; Phap tu tay tang nhap mon
Documents
Resources
Learning Center
Upload
Plans & pricing Sign in
Sign Out
Your Federal Quarterly Tax Payments are due April 15th Get Help Now >>

Phap tu tay tang nhap mon

VIEWS: 140 PAGES: 108

  • pg 1
									1

2

SÁCH N T NG – KHÔNG BÁN
In theo b n n t ng i n t 02/2007 T Sách Ph t Giáo Tây T ng www.batnha.org

© 1993 His Holiness the Dalai Lama Vietnamese translation © 2006 H ng Nh

Pháp Tu Tây T ng dành cho Ph t T Nh p Môn

]
Tùy nghi ph bi n trên m ng Internet v i i u ki n gi nguyên n i dung và không bán. Mu n in sách n t ng, xin vui lòng liên l c v i chúng tôi. banbientap@batnha.org

Ð c Ð t-lai L t-ma
nói v tri ki n, ch quán và hành theo Ph t Giáo Tây T ng ng

Bìa tr

c:

c t-lai L t-ma, nhi p nh Alison Wright Tranh ru t sách, h a s Kelsang Wangmo. Bìa sau: Ph t Thích Ca Mâu Ni, h a s Kelsang Wangmo

Nguyên b n ti ng Anh CULTIVATING A DAILY MEDITATION Selections from a discourse on Buddhist view, meditation and action, by Tenzin Gyatso, His Holiness the Dalai Lama Library of Tibetan Works and Archives First Print 1991 - Reprint 1993

H ng Nh chuy n Vi t ng

2

3

4

M cl c
Ch ng 5. Khai m trí giác ............................... 124 A. Tâm nguy n ......................................................126 B. Tâm th c ............................................................127 C. Vô minh ch p ngã ..............................................132 D. Quán t ng qui y Tam b o ................................137 E. Phát tâm b ....................................................139 F. H i áp ...............................................................148 Ch ng 6. Ð ng i c a Ph t ............................ 154 A. Quán tâm b ..................................................156 B. Thi n ch ............................................................158 C. T ng chú ............................................................164 D. Quán tánh Không ...............................................169 E. H i áp ...............................................................175 Ph L c 1. Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn ............. 190 Ph L c 2. Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm ............ 205 B n ti ng Vi t .........................................................205 B n ti ng Anh .........................................................208 Sách c Ð t-lai L t-ma trích d n..................... 210

L i Gi i Thi u B n D ch Vi t Ng .........................6 Tri Ân ......................................................................5 L i nhà xu t b n .....................................................7 L i nói u ............................................................13 Ch ng 1. Thái và Hành ng .........................18 A. Ð c i m Ph t giáo Tây t ng .............................. 20 B. Th t tánh c a Tâm ............................................... 27 C. H i áp ................................................................ 34 Ch ng 2. Th c ch t ng tu .............................44 A. Nh .................................................................. 46 B. Ngã ...................................................................... 50 C. H i áp ................................................................ 52 Ch ng 3. Hai pháp tu tr ng y u .........................68 A. Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm ............................ 70 B. M t pháp thi n Tây t ng ..................................... 78 C. H i áp ................................................................ 88 Ch ng 4. T ng quan Ph t giáo ...........................98 A. Tôn giáo và i s ng......................................... 100 B. T và duyên kh i.......................................... 101 C. Ti u th a, i th a, m t th a............................. 108 D. Môi tr ng thích h p ........................................ 109 E. Bi u t ng qui y ................................................ 111 F. T th ng i và ph ng pháp th ........................ 114 G. H i áp .............................................................. 116

Ghi chú: Chú thích trong ngo c n ( ) là t nguyên b n ti ng Anh. Chú thích trong ngo c vuông [ ] và chú thích cu i trang là c a d ch gi b n Vi t ng thêm vào.

4

5

6

Tri Ân
(b n d ch Vi t ng ) Sách này c d ch sang Vi t ng v i tâm nguy n n i chút duyên lành gi a hai n n Ph t Giáo Vi t Nam và Tây T ng. Xin g i n i ây t m lòng bi t n sâu xa c a chúng con i v i hai v th y hi n m t, HT Thích Trí Quang và c Ð t-lai L t-ma, ã r ng lòng t bi khai m chánh pháp, a chúng con vào v i ng tu giác ng . Thành kính tri ân Geshe Lhakdor, giám c Th Vi n L u Tr Kinh Ði n Tây T ng [LTWA], ã hoan h cho phép chúng con d ch và n t ng t p sách này. Thành kính tri ân Lama Zopa Rinpoche, giám c tinh th n H i B o T n Truy n Th ng Ph t Giáo Ð i Th a [FPMT], luôn khuy n khích chúng con trong công trình d ch thu t. Chân thành c m t Michael Muller và International Kalachakra Network [IKN] ã nhi t tình mang b n th o kính dâng c Ð tlai L t-ma. C m t i c Thích Ho ng T t, các o h u Nguy n Ðình Ho ch, Ðinh L c, Nguy n Ð c Trung, Nguy n Th Ð ng, H ng An, H ng Thái, cùng nhi u o h u g n xa ã chung tay góp s c cho vi c d ch thu t c hoàn thành m mãn. Ð c bao công chúng sinh. c, chúng con xin nguy n h i h ng pháp gi i

L i Gi i Thi u B n D ch Vi t Ng

[“Nguy n

i th chúng sinh kh ” - th bút HT Thích Trí Quang]

H ng Nh

6

7

8

Pháp Tu Tây T ng

L i Nhà Xu t B n
(trong n b n Anh ng ) Gyatsho Tshering Giám Ð c LTWA [Th Vi n L u tr Kinh Ði n Tây T ng] Dharamsala, H.P. India 25.12.1990

Vào n ch ng ba, c Ð t-lai L t-ma gi i thích v hai ph ng pháp tu d a trên hai bài pháp ng n. Bài th nh t là Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm [Eight Verses for Training the Mind], do m t v cao t ng dòng Kadampa s ng vào th k th 12 so n. Tr c ây Th Vi n L u Tr Kinh Ði n Tây t ng [LTWA - Library of Tibetan Works and Archives] ã t ng xu t b n lu n gi i c a c Ð t-lai L t-ma v pháp tu này. Bài pháp th hai do chính c Ð t-lai L t-ma so n hai th p niên v tr c theo yêu c u c a John Blofeld, mang t a Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn [A Tantric Meditation Simplified for Beginners]. Bài pháp này h ng d n ph ng pháp quán t ng c n b n, b t u b ng cách chu n b ch ng i thi n, l p bàn th , ch n t th ng i, kh i tâm qui y, phát tâm b , quán t ng tri u th nh cõi Ph t, l y ó làm m c ch quán, phóng ánh sáng, t ng chú, v.v... Nghi th c quán t ng này c i c Tenzin Khedup d ch sang Anh ng v i s h p tác c a Mr. John Blofeld, do Private Office xu t b n n m 1971, ính kèm trong ph n ph l c [xem cu i sách]. Ð c gi nên c vài l n tr c khi b c vào ch ng ba, vì trong ch ng y c Ð t-lai L t-ma s gi ng v bài pháp này, và s còn nh c n r t nhi u trong nh ng ch ng k ti p. L i gi ng c a c Ð t-lai L t-ma ch y u là giúp Ph t t xây d ng công phu tu t p hàng ngày. Nghi th c quán t ng c so n theo truy n th ng Ph t giáo Tây t ng. C nh quán t ng c ch n là c Ph t Thích Ca Mâu Ni cùng b n v i B tát h pháp: B tát Quan T T i, B tát V n Thù, B tát Kim Cang Th và B tát Quan Âm Tara1. Ð c Ð t-lai L t-ma gi i thích c n
1

Tháng 4 n m 1985, r i tháng 10 n m 1986, c Ð t-lai L t-ma hai l n thuy t gi ng v tri ki n, thi n quán và hành ng trong Ph t giáo. Ph n l n c t a là ng i n. Ch ng trình này do m t s b ng h u t i New Delhi th nh c u và t ch c. Bu i pháp tho i di n ra trong b u không khí trang nghiêm thân m t. Bài gi ng và ph n h i áp u c thâu b ng. Khi nghe l i b ng ghi âm, chúng tôi nh n ra bài gi ng này bao g m c m t t m nhìn sâu r ng và nh t quán v Ph t giáo. N u ch u khó ghi chép, hi u ính, in thành sách, ch c ch n s mang l i nhi u l i ích n cho c gi kh p n i trên th gi i. Bài gi ng c a c Ð t-lai L t-ma nh c n y m i i m tr ng y u trong Ph t pháp, v ch ra ph ng pháp tu gi n d và rõ ràng nh m giúp Ph t t xây d ng công phu tu t p m i ngày. Ð c Ð t-lai L t-ma còn gi i thích c n k v ph ng pháp phát tâm t bi, khai m tu giác tánh Không ngay trong i s ng h ng ngày. Cu i m i bài gi ng có ph n h i áp. Câu h i nêu ra r t a d ng, liên quan n nh ng v n th c ti n Ph t t ã g p trong quá trình tu h c.

Avalokitesvara, Manshujri, Vajrapani, Tara.

8

L i Nhà Xu t B n

9

10

Pháp Tu Tây T ng

k v ý ngh a hi n thân c a b n v i B tát. Ngài còn h ng d n cách dùng s c t ng và minh chú c a ch B tát làm m c ch quán. M i tài khác c c p n ch là làm rõ h n n n t ng c a pháp tu này. B t u bu i gi ng, c Ð t-lai L t-ma nói: « Ðây là l n u tiên tôi gi ng Ph t pháp tr c thành ph n ông o ng i n. Vì quí v là ng i n, nh ng gì tôi s p nói y u thu c v quí v , không thu c v tôi.» Ð c Ð t-lai L t-ma l i nói : «ng i Tây t ng có tôn giáo riêng tr c khi Ph t pháp du nh p vào mi n t tuy t nhi u th k v tr c. Theo tôi ngh , ng i dân Tây t ng khi y ã trí thông minh và tinh th n c i m so sánh gi a hai n n tôn giáo, tôn giáo g c Tây t ng và Ph t giáo, cu i cùng, ph n l n ng i dân Tây t ng u ch n Ph t giáo làm tôn giáo c a mình. T h n m t ngàn n m nay, Ph t giáo c b o t n Tây t ng, mang l i l i l c l n lao cho t ng ng i dân Tây t ng c ng nh cho n n v n hóa Tây t ng nói chung.» Trong bu i gi ng pháp hai ngày sau ó, c Ð t-lai L t-ma gi i thích: «có nhi u ng i b n ngo i qu c nói v i tôi r ng giá tr l n nh t c a ng i dân Tây t ng n m trái tim nhân h u, tinh th n trong sáng, luôn thân thi n nhi t thành. Tôi tin r ng ng i Tây t ng c nh v y là nh tu theo Ph t pháp, viên ng c quí giá nh t c a n . Không có Ph t pháp, chúng tôi không th nào có c ni m vui và s c m nh tinh th n nói trên. Ð c bi t trong ba th p niên g n ây, Ph t giáo mang l i cho chúng tôi bi t bao là l i ích, khi chúng tôi ph i ch ng ki n c nh t n c b chi m o t, ng i thân b th m sát, chính mình ph i s ng l u vong trên vùng t l . X n l i r ng l ng c u mang, ây là i u chúng
9

tôi không bao gi quên. L i càng không th quên m i quan h tinh th n gi a n và Tây t ng qua Ph t giáo. Vì v y, b t c lúc nào các b n ng i n mu n th o lu n v Ph t pháp, tôi luôn c m th y c bi t vui m ng. » C ng nh c Ð t-lai L t-ma vui m ng c nói v Ph t pháp tr c c t a ng i n, LTWA [Th Vi n L u Tr Kinh Ði n Tây T ng] c ng vô cùng c m kích bi t n x n ã i v i ng i dân Tây t ng c c k t t trong nhi u n m qua. Chúng tôi thôi thúc v i ý mu n ph bi n r ng rãi n i dung bu i nói chuy n này. Trong tinh th n ó, LTWA ã tìm g p giáo s Dexter Roberts tr ng Ð i h c Montana, m t ng i b n lâu n m, nh hi u ính tác ph m này. Giáo s Roberts ch p thu n l i th nh c u, nh ó cu n sách c thành hình. B n chép tay c hai thành ph n danh d c a V n Phòng Nghiên C u D ch Thu t LTWA là Jeremy Russell và Glenn H. Mullin t m hi u ính. Xin chân thành cám n công lao c a hai v . Tôi c bi t g i l i t n n ông Rajiv Mehrotra, nhà i n nh New Delhi ã ng ra th nh c u và t ch c bu i nói chuy n, l i h t lòng khuy n khích nâng trong quá trình ph bi n t p sách này. C ng xin cám n d ch gi Ven. Thupten Jinpa; cám n Anila Ursula ã chép b ng ghi âm ra gi y; cám n Namgyal Dolma và Tsering Norzom ã giúp r t nhi u v ph n vi tính; và xin cám n Jim Woolsey, Norbu Chophel ã b công x p b n in. C ng xin nói thêm, l i gi ng c a c Ð t-lai L t-ma c thay i chút nh cho phù h p v i th v n vi t. Ð c Ð t-lai L t-ma
10

L i Nhà Xu t B n

11

12

Pháp Tu Tây T ng

ph n l n gi ng b ng ti ng Anh, th nh tho ng nh n thông d ch viên. Chúng tôi c g ng h t s c gi gi ng v n cho th t trung th c và nh t quán, ng th i không làm th t thoát n i dung c ng không làm m t i h ng v c áo trong t t ng c ng nh trong cách nói chuy n c a c Ð t-lai L t-ma. Th t bài gi ng và th t tri n khai t t ng u c gi nguyên không thay i. Trong quá kh , có r t nhi u bu i nói chuy n gi a c Ð t-lai L t-ma và gi i trí th c n ã c ph bi n qua báo chí sách v . Ð c Ð t-lai L t-ma th ng ti p xúc trao i v i các b n ng i n, c ng th ng n thuy t trình các tr ng Ð i h c v.v... Thêm vào ó, có nhi u ng i n n nghe c Ð t-lai L tma thuy t pháp, c bi t là ng i n quanh vùng Hy Mã L p S n. Tuy v y, c t a ng i n trong các bu i nói chuy n trên nói chung ch chi m thi u s so v i ng i Tây t ng n nghe. Vì v y ph n l n nh ng gì c gi ng th ng thích ng v i ph n ông c t a không ph i ng i n. C t a c a bu i nói chuy n tháng 10 n m 1986 thu c thành ph n ng i n thành th tân ti n. Vì v y c Ð t-lai L t-ma trình bày Ph t pháp phù h p theo ó. Bu i nói chuy n a n k t qu vô cùng t t p, và LTWA r t vui m ng c ph bi n n i dung bu i nói chuy n l n y n v i thành ph n c gi ông o qua cu n sách này. C m t ng chính khi nghe bu i nói chuy n là Ph t giáo tuy là tôn giáo nh ng th t s là m t ph ng th c s ng, mang l i h nh phúc, hòa bình, làm sao cho i s ng có ý ngh a, làm sao hòa ng v i i s ng và môi tr ng xung quanh. Ðó là m c ích chính c a ph ng pháp ch quán d y ây. Luôn luôn gi
11

trong tâm hình nh s ng ng c a Ph t và B tát, nuôi d ng ngu n c m h ng c a n m c tính Ph t - t t i, t bi, trí tu , n ng l c và l i ích chúng sinh - nh ó i s ng chan hòa h nh phúc an bình; cu c s ng tr nên th t s có ý ngh a.

Gyatsho Tshering Giám Ð c LTWA

25.12.1990

12

13

14

Pháp Tu Tây T ng

L i Nói

u

(trong n b n Anh ng ) Rajiv Mehrotra New Delhi, India, 10.01.1991

nhà kinh t thành công cho n nhân viên xã h i, c dân th ng, c nhà chính tr , c nh ng ng i không quan tâm n tình tr ng chính tr c a Tây t ng, c ng n tìm c Ð t-lai L t-ma xin h ni m gi gìn. Ð c Ð t-lai L t-ma c m i i gi ng thuy t, m i ch trì các bu i khánh thành, m i tham d các bu i h p a tôn giáo, m i nói chuy n trong vòng thân m t. X n không ng ng m i ón c Ð t-lai L t-ma. Bù l i, c Ð t-lai L t-ma luôn xem x n là “ t n c tinh th n” ã mang Ph t giáo n cho ng i dân Tây t ng t h n ngàn n m v tr c, và bây gi l i c u mang h n tr m ngàn ng i dân Tây t ng l u vong, nh ó Ph t giáo v n còn c gi gìn s ng ng. Vì v y c Ð t-lai L t-ma luôn góp s c a Ph t giáo v l i t m c a Ph t. X n t lâu ã thôi không còn là x s c a Ph t giáo. Không bao gi mang tinh th n truy n giáo, Ph t giáo ngày nay c th hi n qua n c i trên khuôn m t hi n hòa c a c Ð t-lai L t-ma, n n i c nh ng l i l nghiêm trang nh t c ng ch nh c nh hành trình nào c ng có th là hành trình h nh phúc. Ð c Ð t-lai L t-ma ch p thu n l i m i, n gi ng v công phu tu t p hàng ngày theo Ph t giáo. M t nhóm nh m i l m ng i, bao g m dân thành th , trí th c, toàn là ng i x n, ph n l n là Ph t- n giáo, t Delhi cùng nhau kéo n Dharamsala, b t ch p nh ng nguy hi m b o ng ang x y ra Punjab, d bu i thuy t pháp ba ngày c a c Ð t-lai L t-ma. Bu i thuy t pháp này di n ra quá t t p, nên m t bu i nói chuy n khác l i c t ch c vào tháng 10 t i New Delhi, cho m t nhóm ông ng i h n, kho ng 75 ng i. Sách này gom l i t t c nh ng gì c gi ng trong hai l n nói chuy n trên.
14

Ng i ta th ng nói Ph t giáo bi n m t trên x n là vì tinh th n Ph t giáo quá phóng khoáng. Ngay trên vùng t m , Ph t giáo r i c ng vô th ng nh t t c m i i u trong cu c s ng, d n d n tr n l n v i n giáo, n không còn gi c s c thái riêng. Ð c Ph t c xem là hóa thân th chín trong m i hóa thân c a th n Vishnu, chuy n t thân thú sang thân ng i. n giáo quen v i khái ni m tái sinh, mang khái ni m này g n li n v i vai trò xã h i c a th n Vishnu. M i khi n giáo g p hi m h a, th n Vishnu t cõi tr i Vaikuntha s hóa thân vào cõi ng i vãn h i tr t t . Ð c Ð t-lai L t-ma c xem là hóa thân c a B tát Quan T T i, tâm t bi c a Ph t, ngay trong th i i m iên o xáo tr n này, ch ng c a c Ð t-lai L t-ma th t c bi t trong lòng ng i dân x n. Trong h n ba th p niên l u vong x n, c Ð t-lai L t-ma và ng i dân x n ã k t m i quan h th t c bi t. tn c v i sinh ho t tôn giáo c c k a d ng, v i bi t bao nhiêu tín ng ng th n linh, c Ð t-lai L t-ma n i b t là m t b c th y y t bi, trí tu , v i ch ng ng sâu r ng. Ð m i thành ph n tìm n c Ð t-lai L t-ma, t nông dân cho n sinh viên i h c, t

L i Nói Ð u

15

16

Pháp Tu Tây T ng

Ai ã t ng nghe c Ð t-lai L t-ma gi ng pháp c ng hi u r ng không ai có th chuy n l i tr n v n l i gi ng c a c Ð t-lai L tma vào trong trang sách. L i gi ng c a c Ð t-lai L t-ma có n ng l c nh h ng phi th ng, l i gi ng ng nh t, nh ng ý ngh a i v i ng i nghe l i phong phú không cùng. Ph n l n bài gi ng c thuy t b ng ti ng Tây t ng, thông d ch ra Anh ng , c ng có khi c Ð t-lai L t-ma c t ti ng c i s ng khoái, dùng ti ng Anh tr c ti p nói chuy n v i c t a. Tâm ng i nghe rúng ng m nh m , tràn y nh ng c m xúc kinh nghi m mà bình th ng chúng ta ch l m bi t n. Quán ni m v lòng v tha, v tâm b , v i s dung hòa gi a xu t th và nh p th , hi n kinh và m t kinh. Ð c Ð t-lai L t-ma luôn t o kinh ng c, o l n thói quen, ánh b t kh ng nh v cu c s ng. Ngài không ng n ng i tr l i “tôi không bi t!” cho nh ng câu h i không th tr l i. Ngài chia s ki n th c, ch ng ng , v i phong thái t hòa y phóng khoáng. Không sách nào có th thay th cho kinh nghi m g p g tr c ti p m t v th y chân chính. Bài gi ng l n này nh c n m i i m tr ng y u trong Ph t pháp, nh m xây d ng công phu tu t p hàng ngày d a trên Ph t giáo i th a m t tông. Thông th ng mu n tu m t pháp ng i tu ph i tr c ti p th kh u pháp truy n th a t m tv o s . N u là m t pháp thu c các b cao, ng i tu l i còn ph i nh n pháp quán nh, nh vào ó mà tâm th c ng i tu có kh n ng ti p nh n nh ng ph ng th c hành thi n ph c t p, có th n ng vào v th y d n o b c qua t ng giai o n tu ch ng. Ph ng pháp tu c Ð t-lai L t-ma d y ây, ng i tu không c n nh n pháp quán nh v n có th tu theo t o duyên v i Ph t giáo m t tông. Trong s nh ng ng i tham d l n nói chuy n ó, có nhi u ng i v sau phát b tâm, nh n pháp
15

quán

nh.

Ð i v i quan ni m n nói chung, m t tông không c xem tr ng l m. Không rõ là vì sách v Tây ph ng trong bu i u ti p xúc ã lên án m t tông r t n ng n , và ng i n ch u nhi u nh h ng t sách v Tây ph ng qua th i Anh thu c, hay vì chính n giáo qua quá trình phát tri n d i t m nh h ng c a ngo i qu c ã ánh giá sai l m ph n tính d c nói trong m t tông. M t tông qu có nh n m nh v tính d c, m t trong nh ng n ng l c r t m nh c a con ng i. Tuy v y tính d c ây không gi i h n tình d c. Ph t giáo nói ai c ng mu n vui, không mu n kh . Và ai c ng có kh n ng th c hi n i u này. Ph t giáo m t tông nói r ng chuy n kh thành vui không nh ng là vi c có th làm c, mà còn có th làm r t nhanh chóng n u v n d ng t t c m i n ng l c, c bi t là n ng l c n t tham d c. N u khéo v n d ng, tham d c s là m t trong nh ng n ng l c l n nh t con ng i có th dùng chuy n hóa tâm th c. Tham d c r t khó v n d ng, c n bi t cách m i có th d a vào ngu n n ng l c này buông x luân h i, t an l c chân chính. S khác bi t gi a Ph t giáo m t tông và tà giáo – tà giáo ngh a là nh ng ph ng pháp hành l c m t tông ngo i o mà ng i n nghi ng i - n m s t ch và m c tiêu v n d ng tính d c. Ð c Ð t-lai L t-ma nh n m nh vào lòng v tha, vào tâm b , là n n t ng r ng c t c a con ng tu. M i hành ng u ph i nh m t ng tr ng tâm b . Chúng ta c n th m thu n tâm mình trong ó, th ng ôn l i l i gi ng t nh c nh m c tiêu c a con ng tu. Ðó là c t t y c a bài t ng c Ð t-lai L t-ma nh c n: Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm.
16

L i Nói Ð u

17

18

Không l i nào có th t bày tr n v n t m lòng bi t n c a chúng tôi i v i c Ð t-lai L t-ma, v i giáo pháp ngài mang n, và v i l i ch p thu n c in và ph bi n sách này. Chúng tôi ch mong c g ng h t s c có th n áp c ph n nào. Thay m t t t c nh ng ng i may m n c tham d bu i thuy t pháp, tr c h t tôi xin cám n Ven. Thupten Jinpa ã thông d ch th t tài tình l i c a c Ð t-lai L t-ma, ã m t thì gi kiên nh n v i chúng tôi ngay c sau bu i gi ng; xin cám n Tenzin Geyche v n phòng th ký c a c Ð t-lai L t-ma, và Tashi Wangdi c a v n phòng Delhi, ã giúp t ch c bu i thuy t pháp này; xin cám n Gyatsho Tshering, giám c LTWA [Th Vi n L u tr Kinh Ði n Tây T ng], ng i ã b nhi u công khó, ã k t h p công lao c a r t nhi u ng i th c hi n sách này. Rajiv Mehrotra 10.01.1991

Ch Thái

ng 1. ng

và Hành

17

19

20

A. Ð c i m Ph t giáo Tây t ng Thông th ng có hai l i gi ng Ph t pháp. M t là o s gi ng cho t : trong tr ng h p này, bày t lòng thi t tha i v i giáo pháp, lòng tôn kính i v i th y, t có khi ph i sám h i và cúng d ng n i tâm và ngo i v t tr c khi nh n pháp. Hai là b n nói v i b n, gi a ng i gi ng và ng i nghe không có quan h th y trò, vì v y không c n câu n l nghi hình th c. Chúng ta ch n cách nói chuy n sau, gi a b n v i b n. Bu i nói chuy n thân m t này s không d a trên cu n kinh nào c bi t, tôi ch xin nói v tinh y u c a Ph t pháp. Có gì th c m c, xin quí v c t nhiên t câu h i. Tôi ngh quan tr ng nh t là ph i có c chút khái ni m chính xác v Ph t pháp. Ph t pháp Tây t ng là m t truy n th ng s ng ng ch không ch là giáo pháp kh u truy n. C ng ng Tây t ng t n n tuy bé nh nh ng v n có nhi u v th y ch ng ng r t cao. Ngày nay, truy n th ng Ph t giáo c l u truy n Tây t ng v n hãy còn là m t truy n th ng chân tu th c ch ng, c c k s ng ng. M c dù nh ã nói, bu i nói chuy n này không câu n hình th c, nh ng vì tôi là m t sa môn, tr c khi b t u tôi xin c l i tán d ng c Ph t C Ðàm:

Ð c B n s Thích Ca Mâu Ni Ph t

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

21

22

Pháp Tu Tây T ng

Tán d ng Ph t tuy t h o Là b c th y t i cao Ðã d y lý duyên kh i Không di t c ng không sinh Không o n c ng không th ng Không n c ng không i Không m t c ng không khác V ng b t m i hý lu n Là an l c chân chính. Quí v có l ã t ng nghe qua Ph t giáo có hai tông phái chính, i th a và ti u th a. Ph t d y ti u th a cho i t . Ð i th a có nhi u chúng, d y i th a cho m t s ph ng pháp chuy n hóa tâm, g i là hi n pháp, l i có c nh ng ph ng pháp v n d ng khí và luân xa trong c th , g i là m t pháp. Ph t giáo truy n sang Tây t ng t nhi u th k qua, mang y c ba l p giáo pháp là ti u th a, i th a hi n pháp và i th a m t pháp, k t h p thành m t ng tu nh t quán. L y tr ng h p c a tôi mà nói, tôi th gi i t kheo theo b lu t T kheo gi i, thu c ph n c t t y c a giáo pháp ti u th a. C ch hành ng hàng ngày c a tôi u thu n theo giáo pháp y: tôi s ng n p s ng c a ng i xu t gia. Theo Ph t giáo Tây t ng, t kheo th 253 gi i, ph i nghiêm gi 253 gi i này. Thêm vào ó, m i ngày tôi u ng i thi n ch (shamatha, zhi gnas) và thi n quán (vipashyana, lhag mthong) theo pháp tu ti u th a. Tuy v y, công phu chính c a tôi l i thu c v i th a:
21

d a trên n n t ng c a i bi (karuna, snying rje) và i t (maitri, byams pa) phát b tâm (bodhicitta, byangchub sems) và th c hành sáu h nh toàn h o là Thí, Gi i, Nh n, T n, Ð nh và Tu . T t c nh ng i u này thu c v ph n c t t y c a Ph t giáo i th a. Thêm vào ó, tôi còn tu theo ph ng pháp quán t ng H Ph t Du Già [deity yoga] trong m n à la. Ðây là ph ng pháp hành trì thu c giáo pháp i th a m t tông. V y có th nói Ph t giáo Tây t ng là ng tu k t h p c ba l p giáo pháp. Ðây là c i m c a Ph t giáo Tây t ng, ph ng pháp tu ây c bi t phong phú súc tích. Ð b t u m t cách n gi n, có th nói r ng giáo pháp c a c Ph t Thích Ca Mâu Ni bao g m hai ph ng di n là hành ng và quan ni m. Theo l i Ph t d y, cái g i là "quan ni m" ph i là tinh th n b t b o ng, là tâm b t h i (ahimsa, tshe med zhi ba’l lam). Tâm b t h i có ngh a là không gây h i và ng th i mang l i ích n cho ng i khác. H u h t m i tôn giáo l n u nói t i tinh th n b t b o ng, d y con ng i ph i có trái tim n ng m, nuôi d ng tâm tính t t lành, gi t m lòng nhân ái. M c tiêu c a m i tôn giáo l n u gi ng nhau i m này, u h ng t i bình an nhân lo i. Tuy v y, th c hi n m c tiêu ó, m i tôn giáo l i có m t h th ng tri t lý khác nhau. Con ng i không ai gi ng ai, vì v y m i ng i ph i t xét l y kh n ng khuynh h ng c a chính mình ch n m t h th ng tri t lý cho thích h p. Nh ng dù ch n h th ng tri t lý nào ch ng n a, m c tiêu

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

23

24

Pháp Tu Tây T ng

chính c a tôn giáo v n là i u ph c tâm th c, m r ng con tim. Dù có nhi u h th ng tri t lý khác nhau, nh ng m c tiêu chung v n là làm sao cho trí thu n, cho tim nhân h u. Hãy th nhìn t góc này xét v hai h th ng tri t lý h u th n và vô th n. Nhi u tôn giáo công nh n có m t ng sáng t o v n n ng t o ra v n v t và con ng i. S ng thu n theo ý c a ng sáng t o thì c h nh phúc bình an. ng sáng t o Cá nhân con ng i không có gì áng nói, ch m i th t quan tr ng. M i s u do ng sáng t o mà có, cá nhân con ng i không nên i ng c ý ng sáng t o. Nói v y s nhi u ng i th y h p lý, s ng thu n theo ó, nh v y tìm c quân bình trong i s ng tinh th n và o c. L i có ng i mang khuynh h ng hoài nghi, ch tin vào m i t ng quan gi a mình và cu c s ng. Khi nghe nói m i s không n m trong tay c a ng sáng t o mà n m trong tay c a chính mình, h s th y h p lý, nh ó tìm c quân bình trong i s ng tinh th n và o c. Ph t giáo thích h p v i lo i ng i sau. M c dù c ng có th nói r ng h i ng i là trái v i ý Ph t, nh ng ây không ph i là n i dung c a Ph t giáo. Ph t d y kh au mà mình không mu n, h nh phúc mà mình mong c u, t t c u do nhân qu mà thành. Vì v y con ng i có kh n ng i u khi n v n m nh c a chính mình. Ph t giáo không công nh n có ng sáng t o. Ð ng sáng t o th t s , chính là tâm. Tâm v n trong sáng. N u ng c trong sáng thì làm gì nói gì c ng u là hành ng tích c c,
23

t o qu t t lành, mang l i kinh nghi m bình an h nh phúc. Ng c l i, ng c hành ng ã ô nhi m thì làm gì nói gì c ng ch gây h i cho ng i, gieo qu kh au. Không th trách ai khác, ch do n i mình. Trách nhi m c a i s ng này m i ng i ph i t gánh l y. Ph t giáo c ng có nói n hi n t ng t sinh, nh ng hoàn toàn không có gì có th g i là th ng hay là ng sáng t o v n n ng. Ð gi ng v tinh th n b t h i, Ph t d y tri ki n duyên kh i, vì duyên kh i là trí tu c a tâm b t h i. Duyên kh i trong Ph t giáo có ngh a là t t c h nh phúc và kh au u tùy theo nhân duyên và thu n theo nhân qu mà có. Vì v y mu n c h nh phúc lìa kh au, ch c n c y tr ng nhân h nh phúc, v t b nhân kh au. Lý duyên kh i c trình bày c n k qua m i hai chi duyên kh i, u tiên là vô minh [mù quáng], và cu i cùng là c gi i lão t [già và ch t]. M i hai chi duyên kh i thích theo mô hình m t chu k . Tuy v y, trong th c t , không ph i con ng i b t u v i vô minh, k t thúc v i lão t , mà th t ra có r t nhi u ni m vô minh, m i ni m u có tác d ng riêng, kéo theo m t ki p tái sinh trong t ng lai, t o thành vô s chu k hi n h u ch n ch t không k t thúc. Xin nh n m nh ây, lý duyên kh i kh ng nh t t c m i kinh nghi m kh au và h nh phúc u là qu , t nhân mà sinh ra. Kh kinh d y nhân nào sinh qu n y. T t c m i kinh nghi m chúng ta ang tr i qua u là qu , sinh ra t nhân là hành ng c a chính mình trong quá kh . Ngoài ra không

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

25

26

Pháp Tu Tây T ng

có ng sáng t o nào khác, c ng không có hi n h u tr ng t n, v t ngoài nhân qu .

ng t i cao nào

Ba lo i kh này

u n m trong chân lý

u tiên là Kh

.

Ph t d y có hai lo i nhân qu . M t là nhân qu t ng ng v i quá trình ô nhi m, ví d nhân ác c sinh qu kh au. Hai là nhân qu t ng ng v i quá trình thanh t nh, ví d nhân t t lành sinh qu an l c. Giáo thuy t v nhân qu n m trong T di u [b n chân lý nhi m m u] c Ph t gi ng d y trong th i k chuy n bánh xe chánh pháp l n th nh t. T di u là Kh , T p, Di t và Ð o. Chân lý u tiên là Kh , là chân lý v Kh . Kh có ba m c khác nhau. Th nh t, vì au n tinh th n th xác nên kh , lo i kh này g i là kh kh . Th hai, vì cu c s ng thay i luôn luôn nên kh , lo i kh này g i là ho i kh . Ví kh i ói, nh ng n u c ti p t c n mãi không d nh n ng ng, s g p nhi u v n . Lo i kh này r t th ng th y xã h i tân ti n. Ð c cái gì m i là c m th y c c k cao h ng: máy quay phim, máy truy n hình, xe h i, khi m i có ai c ng c m th y vui v h nh phúc. Nh ng ch cm t th i gian ng n, d n d n h nh phúc gi m, b t mãn t ng. L i mu n v t cái ã có, mang cái khác v . Có c cái khác, m i s l i tái di n: m i u th t cao h ng, d n d n c m th y khó ch u không th a mãn. Ðây là i u Ph t giáo g i là ho i kh . Th ba là kh au n t hoàn c nh s ng, g i là hành kh . Nguyên nhân chính c a kh au là gì? là vì, trong cõi luân h i, nh ng thành ph n tâm lý và v t lý c a chúng ta u do nghi p và phi n não sinh ra. [ ó chính là hành kh ].
25

Ni t bàn là siêu thoát c ba lo i kh au ch không ph i ch hai lo i kh au u. Chúng ta ng i ây, c m th y th t tho i mái, v y là thoát c lo i kh au th nh t là kh kh , tuy nhiên v n th ng b lo i kh au th hai là ho i kh chi ph i. Có ng i nh tham thi n nh p nh, v t lên trên m i c m giác thô l u c a kh au h nh phúc, tâm an trú trong tr ng thái trung tính, thoát kh i c hai lo i kh au là kh kh và ho i kh . Tuy v y, ch khi nào thoát c hành kh , khi y m i th t g i là ni t bàn. Mu n lìa kh , ph i hi u rõ nguyên nhân c a kh . Tìm hi u v nguyên nhân c a kh là lãnh v c c a chân lý th hai, chân lý v nguyên nhân c a kh , g i là T p . Nguyên nhân c a Kh có hai, m t là ho t ng c a thân và mi ng, hai là ho t ng c a ý. Ví d bây gi tôi dùng l i hòa nhã nói chuy n v i quí v , không khí s nh nhàng d ch u. Ng c l i n u tôi dùng l i d d n, l i a tay ánh m, không khí s ng t ng t khó th . M t ng i khi làm vi c gì, nói i u gì, u l u l i n t ng trong tâm th c c a c g i là n n t ng chính mình. Tâm th c l u n t ng y nh t th i l u tr nghi p. Tâm th c y thu c v ai thì g i cá nhân ng i y là n n t ng liên t c l u tr nghi p. Chính vì m i hành ng u gieo nghi p trong tâm th c, nên s m mu n gì qu c ng s t i, b t k ph i i bao nhiêu lâu. Ðó là l i gi i thích v Kh và T p . Chân lý th ba là s ch m d t c a kh , g i là Di t . Kh v nh vi n o n di t, ó là ni t bàn. Ph ng pháp di t

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

27

28

Pháp Tu Tây T ng

kh và thành t u ni t bàn thu c lãnh v c c a chân lý th t , nói v ph ng pháp di t kh , g i là Ð o . Mu n di t kh , ph i di t ngay t trong tâm th c. Ð o nói v ph ng pháp thâm nh p nh ng t ng tâm th c c c k vi t , n i y v n có s n m t lo i tu giác r t c bi t g i là tu giác tánh Không. Ð gi i thoát tâm th c ra kh i phi n não và t p khí c a phi n não, c n hi u rõ tu giác tánh Không ngh a là gì, c n hi u âu là cái Tâm có kh n ng di t tr m i phi n não, tr c nh n chân t ng c a th c t i. Vì ch ng tánh Không là i u r t quan tr ng, nên tánh Không c gi i thích qua nhi u m c khác nhau. Ví d có b n tông phái Ph t giáo n gi i thích tánh Không qua b n h th ng khác nhau, r i t ó mà t a ra thành nhi u tông phái ph khác. B. Th t tánh c a Tâm Kinh sách Ph t giáo nói r ng mu n nh n nh s v t có th t hay không, ch c n xét xem s v t y có ph i là i c nh c a nh n th c úng n hay không. i u có th t là i u do nh n th c úng n nh n bi t; n u nh không ph i do nh n th c úng n nh n bi t thì không có th t. Hi n t ng có th t có th chia thành hai lo i: m t là hi n t ng khi có, khi không; hai là hi n t ng luôn luôn có ó, ví d không gian. Hi n t ng khi có khi không là hi n t ng duyên sinh, do y u t k t h p mà thành, g i là h u vi. Còn lo i hi n t ng không ph i duyên sinh, không do nhân duyên k t h p
27

mà có, lúc nào c ng hi n di n, hi n t vi.

ng nh v y g i là vô

Hi n t ng h u vi có r t nhi u lo i. Có lo i h u vi h u s c, ví d hình d ng, màu s c. Lo i này gom chung l i thành cái Ph t giáo th ng g i là s c pháp. L i có lo i h u vi vô s c, tuy c ng do các y u t k t h p mà thành nh ng không có hình s c, ví d tâm th c hay ki n th c. L i có lo i ch hoàn toàn là khái ni m tr u t ng, ví d th i gian, cái tôi, v.v... V y các hi n t ng h u vi có th là s c, là th c, ho c không ph i s c c ng không ph i th c mà ch là khái ni m tr u t ng. S c là t t c nh ng gì có th nh n th c b ng giác quan, nh hình s c do nhãn th c nh n bi t, âm thanh do nh th c nh n bi t, v.v... Th c có hai lo i. Tâm v ng là lo i tâm th c l thu c tr c ti p vào giác quan. Tâm s là nh ng tr ng thái tâm th c tùy theo tâm v ng mà kh i ch không tùy vào giác quan. Tâm v ng l i có hai lo i. M t là tâm th c thu c ph m vi ng c n, g i là ti n ng th c. Hai là tâm th c thu c ph m vi c a ý. Tâm s có n m m i m t th . N m th có m t cùng kh p, g i là tâm s bi n hành, ó là th [lãnh ch u], t ng [liên t ng], t [lo l ng, t o tác], tác ý [mong kh i], xúc [giao ti p]. G i là có m t cùng kh p, vì n m tâm này luôn i kèm tâm v ng. B n m i sáu tâm s còn l i, có n m tâm s bi t c nh, m i m t tâm s thi n, sáu c n b n phi n

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

29

30

Pháp Tu Tây T ng

não, hai m

i tùy phi n não, và b n b t

nh tâm s .1

Bây gi nói rõ h n v tâm v ng. Lo i tâm v ng thu c ph m vi c a ng c n, ti n ng th c, luôn kh i sinh tùy theo ba y u t chính, g i là ba duyên t . L y ví d nhãn th c th y c cu n sách, nh ng ch th y sách ch không th y bàn. V y cu n sách là i c nh c a nhãn th c và c ng là duyên t phát sinh ra nhãn th c th y cu n sách. Ð t tông phái Tì bà sa lu n b [Vaibhashika] cho r ng tâm th c có th kh i sinh mà không c n i c nh. Lu n A Tì Ð t Ma Câu Xá2 gi i thích i c nh là do nhãn c n nh n bi t ch không ph i nhãn th c. Các tông phái khác, nh Kinh l ng b [Sautrantika] và các tông phái cao h n, nói r ng nhãn th c n ng theo i c nh nh n bi t i c nh. Có nhi u quan i m khác nhau v m i t ng quan gi a i c nh và tâm th c, tôi xin gi i thích hi n t ng này thu n theo h th ng nói r ng i c nh n m ngoài tâm th c. Nh có cu n sách tr c m t nên ta m i th y cu n sách. V y cu n sách là m t trong nh ng y u t sinh ra nhãn th c th y cu n sách; y u t này g i là s duyên3. Ngoài ra, nhãn th c ch có th nh n bi t hình s c ch không th nh n bi t âm thanh. C n nào sinh th c n y, v y nhãn c n c ng là m t
Ð c thêm v tâm v ng, tâm s : HT Thích Thi n Hoa, Ph t H c Ph Thông, Khóa 9, t p 1, bài 3-9. n b n i n t t i: http://www.thuvienhoa sen.org/phathocphothong-09.htm 2 Treasury of Manifest Knowledge, Ph n: abhidharmakosa. D ch ngh a, Th ng pháp lu n. 3 condition of observation.
29
1

y u t phát sinh ra nhãn th c th y cu n sách; y u t này g i s duyên và là t ng th ng duyên, là y u t chính1. H i t ng th ng duyên c ng ch a ch c ã sinh ra th c. Ví d khi ng , hay khi tâm l nh, nhi u khi nhìn mà không th y. Ði u này cho th y còn m t y u t th ba. Y u t này g i là vô gián duyên, là th c c a th i i m i tr c2, t ó sinh ra th c c a th i i m theo sau, nh v y nh n th c giác quan có th chuy n thành kinh nghi m tâm th c. Dù có i c nh, có nhãn c n, nh ng n u b óc không ho t ng bình th ng thì nhãn th c v n không th phát sinh. V y b óc c ng là m t y u t quan tr ng. Nh ng b óc t nó không có kh n ng phát sinh kinh nghi m nhãn th c, do ó còn có m t y u t quan tr ng khác n a liên quan n b óc, ó là ý th c. B n th c còn l i c ng kh i sinh t ng t nh v y. N m lo i tâm th c kh i sinh t giác quan nói trên [ti n ng th c] không n m trong lãnh v c c a khái ni m. Ví d khi nhìn cu n sách, dù là nhìn t ng quát, v n s có m t ph n tâm th c chú ý n góc bên này, hay c nh bên kia. Nh ã nói, h tâm b hình s c thu hút thì s xao lãng không ghi nh n âm thanh. Ho c nh khi ang ch m chú l ng nghe m t b n nh c hay, m t tuy nhìn nh ng không th y, sau ó không th nh . Ði u này cho th y ngoài tâm th c kh i sinh t giác quan ra [ti n ng th c] hãy còn m t y u t tác ng khác. Y u t này chính là ý th c3. Ý th c có hai lo i, ý th c
1 2

main condition. immediately preceding condition. 3 mental consciousness.

