No Slide Title

Document Sample
No Slide Title Powered By Docstoc
					BDO Polska Sp. z o.o.
      ul. Postępu 12
     02-676 Warszawa

     tel. (22) 543 16 00
     fax. (22) 543 16 01

       office@bdo.pl
Kapitałowe świadczenia pracownicze

                   dr Andre Helin
          Prezes Zarządu – Senior Partner
                      BDO Polska




         Opcje Menedżerskie – Warszawa 14.11 2006 r.
                                 PROGRAM KONFERENCJI




1.   Ogólna charakterystyka świadczeń kapitałowych
2.   Doświadczenia z zagranicy
3.   Doświadczenia krajowe
4.   Wycena świadczeń kapitałowych
5.   Świadczenia kapitałowe w świetle kodeksu spółek handlowych
5.   Rachunkowość świadczeń kapitałowych
6.   Aspekty podatkowe
7.   Podsumowanie i dyskusja




                                                                  4
              ZALETY PROGRAMÓW AKCJI MENEDŻERSKICH


•   Obniżenie kosztów wynagrodzeń – dochód uzyskiwany jest przez uczestników
    programu w wyniku sprzedaży akcji, tak więc koszt ponoszą przede
    wszystkim nabywcy,
•   Zapewnienie świadczeń korzystnych podatkowo dla uczestników –
    odpowiednio zbudowany program powoduje, że dochody nie są
    opodatkowane podatkiem dochodowym na ogólnych zasadach,
•   Utrzymanie kluczowych pracowników i menedżerów – realizacja świadczenia
    następuje po kilku latach, tylko w wypadku kontynuacji zatrudnienia,
•   Zwiększenie poczucia odpowiedzialności za firmę – pracownik staje się
    akcjonariuszem, a jego dochód powiązany jest ze wzrostem wartości akcji
    spółki,
•   Utożsamienie interesów pracowników i akcjonariuszy – dochód pracownika
    powstaje tylko w sytuacji, gdy wartość spółki wzrasta




                                                                               5
                                    Wady




•   Tendencje do krótkoterminowej strategii rozwoju Spółki
•   „rozwodnienie„ pozostałych akcjonariuszy
•   Nie uregulowane aspekty prawne w świetle prawa pracy




                                                             6
                         CELE PROGRAMÓW


Główne cele dla jakich tworzone są programy w spółkach w krajach Europy
                                 Zachodniej


                               Cele programów

100,00%

 80,00%

 60,00%

 40,00%

 20,00%

  0,00%
            Wspólne interesy          Motywacja dla          Korzyści podatkowe
             pracowników i            pracowników
             akcjonariuszy


                        źródło: Wall Street Journal „Global Share plan survey 1998”

                                                                                      7
DLACZEGO KAPITAŁOWE ŚWIADCZENIA PRACOWNICZE SĄ ATRAKCYJNE
                      WŁAŚNIE TERAZ



•   Atrakcyjne (jeszcze) zasady opodatkowania zysków kapitałowych w

    porównaniu z dochodami z tytułu kontraktów menedżerskich i umów o pracę.


•   W przypadku ustawy o rachunkowości atrakcyjne dla kadry menedżerskiej

    zasady rachunkowości dotyczące prezentacji świadczeń kapitałowych w

    raportach rocznych




                                                                               8
                      DOŚWIADCZENIA Z ZAGRANICY



Popularność programów akcji menedżerskich na świecie:


•   95 % amerykańskich firm, których przychody przekraczają 3 mld dolarów, a

    wartość aktywów każdej z nich przekracza 100 mld dolarów;


•   63 % spółek o porównywalnej wielkości działających w najbardziej

    rozwiniętych krajach Europy kontynentalnej;


•   93 % przedsiębiorstw działających w Wielkiej Brytanii oferuje menedżerom i

    pracownikom część wynagrodzenia w postaci prawa do zakupu akcji

                                         Źródło: Wall Street Journal „Global share plan survey ”




                                                                                                   9
                      DOŚWIADCZENIA Z ZAGRANICY



Osoby uprawnione do udziału w programach

•   Programy wyłącznie dla najwyższej kadry kierowniczej    30 %

•   Programy skierowane do wszystkich pracowników           22 %




Warunki przyznawania akcji menedżerskich

•   Stany Zjednoczone – dominują programy bezwarunkowe

•   Europa Zachodnia – emisja uzależniona jest od spełnienia określonych
    wcześniej warunków



                                                             Źródło: Wall Street Journal




                                                                                           10
                            DOŚWIADCZENIA Z KRAJU


Popularność programów akcji menedżerskich w Polsce:



                      Ilość wprowadzonych programów

25

20

15

10

 5

 0
       do 1996            1997            1998             1999             2000

                 źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001


                                                                                               11
                DOŚWIADCZENIA Z KRAJU




Wykorzystanie programów w spółkach notowanych na GPW i
                    CTO w 2001




                               29,00%
                                                     Spółki korzystające z
                                                     programów
                                                     Spółki, które nie
71,00%                                               wprowadziły programów




  źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001




                                                                                12
          DOŚWIADCZENIA Z KRAJU




Struktura branżowa firm oferujących programy

                   9,00%                 21,00%
         9,00%
   12,00%

                                                19,00%
          15,00%
                                15,00%


Informatyka i telekomunikacja     Budownictwo
Inne gałęzie przemysłu            Inne usługi
Przemysł ciężki                   Bankowość
Handel
 źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001



                                                                               13
                 DOŚWIADCZENIA Z KRAJU




              Popularność programów wg branż

90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
      IT                 Banki          Branża handlowa Branża budowlana

      źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001



                                                                                    14
                          DOŚWIADCZENIA Z KRAJU



Opcje na akcje jako wariant wynagrodzenia wykorzystuje:

•   18% spółek zagranicznych obecnych w Polsce,

•   8% spółek z kapitałem polskim,

Tylko 6 proc. dyrektorów, kierowników, specjalistów, pracowników biurowych i
    pracowników fizycznych z Warszawy korzysta z kapitałowych świadczeń
    pracowniczych.



                     źródło: badania kadry menedżerskiej przeprowadzone przez Hewitt Polska Sp. z o.o.




                                                                                                         15
            DOŚWIADCZENIA Z KRAJU




         Osoby uprawnione do udziału w programach
            16,00%
                                                      31,00%




28,00%

                                           25,00%
          Zarząd
          Zarząd i osoby o kluczowym znaczeniu dla firmy
          Wszyscy pracownicy
          Zarząd i inne osoby wskazane w uchwale WZA


źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001



                                                                              16
                         DOŚWIADCZENIA Z KRAJU


Występowanie warunków realizacji prawa do nabycia akcji:

•   25 % przypadków - warunki występują

•   75 % przypadków - warunki nie występują



Najczęściej spotykane kryteria:

•   zysk nie mniejszy niż 10 % wartości kapitału akcyjnego

•   osiągnięty zysk na akcję przynajmniej w wysokości prognozowanej przez
    zarząd,

•   zysk w wysokości co najmniej prognozowanej przez zarząd,

•   wykonanie planu w spółce matce i grupie kapitałowej,

•   osiągnięcie zakładanego zysku i wielkości sprzedaży




                                                                            17
                          DOŚWIADCZENIA Z KRAJU



Kryteria przyznawania pracownikom praw do nabycia akcji:

•   Uznaniowe

•   Z góry zdefiniowane

     - okres zatrudnienia w spółce,

     - osiągnięcie określonego stanowiska,

     - osiągnięcie określonego wyniku.




