SHIVAJI RAJE

Document Sample
SHIVAJI RAJE Powered By Docstoc
					छ पती िशवाजीराजे भोसले

अनु मा णका

     1 ओळख
     2ज म
        o    2.1 शहाजीराजे
        o    2.2 जजाबाई
        o    2.3 मागदशक
        o    2.4 मावळ        ांत
                     2.4.1 बारा मावळ
                     2.4.2 मावळचे सवंगड
     3 यु मय जीवन
        o    3.1 सु वातीचा लढा
                     3.1.1 प हली        वार - तोरणगडावर वजय
                     3.1.2 शहाजीराजांना अटक
                     3.1.3 जावळ         करण
        o    3.2 प    म घाटावर िनयं ण
        o    3.3 आ दलशाह शी संघष
                     3.3.1 अफझलखान            करण
                     3.3.2 िस        जौहरचे आ मण
                                  3.3.2.1 घोड खंड तली लढाई
        o    3.4 मुघल सा ा याशी संघष
                     3.4.1 शा ह तेखान         करण
                     3.4.2 सुरतेची प हली लूट
                     3.4.3 िमझाराजे जयिसंह करण
                     3.4.4 आ याहन सुटका
                                 ू
        o    3.5 सव      वजयी घोडदौड
                     3.5.1 क ढा याची लढाई
        o    3.6 रा यािभषेक
        o    3.7 द    ण द वजय
   4 रयतेचा राजा
       o     4.1 शासन यव था
                     4.1.1 संर ण यव था
                     4.1.2 अथ यव था
                     4.1.3 समाज यव था
                     4.1.4 याय यव था
                     4.1.5 परमुलुखांशी यवहार
   5 िशवाजी: एक य           हणून
       o     5.1 पु
       o     5.2 िश य
       o     5.3 िम
       o     5.4 पता
       o     5.5 यो ा
       o     5.6 शासक
       o     5.7 राजा
       o     5.8 भ
       o     5.9 प र यासम हाच
   6 संदभ
   7 बा दवे
          ु
ओळख

मराठ सा ा याचे सं थापक आ ण एक आदश शासनकता         हणून ओळखले जाणारे छ पती
िशवाजीराजे भोसले एक सवसमावेशक, स ह णू राजा   हणून महारा ात आ ण इतर ह वं दले जातात.
श ूव                                         ू
        ल याकरता महारा ात या ड गर-दयामधे अनुकल असलेली गिनमी का याची प त वाप न
 यांनी त कालीन वजापूरची आ दलशाह , अहमदनगरची िनजामशाह आ ण बला य मुघल
सा ा यशाह                                                  े
             ां याशी लढा दला, आ ण मराठ सा ा याचे बीजारोपण कले. आ दलशाह , िनजामशाह
आ ण मुघलसा ा य बला य असली तर महारा ात यांची सगळ िभ त          थािनक सरदारांवर आ ण
क लेदारांवर होती. ते सरदार/ क लेदार जनतेवर अ याय-अ याचार करत असत. िशवाजीमहाराजांनी
                                    े
 या अ याय-अ याचारातून जनतेची सुटका कली, आ ण उ म शासनाचे एक उदाहरण भावी
रा यक यासमोर ठे वले.
            छ पती िशवाजीराजे भोसले




             छ पती िशवाजीराजे भोसले

                     े
                (१९ फ ुवार ??), १६३० (िशवनेर क ला, पुणे)
जीवनकाल                               ते
                            ३ ए ल १६८० (रायगड)

आई-व डल                    जजाबाई - शहाजीराजे भोसले

प ी                       सईबाई, सोयराबाई, पुतळाबाई

काय           मराठा सा ा याचे सं थापक (६ जून इ.स. १६७४)

                          महारा ा या प     मेला कोकण,
                  स ा       डॊंगररांगेपासून ते नागपूर पयत
रा य या ी                           आण
                    महारा ा या उ रे ला खानदे शापासून
                   ते द     ण भारतात तंजावर पयत (???)

शासनकाल          ६ जून इ.स. १६७४ ते ३ ए ल इ.स. १६८०

चलन                होन, िशवराई (सुवण होन,       य होन??)