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

31

32

Pháp Tu Tây T ng

có khái ni m1 và ý th c v t khái ni m2. Ý th c v ni m còn g i là tr c ch ng.

t khái

Có m t vài b t ng ý ki n gi a các tông phái v v n có hay không có lo i kinh nghi m tr c ch ng t l y mình làm i c nh. Tuy v y, m i tông phái u ng ý r ng kinh nghi m tr c ch ng có ba lo i: tr c ch ng nh giác quan, nh tâm th c, hay nh thi n nh. Lo i th ba ch có th x y ra trong khi tham thi n nh p nh. Sáu tâm v ng - t nhãn th c cho n ý th c - luôn luôn i li n v i n m lo i tâm s có m t cùng kh p [tâm s bi n hành]. Còn các lo i tâm s khác không ph i lúc nào c ng có m t. Vì có nhi u ch c n ng khác nhau nh v y nên tâm s c chia thành hai lo i, m t là nh n th c úng n3, hai là nh n th c sai l ch4. Mu n t thành t u trên ng tu, chúng ta c n d a vào lo i nh n th c úng n. Nh n th c úng n a n hai k t qu , k t qu không gián o n và k t qu có gián o n5. Còn nh n th c sai l ch có ba lo i. M t là không bi t i c nh, hai là bi t sai i c nh, ba là nghi ho c i c nh. Không bi t i c nh có ngh a là tâm th c tuy giao ti p v i i c nh nh ng không bi t, không ghi nh n. Bi t sai i c nh có ngh a là tâm th c tuy bi t i c nh, nh ng bi t m t cách sai l ch méo mó. Nghi ho c i c nh có ba lo i, m t là
1 2

nghi ho c i u sai, thiên v i u úng; hai là nghi ho c i u úng, h ng v i u sai; ba là nghi ho c c hai, l ng l gi a. Nh n th c sai l ch có nhi u m c . Mu n chuy n nh n th c sai l ch thành nh n th c úng n, c n tr i qua nhi u ch ng ng chuy n hóa tâm th c. B c u tiên c a con ng chuy n hóa tâm th c là ph i d t b tâm ch p th v ng ki n. Chúng ta th ng v n kh ng kh ng bám ch t vào nh n th c sai l m. Có nhi u ph ng pháp giúp chúng ta suy ngh , phân tích v n sâu h n, nh ó b t u nghi ho c i u mình th ng v n l m tin, ch m d t giai o n ch p th , b c vào giai o n nghi ho c. Tâm nghi ho c s càng lúc càng vi t . N u c ti p t c t duy phân tích v th c t i, d n d n nghi ho c y u d n, hi u bi t chính xác phát tri n. Tâm càng lúc càng quen v i chân t ng c a th c t i, n m t lúc nào ó s v t thoát khái ni m, có c kinh nghi m tr c ch ng. Trí tu có th m thành ba lo i, trí tu n t s nghe n t s tu [v n tu ], trí tu n t s hi u [t tu ], trí tu [tu tu ]. Ba lo i trí tu này phân thành vô s lo i trí tu khác. Ðây là l i gi i thích s l c v c nh gi i c a tâm th c. Mu n n m v ng tài này, tr c tiên c n bi t v i c nh c a tâm th c, sau ó bi t tâm th c nh n bi t i c nh nh th nào, sau cùng là bi t v các m i t ng quan gi a tâm th c và i c nh. Tâm th c ti p xúc i c nh qua nhi u cách. Vì v y ý th c v t khái ni m có m t lo i i c nh g i là t ng hi n,

conceptual consciousness. non-conceptual consciousness. 3 valid cognition. 4 invalid cognition. 5 uninterrupted and interrupted results.
31

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

33

34

Pháp Tu Tây T ng

nh ng ây không ph i là i c nh c a ý th c có khái ni m. Ý th c có khái ni m, ng c l i, có i c nh g i là i c nh phân bi t, cùng v i m t lo i i c nh khác, g i là i c nh nh n th c. Th gi i hi n t ng c ng c chia thành hai lo i, hi n t ng kh ng nh và hi n t ng ph nh. Có lo i khái ni m liên quan n hai lo i hi n t ng này, nh khái ni m nhìn vào khía c nh ph nh, hay khái ni m nhìn vào khía c nh kh ng nh. Ví d cu n sách này là m t hi n t ng kh ng nh. V y mu n nh n bi t cu n sách, chúng ta ph i tr c ti p lo i b y u t i ngh ch là y u t không-ph isách. Ng c l i, khi nói trên bàn không có sách, tâm th c nh, ph nh n ây ph i ho t ng theo ph ng th c ph i t ng ph nh, là cu n sách. Nh n th c này ch có nh ph nh, không th có nh kh ng nh. Hi n t ng ph nh nói chung có m i l m lo i, có th qui n p thành hai: hi n t ng ph nh có kh ng nh và hi n t ng ph nh không kh ng nh. Hi n t ng ph nh có kh ng nh có b n lo i: m t là tr c ti p kh ng nh; hai là gián ti p kh ng nh, ba là v a tr c ti p v a gián ti p kh ng nh, b n là m c nhiên kh ng nh. Ví d cho tr ng h p m c nhiên kh ng nh là n u nói ch có A ho c B, v y ph nh A là m c nhiên kh ng nh B. Ví d cho tr ng h p gián ti p kh ng nh là nói ng i àn ông tuy m p béo nh ng ban ngày l i không n. Dù không nói th ng, ph nh ng i y n ban ngày là gián nh ti p kh ng nh ng i y n ban êm. Hi n t ng ph
33

mà không kh ng nh là nh khi nói “ng i này không u ng r u”, tuy ph nh s u ng r u, nh ng v n không kh ng nh có u ng th gì khác. C n hi u cho th t rõ v các hi n t ng ph nh, vì tánh Không là m t hi n t ng ph nh và ch có th ti p c n c b ng ph ng pháp ph nh. C. H i áp H i. Ngài lúc nãy có nói m i ng i thích h p v i m t ph ng pháp tu. Xin h i làm sao bi t ph ng pháp tu nào thích h p v i mình? Ðáp. M i u ph i th nhi u ph ng pháp khác nhau. R i nh m t vài kinh nghi m khác th ng, hay nh nh ng gi c m , t t có th tìm ra pháp tu thích h p. Tôi có nói các tôn giáo gi ng nhau i m mu n giúp cho i s ng con ng i t t p h n, nói nh v y ch có ngh a là m i tôn giáo gi ng nhau i m này. Ngoài i m này ra, h th ng tri t lý và ph ng pháp hành trì c a m i tôn giáo u khác nhau. Ví d Thiên chúa giáo cho r ng con ng i có th lên thiên àng. Ph t giáo l i cho r ng con ng i có th t ni t bàn gi i thoát. Ngay nh trong Ph t giáo, ch ni t bàn c ng có nhi u ngh a, Tì bà sa lu n b cho r ng i ni t bàn, là ni t bàn r t ráo mà các ng giác ng t t i khi lìa tr n, không nh ng là tr ng thái tách lìa phi n não ô nhi m mà còn tách lìa c tâm th c. Tông phái này cho r ng tâm không th ng tr . Do

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

35

36

Pháp Tu Tây T ng

ó c Ph t Thích Ca Mâu Ni i v i tông phái này ch là m t nhân v t l ch s , không còn hi n h u n a. Ngài Long Th ng c l i kh ng nh ni t bàn gi i thoát là tr ng hu ng tách lìa phi n não ô nhi m. Nh p ni t bàn gi i thoát không có ngh a là o n di t tâm th c, mà v n ph i có m t ng i thành t u ni t bàn. Ðây là i u ngài Long Th gi i thích r t c n k . V y ngay trong h tri t lý công nh n có ni t bàn c ng có nhi u ki n gi i khác nhau. Ngay c trong Ph t giáo c ng có nhi u i m khác bi t gi a các tông phái. Bây gi n u ng i theo Thiên chúa giáo th c m c không bi t có ph ng pháp tu nào trong o Thiên chúa có th giúp t n ni t bàn c a Ph t giáo hay không, câu tr l i kh ng nh là không. T ng t nh v y, n u Ph t t th c m c không bi t có pháp tu Ph t giáo nào d n t i thiên ng c a Thiên chúa giáo hay không, câu tr l i ng nhiên là không có. Mu n t ni t bàn c a Ph t giáo, ph i tu tr n v n theo ph ng pháp Ph t giáo. Còn n u trong lòng không th y h ng thú v i pháp tu Ph t giáo thì nên tìm cho mình m t tôn giáo khác thích h p h n. H i. Ð ng tu Ph t giáo cao lý trí quá . Có khi nào vì v y mà mang khuynh h ng xem th ng nh ng kinh nghi m phi th ng, cho ó là i u phi lý không áng quan tâm? Ðáp. Kinh nghi m tr c ch ng khi nh p nh là chuy n có th t. Nh ng kinh nghi m này không ph i ai c ng có nên
35

ph n l n chúng ta ch có th d a vào suy lu n i u này là có th t.

bi t nh ng

Có m t s kinh nghi m ch c n d a vào t ng tâm th c thô l u là có th bi t c, nh ng c ng có m t s kinh nghi m c n v n d ng nh ng t ng tâm th c vi t h n m i có th bi t c. Ví d khi ng , tâm th c trong tr ng thái ng luôn vi t h n tâm th c khi t nh, nh v y lúc ng có th có c m t s kinh nghi m mà khi t nh không th có. Do ó có th dùng tâm th c khi m quán chi u v m t s chuy n. Lúc t nh có th v n d ng lý trí th y r ng tâm th c c a mình v n trong sáng, có kh n ng th y bi t không ng n ng i. D a vào lý lu n, chúng ta có th suy nghi m và ki m ch ng nh ng kinh nghi m khác th ng, c nh ph ng th y r ng có nh ng i u ch có th hi u pháp khác th ng, t nh kinh nghi m n trong gi c m . H i. Mu n gi i thích gi c m thì ph i làm sao? Có c n ph i có kh n ng gì c bi t không? Nên ti p c n qua ph ng di n tâm lý, hay qua ph ng di n nào khác? Ðáp. Ði u tôi ang nói ây không ph i là gi c m thông th ng, mà là m t s gi c m khác th ng, ví d nh ng gi c m l p i l p l i nhi u l n. Gi c m n khi m i ng không m y quan tr ng. Quan tr ng là gi c m lúc v sáng. N u quí v th t s quan tâm mu n tìm hi u ý ngh a sâu xa c a gi c m , ph i nh n nh ng b c chân tu có kh n ng i u khi n t ng khí vi t giúp gi c m c a quí v c rõ ràng chính xác h n. Nh v y d phân tích h n.

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

37

38

Pháp Tu Tây T ng

Ðó là nói cho vài tr ng h p c bi t. Ph n l n gi c m ch là h v ng, không có ý ngh a gì c . Theo quan i m Trung Quán, tông phái cao nh t trong Ph t giáo, thì m i kinh nghi m tâm th c khi th c gi c u là h v ng c . Ngay khi t nh ã h v ng, hu ng gì khi m . H i. V y m có khi ch là h v ng, làm sao có th phân bi t cái gì là h v ng, cái gì là chân th t? Ðáp. Nói nh n th c khi t nh u là h v ng, ó là nói theo Chân [chân lý r t ráo]. Còn nói theo T c [chân lý qui c], v n có cái g i là nh n th c úng n. Nh n th c úng n có hai, ho c tr c ti p, ho c gián ti p. Trong i s ng hàng ngày chúng ta th ng dùng lo i nh n th c gián ti p mà so sánh nh n th c c a mình v i nh n th c c a ng i khác. N u so sánh nh v y mà c m th y chao o hoài nghi thì c ng không c n ph i ho ng s . C nh ngh v nghi p, v c nh s ng luân h i v n là kh não, gi bình t nh. R i ti p t c phân tích tìm hi u. H i. Làm sao có th phân bi t khi nào tâm ang h v ng khi nào không? Mu n t duy ph i dùng t i tâm, mà tâm ch là h v ng, v y ph i làm gì? Ðáp. ây c n gi i thích v hai cái nhìn úng n, m t là cái nhìn úng n thu c ph m vi th t c, hai là cái nhìn úng n thu c ph m vi xu t th . Cái nhìn úng n thu c ph m vi xu t th là tr c nh n chân t ng c a s v t, th y c tánh Không. S v t th y gi ng nh m t th c th có t tánh, hi n h u m t cách c
37

l p, nh ng ây ch là cái th y sai l m. Cái th y sai l m này khi n chúng ta tin ch c r ng s v t có t tánh. Mu n nhìn ra cái th y này v n sai l m, tr c h t ph i hi u s v t t nó không ph i nh ta th y, t nó hoàn toàn không ph i là m t th c th có t tánh. Ng c chân tánh c a s v t r i, s th y rõ nh n th c c a mình v s v t ch là nh n th c sai l m. Khi phi n não d y lên trong tâm, ví d lúc n i c n th ng ghét, chúng ta luôn th y i t ng c a lòng th ng hay ghét ó là m t ch th c l p, ch c th t. N u hi u i t ng c a phi n não th t ra không gi ng nh ta th y, t nhiên lòng th ng ghét s gi m i. giai o n này, chúng ta quán tánh Không. th p H i. Th a c Ð t-lai L t-ma, nói m t m c h n m t chút, con ng i i v i nghi p c a mình có c chút quy n n ng gì không? Ðáp. Nghi p có nhi u lo i. Cùng gieo nghi p thì ph i cùng ch u qu [c ng nghi p]. T m t mình t o nghi p thì ph i t m t mình ch u qu [bi t nghi p]. Chúng ta cùng có m t ây hôm nay, ó là k t qu c a nghi p ã gieo chung trong quá kh . Nh ng nói gieo chung, không có ngh a là chung nhau t o nghi p cùng n i, cùng lúc. Nghi p ã gieo trong quá kh thì không th thay i. Nghi p ã gieo là ph i ch u qu , b ng không ph i sám h i thanh t nh hóa. Nh ng th t s chúng ta v n có kh n ng

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

39

40

Pháp Tu Tây T ng

chi ph i nghi p, vì t t c nh ng gì x y ra trong t ng lai u tùy thu c vào hành ng ang làm trong hi n t i. H i. Tôi ngh v n n m ch nghi p l c có kh n ng chi ph i hành ng trong hi n t i. So v i l c chi ph i c a nghi p qu , ý chí và c mu n c a con ng i n m âu? Ðáp. Nh tôi v a nói, nghi p ã gieo r i không th thay v t l i trong tâm i. Hành ng m t khi k t thúc là th c, nghi p qu t ph i t i. Nh ng t t c nh ng gì x y ra trong t ng lai v n n m trong t m tay c a chúng ta, v n do chúng ta quy t nh l y. Ví d n u bây gi chúng ta gieo nhân ác thì ch c ch n s có ngày ph i i di n v i qu ác. Tuy v y, ác nghi p ã gieo trong quá kh v n có th b phá h y nh công phu sám h i. T ng t nh v y, thi n nghi p c ng có th b tiêu h y vì vi c làm b t thi n, ví d nh n i tâm sân si gi n d . C ng có khi thi n nghi p m nh nên hóa gi i c ác nghi p. Thi n nghi p c ng có th c b o v [kh i b ác nghi p phá h y] nh h i h ng công c. H i. Cái gì tái sinh? Có ph i là tâm th c cá nhân tan vào dòng tâm th c l n h n, r i t ó hi n ra tr l i? Ðáp. “Cái tôi” tái sinh. H i. Nh ng tôi không bi t “cái tôi” là gì. N u tôi tái sinh, tôi có bi t tôi là ai âu. Tôi không nh ki p tr c tôi là gì. Tôi là ai? Ðáp. Ð tr l i cho câu h i tâm th c là c a ai: tâm th c thu c v b n thân c a ng i mang tâm th c y. Còn cái tôi
39

có th tìm th y

c hay không, l i là m t câu h i khác.

N u nói r ng h tái sinh thì ph i nh h t chuy n i tr c, nói nh v y là l m. Có chuy n có th nh , có chuy n không. Ngay nh chuy n c a ki p này ã không th nh h t. Nh ng dù nh hay không nh , c ng v n không th nói r ng "chuy n ó không liên quan gì n tôi". Có ng i nh r t rõ các i quá kh , nh ng ng i bình th ng ph n l n không ai nh chuy n ti n ki p, vì khi i qua giai o n ti p n i gi a hai ki p tái sinh, tâm th c b y gi vi t h n tâm th c lúc s ng r t nhi u. Nh ng gì trí nh ghi nh n c t ng tâm th c vi t này không th chuy n l i cho t ng tâm th c thô l u sau khi tái sinh. Ng i nào có chút kinh nghi m v i t ng tâm th c vi t s có nhi u kh n ng nh l i chuy n ti n ki p h n. H i. Ngài có nói tr c khi d n thân vào con ng di t kh , ng i tu ph i bi t ch c, ph i có b ng ch ng, r ng kh au là i u có th t n di t. V y tìm âu ra b ng ch ng này? Ðáp. Nguyên nhân t o kh au là i u có th di t b , vì v y kh au c ng có th di t b . Nói cho th t n gi n, kh au b t ngu n t phi n não. Phi n não b t ngu n t tâm lý ch p ngã [tâm lý cho r ng cái tôi có t tánh]. Cái th y h v ng c a Tâm, cho r ng s v t có t tánh, ây chính là i u c n c g n s ch. M i tông phái trong Ph t giáo u v ch ra ph ng pháp di t tr thói quen h v ng này c a tâm. Trung Quán tông nói r ng có th dùng lý lu n ph nh n t tánh c a s v t,

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

41

42

Pháp Tu Tây T ng

nh ó hi u c tánh Không và th y kh n ng tách lìa phi n não.

c tâm th c v n có

H i. Gi i thoát có ph i là tr l i v i tr ng hu ng nguyên th y, t lâu b che khu t, tr l i v i Nh lai t ng, v i Ph t tánh, v n có s n? Ðáp. Ph t giáo không nói chúng sinh ban u v t nh trong sáng, mà nói r ng vô minh không có kh vì v y kh au và luân h i c ng không có kh i i tâm m t ng i thoát kh i phi n não, tr ng thái y g thoát. n thanh i i m, m. Khi i là gi i

S v t ã tùy nhân duyên mà có thì hoàn toàn không th có m t cách c l p, hoàn toàn không th có m t cái tôi c l p. Vì v y t t c toàn là không. Gi i thoát và ni t bàn c n c gi i thích t góc c a ng i tách lìa v ng tâm. Không th nói t i ni t bàn c a cu n sách. Ch có th nói v ni t bàn c a chúng sinh h u tình. th i i tân ti n này, khoa h c Tây ph ng hi u nhi u bi t r ng v th gi i v t lý, nh ng d ng nh hi u bi t v lãnh v c tâm th c l i r t h n h p. Không n m v ng lãnh v c tâm th c thì dù bi t h t v th gi i v t lý c ng ch ng ích gì. Trí tu nói ây không ph i là trí tu c a chúng sinh nói chung, mà là trí tu c a con ng i, vì v y m c tiêu khai m trí tu ph i là mang l i l i ích cho nhân lo i. Vì v y tôi th y trí tu c n ph i gi quân bình gi a hai lãnh v c: kinh nghi m tâm th c bên trong và th gi i v t lý bên ngoài. N u con ng i ch quan tâm nghiên c u m t chi u, b r i lãnh v c tâm th c, làm nh v y s ánh l c m t ph n tâm t tình c m c a con ng i. L y ví d m t v khí t i tân, tàn kh c l i h i, xét trên khía c nh thu n v t lý, ây có th là m t thành t u áng k . Nh ng n u nói v l i ích i v i nhân lo i thì v khí nh v y không ch c gì ã có giá tr . Tôi tin r ng th o lu n v tâm th c không nh t thi t ph i liên quan n tôn giáo. Vi c này c ng r t quan tr ng i v i lãnh v c k thu t, i v i kho tàng hi u bi t c a nhân lo i. Nhìn theo khía c nh này, tri t lý Ðông ph ng, nh t là tri t

Ph t tánh là ti m n ng có s n trong tâm th c m i ng i. Bao gi ti m n ng này c nhân duyên tác ng, s s c khai m n m c t i a, thành t u giác ng viên mãn. Nh ng Ph t tánh không ph i là qu v Ph t. Nói cho cùng, ph i hi u ni t bàn là s t n di t c a kh au, hay là s m r ng c a th gi i hi n t ng, nói cách khác, là tánh Không, làm cho thanh t nh t t c m i phi n não ô nhi m. Ni t bàn là tánh Không c a Tâm lìa phi n não, ng b c v i luân h i. Luân h i và ni t bàn không khác. Ví d , chi c bàn tr c m t tôi ây không có voi. Bàn không có voi, c ng gi ng nh th c t i, không có t tánh, và c ng không có phi n não ô nhi m. Ð ng tu và cõi ni t bàn u không có t tánh, v n ngay trong ta vì Tâm này c ng không t tánh. Vì v y ti m n ng c a ni t bàn n m ngay trong tâm c a chúng ta. S không-có-t -tánh là chân tánh, là tánh Không (shunyata).
41

Ch

ng 1. Thái

và Hành

ng

43

44

lý Ph t giáo, v n còn có th mang l i nhi u i u quí giá cho nhân lo i trong th i i m i.

Ch Th c ch t

ng 2. ng tu

43

45

46

A. Nh Gi i thích v th gi i hi n t ng r i, bây gi tôi xin gi i thích v các giai o n tu ch ng. Chúng ta ai c ng mu n h nh phúc, lánh kh au. Ph t giáo nói con ng i ai c ng có quy n th c hi n hai m c tiêu này trong cu c s ng. H nh phúc và kh au có nhi u lo i, nói chung có th qui n p thành hai: th xác và tinh th n. Kinh nghi m tinh th n luôn quan tr ng h n kinh nghi m th xác. Ph t d y có nhi u cách di t b kh au tinh th n, thành t u an l c. Ph ng pháp di t kh c Ph t nói trong Di t , là chân lý th ba c a T Di u Ð . Di t là chân lý v s t n di t c a kh au, còn c g i là gi i thoát, là ni t bàn. Ðây là tr ng thái tâm th c hoàn toàn tách lìa m i h v ng phi n não. Tâm v n có kh n ng tách lìa h v ng phi n não. Mu n và c i u này, c n hi u v hai chân lý là Chân hi u T c , nói cách khác, là chân lý r t ráo và chân lý qui c (khác v i T Di u Ð ). Tôi s gi i thích d i ây v Chân và T c d a theo quan i m c a tông phái Trung quán C duyên [Prasangika-Madhyamika]. Ph t giáo có b n tông phái: hai tông phái ti u th a là Tì

B tát Quan T T i hi n thân cho lòng T Bi c a ch Ph t

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

47

48

Pháp Tu Tây T ng

bà sa lu n b và Kinh l ng b ; hai tông phái i th a là Duy th c và Trung quán1. B n tông phái này xu t phát t l i giáo hu n c a Ph t, nh ng l i không ng quan i m v i nhau v Nh , m c dù tông phái nào c ng u c n c lu n i m c a mình lên chính l i Ph t d y. Làm sao có th bi t ki n gi i nào úng h n? Chính Ph t có ngh m t ph ng pháp ti p c n nh sau: c

nh n tánh Không c a s v t. Tì bà sa lu n b và Kinh l ng b kh ng nh s v t có t tánh. Duy th c cho r ng s v t sinh ra t n t ng c a tâm th c. Trung quán chia thành hai h phái: Trung quán Y n thu n là tên t kh i1 nói r ng t t c m i hi n t ng ch g i và khái ni m; Trung quán C duyên nói r ng m i hi n t ng tuy vô ngã, nh ng v n th c s hi n h u trên lãnh v c qui c. D a theo lý lu n mà nói, dùng tâm phân tích truy t m chân t ng c a th c t i thì bi t c Chân [chân lý r t ráo], còn dùng tr c giác truy t m th c t i thì bi t c T c [chân lý qui c]. Xét trên T c , m t cu n sách, ví d v y, nhìn gi ng nh m t th c th c l p, c nh, có t tánh. Sách là m t món có th c m lên, l t t ng trang, c t ng ch . Vì v y chúng ta m c nhiên ngh món này có ch th và g i ch th y là "sách". Nh ng n u truy tìm sâu xa h n, s th y cái g i là "sách" th t ra ch là t p h p c a nhi u thành ph n. Toàn b cu n sách là t ng h p c a t t c hình dáng, màu s c, ch c n ng, ví d nh ý ngh a t t ng có trong sách, hay sách này có th dùng ch n gi y. M i thành ph n c a cu n sách u có th phân thành nhi u ph n nh h n, ví d nh m c, gi y... nh ng thành ph n này l i có th phân thành nhi u ph n nh h n n a, c nh v y phân chia mãi, không gi i h n. R t l i, cái có th tìm th y ch là t h p c a
1

Này các t kheo, các b c hi n gi / xin các v ng vì kính ng ng Th tôn mà tin l i Th tôn nói / hãy phân tích t m nh th kim hoàn th vàng / r i m i nên tin l i Th tôn. C th h n, Ph t giáo có nói v t pháp y, ngh a là b n n i áng tin c y, ó là: 1. d a theo giáo pháp, không theo cá nhân ng i nói pháp; 2. d a theo ý ngh a, không theo ngôn t ; 3. d a theo ý ngh a r t ráo, không theo ý ngh a giai o n; 4. d a theo kinh nghi m th c ch ng, không theo ki n th c2. V y chính c Ph t khuy n khích Ph t t phân tích m x l i Ph t d y. Ph i dùng trí tu phán xét quan i m nào chính xác ch không th ch trích d n l i d y c a Ph t. Hai tông phái i th a (Duy th c và Trung quán) công nh n tánh Không c a s v t [pháp vô ngã], còn hai tông phái ti u th a (Tì bà sa lu n b và Kinh l ng b ), ch công nh n tánh Không c a con ng i [nhân vô ngã], không công
B n tông phái trong Ph t giáo: Vaibhashika, Sautrantika, Chittamatra và Madhyamika. 2 T Pháp Y: y pháp b t y nhân, y ngh a b t y ng , y li u ngh a b t y b t li u ngh a, y trí b t y th c.
47
1

Madhyamika Svatantrika.

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

49

50

Pháp Tu Tây T ng

nhi u thành ph n, c g i chung là “sách”, còn chính cu n sách th t s là gì, càng tìm càng không th ki m ra. M i s v t khác u t ng t nh v y, tuy có th t, nh ng ch có trên lãnh v c qui c c a T c . Xét theo Chân , s v t ch có th hi n h u nh m i t ng quan gi a các y u t bên ngoài. T tc m is u hi n h u trong m t môi tr ng g i là duyên sinh. G ng tìm cho ra m t i u gì, s ch g p cái tên do khái ni m gán t lên t h p c a nhi u thành ph n, ví d nh danh t “sách” v a nói trên ây. H n n a, chính ý th c phân bi t ch ng t tên kia c ng l thu c vào dòng tâm th c: i m tâm th c tr c sinh ra i m tâm th c sau, liên t c không kh i u. Hoàn toàn không có m t th c th t làm n n t ng ch c nguyên th y nào có t tánh có th th t cho cái tên. Th l y m t ví d tr u t ng h n. “Dài” và “ng n", th t ra có ngh a gì? Nhìn l i bàn tay, ngón eo nh n dài h n ngón út, nh ng l i ng n h n ngón gi a. Mu n nói ngón eo nh n dài hay ng n hãy còn tùy vào hai ngón hai bên, ch ngón tay t nó không có tính ch t ng n dài. Suy nghi m nh trên s th y m i hi n t ng u không có tính ch t c l p, ch d a vào nhau mà có. Áp d ng lý lu n này vào b n thân, s d n n hai lo i vô ngã: vô ngã ng vào con ng i và vô ngã ng vào i c nh. Hai lo i vô ngã này c g i là nhân vô ngã, và pháp vô ngã.

B. Ngã Có nhi u h th ng kh ng nh có cái tôi trên lãnh v c qui c [T c ]. Theo m t s kinh sách không ph i Ph t giáo, cái tôi – hay ngã – c nh ngh a là m t hi n t ng th ng h ng, bao trùm, không thay i h y di t, n m ngoài thân tâm con ng i. Ph t giáo không công nh n có cái ngã nh v y. Theo kinh i n Ph t giáo, ngã có liên h m t thi t v i thân tâm ch không bi t l p bên ngoài. c chia N m h p th t o thành m t ng i [ng u n] thành hai thành ph n chính: v t lý và tâm lý, còn g i là thân và tâm. T b m sinh, con ng i t nhiên cho r ng thân này thu c v tôi. L i c ng có c m giác r t t nhiên cho r ng tâm c ng v y, c ng thu c v tôi. Vì v y mà th y cái tôi v i thân tâm không ph i là m t. Tuy ây là c m giác b m sinh, nh ng n u dùng lý trí phân tích thì l i th y cái tôi th t ra không th n m ngoài thân tâm. M t khác, n u cái tôi hoàn toàn không có, v y s ch ng c con ng i. Theo ó mà nói, tuy cái tôi có làm sao có th t, nh ng l i không th tìm th y khi phân tích truy tìm, i u này cho th y cái tôi th t ra không hi n h u c l p. Theo Trung Quán, ây chính là ý ngh a c a ch gi danh, ch là cái tên, không có n n t ng ch c th t. Nên hi u r ng tuy chúng ta th y s v t c l p có t tánh, nh ng cái th y này l i không phù h p v i k t qu tìm th y qua s phân tích.

49

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

51

52

Pháp Tu Tây T ng

Vì sao nh ng gì tìm th y qua s phân tích l i áng tin c y h n? Vì cái th y thông th ng c a chúng ta luôn d n n s ch p bám có t tánh, t ó phát sinh nhi u phi n não nh tham ái, c ch p. Ph nh n t tánh, hi u cs v t v n không có ch th , phi n não s không th phát sinh. M i tr ng thái tiêu c c c a tâm th c u b t r t tâm ch p ngã. Tâm này h v ng méo mó. Nh ph nh n t tánh c a s v t, g c r c a phi n não s b ch t t. Mu n o n di t phi n não, c n b c qua ba ch ng ng. Tr c h t, ng phi n não có c h i phát sinh. Ti p theo, ráng di t b phi n não. Sau cùng, ráng di t b c t p khí c a phi n não còn sót l i trong tâm th c. Ba giai o n này d n n ba lo i thành t u nh sau: m t, nh t ch không ph m ác nghi p thân và mi ng nên thành t u c ki p tái sinh trong thi n o; hai, nh di t phi n não nên thành t u gi i thoát ni t bàn; ba, nh di t b c t p khí c a phi n não nên thành t u trí toàn giác c a Ph t. Ðó là con ng tu ch ng. Con ng này c gi i thích qua ba môn vô l u h c Gi i Ð nh Tu . Gi i là ch ng hành ng và l i nói c a mình, không c ph m ác nghi p. Nh gi gi i nh v y nên tránh m i xao lãng thô l u c a tâm th c. Ð nh là nh t nh thu nhi p tâm th c, thành t u tr ng thái t p trung t i a, di t b toàn b m i xao lãng vi t c a tâm th c. Nh p Ð nh quán tánh Không thì c Tu .
51

Ba môn vô l u h c Gi i Ð nh Tu có kh n ng gi i thoát ng i tu ra kh i ba lo i kh . Nh Gi i mà thoát kh i d c gi i, lên s c gi i, di t c lo i kh au th xác tinh th n [kh kh ]. Nh Ð nh mà thoát kh i s c gi i, di t c lo i kh au n t s thay i [ho i kh ]. Nh Tu mà th y c t t c các lo i kh c chân t ng c a sinh t , di t au n t c nh s ng trong luân h i [hành kh ]. C. H i áp H i. Trung quán C duyên cho r ng th gi i hi n t ng ch có qua khái ni m. N u th t là nh v y, có ph i ngay c hi n h u khách quan c a s v t c ng ã b ph nh n? Ðáp. Trung quán C duyên nói s v t ch là gi danh, i u này không ph nh n th c t i khách quan, không ph nh n nh ng hi n t ng không có tên, mà ch kh ng nh r ng nh n th c c a chúng ta th ng không ph i là nh n th c úng n. Trung quán C duyên i n k t lu n r ng b n th c a s v t là i u không th tìm th y, nói nh v y không ph i là kh ng nh s v t không hi n h u, mà ch là kh ng nh s v t không có t tánh. Ngài Long Th trong bài k m u Lu n Trung quán có gi i thích r ng dù trên lãnh v c qui c v n có i có n, có sinh có di t, nh ng n u phân tích truy tìm, s th y s v t hoàn toàn không có t tánh. Có th nói cái bàn này không có t tánh là vì nó có th t, do nhân duyên mà có. Chính vì cái bàn này có th t, nên không th có t tánh.