                                                           18
                     DOŚWIADCZENIA Z KRAJU




              Okres trwania programów w Polsce

40,00%
35,00%
30,00%
25,00%
20,00%
15,00%
10,00%
5,00%
0,00%
         do 1 roku           1-2 lata            2-3 lata        powyżej 3 lat

         źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001



                                                                                       19
                         DOŚWIADCZENIA Z KRAJU



Cena emisyjna a cena rynkowa akcji

•   Cena rynkowa niższa niż cena emisyjna                     6%

•   Cena rynkowa równa cenie emisyjnej                        11 %

•   Cena rynkowa do 2 razy większa od ceny emisyjnej          30 %

•   Cena rynkowa od 2 do 10 razy większa od ceny emisyjnej    28 %

•   Cena rynkowa od 10 do 50 razy większa od ceny emisyjnej   19 %

•   Cena rynkowa ponad 50 razy większa od ceny emisyjnej      6%




                                                                     20
             PRZYKŁADY Z KRAJOWYCH SPÓŁEK GIEŁDOWYCH




2004 – 3-letni program motywacyjny (drugi w Spółce)
Założenia:
Emisja 300 tys. akcji serii D (2,9% kapitału) dla kadry kierowniczej w latach 2004-
2006
Uwarunkowania przydziału akcji za dany rok:
             50% wzrost kursu na giełdzie
             30% wzrost EBITDA
             20% wzrost zysku netto
Suma wskaźników 27,5% -> prawo do zakupu 100 tys. akcji
W 2003 roku wyniosła 76% -> 7 osób zakwalifikowanych do programu
motywacyjnego zapisało się na od razu na 300 tys. akcji.
Cena nominalna 1 akcji = 2,50 zł
Wartość pakietu akcji serii D = 43,2 mln zł (wg ówczesnych notowań)
Warunek dodatkowy: akcje serii D niezbywalne przez 2 lata od dni nabycia
                                                                                      21
              PRZYKŁADY Z KRAJOWYCH SPÓLEK GIEŁDOWYCH




2 lutego 2004 – uchwała o emisji warrantów subskrypcyjnych jako elementu opcji zakupu
akcji serii F po atrakcyjnej cenie dla przewodniczącego Rady Nadzorczej, Eli Alroya
(148,8 tys. sztuk), za wkład w rozwój firmy
13 stycznia 2005 – ustalenie ceny emisyjnej akcji serii F
                      Eli Alroy obejmuje:
                      89 tys. akcjj serii F po 1 zł
                      7,72 tys. akcji serii F po 41,71 zł
                      Wydatek 411 tys. zł
                      Wartość rynkowa 9,5 mln zł
Warunek
Akcje serii F niezbywalne przez 18 miesięcy od daty uchwały o emisji warrantów
subskrypcyjnych
Dodatkowe uprawnienia
E. Alroy uprawniony do wykonania po 148,8 tys. zł warrantów subskrypcyjnych w latach
2006-2007
                                                                                        22
              PRZYKŁADY Z KRAJOWYCH SPÓŁEK GIEŁDOWYCH




2 lutego 2004 – uchwała o emisji warrantów subskrypcyjnych jako elementu opcji zakupu
akcji serii F po atrakcyjnej cenie dla przewodniczącego Rady Nadzorczej, Eli Alroya
(148,8 tys. sztuk), za wkład w rozwój firmy
13 stycznia 2005 – ustalenie ceny emisyjnej akcji serii F
                      Eli Alroy obejmuje:
                      89 tys. akcjj serii F po 1 zł
                      7,72 tys. akcji serii F po 41,71 zł
                      Wydatek 411 tys. zł
                      Wartość rynkowa 9,5 mln zł
Warunek
Akcje serii F niezbywalne przez 18 miesięcy od daty uchwały o emisji warrantów
subskrypcyjnych
Dodatkowe uprawnienia
E. Alroy uprawniony do wykonania po 148,8 tys. zł warrantów subskrypcyjnych w latach
2006-2007
                                                                                        23
              PRZYKŁADY Z KRAJOWYCH SPÓŁEK GIEŁDOWYCH




23 czerwca 2005 – uchwałą Zarządu i Rady Nadzorczej Spółka (Plan Opcyjny dla Wyższej
Kadry Zarządzającej i Nadzorczej Spółki) wyemitowała 304 tys. niezabezpieczonych, nie
oprocentowanych i zdematerializowanych obligacji imiennych o wartości nominalnej i
cenie emisyjnej 1 grosz z prawem pierwszeństwa w dwóch seriach:
-152 tys. obligacji serii A – każda z prawem do subskrybowania 1 akcji zwykłej na
okaziciela serii C
-152 tys. obligacji serii B – każda z prawem do subskrybowania 1 akcji zwykłej na
okaziciela serii D


Cena emisyjna Akcji Serii C – 62 zł
Cena emisyjna Akcji Serii D – 68,20 zł
Terminy wykupu (zapłata kwoty odpowiadającej wartości nominalnej obligacji):
27 czerwca 2007 – dla obligacji Serii A
26 czerwca 2008 – dla obligacji Serii B
                  źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001


                                                                                                24
              PRZYKŁADY Z KRAJOWYCH SPÓŁEK GIEDOWYCH




EUROCASH
Emisja obligacji serii A i B, zamiennych na akcje, wydana Decyzją Zarządu
Każda seria liczy 127,7 tys. sztuk


Papiery zostaną wydane zarządzającym, kadrze kierowniczej i osobom mającym
strategiczne znaczenie dla działalności spółki.


Połowa walorów zostanie przekazana w 2008 roku. Pierwszą pulę otrzyma około
czterdziestu menedżerów wyższego i średniego szczebla oraz grupa pracowników
zatrudnionych w przedsiębiorstwie od 1995 roku. Pozostałe obligacje będą wydane w
2009 roku.


Pojedyncza obligacja uprawnia do objęcia 25 akcji
Suma wyemitowanych akcji – 6,39 mln (5% kapitału)
                 źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001


                                                                                               25
                PRZYKŁADY Z KRAJWOYCH SPÓŁEK GIEŁDOWYCH




2005 – wprowadzenie 3 letniego programu motywacyjnego
2,1 mln (2% kapitału) – łączna liczba akcji dla kadry kierowniczej

Kryteria przyznawania akcji ustalone przez Radę Nadzorczą (zgodnie z długoterminową
strategią rozwoju) :
- poziom sprzedaży
- pozom zysku
- wykonanie indywidualnych zadań


Cena jednej akcji dla kadry kierowniczej – 1,5 zł (wartość nominalna to 1 zł)




                     źródło: Programy akcji menedżerskich w Polsce, Raport Artur Andersen I/2001


                                                                                                   26
            RODZAJE ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH
       BAZOWANYCH NA AKCJACH - SHARE BASED PAYMENT




Formy wynagradzania, w których kadra menedżerska otrzymuje świadczenia

   kapitałowe, takie jak: akcje, prawo do objęcia nowej emisji akcji, prawo do

   nabycia akcji już wyemitowanych lub inne instrumenty kapitałowe, których

   wartość (wycena) jest zależna od kursu akcji.


Świadczenia kapitałowe bazowane na akcjach można podzielić na właściwe

   świadczenia kapitałowe i pochodne świadczenia kapitałowe.




Podział jest istotny ze względu na zróżnicowane zasady opodatkowania

   beneficjanta jak i aspekty prawne wynikające prawa spółek




                                                                                 27
               RODZAJE ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH
          BAZOWANYCH NA AKCJACH - SHARE BASED PAYMENT


WŁAŚCIWE ŚWIADCZENIA KAPITAŁOWE OPCJE NA AKCJE

Fixed Plan

•   jest to prawo przyznające pracownikowi opcję nabycia już będących w
    obrocie akcji na podstawie umowy, w której wszystkie takie warunki, jak:
    data przyznania i wykorzystania opcji, ilość akcji i cena nabycia zostały z góry
    ustalone na dzień przyznania opcji. Prawo zbycia akcji przez pracownika jest
    ograniczone, a nabycie akcji jest uwarunkowane ustalonym w umowie
    okresem zatrudnienia pracownika w jednostce emitującej akcje.

Stock Option and Purchase Plan ( performance basaed options)

•   Oznacza umowę, w myśl, której pracownik ma zagwarantowane prawo
    nabycia określonej ilości akcji po z góry określonej cenie (zazwyczaj
    preferencyjnej) w ściśle ustalonym okresie, jeżeli zostaną spełnione bliżej
    określone warunki (np. osiągnięta zostanie minimalne cena akcji, lub zysku
    przedsiębiorstwa)

Warrant

•   jest to prawo do objęcia nowej emisji akcji po z góry określonym kursie
    (zazwyczaj preferencyjnym)

                                                                                       28
              RODZAJE ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH
         BAZOWANYCH NA AKCJACH - SHARE BASED PAYMENT


POCHODNE ŚWIADCZENIA KAPITAŁOWE

Instrumenty kapitałowe bazowane na wycenie akcji, ale nie będące same
   papierami wartościowymi (zwane z ang. Stock Appreciation Rights,
   Performance based options, Phantom Stock Plan)

Stock Bonus and Award Plan

•   jest to umowa, w myśl której pracownikowi przysługuje dodatkowe
    wynagrodzenie, płatne przez pracodawcę w formie określonej ilości akcji
    wyemitowanych przez płatnika. Przy nabyciu akcji pracownik nie ponosi
    żadnych dodatkowych kosztów.

