Pierwiastki szkodliwe dla organizmu czlowieka: by 8suNtp31

VIEWS: 296 PAGES: 52

									 PIERWIASTKI
SZKODLIWE DLA
  ORGANIZMU
  CZŁOWIEKA
        MAGDALENA SŁOWIKOWSKA
                       KL. III C
     SYMBOL: LI, NAZWA POLSKA: LIT

   Opis: Lit jest najlżejszym znanym metalem, bardzo
    aktywnym chemicznie - na powietrzu pokrywa się
    warstewką tlenku. Jest miękki - łatwo daje się kroić
    nożem. Sole litu barwią płomień palnika gazowego na
    kolor intensywnie czerwony. Metal ten rozpuszcza się w
    ciekłym amoniaku tworząc błękitny roztwór amoniakatu.
   Działanie biologiczne: Sole litu w większych ilościach są
    trujące, działają na ośrodkowy układ nerwowy. W małych
    ilościach wykorzystuje się je w leczeniu chorób
    reumatycznych. Niedobór litu w organizmie
    prawdopodobnie może być przyczyną chorób
    psychicznych, przede wszystkim schizofrenii.
SYMBOL: BE, NAZWA POLSKA: BERYL

   Opis: Beryl rozpoczyna drugą grupę układu
    okresowego - berylowce. Jest metalem o jasnoszarej
    barwie, twardym i kruchym. Jest pierwiastkiem dość
    rzadkim. Zabarwione odmiany mineralnego berylu
    znane są jako kamienie szlachetne - zielony
    szmaragd i zielonkawoniebieski akwamaryn.
    Wykazuje on właściwości diamagnetyczne.

   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie                     b. Skutki zdrowotne

        Beryl występuje w dymie    Wdychanie berylu powoduje poważne
    papierosowym, w wielu           uszkodzenia płuc. Długotrwała
    nawozach mineralnych, w         ekspozycja na niższe dawki berylu
    węglu i ropie. Używany          w powietrzu powoduje
    jest powszechnie w              powstawanie uczuleń objawiających
    przemyśle do                    się trudnościami w oddychaniu oraz
    elektromechanicznym i           uczuciem zmęczenia i osłabienia.
    chemicznym. W wodzie            Przyjmowanie nierozpuszczalnych
    występuje zwykle w              związków berylu wraz z pożywieniem
    niskich stężeniach              zwykle nie jest szkodliwe
    ponieważ jego związki słabo     ponieważ beryl nie przenika do
    się rozpuszczają.               krwioobiegu. Rozpuszczalne sole
                                    berylu są trujące.
                                    Długotrwałe narażenie na
C. STĘŻENIE                         działanie berylu może być przyczyną
                                    nowotworów.

(MAKSYMALNE DOPUSZCZALNE) POWIETRZE - 0.5 G/M3, WODA - BRAK NORM.
SYMBOL: N, NAZWA POLSKA: AZOT


   Opis: Azot jest gazem bezbarwnym i bezwonnym
    posiadającym dwuatomowe cząsteczki. Jest nieco
    lżejszy od powietrza. W zwykłej temperaturze jest
    mało reaktywny chemicznie.