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

53

54

Pháp Tu Tây T ng

Trái l i, Duy th c tông vì không th tìm ra ch th c a s v t khách quan nên k t lu n r ng hi n t ng khách quan không n m ngoài tâm th c mà mang cùng tính ch t v i tâm th c. Duy th c tông cho r ng th gi i khách quan bên ngoài không có th t, và kh ng nh hi n h u c a th gi i tâm th c bên trong. H i. Xin ngài gi i thích s qua v cu c tranh lu n gi a thánh t ng n Kamalashila và i s Trung hoa Hashang. i Ðáp. Vào th i c a thánh Shantarakshita, có nhi u v s Trung hoa s ng trên t Tây t ng, c g i chung là Hashang [hòa th ng]. Th i y h c vi n Samye, các nhà d ch gi , hành gi m t tông hay thi n gi u riêng theo t ng dãy nhà. Các v Hashang ng t i tu vi n g i là "Cõi Ð i Ð nh B t Ð ng1", ch dành riêng cho ng i tu thi n. Vào th i ó, các v Hashang l y thi n nh làm công phu tu t p chính. Ph ng pháp tu c a các v không có gì sai, ch chuyên v thi n nh. Kh kinh có n i nói r ng n u không ly ni m s không th gi i thoát. Vào th i c a ngài Kamalashila, nhi u v Hashang hi u sai câu nói này, cho r ng b t c lo i ni m nào c ng là khuy t i m c a tâm. Trong M t tông T i th ng Du già, khi mu n thâm nh p ánh sáng chân nh ch th 2, ng i tu c n ly ni m, vì còn ni m thì khí vi t s không th v an tr trong ng khí
1 2

m ch trung tâm. Tuy v y, c n ly ni m không ph i vì ni m nào c ng là v ng ni m ch p ngã, mà ch vì trong giai o n này ng i tu ph i ra s c thu nhi p n ng l c v l i ng khí m ch trung tâm, khi y ngay c chánh ni m c ng tr thành ch ng ng i, n u còn n m trong ph m vi c a khái ni m phân bi t. Vì không hi u c i m này nên nhi u v Hashang cho r ng ni m nào c ng là v ng ni m ch p ngã. Vì v y sinh ra nhi u l m l n xáo tr n. Trong m t vài tr ng h p c bi t có th là c n ph i ly ni m, nh ng n u b t c ni m nào c ng lìa b thì không cách gì có th khai m trí tu . Theo tôi, ý ngh a c a cu c tranh lu n này là nh v y. N u nói các v Hashang u sai c , v y t i sao ngài Shantirakshita l i còn cho phép m cu c tranh lu n? N u nói r ng ki n gi i c a các v Hashang hoàn toàn úng, v y Kamalashila âu c n ph i ph nh n. H i. Tôi có chút th c m c v m i t ng quan gi a thi n minh sát (vipashyana) và thi n m t tông. Theo thi n ý, thi n minh sát d a trên tính ch t vô th ng c a tâm, là b c tr c c a vô ngã. Còn thi n m t tông l i chuyên chú v hình s c bên ngoài, d khi n tâm xao lãng. Ph ng pháp ph c t p nh v y làm sao có th thích ng v i nét gi n d c a vô ngã? Ðáp. Ði u này tôi s gi i thích sau. C n nói ngay bây gi là m t tông r t khó tu, không d chút nào c . Ph ng pháp tu này có ý ngh a c bi t, có lý do c bi t, vì tu theo

Abode of Immovable Concentration. subjective clear light.
53

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

55

56

Pháp Tu Tây T ng

m t tông, tâm th c có th t l ng ph c trí.

ng th i tích l y

c c hai lo i

Tu theo i th a hi n tông, n u chuyên chú thi n ch quán tánh Không thì s tích t p c m t lo i t l ng g i là trí, còn n u phát tâm b hay tâm t bi thì s tích t p c m t lo i t l ng khác, g i là ph c. Cùng m t lúc, n u ang tích t p ph c c thì không th tích t p trí tu , và ng c l i, n u ang tích t p trí tu thì không th tích t p ph c c. Còn tu theo i th a m t tông thì v n d ng trí tu ch ng tánh Không [không tu ] ho t hi n thành thân Ph t. M n à la, thân Ph t, t t c thâm nh p trong chân tánh c a th c t i, trong tánh Không. Lo i trí tu này ng th i tích t c c hai b t l ng ph c trí. Ðó là c i m c a m t c hay không l i là chuy n tông. Gi i thích thì r t d , tu khác. Ph ng pháp tu này c ng có th g i là thi n minh sát, vì thi n minh sát có nhi u m c . H i. Xin ngài cho bi t ý ki n v vô th ng. Nhi u t ch c xã h i, ví d nh chính ph , hay nh t p t c hôn nhân, nói chung u d a trên n n t ng c a nh ng m i t ng giao lâu b n. Nhìn theo Trung Quán, có th nói r ng m i t ch c xã h i u vô ích d th a, th m chí mâu thu n v i công phu tu t p. Ðáp. Nói v vô th ng, h m t hi n t ng tùy nhân duyên mà sinh ra thì c ng s vì nhân duyên mà thay i.
55

Ví d cái bàn tr c m t tôi ây. Hôm qua chúng ta ã th y nó. Nh ng cái bàn ngày hôm qua th t ra không ph i là cái bàn ngày hôm nay. Cu n sách này c ng v y. Hôm nay n m ây nh ng cu n sách c a hôm qua bây gi ã không còn. M i hi n t ng u thay i liên t c, t ng ngày, t ng phút, t ng giây. Ði u này khoa h c c ng ã kh ng nh khi quan sát các phân t c c vi, th y chúng liên t c thay i. S v t bi n chuy n liên t c, không c n ai ra l nh c ng không c n có cái gì ch m d t tình tr ng tr c. Nhân duyên t o ra cu n sách c ng chính là nhân duyên t o ra tính bi n chuy n liên t c c a cu n sách. T nh còn m t thì còn th y, nh ng n u m t h ng hay ng i ch t i thì s th y c ng không còn. Tâm th c con ng i c ng v y, k c tâm th c c a ng i Tây t ng. Tâm th c ch có trong t ng sát na. Nh ng ch th c, là th c th sáu, t ng tâm th c sâu h n, v n luôn có ó. Không kh i i m, không k t thúc, tuy thay i t ng sát na nh ng v n liên t c không gián o n. Vì v y n u nhìn trên ph ng di n liên t c thì ph i nói r ng th c này th ng còn. Xã h i con ng i thay i trong m i phút giây, i u này d th y. Th c n thay i, thói quen thay i, th i trang thay i, giáo d c thay i. Nh ng nói chung xã h i con ng i v n liên t c không gián o n. T t c m i hi n t ng sinh ra t nhân duyên u vô th ng, vì bi n chuy n trong t ng sát na [nh t k vô th ng], nh ng c ng có th g i là th ng còn, vì liên t c không gián o n.

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

57

58

Pháp Tu Tây T ng

Ð tr l i câu h i làm sao kh i ch p bám vào s v t vô th ng : n u cho r ng v t vô th ng là v t b i, v y chính Ph t o c ng ph i b , vì Ph t o c ng vô th ng. V n không n m ch th gi i này vô th ng hay không, mà ph i xét xem s vi c có áng cho mình mong c u. N u áng thì ph i bi t cách làm th nào chu toàn tâm nguy n c a mình. C n phân bi t rõ cái mu n chánh áng và cái mu n không chánh áng. Ph i dùng lý trí phân tích k l ng, n u i u mình mu n là chánh áng, có c lòng khát khao nh v y c ng t t cho ng tu. Ví d mu n thành Ph t, hay mu n c u chúng sinh, hai i u này u thu c lo i mong mu n chánh áng, c n d c s c c y d ng trong tâm. Chúng ta ph i c g ng phát kh i cho b ng c c m giác th y t t c chúng sinh u là “c a mình”. Ng c l i, có nhi u lo i mong mu n càng ngh càng th y không h p lý. Ra ch th y bày bán th h p d n, g p cái gì c ng mu n mua. Ð n khi m túi ti n ra m i ph i suy ngh l i coi mình có th t s c n h t nh ng th ó hay không. Quí v ngh sao? Ch c c ng không c n gì l m âu. Ðó là kinh nghi m c a tôi. Mong mu n không chánh áng th t ra ch là chút lòng tham lam tr c nh ng món v t không c n thi t cho s s ng. Còn mu n m t hai món v a ph i s ng, lo i mu n này hoàn toàn chính áng. Ð i v i ng i c s , i s ng gia ình là chuy n t nhiên. Tuy v y xét trên ph ng di n tu gi i thoát, quí v c n th n tr ng, ng r i vào v ng xoáy c a phi n não. C ng i
57

xu t gia c ng nên th n tr ng. Trong m t vài tr ng h p, có khi làm c s l i d giúp ích cho xã h i h n. C s có th v a tu hành nghiêm ch nh, v a c ng hi n cho xã h i. L i có th i làm ki m ti n, làm m t ng i t t, v i tâm an l c, kh n ng t o không khí an vui cho mình, cho gia ình và cho xã h i xung quanh. Ng i nh v y v i lòng v tha, v i tâm b , trong m t hoàn c nh nào ó qu th t có khi d mang l i ích l i cho ng i khác h n là xu t gia. Tuy nhiên, n u mu n ch ng ng gi i thoát kh au cho chính mình thì xu t gia t t h n, vì i s ng c a ng i xu t gia v n thanh m. Còn n u mu n phát tâm b , lãnh trách nhi m mang l i l c v cho m i loài chúng sinh, thì có khi nên tu xu t gia, c ng có khi nên tu t i gia. H i. Tâm c u gi i thoát1 so v i thái s ng khác nhau ra sao? tr n tránh i

Ðáp. Khác nhau xa l m. Nh ng n u tu gi i thoát kh au cho chính mình thì có khi l i ch ng khác nhau bao nhiêu. Tr n ch y i s ng vì b i s ng qu y nhi u, ây th t không ph i là m t gi i pháp hay. Th m chí có ng i vì chuy n b t nh ý, xu ng tinh th n n n i t sát, th t quá bi th m. G c r c a kh au n m lo i kh th ba, g i là hành kh . Hành kh ch gi n d là t m thân này. Vì v y mu n
renunciation - còn g i là tâm buông x , hay tâm chán kh sinh t c u vui ni t bàn.
1

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

59

60

Pháp Tu Tây T ng

thoát kh thì ph i ng ng tái sinh trong luân h i. Thân này sinh ra không ph i do ng Chúa tr i hay do s c m nh v n n ng nào xui khi n, mà ch phát sinh t n ng l c vô minh c a chính mình. Vô minh là tr ng thái tâm th c l m l n bám ch t vào i c nh. Ph t t B tát ph i là ng i t nguy n b c vào ch n r i lo n, vì c nguy n c a B tát là s ng vì l i l c c a chúng sinh. Tuy v y, khi m i phát tâm, tuy chí nguy n s c gánh vác. B tát mãnh li t nh ng tâm th c l i ch a m i phát tâm th ng g p c nh không thu n ti n d làm thoái chuy n tâm b . Vì v y trong th i gian u c n s ng cách ly phát huy nh l c. M t khi tâm ã v ng vàng t t i, ch ng ó ph i t nguy n quay v v i xã h i, ch n d n thân vào nh ng ch n hi m nguy r i lo n giúp ng i khác. H i. Ð i v i xã h i mà nói, khuy n khích con ng b xã h i nh v y có nguy hi m không? it

h nh, cái ngã càng lúc càng v

i h n lên.

Ðáp. Hành ng thi u suy ngh là i u tai h i. Tr c khi quy t nh m t vi c gì, c n phân tích cho th u áo. Có ng i t nhiên nh t quy t mu n tu, thi t tha n n i b c n u ng, c ôi ba ngày l i chán không mu n tu. Ph i tránh vi c nh v y x y ra cho mình. Ng c l i, n u mang tâm nguy n chân thành, t b xã nghiêm ch nh tu, làm nh v y có khi h i tìm n i v ng v c l i ích l n lao. Không tu thi n ch , không t i nh, thì không th chuy n th c th sáu thành tu giác s c bén. Vì v y c n thành t u thi n ch . Mu n thành t u thi n ch , ph i tu m t mình n i v ng v . C n tìm m t n i cách ly không ng i lui t i, tu hành miên m t trong m t th i gian dài, ít ra là vài ba n m. Ð i khi t nh r i m i quay v . Hi n nay có vài v th y Tây t ng ang trên núi d c s c tu hành. C ng có nhi u ng i t x ng mình ang tu, nh ng th t s ch ng ph i th y tu c ng không là c s . Có m t câu châm ngôn Tây t ng nói r ng con d i khi v i chim thì gi ò làm chu t, khi v i chu t l i gi b làm chim. H i. Xin ngài ch cho m t l i tu v a ph i dành cho ng i bình th ng, không c n ph i phát i nguy n ph c t p. Ðáp. Mu n gi i thoát, i u quan tr ng nh t là ph i th t tâm mong m i i u này. C n nh n di n, quán ni m v kh . Kh nói ây là hành kh , là kh au n t hoàn c nh hi n h u trong luân h i.

Ðáp. T b xã h i không thôi thì úng là r t nguy hi m. N u vài ng i t b xã h i v i m c tiêu tìm ng gi i thoát thì không sao, nh ng n u nhi u ng i cùng t b xã h i, i u này có th gây xáo tr n áng k . H i. Tôi ngh d y v tâm c u gi i thoát cho ng i tr tu i là i u r t nguy hi m. H có th không hi u h t nh ng gì ngài v a nói. Có khi tâm c u gi i thoát i v i h ch là ng v i v , ng u ng r u. H nên l i ch n thành th h n là tu trên núi. Lên núi r i t ng mình cao siêu c
59

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

61

62

Pháp Tu Tây T ng

Vô th ng không nh t thi t ph i là kh . Ví d trí toàn giác c a Ph t, tuy vô th ng nh ng không mang tính ch t kh au. H p th tâm lý v t lý c a chúng ta c ng vô th ng, nói cách khác, luôn thay i, là qu , do nhân sinh ra. Nhân trong tr ng h p này là nghi p ã t o trong quá kh , cùng v i ng c phi n não tác ng thành nghi p. Vì sinh ra t phi n não, nên thân ng i c ng mang y tính ch t phi n não kh au. Ð i s ng này kh i u b ng kh au chào i. Sau khi nh p thai m , c th con ng i b t u thành hình và phát tri n. Hình s c càng lúc càng thô l u h n. Ð n m t lúc nào ó, bào thai b t u có c m giác tho i mái hay khó ch u, khi chào i là lúc kh au th t s b t u. M t th i gian r t lâu sau khi ra i, con ng i y u u i nh côn trùng, không th t lo cho mình. Ð i s ng chúng ta b t u nh v y ó. M c dù cha m luôn n m ng khi tr chào i, nh ng ph i nói ó chính là lúc kh au b t u. R i i s ng k t thúc b ng cái ch t, c ng là m t lo i kh au không ai mu n. gi a hai u sinh t , là b nh t t, già nua. Con ng i c n m t m c tiêu trong i s ng th y i này có chút ý ngh a nào khác h n là s m t i nh i nhét n nuôi t m thân này. Chúng ta c n t h i nuôi s ng t m thân này có ph i là ý ngh a duy nh t c a cu c s ng. N u có th chuy n hóa c tâm, ó m i th t s là m c tiêu có ý ngh a. Theo l mà nói, thân này không có gì áng cho mình
61

nâng niu l u luy n. Ð p c nào, m nh c nào, nhìn l i t ng thành ph n x ng, da, máu, th t, th t ch ng có gì hay. C th là k t h p c a nhi u thành ph n không s ch. Chính thân ng i c ng r t d , sinh ra t tinh ch t c a cha và c a m , v n không s ch. Thân ng i l i th ng ch t o ph n và n c ti u. Có th nói thân này là m t cái máy chuyên ch t o b n. M c tiêu chính c a t m thân này là tiêu th n th c u ng và ch t o c a d . Nhìn l i su t n m m i hai n m qua tôi ã n bao nhiêu, u ng bao nhiêu, th t s mà nói thân này ch gi i vi c ch t o c a b n. Ð ng th i, n u gom l i h t t t c nh ng m dãi ã th i ra trong quá kh , ch c ch n ph i nhi u l m. Không ai th y c u tiêu là n i s ch s c , úng không? Th t s thân ng i c ng nh cái c u tiêu. M y th trong nhà c u không ph i t trên tr i r i xu ng, mà t trong thân ng i r t ra. May m n thay, ngoài thân v t lý, con ng i còn có thêm ph n trí tu . Ch khi nào t n d ng c n ng l c trí tu c a con ng i, i s ng m i th t s có ý ngh a. Chúng ta bi t suy ngh , bi t phân tích, ây th t là m t kh n ng c c k quí giá c a ki p làm ng i. Ta có th th y r ng c súc v t, trong m t gi i h n nào ó, c ng có khi có c tinh th n v tha. Ví d nh loài ong hay loài ki n, chúng s ng có t ch c xã h i. G p lúc thu n ti n hay khó kh n, t ch c này s b o m s s ng còn cho t ng cá nhân. Con này n ng d a vào con kia, s ng m t cách t nhiên trong tinh th n trách nhi m, nâng l n nhau.

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

63

64

Pháp Tu Tây T ng

Loài ng i c ng v y, dù mu n dù không, v n ph i d a vào nhau s ng. Suy ngh sâu m t chút s th y chúng ta có m t nhu c u r t t nhiên là c n tình th ng. Sinh ra và l n lên c là nh tình yêu th ng ch m sóc c a cha m . Có th s ng còn c ng là nh tình th ng cha m , nh h i m loài ng i. Mai m t già i, tâm th n và th xác u suy thoái, l i ph i s ng nh tình th ng yêu c a ng i khác. gi a hai giai o n này, khi kho m nh tr trung, chúng ta không m y khi ngh n nh ng vi c nh v y. Ðây c ng là m t th vô minh. Nhu c u thi t y u nh t c a con ng i là trái tim n ng m. Rõ ràng là chúng ta c n b n bè ng i thân. Nh b n bè mà c m th y an vui h nh phúc. Mu n có tình b n chân chính, ph i l y nh ng tình c m t t p i x v i nhau, ví d nh tình yêu th ng quan tâm v i trái tim r ng m . Ð c nh v y tình b n chân chính s n y n d dàng. B n bè c ng có nhi u ng i không th t lòng. Khi có ti n, có th , ch c ch n c ng s có r t nhi u b n. Nh ng khi ti n tài th l c m t h t, th b n này c ng m t theo. Tình b n chân chính ch có th có nh trái tim nhân h u. Lo i tình b n này s luôn l i, cho dù chúng ta có ang th t b i hay thành công. Con ng i s ng c là nh tình yêu th ng, nh lòng quan tâm ch m sóc l n nhau. Con ng i kh n ng phát huy nhi u lo i tình c m c c k t t lành, ây m i th t là m t i u quí giá, m t may m n v t b c. Nay chúng ta có c thân ng i, ph i bi t t n d ng trí tu cùng n ng l c c bi t c a trái tim yêu th ng, ch ng
63

ó cu c s ng m i th t s có ý ngh a, chúng ta m i th t s không phí u ng ki p ng i. T xét l y mình, s th y thân tâm này là do nghi p và phi n não mà ra, vì v y h thân tâm này còn là ch a th có c ni m an l c v nh c u. Nhìn l i quanh mình, ai n y c ng u nh v y c . Vì v y ph i phát kh i chí nguy n mu n t giác ng v t thoát ràng bu c c a nghi p và phi n não. Ðây có th g i là tâm c u gi i thoát, là tâm buông x , m c dù không r i b gia ình xã h i. H ng v l i ích chúng sinh thì m i nhu c u cá nhân t nhiên s c th a mãn. Ð phát tâm b , các v cao t ng n có d y hai ph ng pháp chính, ó là B y Ði m Nhân Qu , và Hoán Chuy n Ngã Tha. Mu n tu theo ph ng pháp B y Ði m Nhân Qu , tr c h t c n kh i tâm i x . Tâm i x là tâm bình ng. Nói cách khác, là tr ng thái quân bình, không l u luy n ng i thân, không oán ghét k thù, và c ng không d ng d ng i v ik l . Ði m nhân qu th nh t là nh s tái sinh v n không có kh i i m, vì v y chúng sinh nào c ng có lúc ã t ng là cha m , anh em hay ng i thân c a mình. Th y nh v y r i, i m th hai là nh th ng h ã t ng mang n cho ta. ngh v tình

Ði m th ba là c mu n n áp tình yêu th ng ó. Ð quy t tâm n áp yêu th ng, hãy nh l i ng i m i

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

65

66

Pháp Tu Tây T ng

này ã th ng yêu ch m sóc ta nh th nào, nh các b c cha m nói chung yêu th ng con mình nh th nào. Kh i tâm i t là i m th t . Tâm i t là m t tr ng thái tâm th c r ng m , th ng yêu t t c chúng sinh. Có tâm i t r i, i m th n m là mong m i chúng sinh thoát kh au. Ðó là tâm i bi. Ði m th sáu là phát tâm nguy n v tha phi th ng, t nguy n gánh l y trách nhi m gi i thoát chúng sinh ra kh i kh não. Ði m th b y là phát tâm b . Tâm này có hai ph n, v a là n ng l c i bi t a r ng n m i loài chúng sinh, v a là trí tu ch ng bi t tâm chúng sinh có kh n ng v t thoát phi n não, ai c ng có th thành t u trí toàn giác. Trí tu này i cùng v i n ng l c c a i bi s khi n tâm b kh i phát. ng pháp th hai là Hoán Chuy n Ngã Tha. C ng b t u v i tâm x , nh ng theo cách khác. Ph ng pháp này d y ng i tu ng v phía chúng sinh, th y t t c u bình ng, vì t t c u mu n c h nh phúc thoát kh au. T t c chúng sinh u gi ng nhau c nguy n này. Vì v y mà mình và ng i bình ng nh nhau. Ti p theo, suy ngh th xem lòng v k s mang l i nh ng gì. N u ích k mu n dành h t h nh phúc trên i v ph n mình, v y r t cu c s không còn b n mà l m k thù. Ng c l i, n u hoán chuy n lòng v k thành lòng v tha, th ng yêu lo l ng cho ng i khác h n chính b n thân, k t
65

qu s trái ng

c, ít thù nhi u b n.

Nói tóm l i, úng nh l i c a ngài T ch Thiên1 trong Nh p B tát H nh2 ã t ng nói, “t t c m i b t h nh trên i n t lòng v k và t t c m i h nh phúc trên i n t lòng v tha.” Ti p theo là ph ng pháp thi n Cho và Nh n [tong-len] phát tâm b . Ph ng pháp này ch cách quán t ng cho i t t c m i h nh phúc t t lành c a mình, ng th i nh n v t t m i khó kh n v t v c a ng i khác. Th i nay, ng i Tây t ng chúng tôi ph i h p hai ph ng pháp tu nói trên phát tâm b . Hai ph ng pháp tu này s giúp ta th y k thù v n là ng i t t nh t trên th gian. Lý do r t n gi n, mu n phát tâm b chân chính thì ph i i u ph c tâm gi n d . Ð i u ph c tâm gi n d , c n kiên nh n l ng. Ð luy n tính kiên nh n l ng, c n ph i có m t k thù. Ngh nh v y, k thù t nhiên bi n thành ng i giúp mình tu, dù không ph i t ý h mu n v y. M t khi ã có th th y k thù là ng i giúp mình, ng nhiên s th y t t c m i ng i u nh v y. c v ng trong i s ng nh danh v ng, ti n tài, ch có th có c nh s giúp c a ng i khác. Ngay nh bu i c là nh công lao c a r t nhi u nói chuy n hôm nay, có ng i: ng i xây nhà, lót th m v.v... C chi c xe bus ch quí v n ây b t k m i xáo ng Punjab, ó c ng là m t y u t cho phép chúng ta g p nhau hôm nay. N u
1 2

Ph

Shantideva. A Guide to the Bodhisattva Ways.

Ch

ng 2. Th c Ch t

ng Tu

67

68

không có công lao c a nhi u ng i quen và không quen, chúng ta ã không th ng i ây. Suy ngh nh v y s th y n u không có s giúp c a ng i khác, chúng ta không làm sao có th s ng n ngày hôm nay. Ngoài ra c ng nên ngh n nghi p. T t c nh ng c h i có c trong cu c s ng u là qu c a nghi p ã t o trong quá kh . Ngh n thi n nghi p: thi n nghi p nói chung là nh ng gì ã làm v i tâm nguy n mu n t t cho ng i khác. V y mu n tích t thi n nghi p c ng c n ph i có ng i khác. Trong t t c nh ng công phu hành trì Ph t giáo, phát tâm b c xem là công phu quan tr ng quí giá nh t. Tâm b b tr t i bi. Không có chúng sinh là không th kh i tâm i bi. Ph t à và B tát có th h trì cho ta phát tâm b , nh ng không th giúp chúng ta phát tâm i bi. Ð i bi ch có th có c nh h ng v chúng sinh. Nhìn trên ph ng di n này, chúng sinh còn t t v i ta h n c Ph t à. Chúng sinh luôn t t v i ta nh v y, dù c ý hay không. Có nhi u i u i v i chúng ta r t quí, nh di t , o , nh ng nh ng i u này không có ý mu n t t v i ai c , dù v y chúng ta v n quí giá nâng niu. Ð i v i Ph t t i th a, m i chúng sinh u là b n và m i hoàn c nh u là hoàn c nh thu n ti n tu. K thù duy nh t là thái v k , là tâm ch p ngã, t ó sinh ra lo i v ng tâm. Tu c nh v y, quí v s có thoát m i s hãi. c tinh th n vô úy,

Ch

ng 3.

Hai pháp tu tr ng y u

67

69

70

Ngang ây tôi xin d a trên hai bài t ng t c trình bày v Ph t giáo.

n gi n

ti p

Bài th nh t là Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm, nói v vi c làm và tác phong c a B tát. Bài t ng này c vi t t nhi u th k v tr c [xin c Ph L c 2]. Bài th hai là Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn, do tôi so n vài n m v tr c [xin c Ph L c 1]. A. Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm Giáo pháp này tôi c th y tôi là Rinpoche Kyabje 1 Trijang tr c ti p truy n th a. T ó n nay ã h n ba m i l m n m, tôi v n hàng ngày trì t ng quán ni m tám bài k này. Tác gi là v th y dòng Kadampa tên Geshe Langri Thangpa. V th y này luôn xem công phu phát tâm b là quan tr ng nh t trong su t cu c i hành o c a mình, nh t là ph ng pháp Hoán Chuy n Ngã Tha. Bây gi tôi xin gi i thích s l Hóa Tâm. c v Tám Bài K Chuy n

B tát V n Thù S L i hi n thân cho Trí tu c a ch Ph t

Rinpoche ngh a en là quí giá, th ch ng.

1

ng dùng g i các b c chân tu th t

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

71

72

Pháp Tu Tây T ng

1. V i quy t tâm thành t u L i l c l n lao nh t Nh t t c chúng sinh, Tôi nguy n luôn gi gìn Chúng sinh trong áy tim, Vì chúng sinh quí h n C b o châu nh ý. Chúng sinh không nh ng giúp chúng ta hoàn thành m c tiêu cao nh t là thành Ph t, mà còn mang l i cho chúng ta h nh phúc tr c m t. Vì v y mà nói chúng sinh quí h n ng c nh ý. Và c ng vì v y mà phát nguy n gìn gi chúng sinh. 2. Khi g p g ti p xúc V i b t k m t ai, Nguy n tôi luôn th y mình Là k th p kém nh t, T áy lòng chân th t Luôn tôn kính m i ng i Nh kính b c t i cao. V i ng i khác, chúng ta không nên t cao th y mình h n ng i, t trên nhìn xu ng, mà ph i luôn th y mình khiêm nh ng th p kém h n t t c . C n kính tr ng ng i khác, vì ng i khác có kh n ng t ng ng v i hành ng c a Ph t à, ó là kh n ng mang n cho chúng ta ngu n h nh phúc giác ng .

3. Nguy n trong t ng hành ng Tôi luôn t xét mình, Phi n não v a d y lên, Ðe d a mình và ng i, Nguy n t c thì nh n di n, Và t c thì d p tan. Trên b c ng tu, th nh tho ng chúng ta g p tr ng i. Tr ng i không n t bên ngoài mà phát sinh ngay t bên trong, do v ng tâm mà có. K thù chân chính phá h y h nh phúc c a chúng ta là k thù n i t i. c N u c g ng tu t p s có c kh n ng t ch , v y m i g i là t t i bình an th t s . Vì v y Ph t d y: “Các con là th y c a chính mình”. M i s u ph i trông c y vào chính mình. Khi tu phát tâm b chúng ta c n d p h t phi n não, tuy v y, cái c n di t b tr c nh t v n là tâm gi n d . Ðã gi n d thì không th h nh phúc, trong khi tham d c có khi v n mang l i ni m vui. T c ng Tây t ng có câu “bao gi n i c n gi n d , hãy t c n t ngón tay”. Câu nói này có ngh a là n u l n i gi n thì ng phát ra ngoài mà ch nên t nói v i mình “thôi b i”. 4. Khi g p ng i hi m ác Vì b tâm phi n não Và ác nghi p tác ng, Nguy n tôi quí ng i y

71

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

73

74

Pháp Tu Tây T ng

Nh v a tìm ra c Kho tàng trân quí nh t. Có nhi u ng i khi th y ng i khác b kh au kh ng ch , b vô minh phi n não b c bách, th ng hay g ng tránh né kh i liên l y t i mình. B tát thay vì tránh né, luôn can m n g n, vì ây là c h i quí giá mang h nh phúc l i cho k khác. 5. Khi g p ng i vì lòng Ganh ghen và k Mi t th ph báng tôi, Nguy n tôi nh n ph n thua, Nh ng i m i ph n th ng. Khi ng i khác, nh t là nh ng ng i oán ghét mình, vì ganh ghen mà gây h i cho ta, ta không c t b h mà ph i gi gìn, th ng yêu, ch m sóc h v i lòng i bi. Vì v y mà nói Ph t t ph i nh n ph n “thua” và t ng ph n “th ng” cho ng i. Tâm b thì ph i bi t nh n thua t ng th ng. Làm nh v y không ph i t th y mình o c h n ng i, mà ch gi n d vì mu n l i ích chúng sinh. Còn n u nh n thua t ng th ng mà gây t n h i n cho ng i khác thì ng nhiên không nên làm nh v y. Ph t t i th a g p tr ng h p này c n n ng theo lòng v tha, kh i tâm mong m i l i ích chúng sinh hành ng ng c l i. Hãy suy ngh nh v y: g p vi c không v a ý mà n i gi n m i th t là thua, vì c n gi n s t c kh c phá h y ni m
73

an l c trong tâm, v lâu v dài s mang l i k t qu tai h i. Ng c l i n u b xâm ph m mà v n không n i nóng, ó m i là chi n th ng th t s . Khi tâm m t kiên nh n, n i c n gi n d , trí óc s m t h t sáng su t, không còn kh n ng nhìn rõ s vi c. N i iên lên vì gi n s làm m t h t kh n ng phán xét. Gi tâm bình th n m i có th sáng su t quan sát tình hình, bao gi c n ph n ng quy t li t thì ph n ng. V y m i là ý ngh a chân chính c a th ng b i. 6. Khi g p ng i mà tôi Giúp , t k v ng, L i vong ân b i ngh a Gây t n h i cho tôi, Nguy n tôi xem ng i y Là m t ng tôn s . Khi g p ng i ph n, ta th ng c m th y chán không mu n giúp. G p tr ng h p này th t khó mà b không trách. Vì ây chính là tr ng i l n cho lòng v nên câu k này d y ta c n c bi t quan tâm ch m nh ng k ph n. n n qua tha, sóc

K gây h i không nh ng c n c quan tâm giúp , mà th t s còn là v th y d n d t chúng ta trên ng tu. Ph t t s th y k thù m i ích th t là v th y cao quí nh t c a mình.

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

75

76

Pháp Tu Tây T ng

7. Tóm l i tôi xin nguy n Tr c ti p và gián ti p Trao t ng m i l i l c Cho t t c chúng sinh Ð u là m c a tôi T vô l ng ki p tr c. Nguy n [không i ai c u V n] âm th m gánh ch u M i ác nghi p kh não Thay th cho chúng sinh. Ng i khác nhi u vô t n, mà tôi ch có m t, vì v y dù tôi có quan tr ng n âu, ng i khác v n quí h n. Có chút phán oán s th y hy sinh m t c u vô l ng là vi c r t áng làm, ng c l i hy sinh vô l ng chúng sinh ch vì cá nhân m t ng i là i u th t vô lý. ây có m t cách quán t ng r t h u hi u. Hãy t ng t ng mình là m t ng i r t ích k , tr c m t có nhi u ng i khác ang ch u kh . T ng t ng chúng sinh ang tr i qua lo i kh au, trong khi ó k ích k kia v n d ng d ng không quan tâm. T ng t ng v y r i th nhìn l i xem mình nghiên v bên nào h n. Thái ích k r t khó d p b , nh t là khi m i tu. Nh ng n u kiên trì c g ng, ch c ch n s thành công. Ng i nào ã bi t chân thành nh n lãnh kh au và khuy t i m c a chúng sinh v ph n mình thì c ng nên t p cách t ng cho chúng sinh t t c m i c tính t t lành c ng nh m i h nh phúc mình ang có.
75

B y câu k trên d y ph ng pháp tu h nh b thu c lãnh v c qui c, ó là ph n ph ng ti n. Câu k th tám nói v tâm b c u cánh, là ph n trí tu . Tu h nh b qui c thì tích t p c ph c c t l ng, còn tu h nh b c u cánh thì tích t p c trí tu t l ng. Hai ngu n n ng l c t l ng ph c trí này s giúp ta thành t u S c thân [Rupakaya] và Pháp thân [Dharmakaya]. 8. Nguy n nh ng i u nói trên Không b v ng ô nhi m B i tám ng n gió ch ng. Nguy n tôi th y m i s Hi n ra trong cõi i Ð u ch nh huy n m ng Cho tâm thôi ch p bám Thoát ràng bu c luân h i. Tu c s ng lâu, t ng s c kh e hay c an vui thành t trong cu c s ng là không úng. Tu ng i khác th y mình là i hành gi c ng không úng. Tu và th y i t ng c a lòng t bi c a mình có t tánh, c ng không úng. Ph i tu và hi u r ng m i s u nh huy n m ng. Th y c m i s nh huy n m ng là vì ã ph nh n t tánh c a s v t, b l i phía sau t t c nh ng gì là gi danh, là danh t và khái ni m. Ðó là ch ng ng trong Ph t giáo. Chúng ta có nói qua v tri ki n và hành ng trong Ph t giáo. Tri ki n Ph t giáo c g i là duyên kh i. Duyên kh i

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

77

78

Pháp Tu Tây T ng

tuy có nhi u ý ngh a, nh ng ý ngh a vi t nh t c a duyên kh i r t g n v i tu giác tánh Không. Duyên kh i nói r ng không có i u gì th t s có t tánh. Hi u c duyên kh i là có c lòng tin ch c ch n v lu t bi n hóa c a th gi i hi n t ng qui c. T ó mà tu h nh b tích t p ph c c, và thi n quán tánh Không, quán s v t không có t tánh, tích t p trí tu . Phát tâm b r i d a vào tâm y tu sáu h nh toàn h o: Thí, Gi i, Nh n, T n, Ð nh và Tu . Sáu h nh toàn h o còn có th qui n p thành ba môn vô l u h c: Gi i, Ð nh, Tu . Gi i là t ch ng , không làm vi c b t thi n. Có t t c ba b gi i, m t là gi i Ba la m c xoa [Pratimoksha hay Vinaya], còn g i là “gi i thoát cá nhân”; hai là gi i B tát; ba là gi i Kim cang. Gi i Ba la m c xoa có hai lo i, dành cho ng i xu t gia và dành cho c s . C s có th nh n hai lo i gi i, ho c gi i nh n m t ngày, ho c gi i nh n m t i. C n b n c a m i gi i là tránh ph m m i ác nghi p, trong ó có ba vi c c a thân: sát sinh, tr m c p, tà dâm; b n vi c c a mi ng: nói d i, nói l i chia r , nói l i thô ác, không c n mà nói; ba vi c c a ý: tham lam, ác ý, tà ki n. Tà ki n nói ây ch y u là o n ki n, ngh a là quan ni m sai l m cho r ng t t c m i s r ng rang không th t. Ngoài ra còn nh ng lo i tà ki n khác nh là tin có ng sáng t o v n n ng.
77

Nói v gi i B tát, quan tr ng nh t ph i bi t d t lòng v k , ng xem mình quan tr ng h n ng i khác, c nh v y thì gi c gi i B tát. Riêng nói v m t tông, m t tông có b n b . Mu n hành trì hai b m t tông cao nh t, ph i th trì m t s gi i lu t g i là gi i Kim cang. Mu n gi gi i Kim cang, quan tr ng nh t tâm hi n t ng th t c, c ng ph i bi t t ch không không tâm ch p bám vào s c t ng cõi th t c. Nói v ba môn vô l u h c Gi i Ð nh Tu , Gi i là n n t ng c a Ð nh, và Ð nh là n n t ng c a Tu . M t khi Gi i ã v ng, ph i tu Ð nh và Tu . M c dù i th a hi n tông có h ng d n ph ng pháp tu Ð nh và Tu , nh ng Ph t t Tây t ng tin r ng trên lãnh v c này pháp tu i th a m t tông thâm di u h n. B. M t pháp thi n Tây t ng Vài ba n m tr c, tôi có so n m t t p sách nh mang t a Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn [xin c ph l c 1 tr c khi c ti p bài gi ng này], dành cho nh ng ng i quan tâm n Ph t giáo m t tông Tây t ng nh ng ch a có c h i nh n pháp quán nh1. b t
1

ây xin mi n gi i thích m y câu m u t p sách. Hãy u t o n “Quán t ng”, v i câu “Ngay kho ng

Thông th ng mu n tu theo m t pháp ph i tr c ti p th pháp t m t v os . ây c t-lai L t-ma c bi t so n ra nghi th c hành trì m t tông này dành cho Ph t t không có c h i tìm g p o s , có th theo sách mà hành trì.

