÓn sè d- cña tÊt c¶ c¸c tµi kho¶n nµo cßn sè
d- n¨m cò sang sæ s¸ch n¨m míi (sè d- cuèi n¨m cña tµi kho¶n
nµy trong sæ s¸ch n¨m cò sÏ lµ sè d- ®Çu n¨m cña c¸c tµi kho¶n
Êy trong sæ s¸ch n¨m míi). B¶ng c©n ®èi kÕ to¸n cuèi n¨m lµ
b¶ng tæng hîp c¸c sè d- cña tÊt c¶ c¸c tµi kho¶n vÒ n¨m cò.
     NÕu cÊp trªn ph¸t hiªn sai vµ ra lÖnh ®Ýnh chÝnh c¸c sè
hiÖu trªn b¸o c¸o kÕ to¸n cã liªn quan ®Õn sæ s¸ch kÕ to¸n
vµ sè d- cña mét sè tµi kho¶n, ®¬n vÞ kÕ to¸n ph¶i dùa vµo
tµi liÖu chÝnh thøc ®· ®-îc duyÖt mµ tiÕn hµnh lËp c¸c chøng
tõ ®Ýnh chÝnh vµ c¨n cø vµo ®ã ghi vµo sæ s¸ch n¨m nay, ®ång
thêi ph¶i ghi chó vµo trang cuèi, dßng cuèi cña sæ s¸ch kÕ
to¸n n¨m tr-íc nh÷ng sè liÖu dïng kÌm b¶ng sao chøng tõ ®Ýnh
chÝnh ®Ó tiÖn tra cøu.
     C¨n cø vµo ®iÒu kiÖn vµ ®Æc ®iÓm cô thÓ cña tõng ®¬n
vÞ ®Ó x©y dùng ph-¬ng ¸n tæ chøc hÖ thèng sæ kÕ to¸n cÇn
thiÕt, phï hîp cho ®¬n vÞ (hay nãi c¸ch kh¸c lµ lùa chän
cho h×nh thøc kÕ to¸n ¸p dông cho ®¬n vÞ. V× øng víi mçi


                             145
h×nh thøc kÕ to¸n kh¸c nhau th× sè l-îng, kÕt cÊu, tr×nh tù
ghi chÐp vµo c¸c sæ kÕ to¸n tæng hîp sÏ kh¸c nhau).
    Cuèi n¨m, ®¬n vÞ ph¶i lËp danh s¸ch tÊt c¶ c¸c sæ kÕ
to¸n dïng cho n¨m sau vµ ®¨ng ký cho c¬ quan cÊp trªn, c¬
quan thuÕ. HÖ thèng sæ kÕ to¸n lËp ph¶i ®¶m b¶o hÖ thèng
ho¸ ®-îc toµn bé th«ng tin vÒ ho¹t ®éng kinh tÕ- tµi chÝnh
®Ó lËp ®-îc b¸o c¸o tµi chÝnh nh»m cung cÊp th«ng tin phôc
vô cho qu¶n lý kinh tÕ- tµi chÝnh cña ®¬n vÞ.


4.2. H×nh thøc kÕ to¸n:
H×nh thøc kÕ to¸n (cßn gäi lµ h×nh thøc tæ chøc hÖ thèng sæ
kÕ to¸n) lµ viÖc kÕt hîp c¸c lo¹i sæ kÕ to¸n cã kÕt cÊu
kh¸c nhau theo mét tr×nh tù h¹ch to¸n nhÊt ®Þnh nh»m hÖ
thèng ho¸ vµ tÝnh to¸n c¸c chØ tiªu theo yªu cÇu qu¶n lý
kinh doanh. Trªn thùc tÕ cã c¸c h×nh thøc kÕ to¸n sau: H×nh
thøc NhËt ký - Sæ c¸i; H×nh thøc Chøng tõ ghi sæ; H×nh thøc
NhËt ký chung vµ h×nh thøc NhËt ký chøng tõ.
4.2.1. H×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký - sæ c¸i:
* §Æc ®iÓm cña h×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký- sæ c¸i:
H×nh thøc kÕ to¸n nµy cã 2 ®Æc ®iÓm:
- KÕt hîp tr×nh tù ghi sæ theo thø tù thêi gian víi tr×nh
tù ghi sæ theo hÖ thèng toµn bé c¸c nghiÖp vô kinh tÕ, tµi
chÝnh ph¸t sinh vµ ghi vµo mét sæ kÕ to¸n tæng hîp duy nhÊt
lµ NhËt ký- sæ c¸i.
- T¸ch rêi viÖc ghi sæ kÕ to¸n tæng hîp víi viÖc ghi sæ kÕ
to¸n chi tiÕt.
* Sæ kÕ to¸n sö dông: H×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký - sæ c¸i sö
dông 2 sæ kÕ to¸n:



                           146
- Sæ kÕ to¸n tæng hîp: ChØ cã mét sæ kÕ to¸n tæng hîp duy
nhÊt lµ NhËt ký- sæ c¸i. Sæ nµy dïng ®Ó ghi c¸c nghiÖp vô
kinh tÕ, tµi chÝnh ph¸t sinh võa theo thø tù thêi gian võa
theo hÖ thèng. Sæ nµy ®-îc më cho tõng k× kÕ to¸n vµ kho¸
sæ hµng th¸ng.
- Sæ kÕ to¸n chi tiÕt: §-îc më cho c¸c Tµi kho¶n cÊp 1 cÇn
theo dâi chi tiÕt. Sè l-îng sæ kÕ to¸n chi tiÕt tuú thuéc
vµo yªu cÇu th«ng tin phôc vô cho yªu cÇu qu¶n lý kinh tÕ,
tµi chÝnh néi bé doanh nghiÖp nh-: sæ tµi s¶n cè ®Þnh, sæ
chi tiÕt vËt liÖu, thÎ kho,…
* Tr×nh tù vµ ph-¬ng ph¸p              ghi sæ:
Hµng ngµy, c¨n cø vµo c¸c chøng tõ gèc (hoÆc b¶ng tæng hîp
chøng tõ gèc), kÕ to¸n tiÕn hµnh ®Þnh kho¶n råi ghi vµo
NhËt ký- sæ c¸i. Mçi chøng tõ (b¶ng tæng hîp chøng tõ) ghi
vµo NhËt ký- sæ c¸i mét dßng, ®ång thêi ë c¶ 2 phÇn: phÇn
nhËt ký (ngay, th¸ng ghi sæ, sè liÖu vµ ngµy th¸ng chøng
tõ; diÔn gi¶i vµ sè ph¸t sinh) vµ phÊn sæ c¸i (ghi Nî, ghi
Cã cña c¸c tµi kho¶n liªn quan). Cuèi kú (th¸ng, quÝ, n¨m),
tiÕn hµnh kho¸ sæ c¸c tµi kho¶n, tÝnh ra vµ ®èi chiÕu sè
liÖu nh»m b¶o ®¶m c¸c quan hÖ c©n ®èi sau:


     Tổng cộng số
                                   Tổng số phát sinh          Tổng số phát sinh Có
   tiềnphần nhật ký
                           =         Nợ của các tài          của các tài khoản (phần
    (cột “số ph¸t                                        =
                                   khoản (phần sổ cái)               sổ cái)
        sinh”)



       Tổng số dư Nợ cuối kỳ                             Tổng số dư Có cuối kỳ
        của tất cả các tài khoản               =         của tất cả các tài khoản



                                        147
       Ngoµi ra, ®Ó cã nh÷ng th«ng tin chi tiÕt, cô thÓ t×nh
h×nh tµi s¶n, vËt t-, tiÒn vèn, t×nh h×nh vµ kÕt qu¶ ho¹t
®éng s¶n xuÊt kinh doanh, kÕ to¸n cßn sö dông c¸c sæ, thÎ kÕ
to¸n chi tiÕt. Tuú theo yªu cÇu qu¶n lý, c¸c doanh nghiÖp cã
thÓ më vµ lùa chän c¸c mÉu sæ kÕ to¸n chi tiÕt cÇn thiÕt vµ
phï hîp. Hµng ngµy, c¨n cø vµo c¸c chøng tõ kÕ to¸n ®Ó ghi
vµo c¸c sæ, thÎ chi tiÕt liªn quan, cuèi th¸ng (quÝ), ph¶i
tæng hîp sè liÖu, kho¸ sæ,vµ thÎ chi tiÕt råi lËp c¸c b¶ng
tæng hîp chi tiÕt. Th«ng th-êng, kÕ to¸n cã thÓ më c¸c sæ
chi tiÕt sau:
       Sæ tµi s¶n cè ®Þnh.
       Sæ chi tiÕt vËt liÖu, s¶n phÈm, hµng ho¸.
       ThÎ kho.
       Sæ chi phÝ s¶n xuÊt, kinh doanh.
       ThÎ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, dÞch vô.
       Sæ chi tiÕt göi tiÒn , tiÒn vay.
       Sæ chi tiÕt thanh to¸n (víi ng-êi b¸n, ng-êi mua, víi
ng©n s¸ch, víi néi bé…)
       Sæ chi tiÕt tiªu thô vµ kÕt qu¶.
       Sæ chi tiÕt nguån vèn kinh doanh v.v…
       *   ¦u, nh-îc ®iÓm vµ ®iÒu kiÖn ¸p dông cña h×nh thøc
NhËt ký- sæ c¸i:
- ¦u ®iÓm cña h×nh thøc kÕ to¸n nµy lµ mÉu sæ ®¬n gi¶n,
c¸ch ghi chÐp vµo sæ dÔ lµm, dÔ hiÓu, dÔ ®èi chiÕu kiÓm
tra.

- Nh-îc ®iÓm cña h×nh thøc kÕ to¸n lµ khã ph©n c«ng lao
®éng trong phßng kÕ to¸n ®èi víi ®¬n vÞ cã quy m« võa vµ
lín, sö dông nhiÒu tµi kho¶n, cã nhiÒu ho¹t ®éng kinh tÕ,


                             148
tµi chÝnh theo mÉu sæ kÕ to¸n tæng hîp sÏ cång kÒnh kh«ng
thuËn tiÖn cho viÖc ghi sæ.

- H×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký- sæ c¸i ®-îc ¸p dông ë c¸c ®¬n
vÞ cã quy m« nhá, sö dông Ýt tµi kho¶n kÕ to¸n tæng hîp
nh­: c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh sù nghiÖp, c¸c hîp t¸c x·, …

       SƠ ĐỒ TRÌNH TỰ KẾ TOÁN CỦA HÌNH THỨC KẾ TOÁN
                               NHẬT KÝ -SỔ CÁI
    Sơ đồ 4.1     Sổ quĩ              Chứng từ              Sổ, Thẻ kế
                                       kế toán             toán chi tiết



                                          Bảng tổng hợp
                                            chứng từ kế
                                          toán cùng loại

                                                            Bảng tổng
                                                            hợp chi tiết
                                      Nhật ký - Sổ
                                          cái




            : Ghi hàng ngày
            : Ghi cuối tháng           Báo cáo
            : Quan hệ đối              tài chính
            chiếu




    4.2.2. H×nh thøc kÕ to¸n Chøng tõ ghi sæ:
a, §Æc ®iÓm cña h×nh thøc kÕ to¸n Chøng tõ ghi sæ:
- C¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh ®-îc ph¶n ¸nh ë chøng
tõ gèc ®Òu ®-îc ph©n lo¹i, tæng hîp, lËp chøng tõ ghi sæ,