   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

      Azot w postaci gazowej jest głównym składnikiem
    powietrza (78% obj.). Pod zwykłym ciśnieniem jest
    neutralny dla organizmu. Dwutlenek azotu powstaje
    przede wszystkim w wyniku spalania w bardzo wysokich
    temperaturach np. w silnikach spalinowych. Samochody
    benzynowe emitują średnio 40-50% ilości tlenków azotu
    znajdujących się w atmosferze.
      Dwutlenek azotu pojawia się też przy spawaniu, w
    procesach technologicznych z wykorzystaniem kwasu
    azotowego, paleniu papierosów, w wyniku spalania gazu
    w piecykach gazowych. Narażeni są również górnicy
    używający dynamitu do prac górniczych.
      Azotyny i azotany są składnikami soli azotowych i
    trafiają do wód w wyniku ich wypłukiwania z gleb.
    Jednocześnie wiele roślin intensywnie je kumuluje. Do
    zatrucia azotanami może też dojść w wyniku
    przedawkowania leków np. nasercowej nitrogliceryny.
   b.   Skutki zdrowotne
     Pod wyższym ciśnieniem (np. podczas nurkowania) znacznie zwiększa się rozpuszczalność
    azotu w tkankach organizmu przede wszystkim w tkance nerwowej i łącznej. I tak przy
    ciśnieniu ok. 405 kPa (4 atm.) azot wywołuje euforię, zwolnione reagowanie na bodźce; przy
    10 atm. wywołuje już zaburzenia koordynacji ruchów i ograniczona świadomość. Uważa się, że
    w ograniczonym czasie można pracować jedynie przy ciśnieniu do ok. 600 kPa (6 atm.). Z kolei
    w momencie wynurzania się dochodzi do gwałtownego uwalniania się azotu z postaci
    rozpuszczalnej i przechodzenie do postaci gazowej. Jeśli wynurzanie jest zbyt gwałtownie
    dochodzi do uwalnia się gazu w postaci pęcherzyków już w tankach co prowadzi do ich
    uszkodzenia i powstania choroby kesonowej (dekompresyjnej). Objawy to początkowo bóle
    stawów i mięsni, dolegliwości serca i układu oddechowego oraz porażenia. Późne powikłania to
    martwice kości, i ciężkie zmiany zwyrodnieniowe stawów kostnych.. Aby zapobiec
    niepożądanym efektom wyższych ciśnień stosuje się bardzo rygorystyczne procedury dotyczące
    nurkowania.
     Dwutlenek azotu może wpływać na osłabienie odporności organizmu na zakażenia dróg
    oddechowych przy czym objawia się to zmianami w płucach. Zatrucia ostre powstają na ogół w
    warunkach przemysłowych i przejawiają się początkowo kaszlem i podrażnieniem błon
    śluzowych a następnie dusznością, bólami mięśni podczas oddychania, sinicą, zaburzeniami
    krążenia. Zatrucia przewlekłe objawiają się zapaleniami oskrzeli i oskrzelików, owrzodzeniami
    jamy ustnej, uszkodzeniami szkliwa zębów, zwolnieniem tętna i zmniejszeniem ciśnienia krwi.
     Azotyny i azotany działają szczególnie silnie na małe dzieci i niemowlęta. Z tego powodu
    stosowane są szczególne zasady przygotowywania żywności dla małych dzieci. Związki te
    działają bezpośrednio na mięśnie gładkie rozszerzając naczynia włosowate. Utleniają tez
    żelazo hemoglobiny prowadząc do niedotlenienia krwi, bólu głowy, bólu brzucha,
    zaczerwienienia twarzy i skóry, osłabienia, trudności oddychania i sinicy.
SYMBOL: O, NAZWA POLSKA: TLEN


   Opis: Tlen jest gazem o właściwościach niemetalu.
    Tworzy kilka odmian alotropowych z których
    najważniejsze są tlen dwuatomowy O2 i ozon O3 (o
    charakterystycznym zapachu).



   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

      Czysty tlen jest stosowany w leczeniu niektórych
    chorób w tym w chorobie kesonowej. W postaci
    ozonu tlen pojawia się w wyniku wyładowań
    atmosferycznych, w czasie spawania i działania
    lamp kwarcowych. Może dochodzić do smogu
    fotochemicznego nad aglomeracjami miejskimi (np.
    często w Los Angeles).
   b. Skutki zdrowotne


     Tlen nie wykazuje szkodliwego działania w stężeniu 16-50%, a więc
    zbliżonym do jego stężenia w powietrzu. Czysty tlen podawany pod
    normalnym ciśnieniem (ok. 101 kPa) przez kilka godzin nie działa
    szkodliwie. Jednak jego dłuższe podawanie (powyżej kilkudziesięciu godzin)
    wywołuje podrażnienie płuc i obrzęk płuc. Tlen podawany pod wyższym
    ciśnieniem może powodować drgawki, ślinotok, nie kontrolowane
    oddawanie stolcu i moczu (objawy ze strony układu autonomicznego).
     Brak tlenu jest oczywiście wyjątkowo szkodliwy powodując szybką utratę
    przytomności i zgon. Do braku tlenu może dojść na dużych wysokościach
    (powyżej 5000 m n.p.m.. lub w kopalniach rudy i węglach, kanałach
    ściekowych, studniach, dołach na kiszonkę itd. Przypadki śmiertelne
    zdarzały się wśród robotników pracujących w szczelnie zamkniętych,
    opróżnionych zbiornikach na gaz, gdzie w wyniku rdzewienia zbiornika
    (utleniania) dochodziło do niemal kompletnego zużycia tlenu z powietrza.
     Ozon jest jednym z najsilniejszych utleniaczy co może powodować
    uszkodzenia błon komórkowych w wyniku tworzenia nadtlenku wodoru. W
    niższych stężeniach ozon działa drażniąco na gardło, powoduje zmęczenie,
    bóle głowy i spadek ciśnienia. Wysokie jego stężenia wywołują
    przyspieszenie tętna i obrzęk, lub w stanach przewlekłych, zwłóknienie płuc.
SYMBOL: F, NAZWA POLSKA: FLUOR