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

79

80

Pháp Tu Tây T ng

không tr c m t hi n ra trong quán t ng...” v.v., h ng d n ph ng pháp quán t ng n m v H Ph t1: Ph t Thích Ca gi a, xung quanh có b n v i B tát: Quan t t i, Kim Cang Th , V n Thù S L i, và Quan Âm Tara [Quan Âm M u]. ây xin nói thêm, m c dù Ph t giáo ph nh n thuy t h u th n, không công nh n có ng sáng t o v n n ng, nh ng trong Ph t giáo, nh t là Ph t giáo m t tông, có nói n m n à la và các v th n. Lý do là vì b c giác ng có kh n ng hóa hi n nhi u s c t ng khác nhau. Ph t Thích t ol il c Ca v n th ng hóa hi n nhi u thân khác nhau cho chúng sinh, chúng sinh có c h i th y c thân Ph t. T ng, s c và d ng c a hóa thân Ph t u tùy kh n ng khuynh h ng c a m i chúng sinh mà ho t hi n. M c dù hóa thân Ph t u hi n kh i t trí toàn giác c a Ph t, nh ng vì hoàn c nh và c n c c a chúng sinh khác nhau nên hóa thân Ph t c ng mang nhi u s c t ng khác nhau. Ng c l i, Pháp thân không hình s c nên ngoài ch Ph t ra, không ai có th nhìn th y. M t pháp Kalachakra [Luân Th i] có h n b y tr m v th n n m trong m n à la Kalachakra, th t ra u t trí Ph t hi n ra, u là di u d ng c a trí Ph t.2

ây, c Quan T T i là hi n thân c a lòng t bi Ph t; c V n Thù S L i là hi n thân c a trí tu Ph t; c Kim Cang Th là hi n thân c a n ng l c, hay hành ng c a ch Ph t; và c Quan Âm Tara, thân n c a c Quan T T i, là hi n thân c a thi n h nh c a ch Ph t. Theo M t tông T i th ng Du già, hai v i t c a Ph t là tôn gi M c Ki n Liên và tôn gi Xá L i Ph t c ng u là B tát. Nh ng nói chung hai ngài không ph i là hi n thân c a thi n c c a Ph t. Nói g n l i thì “c nh nhi m m u trong quán t ng” là nh sau : Ph t ng i tòa sen chính gi a, chân x p theo t th ki t già, tay ph i b t n “m i t ch ng giám”, tay trái c m bình bát ngang b ng ; hai bên c Ph t, h i thiên v phía tr c, là tôn gi Xá L i Ph t và tôn gi M c Ki n Liên. Pháp là t b tr n v n c hai ch ng ng i, phi n não ch ng và s tri ch ng, vì v y Pháp i li n v i tâm th c, không hình s c. Trong hình nh quán t ng, Pháp c th hi n qua nh ng cu n kinh, t trên bàn phía bên ph i c a c Ph t. Sau ó, quán t ng trí toàn giác vô s c t ng c a c Ph t qua d ng b o tháp, t phía bên trái c a c Ph t. Kinh sách bên ph i c Ph t (là Di t và Ð o n i Ph t), và b o tháp bên trái c Ph t (là trí toàn giác c a Ph t), t t c u thu c v Pháp b o. V y c nh nhi m m u này h i ba n o qui y, Ph t b o là Ph t ng i chính gi a, T ng b o là ch B tát và hai i
vào Ph t và b n v H Ph t. i B tát nên b n ti ng Vi t d ch thành n m ng

Sát ngh a ti ng Anh ph i d ch là "n m v th n". Xem chú gi i trang sau. 2 "Th n" (deity) v a là ch dùng g i th n linh cõi th t c, v a dùng g i thân ch Ph t, ch B tát ho t hi n trong m n à la. Vì v y mà có l i gi i thích trên c a c Ð t-lai L t-ma. ây vì ch Th n ng
79

1

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

81

82

Pháp Tu Tây T ng

t hai bên, và Pháp b o và kinh sách và b o tháp. Trong ba n o qui y này, n o qui y chân chính là Pháp b o, vì t trong tâm th c h thành t u c Pháp là gi i thoát c toàn di n kh não. Vì v y Pháp chính là n i ch che chân chính. Ð tâm t c kinh nghi m thành t u c a Pháp, chúng ta c n m t v th y d n d t. Ðó là Ph t, là ng i o s . Ta c ng c n nh ng ng i b n ng hành, cùng tu trên con noi theo. ng thoát kh , c n nh ng t m g ng sáng Ðó là T ng. Công phu qui y Tam b o i ôi v i công phu phát tâm b , vì v y c n kh i lòng t bi i v i t t c chúng sinh. Ð kh i lòng t bi, hãy quán t ng quanh mình là t t c chúng sinh. K thù ng i tr c m t, vì h là nh ng ng i c n c gi gìn trân quí ch không ph i vì s h ch y tr n n u ng i sau l ng. Ngang ây, Ph t t hãy suy ngh cho th t sâu v lòng v tha, quán ni m v c nh b t an thi u h nh phúc c a chúng sinh, v n i kh bén nh n h ang ph i gánh ch u. Khi ngh v chúng sinh, không nên ngh m t cách chung chung t ng quát, mà ph i ngh n ng i thân g n nh gia ình, bà con, hàng xóm. B ng không, nói t i i t ng c a lòng t bi l i gi ng nh nói t i i t ng c a s tranh ch p. Bây gi hãy ngh r ng mu n gi i thoát kh i kh au và nguyên nhân c a kh au, ta ph i tin ch c r ng i u mà chúng sinh th t s c n, là th y c chân t ng c a th c
81

t i, th y c n o qui y chân chính s n có trong tâm. V i tâm nguy n nh v y, c câu qui y sau ây: Nam mô Ph t, [Namo Buddhaya] Nam mô Pháp, [Namo Dharmaya] Nam mô T ng [ Namo Sanghaya] Ð c nh v y ba l n, hai m i m t l n, hay càng nhi u càng t t. Gi ng c ra sao không quan tr ng b ng ng c và lòng quy t tâm. Hãy phát kh i tâm nguy n trong sáng, kh i chí quy t tâm, r i c nh ng dòng qui y nói trên. Qui y Tam b o xong, Ph t t cúng d ng b y h nh nguy n Ph hi n, nh ã gi i thích trong bài t ng. Sau ó, chú tâm n i Ph t và c nh nhi m m u trong quán t ng. Bao gi hình nh hi n ra rõ ràng, hãy quán t ng có ài ánh sáng n m n i tim c a t ng v . Trên m i ài ánh sáng là ch ng t : MUM c a Ph t, HRIH c a ngài Quan T T i; DHIH c a ngài V n Thù S L i; HUM c a ngài Kim Cang Th ; và TAM c a ngài Quan Âm Tara. M i ch ng t c bao b c b ng minh chú c a t ng v . Ngang ây, tôi xin truy n l i n m b minh chú. Xin theo tôi ba l n: Om muni muni maha muniye svaha [ôm mu-ni mu-ni ma-ha mâu-ni-dê soa-ha] (Minh chú Ph t) Om mani padme hum [ôm ma-ni pê-mê hùm] (Minh chú b tát Quan T T i) Om wagi shvari mum [ôm wa-ghi soa-ri mâm] c

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

83

84

Pháp Tu Tây T ng

(Minh chú b tát V n Thù S L i) Om vajra pani hum [ôm vai-ra pa-ni hùm] (Minh chú b tát Kim Cang Th ) Om tara tuttare ture svaha [ôm ta-ra tu-ta-rê tu-rê soaha] (Minh chú b tát Quan Âm Tara). Ð c n m câu minh chú này càng th ng xuyên càng t t. Trong khi t ng chú ph i quán v lòng v tha, v t bi, v n n ng c a chúng sinh i v i mình. C nh v y, h ng v ba n o qui y m tâm khát khao mãnh li t. Quán t ng ánh sáng phóng ra t ch Ph t ch B tát trong quán t ng. Chú c a Ph t Thích Ca là chính. OM MUNI MUNI MAHA MUNIYE SVAHA, ngh a là n m v ng giác ng . Ð c Quan T T i hi n thân cho tâm i bi c a m i ph ng Ph t, nên Ph t t nào c g ng phát tâm i bi nên chuyên tâm t ng chú OM MANI PADME HUM. Chú này c ng có th t ng cho ng i quá vãng. Ð c V n Thù S L i hi n thân cho trí giác và trí tu c a m i ph ng Ph t à. Vì v y t ng chú OM WAGI SHVARI MUM c a V n Thù S L i r t t t cho sinh viên h c sinh ang i h c. N u có ng i c n ki n t ng tranh cãi, t ng chú này c ng giúp trí óc bén nh n h n. Ð c Kim Cang Th hi n thân cho n ng l c và hành ng c a m i ph ng Ph t à. T ng chú OM VAJRA PANI HUM r t t t khi c n phá tan ch ng ng i. Ph t t tu
83

theo chánh pháp không c mê tín d oan, tuy v y có vài tr ng h p th t s b tà ma cõi khác qu y nhi u, chú này có th giúp phá tan lo i ch ng ng i này. Ð c Quan Âm Tara hi n thân cho ph n n i khí trong sáng thanh t nh nh t, là lo i n ng l c trong c th , chuyên ch tâm th c n v i i c nh, tác ng thành hành ng. Khí này là m t lo i n ng l c c bi t, r t vi t . Mu n c an l c, t ng s c kh e, t ng m ng s ng, hay t ng tài s n, nên t ng chú OM TARA TUTTARE TURE SVAHA, r t h u hi u. Ph t t nào ang mu n tu nh, ngang ây nên chú tâm thi n ch . Ð m c thi n ch có r t nhi u lo i. Ho c chú tâm vào i t ng bên ngoài, ho c chú tâm vào i t ng bên trong, ho c chú tâm vào chính tâm mình, hay vào tánh Không. Khi ng i thi n ch , Ph t t c n c nh giác nh n di n n m lo i ch ng ng i c n tr không cho tâm an nh, áp d ng tám món hóa gi i. L i có nhi u i u ph i bi t v chín giai o n phát tri n, sáu l c, b n chánh ni m, v.v.... Nh ng i u này có th c c trong sách khác1. Tóm l i, y u t quan tr ng nh t c n có khi ch quán là tâm ph i nh p nh nhanh và v ng, m c ph i tuy t i rõ ràng, tâm quán sát ph i th t trong sáng bén nh y. Có hai i u khi n tâm không an
1

nh, m t là tr o c

Tham kh o thêm v ph ng pháp tu thi n ch : Gen Lamrimpa, Calming the Mind: Tibetan Buddhists Teachings on the Cultivation of Meditative Quiescence [Ð nh Tâm: Pháp tu Thi n Ch trong Ph t Giáo Tây T ng]. Ithaca: 1995, Snow Lion Publications.

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

85

86

Pháp Tu Tây T ng

[kích thích], hai là hôn tr m [trì tr ]. Khi ng i thi n mà tâm l ng x ng không chuyên chú, ó là tr o c . Nên ngh n c nh kh có th gi m b t tình tr ng kích thích này. Còn khi ng i thi n mà tâm rút vào quá sâu phía trong, tr nên n ng n , trì tr , có khi bi n thành chán ngán u s u, ó là hôn tr m. Trong tr ng h p này, ph i ráng nâng tâm lên b ng cách ngh n nh ng i u vui v , hay x thi n, b c ra tr i r ng, hít th khí tr i, trong ánh sáng mà ng m phong c nh thoáng r ng. Ðó là m t vài ph ng pháp ch a ch ng tr o c và hôn tr m. Trong lúc ng i thi n có khi v ng ph i tr ng thái vi t c a tr o c và hôn tr m. Ð m c không còn rõ nét, tâm gi m chuyên chú. G p tr ng h p này không c n ph i k t thúc bu i thi n, ch c n ráng quân bình tâm l i là c. Còn n u tâm d xao lãng thì nên ng i thi n trong phòng t i, i m t v i b c t ng. Ph t t nào mu n nghiêm ch nh tu nh, ph i t ch c chia m t ngày thành nhi u bu i ng i thi n, có th lên n hai m i bu i, m i bu i kéo dài kho ng m i phút. Ph i c g ng liên t c, nh c gi m t hòn than sao cho luôn h ng, không t t. N u ng i thi n quá lâu, tâm d r i vào tr ng thái hôn tr m vi t , m c không rõ nét, ng i thêm ch phí thì gi . Lúc m i t p thi n t t nh t là ng ng i quá lâu. Có nhi u ng i ng i trong t th r t p nh ng th t ra ch ang chìm m trong tr ng thái hôn tr m, tâm trì tr m m t. Hôn tr m nhi u s khi n tâm càng lúc càng t i.
85

Ch u khó ng i thi n cho th t úng cách, s có lúc tâm kh n ng chuyên chú vào m t m c su t b n ti ng ng h , hoàn toàn không v ng hôn tr m hay tr o c , c nh v y là ti n b rõ r t. Khi ng i thi n úng cách, h th ng hô h p có khi s ng ng trong m t th i gian. Ti p theo là thi n quán v tánh Không, v chân tánh c a Ph t. M i s v n không có t tánh, nên c Ph t mà chúng ta v qui y n ng d a c ng không có t tánh. Tr c ây chúng ta có ã suy ngh truy tìm v cái tôi, xem tôi là thân hay là tâm, bây gi hãy theo cùng m t ph ng pháp phân tích th c tánh c a Ph t. N u t h i Ph t là thân Ph t, hay là tâm Ph t, s không th y Ph t âu c . c Ph t tuy có th t, nh ng khi tìm xem th c ch t c a c Ph t là gì, s không th tìm th y có gì là Ph t, dù trong hay ngoài thân tâm. T ó i n k t lu n c Ph t ch là m t cái tên gán lên trên h p th c a các thành ph n thân tâm. Ti p theo, th nh l i xem c Ph t hi n ra trong trí mình nh th nào. S th y c ng t ng t nh cái tôi hi n ra rõ ràng ch c th t nh m t th c th tuy t i, c Ph t c ng v y, c ng hi n ra trong trí chúng ta nh m t th c th tuy t i. L i suy ngh r ng n u c Ph t th t s là m t th c th tuy t i, v y khi tìm xem danh t Ph t ng vào cái gì, l ra ph i tìm th y. Nh ng th t s là không th tìm th y. Vì v y có th k t lu n cái mà chúng ta th y v c Ph t th t ra không ph i là chân t ng c a Ph t.

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

87

88

Pháp Tu Tây T ng

ng ngh r ng Ph t không có th t, mà ph i hi u là Ph t không có t tánh. Bây gi t gi a chân Không, c Ph t cùng ch B tát l i hi n ra. Gi hình nh quán t ng này tr c m t, r i h i h ng công c, ch m d t bu i thi n.
ch MUM, ch ng t c a Ph t

C. H i áp H i. Khi t n trình nh p nh c a các b c thánh gi , có c n ph i quán t ng Ph t và các v B tát v i y m i tánh c nh v y hay không? Ng i tu khi ã t n trình cao có th n th ng v i Ph t mà không c n xuyên qua quá trình quán t ng hay không? Ðáp. Theo cách tu m t tông này, có nhi u ph ng pháp giúp ng i tu thâm nh p t ng tánh c c a Ph t, vì v y mà có l i gi i thích v ph ng pháp quán t ng nh trên. Trên ng tu nói chung, úng là không c n ph i quán t ng Ph t. Ng i tu có th quán v tánh Không, hay v tâm B , không c n ph i quán t ng thân Ph t. Quán tánh Không là tu h nh trí tu , còn quán tâm b là tu h nh ph ng ti n. M t tông Tây t ng ph n l n òi h i ng i tu ph i quán t ng, là vì ph ng pháp này cho phép ng i tu ng lo t thành t u s c thân và pháp thân. Thành Ph t là c u chúng sinh. Cái có kh n ng c u chúng sinh là s c thân ch không ph i pháp thân. Vì v y B tát vì tâm b mà ph i c g ng thành t u s c thân.

Ð bi u hi n t t c th gi i hi n t ng khách quan bên ngoài u là Không, hãy quán t ng nh sau: Ð c Quan T T i tan nh p vào u Ph t. Ð c V n Thù S L i tan nh p vào y t h u Ph t (cu ng h ng). Ð c Kim Cang Th tan nh p vào ng c Ph t. Ð c Quan Âm Tara tan nh p vào r n Ph t. Hai v i t tan vào hai bên thân hình Ph t. Gi l i hình nh m t mình c Ph t cho th t rõ ràng, an nh n i ó càng lâu càng t t. R i c Ph t d n tan thành ánh sáng, t trên tan xu ng và t d i tan lên, nh p vào ài ánh sáng tròn gi a trái tim. ài ánh sáng tan vào chu i minh chú. Chu i minh chú tan vào ch MUM gi a. R i ch MUM c ng tan thành ánh sáng, ch còn l i chóp nh n trên u ch MUM ti ng Tây t ng [xem hình phía trên]. R i chóp nh n c ng tan vào tánh Không. An trú m t lúc trong tánh Không c a th gi i hi n t ng. Khi thu nhi p s c t ng c a Ph t v l i tánh Không,
87

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

89

90

Pháp Tu Tây T ng

Mu n thành t u s c thân, c n thu n theo nhân qu , tích t y nhân duyên d n n s c thân. Nhân qu chi ph i toàn b m i hi n t ng vô th ng, k c qu v Ph t, vì v y c n gom nhân t và duyên t thành t u s c thân. Nhân t này không th có nh tu h nh trí tu mà ch có th có nh tu h nh ph ng ti n. Ph c là nhân, thành t u s c thân là qu . Ð i th a hi n tông d y sáu h nh ba la m t. Tuy sáu h nh này c ng có th làm nhân duyên thành t u s c thân Ph t, nh ng nhân t chánh y u v n n m trong m t pháp Tây t ng. ó là m t lo i n ng l c c bi t, g i là khí. Còn tu giác tánh Không là nhân t chính y u giúp thành t u pháp thân. Vì thân Ph t có hai, nên nhân duyên thành t u qu v Ph t c ng có hai. N u ph n n ng l ng c bi t g i là khí không c phát kh i cùng lúc v i tu giác tánh Không, s không th có cái g i là k t h p ph ng ti n và trí tu . Vì v y ng i tu c n phát kh i m t lo i tâm th c có hai tính ch t trí tu và ph ng ti n, nh ó ng lo i thành t u s c thân và pháp thân. N u h i s c thân c a Ph t ra sao, ng nhiên là không có câu tr l i. Không th nói s c thân c a Ph t trông gi ng nh pho t ng. Nh ng ít ra chúng ta có th có chút khái ni m v hình nh c a Ph t mà con ng i trong th gi i này có th t ng t ng ra c. Ph i l y hình nh ó, hình nh c a v H Ph t v i nh ng s c t ng t ng t nh s c thân c a Ph t, r i chú tâm vào ó, quán v tánh Không c a hình nh này.
89

ây ng i tu th y c nh hi n c a v H Ph t, ng th i hi u c tánh Không c a hình nh y. V y tâm này có hai tính ch t, quán hình dáng c a v H Ph t, và hi u v tánh Không. H nh ph ng ti n và h nh trí tu u gói tr n y trong cùng m t tâm. Vì lý do này c n ph i quán t B tát trong m n à la. ng v c Ph t cùng ch ng th y

c Ð t-lai L t-ma, tôi th H i. Kính th a trong chùa hay treo trên t ng dòng ch sau ây:

M i s nh bóng n c Trong sáng, thanh t nh, không lo n ng Không th ch p bám, ngoài t m ngh bàn Không t tánh, không n i ch n, thành l p hoàn toàn trong nhân qu . Xin ngài cho m t l i gi i thích v nh ng dòng này. Ðáp. Câu th nh t nói r ng, n u l y tâm c a ng i bình th ng nh chúng ta ây mà xét, t t c m i hi n t ng u nh nh hi n trên m t n c. M c dù hi n ra nh v y, nh ng chân t ng l i khác. Nhìn t a nh có t tánh, nh ng th t s không ph i là m t th c th tuy t i. Vì v y có s mâu thu n ây. C ng gi ng nh khuôn m t hi n ra trên m t n c trông gi ng khuôn m t th t, nh ng th t ra không ph i. Câu th nhì nêu ra ba y u t : trong sáng, thanh t nh, không lo n ng. Câu này nói v ba lo i ch ng ng i c n ph i buông x , ó là ch ng ng i n t phi n não [phi n não ch ng], ch ng ng i án ng trí tu [s tri ch ng], và

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

91

92

Pháp Tu Tây T ng

ch ng ng i ng n c n tâm an nh. Câu này nói r ng nh th u tri t tánh Không mà ng i tu thoát kh i ba lo i ch ng ng i này. Câu th ba nói v s "không th ch p bám, ngoài t m ngh bàn", có ngh a là không th dùng tâm phân bi t c a k phàm phu nh chúng ta ây mà t n kinh nghi m giác ng . Kinh nghi m giác ng này c ng không th dùng khái ni m mà gi i thích. Câu chót nói "không t tánh, không n i ch n, thành l p hoàn toàn trong nhân qu ", ây chính là ba cánh c a gi i thoát [Tam gi i thoát môn]. H i. N u s v t ch do tâm th c c ch có trong trí t ng t ng? t tên, v y có ph i t t

h i mà Ph t không tr l i. Ngài Long Th nói r ng s im l ng này m i chính là b ng ch ng c a trí toàn giác c a Ph t. Nói nh v y có ngh a là n u bi t nói ra không giúp c gì thì nên im l ng. M t khi ã nói, l i nói ph i mang l i l i ích. Trong m i ác nghi p, có nghi p g i là nói l i chia r . N u nói chia r b n bè thì dù nói th t c ng v n không ph i là i u hay, c n ph i tránh. Khi l i nói mang l i l i ích thì dù nói không úng s th t c ng v n là thi n nghi p. T t c u tùy l i nói có mang l i l i ích gì hay không. Trong m t s giáo pháp, Ph t d y r ng ng u n nh gánh n ng, mình là k khuân vác. ây, Ph t gi i thích cái tôi nh m t ch th tuy t i. Ði u này mâu thu n v i giáo thuy t r t ráo c a Ph t. Ph t nói v y là t o l i ích cho nh ng ng i tin t ng quá sâu vào cái tôi. N u nói th ng r ng cái tôi không có th t, nh ng ng i này s i n k t lu n sai l m r ng ch ng có cái gì th t s quan tr ng. H i. Th a c Ð t-lai L t-ma, lý lu n có ph i luôn có giá tr tuy t i hay không? Ðáp. Có vài lo i hi n t ng có th dùng trí thông minh bình th ng mà hi u c. L i có lo i hi n t ng không th nh n th c, ti p c n, tr phi tâm th c t n trình cao siêu h n. Nh ng ngay c nh ng tr ng thái tâm th c cao siêu c ng ph i thu n theo lý lu n. Ph t giáo i th a có câu kh ng nh r ng giáo pháp c a Ph t có hai lo i: lo i mang ngh a r t ráo và lo i mang ngh a

Ðáp. M c dù ích th t m i s u ch là gi danh, ngoài danh t và khái ni m ra hoàn toàn không có th c th nào c . Tuy v y, khái ni m mà tâm th c gán t lên trên m t v t v n không th bi n thành chính v t ó. Tâm th c không th c. B ng tùy ti n thao túng th gi i hi n t ng nh v y không, nh n th c úng n và nh n th c sai l m s không khác gì nhau, úng sai s hoàn toàn ng nh t. S v t tuy có th ph i là m t th c th gi danh. Nói nh v nào lên cái gì thì cái t, nh ng khi phân tách l i th y không tuy t i, vì v y mà nói s v t ch là y không có ngh a là gán t khái ni m y s bi n thành chính khái ni m y.

Trong Trung Quán Lu n, ngài Long Th ph nh n quan i m cho r ng Ph t không ph i là b c toàn giác vì có khi
91

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

93

94

Pháp Tu Tây T ng

giai o n1. M t s giáo pháp c a Ph t có th hi u theo ngh a en, m t s khác không th . V y làm sao có th phân bi t âu là ý ngh a r t ráo, âu là ý ngh a giai o n? Ch nh vào lý lu n. Vì Ph t luôn tùy hoàn c nh mà a ra nhi u cách gi i thích khác nhau. Ð tránh tình tr ng oán mò, c n phán xét d a trên n n t ng c a lý lu n. Lu n i m nào không th dùng lý lu n bát b , lu n i m y mang ngh a r t ráo c a l i Ph t d y. H i. Th a ngài, trong m t giáo chúng ta c n quán t ng k thù ng tr c m t. K thù chân chính th t ra là tâm h v ng, v y có c n ph i gi tâm h v ng ng tr c m t nh v y hay không? Ðáp. Chúng ta c n ph i ng ý v i nhau r ng, nói theo l thông th ng, có nhi u lo i ng i c xem là b n hay là thù. M c dù có nh ng tr ng h p chúng ta t ng l m b n là thù vì không hi u c ng c hành ng c a ng i y, nh ng nói chung, v n có th ng ý v i nhau r ng có ng i c chúng ta g i là b n, l i có ng i b chúng ta xem là thù. N u có th k thù t u chí cu i v n luôn là thù thì k thù y ch có th là tâm h v ng c a chính mình. Nh ng i u này không có ngh a là chúng ta không có k thù b ng x ng b ng th t phía bên ngoài. c xem là N u có ng i c tình h i ta, ng i này c n i t ng c a lòng kiên nh n: nh ng i y, ta có th th c
1

hành h nh nh n. Còn n u chú tâm vào v ng tâm c a mình tu h nh nh n thì ch ng c l i ích gì. M c ích c a ph ng pháp tu này là lo i b tâm lý thù h n và th ng yêu th ng v n d y lên tr c ng i c xem là thù hay b n, c g ng ch n ng nh ng xáo tr n tình c m n t phi n não. Trong tr n chi n ch ng k thù bên trong, Ph t giáo d y b c u tiên ph i là phòng th . B c th nhì m i là t n công. Khi m i b c vào ng tu, chúng ta không có kh n ng chi n th ng phi n não, vì v y ph i c g ng phòng th tâm kh i r i vào t m kh ng ch c a phi n não. Ði u ng i c s có th làm ngay t c kh c là t ch không thân mi ng ý ph m m i ác nghi p, nh sát sinh, tr m c p v.v... Ðây là ph ng pháp có th tu li n t c thì. Nói chung, ai c ng th y sát sinh là t i ác. Ph n l n pháp lu t qu c gia u tr ng ph t t i gi t ng i. Và ai c ng công nh n tr m c p là không t t. Là Ph t t , tu hành theo Ph t pháp, cho dù có c nh sát ng m t bên hay không, c ng v n ph i gi gìn hành vi c a mình cho th t trong sáng. Tránh sát sinh, tránh tr m c p. Ph t t có riêng m t i i c nh sát n m ngay trong tâm. Bao gi c ng c nh giác, luôn xem xét hành ng l i nói ý ngh c a chính mình, luôn c n th n nhìn xem ng c hành ng c a mình có trong sáng hay không. Có m t ph ng pháp r t h u hi u, là m i sáng th c d y t nói v i mình nh sau: "T gi cho n khi ch t s luôn nh v y, nh ng c bi t ngày hôm nay, tôi s ráng s ng trong chánh o. Ph i c g ng giúp ng i khác, ít ra là

li u ngh a và b t li u ngh a.
93

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

95

96

Pháp Tu Tây T ng

không gây h i cho ai". Dù là th ng gia, k s , nhà giáo, hay làm b t c ngh nào, c ng ph i nên s ng theo nh v y. Ngay c trong chi n tranh c ng c n gi gi i. Dù có ph i gi t ng i c ng ph i hành ng trong tinh th n gi gi i, ng ánh m t tính ng i. Ch làm vì không th khác h n c. Chi n tranh th i nay s d ng quá nhi u v khí máy móc nên m t h t tính ng i. Máy móc ng nhiên không có lòng th ng c m, vì v y chi n tranh th i nay r t tàn kh c. Ðàn bà tr em b gi t ch vì bom n không có ý th c, không bi t phân bi t. Tôi th t s ngh r ng chúng ta ang d a vào máy móc quá nhi u. Trong lãnh v c xây d ng, máy móc r t h u ích, nh ng không ph i lãnh v c nào c ng v y. Ð i s ng hàng ngày c a con ng i c n c t trên n n t ng c a luân lý. Ð i ng c nh sát, c quan tình báo, tòa th m phán, t t c ph i n m bên trong. Chúng ta nên t làm c nh sát và quan tòa cho chính mình. N u làm i u gì sai, c n nh n di n, t trách ph t, không ph i trách ph t th xác mà trách ph t tinh th n. Ph i bi t h i h n nh n l i. R i bu i t i tr c khi i ng , ng m l i l ti n b c mà hãy soát l i hành vi tâm th c c a mình trong ngày. T h i xem tâm mình ã làm c bao nhiêu vi c t t lành, ã ph m bao nhiêu i u b t thi n. C g ng ý nh v y, d n d n s ti n b . Ng i d n i gi n s ôn hòa h n. Ðó là b c u tiên trên ng tu. T
95

t s c m nh n i t i t ng, tâm có kh n ng t ch không ph m i u b t thi n, chúng ta tr thành ng i chân thành, v i trái tim nhân h u, không h i ng i khác, giàu lòng t bi, nhi u quan tâm n k khác. Nh ng c tính này càng t ng, tâm càng an nh t t i. Ng i tu s th y mình giàu can m giàu ngh l c h n, ý chí c ng m nh h n. Ðó là nh ng c tính t t c a con ng i. Tôi th ng nói t bi nhân h u là giá tr chung c a m i tôn giáo, dù tin tái sinh hay không, tin ng T o hóa hay không, tin Ph t hay không. S m mu n gì chúng ta c ng s ch t. N u i n khi ch t m i nhìn l i quá kh h ih n thì ã quá mu n, úng không ? Ngay bây gi ph i bi t s ng t ng ngày cho th t có ích. Ð ng h i k khác, g ng s c giúp m i ng i. Ð n phút cu i cùng, quí v s th y hài lòng v i i s ng c a mình. Dù b n bè ng i thân v n s khóc, nh ng quí v không có gì h i ti c. Là Ph t t , quí v c y tr ng nh ng h t gi ng t t lành trong i này, vì v y có th tin ch c r ng ki p sau s t t p h n.

Ch

ng 3. Hai Pháp Tu Tr ng Y u

97

98

C tu nh v y, n m t lúc nào ó ta s ph i b t u ngh n tánh Không. Ðây là i m kh i u c a giai o n tu th hai, là giai o n t n công k thù phi n não. ây c ng v y, y u t chính v n là ng c , là tâm nguy n c a mình. N u tôi nh không l m, c u th t ng Morarji Desai có l n nói v i tôi v tinh th n b t b o ng, cho r ng ph ng pháp hành ng m i là i u áng nói. Dù ng c và k t qu có t t lành ch ng n a, n u dùng ph ng pháp b o ng thì v n không ph i là i u hay. Ðó là quan i m c a c u th t ng. Trong quan i m Ph t giáo, ng c và k t qu luôn quan tr ng h n ph ng pháp hành ng. N u ng c t t mà k t qu x u thì ng c quan tr ng h n. Dù không thành công, n u tâm nguy n chân thành thì v n t t h n. Tây t ng có m t câu chuy n nh sau: m t hôm tr i m a l n, bên ng có pho t ng Ph t m n c m a. Có ng i i ngang th y v y ngh r ng: "Không th Ph t t". Anh ta nhìn quanh, th y có ôi giày c v t bên ng, bèn nh t lên u t ng Ph t che m a. M t ng i khác i ngang, th y v y ngh r ng: "Ai l i giày trên u t ng Ph t?" Anh ta bèn l m giày v t i. C hai u có tâm t t lành i v i t ng Ph t, vì v y hành ng tuy trái ng c nh ng u gieo thi n nghi p nh nhau. Nh v y chúng ta v a nói xong v ph ng pháp i u ph c, thanh t nh và chuy n hóa tâm th c. Ðây là nh ng v n r t quan tr ng, r t khó tu trong b c kh i u. Nh ng v i th i gian, n u quí v ch u khó kiên trì c g ng, nh t nh s có ti n b .
97

Ch

ng 4.

T ng quan Ph t giáo

99

100

A. Tôn giáo và

i s ng

Ð i nay vi c nh n tâm tàn b o càng lúc càng x y ra nhi u h n, vì v y l i d y c a Ph t v tâm b t h i tr nên c bi t quan tr ng. C ng nh Thánh Gandhi, tôi tin r ng l i Ph t d y cùng l i d y c a nhi u b c th y n th i x a ph i c mang ra áp d ng vào i s ng hàng ngày. T t nh t là n m l y ph n tinh túy r i áp d ng vào i s ng gia ình xã h i. B ng không, n u tôn giáo tách lìa kh i i s ng con ng i, v y có tôn giáo c ng nh không. Còn n u c s ng i s ng hàng ngày không lý gì n tôn giáo, làm nh v y c ng không nên. Tôi c m th y song song v i n n phát tri n khoa h c k thu t, n nên duy trì kho tàng v n hóa c a mình. N u trong t ng lai con ng i trên toàn th gi i s ng hòa ng, nhân lo i chân thành t nguy n thành ng i m t nhà, xóa h t m i sai bi t tranh ch p, khi y n n v n hóa riêng c a t ng dân t c s không quan tr ng n a, không c n ph i b o t n. N u m t ngày hoàng kim nh v y có x y ra, m i dân t c u có th x b s c thái riêng c a mình. Trong lúc ch i, tôi tin r ng m i dân t c c n duy trì n n v n hóa riêng. Ði u này l i càng úng cho n n v n hóa

B tát Kim Cang Th hi n thân cho n ng l c c a ch Ph t

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

101

102

Pháp Tu Tây T ng

n c . N n v n hóa này có liên h ch c ch v i ti n b tâm linh. Ti n b v t ch t c n i chung v i v n hóa, và v n hóa l i r t g n v i ti n b tâm linh. Nh ã nói, ây ch là m t bu i nói chuy n thân m t, chúng ta cùng g p nhau trao i kinh nghi m, bàn lu n v m ts v n liên quan n kh au và h nh phúc, xem b ng cách nào có th gi m b t khó kh n trong cu c s ng, t ng thêm ni m an l c. Tâm an l c thì không khí gia ình s yên m, nh v y các th h con cháu v sau c ng u c h nh phúc. B. T và duyên kh i

giác ng , còn b c trên ng tìm o, Ph t có l n ch n tu l i kh h nh. Sáu n m kh tu, g n nh không n u ng. Ði u này mang nhi u ý ngh a, qua ó chúng ta có th th y tu hành òi h i nhi u can m, nhi u quy t tâm, ph i s n sàng ch u khó nh c. Cu c i c a nhi u v th y t nhi u tôn giáo khác c ng t ng t v y, th ng ph i hy sinh r t nhi u thanh t nh sám h i. Sau khi giác ng , giáo pháp u tiên Ph t d y là T , [T di u - b n chân lý nhi m m u]. T c gi i thích trên c n b n c a lu t nhân qu . Cái c g i là luân h i, còn g i là cõi ta-bà, th t ra ch là quá trình luân chuy n t nhân - là hành ng sai qu y n qu - là kh au. Ni t bàn gi i thoát là k t qu c a s v t thoát quá trình luân chuy n nói trên. , hai chân lý u tiên là Kh [chân lý v Trong T [chân lý v nguyên nhân c a kh ]. Ph t d y kh ] và T p hai chân lý này là gi i thích v luân h i và v ng l c ràng bu c chúng sinh trong luân h i. Sau ó Ph t d y ti p hai chân lý sau: Di t là ni t bàn gi i thoát, ngh a là tr ng thái an l c t n di t kh au, và Ð o là con ng d n n s t n di t kh au nói trên. Vì v y Ph t v ch rõ T nh sau: “ ây là chân lý v kh ; ây là chân lý v nguyên nhân c a kh ; ây là chân lý c a s di t kh ; và ây là chân lý v con ng di t kh ”. Nh n di n T r i, Ph t a ra ph ng pháp c th giúp Ph t t hi u v T . Ð hi u T và áp d ng T vào công phu tu t p hàng ngày, Ph t d y chúng ta ph i bi t

M i khi g p khó kh n trong cu c s ng, có m t ph ng pháp i phó r t n gi n là quên i t t c . Bao gi tinh th n m i m t, tâm trí n ng n , ta có th v t h t sau l ng, i ngh mát vài ngày, m t tu n. Nh ng ph ng pháp này dù sao v n r t t m b . V n còn nguyên ch a c gi i quy t. Còn m t cách i phó khác là nhìn th ng vào v n , phân tích tìm hi u nguyên do. V n nào c ng v y, ng g n mà nhìn s th y v i, c h không th kham. Nh ng c ng cùng m t v n mà ng t xa nhìn l i s th y th t ra không có gì áng nói. Vì v y i tr c m i v n chúng ta nên phân tích m x , suy ngh cho t ng t n. Tr c khi lên ng tìm o, Ph t nhìn ra n i th ng kh c a ki p làm ng i, bi t r ng kh au là i u không ai mong c u, vì v y Ph t i tìm con ng di t kh . Khi ch a
101

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

103

104

Pháp Tu Tây T ng

nh n di n kh au buông b m i nguyên nhân t o kh . N u không bi t kh au tai h i nh th nào s không th ra s c t n di t kh au. V y tr c tiên ph i th y r ng chính s hi n di n c a luân h i là kh au. N u hi u r ng luân h i, nguyên nhân t o kh , là i u c n buông b và s t n di t c a kh au là i u c n thành t u, v y s t n l c b c theo con ng di t kh . Tu theo nh v y m i có th ch m d t kh au. Khi quán chi u v kh , chúng ta s g p m t s mâu thu n m t ngoài, ví d Ph t có nói: “C n nh n di n kh au nh ng không có kh au nh n di n; c n x b nguyên nhân t o kh , nh ng không có gì x b ; c n thành t u s t n di t [c a kh au], nh ng không có gì thành t u; c n tu theo con ng gi i thoát, nh ng không có ng nào tu”. Mâu thu n nh v y là vì khi quán ni m v kh au, s th y không có kh au nào có ch th khách quan hi n h u c l p. Ng c l i, c kh au luân h i l n an l c ni t bàn u ch do nhân duyên k t h p mà thành. Không có gì hi n h u c l p, t t c u tùy thu c nhân duyên. Ti p theo Ph t d y thuy t m i hai duyên kh i [th p nh nhân duyên] gi i thích rõ h n v kh , v nguyên nhân t o kh , v quán trình hình thành c a kh . Duyên kh i có m i hai chi, ó là 1. vô minh [mù quáng]; 2. hành [ho t ng]; 3. th c [nghi p th c]; 4. danh s c [t p h p tâm lý v t lý]; 5. l c nh p [sáu giác quan sinh ho t v i sáu i t ng]; 6. xúc [giao ti p]; 7. th [c m giác]; 8. ái [l u luy n]; 9. th
103

[bám víu]; 10. h u [hi n h u]; 11. sanh [chào t [già, ch t]1.

i]; 12. lão

Thuy t duyên kh i nói r ng m i hai chi duyên kh i c theo th t , chi tr c sinh ra chi sau, n u chi tr c không có thì chi sau c ng không có. V y mu n ch m d t già và ch t thì ph i d p b th ph m sinh ra s già và ch t, d p b cái g c mà mình không mu n, ó chính là s tái sinh trong luân h i do nghi p và phi n não tác ng. Mu n ng tái sinh trong luân h i, ph i ch m d t vô minh. M t khi chi duyên kh i u tiên là vô minh b phá v , m i m t chi còn l i c ng s t tan bi n. Kh phát sinh nh th nào? M t v cao t ng n tên Vô Tr c [Asangha] có gi i thích v v n này qua thuy t 2 "ba duyên t " . Duyên t th nh t là b t ng3. B t ng có ngh a là kh au sinh ra t ý4 ch không ph i t m t ng sáng t o v n n ng. Kh au có, là vì có nhân duyên t o kh au. Duyên t th hai là vô th ng. Vô th ng có ngh a là m c dù kh au sinh ra t nhân duyên t o kh , nh ng nhân duyên t o kh này t nó c ng ph i là m t hi n t ng vô th ng, vì hi n t ng th ng h ng không có kh n ng t o tác d ng. Duyên t th ba c g i là nhân qu t ng ng. Nói nhân duyên là vô th ng v n ch a , c n nói thêm r ng nhân nào sinh qu n y ch không ph i nhân nào sinh
[L i gi i thích trong ngo c vuông là m Quang] 2 anh: the three conditions. 3 anh: immovability. 4 anh: intention.
1

n ch c a HT Thích Trí

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

105

106

Pháp Tu Tây T ng

qu nào c ng

c.

Ph t nh n di n nguyên nhân c a kh là vô minh. Ph t giáo không công nh n có ng sáng t o, mà nói chính tâm là t o hóa. Tâm ô nhi m sinh qu ô nhi m. Tâm thanh t nh thì ô nhi m d t, sinh qu trong sáng t t lành. Tôi th ng hay nói Ph t giáo là o c a con ng i, không dính gì n Chúa tr i, hay Thánh, Th n. Ph t giáo d y cách hành x và chuy n hóa tâm. Nh ng nói nh v y không có ngh a là Ph t giáo không công nh n có nh ng ng phi phàm. N u nói v kinh nghi m giác ng c a nh ng ng phi phàm, không nh ng Ph t giáo c ng có Th n, Thánh, Tr i, mà còn có r t nhi u, có hàng tri u v . Ði u này Ph t giáo công nh n là có. Nh t là trong Ph t giáo m t tông, có r t nhi u v hung th n, thi n th n. T t c nh ng b c H Ph t, thánh, th n, thiên t , thiên n , u là hi n thân c a cùng m t v , hay c ng có khi ch t tâm c a chính mình mà ra. Nh ng i v i Ph t t thì quan tr ng nh t v n là c Ph t Thích Ca Mâu Ni, ng i o s toàn h o, y t bi trí tu , ã d a vào kinh nghi m cá nhân mà v ch ng ch ph ng ti n cho chúng ta bi t cách thanh t nh tâm th c. Ð c Ph t Thích Ca Mâu Ni giác ng c là nh kh công tu hành. Ph t ích thân gi i thích quá trình luân chuy n c a m i hai chi duyên kh i, t vô minh cho n lão t , và Ph t c ng d y cho ph ng pháp phá v vòng xoay này.
105

Sau khi d y xong quá trình luân chuy n trong luân h i và quá trình t n di t luân h i nh T , Ph t l i gi ng v cái g i là Nh [hai Chân lý]. Ph t nói “ph i nh n di n kh au nh au nh n di n”, câu nói này th t ra là v t có th c nhìn t hai khía c nh, m c c a T c , hai là khía c nh r t ráo c ng không có kh nói v Nh .S t là khía c nh qui a Chân .