पदवी                  छ पती, गो ा हण ितपालक,
ज म
जजाबाई       ा शहाजीराजां या     थम प ी. िशवाजीमहाराजांचा ज म जजाबा          या पोट ई.स. १९
 े
फ ुवार १६३० (फा गुन कृ ण तृतीया) रोजी पु यापासून ४० मैलांवर असले या िशवनेर               क     यावर
झाला.


शहाजीराजे

शहाजीराजे    थम अहमदनगर या िनजामशहा या पदर एक सरदार                   हणून होते. मिलक अंबर       ा
िनजामशहा या      भावी व जरा या मृ यूनंतर मुघल स ाट शहाजहान या सै याने ई.स. १६३६ मधे
अहमदनगरवर चाल क न ते शहर आप या ता यात घेत यानंतर शहाजीराजे वजापूर या
आ दलशहा या पदर सरदार             हणून    जू झाले. आ दलशहाने   यांना पु याची जहािगर     दली.
                                       े
शहाजीराजांनी तुकाबा शी आपला दसरा ववाह कला. लहान िशवाजीराजांना घेऊन जजाबाई पु याला
                             ु
रहायला आ या. तुकाबाई आ ण शहाजीराजे             ां या एकोजी भोसले ( यंकोजी भोसले)       ा पु ांनी पुढे
स या या तािमळनाडू मधील तंजावरला आपले रा य                   े
                                                      थापन कले.


जजाबाई

जजाबाई पु यात रहायला गे या यावेळ पु याची फार दरव था झालेली होती. ते हा छोटे िशवाजीराजे
                                              ु
आ ण कारभार        ां या ह ते पु यात एका शेतात      तीकादाखल सो या या मुला याचा नांगर फरवून,
जजाबा नी पु याची पुन                           े
                          थापना करायला सुरवात कली. िशवाजीराजे लहानाचे मोठे होत असताना
आ ण मोठे झा यावरह (मोठे पणी या िसंहगडावर या             वार सार या)     येक मह वा या     संगी यांना
जजाबा नी खंबीर मागदशन दले. िशवाजीमहाराजां या             या आ गु      होत. हं दवी   वरा य थापनेचे
 व न    थम पाहन ते
              ू         व न साकार करायला िशवाजीमहाराजांना जजाबा नी              ू
                                                                               फत    दली असे काह
इितहासकार मानतात.


मागदशक

लोककथा आ ण इितहास          ांमधे कालौघात पु कळदा सरिमसळ होते, आ ण यामुळे इितहासाचा नेमका
मागोवा घेणे क ठण होते. िशवाजीमहाराजां या बाबतीत ती सरिमसळ खूपच आहे; प रणामी
िशवाजीराजांना कोणाचे मागदशन कती िमळाले हे न क ठरवणे िनदान आज तर क ठण आहे .
यु ा यास आ ण रणनीती            ांसबंधी   ाथिमक मागदशन    यांना शहाजीराजांकडू न िमळाले आ ण परक य
स ेव        लढा कर याकरता आव यक असले या िश तीचे िश ण जजाबा कडू न िमळाले असे मा
उपल ध ऐितहािसक मा हती न िन               तपणे सांगता येते. समथ रामदास वामी आणी संत
तुकाराममहाराज      ांचे मह वाचे अ या मक मागदशनह िशवाजीराजांना लाभले होते.
मावळ     ांत

स ा    या दोन ड गररांगां या मध या खोयाला "मावळ"   हणतात. पु याखाली १२ आ ण जु नर-
                     ू
िशवनेर खाली १२ अशी एकण २४ मावळे आहे त.


बारा मावळ

      पवन मावळ
      आंदर मावळ
      कानद मावळ
      मुठाखोरे
      गुंजण मावळ
       हरडस मावळ


मावळचे सवंगड

बाजी पासलकर

का होजी जेधे


तानाजी मालुसरे


यु मय जीवन




                                             े
िशवाजीराजांचे जवळजवळ अध आयु य यु े कर यात गेल. यु     संगी घो याव न   वास करताना
                           े
झोपदे खील ते घो यावरच आ ण कवळ तीन-चार तास घेत असत.
सु वातीचा लढा

प हली      वार - तोरणगडावर वजय

ई.स. १६४७ मधे सतरा वषा या िशवाजीराजांनी आ दलशहा या ता यातला तोरणगड जंकला आ ण
 वरा याची मुहू तमेढ रोवली. तोरणगड हे   वरा याचे तोरणच ठरले.   याच साली िशवाजीराजांनी
                                                          ू
क ढाणा(िसंहगड), राजगड, आ ण पुरंदर हे क ले आ दलशहाकडू न जंकन पुणे      ांतावर पूण िनयं ण
िमळवले.