   Opis: Fluor jest gazem o charakterystycznej barwie i
    zapachu. Jest bardzo aktywny chemicznie, tworzy
    związki z prawie wszystkimi substancjami.
    Występuje w cząsteczkach dwuatomowych.



   Działanie biologiczne:
   Fluor charakteryzuje się bardzo wysoką
    toksycznością. Wolny pierwiastek jest bardzo
    agresywny w stosunku do komórek ciała. Jony
    fluorkowe są jednak niezbędne do prawidłowego
    funkcjonowania organizmu, szczególnie dla ochrony
    zębów przed próchnicą.
SYMBOL: CL, NAZWA POLSKA: CHLOR


   Opis: Chlor jest gazem o charakterystycznej barwie i
    zapachu. Jest bardzo aktywny chemicznie, tworzy
    związki z prawie wszystkimi substancjami.
    Występuje w cząsteczkach dwuatomowych.



   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

      Chlor gazowy stosowany jest w przemyśle
    chemicznym (do syntez) , włókienniczym i
    papierniczym
    (do wybielania) oraz do dezynfekcji wody. W
    przemyśle chemicznym używany jest również gazowy
    chlorowodór. Sole kwasu solnego mają liczne
    zastosowania gospodarcze w tym w celach
    domowych (np. sól kuchenna). Podchloryny używane
    jako silne utleniacze używane są jako substancje
    dezynfekujące i odkażające oraz wybielające (w
    proszkach do prania lub czyszczenia).Chlorany z
    kolei używane są jako środki chwastobójcze oraz w
    do produkcji zapałek, szkła oraz w przemyśle
    farbiarskim i włókienniczym.
   b. Skutki zdrowotne

      Chlor rozpuszczając się w wodzie (np. w zetknięciu z
    wilgotną skórą) tworzy chlorowodór (kwas solny), który ma
    działanie drażniące na błony śluzowe, lub skórę.
      Chlor gazowy w niskich stężeniach wywołuje kaszel, odruchy
    kichania, łzawienie, podrażnienie gardła, tchawicy i oskrzeli.
    Pojawia się też ból głowy, bóle pod mostkiem i obrzęk płuc.
    Stężenia powyżej 0,04 mg/dm3 są niebezpieczne dla życia.
    Ostry zapach chloru na ogół zapobiega ostrym zatruciom
    chlorem gazowym. Chlorowodór gazowy jest niebezpieczny
    dla życia w stężeniu powyżej 1,5 mg/dm3. Sam anion
    chlorkowy praktycznie nie jest toksyczny chyba że zostanie
    podawany dożylnie w znacznych ilościach lub gdy kationem
    jest szkodliwy metal (np. bar). Roztwory podchlorynów są
    silnie zasadowe i działają żrąco. W ostrych zatruciach
    wywołują objawy duszności, sinicy i zapaści krążeniowej.
    Miejscowo mogą powodować podrażnienia i owrzodzenia
    skóry.
SYMBOL: TI, NAZWA POLSKA: TYTAN

   Opis: Tytan jest srebrzystobiałym metalem
    przejściowym należącym do 4 grupy układu
    okresowego. Charakteryzuje się małą ściśliwością i
    dużą wytrzymałością mechaniczną. Występuje w
    dwóch odmianach alotropowych. W niskich
    temperaturach (bliskich zera bezwzględnego)
    wykazuje nadprzewodnictwo.