Phantom Stock Plan

•   według tego modelu pracownik otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie, płatne
    w gotówce lub w formie papierów wartościowych. Prawo otrzymania
    dodatkowego wynagrodzenia i jego wielkość zależy od określonego wzrostu
    wartości rynkowej akcji jednostki, w której pracownik jest zatrudniony. Tego
    rodzaju rozwiązania przypominają tradycyjną tantieme.

•   Pochodne świadczenia kapitałowe są popularne gdyż stanowią koszty
    uzyskania przychodów dla jednostki (nie mają charakteru dywidendy) oraz
    „omijają aspekty prawne KSH) gdyż nie są akcjami.
                                                                                   29
PRZYKŁADY ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH NA POSTAWIE WYBRANYCH
                         SPÓŁEK


FORD – Long Term Incentive Plan

Opcje na akcje

•   33 % opcji przyznanych w ramach programu może być wykonane nie
    wcześniej niż po roku od przyznania opcji, 66 % po minimum dwóch latach,
    zaś 100 % w okresie nie krótszym niż 3 lata od chwili przekazania opcji.

•   Prawa wynikające z opcji wygasają w okresie 10 lat od chwili ich przyznania

•   Jeśli beneficjent programu przechodzi na emeryturę, rentę lub umiera prawa
    z opcji mogą być wykonywane aż do pierwotnie określonej daty wygaśnięcia
    wynikających z nich praw. W większości pozostałych przypadków wygaśnięcia
    stosunku pracy prawa z opcji wygasają z chwilą zakończenia stosunku pracy.

•   Opcje podlegają pewnym ograniczeniom, w tym zakazowi zatrudnienia u
    konkurencji. Opcje nie mogą być przenoszone na inne osoby z wyjątkiem
    dziedziczenia w formie spadku.

•   Co do zasady każdy beneficjent programu opcji na akcje zobowiązuje się do
    pozostania w spółce przez minimum 1 rok od momentu otrzymania opcji.




                                                                                  30
PRZYKŁADY ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH NA POSTAWIE WYBRANYCH
                         SPÓŁEK


Inne instrumenty kapitałowe uzależnione od osiąganych wyników

PSR (Performance Stock Rights)

•   Skierowane do szczególnie cenionych pracowników

•   Niezbywalne

•   Przyznawane są co roku i uprawniają do otrzymania po określonym okresie
    czasu nagród w postaci pewnej liczby akcji.

•   Ilość otrzymywanych w zamian akcji jest uzależniona od tego czy określone
    uprzednio warunki (wyniki) zostały osiągnięte.

•   Okres w którym następuje rozliczenie założonych zadań to 3 lata.

•   Jeśli pracownik odchodzi, przechodzi na emeryturę bez akceptacji spółki,
    zostaje zwolniony lub po wygaśnięciu stosunku pracy decyduje się na
    zatrudnienie u konkurencji niewykorzystane nagrody wynikające z programu
    PSR są anulowane, chyba że Spółka zadecyduje inaczej. Podobnie dzieje się
    gdy oceniający Komitet uzna, że pracownik działał na szkodę Spółki.




                                                                                31
PRZYKŁADY ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH NA POSTAWIE WYBRANYCH
                         SPÓŁEK


RSU (Restricted Stock Units)

•   Skierowane do szczególnie cenionych pracowników

•   Niezbywalne

•   Uprawniają do otrzymania po upływie określonego okresu czasu oraz pod
    warunkiem osiągnięcia założonych celów równowartości w gotówce ceny
    rynkowej jednej akcji na dzień realizacji praw z RSU.




                                                                            32
PRZYKŁADY ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH NA POSTAWIE WYBRANYCH
                         SPÓŁEK


GENERAL MOTORS
1. General Motors 2002 Stock Incentive Plans (“GMSIP”)
•   Opcje przyznane przed 1997 rokiem w połowie mogą być wykonane po 1 roku, a w całości
    po dwóch latach od momentu przyznania.
•   Prawa z opcje przyznanych po 1997 roku nabywane są przez okres 3 lat.
•   Cena wykonania z opcji jest równa cenie rynkowej na moment przyznania opcji.
•   Opcje wygasają po okresie 10 lat od chwili przyznania, o ile nie wygasną wcześniej na z
    góry określonych warunkach
2. Hughes Electronic Corporation Incentive Plan (“Plan Hughes”)
•   Cena wykonania z opcji jest równa cenie rynkowej na moment przyznania opcji.
•   Prawa z wydawanych opcji nabywane są w okresie od dwóch do pięciu lat
•   Opcje wygasają po okresie 10 lat od chwili przyznania, o ile nie wygasną wcześniej na z
    góry określonych warunkach.
3. General Motors 1998 Salaried Stock Option Plan (“GMSSOP”)
•   Ilość akcji jaka może być przyznana w ramach programu uzależniona jest od zarządu.
•   Prawa wynikające z opcji są nabywane po okresie roku od ich przyznania, zaś ich
    wykonanie jest możliwe po okresie dwóch lat od przyznania.
•   Opcje wygasają po okresie 10 lat i dwóch dni od chwili przyznania, o ile nie wygasną
    wcześniej na z góry określonych warunkach


                                                                                              33
PRZYKŁADY ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH NA POSTAWIE WYBRANYCH
                         SPÓŁEK


MICROSOFT

Opcje na akcje

•   Bezwarunkowe

•   Opcje przyznane przed 1995 rokiem są w pełni wykonywalne po okresie 4,5
    roku i wygasają po 10 latach od chwili przyznania

•   Prawa z opcji przyznanych między 1995 a 2001 rokiem, co do zasady są
    nabywane w okresie 4,5 roku i wygasają po 7 latach od ich przyznania, zaś
    prawa z części opcji są w pełni nabywane przez okres bądź 4,5 bądź 7,5 lat
    oraz wygasają po 10 latach

•   Opcje przyznane w 2002 roku mogą być w pełni wykonane po okresie 4,5 roku
    i wygasają po 10 latach od chwili przyznania.




                                                                                 34
PRZYKŁADY ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH NA POSTAWIE WYBRANYCH
                         SPÓŁEK


Program zakupu akcji przez pracowników

•   Akcje mogą być nabywane w 6-miesięcznych odstępach czasu

•   Cena nabycia to niższa z dwóch kwot: 85 % wartości rynkowej wyznaczonej
    na pierwszy lub ostatni dzień każdego okresu sześciomiesięcznego

•   Pracownicy nie mogą zakupić akcji o wartości przekraczającej 15 %
    wynagrodzenia otrzymanego w danym 6-miesięcznym okresie.

•   Ilość akcji kupionych w:

          2000                 2,5 mln

          2001                 5,7 mln

          2002                 5,4 mln




                                                                              35
                 WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH




1. Wartość wewnętrzna

2. Wartość czasowa

3. Aktualna wartość rynkowa

4. Model wyceny opcji (Option Pricing Model)




                                                 36
                  WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Opcja jako instrument finansowy

Dwa podstawowe rodzaje kontraktów opcyjnych:

•   opcja kupna (call) daje posiadaczowi prawo nabycia określonych walorów
    przed upłynięciem określonego terminu po ustalonej cenie,

•   opcja sprzedaży (put) daje możliwość zbycia waloru przed upłynięciem
    określonego terminu po określonej w kontrakcie cenie.