                                    149
sau ®ã sö dông chøng tõ ghi sæ ®Ó ghi vµo c¸c sæ kÕ to¸n
tæng hîp liªn quan.
 - T¸ch rêi tr×nh tù ghi sæ theo thø tù thêi gian víi tr×nh
tù ghi sæ theo hÖ thèng trªn hai sæ kÕ to¸n tæng hîp riªng
biÖt: Sæ c¸i c¸c tµi kho¶n vµ sæ ®¨ng ký chøng tõ ghi sæ.
 - T¸ch rêi ghi sæ kÕ to¸n tæng hîp víi ghi sæ kÕ to¸n chi tiÕt
vµo hai lo¹i sæ kÕ to¸n riªng biÖt.
b, Sæ kÕ to¸n sö dông:
 Sæ kÕ to¸n theo h×nh thøc nµy gåm cã:
- Sæ kÕ to¸n tæng hîp: bao gåm sæ c¸i c¸c tµi kho¶n vµ sæ
®¨ng ký chøng tõ ghi sæ.
- Sæ c¸i: Lµ sæ ph©n lo¹i (ghi theo hÖ thèng) dïng ®Ó h¹ch
to¸n tæng hîp. Mçi tµi kho¶n ®-îc ph¶n ¸nh trªn mét trang
sæ c¸i (cã thÓ kÕt hîp sæ c¸i chi tiÕt). Cã thÓ sö dông sè
Ýt cét hoÆc sè nhiÒu cét.
- Sæ ®¨ng ký chøng tõ ghi sæ : Lµ sæ ghi theo thêi gian
ph¶n ¸nh toµn bé chøng tõ ®· lËp trong th¸ng. Sæ nµy nh»m
qu¶n lý chÆt chÏ chøng tõ ghi sæ vµ kiÓm tra, ®èi chiÕu sè
liÖu víi sæ c¸i. Mäi chøng tõ ghi sæ sau khi lËp xong ®Òu
phai ®¨ng ký vµo sæ nµy ®Ó lÊy sè liÖu vµ ngµy th¸ng. Sè
hiÖu cña chøng tõ ghi sæ ®-îc ®¸nh liªn tôc tõ ®Çu th¸ng
(hoÆc ®Çu n¨m) ®Õn cuèi th¸ng (hoÆc cuèi n¨m); ngµy, th¸ng
trªn chøng tõ ghi sæ tÝnh theo ngµy ghi vµo sæ ®¨ng ký
chøng tõ ghi sæ.
 - Sæ kÕ to¸n chi tiÕt: ®-îc më ®Ó theo dâi chi tiÕt cho
c¸c ®èi t-îng kÕ to¸n ®· ®-îc ph¶n ¸nh trªn sæ kÕ to¸n tæng
hîp nh»m phôc vô nhu cÇu th«ng tin chi tiÕt cho c«ng t¸c
qu¶n lý tµi s¶n, qu¶n lý c¸c qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh tÕ
cña ®¬n vÞ. C¸c sæ vµ thÎ h¹ch to¸n chi tiÕt th-êng ®-îc sö


                             150
dông ®Ó ph¶n ¸nh c¸c ®èi t-îng cÇn ®-îc h¹ch to¸n nh-: sæ
kÕ to¸n chi tiÕt vËt liÖu, dông cô; sæ tµi s¶n cè ®Þnh; sæ
chi phÝ s¶n xuÊt; sæ chi tiÕt tiªu thô; sæ chi tiÕt thanh
to¸n v.v…
 Ngoµi ra, kÕ to¸n theo h×nh thøc chøng tõ ghi sæ cßn sö
dông chøng tõ ghi sæ vµ b¶ng c©n ®èi sè ph¸t sinh.
 - B¶ng c©n ®èi sè ph¸t sinh: Dïng ®Ó ph¶n ¸nh t×nh h×nh
®Çu kú vµ t×nh h×nh cuèi kú cña c¸c lo¹i tµi s¶n vµ                             nguån
vèn víi môc ®Ých kiÓm tra chÝnh x¸c cña viÖc ghi chÐp còng
nh- cung cÊp th«ng tin cÇn thiÕt cho viÖc qu¶n lý.
 - Chøng tõ ghi sæ: Thùc chÊt lµ sæ ®Þnh kho¶n theo kiÓu tê
rêi ®Ó tËp hîp c¸c chøng tõ gèc cïng lo¹i. Chøng tõ ghi sæ
sau khi vµo sæ ®¨ng ký chøng tõ ghi sæ míi ®-îc dïng c¨n cø
ghi vµo sæ c¸i.
 - Quan hÖ c©n ®èi:

Tổng số tiền trên sổ đăng         Tổng số phát sinh Nợ (hoặc Có) của tất cả các tài
 ký chứng từ ghi sổ         =   khoản trong sổ cái (hay trong bảng cân đối tài khoản)




      Trình tự và phương pháp ghi sổ của hình thức kế toán chứng từ ghi sổ
                                     Sơ đồ 4.2

                Sổ quĩ                 Chứng từ                  Sổ, Thẻ kế
                                        kế toán                 toán chi tiết


                                            Bảng tổng hợpchứng
                                           từ kế toán cùng loại


             Sổ đ ăng k ý              Chứng từ
                CTGS                    ghi sổ


                                         Sổ cái                Bảng tổng hợp
                                        151                       chi tiết


                                     Bảng cân đối
d,   ¦u, nh-îc ®iÓm vµ ®iÒu kiÖn ¸p dông cña h×nh thøc kÕ
to¸n Chøng tõ ghi sæ:
- ¦u ®iÓm: KÕt cÊu mÉu sè ®¬n gi¶n, râ rµng, dÔ hiÓu, dÔ
lµm, thuËn lîi cho c«ng t¸c ph©n c«ng lao ®éng kÕ to¸n,
thuËn tiÖn cho viÖc sö dông c¸c ph-¬ng tiÖn kü thuËt tÝnh
to¸n hiÖn ®¹i.
-Nh-îc ®iÓm: ViÖc ghi chÐp trïng lÆp, khèi l-îng c«ng viÖc
ghi chÐp nhiÒu, c«ng viÖc ®èi chiÕu, kiÓm tra th-êng dån
vµo cuèi kú lµm ¶nh h-ëng ®Õn thêi h¹n lËp vµ göi b¸o c¸o
tµi chÝnh.
H×nh thøc kÕ to¸n Chøng tõ ghi sæ phï hîp víi mäi lo¹i
h×nh ®¬n vÞ víi qui m« kh¸c nhau, ®Æc biÖt lµ nh÷ng ®¬n vÞ
cã nhiÒu c¸n bé lµm kÕ to¸n.
§¬n vÞ:.........
Địa chỉ:........
                      CHỨNG TỪ GHI SỔ
                               Số ……
                     Ngày….. tháng ….. năm……..