Działanie biologiczne: Główne niebezpieczeństwo
  występuje podczas używania czterochlorku tytanu
  TiCl4
   a. Narażenie                   b. Skutki zdrowotne

       Czterochlorek tytanu            Czterochlorek tytanu
    jest używany w przemyśle        może wywoływać
    do produkcji pigmentów i        podrażnienia skóry, oczu,
    stopów metali. Na kontakt       błon śluzowych i płuc.
    z tą substancją narażone        Wdychanie większych
    są osoby pracujące przy         dawek tej substancji
    obróbce tytanu.                 może prowadzić do
                                    poważnego uszkodzenia
                                    płuc. Czterochlorek
                                    tytanu nie jest zaliczany
                                    do grona substancji
                                    rakotwórczych.
SYMBOL: V, NAZWA POLSKA: WANAD

   Opis: Wanad jest srebrnoszarym metalem o dużej
    twardości, ciągliwym, o wysokiej temperaturze
    topnienia. Jest on dość mało aktywny chemicznie.
    Wykazuje właściwości paramagnetyczne.




   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie                   b. Skutki zdrowotne

       Wanad dostaje się do            Wdychanie wysokich
    atmosfery w wyniku              dawek wanadu może
    spalenia ropy naftowej          powodować kaszel, bóle
    i podczas produkcji gumy,       gardła, katar i podrażnienie
    tworzyw sztucznych,             płuc. Nie stwierdzono
    ceramiki. Nie jest              innych poważniejszych
    gromadzony w komórkach          objawów u ludzi. Bardzo
    zwierzęcych ale występuje       wysokie dawki wanadu
    w niektórych roślinach.         powodują poważne
    Jest słabo wchłaniany           uszkodzenia nerek
    z przewodu pokarmowego          i wątroby. Wanad nie ma
    i przez skórę.                  właściwości rakotwórczych.
                                    Związki wanadu są silnymi
                                    truciznami!
                                
SYMBOL: CR, NAZWA POLSKA: CHROM

   Opis: Chrom jest stalowoszarym metalem
    przejściowym należącym do 6 grupy układu
    okresowego. Charakteryzuje się małą ściśliwością,
    dużą wytrzymałością mechaniczną i twardością.
    Występuje w dwóch odmianach alotropowych. Jest
    paramagnetykiem.



   Działanie biologiczne:
   a Narażenie                        b Skutki zdrowotne

       Związki chromu nie mają              Związki chromu (VI) są bardziej
    smaku ani zapachu. Są               toksyczne od związków chromu
    używane do produkcji stopów         (III). Te pierwsze występujące
    metali, stali, barwników            w powietrzu w wysokich
    oraz do produkcji środków           stężeniach mogą powodować
    konserwujących drewno               podrażnienie nosa (częste
    i garbników. Chrom                  krwawienia), płuc, żołądka i jelit.
    w środowisku może się pojawić       Narażenie na chrom w pokarmie
    głównie w wyniku                    może powodować chorobę
    zanieczyszczenia powietrza.         wrzodową żołądka, uszkodzenia
                                        wątroby i nerek. Pierwiastek ten
                                        może prowadzić do zaburzeń
                                        płodności i ciąży. Związki chromu
                                        (VI) są rakotwórcze - powodują
                                        na ogół raka płuc u pracowników
                                        narażonych na kontakt z tymi
                                        substancjami.
SYMBOL: MN, NAZWA POLSKA: MANGAN

   Opis: Mangan jest srebrzystoszarym metalem
    z różowym odcieniem. Jest twardy i kruchy, Posiada
    trzy odmiany alotropowe. W przyrodzie występuje
    w postaci tylko jednego izotopu. Jest dość aktywny
    chemicznie.




   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

     Najczęściej do zanieczyszczenia środowiska manganem dochodzi
    podczas używania elektrod spawalniczych. Rośliny gromadzą mangan
    w dużych stężeniach
   b. Skutki zdrowotne

      Mangan jest niezbędny dla zdrowia jako katalizator w metabolizmie
    węglowodanów i lipidów. Jego brak może negatywnie wpływać na
    formowanie się tkanki łącznej, kości oraz na reprodukcję. Związki
    manganu nie są praktycznie rozpuszczalne w wodzie i dlatego trudno
    przenikają do organizmu drogą oddechową. Ich pyły mogą jednak
    wywoływać podrażnienia dróg oddechowych i tzw. manganowe
    zapalenie płuc.
    Mangan podawany doustnie może jednak przenikać barierę krew-mózg
    i łożysko. Przewlekłe narażenie na wysokie stężenia manganu może
    powodować zaburzenia układu nerwowego (apatię, nerwowość,
    pobudzenie, gwałtowne drżenie, osłabienie, bóle głowy).
    Charakterystyczny jest objaw przymusowego śmiechu i płaczu.
    W stanie zaawansowanym pojawiają się halucynacje i zaburzenia
    mowy i poruszania. Objawy przypominają chorobę Parkinsona.
SYMBOL: CU, NAZWA POLSKA: MIEDŹ

   Opis: Miedź jest jasnym metalem, mało aktywnym
    chemicznie. Wykazuje dobrą ciągliwość i kowalność,
    jest też bardzo dobrym przewodnikiem elektryczności
    i ciepła.