Ví d nh khi nhìn óa hoa p, chúng ta s th y hoa này thay i luôn luôn. Khi n m d i ánh m t tr i l i càng chóng thay i. Y u t bên ngoài nh nóng hay l nh u có th t o tác d ng lên óa hoa, ây là i u d nh n th y. Có ng i th y: “ óa h ng này p l m! Ð p màu, p s c, p h ng”. Có ng i l i th y: “Hoa h ng th t d s . Coi p v y mà gai nh n nhi u quá, ng t i là b âm ngay”. Ðóa hoa ch có m t, nh ng ý ki n l i r t nhi u. K th y hay, ng i th y d , l i có ng i hoàn toàn d ng d ng. Ðó là vì tính ch t c a óa hoa v n tu ng i, ai mu n th y sao c ng c. Ði u này cho th y óa hoa l thu c vào nhân duyên bên ngoài. N u m t v t t nó là p hay x u thì b t k nhìn t góc c nh nào c ng s ch th y p ho c th y x u. S v t n u không tùy thu c nhân duyên thì khi p s luôn là p, khi x u s mãi là x u, s hoàn toàn c l p nh v y. Nh ng p hay x u th t ra ch là khái ni m t ng i. Quan sát m t v t thông th ng nh óa hoa, r i quan sát nh ng khái ni m v óa hoa, s th y ngay t óa hoa ph i có m t i u gì ó cho phép phát sinh nhi u khái ni m v nó nh v y. "Ði u gì ó" c a óa hoa, chính là s không có t

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

107

108

Pháp Tu Tây T ng

tánh. Bàn tr ng thì có th b lên trên. Bàn y s không còn ch cho cái gì khác. Chân tánh c a s v t là n n t ng, nh ó s v t có kh n ng ch mang lo i tính n ng khác nhau. Ði u này cho th y s v t hi n h u d i hai m c . m t m c , m i s c thái khác nhau u có th ng lo t hi n hành trên cùng m t n n t ng. N n t ng này không th tr c ti p nhìn th y, nh ng n u chiêm nghi m sâu xa s c m th y ph i có m t i u gì ó cho phép t t c m i s c thái khác nhau có th ng lo t hi n h u. Hai chân lý Chân và T c [chân lý r t ráo và chân lý qui c] là hai hi n t ng khác nhau. Hi u v Chân và T c s giúp chúng ta hi u v T . Kh - chân lý v kh c gi i thích qua cái g i là hai nguyên nhân: m t là phi n não và hai là nghi p do phi n não tác ng. Ph t nói phi n não là k t qu c a tr ng thái vô k lu t thi u thu n hóa c a tâm. Tr ng thái vô k lu t này không ph i t nhiên có, mà sinh ra t nhân duyên. Vì tùy nhân duyên mà có, nên tâm có th c chuy n hóa, phi n não có th di t. Bi t có th t n di t c kh au phi n não là hi u c Di t . Vì v y mà nói ph i hi u Chân và . c t n t ng v T T c r i m i có th hi u T là chung cho ti u th a và i th a, nh ng ch i th a m i gi i thích sâu xa v Chân và T c . Nh Chân và T c mà hi u cT ; và nh T mà hi u c Tam B o - Ph t, Pháp, và T ng.
107

Ng i t n a v trong sáng nh t, m i nghi p ch ng u thanh t nh, m i v ng ni m u o n di t, thì g i là Ph t. Ng i ang b c trên con ng thanh t nh nghi p ch ng thì g i là T ng. T t c m i c tánh t t lành c a Tâm, ó chính là Pháp. C. Ti u th a, i th a, m t th a

Ph ng pháp di t kh Ph t d y là Gi i Ð nh Tu , ba môn vô l u h c này có trong giáo pháp ti u th a. Môn u tiên là Tu . Ðây là v khí phá v vô minh. Ng i tu có kh n ng s d ng v khí này m t cách mãnh li t và h u hi u hay không, hãy còn tùy tâm có ct p trung nh t nh hay không, vì v y Ph t d y tu Ð nh. Và vì không có Gi i thì không th Ð nh, nên Ph t d y tu Gi i. Theo Ph t giáo i th a, ph ng pháp hay nh t tu có ngh a là vì . Tâm b Gi i Ð nh Tu là phát tâm b n ng lòng th ng xót chúng sinh mà nguy n thành Ph t, nguy n tu theo sáu h nh toàn h o là Thí, Gi i, Nh n, T n, Ð nh, Tu . Ph ng pháp tu m t tông ph c t p h n. Ð mau chóng b c n qu v Ph t, ng i tu v n d ng m t s ph ng pháp hành thi n c bi t, không cho tâm hi n t ng chúng sinh mà ch hi n t ng Ph t, an nh trong s c t ng nhi m m u này hành thi n. Ph ng pháp tu m t là nh v y. Trong m t tông có M t tông T i th ng Du già. C t lõi c a M t tông T i th ng Du già n m pháp tu h p nh t

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

109

110

Pháp Tu Tây T ng

ph ng ti n và trí tu . Ph ng ti n và trí tu có r t nhi u ngh a. ây, trí tu là tu giác ch ng ng tánh Không; ph ng ti n là i nguy n mu n thành Ph t c u chúng sinh. Mu n tu ph ng ti n trí tu , ng i tu ph i nh p nh quán t ng. Tu theo ph ng pháp này không nh t thi t ph i quán t ng thân Ph t và c nh Ph t, nh ng n u l y thân Ph t làm c nhi u thu n ti n h n. Vì v y m c ch quán, s ây tôi xin h ng d n ph ng pháp quán t ng n m v Ph t và B tát (xin xem ph n B, ch ng ba). Ph ng pháp tu này có khi òi h i ph i t ng chú, nh ng vi c chính v n là nh p nh quán t ng. Bao gi ng i thi n m t, thay vì b t tâm ti p t c làm vi c, ng i tu có th b t cái mi ng làm thay, b ng cách t ng chú. D. Môi tr Ph n ng thích h p

i hành gi ng i thi n, nh v y tích t c nhi u n ng l c gia trì. Ng i i sau n ng i thi n s nh n c làn sóng gia trì còn l u l i. Tr c có b c i hành gi ch ng ng cao, truy n n ng l c gia trì cho ch n ng i thi n, r i ch n ng i thi n truy n n ng l c này l i cho ng i i sau. Khi quét d n ch ng i thi n, ng ngh mình ang quét d n ch ng i, mà ph i ngh mình ang thu x p tâm trí cho ng n n p. Chúng ta s p s a quán t ng thân Ph t, cúng d ng, t ng chú, v y c ng nh ón Ph t vào nhà. Nhà có khách quí, ch nhà ph i lo quét d n s ch s . Không ai ón khách quí vào n i d b n l n x n. V y tr c khi thi n, ph i quét d n ch ng i cho th t s ch. Quét v i tâm trong sáng, ng v ng thái tham m, gi n d hay phi n não. T ng truy n có m t v i hành gi Tây t ng, m t hôm t d ng n i h ng bày bi n ph m v t cúng d ng th t p trang nghiêm. Bày bi n xong, ông ta ng c nhiên t h i t i sao hôm nay mình l i làm nh v y. Ngh l i m i th y ch vì hôm nay có nhi u thí ch n th m, ông ta mu n h hâm m bàn th c a mình. Th y ra ng c thi u trong sáng này, ông ta h t m t n m b i, rãi lên trên cúng ph m. V i hành gi này khi x a t ng s ng b ng ngh n tr m. V sau th nh tho ng ông ta v n còn gi thói quen mu n n c p. Có l n ông ta n th m nhà ng i b n, tay ph i t ng a ra n m m t món p , tay trái bèn ch p l i, mi ng la lên: “Có tr m, có tr m!”, r i t n m tay mình mà lôi i. Ðây là m t ph ng pháp tu r t hay, nh v y t ng phút t ng giây u có th t gi mình ngay th ng.

u bài t ng ch cách x p d n ch ng i thi n.

Ch ng i thi n r t quan tr ng i v i ng i m i b t u tu. Bao gi có chút kinh nghi m thi n nh r i, y u t bên ngoài s không còn gây nhi u nh h ng. Nh ng nói chung, ch ng i thi n ph i là n i thanh t nh. N u là tu thi n ch nh tâm, ta c n ch n m t ch ng. Ðây là i u r t quan tr ng. cách ly, không ti ng Ngoài ra ng i ch cao c ng r t t t. Hay nh t là ng i thi n trên núi cao. C ng có nh ng n i ch n khi x a ã t ng có nh ng b c
109

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

111

112

Pháp Tu Tây T ng

Chúng ta nên quét d n ch ng i thi n v i thái t ng t nh v y, c n gi tâm nguy n cho th t trong sáng. Ph i c g ng lo i b t t c m i ng c th t c. Ti p theo, bài t ng gi i thích ph ng pháp x p d n bàn th . N u kh n ng, nên bày t ng Ph t nh ch d n. N u không kh n ng thì c ng không sao. V i hành gi Tây t ng Milarepa t u trung ch có vài t m c m nang ghi l i h ng d n c a s ph Marpa treo quanh ng á. Ngoài ra không có gì khác. M t hôm có tên tr m chui vào ng. Milarepa c i: “ ây ban ngày tr ng tr n, ban êm anh l n vào, nh tr m cái gì ây?” Th ng nói hành gi chân chính khi tu không c n t i ngo i v t. E. Bi u t ng qui y ng Ph t.

m i vi c x y ra trong cu c i c a c Ph t, kh i t lúc vào thai cho n khi nh p i ni t bàn, t t c u là thi n h nh c a ng Ph t à. Ph t còn c g i là Thi n th (Sugata), là ng i ã i vào an l c, b c trên con ng an l c t n k t qu an l c. Danh hi u này c a Ph t bao g m toàn b m i thành t u an l c, m i buông x , m i t n di t, bao g m c Ph t tánh, là chân tánh c a Ph t, v n s n có trong m i chúng sinh. Nói chung, thân mi ng ý c a ch Ph t có th hóa hi n thành nhi u s c t ng: thân Ph t hóa thành Quan T T i, mi ng Ph t hóa thành V n Thù S L i, ý Ph t hóa thành Kim Cang Th . Nh ng trong bài nh t t ng này, ba v B tát Quan T T i, V n Thù S L i và Kim Cang Th c gi i thích là hi n thân c a lòng t bi, trí tu , và n ng l c c a ch Ph t. B tát Quan T T i và B tát V n Thù S L i hi n t ng an l c, còn B tát Kim Cang Th hi n t ng h i ph n n . Nói chung, h tâm ch a nhi u n ng l c thì s kh n ng làm nh ng vi c qu quy t m nh m , ó là lý do có thân Ph t ph n n . Xét theo M t tông T i th ng Du già, hành ph ng pháp này g i là “chuy n hóa tham và sân o”. Ngài Quan Âm Tara hi n t ng an l c, ngài là hi n thân trong sáng c a khí l c trong c th . T t c m i thi n c c a Ph t, k c t bi, trí tu và n ng l c [d ng], ch có th phát huy c nh l c chuy n, g i là khí.

Ð u tiên là l i gi i thích v t

ch ng i có tâm Trong ti ng Ph n, ch Ph t dùng thanh t nh, thành t u viên mãn. Ph t còn c g i là Nh lai (Tathagatha), là ng i ã thâm nh p th t tánh chân nh , và tr l i t ó. Th nào là thâm nh p th t tánh chân nh và tr l i t ó, mu n gi i thích i u này, c n ph i nói n ba thân Ph t. Ðó là Pháp thân (Dharmakaya), Báo thân (Sam-bhogakaya), và Hóa thân (Nirmana-kaya). Kinh sách i th a có nhi u n i gi i thích v Tam Thân Ph t. Theo thuy t này, Ph t xu t th làm c Thích Ca Mâu Ni, ó là t Pháp thân mà ho t hi n thành Hóa thân. T t c
111

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

113

114

Pháp Tu Tây T ng

Quan Âm Tara là v B tát h pháp mang thân n . T ng truy n c Quan Âm Tara khi tu h nh b ã phát i nguy n s mang thân n mà thành Ph t. Kinh Ph t x p trên bàn th t ng tr ng cho mi ng Ph t. T t nh t là có c m t b trong h kinh Bát Nhã Ba La M t (Pranaparamita sutra). "Bát Nhã Ba La M t" d ch ngh a là "Tu Giác Toàn H o". Tu giác có nhi u lo i, liên quan n n n t ng, o và qu . T t c nh ng lo i tu giác khác nhau u c gi i thích c n k trong h kinh Bát nhã. H kinh Bát nhã là tinh túy c a Ph t giáo i th a. Kho kinh d ch sang ti ng Tây t ng có kho ng hai ch c quy n thu c h Bát nhã, g m h n hai m i b kinh. B kinh dài nh t dài trên m t tr m ngàn câu, ti p theo là hai m i l m ngàn câu, và tám ngàn câu v.v... B kinh ng n nh t ch v n v n m t ch AH, c g i là Nh t T Bát Nhã Ba La M t ch ngh a ph nh, vì Kinh. Ti ng Ph n l y ch AH chân nh hay là chân tánh, nh ã nói, là s v ng m t c a t tánh; là m t hi n t ng ph nh. B o tháp t ng tr khác nhau, ví d nh giác ng , b o tháp b o tháp nh v y là ng cho ý Ph t. B o tháp có tám lo i b o tháp chi n th ng tà ma, b o tháp i ni t bàn, v.v.... Tôi ngh nhi u lo i nh c nh chúng ta.

F. T th ng i và ph

ng pháp th

Bây gi tôi xin gi i thích v t th ng i thi n. T a c ng i thi n phía sau ph i cao h n phía tr c m t chút t th ng i kh i b c ng th ng. Chi c gh tôi ang ng i ây có n m, phía tr c cao h n phía sau, hoàn toàn ng c v i t th ng i thi n. c thì ây là t th Ng i ki t già1 r t khó, n u ng i úng nh t. B ng không, ráng ng i theo th bán ki t già ( c Ð t-lai L t-ma ng i th cho m i ng i xem m t t th x p b ng)2, hay ng i theo th Quan Âm Tara, r t tho i mái ( c Ð t-lai L t-ma l i ng i th cho m i ng i xem m t t th khác)3. Hai bàn tay b t n thi n nh: mu bàn tay ph i t trong lòng bàn tay trái, hai u ngón cái a lên ch m nhau, thành hình tam giác. Hình tam giác này có ý ngh a c bi t trong m t tông, t ng tr ng cho pháp gi i (dharmadhatu), ngu n g c c a th c t i và c ng là lu ng n i nhi t n m vùng b ng. Hai cánh tay ng ép sát vào thân mình. Ð u h i nghiêng v phía tr c, chót l i ch m chân r ng hàm trên tránh khát n c khô mi ng khi nh p nh. Môi và r ng gi trong t th t nhiên, m t nhìn xuôi theo chót m i. Th t ra n u m i to thì nhìn nh v y không sao, nh ng n u m i
ng ng 3 ng ch
2 1

Ti p theo c n bày bi n ph m v t cúng d ng, mang n c, hoa, h ng, èn, trái cây x p trên bàn th . Ðây là phong t c ti p khách c a ng i n c . N u c Ph t d y Ph t pháp Tây t ng, có l ph m v t cúng d ng s là b và bánh b t [tsampa].
113

i x p b ng, hai bàn chân ng a lên. i x p b ng, m t bàn chân t trên v , m t bàn chân d i v . i m t chân trong, m t chân ngoài. Xem hình Quan Âm Tara u ng 5.

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

115

116

Pháp Tu Tây T ng

nh , nhìn m t lúc s th y nh c m t (c m i to hay m i nh .

i). Thành ra còn tùy

theo nh ng c nh an vui thu c cõi luân h i. Tâm nguy n úng n nh t cho ph ng pháp hành trì ang nói ây ph i là tâm nguy n v tha. Ph i là tâm b . G. H i áp t H i. Có th nào tr c ti p quán Tâm, kh i c n quán ng ph c t p v thân Ph t ?

Nói v ôi m t, lúc u n u nh m m t, hình trong quán t ng d hi n ra h n, nh ng v lâu v dài làm nh v y s gây tr ng i. Quí v không nên nh m m t khi ng i thi n. Hình trong quán t ng là nh hi n trong tâm th c, không c n dùng giác quan. V y n u quen m m t khi thi n, g p lúc i c nh hi n tr c m t, hình nh trong quán t ng c ng s không m t. Ng c l i n u quen nh m m t khi thi n, h m m t ra là hình trong quán t ng s tan bi n. Lúc ng i thi n ph i hô h p t nhiên. Không nên th quá m nh hay quá nh . N u ang hành trì công phu v n n i khí trong m t tông (ví d nh công phu chín vòng hô h p) thì l i là chuy n khác. G p lúc tâm ang chao ng, nh ang gi n d nóng n y, thì nên an nh b ng cách chú tâm vào h i th . Gi n d ng i m h i th , quên i c n gi n. Chú tâm vào h i th r i m m t, hai, ba, cho n hai m i. Thu nhi p h t tâm trí vào trong h i th , m i l n h i th i vào i ra, tâm s gi m b t m t ph n chao ng. T t tâm trí s sáng su t rõ ràng h n. T t c m i hành ng, k c thi n nh, u tùy vào n ng l c c a i nguy n, c a ng c tác ng, nên tr c khi ng i thi n, quan tr ng nh t là ph i gi tâm nguy n cho th t úng n. ây chúng ta hành trì theo ph ng pháp tu thi n m t tông, vì v y tâm nguy n úng n ph i là không quan tâm n chuy n c a ki p này, c ng không tâm ch y
115

Ðáp. M t trong nh ng tánh ch t c a Tâm là không s c, không màu. Ð ng th i Tâm l i có kh n ng chi u hi n t t c m i i u thu c lãnh v c phân bi t i ãi. Tâm n m ngoài t m ngh bàn, không th n m c bóng hình c a Tâm, c ng không th t ng t ng mà th y c. C ng nh g ng soi v t th , v t th m t là hình s c ph n chi u trong g ng t nhiên c ng m t. Tâm c ng t ng t nh v y, ph n chi u s v t. Ðó là m t trong nh ng ch c n ng c a Tâm. Quán ni m v Tâm nh v y, không c n ph i có tín ng ng. Ch c n hàng ngày chú tâm quán ni m, ch c ch n s ti n b . Nh ng ây, chúng ta ang nói v b tâm, là m t lo i tâm v tha r t c bi t, i ôi v i tu giác tánh Không. Ðây c ng là c n b n nh p môn c a pháp tu H Ph t Du Già [deity yoga]. Sau khi nh n pháp quán nh, pháp tu m t tông chính y u chính là pháp quán t ng H Ph t Du Già. Ng i tu quán t ng mình mang thân Ph t, l y ó làm n n t ng tu hành.

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

117

118

Pháp Tu Tây T ng

Mu n t t i c nh gi i quán t ng chân chính, lúc ban u ng i tu ph i tr i qua m t th i gian t ng t ng. Ph t nói nh ng giai o n t ng t ng này ví nh chi c thuy n, nh ó mà v t qua b bên kia. B c lên thuy n không ph i ch vui thú chuy n ng i thuy n, mà là qua t i b bên kia. Qua b r i, thuy n ph i v t l i phía sau. Lên c b n b c a c nh gi i quán t ng chân chính, t t c nh ng tr ng thái do tâm th c t t o u ph i v t b . Có v th y Tây t ng d y r ng tr c sau gì c ng ph i v t thuy n, nh ng ch nên v t thuy n khi ã sang n b bên kia, ch không ai l i v t thuy n khi còn k t b bên này. D a theo Ph t giáo Tây t ng mà nói, tôi ngh n u không áp d ng ph ng pháp quán t ng H Ph t Du Già mà tr c tìm kinh nghi m tr c ch ng chân tâm ti p quán Tâm trong sáng, ch c ch n s ph i dùng t i khái ni m quán Tâm. Ph ng pháp tu nh v y r t gi i h n. Ph ng pháp úng nh t là ph i l y chân tâm tách lìa phi n não tr c ch ng th c t i. Ði u này r t khó th c hi n. Nói "quán tr c ti p" nghe thì r t hay, nh ng mu n có kinh nghi m tr c ti p th t không ph i chuy n d . Tôi có vài ng i b n, n nay v n còn t i th , th nh tho ng h có c lo i kinh nghi m tr c ti p này. Trong nh ng phút giây c c k mãnh li t trong sáng y, h có th nh l i quá kh , không ph i ch ki p tr c, mà hàng tr m ki p ã qua. Khi y, tâm th c vi t hi n l . Nh ng ng i này th t s có c m t thoáng kinh nghi m v t ng tâm c nhi u ki p quá kh . th c vi t nh t, có th nh l i
117

C ng có khi tr ng thái tâm th c này x y ra sau m t th i gian dài kính ng ng Tam b o, ví d sau nhi u n m quì l y m t tr m ngàn l y, cúng d ng m t tr m ngàn m n à la, hay trì t ng m t tr m ngàn l n bách t chú. Toàn là nh ng công phu r t khó kh n, òi h i nhi u kiên trì, k lu t. Nh ng làm nh v y ôi khi mang n chút kinh nghi m tr c ch ng. H i. Th a ngài, tôi xin b t u b ng l i ngài nói, r ng Ph t giáo là kho tàng xu t phát t n , c duy trì b o t n Tây t ng. Tôi ngh ng i n chúng tôi th t b t h nh, ã ánh m t kho tàng trân quí này. Tr nh n c h t, tôi tin r ng tâm ph i s n sàng m i có th c kho tàng này. Ðó là i u tôi mu n th a rõ.

Ði u th nhì, th a c Ð t-lai L t-ma, ngài có c p n m i hai giai o n chuy n ti p, i t vô minh, v.v.... Khi t c ni t bàn, kh au t n di t, không còn tr l i. Ch m t vài ng i t n thành t u này. Còn hàng tri u ng i t m th ng nh chúng tôi, s ng trong luân h i, có gia ình, ph i i làm ki m s ng, dù có ráng tu m t vài c tính t i thi u nh ng r i v n ph i va ch m v i h ng ng i, hoàn c nh, ôi khi có th t ch , l m lúc không. Xin ngài m t l i khuyên cho ng i s ng trong c nh s ng gia ình bình th ng nh chúng tôi. Ðáp. Tôi hi u l i b n nói, vì tôi c ng v y, và nhi u ng i b n khác c a tôi c ng ph i tr i qua nh ng hoàn c nh khó kh n t ng t .

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

119

120

Pháp Tu Tây T ng

Chúng ta hi u c tánh ch t c a luân h i và ni t bàn, cùng v i kh n ng và ph ng pháp thành t u ni t bàn. Tuy hi u, nh ng có khi l i không th ng d ng vào i s ng hi n t i. Nh tr ng h p c a tôi, có nhi u công phu không sao th c hi n c, ví d nh thi n ch . Tu thi n ch c n rút vào m t n i hoàn toàn yên t nh, ít nh t vài ba n m không c g p ai. N u không r t khó t k t qu . Hoàn c nh hi n nay c a Ð t-lai L t-ma không th làm nh v y c. Nh ng dù sao hi u v luân h i và hi u v tính ch t c a i s ng v n luôn h u ích. Khi ph i ng ch m nhi u v n trong cu c s ng, v i chính mình hay v i ng i khác, chúng ta có th hi u nh ng khó kh n này x y ra ch là vì i s ng luân h i v n là nh v y. S ng trong luân h i g p ng nhiên. ph i v n , ó là chuy n B t c hành ng nào, dù t t dù x u, u do tâm tác ng. Ta th ng g p nhi u hoàn c nh d khi n n i gi n, khi n b c xúc, nh ng n u hi u v luân h i, dù g p c nh nh v y c ng v n bi t t ch , hay ít ra c ng không phi n não tác ng thái quá, nh ó tâm không m t bình t nh, gi c ni m an l c. ng tu, v thành N u có c hi u bi t chính xác v t u nh m n, v ph ng pháp d n n thành t u, thì dù ch a th áp d ng ph ng pháp tu hành vào i s ng hàng ngày, hi u bi t này v n giúp ta có c n ng l c t t i, không d b khuynh o b i c nh khó kh n trong cu c s ng. C s s ng v i gia ình, so v i ng i xu t gia ng nhiên b n r n h n nhi u. Ph i lo cho v ch ng con cái. Khi
119

có cháu n i cháu ngo i l i càng nhi u ng i lo h n. Trong hoàn c nh nh v y, ng c hành ng là i u quan tr ng nh t. S ng trong i s ng hàng ngày có khi quí v ph i nói l i n ng nh khó nghe, ho c có khi ph i t thái quy t li t b o v cho gia ình thân nhân. Tâm nguy n, ng c , là i u quan tr ng nh t. Hành ng làm v i ng c t t, v i lòng chân thành, s là hành ng t t và chân thành. Ví d có hai ng i s p b k thù hãm h i. C hai u ch ng tr quy t li t t b o v . Ph n ng c a hai ng i gi ng nh nhau, hành ng nh nhau, nh ng m t ng i làm v i tâm v k , không ngh n k thù, ch l y tâm thù oán ch ng tr . Ng i kia c ng làm cùng m t hành ng, nh ng ng i này mu n làm gì thì làm, mu n l i ngh r ng "n u gi t ai thì gi t, v sau chính ng i y s ch u qu tàn kh c, s tr m luân kh não". K thù ngay lúc y có th s c m th y th a mãn, nh ng v lâu v dài ch c ch n s ch u kh , úng không? Ng n ch n hành ng c a k thù vì tránh không k thù t o ác nghi p, ng c này so v i ng c c a ng i tr c khác nhau xa, vì v y hành ng tuy nhìn b m t gi ng nhau nh ng th t s không gi ng. […] H i. V tr ng thái siêu vi t c a tâm th c trong Ph t giáo i th a, tôi có khi nghe nói n th c t i qui c và th c t i chân th t. Hai th c t i này có ph i ch là m t? Ðáp. Hai Chân lý [Nh ] là hai khía c nh c a cùng

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

121

122

Pháp Tu Tây T ng

m t s v t. Vì là cùng m t s v t, nên hai Chân lý th t ra ch là m t, nh ng ng th i v n trái ng c nhau. Ví d có ng i r t tài gi i, nh ng l i r t x o quy t. Chúng ta mu n dùng ng i này, tuy v y v n không th tin t ng, v n ph i c c k th n tr ng. M c dù cùng m t ng i, nh ng tính tình l i có hai khía c nh mâu thu n, m t t t, m t x u. Hai Chân lý tuy không có t t x u, nh ng l i t ng t i m có hai s th t n i cùng m t v t. L y ví d óa hoa này. Hoa có m t th c t i t ng i, ó hình thành lo i qui c nh màu s c, h ng th m v.v.... Ngoài ra, hoa này l i còn có m t th c t i sâu h n, thu c v chân c nh gi i. Ði u này t ng t nh nhìn s v t t hai góc . Vì m i hi n t ng là duyên sinh [tùy duyên mà có], nên không có t tánh. Vì không có t tánh, không t sinh, nên là duyên sinh. Ý ngh a c a hai Chân lý tuy khác nhau, nh ng b xung l thu c l n nhau. Tách lìa ra s không th hi u c. Vì Ph t t có nhi u ng c , t m vóc r ng h p khác nhau, nên Ph t giáo có hai c xe l n nh khác nhau. Tâm nguy n c a ng i theo i th a l n r ng, nên qu v thành t u c ng l n r ng. u Kh kinh có nói chúng sinh khi còn l u l c sinh t là nh ng sinh v t cách bi t, tách lìa, nh ng khi giác ng s thành m t v i bi n trí tu bao la. N c t nhi u nhánh sông v bi n c , tuy màu s c mùi v và ch y khác nhau, nh ng v t i bi n r i l i cùng chung m t v .
121

Tuy nhiên, nói v y không có ngh a là thành t u qu v Ph t r i, chúng ta m t h t cá tính riêng. Không ph i v y. Thành t u qu v Ph t r i thì ng ng v i ch Ph t, nh ng nh ng nét riêng v n còn. H i. Th a ngài, khi ngài nói v kinh sách, cu n kinh ng n nh t ch có m t ch AH, là t ph nh. V y có ph i tr c h t có ch ph nh, r i t ó bi n hóa thành t t c m i ph m trù i kháng? Ðáp. Khi tôi nói ch AH có ngh a là tánh Không, ây không ph i tôi mu n nói r ng tánh Không thiêng liêng, mà th t ra chính ch AH m i là thiêng liêng. Tánh Không t nó ch là m t hi n t ng ph nh. G i là hi n t ng ph nh, vì n u mu n nh n th c v nó, ph i nh n th c xuyên qua t t c nh ng y u t không ph i nó. c g i là hi n t ng ph nh. Lo i hi n t ng nh v y cs Nh khi nói "không có voi". Mu n nh n th c "không có voi", tr c h t ph i bi t voi là cái gì. Ph i có kh n ng nh n di n c i t ng ph nh, là con voi, sau ó m i có kh n ng kh ng nh s "không có voi". Hi n t ng nói chung c chia thành hai lo i: hi n t ng ph nh và hi n t ng kh ng nh. Hi n t ng ph nh l i có hai: ph nh có kh ng nh, và ph nh không kh ng nh. Hoa này là hoa h ng hay là u t kim h ng? "Không ph i u t kim h ng". Tuy câu tr l i là ph nh, nh ng ng th i c ng kh ng nh i u gì khác. Còn khi nói

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

123

124

"không có voi", câu ph ngh a kh ng nh nào c .

nh này hoàn toàn không mang

Tánh Không c ng v y, là m t hi n t ng ph nh: ph nh t tánh. Ch AH bi u t ng cho tánh Không, là vì AH là t ph nh. C ng có th nói, vì s v t không có t tánh nên nh ng ch c n ng khác m i có th hình thành. Vì v y mà nói th c t i qui c phát sinh t tánh Không.

Ch

ng 5.

Khai m trí giác

123

125

126

A. Tâm nguy n Tâm nguy n cao nh t là tâm b : nguy n thành Ph t c u chúng sinh. K ti p là tâm nguy n c u gi i thoát luân h i. Th ba là tâm nguy n x b ràng bu c trong ki p s ng hi n t i nh m n l i ích an l c c a nh ng ki p v sau. Ð phát tâm cho úng, ta nên nhìn l i s vi c trong i, nhìn nh ng gì ta trân quí. T t c u trôi nhanh. N u chuy n trong i còn hoài không m t, bám vào ó hãy còn có chút ý ngh a. Nh ng i s ng này ch c tr m n m, hi m hoi l m m i có ng i s ng t i m t tr m hai ch c n m, m t tr m ba ch c n m, con ng i bình th ng không th s ng lâu h n v y. Ph i luôn nh ngh n vô th ng. Ai c ng bi t r ng khi ch t, ti n tài danh v ng hay quy n c gì. Ð i s ng t l i trong i t t c u không th giúp nó là m t hi n t ng bi n chuy n liên t c. N u ch quan tâm n i s ng hi n t i mà quên i m i ki p v sau, làm nh v y d sanh tâm mê m h ng th ki p này, càng lúc càng nhi u ch p v ng, càng thêm tham m. R t cu c l i ph i i di n v i nhi u v n h n. Ngay t u, thái trong cu c s ng c n ph i quân bình tho i mái. Ð n khi g p khó kh n, tâm th c m i không quá chao ng.

B tát Quan Âm Tara hi n thân cho thi n h nh c a ch Ph t

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

127

128

Pháp Tu Tây T ng

s s n h

R t nên c ti u s c a nh ng v có nhi u kinh nghi m ng h n mình. Ph i th y r ng lo l ng thái quá cho ki p ng hi n ti n s a n lo i v n nan gi i. Ng c l i, u nhìn i s ng b ng c p m t th c t h n, v n s ít n i.

m t nguyên nhân th ba phát kh i, ó là tâm th c c a th i i m i tr c [g i là vô gián duyên]. Th l y ví d c a óa hoa và nhãn th c nhìn vào óa hoa. Nguyên nhân khách quan bên ngoài trong tr ng h p này là óa hoa. Ch c n ng c a óa hoa là phát kh i nhãn th c mang s c t ng c a óa hoa. Tông phái Tì bà sa b không công nh n s v t có s c t ng, mà cho r ng nhãn th c ti p xúc tr c ti p v i v t th . Ði u này th t khó ch p nh n. Nh ng tông phái khác trong Ph t giáo u cho r ng s v t có s c t ng, nh s c t ng này mà nhãn th c nh n th c c v t th . Khoa h c hi n i có a ra thuy t m i, công nh n v t th có s c t ng, nh ó tâm th c có th ti p c n v i v t th , thuy t này có v phù h p v i quan i m Ph t giáo. Nhãn nh c th y c hình s c, nh ng không nghe c ti ng ng. Ðó là vì nhãn th c tùy thu c vào nhãn c n. Nhãn th c này c ng c sinh ra nh vào tâm th c c a th i i m ngay tr c ó. M c dù tâm th c thô l u sinh ra và bi n i, nh ng tâm th c vi t v n liên t c không gián o n. Ba nguyên nhân nói trên n u thi u m t, ví d thi u m t tâm th c c a th i i m i tr c [vô gián duyên], thì dù nhãn c n có g p i c nh c ng không th phát sinh ra nhãn th c nh n bi t i c nh. Ý th c l i khác. Ý c n v i ý th c u nh n th c i c nh theo m t cách c bi t. Vì ý c n v t khái ni m, nên có kh n ng ng lo t nh n di n m i tính ch t, m i c

C ng có ng i th c m c i sau có hay không. Câu h i này r t quan tr ng. Th i nay c ng hãy còn nhi u ng i nh c ki p quá kh c a h . C n b n lu n lý thi t l p thuy t tái sinh n m nguyên nhân phát sinh ra hai lo i hi n t ng tâm lý và v t lý. C hai lo i hi n t ng này u do nhân duyên mà có, i u này ch ng t c hai u là nh ng hi n t ng bi n chuy n. Nguyên nhân phát sinh ra hi n t ng có hai lo i: nguyên nhân chính, và nguyên nhân ph . Nguyên nhân chính phát sinh ra v t th ph i ng nh t và liên t c v i v t th , vì v y c ng ph i là v t th . T ng t nh v y, nguyên nhân chính phát sinh ra tâm th c c ng ph i là tâm th c. Tâm th c th i i m tr c phát sinh ra tâm th c c a th i i m sau. B. Tâm th c Tâm th c nói chung có hai lo i: liên quan n giác quan và liên quan n ý th c. Tâm th c liên quan n giác quan, ví d nh nhãn th c, phát sinh t nhi u nguyên nhân bên ngoài và bên trong. Nguyên nhân bên trong g i là t ng th ng duyên, [nguyên nhân bên ngoài g i là s duyên]. V i hai lo i nguyên nhân này, nhãn th c còn c n thêm
127

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

129

130

Pháp Tu Tây T ng

i m c a v t th . Tuy v y ý th c nói chung l i thu c lãnh v c khái ni m, nên ý th c ch y u ch toàn là khái ni m. Ý th c nh n th c i t ng qua hình nh, và nh n di n v t th b ng cách lo i b t t c nh ng gì không ph i là v t th y. Ta c n suy nghi m sâu xa, xem tâm th c có ph i c sinh ra t nh ng hi n t ng hóa h c trong não b con ng i hay không. M y n m g n ây, tôi th ng có d p trao i v i nhi u nhà khoa h c, chuyên gia v nguyên t h c, th n kinh h c, và tâm lý h c. R t hay. Chúng ta có th h c c nhi u i u t nh ng khám phá m i nh t c a h . H có v r t quan tâm n quan i m c a Ph t giáo v lãnh v c c a tâm và tâm th c. Tôi có nói v tài này v i r t nhi u ng i nh ng ch a t ng tìm ra câu tr l i th a áng. N u chúng ta cho r ng tâm th c ch do tác ng c a nh ng thành ph n nguyên t trong não b mà có, v y ph i k t lu n r ng th c nào c ng do nh ng thành ph n nguyên t trong não b sinh ra. N u là nh v y, hãy th nói v óa hoa này. Ví d có ng i ngh r ng hoa này là hoa nh a: nh n th c này sai l m. R i ng i y l i ngh , có khi l i không ph i là hoa gi : t nh n th c sai l m bây gi bi n thành hoài nghi. R i ng i y ph ng oán có l óa hoa này là hoa th t. Tuy úng, nh ng v n ch là oán mò. Cu i cùng, ng i y n g n óa hoa, c m lên, ng i mùi h ng, th y rõ hoa này là hoa th t. Qua t t c nh ng giai o n chuy n bi n tâm th c nói trên, i c nh ch có m t, là óa hoa, nh ng tâm th c l i chuy n t nh n th c sai l m sang hoài nghi, t hoài nghi
129

thành oán bi t, t oán bi t thành hi u bi t úng n, t hi u bi t úng n thành nh n th c úng n. Rõ ràng tâm th c c a ng i y tr i qua nhi u giai o n. Làm sao gi i thích s bi n chuy n c a các thành ph n hóa h c trong não b trên quá trình bi n chuy n này? L y m t ví d khác: chúng ta g p m t ng i và t ng ng i y là b n c a mình, nh ng th t ra không ph i, chúng ta l m. Khi m i nhìn thì nhìn l m, nh ng khi bi t không ph i, nh n th c sai l m chuy n thành nh n th c úng n. L i còn v n c a nh ng b c i hành gi . Nh ng v này khi nh p nh, h i th gián o n, tim ng ng p. Tôi có vài ng i b n có kh n ng d t h i th và nh p tim trong m t th i gian khá lâu. N u tr ng thái này kéo dài vài ti ng ng h , trong th i gian này ho t ng c a não b ra sao? Nói nh v y ch ng minh r ng có m t hi n t ng g i là tâm th c, hoàn toàn bi t l p v i nh ng t bào trong b óc. M c thô l u c a tâm th c g n li n v i con ng i v t lý, tùy thu c vào não b . Nh ng chân tánh c a tâm th c l i khác. Tâm th c càng vi t l i càng tách kh i các thành ph n v t lý. Ðó là lý do vì sao khi nh p nh, m i ho t ng c a thân v t lý u gián o n nh ng tâm th c v n ho t ng. Khi y, vì nh ng thành ph n v t lý u ã ng ng ho t ng nên các t ng tâm th c thô l u c ng không còn, ch còn t ng tâm th c vi t nh t, hi n hi n rõ ràng.

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

131

132

Pháp Tu Tây T ng

Tâm th c có r t nhi u lo i, tâm th c khi th c, khi ng , khi ng say, và tr ng thái vô th c, ví d nh khi ng t x u. Theo M t tông T i th ng Du già, quá trình ch t bao g m tám giai o n tan rã. Có s tan rã c a n m thành ph n t, n c, l a, gió và không gian. Sau ó là ba giai o n tan rã g i là "tr ng hi n", " t ng tr ng", " en c n thành t u" và "ánh sáng chân nh " c a cái ch t. Có nhi u ng i i qua vài giai o n tan rã r i s ng l i. Tôi g p vài ng i tr i qua kinh nghi m này, h c c k ng c nhiên, n g p tôi nh gi i thích. Xét theo M t tông T i th ng Du già, tôi ngh h i vào m t t ng tâm th c vi t nào ó, r i tr ra. Sau khi th y ánh sáng chân nh , ng i ch t b c qua giai o n tái sinh. N u tái sinh vào n i có cõi trung m [bardo] thì ng i ch t ph i b c qua cõi trung m tr c. Ví d n u tái sinh làm ng i, ng i ch t s ph i b c qua cõi trung m tr c khi nh p thai m . Vì v y i s ng b t u và k t thúc v i ánh sáng chân nh . Ph nh n s liên t c c a tâm th c thì s không th nào gi i thích c s ti n hóa c a v n v t. N u ch p nh n thuy t Bùng n là úng, v y cái gì là nguyên nhân phát sinh ra s Bùng n ? N u cho r ng s v t có th hi n h u không c n nguyên nhân, i u này s a n nhi u ngh ch lý. Còn n u nói r ng có m t ng sáng t o toàn n ng, c ng s d n n r t nhi u ngh ch lý. Theo quan i m Ph t giáo, có chúng sinh h u tình s ng trong môi tr ng v t lý thiên nhiên, và toàn v tr không
131

ng ng bi n hóa. Ph t giáo nói tâm th c không có kh i i m mà bi n chuy n liên t c. Thuy t này tuy không nhi u ngh ch lý, nh ng v n a n m t vài câu h i. Ví d vì sao tâm th c vi t l i không b t u không k t thúc? Khi giác ng thành Ph t, tâm vi t c a Ph t v n còn ch không m t, t i sao? Lu n c chính c a thuy t tái sinh là tâm th c trong th i i m hi n t i b t bu c ph i kh i sinh t tâm th c trong th i i m i tr c. C nh v y truy ng c dòng liên t c c a tâm th c, v l i th i i m nh p thai, r i ti p t c truy ng c v ki p quá kh . Theo ó suy ra không lý do gì dòng tâm th c liên t c không kh i i m này l i k t thúc cu i ki p s ng hi n t i. Vì v y mà ph i quan tâm n nh ng ki p t ng lai. Ki p sau là h nh phúc hay b t h nh, u tùy vi c làm trong hi n t i. Dù i s ng hàng ngày có b n r n n âu, chúng ta v n không th b bê không lo t i nh ng ki p tái sinh v sau c a mình. C. Vô minh ch p ngã Kh au có nhi u lý do, nh ng áng k nh t v n là lòng quy n luy n tham m. Vì v y trong m i hai duyên kh i, lòng tham c nh n m nh hai chi th tám và th chín, là ái và th . G c r c a tham là vô minh. Vô minh có nhi u lo i, nh ng ây vô minh ch y u là nh n th c sai l m v chân tánh c a th c t i.