शहाजीराजांना अटक

िशवाजीराजां या यश वी   वायानी बथ न िशवाजीराजांना आळा घाल याची एक यु          हणून
                            े                                े
आ दलशहाने शहाजीराजांना अटक कली. िशवाय सुमारे ५००० फौज घेऊन फ खान नावा या सरदाराला
                                                            े             े
िशवाजीराजांवर ह ला कर यास पाठवले. िशवाजीराजांनी पुरंदरावर फ खानाचा पराभव कला. बाजी
पासलकर सै यासकट पळ या फ ेखाना या पाठलागावर सासवडपयणत गेले. सासवडजवळ झाले या
लढाईत बाजी पासलकरांचा मॄ यू झाला.
िशवाजीराजांनी मुघल बादशाह शाहजहान यास या या द खन या सुभेदाराकरवी (शहजादा मुरादब )
प   पाठवून शहाजीराजांसकट या या चाकर त जायची इ छा           े
                                                       कट कली.    याचा प रणाम    हणून
शाहजहानाने आ दलशहावर दबाव आणला आ ण प रणामी शहाजीराजांची सुटका झाली. परं तु यासाठ
                                                             ं
िशवाजीराजांना क ढाणा क ला, आ ण शहाजीराजांना बंगळू र शहर आ ण कदप चा क ला
आ दलशहाला     ावा लागला.


जावळ       करण

आ दलशहाशी इमान राखणारा जावळ चा सरदार चं राव मोरे शहाजीराजे आ ण िशवाजीराजे
यां या व                ु
            आ दलशहाकडे करापती काढत असे.      याला धडा िशक व यासाठ ई.स. १६५६ साली
                          े
िशवाजीने रायर चा क ला सर कला      यामुळे कोकण भागात    वरा याचा व तार झाला.


प    म घाटावर िनयं ण

ई.स. १६५९ पयत िशवाजीराजांनी जवळपास या प       म घाटातील आ ण कोकणातील चाळ स
क    यांवर वजय िमळ वला होता.
आ दलशाह शी संघष