   Działanie biologicznie:
   a. Narażenie

     Niektóre rośliny (np. winogrona i inne rośliny uprawiane dla owoców) mogą
    kumulować znaczne ilości miedzi w wyniku stosowania środków ochrony
    roślin.
   b. Skutki zdrowotne

      Miedź jest niezbędna dla zdrowia; jest koenzymem procesów
    oksydacyjno-redukcyjnych oraz reguluje metabolizm żelaza i kolagenu.
      Nadmiar miedzi wywołuje jednak zmniejszenie stężenia hemoglobiny
    oraz uszkodzenia wątroby i nerek.
    Zatrucia ostre zdarzają się bardzo rzadko. Najbardziej toksyczny jest
    siarczan miedziowy (CuSO4), który po spożyciu powoduje wymioty,
    biegunkę, boleści i skurcze jelit oraz prowadzi do uszkodzenia wątroby,
    nerek, naczyń włosowatych. Przy przewlekłym zatruciu może dojść do
    niedokrwistości i żółtaczki hemolitycznej.
      Częstsze są zatrucia tlenkiem miedzi. Zatrucie droga oddechową
    prowadzi do zapalenia błony śluzowej nosa i gardła oraz do tzw.
    gorączki odlewników i chronicznego uszkodzenia płuc. Inne objawy to
    nieżyt żołądka i biegunka.
      Zewnętrzne działanie związków miedzi powoduje swędzenie
    i zapalenie skóry oraz zapalenie spojówek.
SYMBOL: ZN, NAZWA POLSKA: CYNK

   Opis: Cynk jest srebrnoszarym, kowalnym, łatwo
    topliwym metalem. Jest aktywny chemicznie.
    Wykazuje właściwości diamagnetyczne.




   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie                         b. Skutki zdrowotne

       Cynk jest używany w wielu             Niewystarczająca ilość cynku
    gałęziach gospodarki i życia          w pożywieniu może powodować
    codziennego. Jest on gromadzony       słabsze gojenie się ran, problemy
    przez organizmy zwierząt.             skórne, osłabienie układu
    Napoje przechowywane                  odpornościowego, utratę apetytu
    w pojemnikach pokrytych cynkiem       i zmysłu smaku i zapachu. Chłopcy
    mogą zawierać znaczne jego            w okresie dojrzewania mogą mieć
    ilości. Zdarza się                    problemy z rozwojem narządów
    przedawkowanie dietetycznych          płciowych a kobiety ciężarne -
    środków spożywczych                   z opóźnieniem rozwoju płodu.
    zawierających cynk.                        Jednocześnie zbyt duże
                                          stężenia cynku (przekraczające
                                          15´ zalecane dzienne dawki - tj.
                                          100-250 mg) nawet w krótkim
                                          okresie czasu mogą powodować
                                          nudności, wymioty i skurcze
                                          żołądka. Dłuższe narażenia mogą
                                          doprowadzić do anemii
                                          i uszkodzenia trzustki.
SYMBOL: AS, NAZWA POLSKA: ARSEN
   Opis: Arsen jest srebrzystobiałym półmetalem. Jest
    kruchy i słabo przewodzi prąd elektryczny. W stanie
    pary tworzy cząsteczki czteroatomowe As4. Występuje
    w 4 odmianach alotropowych, z których najbardziej
    znany jest arsen szary (o właściwościach
    metalicznych), żółty i brązowy.

   Działanie biologiczne:
      Jony arsenu i arseniany są silnymi truciznami. Arsen
    kumuluje się w tkankach miękkich organizmu.
SYMBOL: BR, NAZWA POLSKA: BROM
   Opis: Brom jest cieczą o charakterystycznej barwie
    i zapachu. Jest bardzo aktywny chemicznie, tworzy
    związki z prawie wszystkimi substancjami. Występuje
    w cząsteczkach dwuatomowych.