Opcje:

•   amerykańskie mogą być wykonane w dowolnym momencie przed upływem
    terminu wygaśnięcia (do tego rodzaju opcji należy większość kontraktów
    opcyjnych znajdujących się w obrocie)

•   europejskie mogą być wykonane tylko w momencie wygaśnięcia




                                                                             37
                   WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Terminologia:
•   expiration date (strike date) - data wygaśnięcia opcji określona w kontrakcie
    opcyjnym,

•   excercise price (strike price) – podana w kontrakcie cena wykonania lub
    realizacji opcji

•   klasa opcji (option class) – wszystkie opcje danego typu (kupna lub
    sprzedaży),

•   seria opcji (option series) – wszystkie opcje danej klasy o tym samym
    terminie wygaśnięcia i cenie wykonania,

•   in-the-money – opcja, która w chwili natychmiastowego wykonania
    prowadziłaby do dodatnich przepływów pieniężnych,

•   at-the-money - opcja, która w chwili natychmiastowego wykonania dawałaby
    zerowy przepływ pieniężny,

•   out-of-the-money - opcja, która w chwili natychmiastowego wykonania
    prowadziłaby do ujemnych przepływów pieniężnych



                                                                                    38
                  WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Pozycje w kontraktach opcyjnych:

•   długa pozycja w opcjach kupna – zajmuje ją inwestor kupujący opcję call
    Dochód inwestora w dniu wygaśnięcia opcji:    max (ST - X ; 0)

•   długa pozycja w opcjach sprzedaży – zajmuje ją inwestor kupujący opcję put
    Dochód inwestora w dniu wygaśnięcia opcji:    max (X - ST ; 0)

•   krótka pozycja w opcjach kupna – zajmuje ją inwestor sprzedający
    (wystawiający) opcję call
    Dochód inwestora w dniu wygaśnięcia opcji:    min (X – ST ; 0)

•   krótka pozycja w opcjach sprzedaży – zajmuje ją inwestor sprzedający
    (wystawiający) opcję put
    Dochód inwestora w dniu wygaśnięcia opcji:    min (ST – X ; 0)

• ST – cena waloru bazowego w dniu wygaśnięcia opcji,

• X – cena wykonania



                                                                                 39
                   WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH


Aktywa bazowe:
•   akcje,
•   indeksy akcji,
•   waluty obce,
•   kontrakty futures,
•   stopy procentowe,
•   obligacje,
•   SWAPy


Główne giełdy transakcji opcyjnych:
•   Chicago Board Option Exchange (CBOE) – opcje na indeksy S&P 100 oraz S&P
    500
•   American Stock Exchange (AMEX) – opcje na Major Market Stock Index
•   Philadelphia Stock Exchange (PHLX) – opcje walutowe
•   New York Stock Exchange (NYSE) – opcje na NYSE Index
•   Pacific Stock Exchange (PSE),
•   Większość giełd oferujących kontrakty futures prowadzi również handel
    opcjami wystawionymi na te kontrakty.


                                                                               40
                   WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Wartość wewnętrzna i wartość czasowa opcji

Całkowita wartość opcji może być przedstawiona jako suma jej wartości
   wewnętrznej i wartości w czasie.

•   wartość wewnętrzna (intrinsic value) – wyższa z dwóch wielkości: zera oraz
    wartości jaką otrzymalibyśmy w wypadku natychmiastowego wykonania
    opcji,

ST – X dla długiej pozycji w opcji kupna i krótkiej pozycji w opcji sprzedaży

X - ST dla długiej pozycji w opcji sprzedaży i krótkiej pozycji w opcji kupna

•   wartość czasowa opcji (time value) – część wartości opcji odzwierciedlająca
    szansę zmiany ceny aktywu bazowego w stosunku do ceny wykonania



Wartość czasowa opcji maleje wraz ze zbliżaniem się do momentu wygaśnięcia
  opcji. W dniu wygaśnięcia opcji wartość czasowa opcji wynosi 0, a wartość
  łączna opcji równa jest dokładnie jej wartości wewnętrznej.



                                                                                  41
                   WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Charakterystyka modelu Blacka –Scholes’a
Czynniki wpływające na cenę opcji na akcję:

•   aktualna cena akcji (S),

•   cena wykonania (X),

•   czas pozostający do wygaśnięcia opcji (T),

•   zmienność ceny akcji (volatility) σ

•   wolna od ryzyka stopa procentowa (r),

•   dywidendy spodziewane w okresie ważności opcji (q),

Niepewność wbudowana w wycenę w modelu Blacka Scholes’a

•   wykorzystanie parametrów opartych na danych historycznych w odniesieniu
    do przyszłości

•   wykonanie opcji menedżerskich często warunkowane jest spełnieniem
    określonych kryteriów, których prawdopodobieństwo wystąpienia bądź nie
    wystąpienia nie jest w klasycznym modelu uwzględnione,


                                                                              42
                  WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Cena akcji a cena wykonania

   Wartość opcji kupna rośnie w miarę wzrostu cen akcji, a spada gdy wzrasta
   cena wykonania.

   Wartość opcji sprzedaży maleje, gdy cena akcji rośnie; gdy zaś wzrasta cena
   wykonania wartość opcji rośnie.

Czas do wygaśnięcia

   Im dłuższy jest ten czas, tym większa wartość zarówno amerykańskich opcji
   sprzedaży, jak i kupna.
   (posiadacz opcji o dłuższym okresie ważności ma do dyspozycji wszystkie
   możliwości wykonania opcji o krótszym okresie ważności, a także dodatkowo
   możliwości, które pojawią się po wygaśnięciu tamtej opcji).

   Wartość europejskich opcji kupna i sprzedaży nie musi wzrastać w miarę
   wydłużania się czasu pozostającego do wykonania opcji.
   (posiadacz dłuższej opcji nie dysponuje wszystkimi możliwościami jej
   wykonania, jakimi dysponuje posiadacz opcji krótszej)



                                                                                 43
                 WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Zmienność

  Miara niepewności odnośnie przyszłych zmian cen akcji.

  Wzrost zmienności oznacza wyższe prawdopodobieństwo bardzo
  niekorzystnych lub bardzo korzystnych zmian ceny akcji. Zarówno wartość
  opcji kupna, jak i sprzedaży rośnie w miarę wzrostu zmienności ceny akcji.

Wolna od ryzyka stopa procentowa

  Wzrost wartości wolnej od ryzyka stopy procentowej wiąże się z
  oczekiwanym zwiększeniem się stopy wzrostu cen akcji. Jednocześnie
  zmniejsza się obecna wartość przyszłych przepływów pieniężnych, które
  otrzyma posiadacz opcji. Oba zjawiska powodują spadek cen opcji sprzedaży.

  W przypadku opcji kupna wzrost wartości stopy procentowej wolnej od
  ryzyka powoduje wzrost cen opcji.




                                                                               44
                 WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Dywidendy

  Dywidendy powodują spadek cen akcji w chwili ustalenia prawa do
  dywidendy. Ma to negatywny wpływ na wartość opcji kupna, a pozytywny na
  wartość opcji sprzedaży.

  Im większa jest spodziewana dywidenda:

    - tym mniejsza jest wartość opcji kupna,

    - tym większa jest wartość opcji sprzedaży.




                                                                            45
                  WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Założenia modelu Blacka – Scholesa OPM (The Option Pricing Model)
   wyceny opcji

1. Ceny akcji zachowują się zgodnie z modelem logarytmiczno – normalnym.

    Ceny akcji podlegają błądzeniu przypadkowemu (random walk). Oznacza to,
    że dla krótkiego okresu rozkład proporcjonalnych zmian cen akcji ma
    charakter rozkładu normalnego, z tego zaś wynika, że dla dowolnego
    przyszłego momentu ceny te mają rozkład logarytmiczno – normalny.

Parametry rozkładu logarytmiczno – normalnego:

•   oczekiwana stopa zwrotu z akcji, czyli średnia stopa zwrotu osiągana przez
    inwestorów w krótkich okresach, która uzależniona jest od poziomu ryzyka
    związanego z posiadanym walorem (korelacja dodatnia) oraz od poziomu
    stóp procentowych w gospodarce (korelacja dodatnia),

•   zmienność cen akcji – to miara niepewności co do zwrotu z danej akcji, która
    jest odchyleniem standardowym stopu zwrotu z akcji.

Parametry rozkładu logarytmiczno – normalnego są stałe.