अफझलखान        करण

आ दलशहा या ता यात असणारे क ले जंकत रा ह यामुळे ई.स. १६५९ साली आ दलशहाने दरबारात
िशवाजीस संप व याचा वडा ठे वला. हा वडा दरबार असले या अफझलखान नावा या सरदाराने
उचलला. मो या सै यासह आ ण लवाज यासह अफझलखान मोह मेवर िनघाला. अफझलखान
वाईजवळ आला ते हा िशवाजीराजांनी      तापगडाव न (जो स या या महाबळे र जवळ आहे ) यास
त ड दे याचे ठरवले. तहाची बोलणी सु     झाली आ ण अंितम बोलणीसाठ िशवाजीने    वतः यावे असा
अफझलखानचा आ ह होता. पण िशवाजीराजां या व कलांनी (पंताजी गोपीनाथ बोक ल)
अफझलखानाला गळ घालून       तापगडावरच भेट घे यास बोलावले. भेट या िनयमांनुसार दो ह
प ांकड ल मोजक च माणसे भेट साठ येतील आ ण दर यान सवानी िनश          राह याचे ठरले.
िशवाजीराजांना अफझलखान या दगाबाजपणाची क पना अस यामुळे यांनी सावधानी          हणून िचलखत
चढ वले आ ण सोबत बचवा तसेच वाघनखे ठे वली. बचवा िचलखताम ये दड वला होता तर वाघनखे
हाता या पंजा या आतम ये वळ वलेली अस यामुळे दसणार न हती. िशवाजीसोबत जवा महाला हा
व ासू सरदार होता तर अफझलखानसोबत स यद बंडा हा त कालीन           यात असा दांडप टे बाज
होता.   तापगडावर ल एका छावणीम ये भेट ठरली. भेट या वेळ उं चपु या, बलदं ड अफझलाखानने
िशवाजीला िमठ मारली आ ण िशवाजीराजांचे          ं
                                          ाण कठाशी आले.   याच वेळ अफझलखानने
                       े
क यार चा वार िशवाजीवर कला परं तु िचलखतामुळे िशवाजीराजे बचावले. अफझलखानाचा दगा पाहन
                                                                                 ू
िशवाजीने वाघानखे खाना या पोटात घुसवली याचबरोबर अफझलखानाची        ाणांितक आरोळ चहकडे
                                                                                ू
पसरली. स यद बंडाने त    णी िशवाजीवर दांडप                     े
                                             याचा जोरदार वार कला जो त पर जवा महालाने
 वतःवर झेलला आ ण िशवाजीचे     ाण वाचले. यामुळेच "होता जवा    हणून वाचला िशवा" ह      हण
 चिलत झाली.
आधीच ठरले या ईशाया माणे भेट या वेळ ३ तोफांचे बार      तापगडाव न काढ यात आले, आ ण
खाना या छावणी या जवळपास या झाडाझुडुपांम ये दडू न बसले या माव यांनी ह ला क न खान या
सै याची दाणादाण उड वली. खानाचा मुलगा फाजलखान आ ण इतर काह सरदार लपूनछपून वाई या
मु य छावणीपयत आले ( जथे खानाचा जनाना होता) व पाठलागावर असले या नेताजी या
                                                  ू
सै यापासून वाच यासाठ ख जना, ह ी व इतर जड सामान टाकन वजापूरला जना यासकट पळाले.
िशवाजीराजांना जनतेत िमळालेला आदर आ ण        ेम जे क अनेक शतकांनंतरह     ू
                                                                      टकन आहे      यामागचे
 यांची स ह णू वृ ी हे फार मह वाचे कारण आहे . अफझलखाना या मृ यूनंतर    यांनी या या शवाचे
अं यसं कार इ लामी प तीने क न        याची एक कबर   तापगडावर बांधली आ ण या कबर या
                              े
नेहमीसाठ या दे खभालीची यव था कली.
अफझलखान या मृ यूनंतर िशवाजीराजांनी दोरोजी नावा या सरदाराला कोकणप                    यातील आणखी
क ले आ ण       दे श जंक यास पाठवले.     वतः राजे सातारा         ांतात घुसून को हापूरापयत गेले व यांनी
          ू
प हाळा जंकन घेतला. नेताजीने       या या सै यासह जवळपास वजापूरापयत धडक मारली.


िस    जौहरचे आ मण

अफझलखान या मृ यूमुळे िचडले या आ दलशहाने               याचा सेनापती िस       जौहर यास सव श        िनशी
ह ला कर याचा आदे श दला. ई.स. १६६० साली झालेले हे आ मण                     वरा यावर ल अनेक मो या
संकटांपैक एक समजले जाते.        यासुमारास िशवाजीराजे िमरजे या क            याला वेढा घालून होते.
िस    या आ मणाची बातमी येताच राजे प हाळगडावर गेले आ ण िस                     जौहरला याचा सुगावा
लागताच      याने गडालाच वेढा घातला आ ण गडाची रसद तोडली. काह                दवस गडावर ल सवानी तग
धरली पण िस चा वेढा उठ याचे काह ल ण दसेना ते हा सवाशी खलबत क न िशवाजीराजांनी
                                                        े
जवळ या वशालगडावर पोहोचावे असा िनणय घेतला. प हाळगडाव न एक रा ी िशवाजीराजे आ ण
काह मंडळ गु      र     याने िशताफ ने िनसटले.      ाचा प ा लागताच िस         जौहरने िस     मसऊद या
                                े
बरोबर काह सै य पाठलागावर रवाना कले.