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

133

134

Pháp Tu Tây T ng

Vô minh dù v ng m nh n âu c ng v n không có c n c . Vô minh nói ây bao g m hai m t, là nh n th c sai l m v cái tôi có t tánh [ch p nhân ngã], và nh n th c sai l m v s v t có t tánh [ch p pháp ngã]. Nói v kh au và vui s ng, th gi i hi n t ng có th chia thành hai thành ph n: y u t t o kh và b n thân ng i ch u kh . Nhìn b n thân ng i ch u kh mà tin là có t tánh, ó là ch p nhân ngã. Nhìn vào y u t t o kh mà tin là có t tánh, ó là ch p pháp ngã. Bây gi th nhìn l i chính mình. Th nh l i kinh nghi m vui bu n s ng kh mình ã tr i qua trong quá kh . Khi tâm d y lên ý t ng :" Lúc y sao tôi vui quá", hay là "Khi y sao tôi kh quá", hãy t h i "cái tôi ang vui ang bu n ó, vui bu n n n i mãi n bây gi v n còn c m nh n tràn y, cái tôi ó, th t ra là gì?" Xét cho t n t ng xem mình ang l y thân th c a mình làm cái tôi, hay ang l y tâm th c c a mình làm cái tôi. Xét theo quan i m Ph t giáo, khi nh l i chuy n vui bu n quá kh , mang c m giác sâu m là "tôi" ã tr i qua t t c nh ng kinh nghi m ó, ngay lúc y, cái "tôi" s ng s ng hi n ra trong trí gi ng nh m t ông ch , còn nh ng t p h p thân tâm l i gi ng nh ám y t . Cái tôi có v nh có quy n s d ng thân tâm. Tuy v y, c m giác này hoàn toàn sai l m. Cái tôi có th t, c l p, gi ng nh m t ông ch , th t ra không t ng có. Ph t giáo nói thuy t vô ngã. Vô ngã không có ngh a là không có cái tôi nào c , th t s cái tôi qui c v n có ó,
133

v n hành ng, tích nghi p và ch u qu . Nh ng Ph t giáo ph nh n khái ni m sai l m v m t cái tôi ch th c l p. T ng t nh v y, n u dùng lu n lý phân tích n m h p th [ng u n] t o thành m t con ng i, bao g m s c, th , t ng, hành và th c [hình s c, c m giác, n t ng, di n bi n tâm lý v t lý, và ch th c tác ng nh ng thành ph n trên], phân tích cách nào c ng không th tìm ra n m h p th th t s là gì. Khi ta nói "thân c a tôi", ây l i là t p h p c a u, mình, tay, chân v.v... Ðó là cái ta g i là thân. Nh ng n u phân tích coi u có ph i là thân, tay có ph i là thân, s th y t ng b ph n c th không ph i là thân mà ch là nh ng thành ph n t p h p c a cái th ng c g i là thân. T ng t nh v y, bàn tay là t p h p c a ngón tay, móng tay v.v... Nh ng n u phân tích xem th t s bàn tay là cái gì, s không th tìm ra. C nh v y, cho n t ng phân t c c vi. R i phân t c c vi này tuy không th chia thành nh ng thành ph n v t lý nh h n, nh ng v n có nh ng thành ph n ph ng h ng trong không gian, v n có s c t ng. Lãnh v c tâm th c c ng t ng t nh v y. Tâm th c không có hình s c, không có thành ph n ph ng h ng trong không gian, nh ng l i có th t trong th i gian. Ta th ng nói "ý t ng c a tôi ngày hôm nay", cái g i là ý t ng ó, th t ra là t p h p c a dòng tâm th c liên t c tr i qua trong hai m i b n ti ng ng h . Ngay c khái ni m v tâm th c c ng ch là m t cái tên, dùng ch t h p c a nhi u th i i m tâm th c n i li n liên t c.

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

135

136

Pháp Tu Tây T ng

Khi nói t i "tâm c a tôi" m t cách h i h t, cái g i là "tâm c a tôi" hi n ra trong tâm th c nh m t v t th hoàn toàn c l p, có t tánh. T ng t nh khi nói v "cái tôi", m t cái tôi hi n ra trong trí chúng ta s ng s ng nh m t ông ch . Nhìn ra ngo i c nh c ng v y, m i hi n t ng u hi n ra trong trí chúng ta nh m t th c th c l p. Nh ng s th t không ph i v y. Th l y ví d khác, nh "chính ph ". Chúng ta có th nói "chính ph nói cái này", "chính ph làm cái kia". Nói v y nghe thu n tai, nh ng n u suy ngh cho k , xem chính ph có cái mi ng hay cái l i nào nói hay không, ch c ch n khi y s c m th y b i r i l m. Hay th l y ví d "ng i th may". Có th th y ngay r ng danh t này n t m t ch c n ng, m t hành ng, là may áo. N u không có vi c may áo, làm sao có th nói n th may? Nh ng n u không có ng i th may thì làm sao có c hành ng may áo? Hai khái ni m này ph i i chung v i nhau, l thu c l n nhau. M i s u t ng t nh v y. Khi phân tích, s không th tìm th y. Chúng ta nên yên m i s , n gi n ch p nh n s vi c là nh v y. Ví d nh tánh Không. Tánh Không là m t ch c n ng, Vì v y ph i có cái gì th hi n ch c n ng y. N u phân tích xem tánh Không là gì, chúng ta có th m h nói tánh Không là s v ng m t c a nh ng hi n t ng có t tánh. N u phân tích t ng t n h n, tánh Không này, tánh Không kia, ngay n tánh Không là chân tánh c a th c t i, n u áp d ng cùng m t bi n pháp phân tích truy tìm, c ng s không
135

th tìm ra cái gì th t s là tánh Không. Chúng ta s th y r ng khi nói n tánh Không, hãy còn tùy là tánh Không nh th nào, tánh Không c a cái gì. V y duyên kh i ngh a là gì? Nói r t l i thì duyên kh i ch là s n ph m c a trí phân bi t. Làm sao l i có th là s n ph m c a trí phân bi t? L i sinh ra nhi u câu h i nh v y. Vì v y Ph t giáo nói r ng khi phân tích truy tìm, s không có câu tr l i. Nói nh v y không có ngh a là s v t không hi n h u, mà là s v t tùy duyên mà hi n h u. Nói cách khác, s v t hi n h u tùy thu c vào nh ng y u t bên ngoài. Khi chúng ta vì gi n d hay vì luy n tham mà tâm chao ng, ó là vì chúng ta ngh có cái này t t, cái kia x u. Có c m giác cái này t t cái kia x u, là vì chúng ta tin r ng s v t v n có tính ch t t t hay x u. Tin r ng s v t v n có tính ch t t t hay x u, là vì chúng ta tin r ng th t s có cái x u, cái t t trong i. Ph t giáo nói r ng nh ng tr ng thái chao ng c a tâm th c luôn b t ngu n t vô minh ch p s v t có t tánh. Tu giác tánh Không, là tu giác th y s v t v n không có t tánh, có th c s d ng làm li u thu c hóa gi i nh n th c sai l m v th c t i. Vì v y mà nói tâm ch p ngã là m t tr ng thái tâm th c có th h y di t c. T duy suy ngh t n t ng v tánh Không c a chính ng gi a ám ông mình và c a ngo i c nh, r i hãy th mà im l ng quan sát. S th y mình v n nh n ra t ng ng i, nh ng nh n th c ã thay i m t cách vi t .

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

137

138

Pháp Tu Tây T ng

Dùng tu giác tánh Không hóa gi i vô minh ch p có t tánh, ó là gi i thoát chân chính, là thành t u ni t bàn. Vì chúng ta ai c ng có kh n ng thành t u ni t bàn, gi i thoát luân h i, nên ph i bi t phát tâm cho mãnh li t, ph i quy t chí t n d ng m i ti m n ng u i m c a mình. D. Quán t ng qui y Tam b o

Ti p theo, quán t ng c Kim Cang Th ng tr c m t Ph t. Kim Cang Th mang t ng ph n n . N u ng i tu g p ch ng ng i vô hình c n tr b c ng tu, t ng chú c a ngài Kim Cang Th s giúp d p tan lo i ch ng ng i này. Cu i cùng là c Quan Âm Tara ng sau l ng Ph t. Thi n quán v ngài Quan Âm Tara s giúp ng i tu c tr ng th . Nói v chúng sinh vây quanh, nên quán t ng phía bên trái c a mình là t t c thân quy n phái nam, ng u là ng i cha i này, và phía bên ph i c a mình là t t c thân quy n phái n , ng u là ng i m i này. Sau l ng là t t c m i chúng sinh khác. K thù phía tr c m t. T t c m i chúng sinh u mang thân ng i, ang ch u m i kh não tái sinh trong m i n o luân h i. Quán t ng v y r i, hãy ngh r ng ta mu n vui ng i khác c ng mu n vui, ta s kh ng i khác c ng s kh . Nh t là nh ng k mà ta g i là k thù, hay nh ng k mà ta cho r ng ch ang ch c ch phá r i ta, hay luôn làm ta n i gi n, khi n ta vô cùng b c b i khi g p m t, c quán t ng h ng tr c m t mình, r i ngh r ng: "H c ng là chúng sinh nh mình. H c ng mu n vui, không mu n kh . Nhìn trên ph ng di n này, h không khác gì mình, u cùng chung m t hoàn c nh. Ch ng c n ph i c m th y gi n d hay b c b i i v i h . Dù có gi n d b c b i cách m y, c ng ch ng làm gì c ai. Ph i chi có th gây nh h ng n cho k thù thì nuôi tâm thù h n hãy còn có chút ý ngh a,

Ti p theo, bài t ng nói v t m quan tr ng c a tâm b , là s phát tâm thành Ph t, vì t t c chúng sinh ch không ch vì riêng mình. r ng l n nh v y qui y Tam b o. Ph i l y tâm b Qui y Tam b o có ngh a là v n ng d a n i Ph t, n i Pháp, và n i T ng. Mu n qui y Tam B o, hãy quán t ng quanh mình là toàn th chúng sinh. R i kho ng không tr c m t, cách kho ng m t th c, ngang t m m t, hãy quán t ng i t ng qui y, toàn là ánh sáng. Quán thân Ph t phát ánh sáng r c r s giúp tâm kh i b hôn tr m trì tr . Ng c l i, quán thân Ph t n ng và y s giúp tâm kh i b tr o c kích thích. Bên ph i c Ph t là B tát Quan T T i, thân s c tr ng, th hi n s thanh t nh trong sáng. Bên trái c Ph t là B tát V n Thù S L i, thân s c vàng, th hi n s t ng tr ng. Ð c V n Thù S L i là hi n thân c a s t ng tr ng c a trí tu . Thi n quán v ngài Quan T T i s làm t ng n ng l c t bi. Thi n quán v ngài V n Thù S L i s làm t ng n ng l c trí tu .
137

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

139

140

Pháp Tu Tây T ng

àng này gi n d b c b i th t ra ch khi n chính mình thêm phi n não mà thôi. Ví d nh tôi, là Ð t-lai L t-ma c a x Tây t ng, dù có gi n d h n thù ng i Trung qu c c ng ch ng làm gì c h . H c ng s ch th y tho i mái thôi, úng không? Nh ng chính tôi l i m t h t t t i an nhiên. C m giác h n thù th t ra mang y tính ch t t h y ho i. Vì v y mà ph i quán t ng k thù phía tr c m t. R i c câu qui y 21 l n, hay càng nhi u l n càng t t, Nam mô Ph t, nam mô Pháp, nam mô T ng [Namo Buddhaya, namo Dharmaya, namo Sanghaya] N u có thì gi và n u mu n, trong khi c câu qui y v i tâm t bi và lòng qu quy t, quí v có th ng th i quán t ng ánh sáng l n t a ra t Tam b o, tan vào thân mình cùng toàn th chúng sinh vây quanh. Quán t ng t t c m i tâm lý b t thi n nh tham ái, vô minh, gi n d , c a mình và c a chúng sinh, u nh lu ng ánh sáng l n này mà tan bi n h t. E. Phát tâm b Mu n phát tâm b , c n nh r ng t t c m i loài chúng sinh u gi ng nh mình, u có khuynh h ng c u an l c, lánh kh au. S khác bi t duy nh t, tôi thì ch có m t, mà chúng sinh l i nhi u không k xi t. Nói cách khác, tôi là thi u s , k khác chi m a s .
139

Nh r ng tôi mu n h nh phúc, k khác c ng v y. Tôi không mu n kh , k khác c ng v y. K khác và tôi rõ ràng có m i liên h l n lao. Tôi l thu c vào k khác. Không có k khác, tôi ch c ch n không th nào có c ni m an l c, quá kh không th , hi n t i không th , t ng lai c ng không th . N u ngh nhi u n k khác, quan tâm t i s an nguy c a k khác, cu i cùng ng i c h ng ph c l i chính là tôi. Ngh nh v y th y r ng so sánh b n thân v i ng i khác thì ng i khác ch c ch n là quan tr ng h n. T ó k t lu n r ng vui bu n s ng kh c a b n thân dù gì c ng ch là c a m t ng i. N u m t mình tôi ch u kh toàn th chúng sinh c h nh phúc thì kh nh v y r t x ng áng. Ng c l i, n u vì h nh phúc c a riêng mình mà gây kh cho bao nhiêu ng i, rõ ràng là có s không n trong cách nhìn nh v y. Mu n phát tâm b , phát i nguy n thành Ph t c u chúng sinh, tr c h t ph i có c tâm a bình ng. Bình ng nói ây, chính là tâm x , là tr ng thái tâm th c an nhiên bình ng i v i t t c chúng sinh, không c m th y thân thi t v i b n bè, thù h n v i k thù hay d ng d ng v i ng i l . Ph i c sao cho tâm không chao ng tr c ng i xa k g n. Ph ng pháp luy n tâm bình ng nh sau: quán t ng tr c m t mình có ba ng i ng i, m t là ng i d ng, hai là ng i b n thân nh t, ba là k thù ác li t nh t. R i quan sát ph n ng c a tâm. S th y i v i ba ng i này tâm mình

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

141

142

Pháp Tu Tây T ng

phát sinh ba lo i ph n ng hoàn toàn khác nhau. T i sao nh v y? Ng i này i x v i tôi r t t t, nên tôi g i là b n. Nh ng có gì b o m ng i y s mãi t t nh v y? Có th bi t ch c b n s mãi là b n hay không? Ð ng nhiên là không th . Ngay trong i này, ang là b n thân s ng ch t có nhau, tho t m t cái ã thành h h ng xa l . S ir t chóng i thay. Th c t là nh v y. Do ó ch ng c n ph i l u luy n n nh v y. C m giác thân thi t tuy r t t t, nh ng l u luy n m t cách mù quáng là i u không nên. Bây gi hãy th nhìn sang phía k thù. Ng i này hôm nay i x v i tôi r t t . Nh ng ây c ng không th bi t ch c h s t nh v y bao lâu, bao i. Ngh v y tâm t nhiên s l ng xu ng. Ng i này là b n, ng i kia là thù, tuy th t úng nh v y, nh ng tâm không c n ph i chao ng. Ðó là b c th nh t. B c th hai, ph i th y t t c chúng sinh u ã t ng là m c a mình trong m t ki p quá kh nào ó. Nói chung, s sinh ra có t t c b n lo i, sinh t thai, t tr ng, t h i nóng và t th n thông. N u là sinh t thai hay t tr ng thì c n ph i có m . Ví d nh ngày hôm nay, có th nói r ng ng i m i này c a tôi tuy ã v ng bóng vài n m tr c, nh ng trong nh ng ki p quá kh , t t c m i ng i u ã t ng là m c a tôi, tôi có th c m nh n c i u này r t rõ ràng. Xét theo lý l có khi không th bi t ch c c, nh ng v n có th có c c m giác m i ng i u ã t ng là m c a mình.
141

T c n b n này, th suy nghi m v tình yêu th ng ã nh n c t ng i m trong quá kh . T ng t nh v y, th y ai c ng ã t ng là cha, là ng i thân, là b n bè c a mình trong m t ki p quá kh nào ó. N u th t là nh v y, ph i nh lòng yêu th ng ch m sóc vô h n c a h dành cho chúng ta. Vì m i ng i trong chúng ta ai c ng ã t ng tái sinh vô l ng l n, nên ch c ch n ai c ng ã t ng là con c a m i chúng sinh trong cõi luân h i này. Ðó là b c th ba. B c th t là nh l i tình th ng yêu trìu m n mà mình ã nh n c, không ch t ng i thân c a mình, mà t t t c chúng sinh. S s ng còn c a chúng ta hoàn toàn tùy thu c vào ng i khác. Ví d chi c áo ta ang m c ây, n u d t b ng gòn thì gòn y n t cây, cây do ng i tr ng và ã ph i tr ng nh v y t nhi u th h . L i ví d c n nhà này, c n phòng này. Hôm nay tr i h i nóng ch bình th ng ây r t tho i mái. S tho i mái này n t công khó c a nhi u ng i th , m hôi làm vi c cho n khi tay m i, l ng cong. Chúng ta có s ng c n hôm nay c ng là nh th c ph m. Trong tr ng h p c a riêng tôi, n u gom h t s bánh mì tôi ã tiêu th trong quá kh ra x p ch ng l i, ch c ã cao b ng trái núi. Gom l i s l ng s a tôi ã u ng, ch c thành sông thành h . Ng i không n chay tiêu th c núi th t. Ng i n chay tiêu th c núi trái cây rau qu . T t c không t tr i r i xu ng, không t thinh không hi n ra, mà có c là nh công lao khó nh c c a nhi u ng i.

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

143

144

Pháp Tu Tây T ng

Ngay c danh v ng trong i c ng v y. Ti ng t m không n t mình mà t ng i khác. N u trên i ch có m t ng i thì l y gì n i danh? Không có ng i khác, không làm sao có th có danh v ng. Th c ph m, áo qu n, nhà c a, t t c u nh vào ng i khác. Chúng ta có th ngh r ng "Nh ng mà tôi tr ti n, tôi a h ti n i l y nh ng th này. Không có ti n, tôi s c gì c ." Nh ng ti n c ng v y, không th t ch ng có m t mình mình mà có c. Mu n có ti n, c ng ph i nh t i ng i khác. Ð i s ng c a chúng ta, hi n h u c a chúng ta, hoàn toàn l thu c vào ng i khác. Ngang ây quí v có th ngh r ng: "Nói v y c ng c i, nh ng âu ph i h c ý giúp tôi. H làm nh v y c ng ch vì b n thân c a h mà thôi." Nói r t úng. Nh ng chúng ta v n th ng trân quí r t nhi u th v n ch ng h quan tâm n chúng ta. N u ng h trên tay tôi r t xu ng v nát, tôi s c m th y có chút m t mát. Ðâu ph i vì ng h c ý c x t t lành gì v i tôi âu. Tôi quí nó, ch vì nó h u d ng. T ng t nh v y, chúng sinh có th không c ý c x t t lành v i ta, nh ng dù vô tình hay c ý, công khó c a h v n giúp ta nhi u, vì v y ph i bi t quí. C n ph i ý th c r ng cho dù ng i khác không c ý giúp, nh ng thi u h thì chúng ta không th s ng còn. Quán v n c a chúng sinh là m t công phu sâu r ng, òi h i nhi u kiên nh n. Tâm i bi, i t và lòng v tha là nh ng i u c c k t t
143

lành. Nhi u khi tôi th t s kinh ng c tr c n ng l c c a con ng i. Trái tim con ng i có kh n ng phát kh i tâm v tha, quí ng i h n c b n thân. Ðó là i u c c k hi m hoi quí giá. Nh ng n u không có k khác thì i bi, i t hay v tha u không th nói t i. Y u t quan tr ng nh t có th phát tâm i t i bi là có chúng sinh h u tình. Không có k khác, l y gì luy n tâm i bi? không có k khác, l y gì luy n tâm yêu th ng? l y gì luy n lòng v tha chân chính? l y gì kh i tâm b ? Ch c ch n là không th . Chúng ta kính ng ng Ph t, B tát và thánh gi , nh ng luy n n ng l c t bi v tha, chúng sinh quan tr ng h n c Ph t. Theo ó, s s ng còn c a chúng ta ph thu c vào lòng t t c a k khác, và c m i thành t u trên con ng tu c ng ph thu c vào k khác. L i l y ví d khác: mu n luy n tâm t bi, chúng ta c n bi t l ng. Thi u l ng s không sao có th tu. Tâm thù h n gi n d là ch ng ng i l n nh t c a lòng t bi. Ð l ng là chìa khóa hóa gi i tâm gi n d thù h n. Mu n tu tâm l ng, chúng ta c n m t k thù. K thù ng nhiên không mu n giúp chúng ta, nh ng vi c làm c a k thù l i l ng. có kh n ng giúp chúng ta tu tâm tu. Lúc ph i i di n v i k thù là c h i ngàn vàng T t c chúng sinh, nh t là k thù, u quan tr ng cho quá trình chuy n hóa tâm th c. Con ng tu t p c a chúng ta hoàn toàn l thu c vào k khác, và c s s ng còn c a chúng ta c ng l thu c vào k khác. Nhìn nh v y, s th y t t c chúng sinh u c c k quí giá ch không ph i ch b n

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

145

146

Pháp Tu Tây T ng

bè thân thi t m i áng quí. Ðó là b pháp thi n quán này.

c th t c a ph n tr

ng n

B c th n m là phát huy nguy n v ng mu n n ng c a chúng sinh.

Ng phúc. N thành th S r td

c l i, tâm v tha là chìa khóa m cánh c a h nh u luôn h t lòng vì ng i khác, m r ng tâm mình, t v i ng i, nh v y chính mình c ng s c l i. có nhi u b n t t, nói ví d v y.

B c th sáu là th y mình và ng i hoàn toàn bình ng. Bình ng ây có ngh a là ta mu n an l c, thoát kh au, thì ng i khác c ng v y. Hi u nh v y thì có c tâm bình ng gi a mình và ng i. Ph i th y ng i khác c ng t a nh thân th c a chính mình. Khi g p vi c nguy hi m, ta luôn c g ng b o v toàn thân không b sót b ph n thân th nào. Ð i v i chúng sinh, c n có thái th y chúng sinh là "c a mình". Chúng sinh au n thì mình au n. Khi c m giác nh v y bao trùm kh p c chúng sinh thì m i chúng sinh s là m t thành viên trong i gia ình. B t c ai au, ta c ng au. Ðó là b c th sáu. B c th b y là suy ngh v khuy t i m c a lòng v k . Tôi th ng nói v i m i ng i r ng hành ng v k dù trên c n b n là nh m t i l i ích b n thân, nh ng th t ra ch em l iv n mà thôi. Sát sinh, tr m c p, d i láo, u là vi c b t thi n, không nh ng i v i tôn giáo, mà pháp lu t c ng không ch p nh n. T t c nh ng hành ng này u phát sinh t lòng v k . Làm ng i, m i tranh ch p gi a v ch ng, cha m , con cái, hàng xóm, qu c gia, u sinh ra t n i xáo tr n mê mu i trong tâm con ng i. T t c nh ng vi c làm áng ti c này u phát sinh t lòng v k .
145

Tôi hay ngh r ng ng i t n n Tây t ng s ng l u vong, ch c n thành th t và l ng thi n, có m t n c i trên môi, là có c r t nhi u b n. Cho dù có i l c n x Liên xô ch ng n a, c ng s có nhi u b n t t. Nh ng n u ích k t cao, khinh mi t ng i khác, thì dù âu c ng không th có b n. Ph i nuôi tâm v tha, lo cho ng i khác h n c cho b n thân, c nh v y s g t hái nhi u l i l c. M i phát tri n tâm linh, m i thành t u trên ng tu, m i ki p tái sinh t t lành ,t t v sau, th m chí thành t u gi i thoát, vô th ng b c u d a vào tâm a v tha. Vì lòng v k mà sát sinh, k t qu s là kh au m nh y u. Vì lòng v tha mà b o v s s ng, k t qu s là c ki p tái sinh t t lành và i s ng dài lâu. Qu c a nghi p tr m c p là b n cùng. Qu c a nghi p b thí là sung túc. Qu c a d i láo là tâm mê m , và qu c a l i nói th t là tâm trong sáng. B t c hành ng v k nào c ng mang l i kh au, b t c hành ng v tha nào c ng mang l i l i l c. Dù xét t kinh nghi m hàng ngày hay xét t kinh nghi m thi n nh, v n s th y s t ng ng gi a qu ác v i hành ng v k , gi a qu thi n v i hành ng v tha. B ng c th chín là th t s hoán chuy n v trí gi a mình và c nh tám i. Tr ng thái tâm th c này thành th c

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

147

148

Pháp Tu Tây T ng

b c chuy n hóa tr c. Ngang ây, m t cách r t t nhiên, trong lòng chúng ta luôn thôi thúc mong m i l i l c cho t t c chúng sinh. n ây có th b t u thi n theo ph ng pháp "cho và nh n". Quán t ng mình nh n vào t t c m i kh n n c a k khác - ó là i bi. R i l i quán t ng mình cho i t t c m i an l c và h t gi ng t o an l c - ó là i t . c g i là "tâm nguy n B c th m i là cái th ng phi th ng". Ðây là tâm nguy n mãnh li t mu n gánh l y trách nhi m i v i chúng sinh. Tâm nguy n này thành th c c nh chín b c tu tr c. R i tâm nguy n phi th ng s chuy n thành tâm b , ngh a là c u thành Ph t c u chúng sinh. Ðây là b c th m i m t và c ng là b c cu i cùng c a ph ng pháp phát tâm b này. Ph ng pháp này k t h p hai ph ng pháp phát b tâm c a ngài Vô Tr c1 và c a ngài T ch Thiên2. V i tâm b nh v y, c nh ng dòng sau ây: Con xin v n ng d a n i Ph t Pháp và T ng cho n khi giác ng . N ng theo l c tu hành c a sáu h nh toàn h o nguy n tr n thành Ph t o vì l i ích chúng sinh.

L p l i nh ng dòng trên v i t m lòng v tha m nh m trong sáng. T ng ch c lên, nh l y d u châm cho ng n l a cháy b ng phía bên trong. Câu này nên c ba l n hay nhi u h n. Ð c ti ng Anh hay c theo ngôn ng m u c. F. H i áp H i. Th a ngài, nói vi c th ng tr m trong i có là do nghi p gieo trong quá kh , nh v y s khi n ng i ta d ch p nh n chuy n i h n; nói gieo nghi p x u s g t qu x u s giúp con ng i t ch ng không làm i u b t thi n; nh ng i u này tôi có th hi u c. Tuy v y, xin h i mu n s ng m t cu c s ng àng hoàng ngay th ng, có nh t thi t ph i tin có ki p tr c ki p sau hay không? Ðáp. Ch c ch n là không. Tôi th ng nói cho dù quí v có tin Ph t giáo hay không, v n nên s ng v i trái tim nhân h u. Ði u này không òi h i ph i tin vào ki p tr c ki p sau, c ng không c n tin vào thuy t nhân qu c a Ph t giáo. S ng nhân h u t nó ã là m t tôn giáo r i. Tôi th t s tin r ng nh ng ng i vô th n ch ng i tôn giáo v n có th là nh ng con ng i nhân h u. Tôi ã t ng g p vài ng i nh v y, h s ng theo l ng tri, hy sinh tr n i cho qu n chúng. Có nhi u ng i r t t t, tuy không tin vào thuy t tái sinh c a Ph t giáo. Tôi th ng nói lòng yêu th ng nhân ái là tôn giáo

1 2

Asangha. Shantideva.
147

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

149

150

Pháp Tu Tây T ng

chung c a nhân lo i. Vì hôm nay chúng ta nói v Ph t giáo, nên tôi trình bày lòng nhân ái qua t m nhìn c a Ph t giáo. Ng i không có tinh th n Ph t giáo v n có th c g ng s ng nhân h u, i u này ng nhiên là có th c. Tuy v y, n u không tin có giác ng viên mãn thì v n phát tâm b ng nhiên không c n t ra, vì tâm b chính là tâm nguy n mu n t giác ng viên mãn. H i. Th a ngài, khi ngài nói v ph n tâm th c vi t , có s khác bi t nào không gi a tâm th c, tâm th c c a cái gì, và tâm th c cho cái gì? Ðáp. Nói chung khó lòng nói n tâm th c mà không nói n i c nh c a tâm th c, vì ngay chính ch tâm th c ã có ngh a là nh n th c i c nh. Xét trên ph ng di n hành ng, tôi ngh ch tâm th c t ng ng v i ph n thô l u c a tâm. Còn ph n tâm th c vi t ch hi n l trong tâm ng i bình th ng tr ng thái vô th c, ví d khi ng t x u. Nói v tám giai o n tan rã c a quá trình ch t, giai o n th b y là giai o n en c n t . Giai o n này có hai: m t là v n còn gi l i ph n ký c vi t , hai là m t t t c m i ký c. ây, kinh nghi m ánh sáng chân nh này có c là do nghi p l c. C ng gi ng nh quá trình tan rã t nhiên c a n m h p th . N m h p th có c c ng do nghi p l c. Quá trình tan rã nh v y x y ra m t cách t nhiên.

Ngoài ra c ng có tr ng h p nh thi n nh, v n d ng khí vi t v.v., mà ng i tu có c kinh nghi m ánh sáng chân nh . Trong tr ng h p này, ng i tu d a vào kh n ng thành t u c a mình có c kinh nghi m ánh sáng chân nh trong thi n nh. Ng i tu b c vào t ng vi t c a tâm th c, an nh trong ó, hoàn toàn t nh th c, không lúc nào m t i s t ch . R i v n d ng lo i kinh nghi m thi n nh này quán v tánh Không c a th c t i. H i. N u ch t là tr ng thái cu i cùng c a tâm th c, v y ma là gì? Ngài có ã t ng g p ma ch a? Ðáp. Tôi nh lúc bé tôi r t s ma. Theo Ph t giáo, th gi i này có sáu ng tái sinh, t ng ng v i nhi u m c kh au an l c khác nhau trong cõi s ng. Còn n u nói v m c thô l u vi t c a c chia hình s c, c m giác và ý t ng, thì chúng sinh thành ba cõi: d c gi i, s c gi i, và vô s c gi i. Ma thu c v b t c cõi nào trong ba cõi nói trên. C ng gi ng nh ng i, ma c ng có t t, có x u, có thi n, có ác. Nh v y ó. H i. Th a ngài, có th nào ch ng c duyên sinh mà không c n ph i tích t công c, thanh t nh nghi p ch ng? Ðáp. Tâm ng i bình th ng v n có th th y c duyên sinh, không c n ph i di t tr t t c m i nghi p ch ng. D a trên thuy t duyên sinh này chiêm nghi m v tánh Không, r i s có lúc hi u c tánh Không. Dùng lý

149

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

151

152

Pháp Tu Tây T ng

trí suy ngh , quán ni m, t Không.

t

s c m nh n

c tánh

ây c n ph i phân bi t hai lo i tâm th c khác nhau, ó là tâm tr c ch ng duyên sinh, và tâm hi u v duyên sinh. Mu n có kinh nghi m tr c ch ng tánh Không, hay duyên sinh, c n ph i gi m b t n ng l c c a phi n não ô nhi m. Sau ó, m i khi thi n quán v tánh Không l i càng làm nghi p ch ng m ng h n. R i quí v s th y tr c ch ng tánh Không th t ra không ph i là khó kh n gì cho l m. H i. Th a ngài, ngài nói "cái tôi" gi ng nh ông ch . Tôi không hi u rõ l m nói nh v y ngh a là sao. Có ph i có cái gì trong ng i, khi n chúng ta suy ngh hành ng? Cái ngã ch ng? Ðáp. Chúng ta không th ph nh n hi n h u c a "cái tôi". Không ai có th ki m ra cái tôi là gì c , nh ng cái tôi th t s có ó. Cái tôi có ó, vì cái tôi là k t qu c a s gi danh. Ngã, hay "cái tôi", không th t sinh, tuy v y có r t nhi u tôn giáo c không thu c Ph t giáo gi i thích r ng có m t cái tôi t có, t , hoàn toàn n m ngoài h p th thân tâm c a con ng i. Thuy t này nói r ng thân th tuy thay i, nh ng b n ngã v n tr ng t n, duy nh t. Lo i ngã này Ph t giáo không ch p nh n. Ngã nh v y g i là atma, chính ch atma ã t ng tr ng cho m t hi n h u ch c th t và c l p.

Rõ ràng là khi tâm thay i, cái tôi c ng t nhiên thay i. Khi au m, chúng ta có th nói "tôi b nh", "tôi au". Tuy không ph i là "cái tôi", nh ng qua ó chúng ta có th nói v mình. H i. Th a ngài, ngài nói v i chúng tôi r ng th gi i này không kh i i m, không k t thúc. Chúng tôi l i c nghe r ng khúc gi a, cái g i là th gi i hi n t ng, c ng không có n t. Không u, không uôi, không khúc gi a. V y chúng ta ang ng âu? Ðáp. Chính c Ph t c ng nói nh l i tôi v a gi i thích. Ngài nói r ng " i u gì sinh ra t nhân duyên là vô sinh". Câu này có ngh a là các hi n t ng v a c sinh ra, v a không c sinh ra. Ph t giáo ch p nh n tâm th c không b t u, không k t thúc, là vì th y c tâm th c có nhi u ch c n ng và nhi u t ng l p. M t khi ã ch p nh n quan i m này, c xét theo l h p lý là có th gi i thích và tin ch c c r ng t t c m i bi n hóa u kh i t n n t ng vô th y vô chung c a tâm th c. S v t có nhi u ch c n ng khác nhau, vì v y ta có th th y c r ng không th có i u gì có t tánh, t sinh, t t n, mà l i không b nh ng ch c n ng khác nhau ó tác ng, vì v y chân tánh c a s v t b t bu c ph i là tánh Không. Trên n n t ng c a tánh Không, t t c m i ch c n ng mâu thu n u có th hi n h u, vì v y mà nói s v t nh huy n m ng. Tánh Không trong ngh a Shunyata ph i là tánh Không

151

Ch

ng 4. T ng Quan Ph t Giáo

153

154

c a m t v t hi n h u, n m trong th c t i. Tính ch t c a m i hi n t ng u là tánh Không, là s không có t tánh. Tánh Không là m t c tính, là chân tánh c a s v t. S v t sinh ra t nhân duyên có tính ch t chuy n bi n liên t c. Ngoài ra, nh âu s v t l i có th chuy n bi n liên t c? Nh tính ch t c a s v t v n là Không. Ðã nói tính ch t thì ph i là tính ch t c a m t cái gì ó. N u không có gì hi n h u c thì c ng ch ng có tính ch t nào mà nói t i.

Ch Ð

ng 6.

ng i c a Ph t

153

155

156

A. Quán tâm b M t v th y n tên Haribhadra có vi t r ng tâm b là tr ng thái tâm th c n t nguy n v ng mong m i chúng sinh thoát c nh luân h i, i cùng v i ý chí mu n thành Ph t c u chúng sinh. Ð i nguy n c u giác ng c bi u hi n b ng tâm t bi h ng v toàn th chúng sinh, và ây c ng chính là tu giác h ng v giác ng . Mu n t giác ng , tr c tiên ph i thành t u ni t bàn. Mu n thành t u ni t bàn, ph i ch ng ng tánh Không. Ngay nh công phu r t c n b n là qui y Tam B o, là y t quy t nh ng i tu có ph i là Ph t t hay không, ng tu c ng ph i tr c ch ng tánh Không r i m i có th tt tâm qui y th t s thu n t nh. V y ngay c công phu qui Tam B o c ng có nhi u m c thành t u khác nhau. u i i y

Ph t Thích Ca và nh tôn gi

i

t ,

tôn gi Xá L i Ph t và i M c Ki n Liên

ng tu ch ng, m t ng i không ph i là Nói v con Ph t t v n có th c g ng tìm hi u v tánh Không, nh hi u tánh Không mà tin có s t n di t c a kh au g i là ni t bàn. T ó kh i lòng tin n i Ph t pháp, nh v y mà c m th y kính ng ng v th y ã d y v tánh Không, kính ng ng nh ng ng i ang b c trên con ng tu ch ng. tu, Nói chung ng i tu có hai lo i, ho c là d a vào lý trí tu. Ph ng pháp thích h p nh t ho c là d a vào lòng tin

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

157

158

Pháp Tu Tây T ng

cho ng tu.

i có c n c cao là, nh v a nói, d a vào lý trí

Sáu là xin Ph t các ng giác ng .

i, nh m hóa gi i ác nghi p ph báng

Qui y Tam b o r i thì tr thành Ph t t . Nh ng có là Ph t t i th a hay không hãy còn tùy lúc qui y có phát i nguy n vì chúng sinh mà c u qu v giác ng cao nh t hay không. Vì lý do này, hai công phu qui y Tam b o và phát tâm b th ng i chung v i nhau. Ti p theo là tích l y công c b ng cách trì t ng b y h nh Ph Hi n. B y h nh Ph Hi n này n m trong kinh Hoa Nghiêm1. Ngoài ra, kinh Bát Nhã Ba La M t2 c ng có nh c n. M t là nh l Ph t à. Bài t ng nói r t rõ, tôi ngh không c n gi i thích thêm. L y Ph t s giúp quí v tr tâm kiêu ng o. Hai là cúng d ích k . ng Tam b o. Ðây là thu c hóa gi i tâm

B y là h i h ng công c, nh m hóa gi i tà ki n, nh t là tà ki n không tin nhân qu nghi p báo, cho r ng qu không n t nhân. B. Thi n ch V nào mu n thi n ch t nh (shamata) thì, nh ã nói, nên l a m t ch ng i cách ly yên t nh tu trong vài c. Tuy tháng. Tôi ngh vi c này không ph i ai c ng làm v y, trong i s ng hàng ngày, v n có th thu x p chút ít th i gian tu thi n ch , giúp tâm an nh ph n nào. Quí v có th ch n b t c m t i u gì làm m c thi n ch . Trong bài t ng này, m c quán t ng c ch n là c Ph t cùng b n v i B tát Quan T T i, V n Thù S L i, Kim Cang Th và Quan Âm Tara. N u mu n thi n ch , nên chú tâm vào c Ph t chính i B tát xung gi a, không c n chú ý nhi u n b n v quanh. Quán t ng Ph t phát ánh sáng r ng ng i, thân Ph t y và n ng. Làm nh v y giúp tâm tr v ng, gi i t a bóng t i. Mu n hình nh trong quán t ng c rõ ràng thì nên ch n m t t ng Ph t to l n, có nhi u chi ti t rõ ràng, ng i h c t ng chi ti t cho th t k . R i khi ng i thi n ráng nh l i hình nh Ph t ã h c. M t khi nh Ph t hi n ra trong quán t ng, ph i dùng n ng l c chánh ni m gi hình nh y l i. Ph i dùng tâm n m l y hình nh.