     Trích         Số hiệu tài khoản             Số tiền   Ghi chú
     yếu           Nợ                Có
     A             B                 C           1         D




                                 152
     Cộng           x             x
     Kèm theo … chứng từ gốc
           Người lập                                Kế toán trưởng
       (ký, họ tên)                                    (ký, họ tên)


     §¬n vÞ:.........
     Địa chỉ:........
                        Sæ ®¨ng ký chøng tõ ghi sæ
                                    N¨m ….
      Chøng tõ ghi                     Chøng tõ ghi sæ
               sæ
                            Sè tiÒn                          Sè tiÒn
 Sè hiÖu Ngµy                         Sè hiÖu     Ngµy
             th¸ng                               th¸ng
    A                 B        1            A          B         1


-Céng th¸ng                   -Céng th¸ng
-Luü kÕ tõ ®Çu quý            -Luü kÕ tõ ®Çu quý
    Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn
    trang.....
    Ngµy më sæ........
                                        Ngµy ….th¸ng….n¨m…
    .Người ghi sæ       KÕ to¸n tr-ëng      Thñ tr-ëng ®¬n
    vÞ
    (ký, họ tªn)              (ký, họ tªn)            (Ký
    tªn, ®ãng dÊu)


§¬n vÞ:.........
Địa chỉ:........
                            Sæ c¸i
         (Dïng cho h×nh thøc kÕ to¸n chøng tõ ghi sæ)
                             N¨m….
                       Tªn tµi kho¶n…..


                                153
                           Sè hiÖu:…….
         Chøng tõ                          Sè
                                                 Sè tiÒn
 Ngµy     ghi sæ                         hiÖu
th¸ng                                     tµi              Ghi
             Ngµy          DiÔn gi¶i
  ghi    Sè                              kho¶n             chó
   sæ        th¸n                         ®èi    Nî   Cã
        hiÖu
               g                          øng
 A       B     C             D             E     1   2   G
                    Sè d- ®Çu n¨m
                     Sè ph¸t sinh
                    trong th¸ng
                   -Céng sè ph¸t           x             x
                   sinh th¸ng              x             x
                    -Sè d- cuèi            x             x
                     th¸ng
                   -Sè luü kÕ tõ ®Çu
                   quý
     Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn
     trang.....
     Ngµy më sæ........
                                         Ngµy ….th¸ng….n¨m….
     Người ghi sæ          KÕ to¸n tr-ëng      Thñ tr-ëng ®¬n
     vÞ
     (ký, họ tªn)                (ký, họ tªn)            (Ký
     tªn, ®ãng dÊu)

4.2.3. H×nh   thøc kÕ to¸n NhËt ký chung:
a,   §Æc ®iÓm cña h×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký chung: H×nh thøc
kÕ to¸n nµy cã 2 ®Æc ®iÓm sau ®©y:
- T¸ch rêi tr×nh tù ghi sæ theo thø tù thêi gian víi tr×nh
tù ghi sæ theo hÖ thèng toµn bé c¸c nghiÖp vô kinh tÕ- tµi
chÝnh ph¸t sinh trong kú ®Ó ghi vµo hai sæ kÕ to¸n riªng
biÖt lµ : Sæ NhËt ký chung vµ Sæ c¸i c¸c tµi kho¶n.
- T¸ch rêi viÖc ghi chÐp kÕ to¸n tæng hîp víi viÖc ghi
chÐp kÕ to¸n chi tiÕt ®Ó ghi vµo hai sæ kÕ to¸n riªng biÖt.
b,   Sæ kÕ to¸n sö dông:




                               154
H×nh thøc NhËt ký chung lµ h×nh thøc ph¶n ¸nh c¸c nghiÖp
vô kinh tÕ ph¸t sinh theo thø tù thêi gian vµo mét quyÓn sæ
gäi lµ nhËt ký chung. Sau ®ã, c¨n cø vµo nhËt ký chung, lÊy
sè liÖu ®Ó ghi vµo sæ c¸i. Mçi bót to¸n ph¶n ¶nh trong mét
sæ nhËt ký ®-îc chuyÓn vµo sæ c¸i Ýt nhÊt cho hai tµi kho¶n
cã liªn quan.
§èi víi c¸c ®èi t-îng cã nghiÖp vô ph¸t sinh nhiÒu, ®Ó ®¬n
gi¶n vµ gi¶m bít sè l-îng ghi sæ c¸i, kÕ to¸n cã thÓ më c¸c
sæ nhËt ký chuyªn dïng ®Ó ghi c¸c nghiÖp vô liªn quan ®èi
t-îng ®ã. §Þnh kú hoÆc cuèi th¸ng, tuú theo ®èi t-îng,
nghiÖp vô ph¸t sinh, kÕ to¸n tæng hîp c¸c nhËt ký chuyªn
dïng, lÊy sè liÖu ®Ó ghi vµo sæ c¸i c¸c tµi kho¶n liªn
quan, sau khi ®· lo¹i trõ sè trïng lÆp do mét nghiÖp vô
®-îc ghi vµo ®ång thêi vµo sæ nhËt ký chuyªn dïng. C¸c ®èi
t-îng th-êng ®-îc më nhËt ký chuyªn dïng nh- nhËt ký thu
tiÒn (ghi Nî tµi kho¶n “ TiÒn mÆt”, “ TiÒn göi Ng©n hµng”
theo tõng lo¹i tiÒn ViÖt Nam, ngo¹i tÖ hay tõng n¬i chi
tiÒn), nhËt ký mua hµng (ghi Nî tµi kho¶n: “Nguyªn liÖu,
vËt liÖu”,   “C«ng cô, dông cô”, “Hµng ho¸”… ®èi øng bªn Cã
tµi kho¶n “ph¶i tr¶ ng­êi b¸n”), nhËt ký b¸n hµng (ghi Cã
tµi kho¶n “Doanh thu b¸n hµng”,… ®èi øng bªn Nî tµi kho¶n:
“ph¶i thu kh¸ch hµng”, theo ®ã chi tiÕt theo tõng lo¹i
doanh thu b¸n hµng).
Sæ c¸i lµ sæ kÕ to¸n tæng hîp dïng ®Ó ghi chÐp c¸c nghiÖp
vô kinh tÕ- tµi chÝnh ph¸t sinh trong niªn ®é kÕ to¸n. Mçi
tµi kho¶n ®-îc më trªn   mét trang sæ riªng. Sæ c¸i më cho
c¶ hai bªn Nî,Cã cña tµi kho¶n. Cuèi kú (th¸ng, quÝ, n¨m),
kho¸ sæ c¸i, lÊy sè liÖu lËp b¶ng c©n ®èi tµi kho¶n (cßn
gäi lµ b¶ng c©n ®èi sè ph¸t sinh). Sau khi ®èi chiÕu sè



                            155
liÖu gi÷a c¸c sæ s¸ch, tiÕn hµnh lËp b¸o c¸o tµi chÝnh.