घोड खंड तली लढाई


प हाळगडापासून काह अंतरावर वाटे त िस        या सै याने        यांना घोड खंड त गाठले आ ण हातघाईची
लढाई सु     झाली. ते हा िशवाजीराजांचे व ासू परा मी सरदार बाजी             भू दे शपांडे यांनी िशवाजीराजांना
       े
वनंती कली क                              ू
                  यांनी वशालगडासाठ पुढे कच करावी आ ण खंड तील लढाई                   वत: लढतील.
                                         ू
वशालगडावर पोहोचताच तोफां या तीन डाग या ऐक आ या                      हणजे िशवाजीराजे सुख प गडावर
पोहचले असा संदेश िमळे ल. बाजी      भू दे शपां यांनी वचन दले क जो पयत तोफांचे तीन आवाज ऐकू
येणार नाह त तो पयत िस         जौहरला खंड म       येच झुंज वत ठे वतील. िशवाजीराजांना ते पटे ना पण
                                                                 ू  े
'बाजी' या वनंतीवजा ह टापुढे यांनी यास मा यता दली आ ण वशालगडासाठ कच कली. बाजींनी
िस    या सै याला रोखून धर यासाठ                  े
                                      य ांची शथ कली, पण सं येने कतीतर पट ने अिधक
सै यापुढे बाजी भूंनी    ाणांची बाजी लावली, जर ते       वतः    ाणांतीक घायाळ झाले होते. शेवट
                                             े
सैिनकांनी मृ युपथावर असले या घायाळ बाजींना एक ठकाणी आणून बस वले, पण बाजींचे                      ाण
                                                   ू
कानाशी साठले होते. थो या वेळाने तोफांचे तीन आवाज ऐक आले आ ण िशवाजीराजे गडावर
पोहोच याचा तो संदेश समज यावरच बाजी             भू दे शपांडे यांनी    ाण सोडले. िशवाजीराजांना ह बातमी
फार चटका लावून गेली. बाजी भू हे       या घोड खंड त लढले आ ण             वतः या   ाणांचे बिलदान दले
 या घोड खंड चे नाव िशवरायांनी पावन खंड असे बदलले. बाजी भू या बिलदानाने पावन झालेली ती
पावन खंड.
मुघल सा ा याशी संघष

मुघल स ेशी संघष हा िशवच र ाचा यापक आ ण अ वभा य भाग आहे . त कालीन मुघल सा ा य हे
भारतातील सवात बला य होते आ ण औरं गझेब हा अितशय कठोर आ ण कडवा मुघल बादशहा द ली
येथे शासन कर त होता. औरं गझेब कालीन मुघल सा ा यासंबाधीची मा हती दे णारा वेगळा लेख आहे .


शा ह तेखान      करण

मुघल सा ा याचा नमदा नद पलीकडे व तार तसेच िशवाजी या रा य व ताराला वेसण घालणे या
दोन हे तूंसाठ औरं गझेबाने   याचा मामा शा ह तेखान याला द खन या मोह मेवर पाठ वले.    चंड मोठा
लवाजमा, सै य आ ण फौजफाटा सोबत घेऊन शा ह तेखान िनघाला आ ण वाटे त असणा या             येक
                                                           े
रा यात, गावात याने दहशत पसर वत जमेल तेवढा जमेल तेथे व वंस कला. शेवट पु याजवळ ल
               ू
चाकणचा क ला जंकन पु यातील िशवाजीराजां या लाल महालातच तळ ठोकला. िशवाजीराजांनी
खानाचा बंदोब त कर यासाठ एक धाडसी िनणय घेतला तो          हणजे लाल महालात िश न खानाला
संप व याचा. लाल महालात आ ण अवतीभोवती खडा पहारा असे आ ण महालात िशरणे अितशय
                    े
जोखमीचे काम होते. एक रा ी लाल महालाजवळू न जाणा या एका ल ना या िमरवणूक चा आधार
घेऊन काह मोज या माणसांसह         वतः िशवाजी लाल महालात िशरले. महालाचा कानाकोपरा मा हत
अस यामुळे लवकरच         य    शा ह तेखान या खोलीत िशवाजीने        े
                                                            वेश कला. तोपयत महालात
कोठे तर झटापट सु     झा यामुळे शा ह तेखानला जाग आली आ ण तेव यातच िशवाजीला समोर पाहन
                                                                                  ू
                                                                    े
खानाने जीव वाच व यासाठ सरळ खडक तून खाली उड घेतली. िशवाजीने चपळाईने कलेला वार
हक यामुळे खाना या
 ु                     ाणावर बेत याऐवजी याची तीन बोटे कापली गेली. या   करणामुळे मुघल
सा ा याची जी नाच क झाली ती         वरा यासाठ अिधकच फाय ाची ठरली. जे राजे मुघल
आ यामुळे िशवाजीला जुमानत नसत ते आता िशवाजी या परा मामुळे िशवाजी या बाजूने झुकले.
आणखी एक वेगळा प रणाम या          करणामुळे झाला तो   हणजे िशवाजीला िमळालेला मानवी    मतेपे ा
मोठा दजा आ ण यामुळे जोडले या दं तकथा. अनेकदा या गो ीचा अ        य                 ं
                                                                    फायदा िशवाजी कवा
                                                      े
 या या सै याला िमळाला. श ूसै याम ये िशवाजी घुस या या कवळ अफवा पसरवून सं येने करकोळ
असले या माव यांनी सं येने अनेक पट ंनी मो या श ूसै याची उड वलेली दाणादाण ह याच गो ीची
सा   दे ऊ शकते. ई.स. १६६३ सालचे शा ह तेखान     करण िशवाजीराजां या जीवनात आणखी एका
ना यमय                        े
           संगाची भर घालून गेल.