   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

     Brom stosowany jest w przemyśle chemicznych do syntez organicznych, produkcji
    gazów łzawiących i trujących oraz w metalurgii złota i platyny, w fotografii i jako
    lek uspakajający.


   b. Skutki zdrowotne

     Najczęstszym źródłem zatruć są leki zawierające brom. W USA stwierdzono, że 5%
    pacjentów zakładów psychiatrycznych znalazło się tam z uwagi na przewlekłe
    zatrucie związkami bromu. Zatrucia występują u około 1-10% osób leczonych
    bromem. Wynika to z tego, że dawka lecznicza (ok. 1 mg/cm3 krwi) jest bardzo
    zbliżona do dawki niebezpiecznej dla życia (3 mg/cm3). Działanie toksyczne wynika
    z wypierania chlorków z osocza krwi co wywołuje zamroczenie a w zatruciach
    ostrych nudności, bóle brzucha, wymioty, śpiączkę i porażenia. W chronicznych
    zatruciach (wskutek przedawkowania leków) obserwuje się otępienie umysłowe,
    apatię, utrudnioną niewyraźną mowę, utratę pamięci, brak łaknienia, omamy i inne
    objawy. Często występuje zmniejszone czucie na dotyk i ból, przykry zapach z ust.
    Objawy zatruciem parami bromu są zbliżone do objawów zatruć chlorem
    (np. kaszel, krwotoki z nosa, zawroty głowy).
     Ciekły brom działa żrąco wywołując owrzodzenia skóry, pokrzywki. Bromki łatwo są
    wchłaniane z pokarmem i trudno wydalane z moczem.
SYMBOL: CD, NAZWA POLSKA: KADM
   Opis: Kadm jest srebrzystobiałym, kowalnym
    metalem. Na powietrzu pali się jasnym płomieniem
    dając tlenek kadmu CdO. W temperaturach bliskich
    zera bezwzględnego wykazuje właściwości
    nadprzewodzące.




   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

    Kadm występuje w dymie papierosowym, w wielu nawozach mineralnych,
    w węglu i ropie. Używany jest powszechnie w przemyśle do produkcji baterii,
    stopów metali i barwników. Pierwiastek ten gromadzi się w wątrobie i nerkach
    (nawet przy ekspozycji na niskie stężenia) i bardzo powoli ulega wydaleniu.


   b. Skutki zdrowotne

    Wdychanie kadmu powoduje poważne uszkodzenia płuc i może prowadzić
    do śmierci. Przyjmowanie tego pierwiastka w pożywieniu powoduje
    podrażnienie błony śluzowej żołądka (wymioty i biegunki). Długotrwała
    ekspozycja na niższe dawki kadmu w wodzie, pożywieniu lub w powietrzu
    powoduje jego gromadzenie się w nerkach prowadząc do chorób tego
    narządu. Ekspozycja na kadm powoduje również uszkodzenie płuc,
    osłabienie układu kostnego, wzrost ciśnienia krwi, choroby wątroby
    i układu nerwowego. Pierwiastek ten uważany jest za rakotwórczy.
SYMBOL: SN, NAZWA POLSKA: CYNA

   Opis: Cyna jest srebrzystobiałym metalem o niskiej
    temperaturze topnienia. Tworzy trzy odmiany
    alotropowe




   Działanie biologiczne: Rozpuszczalne w wodzie
    związki cyny są trujące.
SYMBOL: SB, NAZWA POLSKA: ANTYMON

   Opis: Antymon jest srebrzystobiałym metalem
    o bladoniebieskim połysku. Jest kruchy i słabo
    przewodzi prąd elektryczny. W stanie pary tworzy
    cząsteczki czteroatomowe Sb4. Występuje w 4
    odmianach alotropowych, z których najbardziej znany
    jest antymon metaliczny i żółty.



   Działanie biologiczne: Rozpuszczalne w wodzie
    związki antymonu są silnymi truciznami.
SYMBOL: I, NAZWA POLSKA: JOD

   Opis: Jod jest ciałem stałym o charakterystycznej
    barwie i zapachu. Jest aktywny chemicznie, tworzy
    związki z prawie wszystkimi substancjami. Występuje
    w cząsteczkach dwuatomowych. Reaguje ze skrobią
    dając charakterystyczne, niebieskie zabarwienie.