Ba là sám h i t i ch ng, nhìn nh n nh ng hành ng sai qu y c a mình. Sám h i giúp hóa gi i ba ch t c tham sân và si. B n là tùy h công t t . c, nh m hóa gi i lòng ganh ghen

N m là xin Ph t chuy n Pháp luân, là thu c hóa gi i m i ác nghi p ã ph m i v i kinh i n và các b o v t t ng tr ng cho Tam b o.
1 2

Avatamsaka Sutra. The Perfection of Wisdom Sutra, Ph n:Prajna-paramita-sutra.
157

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

159

160

Pháp Tu Tây T ng

Mu n t nh (shamatha), tâm c n h i hai y u t chính là t nh và sáng. Các b lu n c a ngài Di L c và Vô Tr c có nói v n m ch ng ng i c a thi n ch , và tám bi n pháp i tr . Ch ng ng i u tiên là làm bi ng. Bi n pháp i tr có hai, m t là hi u c l i ích c a nh tâm và hai là quy t tâm mu n t nh. Ph i có lòng tin v ng ch c n i ph ng c b nh làm bi ng. pháp tu nh thì m i tr Dù không th sánh v i các b c hành gi cao, nh ng trong i s ng hàng ngày h tâm an nh c ch ng nào s khi n trí óc bén nh y b t trì tr ch ng n y. Tu nh v y s giúp u óc t nh táo, b t nh c m t. Ðây là i u r t h u d ng. Ch a t nh s không th thi n quán khai tu (tì bát xá na- vipashyana). Không th nh p nh thì quán t ng thân Ph t s không mang l i ích l i gì c . Ph i t trong nh mà quán thân Ph t, có nh v y ph ng pháp tu này m i có hi u qu , m i t o tác d ng. T t c nh ng i u này u tùy thu c vào kh n ng nh p nh c a ng i tu. Bi n pháp th hai ch ng b nh làm bi ng là lòng quy t tâm mu n t nh, t l c, t tr ng thái nhu nhuy n c a thân và tâm. B n i u này là k t qu có c khi t nh, và c ng là thu c ch a b nh làm bi ng. Ch ng ng i th hai là quên m t m c thi n. Mu n ch a b nh này tâm ph i gi chánh ni m, ph i luôn n m gi m c thi n.
159

Ch ng ng i th ba là tr o c và hôn tr m, có ngh a là kích thích và trì tr . Mu n ch a b nh này ph i gi tâm nhanh nh n t nh táo. Hai tr ng thái tr o c và hôn tr m có nhi u m c thô l u vi t khác nhau. Có m t tr ng thái tâm th c hoàn toàn trì tr , khi n tâm b chìm m. Trì tr nn i m c quán t ng không hi n, tâm ng i thi n c ng không chút t nh táo, t t c u m m t tr ng tr n. Ngoài ra còn m t tr ng thái hôn tr m khi n m c b lu m m t ánh sáng. Hôn tr m còn có ngh a là chìm m, n ng l c c a tâm th c chùng xu ng, nh b lún xu ng bùn. Hôn tr m thô l u là ánh m t m c quán t ng. Hôn tr m vi t là m c tuy v n còn, nh ng hình nh không c rõ. Tr o c là tr ng thái thi u t p trung, tâm tán lo n theo lo i i c nh, không th an nh. Tr o c vi t là tâm v n còn gi m c quán t ng, nh ng ph n l n t p trung ã b xao lãng. Ð tránh lo i tr ng i này, ph i dùng thu c hóa gi i là tâm bén nh y t nh táo. Ð tâm th giãn quá s b hôn tr m. B t tâm t p trung quá s b tr o c . Mu n ng v ng hai lo i ch ng c m c ng i này, ph i i u ch nh sao cho tâm gi quân bình, không quá chùng c ng ng quá c ng. Làm sao thoát hôn tr m và tr o c ? Ph i tùy tr ng h p mà si t ch t hay n i l ng t p trung c a tâm. G p lo i hôn tr m r t vi t thì ph i t ng c ng t p trung. Còn g p ph i lo i hôn tr m thô l u, t t nh t nên t m ng ng bu i ng i

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

161

162

Pháp Tu Tây T ng

thi n, nh l i nh ng k ni m vui t i d ch u lên tinh th n. Ho c ra ngoài d o m t vòng cho thoáng mát. N u g p lo i tr o c vi t , ph i bi t gi m c ng t p trung. Còn khi g p tr ng h p tr o c thô l u thì nên nh l i nh ng vi c bu n gi m b t kích thích. Nói chung mu n thoát hai lo i ch ng ng i này, ng i tu ph i d a vào kinh nghi m riêng c a mình t tìm cách quân bình m c t p trung. Ð m c thi n ch có nhi u lo i, không nh t thi t ph i ch n m t món v t c th bên ngoài làm m c mà có th ch n m t m c n i t i nh là minh chú, ch ng t , hay là ánh sáng trong khí huy t. i u này c gi i thích rõ trong M t tông T i th ng Du già. C ng có ph ng pháp ch n tâm th c làm m c thi n ch . Ph ng pháp này lúc u r t khó, vì i c nh ây là tâm, mà tâm c ng chính là ch th hành thi n. N u ch n ph ng pháp tu này, lúc m i b t u tu quí v ph i ráng phát huy ý mu n tr tâm n i tâm, r i dùng chánh ni m gi v ng ý mu n này. Ph i tu t p nh v y cho th t lâu th t quen, r i ra m i có th tr c ti p tr tâm n i tâm, b ng không r t khó. Chúng ta th ng nói v tâm, luôn v n d ng c tâm là i u r t khó. tâm, nh ng th y Hai ch ng ng i ti p theo, m t là không áp d ng bi n pháp hóa gi i khi g p tr ng thái tr o c hay hôn tr m, hai là áp d ng bi n pháp hóa gi i khi không c n thi t. Có t t c chín giai o n trên con ng tu ch . Khi t
161

n giai o n th b y hay tám, m i ch ng ng i g n nh không còn. Khi y n u còn ti p t c áp d ng bi n pháp hóa gi i thì i u này s t o tr ng i cho s nh tâm. G p tr ng h p nh v y, bi n pháp hóa gi i t t nh t là gi tâm bình ng. Tâm bình ng có r t nhi u lo i. Bình ng có khi là c m giác trung tính. Bình ng c ng là tâm không phân bi t ây, bình ng có ngh a là khi h ng v chúng sinh. không áp d ng bi n pháp hóa gi i khi không c n thi t. Ðó là n m lo i ch ng ng i và tám bi n pháp hóa gi i. Mu n d c công tu thi n ch , có m t y u t r t quan tr ng c n quan tâm, ó là cách n u ng. Trong su t th i gian tu thi n ch , n chay c bi t có tác d ng t t. Theo y h c Tây t ng, n u t nh ã quen n chay thì n chay là t t nh t. Nh ng n u l n r i m i b t u n chay, có khi s khi n khí m ch trong ng i b xáo tr n. Tai có th nghe ti ng gió, tay ch y m hôi, tâm th n xáo tr n b t an. Nh ng i u này t o tr ng i l n cho thi n ch . Ngoài tr ng h p này ra, n chay là t t nh t. Bu i t i nên n ít m t chút. Hay h n h t là nên nh n n bu i t i, n u không ch nên n b a nh . C ng không nên i ng tr , ráng ng s m, d y s m. Th i gian t t nh t thi n-ch là bu i bình minh. Nh t là khi ã th c d y nh ng giác quan v n ch a hoàn toàn t nh táo, r t d c k t qu t t. N u có th thu x p ng i thi n vào lúc ó, quí v s th y kinh nghi m tr c ti p v ánh sáng

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

163

164

Pháp Tu Tây T ng

chân nh không ph i là i u khó. ng nhiên i u này c ng còn tùy vào c n duyên c a m i ng i. M t tông T i th ng Du già còn nhi u ph ng pháp khác, nh ng quí v ch a nh n pháp quán nh không th tu theo. Ngoài ra, còn m t ph ng pháp r t hay là thi n trong gi c m . Mu n hành trì theo ph ng pháp này, khi m ph i bi t là mình ang m , r i t trong m t ch ng i thi n. Tâm trong gi c m vi t h n, vì v y thi n v i tâm trong m s t n ít công s c mà l i có th v n d ng c nh ng t ng tâm th c sâu h n. N u làm c nh v y, chúng ta có th ho t hi n m t lo i "thân trong m ". Lo i thân này r t c bi t, không liên quan n thân v t lý. Là m t lo i thân vi t , vì v y có th i n nhi u n i, làm nhi u vi c. Tôi ngh lo i c thân này s d thân này là gián i p tài tình nh t. Có hoàn thành nhi u trách nhi m, không s b b t, không s ai khác th y c mình. Lo i công phu này ch y u nh m vào kh n ng v n d ng thân vi t và tâm vi t , ch th y có trong m t tông. Trong nhi u tr ng h p ng i tu vì l n tu i hay b nh t t, không th nhìn b ng m t, vì m t thu c thân thô l u. Nh ng nh thành t u tâm linh, h có th c kinh sách b ng u c nh nh tâm, ngón tay. Ðây là m t lo i th n thông có trong Ph t giáo hay ngoài Ph t giáo gì c ng có th làm c.

C. T ng chú Ti p theo là ph n t ng chú. Thông th ng khi hành trì công phu hàng ngày, sau khi quán t ng, thi n nh, n u còn thì gi thì t ng chú. Trong khi t ng chú, quán t ng ch ng t c a Ph t và B tát nh ch d n trong bài t ng (xem ph l c 2). N m ch ng t là MUM (vàng ròng), HRIH (tr ng), DHIH (vàng), HUM (xanh bi n m), TAM (xanh lá). Ch ng t có th c quán t ng b ng ch Ph n, m u t la tinh, hay lo i ch gì khác c ng c. MU là âm u c a ch Muni, h ng danh c Thích Ca Mâu Ni. Ch MU c ng v i chóp m trên u, c thành MUM. Chóp m trên u g i là Bindu, âm "em m ", t ng tr ng cho tánh Không, và MU là th c t i qui c. MUM là s k t h p gi tánh Không và hi n t ng qui c. HRIH là ch ng t c a c Quan T T i, vì ây là ch ng t c a c Ph t A di à, là ng Nh lai Pháp ch b Ph t c a ngài Quan T T i. DHIH âm Ph n có ngh a là trí tu . Ð c V n Thù S L i là hi n thân c a trí tu , vì v y ây là ch ng t c a ngài. HUM là ch ng t c a c Kim Cang Th , là hi n thân c a ý Ph t. HUM c ng là ch ng t c a Ph t B t ng1, là v Nh lai Pháp ch b Ph t c a ngài Kim Cang Th . TAM là ch ng t c a c Quan Âm Tara. C ng gi ng nh ch MU, TA là âm u c a Ph Tara, c ng thêm chóp
1

Akshobhya.

163

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

165

166

Pháp Tu Tây T ng

m trên

u thành ch TAM.

ph

ng ti n và trí tu .

Màu s c c a n m ch ng t này t ng ng v i màu s c c a n m v Ph t và B tát. M i ch c bao quanh b ng minh chú riêng. Chúng ta nên c c n m minh chú, càng nhi u l n càng t t. OM MUNI MUNI MAHA MUNIYE SVAHA là minh chú c a Ph t Thích Ca Mâu Ni. MUNI (Mâu ni) có ngh a là ng i-có-kh -n ng (n ng nhân), MAHA MUNI có ngh a là ng i-v - i-có-kh -n ng. Xét theo nguyên ngh a, ch OM là ch t t c a ba Ph n t A-U-M, t ng tr ng cho thân mi ng và ý c a Ph t, ng th i c ng là thân mi ng ý c a ng i tu. OM MANI PADME HUM là minh chú c a B tát Quan T T i. MANI ti ng Ph n có ngh a là ng c báu, t ng tr ng cho ph ng ti n. Ý ngh a ch Ph ng ti n trong m t tông i th a là tâm b , là i t - i bi (mahamaitri mahakaruna). PADME là hoa sen, t ng tr ng cho tu giác tánh Không. HUM t ng tr ng cho s h p nh t. T ng t nh OM v a t ng tr ng cho thân mi ng ý b t t nh c a ng i tu, v a là thân mi ng ý thanh t nh c a Ph t à; ch HUM c ng có ngh a là nh tu t p nên có th chuy n thân mi ng ý c a mình thành thân mi ng ý c a Ph t. Ba c a b t t nh chuy n thành ba c a thanh t nh. Chuy n hóa b ng cách nào? S chuy n hóa này c th hi n qua hai ch MANI và PADME, t ng tr ng cho
165

Nh ã nói, ph ng ti n là tâm b , là i t , i bi mà c ng là H Ph t Du Già; còn trí tu là tu giác tánh Không. Ch HUM là s h p nh t c a ph ng ti n và trí tu . Ph ng ti n và trí tu h p nh t có kh n ng chuy n thân mi ng ý b t t nh thành thân mi ng ý thanh t nh. Ðó là ý ngh a c a Om Mani Padme Hum. Minh chú này ai c ng bi t, úng không? R t nhi u ng i nghe nói t i minh chú này. Ngh a en c a minh chú này là "ng i c m óa sen và ng c quí trong tay". OM WAGI SHVARI MUM là minh chú c a B tát V n Thù S L i. WAGI ti ng Ph n ngh a là l i nói; SHVARI là ng i. Ngh a en c a minh chú này là "ng i có ti ng l i tuy t h o" OM VAJRA PANI HUM là minh chú c a B tát Kim Cang Th . PANI là bàn tay. Tây t ng d ch Kim Cang Th là "ng i c m chày kim cang trong tay". Ðó là ngh a en c a chú. Xét v ngh a th t s , VAJRA có ngh a là s k t h p gi a ph ng ti n và trí tu . N u chày kim cang và chuông báu i chung thì chày kim cang là ph ng ti n mà chuông báu là trí tu . Nh ng n u ch nói n m t mình chày kim cang thì chày này là bi u t ng c a s h p nh t gi a ph ng ti n và trí tu . OM TARA TUTTARE TURE SVAHA là minh chú c a B tát Quan Âm Tara. Tên ch Ph n c a ngài là TARA, Tây t ng d ch là Dolma, ngh a là ng c u [Hoa v n

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

167

168

Pháp Tu Tây T ng

d ch là M u]. TUTTARE là s gi i thoát to l n h n n a. SVAHA là an trú. Chú ti ng Ph n g i là mantra, phân tích ra thành ch mana, ngh a là tâm, và ch tra, ngh a là b o v . V y mantra mang ý ngh a h trì tâm th c. Trong m t tông i th a, chú có ngh a là gi gìn không tâm hi n t ng chúng sinh, c ng không tâm ch p bám vào t tánh c a s v t. Khi tu theo pháp tu quán t ng H Ph t Du Già, ng i tu c g ng nuôi d ng c m giác mình là ng H Ph t. Khi thi n nh chú tâm vào ng H Ph t, m c dù m t, tai... v n nghe th y m i vi c nh bình th ng, nh ng trên lãnh v c ý th c, ph i thu nhi p t t c m i nh n th c hay t ng hi n nào thu n theo vô minh ch p có t tánh, tâm th c an trú trong tr ng thái thanh t nh nhi m m u. Nh tu theo ph ng pháp này, tâm ng i tu s không r i vào ni m chúng sinh ch p có t tánh. Ðó là ý ngh a c a ch "mantra". Ph t giáo phân bi t nhi u lo i chú (mantra), nh là th n chú "th gian", minh chú "xu t th ", minh chú "g c", minh chú "tinh túy" hay "tâm chú", và minh chú "g n nh tinh túy". Ðó là b n lo i chú. Có lo i b t u b ng Om nh ng không có Svaha phía sau. Có lo i có Svaha phía sau, l i có lo i có c hai, ho c không có cái nào c . Chúng ta ch y u là t ng minh chú c a Ph t, Om Muni Muni Maha Muniye Svaha. Ph t là ng os ,b nv i B tát vây quanh là hi n
167

thân c a Ph t, hi n ra vì m t lý do nh t nh. Ví d mu n chuyên chú phát tri n lòng t bi thì nên t ng chú c a c Quan T T i là Om Mani Padme Hum. Chú này c ng th ng c t ng cho ng i ã m t. Khi m tôi qua i, anh ch tôi và nhi u ng i khác k c tôi u t ng Om Mani Padme Hum m t tr m ngàn l n hay nhi u h n. T ng nh v y r t t t cho s chuy n hóa tâm th c trên lãnh v c ph ng ti n. Chúng tôi th ng v n làm nh v y. OM WAGI SHVARI MUM là minh chú c a B tát V n Thù S L i, r t t t cho sinh viên h c sinh. T ng chú này t ng trí thông minh, giúp u óc bén nh y. Nhi u lúc chúng tôi t ng DHIH DHIH DHIH DHIH m t tr m l tám l n liên t c hay nhi u h n, trong cùng m t h i th . L y m t h i th t dài, r i t ng m t m ch DHIH DHIH DHIH DHIH... làm nh v y trí nh s gia t ng. OM VAJRA PANI HUM là minh chú c a B tát Kim Cang Th , giúp phá tan m i ch ng ng i vô hình. Ð ng nhiên là không nên mê tín d oan, nh ng n u không vì lý do gì l i liên t c x y ra nhi u i u quái l , nh v y c ng có khi là vì g p ph i ch ng ng i vô hình. T ng chú này có th giúp làm tan bi n lo i ch ng ng i này. OM TARA TUTTARE TURE SVAHA là minh chú c a B tát Quan Âm Tara. Chú này giúp t ng tu i th , r t l i ích khi g p b nh n ng c n i u tr . Chú này c ng giúp cho công vi c làm n c thu n ti n. : c u thành Ph t C n b n công phu t ng chú là tâm b vì l i ích chúng sinh. Khi ang c g ng th c hi n m c tiêu

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

169

170

Pháp Tu Tây T ng

t i h u này, có khi c n thành t u m t vài m c tiêu ng n h n tr c m t, nh s ng lâu, thành công, thêm trí tu , hay t thành t u. Trên c n b n v tha này, t ng chú có th mang l i nhi u hi u qu . Ph ng pháp tu m t c ng c dùng th c hi n nhi u vi c làm nh hàng ph c, t ng tr ng, n ng l c hay oai th n. Ð minh chú có n ng l c, tr c tiên c n ph i thành t u tánh Không và tâm b . D. Quán tánh Không Mu n th y t t c m i hi n t ng h v ng u nh nhau trong tánh Không, c n thi n quán v tánh Không. Bao gi tu thi n ch và phát tâm b ã có ti n b , khi y có th b t u thi n quán tánh Không. Thông th ng ng i tu không c n ph i thu nhi p t ng hi n c a s v t khi thi n quán v tánh Không, nh ng ây vì tu theo ph ng pháp m t tông nên t ng hi n c a s v t c n c thu nhi p. Ph ng pháp này có th b t u b ng hai cách, tác d ng gi ng nhau: ho c thu nhi p m i t ng hi n tr c, quán tánh Không sau, ho c quán tánh Không tr c r i thu nhi p t ng hi n c a s v t sau. Bây gi th gi i thích s l c v n i dung thi n quán tánh Không. ây, quan tr ng nh t là ph i nh n di n cho c ph nh. chính xác âu là i t ng c n Nói chung, nh ng tông phái l n trong Ph t giáo u
169

công nh n cái g i là b n d u n Ph t giáo [T Pháp n]: M i hi n t ng do y u t k t h p u vô th ng M i hi n t ng ô nhi m u là kh M i hi n t ng u vô ngã và u là không Ch có ni t bàn là an l c chân chính1 Vô ngã nói ây ng v i ngh a “không có cái ngã c a con ng i” (nhân vô ngã). Còn vô ngã c a s v t (pháp vô ngã) ch th y nói trong hai tông phái i th a là Duy th c tông và Trung quán tông. Trong kinh Gi i Thâm M t, Duy th c tông nói v hai lo i tánh Không. Lo i tánh Không th nh t nh sau: dù s c là i t ng c a ý, nh ng l i không ph i là i t ng c a nh n th c tin s c có t tánh. S c ch là tên g i, là gi danh, do ý ch ng gán tên. V y khi nói không có s c làm n n t ng cho cái tên, ây là m t lo i tánh Không. Ngoài ra, Duy th c tông còn nói v m t lo i tánh Không th hai: th gi i khách quan không th có ngoài tâm th c. Duy th c tông cho r ng th gi i khách quan hoàn toàn không hi n h u, t t c u do tâm phóng hi n. Tánh Không c a Duy th c tông không gi ng v i tánh Không trong Trung quán. Duy th c tông tuy ph nh n t tánh c a th gi i hi n t ng khách quan bên ngoài, nh ng l i tin vào t tánh c a tâm. Xét theo quan i m Trung quán tông s th y Duy th c
1

T Pháp n: các hành vô th t ch di t ni t bàn.

ng, các hành kh não, các pháp vô ngã,

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

171

172

Pháp Tu Tây T ng

tông th t ra v ng vào c hai c c oan, là th ng ki n và o n ki n. Cho r ng th gi i ngo i c nh không có th t, nh v y là o n ki n. L i tin r ng th gi i tâm th c có t tánh, nh v y là th ng ki n. Quan i m Trung Quán tông cho r ng c hai th gi i n i tâm và ngo i c nh u không có t tánh, tuy v y v n hi n h u trên lãnh v c t ng i. Trung quán tông chia thành hai h phái khác nhau. H phái u nói r ng th gi i hi n t ng khách quan không hi n h u, vì không ph i là i c nh c a tu giác tr c ng chân tánh, tuy v y s v t v n có m t cái gì, m t tính ch t s n có nào ó, khi n chúng có kh n ng hi n h u trong lãnh v c t ng i. Ví d khi tìm v cái tôi, h phái này nói r ng "tâm th c là chân t ng c a con ng i", hay nh ng i u i lo i. Nói chung h phái này v n th y có m t i u gì ó có th t ngay t trong i c nh. Còn h phái th hai c ng nói r ng s v t không hi n h u vì không ph i là i c nh c a tu giác tr c ng chân tánh, tuy v y, n u dùng lý lu n truy tìm b n thân c a chính s v t, c ng s không th tìm ra gì c . Ðó là ki n gi i c a h phái th hai. Ki n gi i này thâm sâu h n, vì không d n n nh ng k t qu phi lý. Còn ki n gi i c a nh ng tông phái khác khi phân tích k s tìm ra nhi u k t qu phi lý. Các nhà lu n gi i Trung tánh Không, ã áp d ng nhi trong nh ng ph ng pháp trình chuy n bi n c a s v t, quán tông khi a ra thuy t u ph ng pháp lu n lý. M t c áp d ng là phân tích quá ph ng pháp này c g i là
171

"lu n lý kim c ng o n"1, là ph ng pháp nhìn vào h u qu c a s vi c. L i có ph ng pháp phân tích c hai khía c nh nhân và qu . L i có ph ng pháp g i là "lu n lý v ng"2, xét v nhân duyên. Còn m t ph ng pháp n a, nhìn vào chính s v t mà phân tích quan sát s không có tính ch t ng nh t hay d bi t. Lo i lu n lý này có hai cách quan sát khác nhau. Bây gi tôi xin gi i thích ng n g n v thi n quán tánh Không theo ph ng pháp quan sát s không có tính ch t ng nh t hay d bi t3. Mu n thi n quán v tánh Không, tr c h t ph i bi t tánh Không mình ang quán là gì. N u không bi t i t ng c n ph nh là gì, s không làm sao có th th y c s v ng m t c a i t ng y. Ð nh n di n tánh Không, d nh t là quan sát cái ngã c a chính mình. Nhìn l i nh ng c m giác r t t nhiên nh là "tôi i, tôi n, tôi ", th quan sát xem "cái tôi" ó hi n ra trong trí mình ra sao. R i th áp d ng vài ph ng pháp khác nhau, ví d nh nh l i nh ng lúc th t b c mình, hay b hàm oan, hay th t s ng khoái, hay ang c khen... Vào nh ng lúc y, tâm trí chao ng m nh, quí v s c m nh n c cái ngã c a mình m t cách rõ r t. Khi cái tôi hi n ra rõ ràng nh v y trong tâm trí, th nhìn l i xem có ph i quí v th y cái tôi n m ngoài thân tâm,
1 2

The diamond slivers of reasoning. The king of reasonings. 3 observes the absence of singularity and plurality.

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

173

174

Pháp Tu Tây T ng

nh m t ch th c l p? Cái tôi hi n ra rõ ràng n t ng nh có th dí tay lên ó, m t cái tôi hoàn toàn không thu c v thân tâm: ây chính là cái th y h v ng nh t c a tâm, là i t ng c n c ph nh. Ði m quan tr ng u tiên là ph i bi t nh n di n i t ng ph nh. Ði m quan tr ng th hai là xét xem n u "cái tôi" có th t thì "cái tôi" này có ph i là m t v i thân tâm, hay tách lìa kh i thân tâm, hay còn m t cách hi n h u th ba nào khác. Xét t t c nh ng tr ng h p có th x y ra, s th y n u cái tôi là m t ch th c l p có t tánh thì b t bu c ph i ho c ng nh t v i n m h p th 1, ho c d bi t tách lìa kh i n m h p th , không th có tr ng h p th ba. Ðó là i m quan tr ng th hai. Ch có hai tr ng h p, ho c là m t v i n m h p th , ho c hoàn toàn khác v i n m h p th . Bây gi th suy ngh n u cái tôi này ng nh t v i n m h p th thì vì cái tôi ch có m t nên h p th thân và tâm c ng ph i là m t. Còn n u cái tôi là d bi t thì vì h p th có nhi u h n m t nên cái tôi c ng ph i nhi u h n m t. R i bây gi th suy ngh , n u cái tôi bi t l p này là m t th c th n m ngoài n m h p th , v y l ra cho dù n m h p th có bi n m t, cái tôi c ng v n còn. Nh ng s th t l i không nh v y. Theo ó cái tôi không th là m t v i n m h p th . Cái tôi hi n ra trong tâm trí quí v ó, th t ra ch là m t khái
1

ni m h v ng, ch là o t

ng. Cái tôi ó th t ra không có.

Ví d khi tr i nhá nhem, có ng i nhìn cu n dây th ng mà th y ra là r n. Ð i c nh là cu n dây th ng, hoàn toàn không có r n, hình nh r n ch hi n ra trong nh n th c c a ng i nhìn l m. N m h p th c ng v y. Khi nhìn n m h p th mà th y cái tôi, m c dù cái tôi ó có v nh n m trong n m h p th , nh ng th t s n m h p th không có chút gì có th c xem là cái tôi c . T a nh nhìn dây th ng mà th y r n, ó ch là cái th y h v ng không th t. T ng t nh v y, khi th y có cái tôi khác v i n m h p th , xét t phía n m h p th không có cái gì là cái tôi c , ch m t cái tên gán lên t h p c a n m h p th . Vì i c nh t nó không có th c th , nên c hai tr ng h p u nh nhau. Nói riêng v phía i c nh thì hoàn toàn không có gì khác bi t. S khác bi t ph i n t nh n th c. L y cu n dây th ng mà g i là r n, ó là th c t i qui c sai l ch. Sau ó m t tr i m c, c nh t ng sáng t , nhìn dây không còn th y r n n a, khi y nh n th c sai l m b nh n th c úng n xua tan. Nhìn dây mà th y r n, l m l n nh v y có khi r t tai h i. Tuy v y trong tr ng h p c a “cái tôi”, m c dù c ng không có ch th khách quan, nh ng n u l y n m h p th làm n n t ng g i làm cái tôi, thì tên g i này v n r t h u d ng trên lãnh v c qui c, không có lo i nh n th c nào có th xua tan. Còn n u nghe v y r i k t lu n r ng không có ai hi n h u

ng u n: s c, th , t

ng, hành, th c.
173

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

175

176

Pháp Tu Tây T ng

c , thì kinh nghi m b n thân s cho th y k t lu n này sai l m. Do ó, hi n h u c a con ng i ch có th bi t c nh ph n tâm th c ch ng t tên. Vì v y mà nói s v t ch là gi danh, không có ch th khách quan. E. H i áp H i. Nói v pháp quán h i th , thân i vào quá trình tan rã là vì tính ch t c a thân là bi n chuy n, n m t lúc nào c c nh luân chuy n liên t c c a m i ó ng i tu ch ng s . Pháp quán Ph t giáo m t tông nói sao v vi c này? Ðáp. Quán có hai lo i, m t là quán v hi n t ng qui c, hai là quán v tánh Không. Trong s nh ng pháp quán hi n t ng qui c, có n i l y h i th làm m c, c ng có n i quán t ng thân Ph t, hi n ra t mình r i tan v l i chính mình. Ngoài ra c ng có nh ng lo i thi n quán th t c, chuyên chú v khuy t i m cõi d c gi i và v u i m cõi s c gi i và vô s c gi i. Ðó là quán b ng s so sánh. Các pháp quán này có th áp d ng vào u bu i thi n, ngay ph n phát nguy n. Ví d khi quán kh au luân h i thì ph i quán v thân [th nh t trong t ni m x ], chú tâm vào khía c nh d b n và t m b c a thân ng i. Ti p theo ph i quán v th [th nhì trong t ni m x ], r i quán v tâm [th ba trong t ni m x ], r i ra s có lúc b c n giai o n quán v pháp [th t trong t ni m x ]. Trong su t quá trình thi n quán t ni m x , ng i tu có th chú tâm vào h i th . Pháp quán h i th luôn có ch ng trong b t c pháp tu nào.
175

Ngài Vô Tr c, m t v cao t ng n , gi i thích quán là quan sát quán chi u cho n khi t n m t tr ng thái tâm th c vi t . Dùng tâm nh phân tích quán chi u thì t c tr ng thái tâm th c vi t , tâm tr nên nhu nhuy n. Tr ng thái tâm th c vi t nhu nhuy n này c g i là tì bát xá na, là tu . Còn xa-ma-ta là nh, là tr ng thái tâm th c nh t nh, có c nh thu nhi p tâm th c khi thi n ch . Nói chung khi ng i ta nói v quán, tôi ngh h ngh quá trình phân tích quán chi u nói trên. n

H i. Th a ngài, ngài có nói v chú và tác d ng c a chú. Có lo i giúp trí tu , có lo i giúp nh tâm. Tôi t h i làm sao m t chu i âm thanh l i có th có c tác d ng nh v y. Ðáp. Âm thanh l p i l p l i c a chú ch là m t ngoài. Khi c chú, c n nh ý ngh a c a chú ch không th ch quan tâm n âm thanh. Làm sao minh chú l i có th t o tác d ng, i u này r t khó gi i thích. Tôi cho r ng t ng minh chú úng cách s giúp thu th p c nhi u công c. Ngoài ra, ng nhiên còn n ng l c gia trì. Minh chú c truy n l i nh m t s n ng l c nào ó, r i v i th i gian, nhi u ng i t ng cùng m t câu minh chú, qua ó minh chú tích l y c nhi u n ng l c gia trì. Nh lúc nãy tôi có nh c n, ch ng i thi n tích t n ng l c gia trì nh tr c ây có b c thánh nhân ng i thi n n i ó, r i ch ng i có th truy n n ng l c gia trì này l i ng i i sau. Minh chú c ng v y.

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

177

178

Pháp Tu Tây T ng

N u quí v tu theo pháp tu v n khí du già, quán t ng các lu ng khí vi t trong c th , có khi có th v n d ng m i t ng quan ch t ch gi a minh chú và công phu v n khí du già. Lo i công phu này không ph i là ch chính c a bu i nói chuy n hôm nay, vì v y tôi xin mi n i vào chi ti t. Công phu t ng chú ch th t s có tác d ng khi tu theo M t tông T i th ng Du già, ó minh chú tác ng t i khí vi t , gi t tinh khí và khí m ch. H i. Xin ngài nói thêm v ni t bàn. Ðáp. Tr c h t, hãy i tôi thành t u ni t bàn tr c ã ( c Ð t-lai L t-ma ra dáng ráo ri t ng i thi n, c t a c i). Th t s là khi t t i thành qu cao nh t, thái c a chúng ta v th gi i hi n t ng s thay i hoàn toàn. Hi n gi tâm chúng ta tràn y tham lam, ghét b , s s t, ch a lo i tâm lý b t thi n, lo i c m giác, tình c m. Vì ý ngh c chân t ng c a b t thi n mà chúng ta không th th y th c t i. T a nh nh n th c b nhu m màu, khi n chúng ta không th n gi n nhìn vào th t t ng c a s v t. Vì vô minh ch p có t tánh, nên t t c m i s hi n ra nh m t th c t i c l p. M t c nh gi i s ng s ng ch c th t hi n lên cùng v i i t ng c a nh n th c, phóng nh lên nh n th c. Khi t ni t bàn, t t c m i tr ng thái tâm th c h v ng méo mó nói trên u tan bi n h t. Ði u này s khi n thái c a chúng ta i v i th gi i hi n t ng s hoàn toàn thay
177

i. t H i. Nh ng khi y có còn giao ti p v i th gi i hi n ng c không? ng, vì v y

Ðáp. Khi y t t x u, thi n ác, v n không chúng ta v n s th y có cái t t cái x u.

Giác ng có nhi u giai o n khác nhau. Cao nh t là thành Ph t, ó ngay c hi n t ng c a t tánh c ng không còn. Chúng ta có th th y ây là i u có th th c hi n c. Tâm chúng ta t th i th u n nay ã thay i bi t bao nhiêu, hi u bi t nhi u h n, thái hành x c ng theo ó mà thay i. T ng t nh v y, n u kiên trì thi n quán v tánh Không, sau vài n m chúng ta c ng s có th ch ng ki n s l n m nh c a tâm th c, gi ng nh s tr ng thành trong i s ng th t c. Càng lâu, càng c g ng, s càng nhi u kinh nghi m tâm linh, ch c ch n là nh v y. Có l n, tôi ngh vào kho ng nh ng n m 60 hay 70, tôi thi n quán r t miên m t v tánh Không. M t hôm tình c c c m t câu c a L t-ma Tông Khách Ba [TsongKhapa] nói r ng: n m h p th không ph i là ngã, mà ngã c ng không ph i là s liên t c c a n m h p th ." Khi c câu này, tôi gi t mình. Ðó là tinh túy c a m t trong nh ng giáo thuy t c a ngài Long Th , m t v i o s n :

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

179

180

Pháp Tu Tây T ng

Con ng i không ph i là t Không ph i là n c, l a, gió. Ð ng th i c ng không có con ng i nào N m ngoài b n thành ph n t n c l a gió. Sách còn nói n u dùng lu n lý phân tích tìm xem v t th là cái gì, ch c ch n s không tìm th y. Ngay lúc y, tôi có c chút ch ng ng , nh ng ngày ti p theo tôi ý th y tâm mình bi n chuy n, c m giác và thái i v i th gi i xung quanh khác tr c r t nhi u. c kinh nghi m tâm H i. Có th nào không tu mà có linh? Tôi mu n nói t i tr ng h p ít ai bi t t i là ông Younghusband. Ng i này có kinh nghi m r t sâu v Lhasa, khi m i kho ng 40 tu i, và hãy còn là v s quan nhi u tri n v ng nh t c a quân i Anh. Ông ta b quân i, thi t l p m t t ch c tên là H i Giác Ng Tâm Linh, và c ng hi n cu c i còn l i cho t ch c này. Có khi nào vì tâm nguy n riêng hay vì b ch n ng sao ó mà t nhiên có c kh n ng thi n nh miên m t, không c n ph i tr i qua quá trình chu n b s kh i? Ðáp. Ði u này có th x y ra. Nh ng xét theo quan i m Ph t giáo, ây không ph i là k t qu c a kh n ng cá nhân, c ng không ph i vì hoàn c nh bên ngoài, mà bên d i còn nhi u nguyên do khác. Tr n con ng chu n b s kh i ã có s n, ch i y u t tác ng. Khi y u t tác ng x y ra, t nhiên s tr qu . H i. Th a ngài, th t ra m t tông là gì? m t tông có t
179

th i c a

c Ph t hay

n sau?

Ðáp. Có nh ng h th ng tín ng ng cho r ng toàn b i th a không ph i do Ph t d y. C ng có n i cho r ng m t tông là nh ng giáo phái phát tri n sau th i Ph t. N u không ch p nh n i th a là giáo pháp Ph t d y, v y chính qu v Ph t c ng thành chuy n áng ng . Vì v y dù sao v n ph i th y r ng i th a là chánh pháp. i th a và ti u th a n m ch Ph t S khác bi t gi d y i th a cho m t s t ch n l c, không ph i là giáo pháp dành cho i chúng. Trong m t th i gian dài, giáo pháp i th a c gi kín. M t tông l i càng c gi gìn kín m t h n n a. Tùy vào duyên nghi p c a ng i c n c giáo hóa, tùy kh n ng tu h c c a c ng ng Ph t t mà c gi kín hay qu ng bá r ng nh ng giáo pháp khác nhau rãi. S xu t hi n c a i th a và m t th a không ch gi i h n th i gian c Ph t l ch s còn t i th . Ð i th a nói r ng Ph t Thích Ca nh p di t r i v n nh còn t i th . Có nhi u tr ng h p ng i i sau v n c Ph t ích thân giáo hóa. Ð c Ph t l ch s không t ng sang Tây t ng, c kinh nghi m nh ng có m t s Ph t t Tây t ng có thâm sâu, t trong thi n nh th y c c Ph t. H nh p nh, c Ph t tr c ti p truy n th chánh pháp. Vì mu n h ng d n t ng b c i c a chúng sinh trên con ng tu ch ng, Ph t hóa hi n nhi u s c t ng khác nhau giáo hóa t . Có khi Ph t hi n t ng xu t gia, có a, có khi l i hi n khi Ph t hi n thân Ph t Kim Cang Tát thành nhi u v th n và Ph t trong các m n à la v.v...