                                                                                   46
                 WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH




2. Koszty transakcyjne oraz podatki są pomijane, a papiery wartościowe są
   doskonale podzielne.

3. W okresie ważności opcji akcje bazowe dla danego kontraktu nie przynoszą
   dywidend.

4. Nie istnieją możliwości pozbawionego ryzyka arbitrażu.

5. Obrót papierami wartościowymi jest ciągły

6. Uczestnicy rynku mogą pożyczać i inwestować środki według tej samej
   wolnej od ryzyka stopy procentowej.

7. Krótkoterminowa wolna od ryzyka stopa procentowa r jest stała.




                                                                              47
                    WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Wartość europejskiej opcji kupna (call) spółki wypłacającej dywidendę w
  sposób ciągły (stopa dywidendy jest równa q) w modelu wyceny Blacka-
  Scholes’a:

                                  T                    T
                             q                   r
                C  Se             Nd1   Xe
                                  12
                                                        Nd2 
                                                       12




gdzie:
                                S                2  T
                             ln         r  q 
                                                      
                                X                2  12
                                                       
                      d1 
                                                T
                                            
                                               12

                                     T
                        d 2  d1  
                                     12
                                                                          48
                   WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



Praktyczne zastosowanie modelu w Polsce na przykładzie opcji na
   akcje BRE Banku
Założenia:

•   kontrakt zawarty w dniu 28.02.2002,

•   termin realizacji 28.02.2003 (T=12),

•   cena realizacji równa cenie rynkowej na dzień zawarcia kontraktu, tj. 137,50
    zł (S = X = 137,50)

•   stopa procentowa wolna od ryzyka w wysokości rentowności bonów
    skarbowych w skali 360 dni na dzień zawarcia kontraktu (r) 9,6 %;

•   stopa dywidendy (q) 8,47 %

•   zmienność określona na podstawie danych empirycznych ze 180 ostatnich
    sesji według stanu na moment zawarcia kontraktu (σ): 31,90 %




                                                                                   49
                 WYCENA ŚWIADCZEŃ KAPITAŁOWYCH



         Wycena europejskiej opcji kupna call
         Dane:
         T    Ilość miesięcy na jakie opiewa opcja         12,00
         S    Cena giełdowa na dzień wystawienia opcji    137,50
         X    Cena wykonania                              137,50
         q    Stopa dywidendy                             8,47%
         r    Stopa procentowa wolna od ryzyka            9,60%
             Zmienność                                  31,90%
         Wynik:
         C    Wartość opcji kupna (call)                   16,64


         Wartość akcji na dzień wykonania opcji            68,00


Wartość opcji wyniosła 16,64 zł.

Wartość rynkowa w chwili wykonania jest niższa niż cena wykonania i wynosi
68 zł (opcja out-of-the-money).

                                                                             50
       ŚWIADCZENIA KAPITAŁOWE W ŚWIETLE KODEKSU SPOŁEK
                         HANDLOWYCH



Świadczenia typu Warrant:


•   Nowa emisja akcji


•   Uchwała walnego zgromadzenia




                                                         51
    ŚWIADCZENIA KAPITAŁOWE W ŚWIETLE USTAWY O PAPIERACH
            WARTOŚCIOWYCH I WYTYCZNYCH KPWIG


Prospekt emisyjny

•   cel emisji (opcje menedżerskie)

•   sposób objęcia (warunkowe podwyższenie kapitału zakładowego, ogólne
    zasady)

•   warunki objęcia przez beneficjentów

•   sposób sfinansowania (kapitał zapasowy / koszty)

•   spodziewany wpływ na rozwodnienie kapitału

Informacje bieżące i okresowe

•   informacja o zamiarze

•   informacja o podjętych czynnościach

•   informacja o objęciu




                                                                          52
ŚWIADCZENIA KAPITAŁOWE W ŚWIETLE OBOWIĄZUJĄCYCH REGULACJI
                      PODATKOWYCH


Zagadnienia do rozważenia o charakterze ogólnym

•   podatnik

•   płatnik

•   tytuł świadczenia

•   forma świadczenia

•   moment świadczenia dla potrzeb podatkowych

•   zasada opodatkowania beneficjenta i spółki




                                                            53
     Międzynarodowe Standardy
Sprawozdawczości Finansowej – MSSF 2




        Warszawa, 23 września 2005 r.
                        Kapitałowe świadczenia pracownicze wg MSSF




    MSSF 2 dotyczy:


•   Zakupu towarów i usług w zamian za instrumenty kapitałowe (własne lub spółki

    dominującej lub powiązanych),


•   Zobowiązań dotyczących zakupów towarów i usług powiązanych/ustalonych w

    oparciu o cenę w/w instrumentów,


•   Planów wynagrodzeń opartych na w/w instrumentach np. pracowniczych planów

    zakupu, planów menedżerskich




                                                                                   55
                               Kapitałowe świadczenia pracownicze



    Zakres stosowania MSSF 2

•   MSSF 2 stosuje się do okresów finansowych rozpoczynających się 1 stycznia 2005 r
    lub później,

•   Do programów wynagrodzeń instrumentami kapitałowymi spółki, w których data
    uzyskania uprawnień (tytułu) do nabycia instrumentów kapitałowych będzie miała
    miejsce po 1 stycznia 2005 r.

•   Zakresem tego standardu objęte są akcje przyznane w dniu 7 listopada 2002 roku lub
    później, w przypadku, gdy nie zapadły prawa realizacji do dnia zastosowania
    standardu,

•   Wymaga dokonania przekształcenia danych porównawczych

•   MSSF 2 nie stosuje się do programów wynagradzania instrumentami kapitałowymi
    spółki rozpoczętymi przed 7 listopada 2002 roku,

•   MSSF 2 nie stosuje się do programów wynagradzania instrumentami kapitałowymi
    spółki , których data uzyskania tytułu do nabycia instrumentów kapitałowych będzie
    miała miejsce przed wejściem w życie MSSF 2 – przed 1 stycznia 2005 r.


                                                                                         56
                              Kapitałowe świadczenia pracownicze




    Kluczowe wymogi standardu

•   Spółki mają obowiązek ujmowania jako koszt wynagrodzenia, przyznanych na rzecz
    pracowników opcji na akcje przez okres od dnia przyznania do daty nabycia praw do
    akcji,

•   Wysokość kosztu ocenia się na bazie wartości godziwej i dokonuje się wyceny na
    dzień przyznania instrumentów,

•   Ze względu na z reguły występujący brak możliwości bezpośredniej wyceny wartości
    godziwej świadczeń, wycenić należy wartość godziwą przyznanych instrumentów
    kapitałowych,

•   Wartość godziwą przyznanych instrumentów kapitałowych wycenia się przy pomocy
    modelu wyceny opcji (metoda Blacka-Scholesa, metoda dwumianu i symulacje Monte
    Carlo),




                                                                                        57
                             Kapitałowe świadczenia pracownicze




    Wybór modelu zależy od złożoności programu wynagrodzeń/świadczeń w postaci
                                          akcji.
    MSSF 2 wymaga uwzględnienia pewnych założeń , obejmujących między innymi:

•   Zmienność cen akcji,

•   Stopa procentowa wolna od ryzyka,

•   Przyszłe dywidendy,

•   Cena realizacji opcji,

•   aktualna cena akcji objętych programem,

•   przewidywana rezygnacja z praw,

•   dodatek za spełnienie warunków dotyczących osiągniętych wyników




                                                                                 58
                              Kapitałowe świadczenia pracownicze




    Ujęcie skutków wyceny przyznanych instrumentów kapitałowych rozliczanych w

    formie akcji wycenianych według wartości godziwej z użyciem modelu wyceny opcji


•   przyznany instrument kapitałowy podlega wycenie według jego wartości godziwej na

    datę przyznania i nie podlega późniejszej ponownej wycenie,


•   koszt ujmowany jest proporcjonalnie w okresie nabywania uprawnień (vesting

    period),


•   ustalone w powyższy sposób wartości odnoszone są w koszty wynagrodzeń oraz

    wyodrębnioną pozycję kapitału rezerwowego (share option resererve),




                                                                                       59
                               Kapitałowe świadczenia pracownicze




•   z wyceny instrumentu kapitałowego zostają wyłączone wszystkie warunki nabycia

    praw z wyjątkiem tych, które opierają się na warunkach rynkowych,

•   w wyliczeniu wartości łącznego kosztu wynagrodzenia z tego tytułu uwzględnia się

    szacunek dotyczący rezygnacji pracowników z przyznanych praw,

•   początkowy koszt ocenia się na podstawie przewidywanej liczby opcji, do których

    beneficjenci nabędą prawa a następnie koryguje się go w okresie nabywania praw do

    akcji jeśli faktyczne wyniki są inne od przewidywanych,

•   wszystkie koszty wynagrodzeń z tego tytułu wyliczone na dzień przyznania ale

    dotychczas nie ujęte w rachunku zysków i strat ujmuje się bezpośrednio w rachunku

    zysków i strat na dzień rozliczenia lub unieważnienia,




                                                                                        60
                              Kapitałowe świadczenia pracownicze




    Ujęcie skutków wyceny przyznanych instrumentów kapitałowych wycenianych
    według wewnętrznej wartości opcji