Về nguyªn tắc cã quan hệ c©n ®èi sau:

        Tổng số phát sinh       Tổng số phát sinh Nợ         Tổng số phát sinh Nợ
      Nợ (hoặc Có) của tất       (hoặc Có) của tất cả       (hoặc Có) của tất cả các
       cả các TK phản ánh     = các tài khoản trên sổ     = TK phản ánh trên bảng
         trên sổ nhật ký                   cái                  cân đối tài khoản



              Tổng số dư Nợ (hoặc Có)               Tổng số dư Nợ (hoặc Có) cuối kỳ
              cuối kỳ của tất cả các TK     =       của tất cả các TK phản ánh trên
                phản ánh trên sổ cái                     bảng cân đối tài khoản


Ngoµi ra kÕ to¸n cã thÓ sö dông thªm mét sè sæ chi tiÕt nh-
c¸c h×nh thøc kÕ to¸n kh¸c

.c, Trình tự và phương pháp ghi sổ
        S¬ ®å tr×nh tù ghi sæ kÕ to¸n theo h×nh thøc
                             kÕ to¸n NhËt ký chung
                                    S¬ ®å 4.3

                                  Chứng từ kế toán



                                                                       Sổ, thẻ hạch
         Sæ nhËt                        Sæ nhËt                        toán chi tiết
          ký ®Æc                       ký chung
           biÖt
                                                                       Bảng tổng hợp
                                           Sổ cái                         chi tiết



                                  Bảng cân số phát sinh
       : Ghi hàng ngày
       : Ghi cuối tháng                   156
       : Quan hệ đối
       chiếu                        Báo cáo tài chính
d,       ¦u, nh-îc ®iÓm vµ ®iÒu kiÖn ¸p dông h×nh thøc kÕ to¸n
NhËt ký chung:
 -¦u ®iÓm râ rµng, dÔ hiÓu, mÊu sè ®¬n gi¶n, thuËn tiÖn cho
viÖc ph©n c«ng lao ®éng kÕ to¸n, thuËn tiÖn cho viÖc c¬
giíi ho¸ c«ng t¸c kÕ to¸n.
 - Nh-îc ®iÓm ghi chÐp trïng lÆp.
 - H×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký chung th-êng ®-îc ¸p dông cho
c¸c ®¬n vÞ cã qui m« võa, khèi l-îng c¸c nghiÖp vô kinh tÕ
- tµi chÝnh ph¸t sinh kh«ng nhiÒu.




§¬n vÞ:.........
Địa chỉ:........
                                  Sổ Nhật ký chung
                                      Năm …
Ngµy                      DiÔn gi¶i        §·        Sè TT    Sè     Sè ph¸t
             Chøng tõ
th¸ng                                     ghi        dßng    hiÖu     sinh
 ghi         Sè    Ngµy                    sæ                 tµi    Nî   Cã
  sæ        hiÖ    th¸n                   c¸i                kho¶n
              u     g
     A        B     C         D            E           G       H     1       2




                                       157
                      Sè       trang
                      tr-íc
                      chuyÓn
                      sang
                      Céng                x         x           x
                      chuyÓn
                      sang trang
                      sau
Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn trang.....
Ngµy më sæ........

                                                         Ngày… Tháng. Năm 199…

Người ghi sổ       Kế toán trưởng                       Thủ trưởng đơn vị
   (ký, họ tên)     (ký, họ tên)                         (ký tên, đóng dấu)




§¬n vÞ:.........

Địa chỉ:........
                                    SỔ CÁI
                   (Dùng cho hình thức kế toán Nhật ký chung)


                                       158
                                          Năm….
                                Tên tài khoản: ……………
                              Số hiệu: …………………..
Ngµy           Chøng tõ         DiÔn gi¶i          NhËt ký        Sè       Sè ph¸t
th¸ng                                               chung        hiÖu          sinh
 ghi           Sè   Ngµy                                         tµi       Nî      Cã
  sæ      hiÖu      th¸n                                        kho¶n
                                                  Tran    Số
                     g                            g sæ    TT     ®èi

                                                         dòng    øng

   A           B     C                D            E      G        H           1   2
                           Sè        d-     ®Çu
                           n¨m
                           Sè ph¶t sinh
                           trong th¸ng
                           Céng sè ph¶t
                           sinh           trong
                           th¸ng
                           Sè        d-   cuèi
                           th¸ng
                           Céng       lòy    kÕ
                           tõ ®Çu quý
Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn trang.....
Ngµy më sæ........

                                                          Ngày… Tháng… Năm 199…
Người ghi sổ          Kế toán trưởng                      Thủ trưởng đơn vị
(ký, họ tên)          (ký, họ tên)                        (ký tên, đóng dấu)




                                            159
§¬n vÞ:.........

Địa chỉ:........
                           SỔ NHẬT KÝ THU TIỀN
                                      Năm:….
Ngµy          Chøng tõ     DiÔn       Ghi          Ghi Cã c¸c tµi kho¶n
th¸ng        Sè    Ngµy    gi¶i       Nî                                Tµi kho¶n
 ghi        hiÖu th¸ng                TK                                     kh¸c
  sæ                                        ..... ..... ..... .....
                                                                        Sè      Sè
                                                                        tiÒn hiÖu
   A          B     C          D       1       2   3       4       5     6          E
                          Sè
                          trang
                          tr-íc
                          chuyÓn
                          sang


                           Céng
                          chuyÓn
                           sang
                          trang
                           sau
Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn trang.....
Ngµy më sæ........


                                                    Ngày… Tháng… Năm 199…
Người ghi sổ         Kế toán trưởng                 Thủ trưởng đơn vị



                                       160
(ký, họ tên)          (ký, họ tên)                    (ký tên, đóng dấu)




§¬n vÞ:.........

Địa chỉ:........

                              SỔ NHẬT KÝ CHI TIỀN
                                      Năm…
Ngµy           Chøng t-      DiÔn    Ghi         Ghi Nî c¸c tµi kho¶n
th¸ng        Sè    Ngµy      gi¶i    Cã                                    Tµi kho¶n
 ghi        hiÖu th¸ng               TK                                         kh¸c
  sæ                                       .... ..... .... .....
                                                                           Sè      Sè
                                                                           tiÒn hiÖu
   A           B     C          D     1      2    3         4       5       6          E
                           Sè
                           trang
                           tr-íc
                           chuyÓn
                           sang


                             Céng
                           chuyÓn
                             sang
                            trang
                             sau



                                      161
Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn trang.....
Ngµy më sæ........