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

181

182

Pháp Tu Tây T ng

H i. Tôi có m t câu h i liên quan n thuy t tánh Không Trung quán. Có khi nào không c n ph i quán mà v n tr c ch ng tánh Không? Ðáp. Mu n phát tri n tu giác tánh Không, th t ra không nh t thi t ph i quán, c ng không c n ch . Ðây là m t v n hoàn toàn khác. Ch quán r t h u ích, nh ng không ph i là ph ng pháp duy nh t. Kinh nghi m v tánh Không lúc ban u, m t th kinh nghi m t i mát v tánh Không, ph i n t lý lu n. Không ây, c n ph i lý lu n gi ng nh nh ng gì tôi gi i thích nh ng ng i tu ph i t câu h i, chiêm nghi m t duy có c ph n trí tu n t s hi u. Lo i trí tu này v sau s d n vào tu giác tr c nh n tánh Không. H i. Câu h i c a tôi c ng cùng m t tài. Khách quan mà nói, ngài nói r ng vô ngã có th t, nh ng l i nói s c và chân c nh gi i u thu c lãnh v c ch quan. Tôi c m th y nh v y mâu thu n, vì kinh nghi m v ngã v n còn. Ngoài ra, tôi c ng xin c h i trong tr ng h p nào tâm th c trong m g p c c nh s ng th c t ? Ðáp. Tôi xin tr l i câu h i th nhì tr c. Nói t i thân và tâm trong gi c m là nói t i m t lo i kinh nghi m r t khác. Lo i thân này hoàn toàn t ch t l p, không dính gì t i thân thô l u v t lý. Thân v t lý và thân trong gi c m thu c v hai lãnh v c ho t ng hoàn toàn khác nhau. Thân trong m có th th y c vi c x y ra hàng ngày. Khi là ngày thì thân trong m này th y ngày, khi
181

êm thì thân này th y êm. H i. V y còn nh ng gi c m tiên tri? Ðáp. Ðây không ph i là ch c n ng duy nh t c a thân trong m . Thân trong m có th tùy ý r i thân v t lý. Vì v y thân trong m có nh ng tính n ng r t c bi t. Vài n m tr c, tôi có g p m t ng i có kh n ng c bi t này, không ph i do tu t p mà là do nghi p báo. Ng i y c m th y r t lúng túng, h i tôi nên làm gì. Theo l i ng i y nói, trong gi c ng ng i y th ng du hành kh p m i n i, th y m i chuy n x y ra trong i s ng bình th ng, có khi là vi c x y ra nh ng n i r t xa. Tr l i câu h i v thi n quán tánh Không. Khi nói t i tánh Không, chúng ta hoàn toàn không phân bi t ch th và khách th . C hai u không có t tánh. N u tìm ki m, s không th tìm ra cái c nh n th c, và cái ang nh n th c. Có th l y tâm làm i c nh c a tâm. Trong tr ng h p này, tâm là khách th . Truy t m tâm khi tâm là khách th , c ng s không th tìm ra gì c , gi ng nh khi tìm v ch th . Lý do r t ráo khi n ph i ph nh n t tánh, là vì khi truy tìm s không th tìm th y gì c . Ðó là ý ngh a r t ráo. Vì lý do này, trên ph ng di n qui c, chúng ta ph i n gi n ch p nh n s vi c là nh v y. Không th c m c gì nhi u, chúng ta ch p nh n ây là cái hoa, kia là ng i àn ông; ng i này n , ng i kia Tây t ng v.v... Chúng ta n gi n ch p nh n hi n t ng qui c, i u này không có v n

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

183

184

Pháp Tu Tây T ng

gì c . Nh ng n u tìm ki m sâu xa h n, h i "tôi là ai? Th t s con ng i là cái gì? Ngã là cái gì?" nhìn theo khía c nh này, s không tìm th y gì c . H i. V y còn tâm th c? Ðáp. Tâm th c là gì? Chúng ta c m th y có tâm th c, chúng ta có c khái ni m v cái g i là tâm th c. "Hôm nay tâm tôi trì n quá". "Hôm nay tâm tôi th t rõ ràng". Chúng ta có th nói nh v y, không th c m c gì nhi u, không tìm ki m sâu xa, và làm v y m i vi c n th a. Nh ng n u th t s mu n tìm th y cái gì ích th t là tâm, s không th tìm ra. Ta có th nói " ây là ngón tay c a tôi, h u d ng l m". Gi ng nh v y ( c Ð t-lai L t-ma a ngón tay lên khi n m i ng i c i ). Nói nh v y không ai có th cãi c. Nh ng "ngón tay" th t ra là cái gì? Là màu s c? là da, là x ng, là máu? Ngón tay là cái gì? N u phân tích t ng t bào, t ng thành ph n c u t o c a ngón tay, s không th tìm th y có cái gì có th g i "ngón tay". Duy th c tông, m t trong nh ng tông pháp Ph t giáo, nói r ng trong cu c truy tìm này, i t ng b tìm [ngón tay] là i u không có th t, nh ng tâm th c ng i tìm l i có th t. H i. Vì sao tr ng th ? c Quan Âm Tara l i liên quan n pháp tu

tu , t ng t nh v y, c Quan Âm Tara thân c a m t lo i n ng l c vi t , g i là khí.

c xem là hi n

Mu n s ng lâu quan tr ng nh t ph i duy trì s liên t c c a n i khí. Tôi ngh s ng lâu và n i khí có liên h m t thi t v i nhau, vì có nh ng pháp tu luy n khí kéo dài tu i th . Hành trì pháp tu Quan Âm Tara ch a b nh, ó là d a theo ch c n ng c a n m v i B tát mà nói nh v y. Còn nói chung v ph ng pháp tu thi n tr b nh thì có c Ph t D c s , vì ch a b nh cho chúng sinh chính là i nguy n c a Ph t D c s . Khi quán t ng ngài Quan Âm Tara, ph i t ng t ng minh chú quay thành vòng tròn n i tim ngài. Ánh sáng phóng ra t vòng tròn minh chú ó, tan vào trong thân th c a chúng ta. R i t p trung mãnh li t vào nh ng n i ang có b nh. Có th tùy c n b nh mà quán ánh sáng nóng hay l nh. H i. Có ph i có nhi u v B tát nh v y là tr ng cho nhi u ch c n ng c a Ph t? t ng

Ðáp. Ð c Quan T T i c xem là hi n thân c a lòng t bi và c V n Thù S L i c xem là hi n thân c a trí
183

Ðáp. ây có hai cách hi u. M t là th y m i v B tát t ng tr ng cho m t thi n c c a Ph t. Hai là th y m i v t ng tr ng cho m t ph ng pháp tu ch ng, ng th i c ng là thành qu c a pháp tu y. Tu theo pháp tu nào thì khi giác ng s tr thành v H Ph t c a pháp tu y. N u hi u theo cách này thì Quan Âm Tara hay Quan T T i u khác v i c Thích Ca Mâu Ni. Còn n u hi u theo cách tr c thì các v B tát bi u hi n cho nhi u thi n c c a cùng m t v

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

185

186

Pháp Tu Tây T ng

Ph t. H i. Ngài nói v i chúng tôi r ng ch chú – mantra – có ngh a là b o v tâm, v y ây ph i là i u t t lành. Nh ng có khi tôi l i nghe k v chuy n dùng chú h i ng i. Ði u này có th t không? Ðáp. Có th l m. M t pháp v n liên quan n b n tác d ng huy n bí là hàng ph c, t ng tr ng, quy n n ng và oai th n. B n i u này có khi b l m d ng. Ng i tu theo m t tông có r t nhi u lo i, ch c ch n là có ng i thi u kh n ng nh p nh, thi u b tâm, hay là thi u trí tu tánh Không. Có ng i l i thi u c ba. Vì v y tr ng h p sa a l m d ng m t pháp h i ng i có khi x y ra. Nh ng quy n n ng c a chú trong tr ng h p này nói chung r t gi i h n. H i. V y có nên dùng cùng ch mantra cho tr ng h p dùng chú h i ng i hay không? G i nh v y không ánh m t ý ngh a chính c a ch này hay sao? Ðáp. Ð ng nhiên trong tr mang ý ngh a b o v tâm. ng h p này chú không còn

y u t nào liên quan n tu giác tánh Không và tâm b (ngh a là c u thành Ph t c u chúng sinh) hay không. Xét th ng n i chú r t khó nhìn ra. Ph i xét xem chú y d a trên giáo pháp nh th nào m i có th bi t c. Các lo i th n linh, m n à la và chú d a trên n n t ng thuy t h u ngã u không ph i là Ph t giáo. Còn th n linh, m n à la và chú d a trên thuy t vô ngã, thì m i thu c v Ph t giáo m t tông. H i. Th a ngài, tôi th y thuy t tánh Không c a Trung Quán th t nguy hi m. Thuy t này có th khi n ng i ta ngh r ng " ây th t s ch ng có cái gì c , c n gì ph i c g ng!" Ðáp. Nh ã nói, tr c h t c n phân bi t rõ ràng c nh gi i không-t -tánh và c nh gi i qui c. Th nói v duyên sinh, có th s th y câu tr l i. Nói chung, duyên sinh mang ngh a l thu c. Ð hi u rõ v v n này, c n hi u r ng r ng c l p và l thu c là hai tr ng thái i ngh ch tr c ti p. S v t ch có th ho c không l thu c vào cái gì c , ho c là l thu c vào i u khác, không th có tr ng h p th ba. Khi nói v hoa và không-ph i-hoa, t t c m i hi n t ng u ho c là hoa, ho c không ph i hoa, ngoài hai tr ng h p mâu thu n tr c ti p này ra, hoàn toàn không có tr ng h p th ba. Nh ng n u nói n óa hoa và cái bàn, m c dù hai hi n t ng này c ng mâu thu n, nh ng v n có tr ng h p th ba. Ngoài hoa và cái bàn ra, hãy còn tr ng h p chính gi a, không ph i hoa c ng không ph i cái bàn.

Chú c dùng trong r t nhi u pháp tu. Có r t nhi u lo i chú. Ví d có b minh chú c a Ph t Kim Cang Tát a truy n, c ghi chép trong m t i n, l i có các b th n chú do loài ng i nh n c t các v th n linh thu c cõi luân h i th t c. Nói chung r t khó phân bi t âu là minh chú Ph t giáo âu là th n chú ngo i o. Mu n phân bi t, c n xét xem có
185

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

187

188

Pháp Tu Tây T ng

Nói nh v y, l thu c và c l p là hai c c mâu thu n tr c ti p. Hi n t ng nào ã tùy nhân duyên mà sinh ra, thì ph i l thu c vào nhân duyên. Ð ng th i, n u ã là t ng th , thì ph i l thu c vào các thành ph n c u t o. Hi n t ng v t lý có hình s c luôn có thành ph n ph ng h ng trong không gian, hi n t ng tâm lý không hình s c luôn có thành ph n ph ng h ng trong th i gian. Th quán sát m t hi n t ng g m nh ng thành ph n c u t o. Xét trên khía c nh v t lý, chúng ta có th phân tích nh ra, cho n t n các phân t c c vi không th nh h n n a. Nh ng nh ng thành ph n c c vi này v n có ph ng h ng trong không gian. Vì v y không làm gì có cái g i là "thành ph n b t kh phân". Ví nh có m t thành ph n c c nh không có c ph ng h ng trong không gian, thành ph n nh v y s không th gom l i thành v t th l n h n. N u không có thành ph n ph ng h ng trong không gian thì m t quay v h ng tây c ng là m t quay v h ng ông, do ó không làm sao th k t t l i thành v t th l n h n. Trung Quán ph nh n thuy t ch p nh n s có m t c a nh ng hi n t ng b t kh phân. Ng c l i, Trung quán nói r ng m i hi n t ng u hi n h u qua các thành ph n c u t o. th nh t c a duyên kh i. Ngoài ra, duyên Ðó là m c kh i còn nói r ng khi tìm xem v t th th t s là cái gì, s không th tìm ra. S v t tùy thu c vào tánh Không.
187

N u hài lòng v i s c t th a. Nh ng n u không hài mu n tìm xem c s c a s ch t c nh n i i c nh, s

ng qui c thì t t c u n lòng v i s c t ng qui c mà c t ng là gì, mu n ki m tính không th tìm th y.

M t khi hi u c r ng không th tìm ra i u gì c , lúc y s d y lên th c m c có ph i s vi c v n r ng rang không có gì hi n h u? N u cho r ng s vi c không có gì hi n h u, k t lu n nh v y là i ng c v i kinh nghi m b n thân, vì rõ ràng có m t ng i i tìm s v t mà tìm không ra, ng c l i ch tìm th y s không-th -tìm-th y c a s v t. Th y có ng i i tìm s v t và tìm ra s không-th -tìm-th y, cái th y nh v y là nh n th c úng n, hoàn toàn trái ng c v i câu k t lu n s v t không hi n h u. V y s v t tuy có ó, nh ng không th tìm th y. S v t tuy có th t, nh ng ch có tùy theo tên g i và khái ni m: s v t là gi danh. B t k nhìn s v t qua khía c nh nào c ng ch th y tính ch t l thu c c a nó. S v t tùy thu c vào nhân duyên, tùy vào thành ph n c u t o, hay tùy vào khái ni m t tên. Ðó duyên sinh. là ba m c Ph i quán sát s c t ng c a s v t. T h i "hi n t ng này th t s là cái gì, hi n ra trong nh n th c c a tôi nh th nào?” H i r i l i xét xem s v t hi n ra trong trí mình có trung th c v i th c t i hay không, có kho ng cách nào cách ng n gi a s -v t-nh -th t và nh hi n c a v t y trong tâm c a mình hay không. R i s th y s -v t-nh -th t so v i i u mình nh n th y th t ra cách nhau r t xa.

Ch

ng 6. Ð

ng Ði c a Ph t

189

190

Tâm th c có hai m t, thi n và b t thi n. B t thi n là lo i tâm th c n t s kh ng nh có t tánh. Nói cách khác, kh i hi n, lo i tâm này c n d a trên s kh ng nh c a t ng hi n, có th là b nh h ng b i tâm gi n d hay tham m. Ngay th i i m chúng ta c m th y tham m hay gi n d , không nh ng có i t ng hi n ra rõ ràng mà còn i kèm v i m t lo i kh ng nh: chúng ta tin ch c i t ng 100% t t lành vì v y c m th y a thích, ho c là 100% t i t , nên c m th y khó a. N u k thù 100% là thù, v y ch c ch n ph i là k thù c a t t c m i ng i. Nh ng k thù c a tôi có khi l i là ng i b n t t nh t c a m t ai khác. K thù không h n 100% t i t . Ðây ch là phóng nh c a tâm gi n d ghét b . M i tâm lý b t thi n u c n d a trên m t lo i kh ng nh t ng t . Trong khi tâm lý thi n l i không c n nh v y. Tánh Không không th ch nghe gi i thích mà hi u c. Không ph i nh cái xe, m t khi tr ra là ai khác c ng có th th y bi t. Tánh Không là tài mà hi u bi t trí th c và kinh nghi m tr c ch ng ph i i ôi v i nhau. Vì v y con ng này òi h i r t nhi u th i gian. Không th ch tu vài ngày vài tu n mà có c kinh nghi m tr c ch ng. Ph i kiên trì nhi u n m thi n quán ch ng nghi m, h a may m i có k t qu . Dù sao, v i th i gian, tánh Không s tr nên càng lúc càng rõ ràng h n.
[H t ph n gi ng pháp c a c t-lai L t-ma]
189

Ph L c 1. Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn
Tenzin Gyatso, c Ð t-lai L t-ma i th 14 biên so n

A. Chu n b ch thi n Ch ng i thi n ph i là n i thanh t nh. N u trong nhà, quí v nên ch n n i yên t nh trang nghiêm nh t. B t u bu i thi n b ng cách chuyên tâm quét d n ch ng i cho th t s ch. Bàn th nên x p t hình t ng Ph t và ba v i B tát hi n thân cho ba thi n c c a Ph t, là i B tát Quan T T i (t bi); i B tát V n Thù S L i (trí tu ); và i B tát Kim Cang Th (n ng l c) [d ng], cùng v i hình t ng c a ngài Quan Âm Tara, thân n c a B tát Quan T T i, hi n thân cho thi n h nh c a m i ph ng Ph t à. T t c nh ng hình t ng này t ng tr ng cho Thân Ph t. Bên ph i Ph t và ch B tát nên t vài cu n kinh, nh t là kinh thu c h Bát Nhã. Kinh sách t ng tr ng cho Mi ng Ph t. Bên trái Ph t và B tát, nên t m t b o tháp nh , t ng tr ng cho Ý Ph t. N u tìm không ra kinh sách thu c

Ph L c 1

191

192

Pháp Tu Tây T ng

h Bát nhã, có th thay th b ng b t c b kinh Ph t nào khác. Hình t ng c ng v y, n u khó ki m, ch m t t m hình hay b c t ng c a Ph t thôi c ng . Th t ra ngay c hình t ng Ph t c ng không b t bu c ph i có. Ði u quan tr ng nh t là gi tr ng thái tâm th c sao cho th t thích h p. Ti p theo, quí v nên bày bi n ph m v t cúng d ng. Nên cúng n c, hoa, h ng, èn, th c ph m và âm nh c. Bày bi n ph m v t sao cho trang nghiêm p bày t t m lòng tôn kính ng ng m . Bày bi n ph m v t cúng d ng xong, ng i xu ng g i, m t xoay v h ng Ðông, chân x p theo t th ki t già [hai chân x p lên ùi, hai lòng bàn chân ng a lên trên] hay bán ki t già [m t chân x p lên ùi, m t chân d i]. N u c hai t th này u khó, nên ch u khó ng i nh v y m t lúc, sau ó có th chuy n sang th ng i khác tho i mái h n. B. Hành thi n s kh i Bây gi quí v suy ngh nh sau: hành ng c a thân này là t t, x u, hay trung tính, t t c u tùy n i ý. V y i u quan tr ng nh t là ph i thu n hóa tâm th c. Trong hi n t i, chúng ta may m n c sinh ra làm ng i, có nhi u quy n n ng h n b t c loài chúng sinh nào khác. N u ch c g ng t n h nh phúc c a m t ki p này thôi thì th t quá phí ph m. N u c g ng nh v y mà tìm c ni m an l c v nh c u thì nhi u ng i trong th gi i này v i r t bi t bao là quy n n ng, s c kh e, b n bè, ch c ch n ã t t i h nh phúc
191

v nh c u t lâu. Nh ng th c t không ph i v y. M c dù trong i s ng v n có ng i s ng k kh , nh ng nói chung ai c ng ph i ch u lo i b c bách kh au th xác tinh th n, dù là vua, là dân, là ng i giàu k nghèo. Hãy suy nghi m cho t n t ng, nhìn vào chính mình, tìm th xem âu là nguyên nhân mang l i kh au, và âu là nguyên nhân mang l i h nh phúc. Bao gi hi u c rõ h n v nguyên nhân t o kh , s th y ra chính tâm mình m i th t là th ph m gây kh , ng th i c ng có nhi u y u t ph làm t ng gi m ô nhi m c a tâm. Tính ch t ô nhi m này có th c g n b hoàn toàn. Bao gi tâm nh t nh v ng vàng, ch ng ó kh n ng tách lìa ô nhi m s càng lúc càng t ng, tâm chúng sinh nh t nh s chuy n thành tâm Ph t à. Suy nghi m nh v y m t lúc, phát kh i lòng tin, th y s vi c qu là nh v y. Kh n thi t nh t là o n di t m i nguyên nhân t o kh , tích l y m i nguyên nhân t o an l c. Ð th c hi n hai vi c này, ph i bi t nguyên nhân t o kh au hay h nh phúc là gì. C n tin t ng tuy t i vào Ph t pháp, v i lòng tin không mù quáng, mà càng lúc càng mãnh li t t tín vì lòng tin này d a trên c n b n c a lý trí, d a trên ánh sáng c a quá trình tìm tòi suy nghi m. C. Qui y Tam b o Ti p theo kh i tâm qui y, c nh ng dòng sau ây:

Ph L c 1

193

194

Pháp Tu Tây T ng

Nguy n qui y Ph t, là b c toàn giác / là i o s giáo hóa chúng sinh / b ng v i chánh pháp trong sáng chân th t / n t trí tu ch ng ng viên mãn. Nguy n qui y Pháp, là ng gi i thoát / toàn b kh au mang l i c i ngu n / an l c chân chính. Pháp là gi gìn / trong sáng ba c a thân mi ng và ý / nh ó tách lìa t t c ch ng ng i / ng th i viên thành t t c thi n c. Nguy n qui y T ng T ng là oàn th / nh ng b c chân tu ôi chân tr v ng / trên ng giác ng . Tín tâm con t / n i T ng b o s không i d i / vì ây là ch n n ng d a ch che / con luôn c n có. D. Quán t ng

Ð c Ph t Thích Ca Mâu Ni hi n ra l n h n các v khác m t chút. Thân Ph t to ánh sáng vàng t i chói r ng. Tr c m t Ph t là hai v i t , tôn gi Xá L i Ph t và tôn gi M c Ki n Liên. Hai v tay ph i c m tr ng s t, tay trái c m bình bát. Ph t Thích Ca và hai v i t u hi n t ng t kheo, m c áo xu t gia. Ng i trên tòa sen bên ph i c Ph t là B tát Quan T T i, toàn thân t a ánh sáng tr ng, hai tay ch p tr c ng c ngang tim. Ng i trên tòa sen bên trái c Ph t là B tát V n Thù S L i, toàn thân t a ánh sáng vàng, tay ph i c m ki m trí tu , tay trái c m pho kinh. Ng i trên tòa sen tr c m t c Ph t là B tát Kim Cang Th , toàn thân t a ánh sáng xanh en, tay ph i c m chày kim cang, tay trái b t n "chinh ph c". Ng i trên tòa sen sau l ng c Ph t là ngài Quan Âm Tara, toàn thân t a ánh sáng ng c xanh lá, tay ph i b t n “truy n n ng l c gia trì”, tay trái c m óa sen màu xanh d ng, hi n l n “ch che”. B nv i B tát trong quán t ng u ng i trên tòa sen, khoát áo l a thanh thoát v i nhi u trang s c quí báu. Thân t a y n ng l c ánh sáng. Bên ch a con c a kh ph i c nh vân t p nhi m m u này là b kinh i n ng toàn b tinh túy c a Ph t pháp, t ng tr ng cho ng giác ng chân chính và s t n di t chân chính au.

kho ng không tr c m t, t trong quán t ng hi n ra m t ngai báu l ng l y. Trên ó là c Ph t Thích Ca Mâu Ni, ng i x p chân theo t th ki t già. Tay ph i Ph t b t n “m i t ch ng giám”, lòng bàn tay úp xu ng, u ngón ngang t m b ng, c m tay ch m ch ng i. Tay trái Ph t bình bát ch a n c cam l trí tu .
193

Ph L c 1

195

196

Pháp Tu Tây T ng

Bên trái c nh vân t p nhi m m u này là tòa b o tháp huy hoàng, t ng tr ng cho trí giác t i th ng c a m i ph ng Ph t à. t Kh i tâm tin t ng toàn b c nh Ph t hi n trong quán ng là tinh túy c a m i n o qui y.

th y h c ng nh mình, c ng mong c h nh phúc nh ng l i không bi t tích l y nguyên nhân t o h nh phúc, c ng mong r i kh au b t t n, nh ng không bi t cách v t b nguyên nhân t o kh au. Hi u cho th t rõ, r ng kh au s không ch m d t n u nguyên nhân t o kh v n còn. Kh au s không gi m mà c t ng mãi, cho n bao gi chính mình ch u x b toàn b nguyên nhân t o kh . Con ng h y di t nguyên nhân t o kh không d tìm ra. Tuy v y, bây gi Ph t t ã b t u ti n m t b c, bi t truy tìm xem i u gì nên gi , i u gì nên b . Ph t t ph i khéo siêng n ng tu t p, khéo ti n b , cho n khi th y ra tr n v n con ng gi i thoát, vô cùng c n thi t cho ni m an l c c a chúng sinh, chúng sinh mà Ph t t ã c g ng luy n cho tâm mình bi t quí giá gi gìn, không phân bi t. Kh i nh ng lu ng sóng suy t ng nh v y trong bi n r ng tâm th c, c nh ng dòng sau ây: Con v n ng d a Ph t n ng d a Pháp và T ng cho n khi giác ng . V i n ng l c gia trì sáu h nh ba la m t nguy n tr n thành Ph t o vì l i ích chúng sinh. Sau ó, h ng tâm v c nh Ph t nhi m m u trong quán

Bây gi hãy quán t ng phía bên ph i c a mình là ng i cha i này, cùng thân quy n, b ng h u, k c nh ng ng i ã ch t, thu c nam phái; phía bên ph i c a mình là ng i m i này cùng thân quy n, b ng h u, thu c n phái. Tr c m t là nh ng ng i mình thù ghét. Sau l ng là nh ng ng i mình tôn kính. Vây quanh là chúng sinh trong toàn cõi luân h i, t t c u cùng mang hình dáng loài ng i. Trong tâm, th y toàn th chúng sinh cùng mình c t ti ng c l i qui y. Quán ni m m i c tính t t lành c a Thân Mi ng Ý c a Ph t hi n trong quán t ng, ánh sáng l n phóng t c nh quán t ng nhi m m u, rót chan hòa xu ng mình và t t c chúng sinh. Kh i tâm tin ch c ánh sáng này ang thanh l c m i ch ng ng i, m i ác nghi p, c a mình và c a t t c . R i thành kh n c hai m càng t t, câu t ng sau ây: i m t l n, hay càng nhi u

Nam mô Ph t [Namo Buddhaya], Nam mô Pháp [Namo Dharmaya], Nam mô T ng [Namo Sanghaya]. Bây gi Ph t t h ng tâm v chúng sinh xung quanh,
195

Ph L c 1

197

198

Pháp Tu Tây T ng

t ng tr c m t, là i t ng c a tâm qui y. Th y Ph t và B tát ang hi n di n tr c m t, Ph t t thành tâm cúng d ng b y h nh nguy n Ph hi n. H nh nguy n th nh t là nh l tán d ng Tam b o. ây, Ph t t i tr c Tam b o trong quán t ng, quì l y bày t lòng kính ng ng. Có ba cách l y. M t là trán, hai tay và toàn thân ph m t t; hai là trán, n a cánh tay t kh y tr xu ng, u g i và ngón chân ch m m t t; ba là gi n d ch p tay tr c ng c. Gi tâm th m nhu n an nh trong lòng kính ng ng, c nh ng dòng sau ây: Ð i tr c ch Ph t m i ph ng ba th i cùng Pháp và T ng con quì nh l , thành kính tán d ng b ng tr n t m lòng chân thành hoan h .
H nh nguy n th hai là cúng d ng Tam b o. Quán t ng các món cúng d ng v t ch t, cùng m i c nh t ng t i sáng p trên cõi th . Mang t t c v trong tâm, cúng d ng lên Tam b o trong quán t ng, c nh ng dòng sau ây:

không th ngh bàn. Nay con nguy n làm úng theo nh v y, mang h t cúng ph m dâng lên ch Ph t cùng ch b tát. H nh nguy n th ba là sám h i. Sám h i là nhìn nh n nh ng vi c sai qu y ã làm trong i này và trong m i ki p tái sinh vô l ng v tr c. Hãy suy ngh v nguyên nhân t o kh , là ác nghi p và phi n não. Trong hai th này, phi n não là k thù áng s h n, vì phi n não là y u t tác ng ác nghi p, t ó t o ra bi t bao kh não cho chúng sinh h u tình. Phi n não nhi m tâm là nguyên nhân mang l i nhi u tai h a áng s , ây m i ích th t là k thù chân chính c a t t c chúng sinh h u tình. Chúng ta ã ch u s tác ng c a k thù này t vô l ng ki p, ch c ch n ã t ng gieo vô s h t gi ng ác nghi p. N u không áp d ng ph ng pháp i tr , h t gi ng ác nghi p s thành trái ng kh au, vì h t gi ng này t nó không có kh n ng thu gi m l i hay tan bi n i. Bây gi là lúc i tr c Tam b o trong quán t ng, nhìn nh n t t c nh ng h t gi ng ác nghi p ã gieo, trong ki p này và trong m i ki p ã qua, kh i tâm sám h i, nh t quy t s không tái ph m, dù là trong gi c ng . Nuôi ý ngh nh v y, c nh ng dòng sau ây:

B tát V n Thù cùng ch b tát cúng d ng ch Ph t m i ph ng ba th i v i l ng cúng ph m
197

Ph L c 1

199

200

Pháp Tu Tây T ng

T vô l ng ki p tái sinh luân h i con gieo ác nghi p nhi u không k xi t b m c tâm mình lo n gi a vô minh ph m y vi c ác mà lòng vui v th t ng c mê l m. Ngày nay con xin i tr c Tam b o kh i tâm khiêm nh ng sám h i chân thành. H nh nguy n th t là tùy h công c. Tùy h công c có ngh a là vui v i vi c thi n công c c a mình và c a m i ng i. Nguyên nhân t o an l c là tâm a t t lành. Tâm a này v a em l i l i l c t c thì, v a gieo ngu n n ng l c công c t o l i l c cho t ng lai v sau. Tùy h công c là nh p vào ngu n n ng l c công c v i c a mình và c a t t c chúng sinh. N ng l c công c này là ng i b n hi n, là ch n ch che chân chính c a toàn th chúng sinh. Nuôi ý ngh nh v y, c nh ng dòng sau ây:

Kh i tâm b soi r ng chúng sinh mang h t l i l c v cho t t c . Tâm con hoan h kính ng ng sâu d y vui v i b vui cùng chánh pháp là bi n h nh phúc tràn y an l c dành cho chúng sinh. H nh nguy n th n m là c u Ph t chuy n bánh xe chánh pháp. Ph t t kh n c u các b c giác ng thành t u trí tu viên mãn, hãy vì l i ích c a chúng sinh mà chuy n y bánh xe chánh pháp. Kh i tâm nh v y, c nh ng dòng sau ây: Ch p tay kh n nguy n m i ph ng Ph t à hãy vì chúng sinh l c trong bi n kh mà làm ng n èn chánh pháp t a r ng soi kh p th gian. H nh nguy n th sáu là xin Ph t i. Ph t t kh n c u ng i o s ng nh p ni t bàn, v nh vi n l u l i cõi th h ng d n ch che cho toàn th chúng sinh. Kh i
199

Ph L c 1

201

202

Pháp Tu Tây T ng

tâm nh v y,

c nh ng dòng sau ây:

Ch p tay kh n nguy n m i ph ng Ph t à ng nh p ni t bàn ng r i cõi th cho i ng trôi vào lòng bóng t i. H nh nguy n th b y là h i h ng công c. Ph t t nguy n em công c n t công phu tu t p này, cùng t t c m i n ng l c công c c a mình và c a toàn th chúng sinh, h ng v t t c chúng sinh, nguy n t t c thành t u giác ng viên mãn, t ni m an l c chân chính. Kh i tâm nh v y, c nh ng dòng sau ây: Nguy n em công c t l i nguy n này h ng v chúng sinh. Nguy n gi ng h u tình mau chóng thành t u tu giác vô th ng v nh vi n trú trong ni m vui chân chính. E. T ng chú H ng tâm v c Ph t và c nh vân t p nhi m m u trong quán t ng, an tr n i y m t lúc. Bao gi hình nh trong quán t ng hi n lên rõ nét, hãy quán t ng trong tim
201

m i v m t ài ánh sáng, trên m i ài có ghi m t ch ng t , là h t gi ng chân ngôn. Ch MUM trong tim Ph t; ch HRIH trong tim ngài Quan T T i; ch DHIH trong tim ngài V n Thù S L i; ch HUM trong tim ngài Kim Cang Th ; và ch TAM trong tim ngài Quan Âm Tara. Quanh m i ch ng t là chu i minh chú. Có t t c n m câu minh chú. Ngang ây, Ph t t tùy ý t ng m i câu minh chú b y l n, hai m i m t l n, m t tr m l tám l n, ho c càng nhi u càng t t. Minh chú nh sau: Minh chú Ph t: Om muni muni maha muni ye svaha [ôm mâu-ni mâu-ni ma-ha mâu-ni-dê xoa-ha] Minh chú ngài Quan T T i: Om mani padme hum [ôm ma-ni pê-mê hùm] Minh chú ngài V n Thù S L i: Om wagi shvari mum [ôm wa-ghi soa-ri mâm] Minh chú ngài Kim Cang Th : Om vajra pani hum [ôm vai-ra pa-ni hùm] Minh chú ngài Quan Âm Tara: Om tara tuttare ture svaha [ôm ta-ra tu-ta-rê tu-rê xoa-ha] Ð bi u hi n tánh Không c a th gi i hi n t quan, hãy quán t ng nh sau: ng khách

Ngài Quan T T i t t tan thành ánh sáng, nh p vào

Ph L c 1

203

204

Pháp Tu Tây T ng

u c a c Ph t. Ngài V n Thù S L i tan thành ánh sáng, nh p vào y t h u (cu ng h ng) c a c Ph t. Ngài Kim Cang Th tan nh p vào ng c c a c Ph t. Ngài Quan Âm Tara tan nh p vào r n Ph t. Hai v i t nh p vào hai bên thân mình c Ph t. Gi l i hình nh m t mình c Ph t trong quán t ng cho th t rõ ràng, ráng an nh n i y càng lâu càng t t, c nh ng dòng sau ây: Om muni muni maha muniye svaha Om mani padme hum Om wagi shvari mum Om vajra pani hum Om tara tuttare ture svaha MUM HRIH DHIH HUM TAM

hàng ngày, quí v nên gi c nh Ph t s ng ch a chan trong t ng hành ng.

ng trong tâm,

Khi n c m, dành m t ph n b a n cúng d ng Ph t và ch B tát t nh c nh là mình ang b c trên ng tu giác ng . T i tr c khi ng , t ng t ng mình an lành t u vào lòng Ph t. C nh v y, b t c vi c làm nào c ng nh Ph t ch ng giám, luôn mang h t thân mi ng ý ra s ng m t cách tích c c và sáng t o. M i ngày ng i thi n nh v y m t l n, hai l n (sáng chi u), hay b n l n (sáng tr a chi u t i). Lúc u nên ng i thi n trong th i gian ng n. D n d n nh l c m nh h n, quí v s có th ng i thi n lâu h n. C kiên nh n hành trì nh v y, ch n ch n s có lúc g t hái k t qu kh quan. Sarva Mangalam !

Sau ó, c Ph t t t tan thành ánh sáng trong su t, t trên tan xu ng và t d i tan lên, rút d n v ài ánh sáng ngay gi a trái tim. ài ánh sáng này tan vào chu i minh chú, minh chú tan vào ch ng t n m chính gi a. R i ch ng t tan thành ánh sáng, ch còn l i chóp nh n trên u ch . R i chóp nh n c ng tan, ch còn l i ánh sáng chân nh không hình s c. An trú trong tánh Không c a th gi i hi n t ng ít lâu. Ti p theo, th hi n s kh i hi n t tánh Không c a th gi i hi n t ng, quán t ng toàn b c nh Ph t nhi m m u l i hi n ra nh tr c, n i kho ng không tr c m t. K t thúc bu i thi n v i tinh th n ph n ch n s ng khoái. Khi r i ch ng i thi n, b c vào i s ng v i công vi c
203

[H t bài Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn do c t-lai L t-ma so n]

205

206

Pháp Tu Tây T ng

Ph L c 2. Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm
Geshe Langri Thangpa (th k th 12)

3.

B n ti ng Vi t
Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm

Nguy n trong t ng hành ng Tôi luôn t xét mình, Phi n não v a d y lên, Ðe d a mình và ng i, Nguy n t c thì nh n di n, Và t c thì d p tan. Khi g p ng i hi m ác Vì b tâm phi n não Và ác nghi p tác ng, Nguy n tôi quí ng i y Nh v a tìm ra c Kho tàng trân quí nh t. Khi g p ng i vì lòng Ganh ghen và k Mi t th ph báng tôi, Nguy n tôi nh n ph n thua, Nh ng i m i ph n th ng. Khi g p ng i mà tôi Giúp , t k v ng, L i vong ân b i ngh a Gây t n h i cho tôi, Nguy n tôi xem ng i y Là m t ng tôn s .

4. 1. V i quy t tâm thành t u L i l c l n lao nh t Nh t t c chúng sinh, Tôi nguy n luôn gi gìn Chúng sinh trong áy tim, Vì chúng sinh quí h n C b o châu nh ý. Khi g p g ti p xúc V i b t k m t ai, Nguy n tôi luôn th y mình Là k th p kém nh t, T áy lòng chân th t Luôn tôn kính m i ng i Nh kính b c t i cao.

5.

2.

6.

Ph L c 2

207

208

B n ti ng Anh 7. Tóm l i tôi xin nguy n Tr c ti p và gián ti p Trao t ng m i l i l c Cho t t c chúng sinh Ð u là m c a tôi T vô l ng ki p tr c. Nguy n không i ai c u V n âm th m gánh ch u M i ác nghi p kh não Thay th cho chúng sinh Nguy n nh ng i u nói trên Không b v ng ô nhi m B i tám ng n gió ch ng. Nguy n tôi th y m i s Hi n ra trong cõi i Ð u ch nh huy n m ng Cho tâm thôi ch p bám Thoát ràng bu c luân h i.
Eight Verses for Training the Mind

1. With the determination to accomplish The highest welfare of all sentient beings, Who excel even the wish-fulfilling jewel, May I at all times hold them dear. 2. Whenever I associate with others May I think of myself as the lowest of all. And from the depth of my heart Hold the others as supreme. 3. In all actions may I search into my mind, And as soon as delusions arise That endanger myself and others, May I firmly face and avert them. 4 . When I see beings of wicked nature, Oppressed by violent misdeeds and afflictions, May I hold them dear As if I had found a rare and precious treasure.

8.

207

Ph L c 2

209

210

5. When others out of envy treat me badly With slander, abuse and the like, May I suffer the loss and Offer the victory to them. Indian Texts: 6. When the one whom I have helped And benelitted with great hope Hurts me badly, may I behold him As my supreme guru. 7. In short, may I directly and indirectly offer Benefit and happiness to all my mothers. May 1 secretly take upon myself the harmful actions And suffering of my mothers. 8. May all this remain undefiled by the stains of Keeping in view the eight worldly principles. May I, by perceiving all phenomena as illusory, Unattached, be delivered from the bondage of samsara.

Sách c Ð t-lai L t-ma trích d n

The Avatamsaka Sutra Tib., Phal-po-chei-mdo, Skt., Buddha-avatamsaka-sutra, [Kinh Hoa Nghiêm] Fundamental Treatise of Wisdom Tib., rTsa-bai-shes-rab, Skt., Mula-madhyamaka-karika-shastra, [Trung Quán Lu n] A Guide to the Bodhisattva Ways Tib., Byang-chub-sems-dpai-spyod-pa-la-’jug-pa, Skt., Bodhisattva-chatya-avatara, [Nh p B tát H nh] The Perfection of Wisdom Sutra Tib., Phar-phyin-gyi-mdo, Skt., Prajna-paramita-sutra, [Kinh Bát Nhã Ba La M t] The Sutra on Monastic Discipline Tib., ‘Dul-bai-mdo, Skt., Vinayasutra, [Kinh T N i Da] A Treasury of Abhidharma Tib., Chos-mngon-par-mdzod, Skt., Abhidharmakosha,
209

212

[Th ng Pháp Lu n, hay là A Tì Ð t Ma Câu Xá] Sutra Unravelling the Thought of Buddha Tib., mDo-sde-dgongs-'grel, Skt., Samdhinirmochanasutra, [Kinh Gi i Thâm M t]

B o Qu n Kinh Sách Ph t Giáo

Tibetan Texts:
Eight Verses for Training the Mind, Tib., bLo-sbyong-tshigs-brgyad-ma, [Tám Bài K Chuy n Hóa Tâm] A Tantric Meditation Simplified for Beginners Tib., Sangs-rgyas-byang-sems-sgom-tshul, [Pháp Thi n M t Tông n Gi n dành cho Ph t T Nh p Môn]

Kinh sách Ph t Pháp ch a ng l i d y c a Ph t; có n ng l c ch che chúng sinh không r i vào ác o, l i có kh n ng khai m con ng giác ng . Vì v y chúng ta c n th n tr ng gi gìn kinh sách, không nên d i t, hay t n i ng i khác có th d m p lên, b c ngang qua hay ng i lên trên. Khi mang theo bên mình nên bao b c c n th n; khi c t gi nên n i cao ráo s ch s , không chung v i các lo i dùng th t c khác. Tránh không t v t d ng th t c lên trên kinh sách, không th m n c mi ng l t sách, vì làm nh v y là t t o ác nghi p. Bao gi c n tiêu h y tài li u có n i dung Ph t pháp, nên t, không nên v t b . Tr c khi t nên c m t câu nguy n, hay t ng chú, ví d nh chú OM AH HUM, quán t ng ch vi t trong trang gi y hòa nh p vào ch AH, và ch AH tan vào trong thân mình, mang trí tu c a Ph t hòa vào dòng tâm th c c a mình. Sau ó v a t v a t ng OM AH HUM. Lama Zopa Rinpoche khuyên r ng i v i hình nh c a Ph t, B tát, các ng H Ph t M n à la, c ng nh các b o v t t ng tr ng cho thân mi ng ý c a Ph t, không nên t mà nên trân tr ng c t gi vào trong b o tháp hay trong b ng cây, ho c n i ráo cao thanh t nh. C ng có th t vào trong l ng chim b ng g , r i niêm kín l i. Nh v y bi u t ng c a thân mi ng ý c a Ph t s không n n i ph i r i vãi d i t. trích Nghi Th c T ng Ni m FPMT H i B o T n Truy n Th ng Ph t Giáo Ð i Th a.

211

213

NHÓM TU H C GESHE DAWA Khóa tu h c hàng tu n vào ngày th b y t 7:30pm n 9:30pm. Hi n Geshe Thubten Dawa ang thuy t gi ng v Ch ng o Ca c a Lama Tông Khách Ba. Bài gi ng ti ng Tây t ng c thông d ch ra ti ng Anh và ti ng Vi t. Tashi Choling Institute 188 South Terrace - Bankstown NSW 2200 Liên l c anh Châu, mob: 0400 823 755 c l u tr t i http://batnha.org Bài gi ng MP3 nh m t o i u ki n cho ng i xa cùng tu h c.

M i sai sót là c a ng i d ch M i công c xin h i h ng pháp gi i chúng sinh

Nguy n cho B

tâm

N i nào ch a phát tri n S n y sinh l n m nh. N i nào ã phát tri n S t ng tr ng không ng ng

VIET VAJRA FOUNDATION Thành l p vào u n m 2006 do m t nhóm Ph t t ng i Vi t tu t p theo Ph t-Giáo Tây-T ng kh i x ng t o nh p c u n i k t gi a nh ng Kim-Cang h u và thân h u ng i Vi t t i kh p n i trên th gi i. Trang nhà Viet Vajra Foundation: http://www.vietvajra.org

Không bao gi thoái chuy n.

TÀI LI U TI NG VI T V PH T GIÁO TÂY T NG T Sách Ph t Giáo Tây T ng: http://batnha.org Viet Vajra Foundation: http://www.vietvajra.org Th Vi n Hoa Sen: http://www.thuvienhoasen.org Trang Nhà Qu ng c: http://www.quangduc.com

213


								
To top