सुरतेची प हली लूट

ई.स. १६६४. सततची यु े आ ण यामुळे रता होत असलेला ख जना यामुळे िशवाजीराजे िचंितत होते.
                                              ं
श ूला ह िचंता फार सता वत नसे. अ या य कर लादन कवा बळजबर ने खंडणी जनतेकडू न
                                           ू
वसूल यास बादशाह कारभारास कमीपणा वाटत न हता. अनेक दवसां या खलबतांनंतर
िशवाजीराजांनी शेवट एक उपाय शोधून काढला तो       हणजे इितहासाला मा हत असलेली सुरतेची
                                               े
प हली लुट. सुरत शहर (जे आज या गुजरात रा यात येत) हे त कालीन मुघल रा यात होते आ ण
 यापारामुळे अितशय       ीमंत शहरांम ये गणले जात होते. सुरत शहरा या लुट मुळे दोन गो ी सा य
करता आ या, एक         हणजे मुघल स ेला आ हान आ ण रा या या ख ज यात भर. लुट चा इितहास
भारताम ये अितशय र रं जत आ ण वनाशक आहे .             या पा भूमीवर सुरतेची लूट ह पूणपणे वेगळ
जाणवते. िशवाजीराजां या आ ेनुसार       ीया, मुले आ ण वृ             े
                                                           यां या कसालाह ध का न लावता ह लूट
      े
सा य कली गेली. मिशद , चच यासार या दे व थानांनाह लूट तून संर ण दले गेले.


िमझाराजे जयिसंह          करण

ई.स. १६६५. औरं गझेबाने      यांचे परा मी सेनापती िमझाराजे जयिसंह याला     चंड सै यासह पाठ वले.
िशवाजीराजांचा      ितकार िथटा पडला आ ण िनणायक लढाईनंतर पुरंदरचा तह झाला आ ण
िशवाजीराजांना तहा या अट ंनुसार २३ क ले       ावे लागले.    याबरोबरच   वत: आ ा (त कालीन मुघल
राजधानी) येथे पु     संभाजी यासह औरं गझेबासमोर हजर हो याचे कबूल करावे लागले.