                                                            Ngày… Tháng… Năm 199…

Người ghi sổ             Kế toán trưởng                     Thủ trưởng đơn vị
(ký, họ tên)             (ký, họ tên)                       (ký tên, đóng dấu)




§¬n vÞ:.........

Địa chỉ:........

                                SỔ NHẬT KÝ MUA HÀNG
                                          Năm ….


 Ngµy        Chøng tõ           DiÔn              Tµi kho¶n ghi Nî               Ph¶i
th¸ng        Sè    Ngµy         gi¶i       Hµng    Nguyªn      Tµi kho¶n          tr¶
  ghi              th¸ng                   ho¸      liÖu,           kh¸c         ng-êi
   sæ                                                vËt                          b¸n
                                                               Sè          Sè
                                                    liÖu                         (Ghi
                                                              hiÖu     tiÒn
                                                                                  Cã)
   A         B       C            D         1         2         E          3       4
                             Sè trang
                               tr-íc
                              chuyÓn


                                           162
                                sang




                                Céng
                               chuyÓn
                                sang
                               trang
                                 sau
Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn trang.....
Ngµy më sæ........


                                                            Ngày… Tháng… Năm 199…
Người ghi sổ             Kế toán trưởng                     Thủ trưởng đơn vị
(ký, họ tên)             (ký, họ tên)                       (ký tên, đóng dấu)




§¬n vÞ:.........

Địa chỉ:........
                                SỔ NHẬT KÝ BÁN HÀNG
                                            Năm ….
 Ngµy              Chøng tõ     DiÔn gi¶i           Ph¶i     Ghi Cã tµi kho¶n
th¸ng                                              thu tõ        doanh thu
ghi sæ         Sè       Ngµy                        ng-êi   Hµng     Thµnh       DÞch
                       th¸ng                         mua     ho¸      phÈm        vô
                                                    (ghi
                                                     Nî)
    A              B     C              D            1        2         3         4
                                 Sè trang


                                             163
                         tr-íc
                         chuyÓn
                          sang
                         Céng
                        chuyÓn
                      sang trang
                          sau
Sè nµy cã...... trang, ®¸nh sè tõ trang 01 ®Õn trang.....
Ngµy më sæ........

                                            Ngày… Tháng… Năm 199…
Người ghi sổ     Kế toán trưởng             Thủ trưởng đơn vị
(ký, họ tên)           (ký, họ tên)               (ký tên, đóng dấu )


4.2.4. H×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký- chøng tõ:
a,    §Æc ®iÓm cña h×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký- Chøng tõ
 - C¸c ho¹t ®éng kinh tÕ, tµi chÝnh ®-îc ph¶n ¸nh ë chøng
tõ gèc ®Òu ®-îc ph©n lo¹i, hÖ thèng ho¸ ®Ó ghi vµo bªn Cã
cña c¸c tµi kho¶n trªn c¸c sæ NhËt ký-Chøng tõ, cuèi kú
tæng hîp sè liÖu tõ NhËt ký- Chøng tõ ®Ó ghi vµo sæ c¸i c¸c
tµi kho¶n.
 - KÕt hîp tr×nh tù ghi sæ theo thø tù thêi gian víi tr×nh
tù ghi sæ theo hÖ thèng ®Ó ghi vµo mét lo¹i sæ kÕ to¸n tæng
hîp lµ c¸c sæ NhËt ký- Chøng tõ.
b,    Sæ kÕ to¸n sö dông:
 - Sæ kÕ to¸n tæng hîp: bao gåm c¸c NhËt ký- Chøng tõ, c¸c
b¶ng kª, b¶ng ph©n bæ, sæ, thÎ kÕ to¸n chi tiÕt vµ sæ c¸i.
 Sæ NhËt ký- chøng tõ: Sæ nµy ®-îc më hµng th¸ng cho mét
hoÆc mét sè tµi kho¶n cã néi dung kinh tÕ gièng nhau vµ cã
liªn quan víi nhau theo nhu cÇu qu¶n lý vµ lËp c¸c b¶ng


                                      164
tæng hîp- c©n ®èi. NhËt ký chøng tõ ®-îc më theo sè ph¸t
sinh bªn Cã cña tµi kho¶n ®èi øng víi tµi kho¶n Nî liªn
quan, kÕt hîp gi÷a ghi theo thêi gian vµ theo hÖ thèng,
gi÷a h¹ch to¸n tæng hîp vµ h¹ch to¸n chi tiÕt.
sæ c¸i: Më cho c¸c tµi kho¶n tæng hîp vµ cho c¶ n¨m, chi
tiÕt cho tõng th¸ng trong ®ã bao gåm sè d- ®Çu kú, sè ph¸t
sinh trong kú vµ sè d- cuèi kú. Sæ c¸i ®-îc ghi theo ph¸t
sinh bªn Nî cña tµi kho¶n ®èi øng víi c¸c tµi kho¶n Cã, cã
liªn quan, cßn sè ph¸t sinh bªn Cã cña tõng tµi kho¶n chØ
ghi tæng sè trªn c¬ së tæng hîp sè liÖu lÊy tõ nhËt ký-
chøng tõ cã liªn quan.
B¶ng kª: ®-îc sö dông cho sè ®èi t-îng cÇn bæ sung chi tiÕt
nh- b¶ng kª ghi Nî tµi kho¶n “TiÒn mÆt”,”TiÒn göi ng©n
hµng” b¶ng kª theo dâi hµng göi b¸n,b¶ng kª chi phÝ theo
ph©n x-ëng v.v...trªn c¬ së ®ã, cuèi th¸ng ghi vµo sæ nhËt
ký –chøng tõ cã liªn quan.
B¶ng ph©n bæ: Sö dông víi nh÷ng tµi kho¶n chi phÝ ph¸t sinh
th-êng xuyªn, cã liªn quan ®Õn nhiÒu ®èi t-îng cÇn ph¶i
ph©n bæ (tiÒn l-¬ng, vËt liÖu, khÊu hao...).C¸c chøng tõ
gèc tr-íc hÕt tËp trung vµo b¶ng ph©n bæ, cuèi th¸ng, dùa
vµo b¶ng ph©n bæ chuyÓn vµo c¸c b¶ng kª vµ nh¹t ký –chøng
tõ cã liªn quan.
Sæ, thÎ kÕ to¸n chi tiÕt: tuú theo nhu cÇu qu¶n lý, c¸c
doang nghiÖp cã thÓ më c¸c sæ, thÎ chi tiÕt gièng nh- c¸c
h×nh thøc kÕ to¸n trªn. Tuy nhiªn, ®Ó lµm c¨n cø ghi vµo
b¶ng kª vµ nhËt ký- chøng tõ, b¾t buéc c¸c doanh nghiÖp
ph¶i më c¸c sæ chi tiÕt sau:
      Sæ theo dâi thanh to¸n.
      Sæ chi tiÕt tiªu thô.