   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie

    Jod występuje w wodzie morskiej (jedynie w Oceanie Atlantyckim
    występuje w znikomych ilościach) oraz w większości wód mineralnych. Jest
    używany do jodowania soli kuchennej oraz w przemyśle farmaceutycznym
    (jodofory o właściwościach dezynfekcyjnych) i do produkcji barwników.
   b. Skutki zdrowotne

    Jod jest składnikiem hormonu tarczycy i jego dzienne zapotrzebowanie to 1-
    2 mg/kg masy ciała. Pary jodu mogą jednak wywierać działanie drażniące
    silniejsze od par bromu i chloru. Podany miejscowo na skórę może
    wywoływać sączenie, tworzenie strupów i pęcherzy. Zatrucie ostre drogą
    pokarmową objawia się gwałtownymi wymiotami o ciemno zabarwionej
    treści (co ułatwia usunięcie trucizny), luźnymi stolcami, bólami brzucha,
    metalicznym smakiem w ustach, pojawieniem się brunatnych plam w
    ustach. Po wypiciu jodyny może wystąpić uszkodzenie ścian żołądka i jelit;
    może też dojść do uszkodzenia nerek. Jodki używane jako leki mogą u osób
    wrażliwych wywołać tzw. jodzicę : łzawienie i ślinienie, obfitą wydzielinę z
    nosa, rumień skóry, pokrzywkę i metaliczny smak w ustach. Może to też
    skutkować objawami ze strony układu nerwowego np. nadmierną
    pobudliwością lub depresją.
SYMBOL: XE, NAZWA POLSKA: KSENON



   Działanie biologiczne: Jest to gaz nietoksyczny. Jego
    związki są silnie toksyczne ze względu na silny
    charakter utleniający.
SYMBOL: BA, NAZWA POLSKA: BAR

   Opis: Bar jest miękkim metalem o jasnoszarej barwie
    i aktywności chemicznej podobnej do potasu. Sole
    baru barwią płomień palnika gazowego na kolor
    intensywnie zielony.



   Działanie biologiczne: Rozpuszczalne związki baru są
    dla człowieka silnymi truciznami.
SYMBOL: OS, NAZWA POLSKA: OSM

   Opis: Osm jest szaro-niebieskim metalem należącym
    obok irydu i platyny do grupy platynowców ciężkich
    (osmowce). Jest metalem szlachetnym o bardzo małej
    reaktywności chemicznej. Substancja ta jest bardzo
    twarda a jednocześnie krucha. Najwyższy stopień
    utlenienia osmu to +8.
    Osm w stanie metalicznym posiada specyficzny,
    nieprzyjemny zapach zbliżony do chloru (określany też
    jako zapach czosnku), ze względu na niewielkie
    domieszki OsO4.

   Działanie biologiczne: Związki osmu(8+), szczególnie
    OsO4 mają bardzo toksyczne właściwości.
SYMBOL: HG, NAZWA POLSKA: RTĘĆ

   Opis: Rtęć jest jedynym ciekłym metalem w układzie
    okresowym. Należy do 12 grupy układu okresowego
    do szeregu cynkowców. Jest diamagnetykiem.



   Działanie biologiczne:
   a. Narażenie


       Rtęć występuje w związkach nieorganicznych w postaci soli
    oraz w formie organicznej np. metylortęci produkowanej przez
    drobnoustroje. Rtęć kumuluje się w organizmach żywych.
    Występuje w wypełnieniach dentystycznych oraz
    termometrach.

       W przypadku rozbicia termometru należy miejsce, w którym
    rozlała się rtęć posypać siarką, zmieść miotełką (nie
    odkurzaczem) i przewietrzyć pomieszczenie.
      Przypominamy:
      Związki rtęci są trujące, nie wolno się nią bawić, bo wtedy
    wdycha się jej pary!!
   b. Skutki zdrowotne