आ याहन सुटका
     ू

ई.स. १६६६ साली औरं गझेबाने िशवाजीराजांना द ली येथे भेट साठ आ ण वजापूरवर                   े
                                                                                   यांनी कले या
आ मणावर चचा कर यास बोला वले.           यानुसार िशवाजीराजे द लीला पोहोचले.     यां यासोबत सहा
वषाचा संभाजी दे खील होता. परं तु दरबारात यांना किन                              े
                                                          सरदारां या समवेत उभे क या गेले जो क
िशवाजीसार या राजांचा       य    अपमानच होता. या अपमानामुळे अितशय नाराज िशवाजीराजे तडक
दरबाराबाहे र पडले असता यांना त                      ै
                                     णी अटक क न नजरकदे त ठे व यात आले. लवकरच यांची
रवानगी जयिसंहाचे पु      िमझाराजे रामिसंग यां याकडे आ ा येथे कर यात आली. िशवाजीब ल
आधीपासूनच जाणून अस यामुळे यां यावर कडक पहारा ठे वला होता. काह             दवस िनघून गेले.
    े
सुटकसाठ       य    फोल ठरले होते. शेवट िशवाजीराजांनी एक योजना आखली.        या योजनेनुसार ते
अितशय आजार पड याचे िनिम            े
                                  कले आ ण यां या     कृ ती वा    यासाठ   व वध मं दरांना िमठाईचे
पेटारे पाठ व यात येऊ लागले. सु वातीला पहारे कर      येक पेटारा बारकाईने तपासून पहात पण काह
दवसांनी यात ढलाई येऊ लागली. नंतर         यांनी तपास याचेदेखील सोडले. या गो ीचा फायदा घेऊन
                               े
एक दवस िशवाजीराजे आ ण संभाजी एकका पेटा याम ये बसून िनसट यास यश वी झाले. कोणास
संशय येऊ नये या तव िशवाजीराजांचा व ासू हरोजी फजद हा िशवरायांचे कपडे चढवून आ ण
 यांची अंगठ       दसेल अशा प तीने हात बाहे र काढू न झोप याचे नाटक कर त होता. िशवराय दरवर
                                                                                     ू
पोहोच याची खा ी आ यावर तो दे खील पहारे क यांना बगल दे ऊन िनसट यास यश वी झाला. बराच
वेळ आतम ये काह हालचाल नाह हे वाटू न पहारे कर आत गेले असता यांना तेथे कोणीह आढळले
नाह ते हा यांना स य प र थती ल ात आली.

                                 े
आ ा येथून िशवाजीराजांनी वेषांतर कले आ ण एका सं यासी यो या या वेषात महारा ात                े
                                                                                      वेश कला.
 यातदे खील यांना अनेक खबरदा या घेत या जसे क संभाजीला यांनी वेग या मागाने काह दस या
                                                                              ु
व ासू माणसांबरोबर पाठ वले होते. ते     वतः अितशय लांब या आ ण ितरकस, वाक या मागाने
मजल-दरमजल कर त आले. उ े श हाच होता क काह झाले तर पु हा औरं गझेबा या हातात पडायचे
नाह .


यात आणखी एक गो       उ लेखनीय आहे . द लीभेट पूव    यांनी रा याकारभारासाठ जे अ   धानमंडळ
 थापून आले होते, या मंडळाने राजां या अनुप थतीम ये दे खील रा याचा कारभार चोख चाल वला
होता. हे िशवाजीराजांचे आ ण अ   धानमंडळाचे यश मौ यवान आहे .


सव       वजयी घोडदौड

िशवाजीराजे परत यानंतर   यांनी झाले या अपमानाचा    ितशोध घे यासाठ पुरंदर या तहात दलेले
                 ू
सव तेवीस क ले जंकन घेतले.


क ढा याची लढाई

तानाजी मालुसरे .




रा यािभषेक




िशवाजी महाराजांची राजमु ा

६ जून इ.स. १६७४ रोजी िशवाजीराजांना रा यािभषेक कर यात आला.      या दवसापासून िशवाजीराजांनी
िशवरा यािभषेक शक सु      े                         े
                        कले आ ण िशवराई हे चलन जार कले.


द       ण द वजय
रयतेचा राजा

शासन यव था

संर ण यव था

अथ यव था

समाज यव था

 याय यव था

परमुलुखांशी यवहार


िशवाजी: एक य                    हणून

पु

        छ पती संभाजी महाराज
        छ पती राजाराम महाराज
िश य

िम

पता

यो ा

शासक

राजा

भ

प र यासम हाच


संदभ
        "राजा िशवछ पती", लेखक : ब. मो. पुरंदरे


बा दवे
    ु
                               े
     1. िशवाजी महाराजांवरचे संकत थळ
     2. [1]
     3. मोगल-मराठा गोदावर खो यातील संघष

Source:
http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9B%E0%A4%A4%E0%A5%8D
%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%80_%E0%A4%B6%
E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0
%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%87_%E0%A4%AD%E0%
A5%8B%E0%A4%B8%E0%A4%B2%E0%A5%87

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Stats:
views:69
posted:8/8/2012
language:Marathi
pages:14