•   wycena według wewnętrznej wartości przyznanych opcji stosowana może być jedynie
    w sytuacji braku możliwości wyceny tych instrumentów według wartości godziwej,

•   trudności w oszacowaniu zmienności cen akcji dla spółek, które niedawno weszły na
    giełdę lub w ogóle nie są notowane lub niska płynność obrotu akcjami stanowią
    przesłanki do uznania iż niemożliwa jest wycena według wartości godziwej z
    zastosowaniem odpowiedniego modelu wyceny,

•   przyznane instrumenty kapitałowe wyceniane       według ich wartości wewnętrznej
    podlegają wycenie na dzień ich przyznania oraz powtórnej wycenie na każdy dzień
    sprawozdawczy, do czasu nabycia , rozliczenia lub rezygnacji z przyznanych praw,

•   skutki wyceny ujmowane są w rachunku zysków i strat okresu na każdy dzień wyceny,



                                                                                        61
                      Kapitałowe świadczenia pracownicze



    Gotówkowe rozliczanie przyznanych opcji

•   przyznane opcje na akcje, które podlegają rozliczeniu w formie wypłat
    gotówkowych, stanowią zobowiązanie spółki a nie jej kapitał własny,

•   wartość godziwą takich instrumentów kapitałowych ustala się według modelu
    wyceny opcji na dzień przyznania opcji i dokonuje się jej aktualizacji aż do
    dnia rozliczenia praw,

•   programy rozliczane w formie wypłat pieniężnych wykazuje się przez ujęcie
    zobowiązania w wysokości równej kwocie kosztu ujętego w pierwszym
    okresie,

•   zobowiązanie to wycenia się w późniejszych okresach na każdy dzień
    sprawozdawczy według wartości godziwej przyznanych instrumentów
    kapitałowych przez zastosowanie modelu wyceny opcji,

•   skutki finansowe wynikające z wyceny wartości godziwej takich
    instrumentów odnoszone są w rachunek zysków i strat w momencie ich
    powstania.



                                                                                   62
                       Kapitałowe świadczenia pracownicze



    Skutki finansowe wynikające ze zmian programu dotyczącego przyznanych
    instrumentów kapitałowych

•   jednostka powinna wycenić i ująć         jako koszt wynagrodzeń wartość
    przyznanych instrumentów kapitałowych, chyba że instrumenty te nie nabiorą
    praw z powodu nie spełnienia warunków,

•   zmiany programu zwiększające wartość godziwą przyznanych instrumentów
    kapitałowych w okresie nabierania praw do ich realizacji ( w okresie tzw.
    „vesting period”) uwzględniane są      w wycenie kwot ujętych jako koszt
    wynagrodzenia od daty modyfikacji do końca okresu nabierania praw jako
    przyrost,

•   skutki   modyfikacji   programu   w   okresie   „vesting   period”   skutkujące
    zwiększeniem liczby przyznanych instrumentów kapitałowych ujmowane są
    od momentu modyfikacji do końca „westing period” w wartości godziwej
    nowo przyznanych instrumentów kapitałowych,




                                                                                      63
                       Kapitałowe świadczenia pracownicze




•   zmiany programu w okresie „vesting period” zmieniające warunki przyznania
    instrumentów kapitałowych w sposób korzystny dla beneficjenta ujmowane
    są jako koszt w momencie zmiany, np. skrócenie okresu „ westing period”
    spowoduje konieczność wcześniejszego ujęcia kosztu,




•   zmiany programu występujące po okresie „vesting period”, w wyniku których
    zwiększeniu podlega wartość godziwa przyznanych instrumentów
    kapitałowych, powinny zostać natychmiast ujęte w koszty lub przez kolejny
    „westing period” jeśli taki został ustalony w związku z modyfikacją,




                                                                                64
                      Kapitałowe świadczenia pracownicze



•   niekorzystne dla beneficjenta modyfikacje programu dotyczące warunków
    przyznania instrumentów kapitałowych np. wydłużenie okresu „vesting
    period” lub dodanie dodatkowego warunku innego niż warunek rynkowy;
    skutki finansowe wynikające z tych modyfikacji nie są brane pod uwagę ( np.
    wydłużenie okresu „westing period” o rok – to skutki finansowe należy ująć
    w pierwotnym okresie np. 3 lata),

•   skutki finansowe wynikające z modyfikacji zmniejszających wartość godziwą
    przyznanych instrumentów kapitałowych, nie są brane pod uwagę ; spółka
    nie powinna uwzględniać tego spadku wartości godziwej a powinna
    kontynuować wycenę jak ustalono pierwotnie (jakby nie było modyfikacji),




                                                                                  65
                        Kapitałowe świadczenia pracownicze



•   jeżeli jednostka unieważnia lub rozlicza wcześniej przyznane instrumenty
    kapitałowe jeszcze w okresie „vesting period”, powinna ująć natychmiast
    wszystkie kwoty, które byłyby ujęte w pozostałym okresie nabywania praw,

•   wszystkie płatności na rzecz pracowników w tytułu unieważnienia lub
    wcześniejszego rozliczenia powinny być ujęte jako odkupienie udziałów w
    kapitale tj. poprzez potrącenie z kapitału do wysokości , w której płatność nie
    przekracza wartości godziwej przyznanych instrumentów kapitałowych na
    dzień wykupienia,

•   każda nadwyżka wartości tego instrumentu ponad wartość godziwą jest
    ujmowana jako koszt,

•   jeżeli    przyznawane są nowe instrumenty kapitałowe – spółka powinna
    zidentyfikować te nowe instrumenty jako zastępujące instrumenty anulowane
    i powinna rozliczać to w ten sam sposób jak rozliczenie modyfikacji .

    Przedstawione poniżej przykłady 1 – 5      ilustrują praktyczne zastosowanie
    MSSF 2.


                                                                                      66
                     Kapitałowe świadczenia pracownicze


PRZYKŁAD 1
2 stycznia 20X4 roku spółka przyznała 50 osobom spośród kadry zarządzającej po
1.000 opcji na akcje. Prawo wykonania opcji przysługuje począwszy od końca roku
20X6, pod warunkiem kontynuowania zatrudnienia. Okres trwania życia opcji wynosi
10 lat. Cena wykonania opcji oraz bieżąca cena akcji wg stanu na dzień przyznania
opcji są równe i wynoszą PLN 60.
Ponieważ obrót akcjami jest mało płynny, spółka uznała, że nie jest w stanie
wiarygodnie oszacować wartości godziwej przyznanych opcji.
Trzech pracowników odeszło z pracy 31 grudnia 20X4 roku. Szacuje się, że dalszych 7
odejdzie ze spółki w ciągu 20X5 oraz 20X6. Dlatego spółka oczekuje, że ostatecznie
wykonane zostaną prawa z 80% przyznanych opcji.
Dwóch dalszych pracowników odeszło z pracy w 20X5 roku, w związku z czym spółka
skorygowała szacunki w stosunku do oczekiwanej liczby opcji które zostaną
wykonane do poziomu 86%.
W 20X6 roku kolejni dwaj pracownicy odchodzą z pracy. W rezultacie na dzień 31
grudnia 20X6 roku w posiadaniu pracowników jest 43.000 opcji na akcje z których
przysługują prawa wykonania.
Poniższa tabela prezentuje cenę akcji w okresie 20X4-20X13 oraz liczbę opcji
wykonanych w okresie 20X7-20X13. Wszystkie opcje są wykonywane na koniec
każdego okresu.