       Układ nerwowy jest bardzo wrażliwy na wszystkie
    związki rtęci. Najbardziej szkodliwe są opary rtęci oraz
    metylortęć ponieważ najłatwiej przenikają do mózgu.
    Stały kontakt z wysokimi stężeniami rtęci powoduje
    trwałe uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego,
    nerek i płodu. Objawami zatrucia są: nadpobudliwość
    nerwowa, drżenie rąk, zaburzenia pamięci i widzenia.
    Krótkoterminowa ekspozycja może powodować
    uszkodzenie płuc, nudności, wymioty, biegunki, wzrost
    ciśnienia krwi i podrażnienie skóry i oczu. Metylortęć
    i chlorek rtęci mają właściwości rakotwórcze.
    Szczególnie wrażliwe na rtęć są dzieci.
SYMBOL: TL, NAZWA POLSKA: TAL

   Opis: Tal jest srebrzystobiałym metalem, lekkim
    i miękkim. Jego połysk zanika pod działaniem
    powietrza. Z tego powodu przechowuje się go
    w glicerynie.



   Działanie biologiczne: Sole talu są silnymi truciznami.
    Powodują one bóle nerwowe i wypadanie włosów.
SYMBOL: PB, NAZWA POLSKA: OŁÓW

   Opis: Ołów jest szarym metalem ciężkim o niskiej
    temperaturze topnienia. Jest on kowalny i ciągliwy.
    Jest dość aktywny chemicznie.



   Działanie biologiczne: Rozpuszczalne sole ołowiu są
    trujące. Ołów jest metalem ciężkim i kumuluje się
    w tkankach miękkich organizmu.
SYMBOL: BI, NAZWA POLSKA: BIZMUT
   Opis: Bizmut jest różowo-białym metalem należącym
    do 15 (V A) grupy układu okresowego. Jest dość
    aktywny chemicznie.



   Działanie biologiczne: Rozpuszczalne w wodzie sole
    bizmutu są silnymi truciznami.
SYMBOL: RN, NAZWA POLSKA: RADON

   Opis: Radon jest bezbarwnym, bezwonnym, pozbawionym
    smaku, radioaktywnym i ciężkim gazem szlachetnym.
    W czasie chłodzenia radonu poniżej temperatury zamarzania
    wykazuje on brylantową fosforescencję, która w miarę
    obniżania temperatury przechodzi w żółtą a następnie
    w pomarańczowo-czerwoną (w temperaturze ciekłego tlenu).
    Wdychanie powietrza zawierającego radon i produkty jego
    rozpadu może być bardzo szkodliwe - dlatego dla
    bezpieczeństwa powinno wykonywać się badania zawartości
    tego pierwiastka w domu. Jest to najcięższy znany gaz.
    Występuje w niektórych wodach mineralnych.

   Działanie biologiczne:
Radon rozpadając się emituje cząstki . Podstawowym
niebezpieczeństwem jest wdychanie tego pierwiastka
i produktów jego rozpadu promieniotwórczego ze
względu na ich rakotwórcze działanie. Może być
niebezpieczny w starych kopalniach uranu. Duże
stężenia radonu występują w zamkniętych, nie
wietrzonych pomieszczeniach zbudowanych z
materiałów naturalnych (kamienie, piasek, żwir).
Ponieważ jest to najcięższy znany gaz - gromadzi się
on głównie w piwnicach.
Pod względem chemicznym gazowy radon nie jest
niebezpieczny.
Pierwiastki szkodliwe ze
       względu na
    radioaktywność
SYMBOL: TC, NAZWA POLSKA: TECHNET



   Opis: Technet jest srebrzystoszarym metalem,
    twardym i kruchym. Jest pierwiastkiem
    promieniotwórczym należącym do grupy
    manganowców. Jest dość aktywny chemicznie.
SYMBOL: PO, NAZWA POLSKA: POLON




   Opis: Polon jest srebrzystoszarym metalem. Dobrze
    przewodzi prąd elektryczny. Tworzy dwie odmiany
    alotropowe.
SYMBOL: AT, NAZWA POLSKA: ASTAT




   Opis: Astat jest promieniotwórczym niemetalem. Nie
    występuje w przyrodzie, został otrzymany sztucznie z
    bizmutu. Nie posiada żadnego stabilnego izotopu.
SYMBOL: RA, NAZWA POLSKA: RAD



   Opis: Rad jest miękkim metalem o jasnoszarej barwie
    i aktywności chemicznej podobnej do baru. Sole radu
    barwią płomień palnika gazowego na kolor
    intensywnie czerwony. Jest to najmniej
    rozpowszechniony pierwiastek w przyrodzie. Nie
    posiada on żadnych trwałych izotopów.

								
To top