                              165
      Sæ chi tiÕt ®Çu t- chøng kho¸n.
      Sæ chi tiÕt dïng chung cho c¸c tµi kho¶n.




                   SƠ ĐÔ TRÌNH TỰ GHI SỔ KẾ TOÁN
             theo HÌNH THỨC KẾ TOÁN NHẬT KÝ CHỨNG TỪ

                           Chứng từ kế toán và
                            các bảng phân bổ




                            Nhật ký chứng từ       Thẻ và sổ kế
   Bảng kê
                                                   toán chi tiết


                                 Sổ cái            Bảng tổng
                                                   hợp chi tiết




                            Báo cáo tài
                              chính
                Ghi chú:
             Ghi hàng ngày
             Ghi cuối tháng
             Đối chiếu kiểm tra
d,   ¦u, nh-îc ®iÓm vµ ®iÓu kiÖn ¸p dông h×nh thøc kÕ to¸n
NhËt ký - Chøng tõ:




                                    166
        - ¦u ®iÓm gi¶m bít khèi l-îng c«ng viÖc ghi chÐp kÕ
to¸n, kh¾c phôc ®-îc viÖc ghi sæ kÕ to¸n trïng lÆp, viÖc
kiÓm tra ®èi chiÕu sè liÖu ®-îc tiÕn hµnh th-êng xuyªn ngay
trªn trang sæ kÞp thêi cung cÊp sè liÖu cho viÖc tæng hîp
sè liÖu lËp b¸o c¸c kÕ to¸n.
        - Nh-îc ®iÓm mÉu sè kÕ to¸n phøc t¹p nªn viÖc ghi sæ
kÕ to¸n ®ßi hái c¸n bé nh©n viªn kÕ to¸n cã tr×nh ®é chuyªn
m«n cao kh«ng thuËn lîi cho viÖc c¬ giíi ho¸ c«ng t¸c kÕ to¸n
.
       - H×nh thøc kÕ to¸n NhËt ký- Chøng tõ chØ ph¸t huy
t¸c dông tèt trong ®iÒu kiÖn kÕ to¸n thñ c«ng víi tr×nh ®é
kÕ to¸n cao, do vËy nã th-êng ®-îc ¸p dông ë nh÷ng ®¬n vÞ
cã quy m« lín, ®éi ngò c¸n bé nh©n viªn kÕ to¸n cã tr×nh ®é
chuyªn m«n cao, ch-a cã ®iÒu kiÖn thùc hiÖn c«ng t¸c kÕ
to¸n b»ng m¸y vi tÝnh.
         H×nh thøc nµy thÝch hîp víi c¸c doanh nghiÖp lín,
sè l-îng nghiÖp vô nhiÒu vµ ®iÒu kiÖn kÕ to¸n thñ c«ng, dÔ
chuyªn m«n ho¸ c¸n bé kÕ to¸n. Tuy nhiªn, nã ®ßi hái tr×nh
®é nghiÖp vô cña c¸n bé kÕ to¸n ph¶i cao.
HiÖn t¹i kÕ to¸n ®ang sö dông 10 NhËt ký chøng tõ, ®¸nh sè
thø tù tõ NhËt ký Chøng tõ sè 1 ®Õn NhËt ký Chøng tõ sè 10
vµ kÌm theo c¸c b¶ng kª t-¬ng øng.
VÝ dô: MÉu NhËt ký Chøng tõ sè 1 vµ mÉu b¶ng kª sè 1 cã
d¹ng nh- sau:
* H×nh thøc kÕ to¸n trong tr-êng hîp kÕ to¸n m¸y.
Tr-êng hîp ®¬n vÞ ¸p dông kÕ to¸n m¸y th× phÇn mÒm kÕ to¸n
trªn m¸y ®-îc thyÕt kÕ theo nguyªn t¾c cña mét trong 4 h×nh
thøc kÕ to¸n ®· ®-îc ®Ò cËp ë phÇn tr-íc, hoÆc kÕt hîp c¸c
h×nh thøc kÕ to¸n nãi trªn. PhÇn mÒm kÕ to¸n kh«ng hiÓn thÞ
®Çy ®ñ qui tr×nh ghi sæ kÕ to¸n, nh-ng ph¶i in ®-îc ®Çy ®ñ
sæ kÕ to¸n vµ b¸o c¸o tµi chÝnh theo qui ®Þnh. PhÇn mÒm
®-îc thiÕt kÕ theo h×nh thøc kÕ to¸n nµo th× sÏ cã c¸c lo¹i




                            167
sæ kÕ to¸n theo h×nh thøc kÕ to¸n ®ã nh-ng nã kh«ng gièng
hoµn toµn víi sæ kÕ to¸n ghi b»ng tay.     Cô thÓ
     - Hµng ngµy, dùa vµo c¸c chøng tõ kÕ to¸n hoÆc B¶ng tæng
hîp chøng tõ kÕ to¸n cïng lo¹i ®· ®-îc kiÓm tra vµ ®-îc dïng ®·
ghi sæ kÕ to¸n, kÕ to¸n x¸c ®Þnh TK ghi Nî vµ TK ghi Cã ®· nhËp
d÷ liÖu vµo m¸y vi tÝnh theo c¸c b¶ng, biÓu ®-îc thiÕt kÕ s½n
trªn phÇn mÒm kÕ to¸n.
- Cuèi th¸ng (hoÆc vµo thêi ®iÓm cÇn thiÕt), kÕ to¸n thùc
hiÖn c¸c thao t¸c kho¸ sæ (céng sæ) vµ lËp b¸o c¸o tµi
chÝnh. ViÖc ®èi chiÕu sè liÖu tæng hîp víi sè liÖu chi tiÕt
®-îc tiÕn hµnh tù ®éng vµ kÕ to¸n cã thÓ kiÓm tra ®èi chiÕu
sau khi c¸c sæ kÕ to¸n ®· ®-îc in ra vµ sau ®ã tiÕn hµnh in
b¸o c¸o tµi chÝnh theo quy ®Þnh. Cuèi kú sæ kÕ to¸n, b¸o
c¸o tµi cªisnh ®-îc in vµ ®ãng thµnh quyÓn vµ tiÕn     hµnh
c¸c thñ tôc ph¸p lý theo qui ®Þnh.
Tr×nh tù ghi sæ kÕ to¸n theo h×nh thøc kÕ to¸n khi ¸p dông
kÕ to¸n m¸y cã d¹ng s¬ ®å sau:

                                               Sæ kÕ to¸n
  Chøng tõ kÕ                                - Sæ tæng hîp
      to¸n                PhÇn mÒm           - Sæ chi
                           kÕ to¸n           tiÕt


    B¶ng tæng                                - B¸o c¸o
  hîp chøng tõ                               tµi chÝnh
  kÕ to¸n cïng                               - B¸o c¸o kÕ
       lo¹i                                  to¸n qu¶n trÞ
                           M¸y vi
                            tÝnh

4.3 Nh÷ng ®iÓm cÇn chó ý khi nghiªn cøu vÒ sæ kÕ to¸n vµ
h×nh thøc kÕ to¸n:
Mét lµ: Sæ kÕ to¸n lµ nh÷ng tê sæ theo mét mÉu nhÊt ®Þnh
dïng ®Ó ghi chÐp c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo ®óng
ph-¬ng ph¸p cña kÕ to¸n trªn c¬ së sè liÖu cña chøng tõ



                             168
gèc. Thùc chÊt, sæ kÕ to¸n lµ ph-¬ng tiÖn ®Ó theo               dâi c¸c
tµi kho¶n.
Hai lµ: Sæ kÕ to¸n tæng hîp lµ sæ kÕ to¸n dïng ®Ó theo dâi
c¸c tµi kho¶n tæng hîp(tµi kho¶n c©p I). Sæ kÕ to¸n chi
tiÕt lµ sæ kÕ to¸n dïng ®Ó theo dâi c¸c tµi kho¶n chi tiÕt
(tµi kho¶n cÊp II, III,…)
Ba lµ: C«ng viÖc ghi sæ kÕ to¸n tr¶i qua 3 giai ®o¹n: më
sæ, ghi sæ vµ kho¸ sæ. Ghi sæ lµ ghi nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t
sinh vµo c¸c tµi kho¶n trong sæ kÕ to¸n trªn c¬ së sè liÖu
cña chøng tõ gèc. Trong qu¸ tr×nh ghi sæ, nÕu ph¸t hiÖn ra
nh÷ng sai sãt, kÕ to¸n kh«ng ®-îc tù tiÖn g¹ch bá, tÈy xo¸
mµ ph¶i ch÷a sæ b»ng c¸c ph-¬ng ph¸p thÝch hîp, bao gåm:
ph-¬ng ph¸p c¶i chÝnh, ph-¬ng ph¸p ghi bæ sung, ph-¬ng ph¸p
ghi sè ©m vµ ph-¬ng ph¸p ph¸p ghi bót to¸n ®¶o.
Bèn lµ: H×nh thøc kÕ to¸n (cßn gäi lµ h×nh thøc tæ chøc hÖ
thèng sæ kÕ to¸n) lµ viÖc kÕt hîp c¸c lo¹i sæ kÕ to¸n c¸c
lo¹i sæ kÕ to¸n cã kÕt cÊu kh¸c nhau theo mét tr×nh tù h¹ch
to¸n nhÊt ®Þnh nh¨m hÖ thèng ho¸ vµ tÝnh to¸n c¸c chØ tiªu
theo yªu cÇu qu¶n lý kinh doanh. Trªn thùc tÕ cã c¸c h×nh
thøc kÕ to¸n sau:
-      H×nh thøc nhËt ký- sæ c¸i lµ h×nh thøc ph¶n ¸nh c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo thø tù thêi gian vµ theo
hÖ   thèng   (theo   tµi   kho¶n)   trªn   cïng   mét   quyÓn    sæ   kÕ
to¸ntæng hîp duy nhÊt lµ NhËt ký- sæ c¸i.
-      H×nh thøc chøng tõ ghi sæ lµ h×nh thøc ph¶n ¸nh c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo thø tù thêi gian vµ theo
hÖ thèng trªn 2 lo¹i sæ kÕ to¸n tæng hîp kh¸c nhau: Sæ c¸i
(ghi theo hÖ thèng) vµ sæ ®¨ng ký chøng tõ ghi sæ (ghi theo
thø tù thêi gian). MÆt kh¸c, mäi nghiÖp vô tr-íc khi ghi sæ
®Òu ph¶i lËp chøng tõ ghi sæ.




                                169
-     H×nh thøc NhËt ký chøng tõ lµ h×nh thøc kÕt hîp ph¶n
¸nh c¸c nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo thø tù thêi gian
vµ theo hÖ thèng, kÕt hîp viÖc h¹ch to¸n tæng hîp vµ h¹ch
to¸n chi tiÕt trªn cïng mét sæ kÕ to¸n. Sæ kÕ to¸n sö dông
trong h×nh thøc nhËt ký chøng tõ ®-îc më theo dâi sè ph¸t
sinh bªn Cã cña c¸c tµi kho¶n ®èi øng víi c¸c tµi kho¶n Nî
liªn quan.
-     H×nh thøc nhËt ký chung lµ h×nh thøc ph¶n ¸nh c¸c
nghiÖp vô kinh tÕ ph¸t sinh theo thø tù thêi gian vµo mét
quyÓn sæ gäi lµ nhËt ký chung. Sau ®ã, c¨n cø vµo nhËt ký
chung lÊy sè liÖu ®Ó ghi vµo sæ c¸i. Mçi bót to¸n ph¶n ¸nh
trªn nhËt ký ®-îc chuyÓn vµo sæ c¸i Ýt nhÊt cho hai tµi
kho¶n cã liªn quan.




                           170

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:3
posted:8/21/2012
language:Vietnamese
pages:165