                                                                                      67
            Kapitałowe świadczenia pracownicze




   Rok   Cena akcji na dzień 31.12            Liczba wykonanych opcji


20X4                                  63 zł                                0


20X5                                  65 zł                                0


20X6                                  75 zł                                0


20X7                                  88 zł                             6 000


20X8                                 100 zł                             8 000


20X9                                  90 zł                             5 000


20X10                                 96 zł                             9 000


20X11                                105 zł                             8 000


20X12                                108 zł                             5 000


20X13                                115 zł                             2 000


                                                                                68
                      Kapitałowe świadczenia pracownicze



Pytanie

•   Jakie kwoty będą ujęte każdego roku jako koszt?

•   Jakie kwoty byłyby ujęte, gdyby wartość godziwa opcji na akcje była
    wiarygodnie ustalona na poziomie PLN 53?




Rozwiązanie

•   Rozwiązanie z użyciem wartości wewnętrznej opcji – koszty ujęte w każdym
    okresie do wygaśnięcia opcji




                                                                               69
                                    Kapitałowe świadczenia pracownicze




                                                                                              Koszty
            Liczba      Szacowany                Cena                     Liczba                           Koszty
                                     Cena                   Wartość                             za
 Rok    Niewykonanych    wskaźnik              wykonania                Wykonanych   Okres               Narastająco
                                     akcji                 wewnętrzna                         Okres
             opcji      Wykonania                opcji                     opcji                           (PLN)
                                                                                              (PLN)

20X4          50 000        80%        63 zł       60 zł         3 zł            0    0,33     40 000       40 000

20X5          50 000        86%        65 zł       60 zł         5 zł            0    0,67    103 333      143 333

20X6          43 000       100%        75 zł       60 zł        15 zł            0    1,00    501 667      645 000

20X7          37 000       100%        88 zł       60 zł        28 zł        6 000    1,00    559 000    1 204 000

20X8          29 000       100%       100 zł       60 zł        40 zł        8 000    1,00    444 000    1 648 000

20X9          24 000       100%        90 zł       60 zł        30 zł        5 000    1,00   -290 000    1 358 000

20X10         15 000       100%        96 zł       60 zł        36 zł        9 000    1,00    144 000    1 502 000

20X11          7 000       100%       105 zł       60 zł        45 zł        8 000    1,00    135 000    1 637 000

20X12          2 000       100%       108 zł       60 zł        48 zł        5 000    1,00     21 000    1 658 000
20X13               0      100%       115 zł       60 zł        55 zł        2 000    1,00     14 000    1 672 000

                                                                            43 000           1 672 000




                                                                                                                   70
                               Kapitałowe świadczenia pracownicze


  2) Rozwiązanie z użyciem wartości godziwej opcji obliczonej z użyciem modelu Blacka-
  Scholesa-Mertona przy założeniu stopy procentowej wolnej od ryzyka 4% oraz
  odchylenia standardowego 28%.


            Liczba      Szacowany            Wartość     Liczba             Koszty za     Koszty
                                    Cena
 Rok    niewykonanych    Wskaźnik            Godziwa   wykonanych   Okres     okres     narastająco
                                    opcji
             opcji      wykonania              opcji      Opcji              (PLN)         (PLN)


20X4          50 000         80%     60 zł     53 zł            0   0,33     706 667      706 667

20X5          50 000         86%     60 zł     53 zł            0   0,67     812 667    1 519 333

20X6          43 000       100%      60 zł     53 zł            0   1,00     759 667    2 279 000
20X7          37 000       100%      60 zł                  6 000
20X8          29 000       100%      60 zł                  8 000
20X9          24 000       100%      60 zł                  5 000
20X10         15 000       100%      60 zł                  9 000
20X11          7 000       100%      60 zł                  8 000
20X12          2 000       100%      60 zł                  5 000
20X13              0       100%      60 zł                  2 000
                                                           43 000           2 279 000



                                                                                                      71
                             Kapitałowe świadczenia pracownicze




PRZYKŁAD 2

•   Spółka wprowadziła program wynagrodzeń rozliczanych w gotówce – przyznane
    zostało 100 gotówkowych „Share Appreciation Rights” każdemu z 500 pracowników.
    Wykonanie praw z SAR -ów jest uwarunkowane utrzymaniem zatrudnienia przez
    okres kolejnych 3 lat.

•   W ciągu pierwszego roku 35 pracowników odeszło z firmy. Szacowne jest, że 60
    kolejnych odejdzie w ciągu 2 i 3 roku.

•   W ciągu drugiego roku kolejnych 40 pracowników odeszło. Szacowne jest, że 25
    odejdzie w ciągu 3 roku.

•   W ciągu trzeciego roku odeszło 22 pracowników.

•   Wykonanie praw z SAR –ów przebiegało następująco:

•   koniec trzeciego roku    150 pracowników

•   koniec czwartego roku    140 pracowników

•   koniec piątego roku      113 pracowników



                                                                                     72
                        Kapitałowe świadczenia pracownicze



Szacowana wartość godziwa SAR -ów na koniec każdego roku była następująca:




             Rok            Szacowana wartość      Wypłacona wartość
                                  godziwa                godziwa


                       1                14,40 zł

                       2                15,50 zł

                       3                18,20 zł               15,00 zł

                       4                21,40 zł               20,00 zł

                       5                                       25,00 zł




                                                                             73
                           Kapitałowe świadczenia pracownicze


Pytanie - Oblicz wartość kosztów oraz zobowiązania z tytułu programu
   wynagrodzeń rozliczanych w gotówce (SAR)
                                                                     Koszty
          Rok                      Obliczenia                                      Zobowiązanie
                                                                  wynagrodzeń
                (500-95) pracowników x 100 SAR-ów x 14,40 zł x                      194 400,00
          1                                                      194 400,00 zł
                   1/3                                                                       zł
                [(500-100) pracowników x 100 SAR-ów x 15,50                         413 333,33
          2                                                      218 933,33 zł
                    zł x 2/3] - 194.400 zł                                                   zł
                [(500-97-150) pracowników x 100 SAR-ów x                            460 460,00
          3                                                        47 126,67 zł
                    18,20 zł x 3/3] - 413.333 zł                                             zł
                plus
                150 pracowników x 100 SAR-ów x 15,00 zł          225 000,00 zł
                razem                                            272 126,67 zł
                [(500-97-150-140) pracowników x 100 SAR-ów x                        241 820,00
          4                                                      -218 640,00 zł
                    21,40 zł] - 460.460 zł                                                   zł
                plus
                140 pracowników x 100 SAR-ów x 20,00 zł          280 000,00 zł
                razem                                              61 360,00 zł
                [(500-97-150-140-113) pracowników x 100 SAR-
          5                                                      -241 820,00 zł          0,00 zł
                    ów x 25,00 zł] - 241.820 zł
                plus
                113 pracowników x 100 SAR-ów x 25,00 zł          282 500,00 zł
                razem                                              40 680,00 zł
        RAZEM                                                      787 500,00 zł                   74
                         Kapitałowe świadczenia pracownicze



Księgowania

                                                                       Zobowiązanie
      Rok               Konto              Dt              Ct
                                                                          narastająco
              Wynagrodzenia            194 400,00 zł
       1
              Zobowiązania                             194 400,00 zł    194 400,00 zł

              Wynagrodzenia            218 933,33 zł
       2
              Zobowiązania                             218 933,33 zł    413 333,33 zł
              Wynagrodzenia            272 126,67 zł
              Zobowiązania                             272 126,67 zł    685 460,00 zł
       3
              Zobowiązania             225 000,00 zł

              Gotówka                                  225 000,00 zł    460 460,00 zł
              Wynagrodzenia             61 360,00 zł
              Zobowiązania                              61 360,00 zł    521 820,00 zł
       4
              Zobowiązania             280 000,00 zł

              Gotówka                                  280 000,00 zł    241 820,00 zł
              Wynagrodzenia             40 680,00 zł

       5      Zobowiązania                              40 680,00 zł    282 500,00 zł

              Zobowiązania             282 500,00 zł
              Gotówka                                  282 500,00 zł            0,00 zł 75
                      Kapitałowe świadczenia pracownicze



PRZYKŁAD 3

Założenia

•   Spółka przyznała każdemu z 500 pracowników po 100 opcji na akcje.
    Wykonanie prawa z opcji jest uwarunkowane kontynuowaniem zatrudnienia
    przez minimum 3 lata. Spółka szacuje, że wartość godziwa opcji na jej akcje
    wynosi 15 zł.

•   Na bazie średniego ważonego prawdopodobieństwa Spółka oszacowała, że
    20% jej pracowników odejdzie z pracy w ciągu 3 lat od daty przyznania opcji,
    tym samym tracąc prawa ich wykonania.

Scenariusz 1

•   Jeśli wydarzenia potoczą się zgodnie z oczekiwaniami Spółki, to jednostka
    ujmie jako koszty wynagrodzenia z tytułu otrzymanych usług, następujące
    kwoty w okresie narastania praw z opcji (vesting period):



                                                                                   76
                             Kapitałowe świadczenia pracownicze




Rok                   Obliczenia                  Wynagrodzenie za okres   Wynagrodzenie narastająco



1     50.000 opcji x 80% x 15 zł x 1/3 roku                  200 000 zł                   200 000 zł



      (50.000 opcji x 80% x 15 zł x 2/3 roku) -
2                                                            200 000 zł                   400 000 zł
         200.000 zł


      (50.000 opcji x 80% x 15 zł x 3/3 roku) -
3                                                            200 000 zł                   600 000 zł
         400.000 zł




                                                                                                       77
                          Kapitałowe świadczenia pracownicze



Scenariusz 2

•     Podczas pierwszego roku odchodzi 20 pracowników. Spółka aktualizuje
      swoje szacunki całkowitej liczby odejść w okresie 3 lat z 20% (100 osób)
      do 15% (75 osób). Podczas drugiego roku odchodzą kolejne 22 osoby, a
      jednostka ponownie zmienia wartość szacunków odejść z 15% na 12% (60
      pracowników). W roku trzecim odeszło z pracy 15 osób, dlatego w sumie
      prawa wykonania opcji utraciło 57 osób (20+22+15), a zatem prawa do
      wykonania narosły w stosunku do 44.300 opcji.

                                                     Wynagrodzenie za   Wynagrodzenie
Rok                      Obliczenia
                                                            okres          narastająco



1       50.000 opcji x 85% x 15 zł x 1/3 roku             212 500 zł        212 500 zł




        (50.000 opcji x 88% x 15 zł x 2/3 roku) -
2                                                         227 500 zł        440 000 zł
           212.500 zł


        (44.300 opcji x 100% x 15 zł x 3/3 roku) -
3                                                         224 500 zł        664 500 zł
           440.000 zł



                                                                                         78
                      Kapitałowe świadczenia pracownicze



PRZYKŁAD 4

•   Przyznanie praw z opcji uzależnione od osiągniętych wyników (innych niż
    rynkowe), ze zmienną długością okresu narastania praw z opcji (vesting
    period)]

Założenia

•   Na początku roku 1, Spółka przyznała każdemu z 500 pracowników po 100
    akcji. Prawa z akcji przechodzą na pracowników pod warunkiem
    kontynuowania zatrudnienia w okresie trzech lat. Prawa z akcji zostaną
    przekazane:

•   -na koniec pierwszego okresu, jeśli przychody Spółki wzrosną o więcej niż
    18%,

•   -na koniec roku drugiego, jeśli przychody Spółki będą średnio rosnąć w
    okresie dwóch lat o więcej niż 13% oraz

•   -na koniec trzeciego roku, jeśli średni przyrost przychodów w okresie 3 lat
    będzie wyższy niż 10% rocznie.

•   Wartość godziwa akcji wynosi 30 zł wg stanu na koniec roku pierwszego, co
    jest równe cenie akcji na dzień ich przyznania.. Spółka nie planuje wypłacać
    dywidendy w okresie najbliższych 3 lat.
                                                                                   79
                                Kapitałowe świadczenia pracownicze




•   Na koniec pierwszego roku Spółka osiąga 14 procentowy wzrost przychodów, a z
    pracy odchodzi 30 pracowników. Oczekuje się, że dynamika przychodów zostanie
    utrzymana w kolejnym roku, co oznacza, że warunki przyznania praw z akcji zostaną
    spełnione na koniec roku drugiego. Spółka spodziewa się również, że kolejnych 30
    pracowników     odejdzie   w      ciągu   roku   drugiego.   Dlatego   szacowana   liczna
    pracowników, którzy otrzymają prawa z akcji na koniec tego okresu wynosi 440 (po
    100 opcji każdy).

•   Na końcu roku drugiego okazuje się, że przychody wzrosły o 10% i dlatego prawa do
    akcji nie zostaną jeszcze przyznane. 28 pracowników odchodzi i szacuje się, że
    kolejnych 25 jeszcze odejdzie w ciągu trzeciego roku, a dynamika przychodów
    wyniesie 6% co pozwoli osiągnąć średnią 10% w okresie 3 lat.

•   Do końca roku trzeciego 23 pracowników odchodzi, przyrost przychodów wynosi 8%,
    co daje średnia 10,67% w okresie 3 lat. Stąd, 419 pracowników otrzymuje prawa do
    akcji na koniec roku trzeciego.



                                                                                                80
                          Kapitałowe świadczenia pracownicze




Rok                 Obliczenia              Wynagrodzenie za okres   Wynagrodzenie narastająco




1     44.000 akcji x 30 zł x 1/2                        660 000 zł                  660 000 zł




      (41.700 akcji x 30 zł x 2/3 roku) -
2                                                       174 000 zł                  834 000 zł
         660.000 zł




      (41.900 akcji x 30 zł x 3/3 roku) -
3                                                       423 000 zł                1 257 000 zł
         834.000 zł




                                                                                                 81
                               Kapitałowe świadczenia pracownicze




PRZYKŁAD 5

Założenia – wartość opcji zależna od warunków rynkowych !

•   Na początku roku pierwszego Spółka przyznała menedżerowi zarządzającemu 10.000
    opcji, których wykonanie jest uwarunkowane kontynuowaniem zatrudnienia do końca
    roku trzeciego. Jednakże opcje nie mogą być wykonana do momentu, gdy cena akcji
    wzrośnie z poziomu 50 zł (stan na początek roku pierwszego) do minimum 65 zł na
    końcu roku trzeciego. Jeśli ten warunek będzie spełniony, to menedżer będzie mógł
    wykonać opcję przez okres 7 kolejnych lat, to jest do końca roku dziesiątego.

•   Spółka zastosowała dwumianowy model wyceny opcji, który uwzględnia możliwość,
    że cena akcji wzrośnie ponad 65 zł na koniec roku 3-go (i tego, że prawa z opcja
    zostaną wówczas wykonane) oraz możliwość, że cena nie przekroczy 65 zł (i tego, że
    prawo z opcji zostanie utracone). Szacuje, że wartość godziwa opcji ustalona na
    warunkach rynkowych wynosi 24 zł.


                                                                                         82
                      Kapitałowe świadczenia pracownicze




•   Ponieważ IFRS 2 paragraf 21 wymaga, aby jednostka ujęła wszystkie usługi

    jakie otrzymuje od kontrahentów spełniających wszystkie warunki przyznania

    praw z opcji (vesting conditions) niezależnie od tego czy czynniki rynkowe są

    spełnione, czy nie, więc fakt czy cena akcji przekroczy ustalony nie ma w tym

    wypadku znaczenia. Prawdopodobieństwo osiągnięcia ceny 65 zł jest już

    uwzględnione w wycenie wartości opcji na dzień jej przyznania. Dlatego, jeśli

    spółka oczekuje, że menedżer będzie kontynuował zatrudnienie przez 3 lata i

    tak rzeczywiście jest, to w kolejnych latach ujęte zostaną następujące kwoty:




                                                                                    83
                            Kapitałowe świadczenia pracownicze




                                                                             Wynagrodzenie
Rok                    Obliczenia                   Wynagrodzenie za okres
                                                                                narastająco




1     10.000 opcji x 24 zł x 1/3                                80 000 zł             80 000 zł




      (10.000 akcji x 24 zł x 2/3 roku) - 80.000
2                                                               80 000 zł            160 000 zł
         zł




      (10.000 akcji x 24 zł x 3/3 roku) - 660.000
3                                                               80 000 zł            240 000 zł
         zł




                                                                                              84

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:10
posted:8/7/2012
language:Polish
pages:84